tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Козлов Евгений Валерианович

Козлов Евгений Валерианович (сайнимъяс — Е.Валериан, Емеля Пилич, 1960) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Евгений Козлов чужӧма 1960-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лун Коми АССР-ын Емдiн районса Кӧжмудор сикт улӧ пырысь Эжолты грездын. Школа помалӧм бӧрын уджалӧма совхозын, служитӧма армияын. Помалӧма Сыктывкарса канму университет. 1986 восянь уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын, вӧлӧма Коми АССР-са гижысь котырын литературнӧй консультантӧн. Почтальоналӧма.
2008 восянь «Войвыв кодзув» журналын уджалысь, шӧр редакторӧс вежысь, 2010 восянь уджалӧ «Чушканзі» журналын.
Гижан удж.
Евгений Козлов ёнджыкасӧ тӧдса кыдзи поэт. Кывбуръясыслы лӧсялӧ лиричносьт, пыді сьӧлӧм кылӧмъяс петкӧдлӧм. 
Сылӧн петавліс кывбуръяса куим чукӧр: «Водзкыв пыдди» (1989), «Узьтӧм войяс» (1994), «Кык книга» (2005). «Кык джын» небӧгӧ пыртӧма кывбуръяс да висьтъяс (2017).
Эмӧсь Е.Козлов творчествоын и прозаа гижӧдъяс. Ичӧтик гижӧдъяс петавлісны «Парма гор», «Миян грездса челядь», «Восьса ӧшинь дорын» да «Дзиръя ӧшинь дорын» ӧтувъя сборникъясын. Гижӧдъяссӧ пыртӧма коми кыв да литератураысь велӧдчан небӧгъясӧ.
Вуджӧдӧ фин-йӧгра да роч гижысьясӧс. Комиӧдӧма Варлаам Шаламовӧс, Игорь Шкляревскийӧс, Василий Климовӧс, Ар Сергиӧс, Альбертина Ивановаӧс, Елена Габоваӧс, Тамара Ломбинаӧс, Дмитрий Фроловӧс, Надежда Мирошниченкоӧс, Александр Суворовӧс, Андрей Поповӧс. 1993 воын Евгений Козлов Ставроссияса культура фондлӧн Мурманск юкӧнкӧд ӧтвыв уджалӧма медводдза саам гижысь Октябрина Вороновалысь «Ялла» (Олӧм, 1991) небӧг вылын, мый петӧма саами, коми да роч кывъяс вылын. Комиӧдӧма роч гижысь Юрий Николаевич Могутинлысь сідз шусяна «духовнӧй кывбуръяс» да йӧзӧдіс «Берба-бальысь югзьӧ лов» небӧг (2012).
Коми гижысь котырын 2012 восянь.
Евгений топыда уджалӧ республикаса театръяскӧд. Комиӧдіс налӧн корӧм серти Федерико Гарсиа Лорка, Лопе де Вега, Нина Мазур, Миклош Дярфаш, Николай Островскийлысь пьесаяссӧ. На серти сьпектакльяс пуктісны Сыктывкарса театръясын.
Евгений Козловлӧн кывбуръяс вылӧ гижӧма уна сьыланкыв, найӧ пырисны «Ӧтчыд арын», «Jенэжва» (2006) да «Республика моя» (2008) дискъясӧ. Сьыланкывъяссӧ сьылӧны уна нималана коми сьылысь.
Ларев Александр Константинович

Ларев Александр Константинович (1930—2015) — коми гижысь, драматург, журналист.
Олан туй.
Александр Ларев чужис 1930 вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдін районса Кӧжмудор сикт улӧ пырысь От грездын. 1957 воын помаліс А. Н. Островский нима Ленинградса канму театрса институт. 1957—1960 воясӧ ворсіс В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театрын. Сэсся — уджаліс корреспондентӧн, редакторӧн, шӧр редакторӧн «Коми гор» телерадиокомпанияын.
Куліс 2015 вося ӧшым тӧлысь 8-ӧд лунӧ, гуалӧма Сыктывкарын Гӧрд Затонса шойнаын.
Гижан удж.
Александр Ларев гижис 12 пьеса. Медся нималанаыс — «Гӧтрасян кад» (1968), «Пиян эз воны гортӧ» (1980), «Паметь» (1985).
Став СССР-ын сійӧс кутісны тӧдны «Льӧм пу дорын аддзысьлӧмъяс» пьеса серти спектакльяс пуктӧм бӧрын.
Габова Вера Петровна

Габова Вера Петровна — коми актриса, Россияса нимӧдана артистка (2011 во).
Олан туй.
Вера Габова чужӧма Коми АССР-ын Кӧрткерӧс районса Висер сикт улӧ пырысь Сюзяыб грездын 1956 вося косму тӧлысь 2-ӧд лунӧ. 1979-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын искусствояс училище «Драма театрса ворсысь» специальносьт серти. 1979-ӧд восянь ворсӧ В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театр труппаын.
Некрасов Александр Иванович

Некрасов Александр Иванович (Гамса, 1931—2023) — коми гижысь, ас му туялысь, Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь, Коми Республикаса Почёта гражданин.
Олан туй.
Александр Некрасов чужӧма 1931-ӧд вося сора тӧлысь 30-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдін районса Гам сиктын. 1950-ӧд воын помалӧма Гам сиктса шӧр школа да пырӧма велӧдчыны Велӧдысьясӧс дасьтан Коми институтса физика-математика юкӧнӧ. Институт помалӧм бӧрын уджалӧма Кӧрткерӧс районысь Чӧтдінса сизмикласса школаын математика да физика велӧдысьӧн. 1952-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь 1954-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз служитӧма армияын. Армияысь воӧм бӧрын велӧдӧма математика уджалысь том йӧзлӧн Айкатыласа школаын. 1960-ӧд воын уджысь орӧдчытӧг помалӧма Коми канмуса педагогика институт, и сэки жӧ сійӧс индісны Гам сиктын шӧр школаса директорӧн, кӧні уджалӧма 1993-ӧд воӧдз. Ставнас 39 во уджалӧма велӧдӧм юкӧнын, на пиысь 33 во директоралӧма Гамса школаын.
Кулӧма 2023-ӧд вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Александр Некрасовлӧн петӧма кык кывбур чукӧр: «Восьтіс ӧшиньсӧ кыа» да «Авъя лэбач — коми кыв» да «Гӧрд сатин дӧрӧм» висьт чукӧр.
Гижысьӧс бура кутісны тӧдны челядьлы лӧсьӧдӧмторъяс серти. Автор серпасалӧ вӧр-ва, сиктса олӧм, сылӧн кывбуръясын ловзьӧны пудъясянкывъяс да нимтысянкывъяс. Александр Некрасовлӧн висьтъясыс кокниӧсь, наын — олӧмын лоӧмторъяс, казьтылӧмъяс.
2015 воын йӧзӧдӧма «Детство, опалённое войной» небӧг, кытчӧ пыртіс Емдін районса Гам сиктын чужлӧм йӧз йылысь гижӧдъяс, кодъяслӧн челядьдырйиыс веськалӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ.
Мукӧдтор.
Унаысь сійӧс бӧрйылӧмаӧсь сиктсӧветса депутатӧн, вӧлӧма Коми войтырлӧн дас Съезд вылын делегатӧн, Коми му туялан котырлӧн Сӧветӧ пырысьӧн.
Туялӧ велӧдӧм юкӧнлысь историясӧ, Коми мулысь XX нэмся видз-му овмӧс история. Дасьтӧма да лӧсьӧдӧма куим небӧг: «Таланты были, есть и будут» (Сыктывкар, 2001), «Они ковали победу» (Сыктывкар, 2010), «Детство, опаленное войной» (Сыктывкар, 2015).
Ульянов Александр Васильевич

Ульянов Александр Васильевич (комиӧн — Паш Вась Ӧльӧксан, 1953—2021) — коми гижысь, журналист.
Олан туй.
Александр Ульянов чужӧма Коми АССР-са Кулӧмдін сиктын 1953-ӧд вося кӧч тӧлысь 9-ӧд лунӧ. Помалӧма Дереваннӧй сиктса шӧр школа, Коми канмуса педагогика институтысь филология факультетса коми юкӧн (1975), Ленинградса вылыс партийнӧй школа (1987).
Уджавлӧма «Красное знамя» газетын корреспондентӧн, «Коми му» газетын редакторӧн. Некымын во вӧлӧма «Войвыв кодзув» журналын шӧр редакторӧс вежысьӧн.
1994-ӧд вося вӧльгым тӧлысьсянь — Коми небӧг лэдзанінын директор, 1999-ӧд вося вӧльгым тӧлысьсянь уджалӧ «Эскӧм» небӧг лэдзанінын. 2004—2011-ӧд воясӧ веськӧдлӧма «Коми му» газет редакцияӧн, кытчӧ ӧтувтісны коми кывъя нёль газет-журнал.
Кулӧма 2021-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдӧма Кулӧмдiн районса «Парма гор» газетын. Сёрӧнджык кутӧма гижны проза. Висьтъясас да очеркъясас восьтӧ коми сикт вӧсна ассьыс дойсӧ, мӧвпалӧ сылӧн аскиалун йылысь. Гижӧдъяссӧ «Сельская жизнь» газет пасйӧма «Медбур очерк» нимпасын мӧд премияӧн. 
1992-ӧд воын вуджӧдӧма «Челядьлы Библия» да йӧзӧдӧма «Коми му» газетын. 1994-ӧд воын Александр Ульянов пырӧма Россияса гижысь котырӧ.
Александр Ульянов унаысь вермылӧма «Эзысь борд» республикаса литературнӧй конкурсын, кодӧс вӧлі лӧсьӧдӧма Коми Республикаса каналан сӧвет да «Войвыв кодзув» журнал: «Публицистика» нимпасын вермӧма 2013-ӧд воын.
Мукӧдтор.
Куимысь сійӧс бӧрйылісны веськӧдлыны Коми Республикаса журналист котырӧн.
Уги кыв

Уги кыв ("Basa Ugi", ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ) либӧ Буги кыв — тайӧ рытыв-лун Сулавеси ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс — латин, уги аслыссикас анбур (ᨒᨚᨈᨑ, "Lontara", "urupu sulapa eppa" — нёль пельӧса шыпасъяс).
Изъюров Анатолий Степанович

Изъюров Анатолий Степанович (1932—1966) — коми гижысь.
Гижан удж.
Анатолий Изъюров гижны босьтчӧма 1948 воын Краснӧй Водник затонын ӧтиӧд номера ремесленнӧй училищеын велӧдчигӧн. Со кыдзи та йылысь казьтывлӧ нималана коми гижысь Николай Щукинлӧн, коді сы кадӧ ӧтлан велӧдчыліс А.Изъюровкӧд:
Тайӧ мортыскӧд йитчис менам томлунӧй, литератураӧ пырӧдчӧмӧй, и ӧнӧдз сылысь югыд паметьсӧ видза сьӧлӧмын, мед кӧть менам ичӧтсянь нин вӧлі кутшӧмкӧ гижан ру. Но лыддя: буретш Анатолий Степанович Изъюров чуйдіс гижан уджӧ.
 1948 во. Кӧть эськӧ куим во сайын нин помассис война, век на олім зэв сьӧкыда. Торйӧн нин найӧ, кодъяс колины семья вердысьтӧг. Сизим класс помалӧм бӧрын, мед кокньӧдны мамӧс, муні водзӧ велӧдчыны пароходса механикӧ, затон Краснӧй Водник первой номера ремесленнӧй училищеӧ. Сэні кӧть вердісны да пасьтӧдісны. Овны веськалім Анатолий Изъюровкӧд ӧти жырйӧ, весиг крӧватьясным сулалісны орччӧн. Мен сійӧ пыр жӧ воис сьӧлӧм вылӧ: шань, мелі нюма, варов. Видзӧда, Толя кыскылас тетрадь, мыйкӧ пасйыштас, сэсся кудриа юрсӧ гыжйыштас да бара гижыштас. Коркӧ сэсся ӧтчыд менсьым юаліс:
 — Николай, тэ радейтан кывбуръяс?
 Радейта, — шуа, — школаын велӧдчигӧн стенгазетӧ на гижлывлі, сӧмын овӧс эг пасйыв, тӧдлісны кӧ, вермисны на нӧйтны.
 Ачым эськӧ омӧлика жӧ велӧдчывлі, век сёйӧм йылысь думайті. Но литературатӧ ёна радейтлі и ӧні радейта.
 — Вай видлам роч поэтъясӧс коми кыв вылӧ вуджӧдны, — шуӧ Толя.
 Босьтчим Владимир Маяковскийсянь. Вуджӧдім Александр Пушкинлысь да Михаил Лермонтовлысь кывбуръяс, мӧдӧдім «Войвыв кодзув» журналӧ. Регыд и воис воча кывйыс, ог помнит, коді, но вӧлі гижӧма: «Тайӧ поэтъяссӧ комиӧдӧмаӧсь нин». Ошкыштӧмаӧсь на, шыльыда артмӧмаӧсь да. Корисны, мед мыйкӧ асьным гижим. Сэк и думыштім: гашкӧ, мыйкӧ и миян артмас. Ӧтвылысь босьтчим гижны радейтчӧм йылысь кывбур. Толя ӧти кыв шуас, ме мӧдӧс содта, тадзи и артмис кывбурыд:
 Лӧнь гожся рытӧ гудӧкасьӧм кылӧ
 И сыкӧд йитчӧ гажа сьыланкыв.
 Кык бригада йӧктӧ сцена вылын,
 Но медся муса меным ӧти ныв.
 Ме тайӧ нывсӧ ичӧтысянь тӧда,
 Пыр сыкӧд йитчис долыдлун да шуд...
 Кывбурсӧ Толя ыстіс Войвыв кодзув журналӧ. Регыд и воис воча кывйыс: матыса номерын йӧзӧдісны сійӧс. Петіс кывбурыс, дерт, сӧмын Толя Изъюров ним улын. Ме ӧд, кыдз шуласны, сӧмын отсасьышті. Аддзӧма кывбурсӧ сэки нималана нин композитор Александр Осипов да гижӧма сылы шыладсӧ. Сійӧ кадсяньыс Толя эз нин эновтчыв кывбуръяс гижӧмысь. Ремесленнӧйын велӧдчигӧн на сылӧн петалісны «Книга», «Ар», «Мен нылыс муса» да мукӧд кывбур. А Александр Осиповӧн лӧсьӧдӧм сьыланкывйыс лои зумыд бордъя. Ыджыд тиражӧн сійӧс йӧзӧдіс «Музгиз». Эз ӧтчыд сійӧ юргыв и москваса радио пыр. Ӧнӧдз эм сійӧ «Коми гор» радиолӧн фототекаын.
«Югыд томлун» — Анатолий Изъюровлӧн медводдза да медбӧръя небӧг.
Вепсъяс

Вепсъяс (водзджык "чудь"; вепс vepsläižed) тайӧ этша лыда финн-йӧгра войтыр, ӧтчукӧрӧн олӧны Россияса Карелияын, Ленинград да Вӧлӧгда обласьтъясын. 2006 вося косму тӧлысьсянь вепсъяс пырӧны Войвыв, Сибыр да Ылі Асыввывса этша лыда вужвойтыръяс лыдӧ.
Ас ним да войтыр юкӧнъяс.
Войтырлӧн ас ним — "vepsä", "bepsä", "vepsläižed", "bepsaažed", "lüdinikad". 1917 воӧдз вепсъясӧс официальнӧя вӧлі шуӧны "чудьӧн". «Вепся» медваж ас ним XX нэмын оз нин казьтывсьы. Роч сёрниын найӧс шуисны «чухаръясӧн» , «кайванъясӧн» (кедзовтана вежӧртасын). «Вепсъяс» этноним паськалӧ ӧнія кадӧ нин.
Торйӧдӧны вепсъяслысь куим этнографическӧй котыр:
Лыд.
2010 воын Рочмуын — 5 936 морт:
Мадура кыв

Мадура кыв ("Basa Mathura", بَهاسَ مَدورا) - тайӧ Мадура да асыввыв Ява діяс вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, ява анбур ханачарака, араб.
Латин анбур.
a, b, bh, c, d, dh, e, g, h, i, j, jh, k, l, m, n, ng, o, p, r, s, t, th, u, w, y 
0 - nol
1 - settong
2 - dhuwa'
3 - tello'
4 - empa'
5 - lema'
6 - ennem
7 - petto'
8 - ballu'
9 - sanga'
10 - sapolo
11 - sabellas
12 - dhubellas
13 - tello bellas
14 - pa' bellas
15 - lema bellas
16 - nem bellas
17 - pettong bellas
18 - ballung bellas
19 - sangang bellas
20 - dhupolo
Чуук кыв

Чуук кыв ("fóósun Chuuk, kkapasen Chuuk") либӧ Трук кыв - тайӧ Трук діяс вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Чуук анбур.
A a, Á á, E e, É é, I i, O o, Ó ó, U u, Ú ú, F f, S s, K k, M m, Mw mw, N n, Ng ng, P p, Pw pw, R r, Ch ch, T t, W w, Y y
1 - eu
2 - ruu
3 - unuungat
4 - ruanu
5 - limu
6 - onu
7 - fisu
8 - walu
9 - tiu
10 - engon
11 - engon me eu
12 - engon me ruu
13 - engon me unuungat 
14 - engon me ruanu
15 - engon me limu
16 - engon me onu
17 - engon me fisu
18 - engon me wanu
19 - engon me tiu
20 - ruuwe
30 - inik
40 - faik
50 - nime
60 - one
70 - fiik
80 - walik
90 - tiwe
100 - ipwuku
200 - ruupuku
1 000 - engerou
2 000 - ruungeru
Пример.
Esap wor och mettoch epwe appeti aramas seni fansoun ar uputiu non ar tufich me rait. Ar ekiek epwe mecheres o esap pet ren och sakkun mettoch pun ir repwe nonnomfengen non kinamwe o pwipwi annim.
Волеаи кыв

Волеаи кыв ("Woleai") - тайӧ Волеаи, Ламотрек, Эаурипик, Фараулеп, Ифалик, Элато, Олимарао, Ламолиор діяс вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин, важӧн ас волеаи гижӧд.
Латин анбур.
Косяэ кыв

Косяэ ("Kosrae" [ko.sʲa.e]) - тайӧ Кусаие ді вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Косяэ анбур.
A E I O U F K L M N P R S T W Y Ng Sr
Яп кыв

Яп кыв - тайӧ Яп діяс вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Яп анбур.
a aa ae ä e ee ea ë i ii o oo oe ö u uu b bp ch d f f' g gg k k' l l' ll lr m m' n n' ng ng' p p' q r rr s t t' th th' w ww y yy 
Пример.
Gubine gidii mani gargeleg nga faileng nibapuf matt'awen nge rogon. Bay laniyan nipii e nam, ere ngauda ted matt'aawen e chaa niba chugur ngoded nimod walag dad.
Минангкабау (кыв)

Минангкабау ("Baso Minangkabau, Baso Minang", باسو مينڠكاباو) либӧ минанг кыв - тайӧ рытыввыв да войвыв Суматра ді вылын (Индонезия) а сідзжӧ Малайзияын малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, араб (вичкоын), важӧн тамил.
1 - ciek
2 - duo
3 - tigo
4 - ampek
5 - limo
6 - anam
7 - tujuah
8 - salapan
9 - sambilan
10 - sapuluah
11 - sabaleh
12 - duo baleh
20 - duo puluah
Каролин кыв

Каролин кыв ("Refaluwasch") - тайӧ Войвыв Мариана діяс вылын малай-полинезия кыв, англичан да чаморрокӧд каналан кыв. Анбур - латин.
Каролин анбур.
a, á, b, bw, d, e, é, f, g, gh, h, i, kk, l, m, mw, n, ng, o, ó, p, pw, r, rh, s, sch, t, tch, u, ú, w, y, z
Понапе (кыв)

Понапе кыв ("pohnpei") - тайӧ Понпеи ді вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Понапе анбур.
a, e, i, o, oa, u, h, k, l, m, mw, n, ng, p, pw, r, s, d, t, w
Сатавал кыв

Сатавал кыв - тайӧ Сатавал ді вылын (Микронезиялӧн Федератив Штатъяс) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Сатавал анбур.
a, ae, ch, e, eo, f, g, i, iu, k, m, mw, ng, n, oa, o, p, pw, rh, r, s, t, u, w, y
Шпицберген

Шпицбе́рген () либӧ Сва́льбард (), помор роч кыв вылын тшӧтш Грумант тайӧ Европаын йӧз улӧ шедӧм муясысь ӧти. Свальбард тайӧ Норвегиялӧн медвойвыв территория. Шпицбергенлӧн административнӧй шӧрин — Лонгйир сикт. Каналан кывъясыс — норвегия кыв да роч кыв. Свальбардын эм роч сикт — Баренцбург.
География.
Свальбард тайӧ Войвыв Йиа океанын ыджыд архипелаг. Медыджыд діясыс:
Шпицбергенлӧн мувывторыс 61 022 км²
Батак кывъяс

Батак кывъяс - войвыв Суматра ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кывъяслӧн чукӧр. Анбуръяс - латин, шоча батак аслыссикас анбур.
1 - sada
2 - dua
3 - tolu
4 - opat
5 - lima
6 - onom
7 - pitu
8 - ualu
9 - sia
10 - sampulu
11 - sampulu sada
20 - duapulu
Нӧдкыв

Нӧдкыв (роч кыв: Загадка) – афоризм нога фольклор жанр. Нӧдкыв лоӧ финн-йӧгра фольклор традицияын медваж жанръяс пиысь ӧтиӧн. Сійӧ вӧлі культӧвӧй обряд юкӧнӧн да вежа (сакральнӧй) тӧдӧмлунъяс сетысьӧн. Ӧнія кадӧ нӧдкывйӧн ёнджыка вӧдитчӧны челядьлысь сюсьлун да поэтическӧй видзӧдлас сӧвмӧдӧм могысь.
Нӧдкыв сикасалӧм.
Тэчас сертиыс позьӧ торйӧдны некымын нӧдкыв сикас:
Коми нӧдкывлӧн терминъяс.
Коми фольклорын «нӧдкывлӧн» паныдасьлӧны татшӧм йӧзкостса терминъяс: нӧданкыв, нӧдасянкыв, няръянкыв, тӧдӧдчанкыв.
Коми нӧдкывъяс серти небӧгъяс.
Нӧдкывъяс чукӧртӧмын да туялӧмын медыджыд пай Ф.В. Плесовскийлӧн. Сылӧн петавліс «Коми нӧдкывъяс. Коми народные загадки» небӧг (1975).Тайӧ удж вылас мыджсьӧмӧн 2008 воын коми нӧдкывъяс чукӧр йӧзӧдіс В.М. Кудряшова: «Загадки народа коми» (2008). Бӧръя кадас коми нӧдкывъяс туялӧ С.Г. Низовцева, кодлӧн петавліс некымын статья тайӧ тема сертиыс.
Шусьӧг

Шусьӧг (роч кыв: Пословица) – афоризм нога ичӧт фольклор жанр, грамматика да мӧвп тӧдчӧдӧм боксянь помалана висьталӧм, кодлӧн эм веськыд да вуджӧдана вежӧртас. Налы лӧсялӧны ӧтувтан, стӧчлун признакъяс. Тайӧ зумыд кывтэчасъяслӧн вылі тшупӧд, вежӧртас кутысь медічӧт текст. Шусьӧгын тыдовтчӧ олӧм вылӧ видзӧдлас. Нӧдкывкӧд ӧтвылысь найӧ серпасалӧны збыльвывса олӧм.
Тимушев Алексей Степанович

Тимушев Алексей Степанович (1934—1975) — коми гижысь.
Олан туй.
Алексей Тимушев чужӧма 1934 вося рака тӧлысь 1 лун Кардор обласьтса Холмогоры карын. Сылӧн мамыс, Евдокия Аврамовна Напалкова, чужлӧма Керчомъяын, батьыс — Степан Петрович Тимушев — Дон сиктын. 1929 восянь Тимушев гозъя ёна ветлӧдлӧны старан пасьта: волӧны Кардорӧ, Улыс Тагилӧ, Мурманскӧ, Горькийӧ, Челябинскӧ, Котласӧ. Батьыс дыр завхозалӧма Холмогорыын, кӧні и чужӧма Алёша пиыс. 1940 воын Тимушевъяслӧн семья бӧр воӧ Коми муӧ.
1954 воын помалӧма Кулӧмдiн районса Керчомъя сиктын шӧр школа да пырӧма Коми канмуса педагогика институтлӧн история-филология факультетӧ. Помалӧм бӧрас уджалӧма велӧдысьӧн Нёбдінын.
Кулӧма 1975 вося косму тӧлысь 17 лунӧ.
Гижан удж.
Алексей Тимушев — мемуаръяс да басняяс гижысь. Ловъя дырйиыс эз удит йӧзӧдны ас небӧг. Сылысь дневникъяссӧ йӧзӧдіс Эдуард пиыс «Войвыв кодзув» журналын (1992 во, 5-7 номеръяс).
Тимушев Анисим Петрович

Тимушев Анисим Петрович (1898—1947) — коми гижысь, критик. Гуся нимыс — Парма зон.
Олан туй.
Анисим Петрович Тимушев чужӧма 1898 вося вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездысь Кулӧмдін вӧлӧсьтса Донын (ӧні — Кулӧмдiн районса Дон сикт) гӧль кресьтянин семьяын. Помалӧма начальнӧй школа, уджалӧма Дон сиктын ас овмӧсас. 1918 воын ас кӧсйӧм серти мунӧма Гражданскӧй тыш вылӧ. Ранитчӧм бӧрын кык во мысти бӧр локтӧма гортас. 1929 восянь вӧлӧма Дон сиктын колхозса медводдза веськӧдлысьӧн. 1932 восянь уджалӧма Сыктывкарын: медводз видз-му овмӧс кузя управленньӧын, а сэсся Коми небӧг лэдзанінын да «Вӧрлэдзысь» газет редакцияын 1944-ӧд воӧдз. 
Куліс 1947 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6 лун.
Гижан удж.
Анисим Тимушев тӧдса кыдзи критик, Нёбдінса Виттор, Илля Вась да Павел Шеболкин творчество йылысь уджъяс гижысь.
Сылысь гижӧдъяссӧ вылӧ донъялісны сы кадӧ овлысь Нёбдінса Виттор да Егор Колегов, а сідзжӧ ӧнія кадся коми поэт Василий Лодыгин да коми литература туялысь Геннадий Беляев.
А.П. Тимушев гижлӧма сідзжӧ кывбуръяс, пьесаяс да висьтъяс.
Тимушев Степан Фёдорович

Тимушев Степан Фёдорович (1919—1986) — коми журналист, гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Чужӧма 1919-ӧд вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездысь Парчын (ӧні — Кулӧмдiн районса Парч сикт). Батьсӧ пуксьӧдӧмаӧсь да лыйлӧмаӧсь сыысь, мый эз пыр колхозӧ. Велӧдчӧма Уллянаса видз-му техникумын, уджалӧма Изьваын ветеринарӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи ас кӧсйӧм серти мунӧма фронт вылӧ. Доймалӧм бӧрын воӧма гортас, бурдӧдчӧма да бара вӧзйысьӧма фронт вылӧ. Велӧдчӧма А.М. Горький нима Литературнӧй институтын, но сійӧс вӧтлісны асруа этшлунсьыс. Помалӧма Коми канмуса педагогика институт.
Кулӧма 1986-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Степан Тимушев гижӧма кывбуръяс да висьтъяс. Колхозса олӧм йылысь йӧзӧдӧма «Зумыд кок йылӧ» повесьт. 1986-ӧд воын торъя небӧгӧн петӧма «Зумыш пармаын» повесьт, кӧні висьтавсьӧ 1840-ӧд воясся кресьтяналӧн кулӧмдінса бунт йылысь.
Комиӧдлӧма роч гижысьяслысь кывбуръяссӧ, сьыланкывъяссӧ (М. Исаковский, Н.А. Некрасов) да проза (Н. Носов, А. Горький).
Шахов Егор Александрович

Шахов Егор Александрович (комиӧн: Сандрик Ёгор, Ö.Е. Шаков) (1907—1938) — коми гижысь, редактор, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Чужӧма 1907-ӧд вося косму тӧлысь 5-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Пожӧгын (ӧні — Кулӧмдiн районса Пожӧг сикт) уна челядя кресьтянин семьяын. Неыджыд тӧдӧмлунъяс босьтӧм бӧрын водз кутӧма уджавны вӧрын, массовик-культработникӧн. Семьянас вуджӧма овны Усть-Сысольскӧ, велӧдчӧма Педтехникумын. Уджавлӧма Коми небӧг лэдзанінын, кутӧма йитӧд «Ордым» да «Культура фронт» журналъяскӧд, обласьтса газетъяскӧд. Гижысьӧс репрессируйтісны, уджалӧма Печорабердса вӧръясын.
Кулӧма 1938-ӧд вося сора тӧлысь 12-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж.
Егор Шахов йӧзӧдӧма кывбуръяс да висьтъяс. Гижӧма «Вӧрын» медводдза коми повесьт, коді вӧлі йӧзӧдӧма Коми небӧг лэдзанінын 1931-ӧд воын. Сэні петкӧдлӧма вӧр лэдзысьясӧс, кодъяс доймавлісны Гражданскӧй тыш дырйи на да оз гӧгӧрвоны, мыйла найӧс, висьысьясӧс, уджӧдӧны вӧрын.
Комиӧдӧма очеркъяс, докладъяс, художествоа гижӧдъяс (А.С. Пушкинӧс, Г. Петелинӧс, и с.в.)
Шахов Николай Александрович

Шахов Николай Александрович (комиӧн Сандрик Микол, Ваш) (1898—1942) — коми гижысь.
Чувьюрова Лидия Даниловна

Чувьюрова Лидия Даниловна (1949—1993) — Коми Республикаын нималана шылад тэчысь, кывбуръяс гижысь.
Олан туй.
Чужӧма 1949 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ Кулӧмдiн районса Дереваннӧй сиктын. Семьяын вӧлӧма нёльӧд кагаӧн. 1965 воын помалӧма шӧр школа. 1965—1969 воясын велӧдчӧма Сыктывкарса шылада училищеын хорӧн дирижируйтӧм юкӧнын. 1969—1976 воясын велӧдчӧма Римский-Корсаков нима Ленинградса консерваторияын. 
Велӧдлӧма Сыктывкарса искусствояслӧн училищеын, уджалӧма «Асъя кыа» канму ансамбльын хормейстерӧн. 1985—1987 воясын — Коми телевидениеын звукорежиссёр. 1988 воын бӧр локтӧма искусствояслӧн училишеӧ, босьтчӧма веськӧдлыны народнӧй хорлӧн юкӧнӧн, котыртӧма «Коми сьылан» фольклор котыр.
Кулӧма 1993 вося ода-кора тӧлысь 15-ӧд лунӧ Сыктывкарын, кор сылы вӧлӧма сӧмын 44 арӧс.
Шылад тэчӧм.
Коми музыкальнӧй культура сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь Л.Д. Чувьюровалы сетӧма «Коми Республикаса искусствоясын нимӧдана уджалысь» ним.
Яренск уезд

 
Яренск уезд – Россияса империяын XVII нэмын лӧсьӧдӧм уезд, кытчӧ вӧлі пырӧны коми сикт-грездъяс.
Шӧриныс – Яренск кар. Уездӧ вӧлі пырӧны татшӧм вӧлӧсьт-муяс: Эжваса (Вычегодская), Емваса (Вымская), Сыктыв (Сысольский); вӧлӧсьтъяс – Удора (Удорская), Слӧбӧда (Глотова Слободка), Ужга (Ужговская / Ужгинская), Эжвайывса (Верхневычегодский).
Уездлӧн ыдждаыс 1678 воын: 155319 км². Олысь лыд: 20 сюрс гӧгӧр морт. Плотносьт: 0,13 морт 1 км².
1780 воын Яренск уезд юкӧма кык уезд вылӧ: Усть-Сысольск уезд (шӧриныс – Усть-Сысольск) да Яренск уезд, кытчӧ пырисны Эжва ю бокса коми сиктъяс (Паль сиктӧдз), Емваса ю вывса сиктъяс да Удораса вӧлӧсьт Слӧбӧдакӧд. Тайӧ границаясыс эз вежсьыны Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт лӧсьӧдтӧдз.
1708 восянь Яренск уезд вӧлі пырӧ Сибыр губерняӧ, 1719 восянь "Яренск дистрик" ним улын — Кардор губерняӧ, 1796 восянь — Вӧлӧгда губернияӧ, 1918 восянь — Войвыв Двина губерняӧ. 1921 воын уезд юкӧн пырис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтӧ. А 1924 воын уезд дзикӧдз бырӧдӧма.
Ӧшмӧсъяс.
Мацук М.А. Яренский уезд // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2000. – Т. 3. – С. 354.
Яренск

Яренск — Рочмуын Кардор обласьтысь Ленск районса сикт (1924 воӧдз — кар).
История.
«Еренский городок» йылысь медводдзаысь казьтыштӧма 1384 воын Вычегодско-Вымскӧй летописьын. Сійӧ пукаліс Эжва ю бокын, Уралӧ мунан туй вылын.
1708 вося Пётр I шуӧм серти, Рочму вӧлі юкӧма 8 губерня вылӧ, Яренск пырис Сибыр губерняӧ.
1780 вося урасьӧм тӧлысь 5 лунся Екатерина II шуӧм серти, Яренсклы сетісны уездса карлысь статус, кодлӧн эм ас канпас.
Некымын нэм чӧж Яренск вӧлі Яренск уездлӧн шӧринӧн, медводз Сибыр да Кардор губерняясын, а сэсся — Вӧлӧгда губерняын. Уездлӧн муясыс ӧні пырӧны Коми Республика да Кардор обласьтлӧн Ленск районӧ.
Усть-Сысольск уезд

 
Усть-Сысольск уезд – Роч империяын XVIII нэмын лӧсьӧдӧм уезд, коді вӧлі пырӧ Вӧлӧгда да Войвыв Двина губерняясӧ, а сэсся Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтӧ.
Шӧриныс – Усть-Сысольск (ӧні — Сыктывкар) кар.
История.
Усть-Сысольск уезд вӧлі торйӧдӧма Яренск уездысь 1780 воын (сэки жӧ Пызьдін вӧлӧсьт пырис Мозын уездӧ). 1918 воын уезд сетӧма Войвыв Двина губерняӧ. 1921 воын уезд лои Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт пытшкын. 1922 воын уезд вӧлі выльысь лӧсьӧдӧма Коми обласьтын. 1926 воын Усть-Сысольск уезд вежис нимсӧ да кутіс шусьыны Сыктыв (Сысольский) уезд. Уездсӧ бырӧдӧма 1929 воын Войвыв (Северный) край лӧсьӧдігӧн. Уездлӧн муяс пырисны Сыктыв район пытшкӧ.
География.
Уездлӧн ыдждаыс — 148775 верст². Рочмуын сӧмын 5 губерня вӧлі ыджыдджык Усть-Сысольск уездысь.
Олысь лыд.
1897 воын Усть-Сысольск уездын вӧлі 144350 морт (68575 мужичӧй да 75795 нывбаба). Ӧти верст вылӧ — 9,7 морт. Велӧдчӧм йӧзыс — 18 %.
Емдін уезд

 
Емдін уезд — Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын уезд (1922–1929 воясын).
История.
Емдін уезд артмӧдӧма 1922 вося косму тӧлысьö, юрсиктӧн лои Емдін сикт. 1929 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь став уездсӧ бырӧдӧма, на пыдди лӧсьӧдӧма районъяс.
1926 воын уездӧ вӧлі пырӧ 21 вӧлӧсьт: Айкатыла (Айкинская), Важгорт (Вожгортская), Гам (Гамская), Слӧбӧда (Глотовская), Йӧртымдін (Ертомская), Зьӧвсьӧрт (Жешартская), Ыб (Ибская), От (Коквицкая), Кослан (Косланская), Княжпогост (Княжпогостская), Туръяыб (Онежская), Паль (Палевицкая), Проньдор (Прокопьевская), Сёльыб (Селибская), Серегов (Сереговская), Сереговчой (Серегово-Горская), Туръя (Турьинская), Емдін (Усть-Вымская), Час (Часовская), Ёвкӧдж (Чупровская), Сёська (Шешецкая).
Уездлӧн ыджда — 51 150 км². Уездын оліс 46,9 сюрс морт. Ставныс олісны сиктын.
1929 воын бырӧдӧм Емдін уезд пыдди лӧсьӧдӧма Удора район.
Изьва-Печора уезд

 
Изьва-Печора уезд — Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын уезд (1922–1929 воясын).
История.
Изьва-Печора уезд артмӧдӧма 1922 вося ода-кора тӧлысьӧ Кардор губерняса Печора уездъясса вӧлӧсьтъясысь, юрсиктӧн лои Изьва сикт. 1929 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь став уездсӧ бырӧдӧма, на пыдди лӧсьӧдӧма районъяс.
1926 воын уездӧ вӧлі пырӧ 19 вӧлӧсьт: Букур (Бакуринская), Кыдзкар (Брикаланская), Верхнеустинская, Галпи (Галовская), Гам (Гамская), Изьва (Ижемская), Кедвавом (Кедвавомская), Кипиев (Кипиевская), Колва (Колвинская), Краснобор (Красноборская), Мокчой (Мохченская), Мошъюга (Мошьюгская), Няшабӧж (Няшебожская), Сизяб (Сизябская), Кожва (Усть-Кожвинская), Лыжавом (Устьлыжинская), Усвавом (Усть-Усинская), Уквавом (Усть-Ухтинская), Щелляюр (Щельяюрская).
Уездлӧн ыджда — 217 558 км². Уездын оліс 30,7 сюрс морт. Ставныс олісны сиктын.
1929 воын бырӧдӧм Изьва-Печора уезд пыдди лӧсьӧдӧма некымын район.
Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт

 
Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт () — РСФСР-лӧн рытыв-войвылын веськӧдлан мутас 1921—1936 воясӧ.
История.
Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт вӧлі лӧсьодӧма 1921 вося моз тӧлысь 21 лунӧ РСФСР-ын Кардор да Войвыв Двина губерняяслӧн асыввыв юкӧнъясысь. Сылӧн веськӧдлан шӧринӧн лои Усть-Сысольск кар. Обласьтӧ пырисны 
Усть-Сысольск уезд ставнас, Яренск уездысь 21 вӧлӧсьт, Изьва-Печора уезд (Печора уездлӧн унджык юкӧныс). Неуна сёрӧнджык, 1923 воын обласьтӧ сетісны Перым губернияса Чердін уездысь Печора йывса вӧлӧсьтъяс (Мылдін, Савинобор, Тшугӧр), а 1929 воын Коми обласьт дорӧ йитісны Придаш вӧлӧсьт да Чилимдiн.
1922 воын обласьт вӧлі юкӧма 4 уезд вылӧ: Изьва-Печора уезд, Емдін уезд, Кулӧмдін уезд, Усть-Сысольск уезд. 1926 воын Усть-Сысольск уезд кутіс шусьыны Сыктыв уездӧн.
Вӧлӧгда губерня

Вӧлӧгда губерния — Россияса империяын губерня. Артмӧдӧма 1796 воын. Шӧриныс — Вӧлӧгда.
География.
Вӧлӧгда губерния пукаліс Россияса Европалӧн войвылын, сыысь ыджыдджык вӧлі сӧмын Кардор губерня. Водзынсӧ тайӧ муяс вылас овлісны финн-йӧгра племенаяс. XII нэмын татчӧ воӧны новгородечьяс, панӧны каръяс (Вӧлӧгда, Югдін да мукӧд) да вужйӧдӧны христианство. Новгород усьӧм бӧрын муясыс вуджӧны Москвалы.
История.
1780 воын Кардор (Архангелогородск) губернялӧн куим провинцияысь (Вӧлӧгда, Кардор да Югдін (Великоустюгский) — вӧлі лӧсьӧдӧма Вӧлӧгда наместничество, Вӧлӧгда лои Вӧлӧгда провинциялӧн да Вӧлӧгда наместничестволӧн веськӧдлан шӧринӧн. 1784 воын Кардор наместничество торйӧдӧма Вӧлӧгда наместничествоысь. 1796 воын артмӧдӧма Вӧлӧгда губерня кыдзи торъя асшӧр веськӧдлан мутас, а Вӧлӧгда лои губерняса шӧринӧн.
1864 вося моз тӧлысь 6 лунӧ Вӧлӧгда да матысса 11 шӧр губернялӧн муяс вылын лӧсьӧдӧма Москваса военнӧй кытш.
Губерня юклӧм.
1796 восянь 1918 воӧдз губерня вӧлі юксьӧ 10 уезд вылӧ.
Олысь лыд.
XX нэм кежлӧ Вӧлӧгда губернялӧн ыдждаыс лои 402 112 км², олысь лыдыс — 1 493 200 морт. 1897 вося Йӧзӧс гижалӧм дырйи 91,2 % — рочьяс, 8,6 % — коми. Велӧдчӧм йӧзлӧн лыдыс — 19,1 %. 
Национальносьт серт и юклӧм (1897 во):
1912 воын Вӧлӧгда губерняын оліс — 1649900 морт (мутаслӧн ыдждаыс — 353349 кв. вёрст), 1926 воын — 1053832 морт (ыдждаыс — 112381 кв. км).
Кардор губерня

Кардор губерня (рочӧн: Архангелогородская губерния) — Россияса империяын губерня. Артмӧдӧма медводдза кӧкъямыс губерня лыдын 1708 воын. Шӧриныс — Кардор.
География.
Кардор губерня вӧлі лӧсьӧдӧма Россияса Европалӧн войвылын.
История.
Губерня артмӧдӧма Пётр I шуӧм серти 1708 вося ӧшым тӧлысь 18 (29) лунӧ. Губерняӧн веськӧдлан шӧринӧн вӧлі индӧма Кардор.
Губерня юклӧм.
1708 воын лӧсьӧдӧм губерняясын эз вӧвны уездъяс. Кардор губерня вӧлі юксьӧ каръяс вылӧ, кодъяс улӧ пырисны сикт-грездъяс. Кардор губернияын вӧлі 20 кар:
Уква (ю)

Уква () — тайӧ Коми Республикаын ю (), Изьва юлӧн шуйга вож.
Ним.
Тайӧ ю нимыс паныдасьлӧ зэв важӧн нин «Книга Большого Чертежа» небӧгын (1627) — «река Ухна и пала в реку в Ыжму».
География.
Юлӧн кузьта — 199 км (Лунвожсянь — 228 км), ю ковтыс — 4 510 км², пасьта — 60—100 метраӧдз, джуджта — 0,7—2,0 м, визув ӧд — 0,6—0,8 м/сек.
Ю йизьӧ вӧльгым тӧлысь пансигӧн, воссьӧ косму тӧлысь помын — ода-кора тӧлысьын.
Уква ю артмӧ Войвож (кузьта 29 км) да Лунвож (кузьта 29 км) ӧтувтӧмысь, найӧ визувтӧны Тиманлӧн асыввывладорсянь.
Уквалӧн вожъяс: Лоим (27 км), Чуть (48 км) — шуйга вожъяс, Тобысь (106 км) — веськыд
Уква ю вылын сулалӧны: Уква каркытшӧ пырысь Воднӧй да Шудаяг посёлокъяс, Уква кар. Сосногорск районӧ пырысь Уквавом сикт весьтын усьӧ Изьва юӧ.
Чукаыб (Сыктыв район)

Чукаыб () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грездсянь Визин сиктӧдз 17 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Сорд (Сыктыв район)

Сорд () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Сорд пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн веськыд берегын. Грездсянь Визин юрсиктӧдз 5 км.
Олысь лыд.
Грездын медсясӧ олӧны комияс.
2013-ӧд во

2013-ӧд (кык сюрс дас коймӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторникö.
2014-ӧд во

2014-ӧд (Кык сюрс дас нёльӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
2015-ӧд во

2015 (Кык сюрс дас витӧд) во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
2016-ӧд во

2016-ӧд (Кык сюрс дас квайтӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Елин (Сыктыв район)

Елин () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грездсянь Визин юрсиктӧдз 2 км.
Катыд (Сыктыв район)

Катыд () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм.
Роч кыв вылын «Горьковская» ним артмис М.Горький нима колхоз серти.
География.
Грездсянь Визин юрсиктӧдз 7 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Кольёль (Сыктыв район)

Кольёль () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Кольёль пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн веськыд берегын. Визин сиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Митюшсикт (Сыктыв район)

Митюшсикт () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Митюшсикт пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн шуйга берегын. Визин сиктӧдз км.
Рай (Сыктыв район)

Рай () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Рай пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн шуйга берегын. Визин сиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Рочев (Сыктыв район)

Рочев () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Рай пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн шуйга берегын. Визин сиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны ёнджыкасӧ комияс.
Уляшев Олег Иванович

Уляшев Олег Иванович (1964) — коми гижысь, фольклор да оласног туялысь, филологияса кандидат.
Олан туй.
Чужӧма 1964-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Кулӧмдін районса Вӧльдiн сиктын. 1971—1979-ӧд воясӧ велӧдчӧма Вӧльдінса 8 класса школаын, сэсся — В. Т. Чисталёв нима Помӧсдінса шӧр школаын. 1988-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь филология факультетса коми юкӧн. Пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтӧ (ӧні — Коми наука шӧрин): вӧлӧма литература да фольклор юкӧдын; ӧні — этнография секторын старшӧй научнӧй сотрудник. 
Гижан удж.
1977-ӧд воын йӧзӧдӧма медводдза гижӧдсӧ: «Чушканзі» журналын петӧма кань йылысь басня.
Студенталігӧн йӧзӧдлӧма кывбуръяс, мойдъяс республикаса журналъясын, газетъясын да мукӧд ӧтувъя чукӧрын. Пырӧдчӧма «ПИТОН» литературнӧй чукӧрӧ (Первое интеллектуальное творческое объединение начинающих), сэсся «Ордым» котырӧ. 1988-ӧд восянь йӧзӧдсьӧ «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, кӧні сідзжӧ петавлӧны литературно-критическӧй статьяяс. 1991-ӧд воын ветлӧма Эстмуӧ этнофутуристъяслӧн конгресс вылӧ. Сы бӧрти петӧма «Водоптицная дорога» (Тарту, 1995) небӧг, кытчӧ пырӧма сылӧн 10 кывбур. Прозаа гижӧдъясыс тшӧтш пырисны коми литература учебникъясӧ.
1990—2000-ӧд воясӧ топыда уджалӧма Коми Республикаса фольклор театркӧд (ӧні — Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театр). Театрыс 1990-ӧд воын медводдзаӧн пуктӧма О. И. Уляшевлысь «Енколаяс йылысь поэма» серти спектакль. Сэсся пуктӧмаӧсь «Куллерво» (финн кывйысь вуджӧдӧма, 1993), «Гытсан» (1994); «Коми сиктын важнога свадьба» (С. Мезенцевкӧд ӧтвылысь) да «Рӧштвоса ворсӧмъяс» (Л. Оплеснинакӧд ӧтвылысь, 1996), «Эзысь шабді» (С. Горчаковакӧд ӧтвылысь, 1998), «Йӧла гор» (1999).
«Эзысь шабді» лирическӧй комедияысь О. И. Уляшевлы сетӧма Коми Республикаса канму премия искусство юкӧнын.
2015-ӧд воын «Излань зыран, зарни зыран» небӧгсӧ шуӧма республикаса конкурсын медбур небӧгӧн. Тайӧ жӧ небӧгсьыс вичмӧма М. А. Кастрен котырлӧн «Ичӧт проза» нимпасын литературнӧй премия (Финляндия) да Рӧдвуж уджтасын премия художествоа проза гижӧдъяс юкӧнын премия (Эстония).
О. И. Уляшев гижӧ уна жанрын, комиӧн и рочӧн, ачыс вуджӧдчӧ да серпасалӧ небӧгъяссӧ. 2012-ӧд восянь пырӧ Рочмуса гижысь котырӧ.
Уткавидз (Сыктыв район)

Уткавидз () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Пукалӧ Зетя юлӧн веськыд берегын. Уткавидзсянь Визин юрсиктӧдз км.
Ягыб (Сыктыв район)

Ягыб () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Ягыбсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Щербаков Фёдор Васильевич

Щербаков Фёдор Васильевич (1914—1978) — коми гижысь, сьыланкывъяс тэчысь.
Гижан удж.
Литератураӧ Ф.Щербаков кутіс пырӧдчыны 1933-ӧд воӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылысь локтӧм бӧрын гижис та йылысь. Сиис аслас ёрт да поэт Ананий Размысловлы кывбуръяс.
1955 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Менам Отчизна» медводдза кывбур чукӧр, кытчӧ пырисны 20 воӧн лӧсьӧдӧм медбур кывбуръясыс. Сэки жӧ петіс «Четыре песни» чукӧр — Ф.Щербаков кывбуръяс вылӧ Александр Осиповӧн лӧсьӧдӧм сьыланкывъяс.
Фёдор Щербаков тӧдса медводз кыдзи поэт-лирик, сьыланкывъяс тэчысь. «Менам Отчизна», «Енэж кодь лӧз синъяса», «Кор ми аддзысьлам тэкӧд» кывбуръяс вылӧ сьыланкывъясыс лоины тӧдсаӧсь быд коми мортлы. 1961 воын «Где-то плакала гармонь» (сьыланногыс Вацлав Мастеницалӧн)«Юность» москваса радиостанцияӧн вӧлі шуӧма медбур сьыланкывйӧн.
Сылӧн перӧ улысь петісны «Кир Вась» да «Домна Каликова» кывбура героическӧй драмаяс. Мӧд драма сертиыс ленинградса шылад тэчысь Борис Архимандритов гижис опера, кодӧс петкӧдлісны Опера да балет театрын.
Ф. Щербаковлысь кывбуръяссӧ вӧлі вуджӧдӧма уна кыв вылӧ: украина, беларус, молдава, венгер, болгар кывъяс вылӧ. Ленинградса поэт-вуджӧдчысь Глеб Пагирев ёна вуджӧдіс Фёдор Щербаковлысь кывбуръяссӧ роч кыв вылӧ, кодъяс петісны «Если любишь» кывбур чукӧрын (1972). Тайӧ небӧг йывсьыс уна буртор шуис нималана гижысь А. Рекемчук, а «Литературная Россия» газет йӧзӧдіс небӧг вылас рецензия.
Коми литератураын Ф.В. Щербаков тӧдса и кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдіс А.С. Пушкинлысь «Русалка» драма. Щербаковлӧн веськӧдлӧм улын 1949 воын вӧлі йӧзӧдӧма ыджыд роч гижысьлысь комиӧдӧм гижӧдъяса медводдза небӧгсӧ. Коми поэт комиӧдіс В. Осеевалысь «Васёк Трубачёв и его товарищи» (1950), В. Бианкилысь «На великом морском пути» (1950) повесьтъяс, М. Салтыков–Щедринлысь «Сказки»(1955), И. Тургеневлысь «Муму» (1957), «Знак дружбы» (1958), а сідзжӧ М. Лермонтовлысь, К. Рылеевлысь, Н. Некрасовлысь, Г. Гейнлысь, А. Блоклысь, В. Брюсовлысь, М. Шаковскийлысь, С. Михалковлысь, Д.М. Родарилысь, Н. Гильенлысь да мукӧдлысь кывбуръяссӧ.
СССР-са гижысь котырын 1953 восянь.
Рапануи кыв

Рапануи кыв ("vananga Rapa Nui, ʻarero Rapa Nui") — тайӧ Рапа Нуи (Ыджыд лунлӧн) ді вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн ронго-ронго.
Рапануи анбур.
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ: D d, F f, Ġ ġ, S s, CH ch, LL ll
1 (ka) tahi
2 (ka) rua
3 (ka) toru
4 (ka) ha
5 (ka) rima
6 (ka) ono
7 (ka) hitu
8 (ka) va’u/varu
9 (ka) iva
10 (ka) aŋahuru
Коми АССР

Коми Асвеськӧдлан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика (рочӧн: Коми Автономная Советская Социалистическая Республика; дженьыда, рочӧн: Коми АССР) — РСФСР-ын рытыв-войвылын 1936—1990 воясӧ асвеськӧдлан республика. Коми АССР-лӧн юркарӧн вӧлі Сыктывкар.
История.
Коми Асвеськӧдлан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика (Коми АССР) вӧлі лӧсьӧдӧма СССР-са Оланподув серти РСФСР-ын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт подув вылын 1936 вося ӧшым тӧлысь 5 лунӧ.
Медыджыд каръяс: Сыктывкар, Вӧркута, Инта, Печӧра, Уква.
Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз дугдытӧг муніс районъяс артмӧдан удж. 1939 воын Сыктывдін районысь вӧлі торйӧдӧма Кӧрткерӧс район. Шойнаты районысь Кӧрткерӧс районӧ вӧлі сетӧма Пезмӧг сиктсӧвет.
1939 воын жӧ чинталӧма Емдін район. Некымын сиктсӧвет вӧлі сетӧма сӧмын на артмӧдӧм Железнодорожнӧй районӧ.
Юклӧм.
Коми АССР артмӧдігӧн вӧлі лӧсьӧдӧма 12 район:
Олысь лыд.
1939 вося Йӧзӧс гижалігӧн Коми АССР-ын 72,5 % олысьыс коми (231 301 морт). Налӧн лыдын вочасӧн содіс мукӧд воас, но став олысь пиын налӧн процент лыдыс чиніс. 1989 воын Коми АССР-ын оліс 1 250 847 морт, на пиысь рочьяс — 721 780 морт (57,7 %), комияс — 291 542 морт (23,3 %).
Токелау кыв

Токелау кыв ("Tokelau") - тайӧ Токелау ді вылын да Выль Зеландияын малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Токелау анбур.
a, e, f, g, h, i, k, l, m, n, ng, o, p, t, u, v
Важӧн сідзжӧ: r, s, w, wh
Маркиз кыв

Маркиз кыв ("‘E‘o ‘Kenata" (войвыв сёрнисикас), "‘E‘o ‘Enana" (лунвыв сёрнисикас)) - тайӧ Маркиз діяс вылын (Франция Полинезия) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь

Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь (рочӧн: Заслуженный учитель школа Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны школаясын велӧдӧдӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 850 велӧдысьлы.
Ниуэ кыв

Ниуэ кыв ("ko e vagahau Niuē") — тайӧ Ниуэ ді вылын малай-полинезия кыв, англичанкӧд официал кыв. Анбур — латин.
Ниуэ анбур.
Aa, Āā, Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Ōō, Pp, Ss, Tt, Uu, Ūū, Vv, Rr
0 - nakai
1 - taha
2 - ua
3 - tolu
4 - fa
5 - lima
6 - ono
7 - fitu
8 - valu
9 - hiva
10 - hogofulu
11 - hogofulu ma taha
20 - uafulu
30 - tolugofulu
100 - taha e teau
1000 - taha e afe
РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь

РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь (рочӧн: Заслуженный учитель школы РСФСР) — РСФСР-ын почёт ним. Лӧсьӧдӧма 1940 вося тӧвшӧр тӧлысь 11 лунӧ РСФСР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн указӧн.
1975 вося рака тӧлысь 28 лунӧ РСФСР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн указӧн вӧлі дасьтӧма «РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь» морӧсвывса пас.
1995 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ Россияса Президент пыртіс воддза почёт ним пыддиыс выльӧс, коді шусьӧ «Россияса нимӧдана велӧдысь».
Увеа кыв

Увеа кыв ("Fakaʻuvea"), сідзжӧ уоллис кыв - тайӧ Уоллис да Футуна діяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Увеа анбур.
a, e, i, o, u, ā, ē, ī, ō, ū, f, g, h, k, l, m, n, s, t, v, '
Картасикт (Сыктыв район)

Картасикт () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Картасиктсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Уличпом (Сыктыв район)

Уличпом () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Уличпомсянь Куратов шӧрсиктӧдз 3 км, Визин юрсиктӧдз км.
Кваловчи (Сыктыв район)

Кваловчи () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Кваловчисянь Куратов шӧрсиктӧдз 3 км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Шучи (Сыктыв район)

Шучи () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Шучисянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Ивановчи (Сыктыв район)

Ивановчи () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Ивановчисянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Бубдор (Сыктыв район)

Бубдор () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Бубдорсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Ротума кыв

Ротума кыв ("Fäeag Rotuma") - тайӧ Ротума діяс вылын (Фиджи) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
* ȧ либӧ ä – /a/
* ạ – /ɔ/
* ö – /ø/
* ü – /y/
'Otomis Ö'faat täe 'e lạgi,
'Ou asa la äf'ȧk la ma'ma',
'Ou pure'aga la leum, 'ou rere la sok,
fak ma 'e lạgi, la tape'ma 'e rän te'.
'Äe la naam se 'ạmisa, 'e terạnit 'e 'i,
ta 'etemis tela'a la tạumar,
Ma 'äe la fạu'ạkia te' ne 'otomis sara,
la fak ma ne 'ạmis tape'ma re vạhia se iris ne sar se 'ạmisag.
Ma 'äe se hoa' 'ạmis se faksara; 'äe la sại'ạkia 'ạmis 'e raksa'a.
Ko pure'aga, ma ne'ne'i, ma kolori, mou ma ke se 'äeag, se av se 'es gata'ag ne tore. 'Emen
Выльгрезд (Сыктыв район)

Выльгрезд () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн шуйга берегын. Выльгрездсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Помйыв (Сыктыв район)

Помйыв () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Помйывсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Семановчи (Сыктыв район)

Семановчи () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Семановчисянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Шорйыв (Куратов сикт овмӧдчӧмин)

Шорйыв () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Шорйывсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Слӧбӧда (Сыктыв район)

Слӧбӧда () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Слӧбӧдасянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Коми АССР-са почёт нимъяс

Коми АССР-са почёт нимъяс — Коми АССР-ын лӧсьӧдӧм канмуса наградаяс, кодъясӧс сетӧны Коми АССР-ын бура уджалӧмысь.
История.
Канмуса наградаяс сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
Коми АССР-ын 1939-1994 воясӧ вӧлі лӧсьӧдӧма татшӧм почёт нимъяс:
Коми АССР-са нимйӧза гижысь

Коми АССР-са нимйӧза гижысь (поэт) (рочӧн: Народный писатель (поэт) Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са нимйӧза гижысь (поэт)» почёт ним лӧсьӧдӧма 1984 вося лӧддза-номъя тӧлысь 15 лунӧ. Канмуса наградасӧ сетӧны гижысьяслы коми литература сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Канмуса наградаяс сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1984 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 3 гижысьлы: Геннадий Фёдоровлы (1984), Серафим Поповлы (1984), Геннадий Юшковлы (1990).
Коми АССР-са нимӧдана артист

Коми АССР-са нимӧдана артист (рочӧн: Заслуженный артист Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са нимӧдана артист» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны театр сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 175 ворсысьлы.
Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь

Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь (рочӧн: Заслуженный деятель искусств Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны искусствояс сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 70 мортлы.
Коми АССР-са техникаын да наукаын нимӧдана уджалысь

Коми АССР-са техникаын да наукаын нимӧдана уджалысь (рочӧн: Заслуженный деятель науки и техники Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са техникаын да наукаын нимӧдана уджалысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны техника да наука сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 67 мортлы.
Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь

Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь (рочӧн: Заслуженный деятель науки Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1972 вося ода-кора толысь 12 лунӧ. Канмуса награда сетӧны наука сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1972 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 70 мортлы.
Коми АССР-са нимӧдана бурдӧдысь

Коми АССР-са нимӧдана бурдӧдысь (рочӧн: Заслуженный врач Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са нимӧдана бурдӧдысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1940 вося рака толысь 26 лунӧ. Канмуса награда сетӧны йӧзӧс бурдӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
1940 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 457 мортлы.
Коми АССР-са нимйӧза артист

Коми АССР-са нимйӧза артист (рочӧн: Народный артист Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.
История.
«Коми АССР-са нимйӧза артист» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны театр искусствоясӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум. Коми АССР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн шуӧмӧн «Коми АССР-са нимйӧза артист» ним медводдзаысь вӧлі сетӧма 1943 вося косму тӧлысь 10 лунӧ Пантелеймон Мысовлы да Анна Тарабукиналы.
1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 56 мортлы.
Григорий календар

Григорий календар (рочӧн: Григорианский календарь) — кад арталан система, кодлӧн подулын Шонді гӧгӧр Мулӧн ветлӧдлӧм. Му гӧгӧртӧ Шонді гӧгӧр цикл чожнас 365,2425 лун либӧ 97 кассяна во 400 во чӧжнас.
История.
Календар ним артмис римса папа Григорий XIII ним серти. Сійӧ пыртіс тайӧ календарсӧ католик странаясын 1582 вося йирым тӧлысь 4 лунӧ воддза Юлиан календар пыдди: четверг, йирым тӧлысь 4 лун бӧрти мӧд луннас лои пекнича, йирым тӧлысь 15 лун.
Тӧлысьяс.
Григорий календар серти, во юксьӧ 12 тӧлысь вылӧ, кодъяслӧн кузьтаыс 28-сянь 31 лунӧдз:
Волим (Сыктыв район)

Волим () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Волимсянь Куратов шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Сорма (Сыктыв район)

Сорма () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Сормасянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Мом (Сыктыв район)

Мом () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Момсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Семушин (Сыктыв район)

Семушин () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Зетя юлӧн веськыд берегын (Сертъю вож). Семушинсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Мельниковчи (Сыктыв район)

Мельниковчи () – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн шуйга берегын. Мельниковчисянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Кӧсьтин (Сыктыв район)

Кӧсьтин () – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Кӧсьтинсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Ждановчи (Сыктыв район)

Ждановчи () – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Ждановчисянь Кебра шӧрсиктӧдз 2 км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Прошкинь (Сыктыв район)

Прошкинь () – Коми Республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Буб юлӧн шуйга берегын. Прошкиньсянь Кебра шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.