tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Пыстина Виктория Владимировна

Пыстина Виктория Владимировна (1971) — коми сьылысь, Коми Республикаса нимйӧза артистка.
Олан туй.
Чужӧма 1971 вося ӧшым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Изьва районса Том посёлокын. 1989 воын помалӧма Том шӧр школа, 1997 воын — Вежа Петыркарын культура да искусствоса канму университетысь роч йӧзкостса сьылан искусство кафедра.
Уджалӧ Коми республикаса Филармонияын сьылысьӧн. Сьылӧ «Зарни ёль» ансамбльын. Та кындзи велӧдӧ Тима Вень нима Коми республикаса культура колледжын.
Сьылан удж.
Виктория Пыстина сьылӧ коми да роч сьыланкывъяс. Петкӧдчылӧма «Кантеле-2003» да «Созвездие мастеров-2007» войтыркостса фестивальясын, «Мы едины – мы Россия» ставроссияса фестивальын да «Голоса России» конкурсын, «Василей» гаж-конкурсын.
Юшков Геннадий Анатольевич

Юшков Геннадий Анатольевич (комиӧн Толь Гень, 1932–2009) – коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь (1991), Россияса культураын нимӧдана уджалысь (2000), Коми Республикаса Почёта гражданин.
Олан туй.
Геннадий Юшков чужӧма 1932 вося рака тӧлысь 14-ӧд лунӧ Сыктывдін районын Час сикт овмӧдчӧминса Сітбар грездын. Велӧдчӧма Сітбар да Час сиктса да 12–ӧд номера Сыктывкарса школаясын. Уджалӧма Коми республикаса радиокомитетын.
1953–1958 воясӧ велӧдчӧма М. Горький нима Литературнӧй институтын. 1958 восянь уджалӧма Коми АССР–са гижысь котырын литконсультантӧн, «Войвыв кодзув» журналын кывкутысь секретарӧн.
1978–1992 воясӧ веськӧдлӧма Коми АССР–са гижысь котырӧн.
Кулӧма 2009 вося ода-кора тӧлысь 20-ӧд лунӧ Сыктывкарын, гуалӧма Гӧрд Затонса шойнаын.
Гижан удж.
Геннадий Юшков тӧдса кыдз поэт, прозаик да драматург. Медводдза «Мирлӧн асыв» кывбурсӧ йӧзӧдліс 1952–ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. 1959–ӧд воӧ петіc «Медводдза сёрни» кывбур чукӧр. Сэсся сьӧрсьӧн–бӧрсьӧн йӧзӧдіс «Сӧстӧм дӧрӧм», «Сьӧлӧм петас», «Кывбуръяс» да мукӧд небӧг.
Зэв уна кывбур вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкыв: «Маръямоль», «Коми ань» и с.в.
Уна во чӧж Коми республикаса драма да Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театръяслӧн сценаяс вылын петкӧдлӧны «Сизимӧд председатель» (1958), «Макар Васька – сиктса зон» (1963), «Кыськӧ тай эмӧсь» (1969) пьесаяс серти спектакльяс.
Аслас висьтьясын да повесьтъясын, «Чугра» (1981), «Рӧдвуж пас» (1988), «Бива» (1999) романъясын гижысь шыӧдчӧ йӧзкост олӧмын меддонатор дорас, восьтӧ коми мортлысь аслыспӧлӧс мывкыдлунсӧ.
Г. Юшковлысь гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма роч да мукӧд кывйӧ.
1961 восянь СССР–са гижысь котырӧ пырысь.
Общественнӧй да партийнӧй удж.
Геннадий Юшков ыджыд пай пуктіс Коми Республикаса общественнӧй олӧмӧ, коми йӧзлысь правояс дорйӧмӧ. 1989 вося ӧшым тӧлысь сійӧс вӧлі бӧрйӧма «Коми котыр» веськӧдлысьӧн, коді сэки шусис «Коми войтырӧс сӧвмӧдан комитет».
Г.А. Юшковӧс некымынысь бӧрйылісны Коми АССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн: 8 (1971–1975), 9 (1975–1980) да 10 созывӧ (1980–1985); веськӧдліс йӧзкостса велӧдӧм серти постояннӧй комиссияӧ.
Лебедев Михаил Николаевич

Лебедев Михаил Николаевич (комиӧн Микӧл Микайлӧ, 1877—1951) — коми гижысь, поэт.
Олан туй.
М.Н. Лебедев чужӧма Вӧлӧгда губерниялӧн Усть–Сысольск уездса Межадор сиктын (ӧні Коми Республикаса Сыктыв район) 1877-ӧд вося йирым тӧлысь 22-ӧд лунӧ. Велӧдчӧма Усть–Сысольскса уезднӧй училищеын, уджалӧма Кӧрткерӧсын да Покчаын писарлы отсасьысьӧн. Сӧвет власьт пуксьӧм бӧрын секретаралӧма Кӧрткерӧсса гӧльяслӧн комитетын да судын. Унджык кадсӧ олӧма Кӧрткерӧсын.
Кулӧма 1951-ӧд вося рака тӧлысь 5-ӧд лунӧ. Дзебӧма Кӧрткерӧсын.
Гижан удж.
Михаил Лебедев — выль коми литератураын подув пуктысьяс пиысь ӧти. Гижны босьтчӧма дас куим арӧсӧн. Тӧдса кыдз поэт, прозаик да драматург. Медводдза повесьтъяссӧ («За богом молитва, за царем служба не пропадут», «Последние дни Перми Великой», «Таня Осинина», «Среди медведей») гижлӧма роч кыв вылын. 1917-ӧд воося Октябр революцияӧдз на кутӧма лӧсьӧдавны кывбуръяс комиӧн. Бура тӧдӧма коми йӧзкостса висьтъяс. Та подув вылын коми йӧзлӧн важ олӧм йылысь лӧсьӧдӧма «Кӧрт Айка» да «Яг морт» поэма–мойдъяс. Басняясас серавлӧма юысьясӧс да дышъясӧс. М. Лебедев гижлӧма и челядьлы.
Лӧсьӧдӧма коми литератураын выль жанр — оперетка. Гижысьлысь «Мича ныв», «Тун» да «Настук» опереткаяссӧ пуктывлісны сцена вылын.
1939-ӧд воын литератураын ыджыд уджысь М. Н. Лебедевлы вӧлі сетӧма «Почёт Пас» орден.
Гижлӧма Юсь гусяним улын.
Логинова Лидия Петровна

Логинова Петыр Лидьӧ (1954) — коми сьылысь, «Зильган турун» ансамбльлӧн художественнӧй веськӧдлысь да сьылысь, Коми Республикаса нимйӧза артист (1994), Россияса культураын нимӧдана уджалысь (2010).
Совдор

Совдор ("Солдор"; роч "Сольвычегодск") тайӧ Рочмуса кар, Кардор обласьтын. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин. 
Йӧз: 2,5 сюрс гӧгӧр (2008).
Сардор

Сардор () тайӧ вошысь кар.
Ёдзва комияс

Ёдзва комияс (ёдзва коми "Пермякйӧз, Коми утьыр") тайӧ коми войтырлӧн этнографияса чукӧр.
Лыд.
1926 воын Рочмуын - 3 163 морт.
Висер (Кам вож)

Висер (, ) - тайӧ Перым ладорын ю (). Шуйга вож Кам юлӧн.
Висер (Эжва вож)

Висер () — тайӧ Коми республикаын ю (), Эжва юлӧн веськыд вож.
Висер юлöн кузьтаыс 247 км, ковтысыслöн ыдждаыс — 8 780 км². Юас ваыс содö ёнджыкасö лым сылöмысь. Висер ю кынмалö вӧльгым тӧлысьö, йиыс воссьö косму тöлысь помын. Вонас шöркодя ваыс визувтö — 79,1 м³/сек (Лунь грезд весьтын).
Висерлöн медыджыд вожъяс — Пугдым, Ньывсер (шуйгаладорас).
Висер петö Сiмдор ты бокса нюръяссянь. Висер йылыс визувтö ёнджыкасö асыввылö, Пугдым вомянь неуна улынджыксянь бергöдчö лунвылö.
Висер ю йылын пöшти оз овны. Ньывсер вомсянь улынджык эм Шойнаты—Одыб чорыд туй. Висер ю бокö пусьöмаöсь Ыджыдвидз да Висер сиктъяс да на улö пырысь грездъяс: Лунь, Сюзяыб, Зулӧб, Выльыб, Джиян.
Висер усьö Эжваö Кöрткерöс районса Шойнаты сиктсянь неылын. Ньывсер ю вомöдз позьö катны ыджыд пыжöн, жар гожӧмъяс дырйи — вывтi ляпкыд.
Ньывсер

Ньывсер () - тайӧ Коми республикаын ю (). Шуйга вож Висер юлӧн.
Ёдз

Ёдз ("Ёдж"; ) - тайӧ Перым ладорын ю (). Шуйга вож Висер юлӧн.
Кам

Кам ("Чулман"; , ) - тайӧ Киров обласьтын, Перым ладорын, Удмуртияын, Башкортостанын да Тотарамуын ю (). Шуйга вож Волга юлӧн.
Сочи (ю)

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;105163&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-03-08T15:52:57Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Addbot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt; Migrating 8 interwiki links, now provided by on &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;110069&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Сочи (, , ) - тайӧ Краснодар ладорын ю (). Сочи карлӧн Шӧр да Хоста районын.
Шунгаг

Шунгаг () тайӧ пемӧс.
Чирк

Чирк (; ) — веськыд бордъя гагъяслӧн сикас. 
Паськалӧм.
Чиркъясӧс лыддьӧны медважся ловъя ловъясӧн таладор югыдас. Мусярвывса чиркъяслысь став сикассӧ арталӧны 7 сюрсӧдз. 
Олӧны-вылӧны найӧ Рочму пасьтала, оз паныдасьлыны сӧмын кынйира войвылын, пустыняясын да джуджыд гӧраяса местаясын. Медся тӧдсаӧсь на пиысь татшӧмъяс: «турунвиж чирк» (рочӧн «зелёный кузнечик»), «руд чирк» («серый кузнечик»), «сьылысь чирк» («певчий кузнечик»), «ыджыд чирк» («дыбка степная») да «бӧжа чирк» («хвостатый кузнечик»).
Ыджда да рӧм.
Юрыс чирклӧн вель ыджыд, синмыс юр ӧтар-мӧдарас. Вӧсньыдик да вель кузь кыкнан ускыс бӧрлань кусыня. Бордйыс нёль, вылыссаясыс чорыдӧсь, улыс бордъясыс пырыс тыдаланаӧсь да вӧсньыдикӧсь. Мукӧд бордъя гагъясысь (бобувъясысь, лӧдзьясысь, гутъясысь) торъялӧ сійӧн, мый лэбавны на моз оз вермы. Кокыс куим гоз — кык водз, кык шӧр да кык бӧр кок. Воддзаясыс, медым подӧн ветлӧдлыны, бӧръяясыс — медым чеччавны. Бордъяссӧ чеччалігас и паськӧдлывлӧ, медым ылӧджык воӧдчыны. Пельыс чирклӧн потас кодь, абу юрас, а водз кокас. Сы отсӧгӧн и кывзӧ ас гӧгӧрсьыс шыяссӧ. Эньясыс мыгӧраджыкӧсь айясыс серти, налӧн рушку помас чурвидзӧ, быттьӧ ёсь йыла шыпурт, чаль кодь кольк пуктаныс.
Оласног.
Чирксӧны сӧмын айясыс. Чирган шыясыс петӧны оз вомсьыс, а вылыс бордъяссӧ ӧта-мӧдыскӧд ниртігӧн. Сьылӧмнас найӧ юӧртӧны матігӧгӧрса мукӧд чиркыслы, мый тайӧ местаыс сьылысьыслӧн и татчӧ сэсся сюйсьыны некодлы оз позь. Неуна мӧд ногӧнджык чирксӧны, кор чуксалӧны ас дінас энь пӧвъяссӧ.
Олӧны чиркъяс оз уна лыда котыръясӧн, а ӧткӧн-ӧткӧн. Гожӧм шӧрнас гозйӧдчӧм бӧрас эньыс сюйыштлӧ небыд муӧ кольк пуктансӧ да лэдзӧ сэтчӧ сё кымын кольк. Му пытшкас колькъясыс арйӧны да тӧвйӧны. Локтан тулыснас наысь артмӧны номыръяс. Номыръясыс ӧдйӧ сӧвмӧны да пӧрӧны выль чиркъясӧ.
Шӧрпӧлӧс ыджда чиркъяслӧн вывтырыс овлывлӧ куим-ӧ-нёль сантиметрӧдз. Кызвыныс олӧны сук туруна видзьяс да няня ыбъяс вылын, вӧр дорӧсъясын, садъясын да паркъясын. Унджыкыс пӧткӧдчӧны гут-гагйӧн, сёйӧны номыръясӧс, лёльӧясӧс, куталӧны бобувъясӧс. Уськӧдчывлӧны и ассьыныс ичӧтджык да жебджык чиркъяс вылӧ. Яя сёяныс кӧ абу тырмымӧн, йирӧны ён черлыяснас быдмӧгъяслысь небыд заяссӧ, коръяссӧ да дзоридзьяссӧ. Чиркъяслӧн асланыс вӧрӧгыс абу жӧ этша. Мед кӧть и веж рӧм сертиыс найӧс сьӧкыд казявны турун пӧвстысь да пу коръяс вылысь, чиркъясӧс кыйӧдӧны да тшапйӧдлӧны шыръяс, лягушаяс, лёкгагъяс да быдсяма лэбачыс.
Рӧдвуж кывйын.
Кызвын комиыс турун пӧвстын олысьтӧ «чиркӧн» шуӧны, мукӧдсьыс чирксӧм-сьылӧмнас торъялӧны да. Емвасаяс сы пыдди вӧдитчӧны «турундзез» кывйӧн. Перымса комияс мукӧдлаын тшӧтш «турундзезӧн» нимтӧны, но векджык шуӧны «кӧбывка». Удмуртъяс ногӧн «ӟозы». Тайӧ висьталӧ сы йылысь, мый «дзез» («ӟозы») кывйыс вӧлӧма уна сюрс во сайын нин, важ перым войтырлӧн куим пельӧ (удмуртъяс, лунвывса да войвывса комияс вылӧ) юксьытӧдз на.
Понтшак

Понтшак () – тайӧ тшак.
Уртшак

Уртшак () – тайӧ тшак.
Бакамач

Бакамач () – тайӧ тшак.
Ельдӧг

Ельдӧг () – тайӧ тшак.
Ид

Ид () – тайӧ быдмӧг.
История.
Важ Египетын идысь вӧлі пӧжалӧны нянь. Важ египтяна вöлi шуӧны ид "йит". 
Ид Важ Египет иероглифъясын.
 
Ид иероглифъясын.
𒊺 - миян эраӧдз 2200 воын гӧгӧр , 
 - миян эраӧдз 650 воын гӧгӧр 
 вöлi вӧчӧны ид Выль во водзвылын али бӧрын. ( вöлi пасйӧны Выль во рака тӧлысьын .)
Мифологияын да фольклорын.
 31. Шабдiыс да идыс вӧлi жугӧдӧма, ӧд идыс шептасис нин, а шабдiыс дзоридзалiс.
 32. Но шобдiыс да тӧр шепта шобдiыс эз жугав, ӧд найӧ сёрсяӧсь.
Маръямоль (быдмӧг)

Маръямоль (; ) — тайӧ уна вося турун-быдмӧг.
Серпасалӧм.
Вужйыс уна вожа, кузь да кыз. Заыс сувтса, 60-100 см кузьта, гӧрдов рӧма, йылас ӧти дзоридз. Коръясыс шыльыдӧсь, куимысь вожалӧ. Чветыс ӧти, гырысь (8-13 см диаметрыс), пемыдгӧрд. 
Мукӧдтор.
2014 воын маръямоль дзоридз лои вермысьӧн «Россияса аллея» конкурсын (16408 гӧлӧс, 43 %).;
Горадзуль

Горадзуль () – тайӧ быдмӧг.
Зӧр

Зӧр () – тайӧ быдмӧг.
Пыш

Пыш () – тайӧ быдмӧг.
Керч

Керч () – тайӧ быдмӧг.
Вижъюр

Вижъюр () – тайӧ быдмӧг.
Эжӧр

Эжӧр () – тайӧ быдмӧг.
Картупель

Картупель () – тайӧ быдмӧг.
Шабді

Шабді () – тайӧ быдмӧг.
Петшӧр

Петшӧр () – тайӧ быдмӧг.
Петшöр бурдöдчöмын.
Медвынаöн лыддьöны ода-кора да лӧддза-номъя тӧлысьясӧ петӧм петшöр. Петшöр кор да вужсö косьтöм вылö чукöртöны сора–моз тöлысьясö. Бурдöдчöм могысь нетшкылöмаöсь петшöрсö куш киöн.
Петшöрын уна витамин, сы отсöгöн сувтöдлöмаöсь вир петöм, вöдитчылöмаöсь быдсяма пыкöсъясысь. Петшöр ёнмöдö иммунитет. Петшöра тшай бурдöдö кос висьöмысь, подаграысь, сöн пыкталöмысь да уна мукöд висьöмысь, кыпöдö вирын гемоглобин. Важысянь юрси гылалöмысь да сiйöс ёнмöдöм могысь нывъяс да аньяс петшöр ваöн пожъялöны юрсисö, сынасьöны петшöра ваö кöтöдöм сынанöн. Лоас пö юрсиыд сук, крепыд да шыльыд, öдйö быдмас.
Петшöр йöзкостса эскöмъясын.
Петшöр – вына видзöг.
Важӧнсянь петшöр корсö вöлi пуктылöны сапöг пыдöсö — видзлiсны асьнысö лёк йöзысь. Дасьтылöмаöсь петшöрысь корöсьяс да чышкысьлöмаöсь гортас. Петшöрсьыс весиг кылöмаöсь быдса джодждöраяс, либö кыигас пуктышталöмаöсь петшöрсö тшöтш. Пуктылöмаöсь татшöм джодждöрасö пыранiнас. Лыддьöмаöсь — лёк морт пыригас пö сувтыштас тайö джодждöра вылас да воштас лёк вынсö.
Петшöр отсöгöн мынтöдчылöмаöсь вомидзысь. А сорлавны кö петшöрсö совкöд — тайö лоö пö вына видзöгöн быдсяма керысь-тшыкöдчысьысь. Петшöрсö нэмысь-нэмö лыддьöны мичлун да томлун вайысь быдмöгöн. Эм кö керкаас ичöт челядь, пуктылöмаöсь жыр пельöсас некымын петшöр кор. Сiйö пö вöтлас челядь вежöрысь полöм, дзолюк кутас гежöдджыка висьны да бурджыка узьны.
Таысь кындзи, петшöр вöчö мортöс веськыдöн, повтöмöн, водзмöстчысьöн. Нэмъяс сайын война вылö мунiгöн гöтыръяс пуктылöмаöсь верöсъяслы зептас петшöр кор, мед воас бöр дзоньвидзаöн.
Шулöмаöсь, отсалö пö петшöрыд и капуста пуктiгöн. «Петшöр — лёльöяслы, а капуста — миянлы» кывъясöн град пельöсъясас пуктылöмаöсь и петшöр тшöтш.
Быдмысь тӧлысь дырйи петшöрлöн выныс унджык.
Турун чукöртöм вылö, дерт, вöлiны асланыс лунъяс, кор турунсö лыддисны медвынаöн. Трöича да Иван лун водзын ёнджыка чукöртлiсны быдсяма турунсö. Ветлывлöмаöсь турунысла вой кежлö, öткöнджык, абу позьöма сёрнитны мунiгас и локтiгас, и мед эськö некод эз аддзыв — сэки чукöртöм туруныс вынсö оз вошты. Петшöрын медуна выныс быдмысь тöлысь дырйи. Но медым отсасис петшöрыс, колö быть нетшкыны сiйöс аслыд, сотöм вылö скöравтöг.
Иван лун водзын (сора тöлысь 7-öд лун) öшинь водзö, порог дорö да öдзöс весьтö пуктылöмаöсь некымын петшöр, бытьысь карта пельöсъясö бытшкылöмаöсь да весиг пемöсъяслы пасьтöдлöмаöсь петшöрысь юркытшъяс — ставсö тайöс вöчлöмаöсь, мед быдсяма тшыкöдчысьыс лёксö оз вермы вöчны. Йöв дозмукъяссö тшöкыда мыськылöмаöсь петшöрысь вöчöм ветьöкöн.
Иван лунö жö вöтлывлöмаöсь лудiкъясöс керкаысь петшöр отсöгöн.
Ӧткымынъяс весиг йöвсö кисьтлöмаöсь петшöр вомöн, лысьтысьлöмаöсь петшöрысь юркытш пыр. Петшöрнас ёна зiльлiсны вердны гортса пемöсъясöс, и асьныс шыд пиö, тшай пиö пуктылiсны, öд петшöр ставсьыс кындзи нöшта и зэв колана, уна витамина сёянтор.
Петшöр фольклорын.
Йöзкостын ветлö петшöр йылысь уна шусьöг да кывйöз:
Сёркни

Сёркни () – тайӧ быдмӧг.
Оз

Оз () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Ӧмидз

Ӧмидз () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Мырпом

Мырпом () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Намыр

Намыр () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Чӧд

Чӧд () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Чӧдлач

Чӧдлач () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Турипув

Турипув () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Пув

Пув () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Галанка

Галанка () – тайӧ быдмӧг.
Льӧм

Льӧм () – тайӧ пу.
Жов

Жов () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Сэтӧр

Сэтӧр () – тайӧ быдмӧг, вотӧс.
Лёльӧ

Лёльӧ () тайӧ пемӧс.
Лудік

Лудік () тайӧ пемӧс.
Ном (пемӧс)

Ном () тайӧ пемӧс.
Кушман

Кушман () – тайӧ быдмӧг.
Сюзь

Сюзь (; ) тайӧ лэбач.
Пыста

Пыста (; ) тайӧ лэбач.
Му шар пасьтала олысь пыстаяс котырын туялысьяс торйӧдӧны 65 сикасӧс. На пиысь квайтыс поздысьӧны да быдтысьӧны Коми муын. Медся бура тӧдсаӧсь миянлы ыджыд пыста (), Сьӧд юра пыста (), Рудовгӧрд пыста (), Юрсипыста (), да с.в.
Сизь

Сизь (; ) — вӧрса лэбач.
Ыджда да рöм.
Вӧрӧ быд ветлігӧн кывлывлан пуӧ колскӧдчӧм. Тайӧ сизьяс тадзисӧ уджалӧны – пуысь пуӧ лэбалӧны да корсялӧны кырсь улын олысь либӧ пу сьӧмӧсӧ пырӧм гагьясӧс. Сизьяслӧн вывтыраныс унатор синмӧ шыбитчана: ӧжын кодь ён нырыс, кузь кывйыс (овлывлӧ 14 сантиметрӧдз), кодлӧн йылыс вель чорыд да вугыр коль крукыльяса, а веркӧсыс быттьӧ лемасян мавтаса. Татшӧм кывнад зіль лэбачыд розьӧдӧ да кокньыда кыскӧ пыдӧ пырӧм номыръясӧс. Чуньясыс кокас кузьӧсь да лэчыд крукыля гыжъясаӧсь. Кыкыс на пиысь водзлань, а мӧд кыкыс бӧрлань видзӧдӧны. Бӧжас тывгӧныс зэв чорыд да сы вылӧ тшӧтш мыджсьӧ лэбачыс пучеръясӧ кутчысигӧн. 
Коми Республикаын туялысьяс торйӧдӧны тылабордаясӧс сизьяс котырын вит-ӧ-квайт сикасӧс: сьӧд сизь, сера сизь, дзоля сизь, дзор сизь, еджыд мышкуа сизь да с.в.
Медся уна да быдлаын, весиг садъясын да паркъясын, паныдасьлӧ сера сизь (рочӧн: большой пёстрый дятел). Ыджданас ябыр кодь – тушаыс овлывлӧ 27 сантиметр, сьӧктаыс – 97 граммӧдз. Гӧн рӧмыс кызвыннас сьӧд да еджыд сора, юрыс гӧрд визя. Синмыс тшӧтш гӧрд рӧма. Нырыс пемыдруд, кымӧсыс рудовъеджыд, кынӧмладорыс кольквижлань мунӧ, бӧжыс сьӧд, еджыд визьяса да чутъяса.
Паськалöм.
Сизьяс паныдасьлӧны быдлан: абуӧсь войвыв полярнӧй му дорын, Ирландияын, Австралияын, Выль Зеландияын, Выль Гвинеяын, Мадагаскарын да кутшӧмсюрӧ океанса діяс вылын. Рочмуын паныдасьлӧ сизьяслӧн 14 сикас.
Сера сизьяс сетӧны ыджыд отсӧг вӧрса пуяслы да быдмӧгъяслы, найӧс тшыкӧдысь-розьӧдлысь горш гагьясӧс корсялӧны-бырӧдӧны да.
Поздйысьöм.
Кӧлысясян кадас лэбачьясыс пондӧны сизьдыны-таргыны кос пуясӧ, быттьӧ кодкӧ кучкалӧ тыртӧм лагунӧ. Тадзи найӧ чуксалӧны пӧвъяснысо гозйӧдчыны. Быдтысигкежлас позсӧ кодйӧны важ пипуӧ либӧ пожӧмӧ. Пыран розьыс позъяс гӧгрӧс, а горс пытшкӧсыслӧн кузьтаыс овлывлӧ комын вит сантиметрӧдз. Пӧжны пуктӧны еджыд рӧма 5-6 кольк. Позъяс пукалӧны эньыс и айыс, ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн кык вежон чӧж. Сизьяслӧн сильӧпияныс гораа шыалысьӧсь, сы вӧсна ылысянь кылан, кодарын налӧн позйыс. Посни йылӧмыслы сёянсӧ ваялӧны гознан лэбачыс, но мамыслы пӧ, зільджыка ноксьӧ да, вердчан уджыс вичмывлӧ ёна унджык. Ода-кора тӧлысь помын быдмыштӧм сизьпиян пондӧны нин петавлыны асланыс горсйысь, а чужӧмсяньыс тӧлысь мысти дзикӧдз эновтӧны сійӧс.
Оласног да сёян.
Кызвын кадсӧ сера сизьяс коллялӧны лыска пуа вӧръясын, кӧні пӧткӧдчӧны коль кӧйдысӧн. Сёяныс кӧ тырмымӧн, чужанінас и тӧвйӧны. А тшыг воясӧ кынӧмпӧтсӧ перйӧм могысь лэбзьывлӧны вель ылӧдз – лунвыв либӧ рытыв-лунвыв муясӧ. Гожӧмнас сера сизь куталӧ быдсяма гагъяссӧ, пучӧйясӧс, пуясӧс розьӧдлысь номыръясӧс, кокавлывлӧ и кодзувкотъясӧс. Арланьыс вуджӧ быдмӧг сёян вылӧ – нетшкӧ пуяс вылысь кольяссӧ да пылльӧ найӧс. Лунтырся кыйдӧс лыдыс пӧ кайлывлӧ ветымын колльӧдз. Сёянінсӧ сера сизьяс быд пӧрйӧ оз вежлавны да, ӧти местаас тыртӧм коль чукӧръясыс овлӧны вель гырысьӧсь. Тулыснас сера сизь кытшӧн розьӧдлӧ кыдз пулысь сюмӧдсӧ да чӧсмасьӧ зараваӧн.
Рöдвуж кыв вылын.
Лэбачыслӧн «сизь» нимыс зэв важся. Перымса комияс ла удмуртъяс дзик жӧ миян моз сизьӧн шуӧны. Лӧсялана рӧдвуж весьтасъяс нӧшта эмӧсь мари, финн, эст да саами кывъясын.
Кутш

Кутш (; ) тайӧ лэбач. Кутшъяс — варышъяс котырын медся гырысь лэбачьяс. Комиын паныдасьлӧ кык сикас кутш. Ӧтиыс ыджыдджык, кодӧс туялысьяс шуӧны беркутӧн, мӧдыс ичӧтджык — сiйӧс нимтӧны подорликӧн. Кыкнан сикас кутшсӧ пасйöма Гӧрд небӧгӧ, шоч тыла-бордаяс лыдӧ пырöны да. Сы вӧсна найӧс лыйлыны оз позь.
Ыджда да рӧм.
Ыджыд кутшлӧн сьӧктаыс овлывлӧ нёль килограммӧдз, вывтырыслӧн кузьтаыс — 90 сантиметрӧдз, а шеныштӧм бордйыслӧн пасьтаыс кык метр сайӧ. Тушаыслӧн гӧн рӧмыс лэбачыслӧн пемыдперкаль вевъя, бӧж йылыс сьӧдов, нырыс, гырысь ёсь гыжъясыс сэтшӧмӧсь жӧ. Синмыс зарниа гӧрдовруд.
Оланін.
Тӧвйӧ и гожй пыр ӧтилаын, ылi муясӧ вешйывтӧг. Радейтӧ кушинъяс да паськыд эрдъяс, кытысь перйӧ аслыс да быдтасъясыслы кынӧмпӧтсӧ. Мича лунъясӧ шлывгӧ-бергалӧ сӧстӧм енэж пыдӧсын, бордъяссӧ быттьӧ оз и лайкнитлы. Качӧдчывлӧ сэтшӧм вылӧдз, мый весиг сы вылӧ видзӧдысьяслӧн синныс оз кут аддзыны. Лэбалiгас ыджыд кутш торъялӧ мукӧдсьыс сiйӧн, мый бордтыв помъясыс паськӧдӧм чуньяс кодьӧсь.
Паськалӧм.
Кӧть и шоч лэбач ыджыд кутшыд, но олӧ-вылӧ уналаын: Европаын, Азиялöн войвыв муясын, Войвыв Америкаын. Коми муын поздысьӧны-быдтысьӧны Печоралӧн да мукӧд лунвывджык юяслӧн ковтысъясын, казявлывлӧмаӧсь тшӧтш тундраысь да вӧра тундраысь.
Поздйысьӧм да оласног.
Познысö тэчӧны пуяс вылӧ кыз увъясысь да кос турунысь, пасьтаыс и кузьтаыс ӧткодь — кык метр. Ӧти познас вӧдитчоны нэм чӧжныс, сӧмын кадысь кадӧ выльмӧдышталӧны-дзоньталыштӧны. Ода-кора тӧлысьӧ эньыс пуктӧ пӧжны ӧти либӧ кык кольк, зэв шоча куимӧс. Найӧ кык пӧв гырысьджыкӧсь курӧглӧн дорысь, еджгов няйт ромаӧсь да гӧрдов чутъясаӧсь. Пӧжсян кадыс кыссьӧ тӧлысьӧн-джынйӧнӧдз, сэки позъяс пукалӧны гознан лэбачыс. Пияныс чужӧны еджыд гӧнаӧсь да восьса синъясаӧсь, но сӧвмӧны надзӧникӧн, оз чожа — верстяммӧм выйӧдз воӧны да эновтӧны познысӧ сӧмын арланьыс — кӧч тӧлысь помын. Пӧткӧдчӧны ыджыд кутшъяс яг выв гырысь пӧткаясӧн (дозмӧръясӧн, таръясӧн, сьӧлаясӧн) да ва выв лэбачьясӧн. Уськӧдчывлӧны уръяс, кӧчьяс вылӧ, тшапнитлывлӧны да кыпӧдлӧны енэжӧ весиг ручӧс. Кыйдӧссӧ казялӧм бӧрын тайӧ яй сёйысь лэбачыс топӧдӧ бордъяссӧ да из моз вылiсянь веськыда сатшкысьӧ сы вылӧ.
Рӧдвуж кывйын.
Ыджыд кутшӧс кӧнсюрӧ шуӧны тшӧтш чань кутшöн. Ним сертиыс кӧ, лудын йирсьысь нёньпом чаньлысь на вермас ловсӧ босьтны. Тайӧ коми нимыслы лӧсялӧ удмуртъяслӧн «чуньыкуш». Мӧд нимыс, мыйӧн найӧ вӧдитчöны беркутӧс пасйӧм могысь, — ӧрдзи, кодi коми йӧзлы абу тӧдса. Перымса комияс миян моз жӧ шуӧны ыджыд кутшӧн.
Ачыс кутш кывйыс зэв важся, сылы лӧсялана весьтасъяс эмӧсь кыдзи матыс, сiдзи и ылыс рӧдвуж кывъясын: перымсалӧн — «кутш», финнъяслӧн — «котка», марилöн — «кучкыж», мордвалöн — «кучкан» да с.в.
Кырныш

Кырныш (; ) тайӧ лэбач.
Дзодзӧг

Дзодзӧг () тайӧ лэбач.
Дозмӧр

Дозмӧр () тайӧ лэбач.
Коми мифология

Коми мифология тайӧ Коми-Зыряналӧн, Коми-Пермякъяслӧн да Коми-Ёдзякъяслӧн мифологияныс.
Комияслӧн лыддьӧгныс

В списке представлены знаменитости коми-зыряна, коми-пермяк да коми-ёдз национальностей, а также имеющие частичное коми происхождение.
Тоталитаризм

Тоталитаризм ( — став; — ставтӧм) тайӧ кансям система.
Коми Республикаса Национальнӧй лыддьысянін

Коми Республикалӧн Национал лыддьысяніныс тайӧ лыддьысянін Сыктывкарын, Коми республикалӧн (главная) лыддьысяніныс.
Канпас

Канпас тайӧ канмуса, карса али ордса символ. 
История.
Гербъяс тыдовтчисны XII нэмын Англияын да Францияын, регыдӧн паськалісны Рытыввыв да Шӧр Европа пасьтала. Налӧн сӧвмӧмыс йитчӧма крестовӧй походъяскӧд, кор рыцарьяслы колӧма ассьыныс асьнысӧ тӧдмалӧм да союзникъясӧс врагъясысь торйӧдӧм средство. Медводз гербъяс служитісны личнӧй знакъясӧн, но XIII нэм помын наӧн кутісны вӧдитчыны канму корпорацияяс, а сідзжӧ семьяяс да политическӧй субъектъяс.
Гербъяс артмӧны щитысь, шлемысь, щитысь да вермасны пырны коронкаясысь, шлемъясысь да щит нуысьясысь. Щит вылын налӧн югыд серпасъясыс отсалісны тӧдмавны воинъясӧс. Аланъяслöн да тюрк войтырлöн вöлiны семья пасъяс тамга формаын.
Гербъяс позьӧ торйӧдны принадлежность, чин, образъяс да стильяс серти.
Дӧрапас

Дӧрапас тайӧ канмуса либӧ карса символ. 
Флагъяс эмӧсь: 
Найӧс вӧлі используйтӧны, медым петкӧдлыны быдсямапӧлӧс кӧлуй, международнӧй организацияяс, странаяс, региональнӧй флагъяс, карса флагъяс да мукӧдтор. Унджыкыс на пиысь лыддьыссьӧны. 
Флаглысь идеясӧ вӧлі лӧсьӧдӧма средневековьеын, армиялӧн баннеръясысь ылыстчӧмӧн, кодъясӧс вӧлі используйтӧны сӧмын координируйтӧм могысь. 
Ӧнія концепцияыс заводитчис Французскӧй революция дырйи, сэсянь мукӧд странаяс бӧрйисны ассьыныс канмуяссӧ петкӧдлӧм вылӧ флагъяс.
Югыд ва (парк)

«Югыд ва» национальнӧй парк лӧсьӧдӧма 1994-ӧд вося косму тӧлысь 23-ӧд лунӧ Россияса Правительстволӧн 377 №-а Шуӧм серти.
Паркыс сулалӧ Коми мулӧн Войвыв да Кытшбердса Уралын.
Мутас – 1891701 га; ва – 21421 га.
2006-ӧд вося юӧр серти, «Югыд ва» — Россияын медыджыд парк.
Парклӧн мутасыс пырӧ ЮНЕСКОлӧн Ставмирса наследиеӧ пырысь "Комилӧн вӧрзьӧдлытӧм вӧръяс" объектъяс лыдӧ.
"Югыд ва" лунвылын Печора-Ылыдз заповедник.
Ӧшкамӧшка

 
Ӧшкамӧшка тайӧ атмосфераса петкӧдчӧм.
Ньӧввуж

Ньӧввуж тайӧ (оружие).
Ньӧв

Ньӧв тайӧ (боеприпас) ньӧввужъяс да арбалетъяс.
Тирана

Тирана () - тайӧ Албанияса кар, Албаниялӧн юркарыс.
Йӧз:
Улан-Батор

Улан-Батор () - тайӧ Монголияса кар, Монголиялӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Ашхабад

Ашхабад () тайӧ Туркменистанса кар, Туркменистанлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Душанбе

Душанбе () тайӧ Таджикистанса кар, Таджикистанлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Ташкент

Ташкент () тайӧ Узбекистанса кар, Узбекистанлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Ханкенди (Степанакерт)

Степанакерт ( э) тайӧ Керӧс Карабахса кар, Керӧс Карабахлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
История.
V нэм помсянь ӧнія Степанакерт кар местаын вӧлі армяналӧн Вараракн овмӧдчанін. Нимыс артмӧма ю ним серти. Пырӧ вӧлі армянаӧн овмӧдӧм Кавказса Албанияӧ, а сёрӧнджык — Хачен армяна княжествоӧ (XVI нэмӧдз.) да Варанда армяна меликствоӧ (XVI—XVIII нэмъясӧ), кодъясӧн веськӧдлісны вочасӧн: Арабса халифат, средневековӧй Армянскӧй царство, тюркъяслӧн Сельджук империя, тюрк государство Атабек Ильдегизидъяс, монгол Хулагуидъяс, Тимуридъяслӧн империя, Ак-Коюнлу да Кара-Коюнлулӧн тюрк государство, Сефевидъяслӧн государство; XVIII нэм шӧрсянь вӧлі Карабахса ханстволӧн.
1822 восянь — Роч империа улын (Елисаветполе губерняын Шушинскӧй уезд), сэк жӧ Карабахса ханство бырӧдӧма. 1847 восянь овмӧдчанінсӧ кутісны шуны Ханкенди [4], мый вуджӧдсьӧ кыдзи «хан грезд» [10].
1847 воын сиктын вӧлі 80 армяна керка, 52 керка роч йӧзлӧн, а сідзжӧ армяна вичко да шойна.
1923 воын Ханкенди нимсӧ вежисны Степанакерт вылӧ — Бакинскӧй коммунана веськӧдлысь Степан Шаумян ним серти. Кар лои Азербайджан ССР-ын Керӧс Карабах асвеськӧдлан обласьтлӧн юркарӧн.
1926 воын Степанакерт оліс 3,2 сюрс морт (на лыдын 85,4 % армяна да 10,8 % азербайджанеч).
Никарагуа

Никарагуа ("Никарагуа Республика") () — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Куба

Куба ("Куба Республика") () — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Мексика

Мексика ("Мексикаса Ӧтувтчӧм Штатъяс, МӦШ") () — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
Украин кыв

Украин кыв ("українська мова") — тайӧ асыввыв славян кыв, Украинаын каналан кыв, Украинаын да Днестрдорын официал кыв.
Украин анбур.
&lt;/td&gt;&lt;/table&gt;
Ахалцихе

Ахалцихе ( - «выль изкар») – тайӧ Грузияса кар, Самцхе-Джавахетиялӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 
Йӧз: 17 903 гӧгӧр (2014).
Улыс Тагил

Улыс Тагил () тайӧ Рочмуса кар, Свердловск обласьтын. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 
Йӧз: 361,9 сюрс гӧгӧр (2008).
Костромин Анфим Иванович

Костромин Анфим Иванович (Лыатыса Анфим) (1907—1967) — коми драматург, культураын уджалысь.
Олан туй.
Анфим Костромин чужӧма 1907-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса От вӧлӧсьт улӧ пырысь Лыатыын (ӧні — Емдiн районса Лыаты грезд).
Школа помалӧм бӧрын вӧлӧма комсомолса уджалысьӧн медводз чужан сиктас, сэсся вӧлӧсьтас, обласьтын, культпросветын уджалысьӧн, Йӧзкостса творчество керкаын медводдза директорӧн (1941 вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧдз. Велӧдчӧма Москваын К.С. Станиславский театрын актёръяслӧн школаын. Сійӧс помалӧн бӧрын лоӧма Сыктывкарса драма театрын директорлӧн отсасьысьӧн. 
Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи вӧлӧма младшӧй политрук. Сьӧкыда ранитчӧм бӧрын бурдӧдчӧма Новосибирскса госпитальын. Уджалӧма Новосибирскса клубъясын, сэсся — Коми АССР-са культпросветучреждениеясын да клубъясын, Ухтпечлаглӧн политотделса управленньӧын, Коми республикаса культура министерствоын старшӧй инспекторӧн.
Кулӧма 1967-ӧд воын.
Гижан удж.
1920-ӧд вояссянь гижӧма кывбуръяс, драма гижӧдъяс, водзмӧстчӧма Коми мулӧн литературнӧй олӧмын. 1930 воын петӧма «В лесу» небӧг, кӧні йӧзӧдӧма А.И. Костроминлысь куим пьеса. 1931 воын Нёбдінса Витторкӧд ӧтвылысь сійӧ вуджӧдӧма да лэдзӧма торъя небӧгӧн А. Глебовлысь «Вставай в ряды» пьеса. Виктор Савинкӧд жӧ вуджӧдӧма Мольерлысь «Лекарь поневоле» комедия.
Старцев Зосима Алексеевич

Старцев Зосима Алексеевич (Акинь пи) (1902—1961) — коми гижысь.
Олан туй.
Зосима Старцев чужис 1902 вося йирым тӧлысь 1-öд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Куньыбын (ӧні — Сыктыв районса Куньыб сикт). Помаліс чужан сиктас вылыс начальнӧй училишӧ, мӧд тшупӧда школа. Сӧветскӧй партшкола помалӧм бӧрын паніс да нуӧдіс чужан сиктас культурно-просветительскӧй удж. Уджаліс Усть-Сысольск уездса йӧзӧс велӧдан отделын, Коми обласьтса йӧзӧс велӧдан отделысь небӧг лэдзанінын. Велӧдіс, вӧлі Айкатылаын профтехшколаса веськӧдлысьӧн. Сэсся водзӧ велӧдчис журналистика институтын. Уджаліс «Вöрлэдзысь» газетын да республикаса радиоын. 
Гижан удж.
Гижан удж дорӧ Зосима Старцев шыӧдчис 1920-ӧд вояс шӧрын. Кывбур чукӧрсӧ йӧзӧдіс 1930-ӧд вояс пансигӧн. Кывбуръясыс матынӧсь публицистика дорӧ, гижис быд лунся олӧм йывсьыс.
1785-ӧд во

1785 (сюрс сизимсё кӧкъямысдас витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1784-ӧд во

1784 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1783-ӧд во

1783 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1782-ӧд во

1782 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1781-ӧд во

1781 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1780-ӧд во

1780 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1779-ӧд во

1779 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1778-ӧд во

1778 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1777-ӧд во

1777 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Власов Василий Иванович

Власов Василий Иванович (1916—1986) — коми поэт.
Олан туй.
Василий Власов чужис 1916 вося йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Гамын (ӧні — Емдін районса Гам сикт). 1932 воын помаліс 7 вося школа, а 1936 воын — Сыктывкарын стрӧительнӧй техникум. Уджаліс техник-стрӧительӧн.
1939 восянь 1970 воӧдз служитіс пытшкӧсса делӧяс министерствоын да канмуса безопасносьт комитетын веськӧдлысь должносьтъясын. 1967 воын босьтіс вылыс тшупӧда тӧдӧмлун. Эм дас кык медаль.
Куліс 1986 вося рака тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Василий Власовлӧн медводдза кывбуръясыс петісны 1939 воӧ «Ударник» журналын. Ставнас сійӧ йӧзӧдіс 10 поэма, уна юкӧна пьеса, висьтъяс да уна кывбур военно-патриотическӧй да гражданскӧй тема серти.
Гӧрд Кодзувлӧн орден

Гӧрд Кодзувлӧн орден () — СССР-ын орден, лӧсьӧдӧма СССР-са ЦИК Президиумлӧн Шуӧмӧн 1930 вося косму тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Орденлӧн статут вынсьӧдӧма СССР-са ЦИК Президиумлӧн Шуӧмӧн 1930 вося ода-кора тӧлысь 5-ӧд лунӧ.
Орденлӧн статут.
Орденлӧн статут вежласис некымынысь. Бӧръя редакциясӧ вынсьӧдӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдӧн 1980 вося рака тӧлысь 28-ӧд лунӧ (1803-Х №).
Калашников Михаил Тимофеевич

Калашников Михаил Тимофеевич — лыйсян ӧружйӧ нималана вӧчысь, Калашников автомат дасьтысь, Россияса Герой, Социалистическӧй Уджвывса Герой, техническӧй наукаясса доктор (1971), генерал-лейтенант (1999).
Олан туй.
Михаил Калашников чужис 1919 вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ 
Алтай губерняын Барнаул уездса Куръя сиктын (ӧні — Алтай крайысь Куръя район) уна челядя кресьтянин семьяын (батьыс — Тимофей Александрович, мамыс — Александра Фролова). Сійӧ вӧлі 17-ӧн кагаӧн, ставнас бать-мамыслӧн вӧлі 18 кага. Ловйӧн коли 8-ӧн.
Куліс 2013 вося ӧшым тӧлысь 23-ӧд лунӧ Удмуртияса Ижкарын
Россияса Герой

Россияса Герой () — Россияын канму награда, медвылыс звание, кодӧс сетӧны канму да йӧз водзын заслугаясысь да геройскӧй подвигысь.
Россияса Геройлы нимкӧд ӧтвылысь сетсьӧ торъя пас — «Зарни Кодзув» медаль.
История.
Россияса Герой ним лӧсьӧдӧма 1992 вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
1-ӧд №-а «Зарни Кодзув» медаль сетӧма лётчик-космонавт Крикалёв Сергей Константиновичлы «Мир» орбитальнӧй станциа вылын космосын дыр олӧмысь.
Арталӧм.
2015 вося тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лун вылӧ «Россия Герой» ним сетӧма 1016 мортлы, на пиысь 463 — кулӧм бӧрас нин.
Истомин Иван Григорьевич

Истомин Иван Григорьевич (Сибырак Иван; 1917—1988) — коми да яран гижысь, драматург, серпасалысь. Сійӧс шуӧны Ямалса Войвывсӧ медводдза сьылӧдысьӧн да яран литературалы подув пуктысьӧн.
Олан туй.
Иван Истомин чужис 1917 вося урасьӧм тӧлысь 7-ӧд лунӧ Тобольск губерняса Мыжыын (ӧні Тюмень обласьтысь Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшса Мыжы сикт) чери кыйысь коми семьяын.
Сылӧн челядьдырыс колис Ичӧт Об ю горулын, кӧні орччӧн олӧны казымса хантъяс, манси, яранъяс, комияс да рочьяс. Куим арӧсӧн Иван ёна висьмис, нэм кежлӧ коли инвалидӧн, ӧкмыс арӧсӧн сувтіс кӧстыль вылӧ. 1934 воын помаліс Мыжыын 7 вося школа, вуджис Салехардӧ. Вит вылӧ помаліс 1938 воын национальнӧй педагогическӧй училишӧ. Педучилишӧын водзмӧстчис да мукӧдыскӧд ӧтвылысь лӧсьӧдіс литературнӧй кружок да кипомысь «Ямал тату» («Ямаллӧн бикиньяс») журнал.
Дас кык во И.Г. Истомин велӧдіс роч да яран кывъяс, серпасасьӧм школаясын. 1950 воын Ямал-Яран кытшса КПСС-лӧн комитет вуджӧдіс сійӧс «Нарьяна Нгэрм» («Гӧрд Войвыв») кытшса газет редакцияӧ редакторӧс вежысьӧн (вуджӧдіс яран кывйӧ роч гижӧдъяссӧ).
Куліс 1988 вося сора тӧлысь 27-ӧд лунӧ. 
Гижан удж.
«Олень» медводдза кывбурсӧ Иван Истомин йӧзӧдіс Ямал-Яран кытшса газетын 1936 вося рака тӧлысьӧ. Сэксянь кывбур да висьтъясыс, очерк да публицистика гижӧдъясыс петавлісны кытшса да Тюмень обласьтса газетъясын, «Омский альманах», «Сибирские огни», «Дружба народов», «Урал» да «Нева» журналъясын, «Войвыв кодзув» журналын, «Полярный круг» альманахын да мукӧдлан.
1958 вося ӧшым тӧлысьӧ вуджӧ овны Тюменьӧ да уджалӧ Тюмень небӧг лэдзанінын медшӧр редакторӧс вежысьӧн (уджыслӧн нырвизь — национальнӧй литератураяс). 1965 восянь — гижан уджын.
Иван Истоминлӧн медводдза небӧгыс — яран кывйӧн «Миян Войвыв» кывбур чукӧр — йӧзӧдӧма 1953 воын Ленинградын. Тюмень, Шӧр Урал, «Современник», «Советский писатель», «Художественная литература» небӧг лэдзанінъясын петавліс И.Г. Истоминлӧн кызь сайӧ небӧг — повесьтъяс, висьтъяс, кывбуръяс яран да роч кывъяс вылын, «Живун» да «Встань-трава» романъяс. 
Иван Истомин бура тӧдіс ӧтпырйӧ некымын кыв, кодъяс вылын и гижис: роч, яран, ханты да коми кывъяс. Истомин вуджӧдавліс рочсянь яран да коми кывъяс вылӧ. Сылӧн уна кывбур вылӧ гижӧма сьыланкыв. 
1963 воын Тюменьса театрын пуктісны роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн сылысь «Цветы на снегу» драма. Уналы тӧдса роч гижысь Леонид Жариков пасйис: «Истомин — поэт высокого плана, независимо от того, пишет он стихи, пьесы или прозаические произведения... Отличное знание обычаев, поверий, легенд, неповторимого песенного богатства помогло ему стать певцом народа... со своим самобытным почерком». 
Та кындзи Иван Истомин серпасасьӧ. Сылӧн кык серпас («Арест легендарного вождя ненецко-хантыйской бедноты Ваули Пиеттомина» да «Ленин на Ямале») эм Салехардса краеведческӧй музейын. 
Велӧдан да гижан уджысь Иван Истоминлы сетӧма «Почёт Пас» орден, «За трудовую доблесть» медаль.
1955 восянь И.Г. Истомин пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
1776-ӧд во

1776 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1775-ӧд во

1775 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1774-ӧд во

1774 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1773-ӧд во

1773 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1772-ӧд во

1772 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.
1771-ӧд во

1771 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Попов Прокопий Спиридонович

Попов Прокопий Спиридонович (Спира Прокӧ; 1908—1979) — коми поэт, драматург, журналист.
Олан туй.
Прокопий Попов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Кӧрткерӧс сиктын 1908 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Помаліс 1-дза тшупӧда школа, нёль во уджаліс батьыскӧд мельничаын. Сэсся вӧлі куръерӧн Кӧрткерӧсса товариществоын, поштаын письмӧ разӧдысьӧн, нарсудын делопроизводительӧн.
1929 воын сійӧс корисны уджавны газетӧ. Ковмис зільны ӧтпырйӧ кык газетын — «Вöрлэдзысьын» да «Коми комсомолецын». Дыр уджаліс коми радиоын.
Куліс 1979 вося вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Босьтчис гижны кывбуръяс, лои сиктса корреспондентӧн. Гижліс проза да драма гижӧдъяс. Гижӧдъясыс петавлісны республикаса газет-журналын.
Попов Полиевкт Павлович

Попов Полиевкт Павлович (П. Мезенин; 1912—1958) — коми поэт, велӧдысь, коми литератураысь небӧг лӧсьӧдысь.
Олан туй.
Полиевкт Попов чужис Кардор губерняысь Мозын уездса Косланын (ӧні — Удора районса Кослан сикт) 1912 вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ.
1925—1929 воясӧ велӧдчис кресьтянаса том йозлӧн школаын, Усть-Сысольскса педучилишӧын. Уджаліс сикт сӧветын делопроизводительӧн да ӧттшӧтш пионервожатӧйӧн. Велӧдіс Путшкымдінса начальнӧй школаын да ӧти кадӧ жӧ веськӧдліс леспромхозучӧн — вӧр промышленносьтын уджалысьяслӧн сизим вося школаын. 1932 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ лои Коми канмуса педагогика институтын студентӧн. 1934 вося урасьӧм тӧлысьӧ сійӧс вӧтлісны Пединститутсьыс («за потерю классовой бдительности»); бӧр босьтісны велӧдчыны 1936 вося ода-кора тӧлысьӧ.
Институт помалӧм бӧрын велӧдіс коми да роч литература Печораса да Сыктывкарса педучилишӧясын. 1944 воын сійӧс босьтісны СССР-са наукаяс академиялӧн Кыв да мӧвпалӧм институтса аспирантураӧ, но сійӧс бӧр корисны Коми пединститутӧ велӧдысьяс тырмытӧм вӧсна. 1945—1947 воясӧ П.П. Попов вӧлі литературнӧй да история факультетъясын деканъясын. 1954 восянь директораліс Велӧдысьясӧс сӧвмӧдан Институтын.
Куліс 1958 воӧ.
Гижан удж.
Полиевкт Попов гижис кывбуръяс. Комигосиздатса директор В.А. Айбабин П.П. Поповлӧн удж вылас гижис: «Тов. Попов П.П. с 1938 года принимает активное участие в работе Коми госиздата. Он является автором всех учебников по родной литературе для 5-10 классов, которыми пользуются в коми школах». Нималана коми гижысь Серафим Попов отсӧгӧн «Войвыв кодзув» журналын вӧлі йӧзӧдӧма П.П. Поповлысь кывбур ӧктӧд.
Туркин Константин Иванович

Туркин Константин Иванович (1902—1971) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Константин Туркин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Лыатыын (ӧні — Емдін районса Лыаты грезд) 1902 вося лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Быдмӧма гӧль кресьттянин семьяын. 
Помалӧма начальнӧй школада Емдінса вылыс начальнӧй училишӧ. Усть-Сысольскса педагогика техникум помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны велӧдысьӧн Мокчойса II тшупӧда школаӧ. 
Бура паныдалӧма Октябрса революцию. 1918 вося рака тӧлысьӧ пырӧма уджавны От вӧлӧсьтса военкоматӧ. Гражданскӧй война дырйи тышкасьӧма М. Торлоповлӧн партизан котырын. Вӧрӧгӧс вермӧм бӧрын уджалӧма Отса военкоматын. 
1926 воын сійӧс босьтӧны армияӧ. 1929—1931 воясӧ велӧдчӧма Ленинградын А.И. Герцен нима пединститутын.
1937 воын сійӧс мыжтӧг мыждісны асшӧр Коми государство лӧсьӧдны кӧсйӧмысь да контрреволюционнӧй уджысь. Реабилитируйтісны 1990 воын. 1939 воын мунӧма армияӧ. Дорйӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи чужан му. Война бӧрын уджалӧма педучилишӧын военрукӧн, Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн. 
Кулӧма 1971 вося моз тӧлысь 23-ӧд лунӧ.
Туясян удж.
Ленинградса пединститутын велӧдчигӧн йӧзӧдӧма коми школаса 3 да 4 классъяслы историяысь да обществоведениеысь учебникъяс.
1931 воын йӧзӧдӧма история да обществоведениеысь «Важ йӧзлӧн оланног» небӧг. Сёрӧнджык гижӧма коми школаяслы роч кывйысь учебник.
Коми туялан институтын уджалігӧн дасьтӧма коми терминология, кыв гижанног.
Гижан удж.
1954 вося тӧвшӧр тӧлысьын пырӧма СССР-са гижысь котырӧ кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдӧма роч художествоа литература.
Гижӧма челядьлы лыддьӧм вылӧ некымын прозаа гижӧд (повесьтъяс да висьтъяс).
Редактируйтӧма челядь литература. 
Коми Республикаса национальнӧй архивым эм К.И. Туркинлӧн ас фонд (Ф.1375, 39 ед.хр.)
1770-ӧд во

1770 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1769-ӧд во

1769 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1768-ӧд во

1768 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1767-ӧд во

1767 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1766-ӧд во

1766 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
Девкалион

53311 Девкалион — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 105 км. Девкалион восьтісны Америкаса астрономъяс 1999 воӧ.
Радамант

38083 Радамант — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 43,5-138 км. Радамант восьтісны Америкаса астрономъяс 1999 воӧ.
Хуйя

38628 Хуйя — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 219 км. Сылӧн эм спутник, сылӧн радиус 101 км, Хуйяӧдз шӧр кост — 1800 км. Хуйя восьтіс Венесуэласа астроном Игнасио Феррин 2000 воӧ.
1764-ӧд во

1764 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1763-ӧд во

1763 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1762-ӧд во

1762 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Тентюков Борис Пантелеймонович

Тентюков Борис Пантелеймонович (1922—1978) — коми гижысь, туялысь.
Олан туй.
Борис Тентюков чужис Сыктывкарын 1922 вося вӧльгым тӧлысь 25-ӧд лунӧ. 1940 воын помаліс 2 №-а сыктывкарса шӧр школа да пырис велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтлӧн филология факультетӧ. 1940 вося вӧльгым тӧлысьӧ мӧдӧдчис военнӧй служба вылӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш пансьӧм бӧрын тышкасьӧмъясӧн воис Берлинӧдз.
1945 восянь Б.П. Тентюков водзӧ велӧдчис Коми пединститутын, помаліс сійӧс «вит» вылӧ 1949 воын. 1952 воын помаліс А.И. Герцен нима Ленинградса пединститутлысь аспирантура да бергӧдчис Коми пединститутлӧн филология факультетӧ, кӧні уджаліс олӧм помӧдзыс. Дорйис филологияса кандидат ним вылӧ диссертация.
Куліс 1978 вося рака тӧлысь 9-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1960-ӧд воясӧ Борис Тентюков видліс ассьыс вынъяссӧ гижан уджын. Йӧзӧдліс рочӧн да комиӧн очеркъяс да висьтъяс. 1962 воын Коми небӧг лэдзанінын торъя небӧгӧн сылӧн петіс «Найӧ эз сувтны пидзӧс вылӧ» повесьт.
Фролов Николай Андрианович

Фролов Николай Андрианович (Сук Парма; 1909—1987) — коми гижысь, математик-туялысь, физика-математика наукаясса кандидат, профессор.
Олан туй.
Николай Фролов чужӧма Вӧлӧгда губерняса Усть-Сысольскын 1909-ӧд вося косму тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Батьыс став том кадсӧ вӧлӧма батракӧн, а мамыс быдмӧма сирӧтаӧн рӧдвуж ордас.
Помалӧма Тентюковса школа, мӧд тшупӧда сыктывкарса школа. 1923-ӧд воын пырӧма комсомолӧ (Тентюков сиктса ячейка). 1927-ӧд восянь велӧдчӧма Перым университетын физика-техническӧй юкӧнын. 1930—1931-ӧд воясӧ уджалӧма Свердловскын. 1931—1935 воясӧ — Москва канму университетса аспирантураын.
1935-ӧд восянь уджалӧма Коми канмуса педагогика институтын, велӧдӧма да веськӧдлӧма физика-математика дисциплинаяслӧн кафедраӧн. 1938—1955-ӧд воясӧ уджалӧма Горький карса пединститутын, 1955-ӧд восянь — Ленин ордена Москваса энергетическӧй институтын, сэсся вит во чӧж 1955-ӧд восянь — Сыктывкарса канму университетын.
Кулӧма 1987-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Николай Фролов гижӧам комиӧн. Кывбуръяссӧ кутӧма йӧзӧдны 1927-ӧд восянь школа помалӧм бӧрын. Куим воӧн (1927—1930) «Ордым» журналлӧн «Гижны босьтчысьяс» юкӧнын йӧзӧдӧма 14 кывбур. Перым карӧ мунтӧдз мӧдӧдӧма журнал редакциаӧ Ленин йылысь кывбур да куим лирикаа миниатюра. Найӧс казялӧма коми гижысь Нёбдінса Виттор.
Кыдзи ачыс казьтывлӧма Перымын велӧдчӧм йылысь: "Велӧдчи ме физико-техническӧй отделениеын, а лыдди унджыксӧ поэзия йылысь книгаяс да важ поэтъяслысь произведенияес. Медводдза стихотворениеяс, кытӧн вӧлі тӧдчӧ нин поэзиялысь законъяссӧ гӧгӧрвоӧм, ме гижи Пермын велӧдчигӧн. Сэки жӧ заводиті «Шыпичаӧс» гижны".
Поэзияысь дзикӧдз эновтчылӧма Москваын велӧдчигӧн да выльысь босьтчӧма гижан уджӧ Сыктывкарӧ 1935 воын велӧдны воӧм бӧрын.
Гижӧма «Домна» лирико-эпическӧй поэма (1936), «Шыпича» историческӧй драма (1939). «Шыпича» драма вӧлі йӧзӧдӧма сёрӧнджык нӧшта некымын вариантын, а сідзжӧ лӧсьӧдӧма кыдзи либретто Коми национальнӧй театрлы.
1940-ӧд восянь СССР-са гижысь котырын.
Конев Фёдор Егорович

Конев Фёдор Егорович (1935) — гижысь, киносценарист.
Олан туй.
Чужис 1935 вося урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лунӧ Тюмень обласьтса Мыжы сиктын кресьтянин семьяын. 1956—1958 воясӧ уджаліс «Ленинский путь» районса газетын. 1963 воын помаліс ВГИК-ысь сценарнӧй факультет. Сы бӧрын 1963–1968 воясӧ уджаліс Сыктывкарын телевидениеын, сэсся вуджис уджавны Беларусьлӧн юркар Минскӧ. 1968–1993 воясӧ вӧлі «Беларусьфильм» киностудиаын сценарно-редакционнӧй коллегиаӧ пырысьӧн, а 1993–1995 воясӧ — медшӧр редакторӧн. 
Гижан удж.
Фёдор Конев — рочӧн гижысь. Медводз босьтчис гижны кывбуръяс. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдіс 1953 воын Ямал-Яран кытшса «Красный Север» газетын. Сёрӧнджык вуджис прозалань. Дасьтіс некымын проза небӧг: «Парусник» (1983), «Снегопад» (1990).
«Зыряне» романсӧ йӧзӧдіс Арт журналын 2013 воын (3-4 номеръяс).
Кинофильмъяс дасьтан удж.
Ф.Е. Конев гижис 20 художествоа фильмлы сценарий. 1975 восянь пырӧ СССР-са кинематографистъяслӧн котырӧ. Босьтіс «Неман» журналлысь премиа. Олӧ Минскын.
Кичин Василий Евгеньевич

Кичин Василий Евгеньевич (1848—?) — коми поэт, литератор, велӧдысь-югдӧдысь.
Олан туй.
Василий Кичин чужис 1848 воын Усть-Сысольскын, усть-сысольскса народнӧй училишӧысь велӧдысь Е.В. Кичинлӧн семьяын. Дас во уджаліс народнӧй училишӧясын инспекторӧн, ас могъясӧн воліс Коми мулӧн уна сиктӧ. Усть-Сысольск уездса училишӧын велӧдіс история да география. 
Гижан удж.
В.Е. Кичин тшӧкыда гижис «Вологодские губернские ведомости» газетӧ. Кырымасьліс «К.», «К-ин» шыпасъясӧн.
Коми литературалы подув пуктысь И.А. Куратовлы сиис сылы торъя ыджыд «Зырянский язык» статья, мый вӧлі йӧзӧдӧма 1865—1866 воясӧ «Вологодские губернские ведомости» газетын. Асму туялысь да гижысь Ф.А. Арсеньев «Об учреждении должности инспектора народных училищ в Усть-Сысольском уезде» статьяын гижис В.Е. Кичин йылысь, мый сійӧ "«ознакомился с зырянским языком и бытовыми потребностями туземного населения, чему свидетельством могут служить и литературные труды его...»". 
Кывбуръясӧн гижис коми йӧзлӧн история йылысь. Сылӧн «Поездка в Усть-Сысольск» статьяыс индӧ сы вылӧ, мый Василий Кичин кӧсйӧ вӧлі тӧдмавны комияслӧн драмаа искусство сӧвмӧм йылысь.
Пунегов Николай Трофимович

Пунегов Николай Трофимович (1919—1985) — коми гижысь, журналист.
Олан туй.
Николай Пунегов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Поёлын (ӧні — Сыктыв районса Поёл сикт) 1919-ӧд вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Помалӧма Поёлса 7 класса школа (1936), лесотехническӧй рабфак да велӧдысьяслысь 10 тӧлысся курсъяс, кодъяс дасьтісны 7 класса школаяслы велӧдысьясӧс. Куръяс бӧрын кык тӧлысь удитӧма велӧдны Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын, мый бӧрын 1939-ӧд воын сійӧс босьтӧмаӧсь Гӧрд армияӧ. Дорйӧма чужан му Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи: 1946-ӧд воӧдз вӧлӧма Ылі Асыввылын.
Фронт вылын сійӧс наградитӧма Гӧрд Кодзувлӧн орденӧн. Война вылылсь воӧм бӧрын секретаралӧма Сыктыв районса «Сыктывса ударник» газетын. Во да джын уджалӧма Сыктыв районса комсомол комитетын 2-ӧд секретарӧн. Велӧдӧма Сыктыв районса Межадор 7 класса школын. Уджысь орӧдчытӧг 1956-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт, а сэсся куим во велӧдчӧма вылыс партийнӧй школаын. 
Юрнуӧдӧма КПСС-лӧн Кулӧмдін райкомитетын пропаганда отделӧн. 18 во чӧж вӧлӧма кывкутысь секретарӧн да редакторӧн Кулӧмдін районса «Ленин туйӧд». Веськӧдлӧма «Югыд туй» республикаса газетын промышленносьт юкӧдӧн 1982-ӧд воӧдз.
Кулӧма 1985-ӧд вося йирым тӧлысь 3-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж.
Ассьыс медводдза висьтъяссӧ да очеркъяссӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын да «Югыд туй» газетын.
Николай Трофимовичлӧн петавлӧма сӧмын ӧти небӧг: «Арся сьыланкыв» (1970 воын). Небӧгас 10 висьт: «Турияс лэбӧны», «Кор ми пӧрысьӧсь», «Козина чышъян», «Татшӧм менам уджӧй», «Сергейлӧн бать», «Кымӧръяс разалӧны», «Тувсов дзоридзьяс», «Кӧні тэ, дона мортӧй», «Тулыс», «Портрет».
СССР-са журналист котырӧ пырысь.
Донъялӧм.
Сылӧн «Югыд олӧм вӧсна» висьт йылысь критик Вера Латышева гижӧма: "С самого начала есть хороший темп: короткие фразы, касающиеся главного. Драматичный сюжет. Жизнеутверждающий человеческий финал: «Никогда не забывайте их...». Не зря говорят, где писатель вкладывает в работу всю свою душу, — там и произведение получается выше, лучше".
Конюхов Дмитрий Васильевич

Конюхов Дмитрий Васильевич (Вась Мить, Би кинь; 1911—1982) — коми поэт, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Дмитрий Конюхов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Паджгаын (ӧні — Сыктывдін районса Паджга сикт) 1911 вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунӧ.
Помаліс Паджгаса сизим вося школа. Вузӧ пырны дасьтысян курсъяс помалӧм бӧрын пырис Коми канмуса педагогика институтӧ. 1933 восянь история-филология факультет помалӧм бӧрын уджаліс коми да роч кыв да литература велӧдысьӧн Пальын, а сэсся Паджгаын. 1938 воын лои Коми небӧг лэдзанінын художествоа литературалӧн редакторӧн.
Ветліс Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ, тышкасис фашистъяскӧд Ленинградса фронтын, кӧні веськӧдліс пулемётчикъяслӧн взводӧн. Сьӧкыда ранитчыліс. Фронтсянь воӧм бӧрын Д.В. Конюхов дыр уджаліс «Войвыв кодзув» журналын, Коми небӧг лэдзанінын.
Куліс 1982 вося рака тӧлысь 4-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1953 вон петіс «Зумыд воськолӧн» кывбур чукӧр. Критикъяс тӧдчӧдісны Дмитрий Конюхов поэзиялысь психологизм, образъяслысь ловъялунсӧ да стӧчлунсӧ. 1949 воын сійӧс босьтісны СССР-са гижысь котырӧ. 
Петкӧдчис кыдзи литературнӧй критик: гижис Иван Куратов, Михаил Лебедев, Илля Вась, Иван Вавилин творчество йылысь. 
Конюхов Д.В. тӧдса сідзжӧ кыдзи и вуджӧдчысь: комиӧдіс Э.Л. Войничлысь, А.С. Пушкинлысь, В.В. Маяковскийлысь, М. Шолоховлысь, А.А. Фадеевлысь, Г. Николаевалысь, В. Кочетовлысь да мукӧдлысь гижӧдсӧ.
Куликов Сергей Лукич

Куликов Сергей Лукич (1921—2015) — коми поэт, вуджӧдчысь, Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь.
Олан туй.
Сергей Куликов чужӧма 1921-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Сыктывкарын велӧдысьяслысь институтын велӧдчигӧн сійӧс босьтӧмаӧсь армияӧ. 1940-ӧд вося арын сержант Куликов веськалӧма Финляндия суйӧр бокӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ зырӧма фашистъясӧс Псковсянь Чехословакияӧдз. Чужанінас бергӧдчӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын. Гӧрд дипломӧн помалӧма институт, а сэсся 37 во уджалӧма Шойнатыса шӧр школаын, велӧдӧма физика; 28 во вӧлӧма школаса директорӧн. Кык во веськӧдӧма Кӧрткерӧс районса йӧзӧс велӧдан юкӧдӧн.
Кулӧма 2015 вося тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Гижӧма кывбуръяс, висьтъяс, очеркъяс, комиӧдӧма роч гижысьясӧс.
Челядьлы дасьтма «К ребятишкам в гости: Стихи. Челядь дорӧ гажӧн» небӧгтор (1990), кытчӧ пырма 23 комиӧдӧм роч кывбур. Роч авторъяс лыдын: Агния Барто, М. Клокова, В. Хорол, А. Бродский, В. Жуковский, П. Воронько, Н. Саковская, Е. Серова, Е. Благинина, М. Познанская, А. Плещеева, В. Берестов, М. Пожарова, Корней Чуковский, И. Суриков, Самуил Маршак.
Вуджӧдӧма войнаса сьыланкывъяс. «Победалӧн вунлытӧм тулыс» сьыланкыв чукӧрӧ (Сыктывкар, 2010) пыртӧма Сергей Куликовлысь 13 вуджӧдӧм гижӧд.