tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Гулю

Гулю (; ) — тайӧ лэбач.
Ыджда да рӧм.
Гулюяс пырӧны шӧрпӧлӧс лэбачьяс лыдӧ. Юрыс пелькиник, сьыліыс дженьыд, тушаыс абу кузь, но паськыд, бордйыс кузь да ёсь. Гӧныс чорыд, ныр вужйыс кучика.
Паськалӧм.
Тайӧ лэбачыс Комиын паныдасьлӧ кык пӧлӧс. Ӧтиыс олӧ да паныдасьлӧ вӧръясын, сы вӧсна шуӧны «вӧр гулюӧн». Войвылӧ этшаникӧн гожйынысӧ волывлӧны да, унаӧн оз и тӧдны сійӧс. Мӧд сикасыс — рудовлӧз гулю. Олӧ Коми му пасьтала, сиктын и карын, сӧмын Ылі Войвылын абу. Лэбачьясыс быдӧнлы тӧдсаӧсь, сы вӧсна мый кӧні йӧз, сэні и найӧ бергалӧны. Эмӧсь нӧшта гортса гулюяс, кодъясӧс позйын видзӧны, керкаяс дорын либӧ лӧскын. Видзысьясыс дӧзьӧритӧны-вердӧны найӧс, лэдзлывлӧны лэбалыштны. Велалӧмаӧсь да гортсӧ оз эновтны, кад кольӧм мысти бӧр локтӧны. Небӧгъясын пасйӧны, мый татшӧм гулюясыс сетӧны пӧльза мортлы. Ӧтияс, велӧдан кӧ, вермӧны нуны-вайны юӧра гижӧд, мӧдъясӧс быдтӧны мичлун вӧсна, коймӧдъясӧс — яй вылӧ да с.в.
Поздйысьӧм.
Быдтысьны заводитӧны водз, гожӧмбыдӧн кыкысь удитӧны пӧжсьыны. Позсӧ вӧчӧны оз пуяс вылӧ, а керка вевт улӧ, вичко йывъясӧ, сарайясӧ. Пуктӧны еджыд рӧма кык кольк. Пукалӧны айыс и эньыс, ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн. Кайпияныс колькйысь петӧны синтӧмӧсь да гӧнтӧмӧсь. Позъяс олӧны тӧлысьысь неуна дырджык. Вердӧны батьыс и мамыс, водзпӧрсӧ зобъяныс артмӧм рысь кодь нямыльӧн, бӧрынджык сэні жӧ небзьӧдӧм тусьясӧн. Гулюяс тшӧкыда висьлывлӧны. Нёрпалысьсӧ пыр и казялан: пукалӧ йӧжгыльтчӧмӧн, гӧныс сувтса. Матыстчан кӧ, оз пышйы, а сетчӧ киӧ босьтны. Колӧ видзчысьны татшӧм лэбачьяссьыс, налӧн висьӧмыс кокньыда вуджӧ мортлы.
Сёян.
Пӧткӧдчӧны быдмӧг сёянӧн, кокасьӧны му вылын, сы вӧсна бура ветлӧдлӧны. Мукӧдсьыс гулюяс ёна торъялӧны юан ногнас. Сюясны нырсӧ ваӧ да оз орӧдчывны сэтчӧдз, кытчӧдз оз пӧтны. Юигкостіыс юрсӧ ньӧтчыд оз чатӧртлыны.
Оласног.
Рудовлӧз гулюяслӧн чужан вужйыс из выв местаясын, крут кыръя инъясын. Сы вӧсна век муынӧсь, пӧшти оз пуксьывлыны пуяс вылӧ. Кызвын лэбачыс, дерт, лӧзвевъя, но сераыс уна жӧ, весиг дзик еджыдъяс эмӧсь. Кыдзи и мукӧд сикас гулюяс, кӧйдыс вылын олӧны да, пыр чукӧртчӧны сэтчӧ, кӧні няньӧн ноксьӧны — либӧ тусьсӧ видзанінын да вартанінын, либӧ сӧвтчан-ректысянінъясын (пристаньясын, кӧрт туй станцияяс вылын). Этшаник лымъя дырйи лэбӧны ыбъяс вылӧ, ӧктӧны сэтысь гылалӧм кӧйдыс, а кок йылын сулалысь за вылысь шепъяссӧ кокавны оз вермыны.
Рӧдвуж кывйын.
Комиӧн лэбачсӧ куим ногӧн шуӧны: «гӧлуб», «гулю», «дыдык». Воддзаыс, гӧгӧрвоана, рочысь локтӧма. «Гулю» кывйыс йитчӧма лэбачьясыслӧн кургӧм-варовитӧмкӧд — быттьӧ «гуль-гуль», «гули-гули», «гуля-гуля» найӧ шуалӧны. Миянысь ӧтдор тадзи нимтӧны тшӧтш перымса комияс («гулю»), удмуртъяс («гули»), рочьяс («гуля») да мукӧд. «Дыдыкнас» вӧдитчӧны сӧмын удораса сёрнисикасын, но тайӧ медся важ нимыс гулюлӧн, эмӧсь весьтасъяс рӧдвуж кывъясын: перымса комияслӧн — «дуді», удмуртъяслӧн — «дыдык».
Шомгаг

Шомгаг (; ) — чорыд кыша гаг. 
Паськалӧм.
Тайӧ чорыд кыша гагъясыслӧн котырыс зэв уна лыда. Му вывса став сикассӧ арталӧны 50 сюрсӧдз, на пиысь пӧ 3000 паныдасьлӧ Рочмуын. Найӧ олӧны-вылӧны оз сӧмын вӧраинъясын, но тшӧтш и тундраын, пустыняясын, тропикъясын, гӧраясын.
Сикасъясыс торъялӧны ӧта-мӧдсьыс кыдзи олан местанас, сідзи и ыджданас: медся ичӧтъясыслӧн вывтырыс ӧти сантиметр кузьта сӧмын, медся гырысьясыс овлывлӧны дас сантиметрӧдз. Кызвыныс сьӧд рӧма, но эмӧсь и турунвиж да гӧрд шомгагъяс. Оланіныс косын — либӧ му вылын, либӧ мусин улын. Вӧр-валы да йӧзлы некутшӧм лёк оз вӧчны. Нянь выв шомгагйысь ӧтдор, коді олӧ шобді, рудзӧг да ид кӧдзан ыбъяс вылын. Кынӧмпӧтсӧ перйыны татшӧм шомгагъясыс кайӧны быдмӧгъясыслӧн шепъяс вылӧ да сёйигас чирсӧны-жугӧдӧны вотӧм на небыд тусьяссӧ.
Ыджда да рӧм.
Миянладорын медся тшӧкыда паныдасьлӧ садса либӧ град выв шомгаг. Ыджда сертиыс — шӧрпӧлӧс шомгаг (куим сантиметрӧдз овлывлӧ). Кузьмӧс тушаыс сьӧд рӧмсера, сотӧм шомкӧд ӧткодь. Тайӧ ӧткодьлуныс, тыдалӧ, и чуйдӧма коми йӧзӧс лӧсьӧдны шомгаг нимсӧ. Вӧсньыдик да кызіник кокыс куим гоз, на отсӧгӧн кокньыда ветлӧдлӧ му вывті да ӧдйӧ вермӧ котравны. Ас котырса мукӧд гагйысь торъяланлуныс — чорыд вылысладорас быттьӧ зарниӧн войтӧдӧм гурана чутъяс.
Юрыс ён черлыяса, кузиник усъясыс вӧсньыдик сіяс кодьӧсь.
Оласног.
Шомгаг — войын олысь лов, югыд кадсӧ коллялӧ кытчӧкӧ дзебсьӧмӧн — из улын либӧ гылалӧм пу коръяс да тӧрмӧм турун чукӧр улын, а сідзжӧ туплясьысь кырсь улын. Кынӧмпӧтсӧ перйыны петӧ сӧмын рӧмдӧм бӧрын. Та вӧсна казявлывлан шомгагтӧ сӧмын сэки, вӧрзьӧдан кӧ налысь дзебаса инсӧ. Эрдасигас гусьӧн олысьыд здук кежлӧ быттьӧ шӧйӧвошлас, но сэсся пыр и бӧр воштысяс-саймовтчас.
Шомгагъяс — дыр олысь ловъяс. Кызвыныс куим вося нэмаӧсь, но овлывлӧны пӧ и вит арӧсаяс. Олігчӧжыс кык-ӧ-куимысь колькъяс пукталӧмӧн рӧдмӧдчӧны.
Град выв пуктасъяс быдтысьяс да сад вӧдитысьяс лыддьӧны шомгагъясӧс бур отсасьысьясӧн. Сы вӧсна мый найӧ да наысь на азымджык номыръясыс бырӧдӧны-сёйӧны быдмӧгъяслы лёк вӧчысь лёльӧясӧс, гагъясӧс, колькъяснысӧ да номыръяснысӧ да оз лэдзны налы паськавны-рӧдмыны.
Асланыс шомгагъяслӧн вӧрӧгыс абу жӧ этша. Найӧс куталӧны му шыръяс, муошъяс, лёкгагъяс, кыйӧдӧны да кокалӧны лэбачьяс.
Кальӧзур

Кальӧзур (; ) — чорыд кыша лэбалысь гаг. 
Ним.
«Кальӧзур» — тадзи шуӧны лэбалысь кыша гагъяслысь ӧти сикасӧс Эжва кывтыдса войтыр. Уналаын нимтӧны сійӧс рочьяс моз «майскӧй жукӧн». Роч нимыслӧн подулыс ясыд. Петкӧдчӧны да пондӧны лэбавны тайӧ жукъясыс лым сылӧм да шондӧдӧм мысти, ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын, кор пуяс заводитӧны вежӧдны-коръясьны. А кальӧзурсӧ туялысьяс лыддьӧны оз йӧзысь босьтӧм, а ас тэчасӧн, да торйӧдӧны кык пельӧ.
Воддза юкӧнсӧ найӧ орччӧдӧны каля юра мӧс — мӧд ногӧн кӧ, еджыд плешка гӧрд мӧс, каля бока пув — мӧд ногӧн кӧ, еджыд бока кисьмытӧм пув, каля из — мӧд ногӧн кӧ, еджыд из кывъяскӧд, да чайтӧны, мый сійӧ индӧ еджыд рӧм вылӧ. Збыльысь, майскӧй жуклӧн бордсьыс неуна горулынджык ӧтар-мӧдар гӧна бокас тӧдчыштӧны еджговинъяс. Зур юкӧнсӧ йитӧны зургысьны да зурасьны кывъяскӧд, лэбалігас пӧ кытчӧсюрӧ зурасьлывлӧ да.
Паськалӧм.
Кальӧзур олӧ-вылӧ зэв паськыда, Рытыввыв Европасянь да Азияса муясӧдз. Кардорсянь да Якут муӧдз паныдасьлӧ ӧкмыс сикас кальӧзур. На пиысь миянлы медся тӧдсаӧсь гӧрд рӧма кальӧзуръяс, кодъясӧс рытъявыв уліникті лэбаліганыс окотапырысь куталӧны челядь, медым йӧршитны тыртӧм истӧг кӧрӧбӧ да кывзыны, кыдзи найӧ чорыд кокъяснас шаркӧдчӧны сэні. Эмӧсь и сьӧдов кальӧзуръяс, но найӧс миянладорын пӧшти он аддзывлы, лунвывланьынджык олӧны да.
Ыджда да рӧм.
Кальӧзур — вель ыджыд чорыд кыша гаг, тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ куим сантиметрӧдз. Мукӧд кыша гагъяслӧн моз жӧ вылыс чорыд бордйыс сайӧдӧ-видзӧ небыд да вӧсни улыс бордъяссӧ, кодъясӧн шенасигтырйи и лэбалӧ майскӧй жукыд. Кокыс куим гоз да ёсь гыжъяса, мый сетӧ позянлун бура кутчысьны быдмӧгъяс вылын кынӧмпӧтсӧ перйигӧн. Олан местаясыс кальӧзурлӧн шочиник пуяса вӧраинъясын. Казявлывлан лэбалӧмсӧ тшӧтш и сиктъясын да каръясын, эмӧсь кӧ сэнъясын паркъяс да садъяс. Пӧткӧдчӧны найӧ ёнджыкасӧ кыдз пу коръясӧн. Кыддзысь ӧтдор сёйӧны-курччалӧны тшӧтш коръяссӧ бадьлысь, пелысьлысь, оржылысь да нинпулысь.
Оласног.
Нэмыс кальӧзурыслӧн нёль вося кадколаста, лэбалысьясыслӧн — нелямын лун мында сӧмын, но и тайӧ налы тырмымӧн, медым нёль пӧрйӧ пуктавны ассьыныс колькъяссӧ. Та могысь энь пӧвъясыс кодйысьӧмӧн пыравлӧны му пытшкӧ. Быд позтырын овлывлӧ 70 колькйӧдз. Медбӧръяысьсӧ колькъяласны да, му пытшкысь сэсся оз нин и петавлыны, сэні и кулӧны.
Кальӧзур колькъяслӧн, наысь артмӧм номыръяслӧн да гаг аканьясыслӧн му улын олан кадыс кыссьӧ куим во чӧж. Та понда лэбалан кадыс быд нёль во пиын ӧтчыд и овлывлӧ. Майскӧй жукъяс — быдмӧгъяслы кык пӧвста лёк вӧчысь ловъяс. Лэбалысьясыс кӧ вильӧдӧны налысь ортсыса юкӧнъяссӧ, кызвыннас, дерт, коръяссӧ, номыръясыс азыма йирӧны пуясыслысь вужъяссӧ.
Рӧдвуж кывйын.
Мукӧд перым кывъясын кальӧзурлӧн нимъясыс татшӧмӧсь: перымса комияс шуӧны рочӧн жӧ — «майскӧй жук», удмуртъяс — «кызь пу бӧчы». Комиӧдны кӧ, бӧръяыслӧн вежӧртасыс «кыдз пу кыша гаг».
Вой бобув

Вой бобув (; ) — бобув сикас. 
Ним.
Кӧнсюрӧ нимтӧны тшӧтш «войтӧв бобулӧн», перымса комияс шуӧны «ойся бабывӧн», роч кывйын «совка» либӧ «ночница». Кыдзи коми, сідзи и роч нимъясыс йитчӧмаӧсь тайӧ бобувъясыслӧн оласногыскӧд — лэбалӧны найӧ да перйӧны кынӧмпӧтсӧ сюзьяс моз сӧмын войнас. Луннас найӧс некор он казявлы, сы вӧсна мый югыд кадсӧ коллялӧны кытчӧкӧ дзебсьӧмӧн.
Паськалӧм.
Вой бобувъяс олӧны Му сяр пасьтала, асыввылын и рытыввылын, лунвылын и войвылын, весиг пӧ паныдасьлывлӧны тундраын да Арктикаын. Ставсикассӧ налысь арталӧны кык сюрс мында, Коми муын туялӧмаӧсь 465 сикасӧс.
Ыджда да рӧм.
Ыджда сертиыс кызвыныс лыддьыссьӧны шӧрпӧлӧс бобувъясӧн. Гырысьджыкъясыслӧн бордйыс овлывлӧ вит сантиметр пасьта. Унджыкыслӧн вывтырыс мисьтӧминик ӧти пӧлӧс рӧма — либӧ рудов, либӧ сьӧдов, либӧ перкаль. Тушаыс гӧна кодь, гӧгрӧс юрыс ӧтарӧ-мӧдарӧ чурвидзысь уска да ыджыд синма. Борд вылысас эмӧсь нёль-ӧ-вит гӧгрӧс либӧ кузьмӧс печатъяс, вомӧна веськыд да чукля визьяс.
Оласног.
Гожӧмнас войяс пемдӧм бӧрын петалан кӧ ывлаӧ, пыр и казялан, мый сюръя йылын ӧшалысь би гӧгӧр тойтӧны кутшӧмкӧ бордъя ловъяс — тайӧ и эм вой бобувъясыд. Овлывлӧ, найӧ восьса ӧшиньӧд пыравлӧны тшӧтш и керка пытшкӧ да пондӧны гӧгравны ӧзйысь лампа дінын.
Бобувъясыслӧн нэмыс дженьыдик, олӧны-вылӧны сӧмын кык либӧ куим вежонысь неуна дырджык. Асьныс найӧ йӧзлы ни вӧр-валы некутшӧм лёк оз вӧчны. Мӧдарӧ на, дзоридзса масӧзӧн да гӧрддзысян пызьӧн пӧткӧдчиганыс отсалӧны быдмӧгъясыслы паськавны-разавны.
Верстяммӧм да гозйӧдчӧм бӧрас вой бобувъяс дзик быд лун пукталӧны уна лыда колькъяснысӧ муӧ да быдмӧгъяс вылӧ. Кык вежон мысти колькъясыс пӧрӧны номыръясӧ. Кызіник да кузиник тушаныс налӧн абу гӧна, а шыльыд веркӧса. Кокыс морӧс улас куим гоз да нӧшта кынӧм улас нёль-ӧ-вит гоз. На отсӧгӧн и кыскасьӧны оланінъясӧдыс. Ӧти пӧлӧс номыръяс писькӧдчӧны-пырӧны быдмӧгъяслӧн заӧ да сэні сёйӧны сылысь пытшкӧссӧ. Мӧдъяс овмӧдчӧны быдмӧгъяслӧн коръяс вылӧ да чирсӧны-вильӧдӧны став небыд вежӧдсӧ. Муӧ пырӧм номыръяс йирӧны быдмӧгъяслысь вужъяссӧ.
Тайӧ горш номыръясыс ӧтмоза тшыкӧдӧны кыдзи вӧрса быдмӧгъясӧс, сідзи и няня кӧдзаяс, град выв пуктасъяс да быдтан вотӧсъяс, вӧдитан-дӧзьӧритан пуяслысь мольяссӧ. Он кӧ нинӧм вӧч да бырӧд вой бобувлысь номыръяссӧ, видз-му уджалысьясӧс суас ыджыд ускӧттьӧ: налы арнас ыбъяс да градъяс вылысь вундыны, чукӧртны-ӧктыны лоӧ дзик нинӧм.
Кык-ӧ-куим вежон кольӧм мысти номыръясыс вуджӧны гагаканьясӧ да пырӧны вель пыдӧ му пытшкӧ либӧ дзебсьӧны лӧп-ёг чукӧръяс улӧ, а сідзжӧ овмӧдчӧны гумлаяс вылӧ да кӧйдыс видзан жытникъясӧ, медым сэнъясын коллявны кӧдзыд тӧвсӧ. Тулыснас шондӧдӧм бӧрын ловйӧн кольӧм гагаканьяссьыс петӧны выль вой бобувъяс.
Рӧдвуж кывйын.
Удмуртъяс вой бобувтӧ нимтӧны оз миян моз, а ас ногыс: «песятайбубыли» да «уртбубыли», комиӧн кӧ, тайӧ: «пӧльӧ бобув», «орт бобув». Татшӧм нимъяссӧ лӧсьӧдігӧн найӧ ӧткодялӧмаӧсь вой бобувтӧ пӧрысь пӧльӧкӧд да войын либӧ вӧтын петкӧдчылан кодкӧ шонъянӧйлӧн орткӧд.
Латкин Василий Николаевич

Латкин Василий Николаевич (1810— 1867) — промышленник, роч Войвыв туялысь, гижысь, общественник.
Олан туй.
Чужӧма 1810-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 10-ӧд лунӧ (важ стиль серти — 1809-ӧд вося ӧшым тӧлысь 31-ӧд лунӧ). 
1837 воын (вермас лоны, 1839 воын) Василий Николаевич Петербургын висьтасьӧма Печора вожын торгово-промышленнӧй компания котыртӧм йылысь, кодлӧн медшӧр могыс — суйӧр сайӧ вӧр вузалӧм отсӧгӧн кыпӧдны Войвыв Ураллысь экономика, а сідзкӧ и войтырыслысь олӧмсӧ. Та могысь 1840 да 1843 воясӧ волӧма Печора вылӧ, мед места вылас ставсӧ артыштны. Вӧзйӧм проектсӧ сылысь збыльмӧдӧмаӧсь сӧмын 1860 вояс заводитчигӧн.
Печора вылӧ ветлӧм йылысь В.Н. Латкин дасьтӧма «Дневник Василия Николаевича Латкина во время путешествия на Печору в 1840 и 1843 годах». Гижӧдсӧ йӧзӧдӧма 1853 воын «Записки Императорского русского географического общества» журналлӧн VII томын.
Дневниксьыс юкӧнъясыс лоӧмаӧсь «Очерки Печорского края» (1858) небӧглы подулӧн. Тайӧ небӧгнас заводитчӧма челядьлы лыддьӧм вылӧ Россияын олысь войтыръяс йылысь серия.
Кулӧма 1867-ӧд вося кӧч тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Попов Николай Павлович (кыв туялысь)

Попов Николай Павлович (1801—1873) — коми кыв туялысь. Роч.
Олан туй.
Николай Попов чужӧма 1801-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 12(24)-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Яренскын. Быдмӧма-велӧдчӧма Павловскса кадет корпусын. 1834-ӧд воын штабс-капитан чинӧн петӧма отставкаӧ да овмӧдчӧма Усть-Сысольскӧ. Сэні уджалӧма губернияса секретарӧн да уездса стряпчийӧн. 1847-ӧд воын лоӧма Усть-Сысольск уездса судын дворянскӧй заседательӧн да Публичнӧй небӧгаин котыртысьяс пиысь ӧтиӧн.
Кулӧма 1873-ӧд вося сора тӧлысь 11(23)-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын.
Туясьӧм.
Сійӧ тӧдса вӧлі П. И. Савваитовкӧд, отсалӧма сылы чукӧртны коми кыв да фольклор материал. 1845-ӧд воын комиӧдӧма сиктса полицейскӧй устав да салтыр. 
Академик А. М. Шёгрен корӧм серти Николай Попов лӧсьӧдӧма роч алфавит подув вылын 27 шыпаса коми анбур.
Н.П. Попов кызь воысь унджык веськӧдлӧма неыджыд котырӧн, коді дасьтӧма роч-зырана кывчукӧр (тайӧ уджсӧ, бара жӧ А. М. Шёгрен корӧм серти, заводитлӧма на Усть-Сысольска мещанин И.Р. Мальцев). Уджсӧ помалӧма 1863-ӧд воын да вӧлі ӧтувтӧ 70 сюрс гӧгӧр кыв. Н.П. Поповлысь нёль тома «Русско-зырянский словарь» сідз абу и йӧзӧдӧмаӧсь. Рукописьсӧ видзӧны Асыввыв войтырӧс туялан институтса Санкт-Петербург юкӧнлӧн архивын.
Сёрӧнджык наукаяс академия вӧзйӧма дасьтыны кывкудсӧ йӧзӧдны Г.С. Лыткинлы, и небӧгыс петӧма 1931-ӧд воын.
Бурлыкина Майя Ивановна

Бурлыкина Майя Ивановна (1949) — туялысь, культурология наукаясса доктор, профессор. Нывдырся овыс — Лодыгина.
Олан туй.
Майя Бурлыкина чужӧма 1949-ӧд вося ода-кора тӧлысь 2-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Батьыс — Иван Алексеевич Лодыгин, историк; мамыс — Елизавета Степановна, медработник.
1969-ӧд воын локтӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалӧ, медым пырны уджавны экономика юкӧдӧ лаборантӧн. Отделнас сэки веськӧдлӧма география наукаяс доктор Валентина Витязева. 1971-ӧд во помын сійӧ вуджӧма мӧд должностьӧ да корӧма аскӧдыс Майя Ивановнаӧс Сыктывкарса канму университетӧ, кодӧс дасьтӧны на вӧлі восьтны. 
1982-ӧд восянь веськӧдлӧма университетын Коми мулӧн просвещение историялӧн музейӧн. 
Туясян удж.
Йӧзӧдӧма 300 сайӧ туясян удж, на лыдын монографияяс, велӧдан пособиеяс. 1995-ӧд восянь дасьтӧма да йӧзӧдӧма нималана йӧзлысь ас фондса каталогъяс.
Сыктывкарса канму университет йылысь энциклопедияӧ гижӧма 900 гӧгӧр статья.
Общественнӧй удж.
Коми Республикаса Шаляпин нима котырӧн веськӧдлысь (1995-ӧд восянь).
Вавилин Михаил Дмитриевич

Вавилин Михаил Дмитриевич (1921–1992) — перым коми гижысь-поэт, журналист. 
Олан туй.
Чужӧма 1921-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лунӧ РСФСР-ын Перым губерняса Чердін уездысь Кӧч районса Сепӧль сикт улӧ пырысь Кукушка грездын. Помалӧма Кукушка грездса начальнӧй да Кӧч сиктса нетыр шӧр школаяс. 1936—1939-ӧд воясӧ велӧдчӧма Кудымкарса педагогика училишӧын. Велӧдӧма коми да роч кывъяс Кӧч да Кӧс районса школаясын. 
1941-ӧд воын ас кӧсйӧм серти мунӧма Гӧрд Армияӧ. Велӧдчӧма Киевса военно-медицинскӧй училишӧын. Медицинскӧй службаса лейтенантӧн медводз тышкасьӧма Москва улын, сэсся — Рытыввыв да Белоруссияса Мӧд фронтъяс вылылн (мездӧма Смоленск да Белоруссия). Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ сійӧс наградитӧма Гӧрд Кодзувлӧн орденӧн, Айму тышса II тшупӧда орденӧн да квайт медальӧн. Армияысь гортас бергӧдчӧма 1946-ӧд воын.
Уджалӧма Перым Коми кытшса «По ленинскому пути» газетын. Велӧдчӧма кык во Свердловск обласьтса вылыс партийнӧй школаын. Помалӧма М. Горький нима Литературнӧй институт (1955) да бӧр воӧма Кудымкарӧ. Уджалӧма Перым Коми кытшса небӧг лэдзанінын, радиоын, кытшса краеведческӧй музейын старшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Кулӧма 1992-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Гижны кывбуръяссӧ да йӧзӧдчыны кутӧма 1937-ӧд восянь. Медводдза небӧгыс — «Стиххез» — петӧма 1948-ӧд воын. Ставнас йӧзӧдӧма 13 кывбур чукӧр.
1956-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Худяев Вячеслав Иванович

Худяев Вячеслав Иванович (1946) — канмуса да ютырса уджалысь, Коми АССР-лöн Министръяс Сöветса юралысь (1987—1994).
Олан туй.
Вячеслав Худяев чужӧма 1946-ӧд вося рака тӧлысь 6-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1969-ӧд воын помалӧма Ленинградса инженерно-строительнӧй институт, 1984-ӧд воын — КПСС-лӧн Шӧр комитетбердса общественнӧй наукаяслысь Академия. Уджалӧма Укваса железобетоннӧй заводын старшӧй инженерӧн да цехса веськӧдлысьӧн, Укваса керка кыпӧдан комбинатлӧн керамзит-бетон заводса медшӧр инженерӧн да директорӧн, «Главкомигазнефтестроя» предприятиеын стройиндустрия юкӧдын веськӧдлысьӧн да комбинатса директорӧн.
1976-ӧд восянь партия юкӧнын уджалысь: КПСС-лӧн Коми обкомын строительство юкӧдын веськӧдлысьӧс вежысь, 1980-ӧдсянь КПСС-лӧн Сыктывкар карса комитетын мӧд секретар, 1985-ӧдсянь — медводдза секретар. 1987-ӧд восянь 1994-ӧд воӧдз вӧлӧма Коми АССР-лӧн министръяс Сӧветса юралысьӧн. 1995-ӧд восянь уджалӧма Коми Республикаса Туй департаментын медшӧр директорӧн, а сэсся Коми Республикаса Юралысьлӧн консультатӧн.
Депутат.
В.И. Худяевӧс бӧрйылӧмаӧсь РСФСР-са Вылыс Сӧветса да Коми АССР-са Вылыс Сӧветса депутатӧн, вӧлӧма Рочмуса Федеральнӧй Собраниелӧн Федерация Сӧветӧ пырысьӧн.
Кипрушева Анастасия Ивановна

Кипрушева Анастасия Ивановна (1904—1977) — коми кыв туялысь, филология наукаясса кандидат, велӧдысь. Нывдырся овыс — Липина.
Олан туй.
Анастасия Кипрушева чужӧма 1904-ӧд вося ӧшым тӧлысь 15 (28)-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Кулӧмдін сиктын. 1937-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт да велӧдӧма сэні коми кыв.
1939—1941-ӧд воясын велӧдчӧма аспирантураын. Сійӧс помалӧм бӧрын 1941-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь индомаӧсь старшӧй преподавательӧн, а кык тӧлысь мысти — Коми пединститутса коми кыв кафедраын веськӧдлысьӧн. Тайӧ должносьтяс уджалӧма 1963-ӧд вося кӧч тӧлысьӧдз да петӧма пенсия вылӧ.
Кулӧма 1977-ӧд во лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Туялан удж.
1947-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧ дорйӧма филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация (темаыс — «Глагольные видовые образования в коми языке»). 1947-ӧд вося вӧльгым тӧлысьсянь — доцент. 
А.И. Кипрушева дасьтӧма некымын статья коми кыв йылысь, а сідзжӧ мукӧдыскӧд ӧтвылысь дасьтӧма вузъяслы «Современный коми язык» учебник (ч. I, ІІ. Сыктывкар, 1955, 1967), кытчӧ гижӧма «Глагол» да «Главные члены предложения» юкӧнъяс. Дасьтӧма «Коми кыв кузя диктантъяслӧн сборник. Начальнӧй классъясса учительяслы пособие» велӧдчан пособие (Сыктывкар, 1969, 1977).
Mohammad Reza Golzar

External links.
Mohammad Reza Golzar on Spotify
Парначёв Александр Николаевич

Парначёв Александр Николаевич (1947—2009) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Парначёв чужӧма 1947-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лунӧ Коми АССРын Сыктывдін районса Ыб сиктын. 
Уджалӧма звукооператорӧн телевидение студияын. 1963-ӧд вося йирым тӧлысьӧ комсомол путёвка серти вуджӧма Сыктывкарса милиция отделӧ уголовнӧй розыскса оперативнӧй котырӧ, кодъяс кыялӧмаӧсь «зептысь гусясьысьясӧс».
1966-ӧд воын помалӧма уджалысь том йӧзлысь 6-ӧд номера сыктывкарса школа. Служитӧма армияын. 1969—1974-ӧд воясӧ велӧдчӧма Харьковса юридическӧй институтын. 1971—1976-ӧд воясын уджалӧма Коми АССР-ын уголовнӧй розыскын. 1978-ӧд восянь вӧлӧма Изьва районса милицияын начальникӧс вежысьӧн. 1978—1980-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са МВД академияын. Помалӧм бӧрас веськӧдлӧма Сыктыв районса ОВД-ӧн, сэсся уджалӧма Коми Республикаса пытшкӧсса делӧяс министр бердын торъя тшӧктӧмъяс серти старшӧй инспекторӧн.
Пенсия вылӧ петӧма 1991-ӧд вося моз тӧлысьын подполковник званиеӧн.
Кулӧма 2009-ӧд вося моз тӧлысь 12-ӧд лунӧ, гуалӧма Кӧрткерӧс районса Додз сиктын.
Гижан удж.
Гижны босьтӧма 1976-ӧд восянь. Пенсия вылӧ петӧм бӧрын кутӧма гижны зільджыка. Уджалӧма милицейскӧй детектив да приключениеса повесьт жанръясын. Гижӧма татшӧм детектив повесьтъяс, кыдзи «При очевидных обстоятельствах», «Поиски Яг-Морта», «Кык керка костын», «Наян», «Только Лымва знает» да мукӧд. 2007-ӧд воын йӧзӧдӧма «Клад Аввакума» роман.
Вагнер Раиса Ивановна

Вагнер Раиса Ивановна (1947) — коми велӧдысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Раиса Вагнер чужӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун Коми АССР-ын Сыктыв районса Палаззя сиктын. Помалӧма И.А. Куратов нима 1-дза номера педагогика училище, Коми канмуса педагогика институтысь коми юкӧн. Нёль во уджалӧма Палаззяса 8 класса школаын, 10 во — Сыктывкарса канму университетын.
1988-ӧд восянь уджалӧ Ю.А. Спиридонов нима Коми Республикаса Юралысь бердса искусствояс гимназияын: медводз коми кыв да литература велӧдысьӧн, сэсся содтӧд тӧдӧмлун сетан педагогӧн. Гимназияын велӧдігӧн Р.И. Вагнер котыртлӧма фольклор чукӧртан экспедициияяс Перым Коми кытшӧ, Коми Республикаса Емдін, Сыктыв, Уква да Сосногорск районъясӧ.
Леготин Владимир Энгельсович

Леготин Владимир Энгельсович (1970) — лыжиӧн котралысь, спортын ставмирса мастер. СССР-са сборнӧйын 1988-ӧд восянь. Россияса чемпион да Россияса Кубок шедӧдысь.
Олан туй.
Владимир Леготин чужӧма 1970-ӧд вося косму тӧлысь 25-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Помалӧма Сыктывкарса 16-ӧд номера шӧр школаын 8 класс, 34-ӧд номера ГПТУ, сэсся Сыктывкарса канму университетысь физическӧй культура да спорт юкӧн.
Лызьӧн котралӧн.
Лыжиӧн котравны босьтчӧма 10 арӧссянь, Олимпийскӧй резерва спорт школаын тренерӧн вӧлӧма Александр Павлович Кузнецов.
6-ӧд классын велӧдчигӧн лоӧма медводдзаӧн, а эстафетаын мӧдӧн Москваын ордйысигӧн.
1986-ӧд воын вермӧма 5 километра котӧртігӧн том йӧз пӧвстын РСФСР-са чемпионатын да вӧлі пыртӧма РСФСР-са командаӧ. 1988-ӧд воын шедӧдӧма 1-дза места 10 км котӧртігӧн том йӧзлӧн II-ӧд ворсӧмъяс дырйи Свердловскын да пырӧма том йӧзлӧн СССР-са сборнӧйӧ.
Леготин шедӧдлӧма мӧд места ставмирса чемпионатын 1990-ӧд воын 4х10 км эстафетаын, медводдза места ставмирса Кубокын 1997-ӧд воын эстафетаын. Пырӧдчылӧма Ставмирса чемпионатъясӧ 1993 да 1995-ӧд воясӧ.
1994-ӧд воын СНГ-са команда лыдын ветлӧма Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ Лиллехамерӧ (Норвегия). Гундерсон система серти котӧртігӧн 10 км вылын лоӧма 18-ӧн, 15 км вылын — 17-ӧн.
1998-ӧд воын Россияса сборнӧй команда лыдын пырӧдчӧма Тӧвся Олимпиада ворсӧмъясӧ Нагано карын (Япония). 30 км вылын вӧлӧма медбурӧн Россияса лыжникъяс пӧвстын да шедӧдӧма 9-ӧд места; 4 х 10 км эстафетаын — 5 места.
Владимир Леготин — лыжиӧн котралӧмын спортын ставмирса мастер.
Сыктывкарын быд во котыртӧ «Альпийские гонки» ордйысьӧмъяс, кодъяс тупкӧны республикаса юркарын лыжиӧн котралан сезон.
Морозов Иван Павлович

Морозов Иван Павлович (1924—1987) — канму тэчасын да ютырын уджалысь, КПСС-са Коми обкомын медводдза секретар (1965—1987). Национальносьт серти коми.
Олан туй.
Иван Морозов чужӧма 1924-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Усть-Сысольск уездса Межадор вӧлӧсьтын (ӧні — Сыктыв районса Межадор сикт). Помалӧма Сыктывкарса медучилишӧ (1942), Коми АССР-са партийнӧй школа (1945), КПСС-лӧн Шӧр комитет бердса Вылыс партийнӧй школа (1960).
1942—1944-ӧд воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын.
Уджалӧма фельдшерӧн Рытыв-Печора кӧрт туй вылын. 1945-ӧд восянь Сыктыв районса ВКП(б) комитетын инструктор да ВЛКСМ-са медводдза секретар. 1948-ӧд восянь комсомоллӧн Коми обкомын юкӧнӧн веськӧдлысь, ВКП(б)-лӧн Коми обкомын инструктор.
1951-ӧд восянь веськӧдлӧма ВКП(б)-лӧн Вӧркута карса комитетын орготделӧн, 1953-ӧд восянь — Воркута карса депутат сӧветын Исполкомӧн веськӧдлысь. 
Кулӧма 1987-ӧд вося косму тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Гулаӧма Шӧр шойнаын.
Борис Дмитриевич Попов

Попов Борис Дмитриевич (1908—1984) — коми контр-адмирал. Батьыс — Дмитрий Попов — вӧлӧма Коми муын водзмӧстчысь общественникӧн, IV Канмуса думаын депутатӧн, Коми автономнӧй обласьт лӧсьӧдысьяс лыдысь. 
Олан туй.
Борис Попов чужӧма 1908-ӧд вося косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Усть-Сысольск уездса Дереваннӧй вӧӧсьтын (ӧні — Кулӧмдін районса Дереваннӧй сикт). Велӧдчӧма земскӧй училищеын. 1926-ӧд вося арнас сдайтӧма экзаменъяс да пырӧма Фрунзе нима Ленинградса военно-морскӧй училищеӧ. Репетиторӧн став предмет сертиыс вӧлӧма Александра ыджыдджык чойыс.
Училишӧ помалӧм бӧрын 1930-ӧд воын сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь Ылі Асыввывса военнӧй флотилияӧ. Служитӧма «Боровской» СКР-ын вахтаса начальникӧн, 1935-ӧд восянь — Ылі Асыввывса саридз вынъяслӧн штабын 4-ӧй отделысь 3-ӧд юкӧнса начальник. 1936-ӧд вося рака тӧлысьсянь лоӧма Тихӧй Океан флотса штабын боевӧй подготовка отделын начальниклы отсасьыс, а во мысти — «Резвый» эсминецса командирӧн. Хасан ты дорын тышкасигӧн Б. Я. Попов лоӧма Торъя могъяса Саридз отрядын штабса начальникӧн. 1940-ӧд вося йирым тӧлысьын штабса начальник, 1942-ӧд вося моз тӧлысьсянь – Тихӧй Океанса флотын эсминеч бригадаса командир, йирым тӧлысьсянь — штабса начальник, ТИхӧй океан флотса кокни вынъяслӧн отрядын командир. 1944-ӧд вося йирым тӧлысьын сылы сетӧма контр-адмирал звание.
Пуктӧма ыдыжд пай канмулысь задание вӧчигӧн: америкаса вавывса катеръяс прмиитӧмӧ.
1946-ӧд вося косму тӧлысьсянь Б. Поповӧс индӧма СССР-са Военно-морскӧй вынъяслӧн боевӧй подготовка Управленньӧса штабӧ начальникӧн, а моз тӧлысьсянь – Войвыв флотлӧн штабса начальникӧн. 1947-ӧд вося кӧч тӧлысьын Б. Д. Поповӧс вӧлі вуджӧдӧма Сьӧд саридз флотса тралъяслӧн 3-ӧй бригадаӧ командирӧн, а 1949-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ контр-адмирал мунӧма запасӧ.
Кулӧма 1984-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 2-ӧд лунӧ Одессаын.
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2020)

Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2020) (фр. Jeux Olympiques d'été de 2020, англ. 2020 Summer Olympics, яп. 2020年夏季オリンピック Нисэн нидзю: нэн Каки Оримпикку) — комын кыкӧд гожся Олимпиада ворсӧмъяс, кодъяс мунісны 2021-ӧд вося сора тӧлысь 23-ӧд лунсянь моз тӧлысь 8-ӧд лунӧдз Японияса Токио юркарын. Кӧсйӧны вӧлі нуӧдны 2020-ӧд воын, но COVID-19 пандемия вӧсна вуджӧдісны 1 во вылӧ.
История.
32-ӧд гожся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ локтӧма 200 гӧгӧр странаысь 11 сюрс спортсмен. Россияса сборнӧйын — 335 морт (таысь кындзи запасын кызь атлет). Тайӧ ёна унджык Рио-де-Жанейроса 2016-ӧд вося Олимпиада серти, кытчӧ вит во сайын допинг вӧсна эз лэдзны Россияысь уна спортсменӧс. Но сэк жӧ и этшаджык мукӧд ворсӧмсьыс. Сідз, Пекинса Олимпиадаын вермасьӧма Россияса 455 атлет. А ӧткодявны кӧ США-кӧд, налӧн командаыс Токиоын миян серти кык пӧв ыджыдджык.
Россияса сборнӧйын 150 мужичӧй да 185 нывбаба. Шӧркодь арлыдыс 27 арӧс. Медся том — 16 арӧса гимнастка Виктория Листунова. А верзьӧма спортын петкӧдчас 56 арӧса Инесса Меркулова.
335 спортсменысь ӧтдор Токиоӧ локтӧмаӧсь тренеръяс, федерацияясӧн веськӧдлысьяс, командаясӧн юрнуӧдысьяс, ковид-офицеръяс, массажистъяс, врачьяс, менеджеръяс, механикъяс, конюкъяс, операторъяс, ветеринаръяс да кык психолог. Делегацияас кӧсйылӧмаӧсь пыртны и священник Андрей Алексеевӧс, но бӧръя здукас бӧр киритӧмаӧсь.
Миян сборнӧйӧ спортсменъясыс веськалӧмаӧсь Россияса 49 регионысь. Медся уна, 91 морт — Москваысь, медся этша — Севастопольысь. Дзик ӧти морт, волейболистка Анна Лазарева — суйӧр сайысь (сійӧ ворсӧ Стамбулса «Фенербахчеын»).
Художественнӧй гимнастикаын вермасьӧны двӧйни — Дина да Арина Аверинаяс, триатлонын — Дмитрий да Игорь Полянский вокъяс, гандболын — Анна Вяхирева да Полина Кузнецова чойяс. Варччыны мӧдасны кык Дарья Устинова (ӧтиыс уялӧ крольӧн, мӧдыс — мыш вылас). Фехтованиеын петкӧдчас Россияса Олимпийскӧй комитетӧн веськӧдлысь Станислав Поздняковлӧн София нылыс.
Россияса сборнӧйын Олимпиадаса 24 чемпион, спортса 139 заслуженнӧй, 136 войтыркост тшупӧда да 54 мастер, мастерӧ 4 кандидат. Куимлӧн — спортса медвылыс разряд.
Миян спортсменъяс медальяс вӧсна вермасьӧны 83 прӧчент спорт сикасын. Некод оз петкӧдчы бейсболын, софтболын, ыджыд баскетболын, турун выв хоккейын, футболын, гольфын, скейтбордингын да сёрфингын.
Рочмуса команда вермасьӧ Токиоын Олимпиадаса еджыд дӧрапас да кып пыдди Чайковскийлӧн концертысь шылад улын.
Гожся Олимпиада-2020 вылын Комиысь некод абу. Сэтчӧ вермӧма веськавны Ижкарысь Мария Черепанова, коді ворсӧ баскетболӧн Сыктывкарса «Ника» клубын, но Токиоӧ мунӧм водзвылын сійӧ доймӧма. Вӧлӧма позянлун веськавны сборнӧйӧ республикаса варччысьяслӧн, но абу сяммӧмаӧсь бура петкӧдчыны.
Медальяс юклӧм.
Медальяс юксисны татшӧм ногӧн:
Джон Гордон Коутс

Джон Гордон Коутс (1918—2006) — коми литература туялысь.
Олан туй.
Чужӧма 1918-ӧд вося моз тӧлысь 8-ӧд лунӧ Англияын Йорк карувса Эйкорум грездын. 1940-ӧд воын помалӧма Кембридж университет. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ лоӧма разведкаса офицерӧн, коді кывкутӧма немеч военнопленнӧйясӧс юасьӧмысь.
Кулӧма 2006-ӧд вося ӧшым тӧлысь 25-ӧд лунӧ.
Кривощёкова-Гантман Антонида Семёновна

Кривощёкова-Гантман Антонида Семёновна (1921—1995) — перым коми кыв туялысь.
Олан туй.
Антонида Кривощёкова чужӧма 1921-ӧд вося моз тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым губерняса Соликамск уездысь Юсьва вӧлӧсьтувса Вижелово грездын (ӧні — Перым Коми кытшса Юсьва районын).
Кулӧма 1995-ӧд вося ода-кора тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Засухин Андрей Викторович

Засухин Андрей Викторович (1976) — коми артист.
Олан туй.
Андрей Засухин чужӧма Коми АССР-ын Сыктывдін районса Сёська сиктын 1976-ӧд вося кӧч тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Помалӧма Сёськаса нетыр школа (1991), Искусствояс гимназия (1993), Сыктывкарса искусствояс училишӧысь актёрскӧй юкӧн (1998). Студентӧн, на 1993-ӧд восянь, ворсӧма Фольклор театрын (ӧні шусьӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театр). 2002—2006-ӧд воясӧ уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Ярославльын канмуса театральнӧй институтлӧн «драмаа театрса да киноса артист» факультетын.
Калинин Александр Иванович

Калинин Александр Иванович (1901—1985) — авиацияса генерал-майор.
Олан туй.
Александр Калинин чужӧма 1901-ӧд вося кӧч тӧлысь 7-ӧд лунӧ (важ стиль серти — моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ) Кардор губерняса Мозын уездысь Веньдінын (ӧні Удора районса Вендін грезд) крестьянин семьяын. Быдмӧма дед-баб дорас. 1912-ӧд воын помалӧма Вендінын вичкобердса школа, 1916-ӧд воын Яренскын вылыс начальнӧй училишӧ земстволӧн стипендия вылӧ.
Гражданскӧй тыш кадӧ ас кӧсйӧм серти пырӧма Гӧрд Армияӧ. Велӧдчӧма лыйсьыны винтовкаысь да пулемётысь. Тышкасьӧма Йӧртымдінса партизан котырын Коми муын (Ву вожын), сэсся Ву-Мозынса полккӧд Войвыв Вына вожын, Юденичлы паныд Петроград дорын да Польшаса фронтын.
Велӧдчӧма военнӧй велӧдчанінъясын. Помалӧма Гӧрд Октябр нима артиллеристъяслысь 1-дза Ленинградса школа (1921—1924), лётчик-наблюдательяслысь Ленинградса военнӧй школа (1926—1927). 1930-ӧд вося рака тӧлысьсянь Жуковский нима военнӧ-воздушнӧй академияын велӧдчысь, помалӧма 1944-ӧд воын — дипломсӧ дорйӧма 5 вылӧ «авиавооружение» специальносьт серти. 1938-ӧд воын сійӧс наградитӧмаӧсь секундомеръяса ки вылӧ часіӧн да «РККА-лы XX во» юбилейнӧй медальӧн.
1935-ӧд восянь Гӧрд Армияса Военнӧ-Воздушнӧй Вынъяслӧн Шӧр веськӧдланінын инженерса веськӧдлан должносьтъяын: отделса начальниксянь быдмӧма Гӧрд Армияса Военнӧ-Воздушнӧй Вынъяслӧн вооружение да боеприпас заказ серти Управленньӧын начальникӧс вежысьӧдз; эксперталӧма.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлӧма 1-дза рангса военнӧй инженер должносьтын. Война кадӧ вӧлӧма боевӧй лэбалӧм серти экспертӧн, вынсьӧдӧма медбур образечьяс. 1944-ӧд вося моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ сылы сетӧма авиацияса генерал-майор звание.
Война бӧрын вӧлӧма ССССР-са Военнӧ-Воздушнӧй Вынъясын веськӧдлан должносьтъясын.
1953—1959-ӧд воясын вӧлӧма Китайса Пекинын вузасян петкӧдчанінса уполномоченнӧйӧн. Отсасьӧмысь сылы вӧлі сетӧма медаль да Почёта грамота, кодӧс кырымалӧма Чжоу Энь Лай. Отставкаӧ петӧма 1960-ӧд воын.
Бӧръя воясас нуӧдӧма патриотическӧй удж том йӧз пӧвстын.
Кулӧма Москваын 1985-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лунӧ. Пӧима урнасӧ гуалӧма ыджыдджык вок Михаилыслӧн гуӧ Сыктывкарса шойнаын.
Ошканпасъяс.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ зільӧмысь сылы сетӧма 23 орден да медаль, на лыдын:
Валей Лукерия Александровна

Валей Лукерия Александровна (1953) — коми, роч да яран кывъяс вылын гижысь.
Олан туй.
Лукерия Валей чужӧма 1953-ӧд вося ӧшым тӧлысь 20-ӧд лунӧ Ыджыдмуса тундраын Урал из дорын колва-яран семьяын. Батьыс — Валей Александр Дмитриевич (Няравэй), мамыс — Мария Симоновна (Тайбарей). Быдмӧма Яран асвеськӧдлан кытш Каравом посёлокын, велӧдчӧма Каравомын да Амдермаса шӧр школаын.
Помалӧма И. П. Выучейский нима Наръян-Марса педагогика училишӧ, А. И. Герцен нима Ленинградса педагогика институт, М. Горький нима литературной институт Москваын да Сыктывкарса канму университетса филология факультетысь коми юкӧн. Уджавлӧма Яран кытшса «Заполярье» телерадиовещательнӧй компанияын корреспондентӧн, кӧні дасьтӧма яран да роч кывъяс вылын уджтасъяс, редакторалӧма «Чужан му вылын» коми кывъя уджтасын. Методисталӧ Яран асьвеськӧдлан кытшса Этнокультурнӧй шӧринлӧн литература юкӧнын.
Гижан удж.
Гижӧ коми, роч да яран кывъяс вылын. Комиӧн кывбуръясыс да всиьтъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын.
Медводдза кывбуръясыс петӧмаӧсь «Дружба народов» журналын 1977-ӧд воын (3 №). 
Йӧзӧдлӧма гижӧдъяссӧ «Дружба народов», «Север», «Литературная учёба» да «Полярная звезда» журналъясын, «Заполярье» литература альманахын (4-9 №), челядьлы «Пунушка» журналын, «Здесь добром земля согрета» (2008) да «Литературная карта НАО» (2009) чукӧръясын. Редактируйтӧма челядьлы да томуловлы «Молодые голоса тундры» да мукӧд небӧг.
Сылӧн петавлӧмаӧсь «Золотое солнце» (2002), «Голос кочевий» (2003), «Улыбка белолицей ночи» (2005), «Большое кочевье» (2006), «На ладонях тундровых просторов» (2007) да «Прочен остов чума» (2012) небӧгъяс.
2002-ӧд восянь веськӧдлӧ челядьлы «Суюкоця» (Кӧрпи) литература котырӧн. Дасьтӧма литератураысь «Суюкоця» методическӧй вӧзйӧмъяс (2004).
Каравом (Заполярнӧй район)

Каравом () — Яран асвеськӧдлан кытшын посёлок, Заполярнӧй районса Кара сикт сӧветлӧн шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Посёлок ним артмӧма «Харёй яха» ю нимысь. Яран кывйысь вуджӧдсьӧ кыдзи «чукыля ю».
География.
Посёлок пукалӧ Кара губаса асыввыв берегын. Посёлоксянь Наръяна-Марӧдз 520 км, Вӧркута карӧдз — 200 км, Салехарӧдз — 310 км.
Посёлокын вит улича: Выль, Тыдор, Лунвыв, Шӧр да Тундраса.
История.
Архив документъясын нимыс медводдзаысь казьтыштӧма 1932-ӧд воын. 1930-ӧд воясын вӧлӧма тані колхозлӧн ӧти керка, йӧзыс олӧмаӧсь чомъясын.
1951-ӧд воын куим орчча колхозысь — «Наръяна Кара», «Кара-Харбей» да Смидович нима — вӧлі котыртӧма кӧр видзысьяслысь «Красный Октябрь» колхоз.
Овмӧс.
Йӧзыс медшӧр уджыс — кӧр видзӧм да чери кыйӧм. Каравомын «Гӧрд октябр» видз-му овмӧс-кооперативлӧн базаыс.
Посёлокын 2013-ӧд восянь уджалӧ МТС сотӧвӧй оператор.
Туй.
Каравомӧ ӧтчыдысь вежоннас лэбалӧ Наръян-Марсянь АН-2 самолёт либӧ МИ-8 вертолёт. Сёян-юан вайӧны саридз вомӧн йи воссьӧм бӧрын, а сідзжӧ гусеничнӧй транспортӧн тӧвнас да гожӧмнас Вӧркутасянь.
Плосков Иван Александрович

Плосков Иван Александрович (1951—2021) — коми фольклор туялысь.
Олан туй.
Иван Плосков чужӧма 1951-ӧд вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧ Луздор районса Лэтка сиктын. Велӧдчылӧма Сыктывкарса канму университетлӧн филология юкӧнын. Стажируйтчылӧма Ленинградса университетлӧн роч литература кафедраын. 1981-ӧд восянь зільӧма Коми наука шӧринлӧн Кыв, литература да история институтын.
Кулӧма 2021-ӧд вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Туялан удж.
Туялӧма коми мифология, мойдъяс, туялысьяслысь олӧм да наукаӧ пай пуктӧм. Йӧзӧдӧма некымын небӧг, на лыдын: П.Г. Доронинӧн чукӧртӧм коми мойдъяс (2004, мукӧдыскӧд ӧтвылысь), «Коми гижан культура панысьяс» (2002, Е.А. Цыпановкӧд ӧтвылысь), «Коми сказка и ее герои» (2005), «Коми фольклорная традиция и история изучения устной прозы» (2006, мукӧдкӧд ӧтвылысь), да мукӧд.
Рогачёв Михаил Борисович

Рогачёв Михаил Борисович (1952—2021) — коми историк-туялысь, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй.
Михаил Рочачёв чужӧма 1952-ӧд вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ Ригаын.
Ленинградса канму университетысь история факультет помалӧм бӧрын 1975-ӧд воын рапределение серти локтӧма Комиӧ. 1975—1976-ӧд воясын велӧдӧма Емдін районса Туискерӧсса школаын. 1979-ӧд воын помалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса аспирантура. Аспирантураын велӧдчӧм бӧрас 1979—1992-ӧд воясын зільӧма Кыв, литература да история институтын.
Дас воысь дырджык, 1992—2009-ӧд воясын, вӧлӧма директорӧс вежысьӧн, история велӧдысьӧн Сыктывкар университетбердса лицейын.
Кулӧма 2021-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Петыркарын коронавирусысь (COVID-19).
Туялан удж.
2005-ӧд воын Сыктывкарса канму унивеситетын дорйӧма история наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация «Депортированные польские граждане в Коми АССР в 1940—1944 годах» тема серти.
2000-ӧд вояссянь — политическӧй репрессияяс улӧ веськалӧм йӧзлӧн Коми Республикаса «Покаяние» мартирологлӧн медшӧр редактор. 1998-ӧд восянь 2013-ӧд воӧдз дасьтӧма 10 том (12 том да 20 небӧг 2017-ӧд во кежлӧ).
Общественнӧй удж.
1989—2007-ӧд воясын веськӧдлӧма «Мемориал» общественнӧй котырлӧн Сыктывкарса юкӧнӧн.
2000-ӧд восянь — политическӧй репрессияяс улӧ веськалӧм йӧзлӧн Коми Республикаса «Покаяние» общественнӧй фондса правленньӧын веськӧдлысь. Сідзжӧ вӧлі пырӧ «Мемориал» фондлӧн ставмирса правленньӧӧ.
Смилингис Анатолий Антонович

Смилингис Анатолий Антонович (1927—2021) — асму туялысь, историк, турист.
Олан туй.
Анатолий Смилингис чужӧма 1927-ӧд вося йирым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Литваса Плунге карын велӧдысьяслӧн семьяын. 1941-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 4-ӧд лунӧ сійӧс бать-мамыскӧд да чойыскӧд депортируйтӧмаӧсь. Репрессия улӧ веськалӧм батьсӧ сэсся абу аддзылӧмаӧсь. Чойыскӧд да мамыскӧд, Анатолий Смилингис 1941-ӧд воын веськалӧма Кӧрткерӧс районса мӧд участокӧ. Дас нёль арӧса зон олӧма зэв сьӧкыда, некымынысь вӧлӧма кулан выйын. Мамыс 1943 воын кулӧма Човса тюрмаын, Рита чойсӧ мӧдӧдӧмаӧсь школа-интернатӧ (а сэсся гусьӧн тӧдтӧм йӧз нуӧмаӧсь Литваӧ).
Спецпоселениеысь мездӧм бӧрын А.А. Смилингис кольччӧма овны да уджавны Кӧрткерӧсӧ. Уджалӧма больничаын завхозӧн, бухгалтералӧма. Нелямын воысь дырджык веськӧдлӧма Кӧрткерӧс районса пионер керкаӧн (ӧні — челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Кӧрткерӧс районса шӧрин).
Кулӧма 2021-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лунӧ Кӧрткерӧсын.
Туялан удж.
Пионер керкаын директоралігӧн туялӧма чужан мусӧ. А.А. Смилингисӧс шуӧны туристъяслы «Белка» клуб лӧсьӧдысьяс пиысь ӧтиӧн. «Белка» клуб лӧсьӧдӧм бӧрын школьникъяскӧд кытшовтӧма став Коми мусӧ, уналаӧ волӧмаӧсь и подӧн, и кывтӧмӧн. Ӧктӧмаӧсь изъяс, тӧдмалӧмаӧсь вӧр-ва, гижалӧмаӧсь олӧма йӧзсянь война да репрессия йылысь казьтылӧмъяс. Сылӧн водзмӧстчӧмӧн Кӧрткерӧс районын восьтӧма Сусъёль, Пианько, Лымва заказникъяс.
Туялӧма ГУЛАГ-лысь историясӧ. Унатор Анатолий Смилингис вӧчӧма, медым мыжтӧг мыждӧмаяслысь паметьсӧ видзны йӧз сьӧлӧмын. Туясьӧмъяс бӧрын сійӧ корсьӧма тыдавтӧм нин шойнаяс, индӧма найӧс картаясӧ, сувтӧдӧма казьтылан пасъяс, кытчӧ ӧнія кадӧ волывлӧны став мир пасьталаысь кулӧмаяслӧн рӧдвужыс.
Аслас гӧтырыскӧд – Людмила Николаевна Королёвакӧд – А.А. Смилингис туялӧма коми йӧзлысь важся оласногсӧ, висервожса фольклор да печканъяс, коми пасъяс.
Анатолий Смилингис — Вӧр-ва видзан ставроссияса обществолӧн почёта член, Челядь туризм да краеведениеысь ставмирса академияса академик.
Кольчурин Василий Григорьевич

Кольчурин Василий Григорьевич (1961) — перым коми гижысь-сатирик.
Олан туй.
Василий Кольчурин чужӧма 1961-ӧд вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ Кудымкар районса Белоев сикт сӧвет улӧ пырысь Мечкор грездын. Медводдза классӧ велӧдчӧма Мечкорса школаын, 1972-ӧд восянь 1977-ӧд воӧдз – Отевса кӧкъямысвося школаын, 1977-ӧд восянь 1979-ӧд воӧдз – Белоевса шӧр школаын. Помалӧма Перымса канму педагогика институтлӧн филология факультетысь перым коми-роч юкӧн (1984). Нёль во уджалӧма Пятина школаын, 1988—1995-ӧд воясын – Кудымкар районса Егоровскӧй шӧр школаын. 1995-ӧд восянь журналисталӧма: гижӧма перым коми да роч кывйӧн «Парма» кытшса газетын, дасьтӧма «Коми говк» юкӧн.
Олӧ Кудымкарын.
Гижан удж.
Гижисьлӧн медводдза кывбуръясыс чужисны школаын велӧдчигӧн, кор сылы вӧлӧма 13 арӧс. Медводдза висьтсӧ — «Медбӧрья греххез» — вӧлі йӧзӧдӧма 1981-ӧд воын «По ленинскому пути» газетын. Тайӧ жӧ ним улын 2002-ӧд воын Перым-Коми кытшса небӧг лэдзанінын петӧма медводдза небӧг. Сэтчӧ пырисны неыджыд висьтъяс, эссе, кывбуръяс, шмонитаан гижӧдъяс, бывальщинаяс, кодъяс матынӧсь йӧзкостса висьталӧмъяслы.
Гижӧдъясыс петавлісны «Парма» газетын, «Бичирок», «Иньва» да «Тыра ӧшымӧс» литературно-художественнӧй чукӧръясын.
Мӧд небӧг — «Адззисьлытӧдз, старик!» (2013) — гижӧд чукӧр, кытчӧ пыртӧма коми да роч кывъя шмонитана висьтъяс, а сідзжӧ мифологическӧй персонажъяс йылысь йӧзкостса висьталӧмъяс, кодъясӧс автор мичмӧдӧма ас кывнас.
Коймӧд небӧгыс — «Эн осудит менӧ, мамок».
Унаысь пырӧдчывлӧма журналистъяслӧн кытшса, обласьтса да ставроссияса конкурсъясӧ. Вермывлӧма финн-йӧгра прессалӧн I ставроссияса конкурсын «Хранители традиций» нимпасын (2003).
Вермӧма «ЛИФФТ-2018» III-ӧд ставмирса Евразийскӧй литературнӧй конкурсын «Проза. Короткий рассказ» нимпасын (сетӧма эзысь медаль да диплом) (Сочи, 2018-ӧд вося ода-кора тӧлысь).
2013-ӧд восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Кокконен Паула

Кокконен Паула Риитта Хелена (финн кыв: Kokkonen Paula Riitta Helena) (1951) — финн лингвист, коми кыв туялысь, философияса магистр.
Олан туй.
Паула Кокконен чужӧма 1951-ӧд вося йирым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Суомиын Сяяминка инын. 1981-ӧд воын помалӧма Хельсинкиса университет «Финн-йӧгра кывъяс» специальносьт серти, шедӧдӧма философияса магистр ним. Велӧдчӧм бӧрын водзӧ туясьӧма: вӧлӧма туялысьӧн Финляндияса кывъяс туясян шӧринын (1987—1989), Финляндияса наукаяс академияын (1991—1992). Уджалӧма ассистентӧн Хельсинки университетса финн-йӧгра юкӧнын (1989—1991, 2004), М.А. Кастрен нима котырын секретарӧн (1990—1991).
1989-ӧд восянь 1998-ӧд воӧдз велӧдӧма финн кыв иностранечьяслы курсъяс дырйи, на лыдын Россияса финн-йӧгра регионъясын. 1994-ӧд восянь 2002-ӧд воӧдз уджалӧма Сыктывкарса канму университетын финн-йӧгра факультетса коми да финн-йӧгра кыв туялан кафедраын доцент должносьтын. 
2004-ӧд восянь 2012-ӧд воӧдз сектретаритӧма Финн-йӧгра котырын (Хельсинки). 2012-2015-ӧд воясын велӧдӧма финн кыв Петыркарса канму университетын. 2015-ӧд восянь дасьтӧ кыккывъя электроннӧй кывкудъяс (Komi-suomi-sanakirjahanke), а сідзжӧ пырӧдчӧ ыджыд проектӧ, мый котыртӧма вӧлі Норвегияса Арктика университетысь Саами кывлы технология Шӧринӧн (Giellatekno).
Филатова Марина Георгиевна

Филатова Марина Георгиевна (1943—2021) — телевидениеса Сыктывкар студияса диктор, Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Марина Филатова чужӧма Воронеж обласьтын Талица районса Каверино сиктын 1943-ӧд вося ӧшым тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Сыктывкарын 1957-ӧд восянь. Помалӧма Коми канмуса педагогика институт (1975). 1964-ӧд воын конкурс серти пырӧма уджавны сӧмын на воссьӧм телевидениеса Сыктывкар студияӧ. Нуӧдӧма челядьлы «Занимательная азбука» да «Путешествие в сказку» уджтасъяс, общественнӧ-политическӧй да художественнӧй передачаяс, юӧр сетан «Панорама республики» и с.в. 
1971 да 1975-ӧд воясын велӧдчӧма Москваын Шӧр телевидениелӧн Уджсикас сӧвмӧдан институтын. 1991-ӧд восянь веськӧдлӧма уджтасъяс отделӧн. «Коми гор» телерадиокомпанияын уджалӧма 40 сайӧ во, на пиысь комын во чӧж снимайтчӧма передачаясын.
Кулӧма 2021-ӧд вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ.
Филиппов Дмитрий Тимофеевич

Филиппов Дмитрий Тимофеевич (1930—2017) — Социалистическӧй Уджвывса Герой, шахтёр-машинист.
Олан туй.
Дмитрий Филиппов чужӧма Коми АССР-ын Печора районса (ӧні — Ускар каркытш) Лыжавом сиктын 1930-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 15-ӧд лунӧ. Школаын 7 класс помалӧм бӧрын уджалӧма «Выль олӧм» колхозын. 
1949-ӧд воын локтӧма Воркутаӧ. 3-ӧд номера Ремесленнӧй училишӧ (ӧні — Вӧркутса политехническӧй техникум) помалӧм бӧрын 1951—1968-ӧд воясын уджалӧма «Капитальная» 1-дза номера шахтаын (сёрӧнджык кутіс шусьыны «Воркутуголь» комбинатса «Востокуголь» трестысь «Воркутинская» шахта) врубӧвӧй машинаса машинистӧн, сэсся изшом комбайнса машинистӧн. Сьӧкыда доймалӧм бӧрын 1969-ӧд восянь уджалӧма «Воркутинская» шахтаын лэптан установкаса машинистӧн. 1973-ӧд воын 1-дза номера «Капитальная» да 40-ӧд номера шахтаяс подув вылын вӧлі вӧчӧма да восьтӧма «Воркутинская» шахта. Ставнас шахтаын уджалӧма 32 во.
Уджын ыджыд вермӧмъясысь СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиум шуӧмӧн 1966-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ Д.Т. Филипповлы сетісны Социалистическӧй Уджвывса Геройлысь ним, Ленин орден да «Чарла да мӧлӧт» медаль. Сыкӧд ӧти кадӧ тайӧ жӧ нимсӧ сетӧма нӧшта куим вӧркутаса олысьлы.
Олӧма Уква карын. Кулӧма Укваын 2017-ӧд вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Депутат.
Воркутаса олысьяс бӧрйылӧмаӧсь сійӧс Коми АССР-са Вылыс Сӧветӧ да СССР-са Вылыс Сӧветӧ (6-ӧд созыв) депутатӧн.
Филиппов Василий Ионакиевич

Филиппов Василий Ионакиевич (1924—1987) — Сӧвет кадся военноначальник, генерал-лейтенант.
Олан туй.
Василий Филиппов чужӧма Коми АССР-ын Изьва районса Изьва сиктын 1924-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ велӧдысьяслӧн семьяын. Помалӧма Изьва сиктса шӧр школа (1941), Югдінын Пуховичса военнӧй пехотнӧй училишӧ (1941), бронетанковӧй да механизированнӧй войскаяслысь академия (1954).
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Сӧветскӧй армияӧ мунӧма ас кӧсйӧм серти 1941-ӧд вося сора тӧлысьын. Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1941-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь. Лейтенант, стрелкӧвӧй взводса командир Ленинград, Волхов да Рытыв-Войвыв фронтъясын. 1942-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь — танкӧвӧй бригадаын взводса да ротаса командир. 1943-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь тышкасьӧма Рытыв-Лунвыв, Коймӧд Украинаса фронтъясын фронтса торъя мотоциклет полкын ротаса да батальонса командир. Куимысь ранитчылӧма.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Академия помалӧм бӧрын — танкӧвӧй полкса командир да вежысь (1954—1964), дивизияса командирӧс вежысь (1965—1968). 1968-ӧд восянь служитӧма Ылыс Востокын танкӧвӧй дивизияса командирӧн, корпусса командирӧс вежысьӧн, армияса командующӧйӧс вежысьӧн, округса штабын начальникӧс вежысьӧн, округса войсаяс дасьтан Управленньӧын начальникӧн.
Вӧлӧма военнӧй сӧветникӧн Кубаын, Йеменын, медшӧр военнӧй сӧветникӧс вежысьӧн Афганистанын. Висьӧм вӧсна петӧма пенсия вылӧ 1986-ӧд воын. 
Кулӧма Горький (ӧні Улыс Вылькар) карын 1987-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ. Гуалӧма сэн жӧ.
Ошканпасъяс.
Сійӧс наградитӧма СССР-са 8 орденӧн, Йемен, Афганистан, Болгария да Монголияса орденъясӧн, а сідзҗӧ СССР-са да суйӧрсай канмуса медальясӧн.
Католиков Александр Александрович

Католиков Александр Александрович (1941—1996) — Сӧвет кадся да Рочмуса велӧдысь, СССР-са нимйӧза велӧдысь, А.С. Макаренколӧн быдтасыс, СССР-ын педагогика наукаясса академияысь член-корреспондент, Рочмуса велӧдӧм академияса член-корреспондент.
Олан туй.
Александр Католиков чужӧма Новосибирскын 1941-ӧд вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Ӧкмысӧд класс бӧрас быд гожӧм пионервожатайӧялӧма челядьлӧн гожся лагерын. 1961-ӧд воын помалӧма 10-ӧд номера школа, пырӧма велӧдчыны Новосибирскса педагогика институтӧ. Но ВЛКСМ-са Новосибирскса горком мӧдӧдӧма сійӧс велӧдчыны В.И. Ленин нима Москваса педагогика институтлӧн физико-техническӧй факультетӧ. 1966-ӧд воын институт помалӧм бӧрын локтӧма семьяыскӧд Сыктывкарӧ. Во велӧдӧма 1-дза номера школаын физика, сэсся директоралӧма пионеръяслӧн да велӧдчысьяслӧн Дворечын.
1973-ӧд восянь матӧ кызь во веськӧдлӧма Сыктывкарса школа-интернатӧн (ӧні новлӧ Александр Католиковлысь нимсӧ).
Кулӧма 1996-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Карманова Альбина Николаевна

Карманова Альбина Николаевна (1940) — коми кыв туялысь, велӧдысь.
Олан туй.
Альбина Карманова чужӧма 1940-ӧд вося ӧшым тӧлысь 8-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Сыктыв районса Визин сиктын. Помалӧма Визин сиктса шӧр школа (1957), И.А. Куратов нима 1 №-а Сыктывкарса педагогика училишӧ (1960), Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет. Институт помалӧм бӧрын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь кыв юкӧдӧ младшӧй научнӧй сотрудникӧн. 
1970-ӧд восянь уджалӧма вылыс тшупӧда велӧдчанінъясын: медводз велӧдӧма Коми канмуса педагогика институтын, а 1972-ӧд восянь — Сыктывкарса канму университетын — методистӧн, ассистентӧн, старшӧй преподавательӧн, доцентӧн. Нуӧдӧма практическӧй уджъяс, семинаръяс да спецкуръяс, лыддьӧма лекцияяс ӧнія коми кывлӧн грамматикаысь. А.Н. Карманова вӧлӧма университетын коми кыв да литература кафедра котыртысьяс лыдын. 
2004—2016-ӧд воясын уджалӧма научнӧй сотрудникӧн Коми Республикаса Велӧдӧм сӧвмӧдан да тӧдӧмлун кыпӧдан институтлӧн национально-региональнӧй компонент серти велӧдан комплектъяс дасьтан Шӧринын. 
Туясян удж.
А.Н. Карманова пуктӧма пай коми кывлӧн фразеология, лексикология да лексикографии туялӧмӧ, велӧдан небӧгъяс дасьтӧмӧ, вежӧртас восьтан, кыв артмӧдан, кыв гижанног да тематикаа кывкудъяс дасьтӧмӧ, кодъяс серти велӧдчӧны вылыс тшупӧда велӧдчанінъясын да школаясын.
Небӧгъяс.
Йӧзӧдӧма 150 сайӧ удж, на лыдын 10 велӧдан небӧг да 5 кывкуд.
Изьва сёрнисикас

Изьва сёрнисикас юргӧ Изьва, Печора, Уса юяс ковтысын (Изьва, Букур, Сизя Ыб, Гам, Мокчой, Краснобор, Вертеп, Щельяюр. Кыдзкар, Кипиёва, Мутнӧй Материк, Уквавом, Колва). Войвывсянь изьва сёрнисикас йитчӧ ненеч да роч сёрнисикасъяскӧд. Колӧ пасйыны, мый изьва кывъя войтыр олӧны оз сӧмын Коми муын, но и Тюмень, Кардор да Мурман обласьтъясын.
Сизим дженьыд гласнöй шы, та кындзи эмöсь кузь гласнöй шыяс, найö кутöны смыслоразличительнöй нагрузка: Пу-пуу, кыны-кыыны, ты-тыы     
Кузь гласнöй кындзи эмöсь тожö кузь гласнöйяс, кодъяс оз кутны семантическöй нагрузка, лоöны дженьыд гласнöйяслöн вариантъясöн. Гора да сонорнöй согласнöй водзын пöдса слогын: коз-кооз, гоз-гооз, гаж-гааж.
Изьва сёрнисикас нуль-элöвöй