tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Попов Андрей Алексеевич

Попов Андрей Алексеевич (Ӧльӧк Ӧндрей; 1903—1939) — коми гижысь, коми литература туялысь.
Олан туй.
Ӧльӧк Ӧндрей чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Немдін сиктын 1903-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 12-ӧд лунӧ. Кыдзи зэв бура велӧдчысьлы, Нэмдінса школаысь велӧдысьяс шедӧдасны Ӧндрейлы земскӧй стипендия да мӧдӧдасны водзӧ велӧдчыны Кулӧмдінса высшӧй начальнӧй училищеӧ, кӧні велӧдчас 1915–1919-ӧд воясӧ. Училишӧ помалӧм бӧрын уджалӧма велӧдысьӧн. Сэсся уджалӧма 1930-ӧд воӧдз ВЛКСМ Кулӧмдінса райкомын да Усть-Сысольскӧй укомын, веськӧдлӧма обоноса облполитпросвет отделӧн. 1929–1930 воясӧ веськӧдлӧма ВКП(б) Войвыв крайкомлӧн нацмен подотделӧн.
1933-1936-ӧд воясӧ велӧдчӧма Гӧрд профессура Институтын. Куим воӧн вермӧма помавны «Отлично» вылӧ велӧдчӧмсӧ! Тайӧ институтас велӧдчысьяссӧ лыддисны аспирантъясӧн. Нёль морта семьянас Коми представительство общежитиеын 16 кв. метр ыджда жырйын.
Кулӧма 1939-ӧд вося моз тӧлысь помын.
Гижан удж.
Ӧльӧк Ӧндрей пуктӧма ыджыд пай коми литература туялӧмӧ, торйӧн нин Иван Куратовалысь творчествосӧ видлалӧмӧ. А.А. Поповӧдз Иван Куратовӧс вӧлі шуӧны Литературнӧй энциклопедияын (1931 во, 5 том) «коми националист и народникӧн», а сылысь поэзиясӧ — «сентиментальнӧй лирикаӧн». А. Поповлӧн «Важ коми поэзияысь» статьяыс лоӧма подулӧн коми литератураын сылӧн водзӧ туясьӧмъяслы. Нималана туялысь Алексей Сидоровкӧд ӧттшӧтш сійӧ восьтӧма коми йӧзлы Ивана Куратовлысь творчествосӧ. Йӧзӧдӧма коми литературалы подув пуктысьлысь аддзӧм кывбуръяссӧ «Ударник» журналын. Коми гижысь да туялысь Илля Вась пасйӧма, мый Андрей Попов вӧлӧма медводдза туялысьӧн, коді сетӧма ыджыд коми поэтлӧн кывбуръяслы джуджыд анализ. 
Андрей Попов водзмӧстчӧма и литера­турнӧй критикаын («Шуйгавыв» вульгаризаторстволы паныд», «Выль во вылӧ могъяс», «Паськыд эрд вылын» Геннадий Фёдоровлӧн творчество йылысь). Гижасьӧма коми гижысьяскӧд (М.П. Доронинкӧд, Тима Венькӧд да мукӧдкӧд).
Доронин Михаил Павлович

Доронин Михаил Павлович ("Шыладорса Миш", "Йӧнӧ Епим Миш"; 1902—1939) — коми поэт, критик.
Олан туй.
Михаил Доронин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Шыладор сиктын 1902 вося кӧч тӧлысь 4-ӧд лунӧ. 
1921 воын помалӧма сӧветскӧй партийнӧй школа. Уджалӧма вӧлӧсьтса исполкомын делопроизводительӧн да секретарӧн. Служитӧма Гӧрд Армияын. Демобилизация бӧрас уджалӧма Емдін уездса большевик партия комитетын пропагандистӧн. 1927 восянь — Михаил Доронин Удора районса исполкомын веськӧдлысь.
1930-ӧд вояс пансигӧн велӧдчӧма редакторъяслӧн да газетса уджалысьяслӧн курсъяс вылын. 1930-ӧд восянь уджалӧ Коми обласьтса газетын да Коми небӧг лэдзанінын. СССР-са Гижысь котырын 1934 восянь. 1935 восянь веськӧдлӧма Коми гижысь котырӧн да редакторалӧма «Ударник» журналын.
Кыдзи и уна мукӧд гижысьӧс, Шыладорса Мишӧс мыждісны «буржуазнӧй национализмын» да «сепаратизмын», вӧтлісны партияысь да репрессируйтісны. Сійӧс арестуйтӧмаӧсь 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ. 1938-ӧд вося сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ СССР-са НКВД-лӧн торъя сӧвешанньӧ пуксьӧдӧма сійӧс 5 во кежлӧ. Сыкӧд ӧти кадӧ вӧлі пуксьӧдӧмаӧсь Иван Изъюровӧс да Нёбдінса Витторӧс. М. П. Доронин кулӧма Магаданын СССР-са НКВД-лӧн Севвостоклагерса бурдӧдчанінын 1939 вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Коми СССР-са Вылыс ёрдлӧн шуӧмӧн реабилитируйтӧма 1956-ӧд вося моз тӧлысь 3-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Михаил Доронин гижӧма кывбуръяс («Паш Колялы», «Узьтӧм войясӧ», «Талун», «Ва катчӧс мӧдӧдчис», «Кык во визьясӧн кыскалӧ плуг...»), но асьсӧ ёнджыка петкӧдлӧма кыдзи критик, гижӧма критическӧй статья, пасйӧд да рецензия жанръясын. 
1934-ӧд воын вӧлӧма сӧветскӧй гижысьяслӧн медводдза Ставсоюзса съездлӧн делегатӧн.
Чуистова Инна Александровна

Чуистова Инна Александровна (1941—2013) — коми балерина, Коми АССР-са нимйӧза артист.
Олан туй.
Инна Чуистова чужӧма 1941-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 
1958-ӧд восянь йӧктӧма Коми Республикаса шылада-драмаа театрын. 1968-1972 воясӧ вӧлӧма театр бердса балет студияын педагогӧн.
Кулӧма Сыктывкарын 2013-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 8-ӧд лунӧ; гуалӧмаӧсь 13-ӧд лунӧ.
Йӧктан удж.
Школа кадӧ на Инна Чуистова ветлӧдлӧма пионеръяслӧн Сыктывкарса дворечӧ йӧктан (хореография) кружокӧ, стажируйтчӧма Шылада театрын. 1958-ӧд восянь йӧктӧма Коми Республикаса шылада-драмаа театрлӧн сцена вылын.
И.Н. Чуистова уджалӧма Комиын опера да балет театрын балетса юрнуӧдысь солистӧн 23 сезон. Та кадӧ удитӧма ворсны пӧшти став медшӧр партиясӧ, на лыдын «Жизель», «Бахчисарайский фонтан» балетъясын. Яков Перепелицалӧн «Яг морт» медводдза коми балетын лӧсьӧдӧма Ёма образ.
Партияяс: Ёма («Яг-Морт» Перепелицалӧн), Эсмеральда, Зарема, Лиззи («Тропою грома»), Вожаклӧн нывъёрт («Барышня и хулиган»), Мерседес («Дон Кихот»), Фанни («Большой вальс», шыладыс И. Штрауслӧн) да мукӧд.
1979-ӧд воын коми серпасалысь Энгельс Козлов лӧсьӧдӧма балериналысь портретсӧ.
Везйӧ ладмӧдысь

Везйӧ ладмӧдысь тайӧ компьютерлӧн паськӧдӧм плата.
Видеокарта

Видеокарта тайӧ компьютерлӧн паськӧдӧм плата.
Шы плата

Шы плата тайӧ компьютерлӧн паськӧдӧм плата.
Торлопов Георгий Иванович

Торлопов Георгий Иванович (Ивӧ Ёгор; 1913—2001) — коми гижысь, вуджӧдчысь, коми литература туялысь, критик.
Олан туй.
Георгий Иванович чужӧма 1913-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Паль сиктын (ӧні — Коми Республикаса Сыктывдін район). Начальнӧй школа помалӧм бӧрын уджалӧма Усть-Сысольскын кирпич вӧчан заводын. Айкатыласа профтехшколаын босьтӧма слесар, кӧрт кузя токар, дорччысь, жестянщик да трактористлысь специальносьтъяс. 17 арӧссянь куим во уджалӧма «Комилес» трестлӧн Ношульса трактор базаын. Кардорын куим тӧлысься курсъяс вылын велӧдчӧм бӧрын уджалӧма Луздор районса комсомол комитетын, а сэсся ВЛКСМ-лӧн Коми обкомын секретарлӧн отсасьысьӧн.
1936-ӧд восянь редакторалӧма «Коми комсомолец», «Вöрлэдзысь», «Колхозник» (Сыктывдін район) газетъясын, радиоын. 1952—1953-ӧд воясын вӧлӧма медшӧр редакторӧн «Войвыв кодзув» журналын.
1955-ӧд воын помалӧма партийнӧй школа. Вӧлӧма КПСС обкомысь пропаганда юкӧдын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, Коми АССР-са гижысь котырлӧн правленньӧса веськӧдлысьӧн (1958 восянь), Коми радиокомитетын старшӧй редакторӧн, Коми радиоын шӧр редакторӧн. 1976 воын петӧма пенсия вылӧ.
Кулӧма Сыктывкарын 2001-ӧд вося йирым тӧлысь 10-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Ассьыс «Выль керка» медводдза висьтсӧ Георгий Торлопов йӧзӧдӧма 1936-ӧд воын.
Георгий Торлопов пырӧма коми литератураӧ медводз кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдӧма роч классикаысь нималана гижӧдъяс: А. С. Пушкинлысь «Дубровский», «Слово о полку Игореве», В. Василевскаялысь, Викентий Вересаевлысь, Б. Горбатовлысь, Александр Авдеенколысь романъяс да мукӧд гижӧд.
Сёрӧнджык шыӧдчӧма критика дорӧ да йӧзӧдӧма коми литература йылысь некымын статья — Нёбдінса Виттор, Тима Вень, Иван Вавилин, Николай Фролов (Сук Парма) да мукӧдлӧн гижӧдъяс йылысь.
Таысь кындзи, Г.И. Торлопов вӧлӧма антологиа да гижӧд чукӧр, коми литератураысь бӧрйӧм гижӧдъяс дасьтысьӧн. Медшӧр уджъяс лыдын: «Коми поэзия антология» (1967), Нёбдінса Витторлӧн куим небӧга йӧрым, Тима Веньлӧн, Илля Васьлӧн да Николай Шаховлӧн (Сандрик Микол) бӧрйӧм гижӧдъяс. Георгий Торлопов гижӧма «Писатели Коми АССР» справочник (петавлӧма кыкысь — 1961, 1970).
1990-ӧд воясӧ чукӧртӧма Илля Васьлысь литературно-критическӧй гижӧдъяссӧ, помалӧма Иван Куратовлӧн гижӧдъясын кыв йылысь ыджыд удж.
Гижысь котырын 1954-ӧд восянь.
Коми йӧзкостса эпос

Эпос — важӧн вӧвлӧмторъяс йылысь героическӧй висьтасьӧм, кӧнi петкӧдчӧ йӧз олӧмлӧн ӧтувъя серпас, герой-багатыръяслӧн да эпическӧй мирлӧн ӧтсӧгласа ӧтувъялун. Йӧзкостса эпос чужис культурнӧй геройяс-«первопредокъяс» йылысь мифологическӧй эпос подув вылын.
Коми йӧзкостса эпос чукӧртӧм да туялӧм.
Коми эпос туялӧмӧ медыджыд пай пуктiс А.К. Микушев. Сiйӧ туялiс коми эпос чукӧртан история, ачыс гижавлiс экспедицияясын эпическӧй сьыланкывъяс да дорйис тайӧ тема сертиыс филология доктор ним вылӧ диссертациа.
Коми туялан институт

Коми туялан институт (рочӧн: Коми научно-исследовательский институт) — Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын 1930-ӧд воясын лӧсьӧдӧм институт, кӧні туялісны Коми мулысь история, культура да кыв.
История.
Институт восьтӧм йылысь мӧвп вӧлі гижӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Исполкомлӧн докладын, мый вӧлі сиӧма Обласьт лӧсьӧдӧмсянь 10 волы. Коми туялан институт лӧсьӧдӧм пасйӧма 1931 вося сора тӧлысь 20-ӧд лунӧ дасьтӧм ВЦИК Президиумлӧн Шуӧмын. Коми Облисполкомлӧн 1934 вося косму тӧлысь 17-ӧд лунӧ дасьтӧм Шуӧмӧн вынсьӧдіс Коми туялан институтлысь Положение баласӧ. Сы серти вӧлі лӧсьӧдӧма кык юкӧд: история, кульутра да быи юкӧд да кыв, литература да история юкӧд. 1936-ӧд воын Коми АССР лӧсьӧдӧм бӧрын Коми туялан институт вуджӧдісны Просвещениелӧн народнӧй комиссариат (Наркомпрос) улӧ да кутіс шусьыны Коми АССР-са Наркомпрос бердса НИИ (научно-исследовательскӧй институт).
Туялӧмъяс.
Коми туялан институтлӧн медводдза вояссяньыс босьтчисны лӧсьӧдны школалы коми кывйысь, литератураысь да историяысь велӧдан небӧгъяс. Вӧлі лӧсьӧдӧма коми кыв гижанног свод (1937), йӧзӧдӧма коми кыв гижанног кывкуд (1939). Институтса уджалысьяс дасьтісны да йӧзӧдісны Иван Куратовлысь кык небӧга йӧрыш (1939), «Висер вожса сьыланкывъяс да мойдкывъяс» (1941). Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ коми кыв туялысьяс босьтчисны чукӧртны сёрнисикасъяс.
Коми туялан институтын ас кадӧ уджавлісны: СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент Д.В. Бубрих, кыв туялысьяс А.С. Сидоров, Н.А. Колегова, М.А. Сахарова, Т.И. Жилина, Е.С. Гуляев, А.И. Подорова, фольклор туялысь А.К. Микушев, литература туялысь А.А. Вежев, история, литература да фольклор туялысь П.Г. Доронин и с.в.
1944 воын Коми туялан институт пырис СССР-са наукаяс академиялӧн Базаӧ кыдзи коми войтырлӧн кыв, письменносьт да история сектор. 1949 воын нин СССР-са наукаяс академиялӧн База подув вылын лӧсьӧдӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиал, кытчӧ торъя юкӧд пыдди пырис тшӧтш и Коми туялан институт. Тайӧ юкӧд подув вылас 1970 воын восьтӧма Кыв, литература да история институт. Институтлӧн секторъяс 1988 воын, кор Коми филиал пыдди лои СССР-са наукаяс академиялӧн Урал юкӧнысь Коми наука шӧрин, лоины отделъясӧн: кыв туялӧм, литература туялӧм, этнография да фольклор туялӧм, археология, айму история. 1988 воын восьтӧма нӧшта ӧти юкӧд: общественнӧй наукаяслӧн коми-перым юкӧд (Кудымкар, Перым Коми кытш).
Чеусов Алексей Александрович

Чеусов Алексей Александрович (Гӧрд Ӧльӧш; 1882—1940) — коми гижысь, критик, асму тӧдмалысь, общественник.
Олан туй.
Габӧ Педӧр Ӧльӧксан Пи Ӧльӧксей Нима Гӧрд Ӧльӧш, кыдзи асьсӧ шуліс А.А. Чеусов, чужис 1882 вося йирым тӧлысь (3)15-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Выльгорт сиктын (ӧні — Сыктывдін районса Выльгорт). 
Велӧдчис Выльгортса да Усть-Сысольскса училишӧясын, Тотьмаса велӧдысьяслӧн семинариаын 1898—1901, но эз помав. 1917 воӧдз уджаліс школаясын велӧдысьӧн да мукӧд должносьтын.
1899—1900 воясӧ Алексей Чеусов пырӧдчис общественнӧй уджӧ, кутіс йитӧдъяс политссыльнӧйяскӧд, мый вӧсна сы бӧрся кыйӧдчис полициа. Медводдза роч революциа дырйи разӧдіс листовкаяс, сёрнитіс митингъяс вылын Югдінын, Тотьмаын, Кардорын. 1917 воын зілис «Общество обновления местной жизни» Усть-Сысольскса котырын. Тайӧ котырыс кӧсйис нуӧдны Рочмуын демократическӧй вежсьӧмъяс. 1918 вося рака тӧлысьын сійӧс бӧрйисны уездса Сӧветъяслӧн исполкомӧ пырысьӧн. 1918 вося лӧддза-номъя тӧлысьсянь йирым тӧлысьӧдз А.А. Чеусов вӧлі пырӧ сідзжӧ шуйгавыв эсеръяслӧн ютырӧ.
1918—1926 воясӧ А.А. Чеусов уджаліс уездса да губерняса органъясын, Йӧзкостса велӧдан институтын велӧдысьӧн, ВЦИК бердса Войвыв комитетын.
1922—1930-ӧд воясӧ вӧлі пырӧ Коми му туялан котырӧ да сылӧн веськӧдлан органъясӧ. Кутіс йитӧд зырянизация комиссиакӧд. 
А.А. Чеусовӧс кыкысь арестуйтлісны да пуксьӧдлісны. 1933 воын сійӧс мыждісны кыдзи «буржуазнӧй националистӧс», пукаліс Казахстанын. 1938 воӧ Чеусовӧс мӧдысь кутісны да пуксьӧдісны кыдзи «контрреволюционерӧс», «буржуазнӧй националистӧс да финскӧй фашистъяслысь агентӧс». Мыжтӧг мыждісны. Куліс Пезмӧгса лагерын 1940 вося сора тӧлысь 23 лунӧ. Реабилитируйтісны сӧмын 1967 воын.
Гижан удж.
1899 восянь босьтчис гижан уджӧ. Йӧзӧдіс кывбуръяс комиӧн и рочӧн.
1903 воын А.В. Гудков-Беляковлӧн Вӧлӧгдаса типографиаын йӧзӧдіс «Стихотворения зырянина» неыджыд небӧг. Гижӧдъясыс петавлісны сідзжӧ «Трудовая кооперация» журналын (1923), «Гора омра» чукӧрын (1924).
1918 восянь йӧзӧдіс статьяяс экономика, литература, кыв да чужан му йылысь «Известия» да «Советская мысль» газетъясын, «Коми му» да «Парма ёль» журналъясын.
Кыдзи критик гижліс Георгий Лыткин, Афанасий Маегов (Варыш), Нёбдінса Виттор да мукӧд культура уджалысьяс йылысь литературно-критическӧй статьяяс.
Сылӧн некымын удж сиӧма Коми мулӧн историялы. Лӧсьӧдіс «История коми народа» удж, мый коли йӧзӧдтӧмӧн.
Изъюров Иван Васильевич

Изъюров Иван Васильевич (Изъюр Иван; 1910—1995) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Иван Изъюров чужӧма 1910-ӧд вося рака тӧлысь 6-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Позтыкерӧсын (ӧні — Кӧрткерӧс районса Позтыкерӧс сикт). Сыктывкарса мӧд тшупӧда школа помалӧм бӧрын уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын, сэсся «Ударник» журналын.
И.В. Изъюров — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, тышкасьӧма Карел фронтын. Пехотинеч, миномётчик, связист, вӧлӧма сідзжӧ войнавывса корреспондентӧн — «Часовой Севера» да «Во Славу Родины» газетъясӧ гижӧма 30 гӧгӧр очерк да висьт.
Война бӧрын журналисталӧма «Красное знамя» газетын, «Войвыв кодзув» журналын, телевидениеса студияын.
Кулӧма 1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Гуалӧма Сыктывкарын.
Гижан удж.
Иван Изъюровлӧн медводдза кывбуръяс да висьтъяс петавлісны «Ордым» журналын 1926-ӧд воын. Сёрӧнджык петісны «Тималӧн бригада» (1932) да «Доменьлӧн мыж» (1936) повесьтъяса небӧгъяс, «Шуд» (1935) висьт чукӧр.
1950—1990-ӧд воясся висьтъяслӧн, повесьтъяслӧн да очеркъяслӧн тематикаыс вель паськыд. «Кор дзоридзалӧ льӧм» да «Судзӧд меным ӧшкамӧшка» гижӧдъясын И. Изъюров зільӧ сетны сылӧн кадся олысьлысь портрет. 1979-ӧд воын республикаса драма театр пуктӧма сылысь «Морт коли ӧтнас» пьеса.
Челядьлы гижӧма «Миян Бикинь» повесьт, «Бурмортлӧн чунькытш» мойд, «Ылі туй петтӧдз» висьт.
И.В. Изъюрову комиӧдлӧма А. С. Пушкинлысь, Н. В. Гогольлысь, А. М. Горькийлысь да В. В. Маяковскийлысь гижӧдъяссӧ.
1934-ӧд восянь Иван Изъюров пырӧ гижысь котырӧ. 1967-ӧд восянь — Коми АССР-са гижысь котырын кывкутысь секретар. Уна во чӧж вӧлӧмаі «Север» журналса редколлегияӧ пырысьӧн.
1970-ӧд воын сылы сетісны «Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь» ним. И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия босьтысь.
Сканер

Сканер тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор. Сканер пӧртӧ серпасӧс лыдпаса сикас.
Веб-камера

Веб-камера тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор, неыджыд видео- али фотокамера.
Пыстин Илья Иванович

Пыстин Илья Иванович (Иливапыс; 1907—1951) — коми гижысь, партияын уджалысь.
Олан туй.
Илля Пыстин чужис 1907 вося сора тӧлысь 28-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Мылдінын (ӧні — Мылдiн районса Мылдін сикт). Бура помаліс земскӧй училишӧ.
1924 воын подӧн локтіс Сыктывкарӧ. Пырис комсомолӧ да уна во чӧж зілис том йӧзкӧд. Вӧлі Висерын ВЛКСМ-лӧн вӧлӧсьтса комитетын секретарӧн да Дереваннӧйын вӧлӧсьтса парторганизацияын секретарӧн.
1930 воын Коми обласьтса сӧветскӧй партийнӧй школа помалӧм бӧрын И.И. Пыстин веськӧдліс «Вӧрлэдзысь» газетын отделӧн, сэсся — Коми госиздаса кывкутысь редактор, ӧттшӧтш — «Ударник» журналса кывкутысь редакторӧс вежысь.
1931 восянь Илля Пыстин уджалӧ Москваын ЦИК-лӧн Президиум бердса СССР-са войтырлӧн Шӧр небӧг лэдзанінын Коми секцияӧн веськӧдлысьӧн. 1932 воын Главлит индӧ сійӧс политредакторӧн. Та кадӧ жӧ велӧдчис: уджысь орӧдчытӧг «Правда» нима журналистъяслӧн коммунистическӧй институтын, а 1932—1934 воясӧ — литературалӧн Гӧрд профессура институтын. 1933—1934 воясӧ — ВКП(б)-са ЦК-лӧн «Партиздат» небӧг лэдзанінса редактор.
1934 воын сійӧс бӧр вуджӧдӧны Сыктывкарӧ, уджалӧ небӧг лэдзанінын. Редактор-вуджӧдчысьяслӧн курс помалӧм бӧрын Илля Пыстинӧс индӧны Киров обласьтын небӧг лэдзанінса директорӧн.
1941—1944 воясӧ гижысь вӧлі фронт вылын. Вӧлі политотделса инструкторӧн, стрелкӧвӧй дивизияын парткомиссиаса кувкутысь секретарӧн, 1942—1943 воясӧ — армейскӧй газетын начальник. 1943—1944 воясӧ Илля Пыстин офицерскӧй состав бурмӧдан курсъяс вылын. 1944 вося урасьӧм тӧлысьсянь — стрелкӧвӧй батальонса командир. Лӧддза-номъя тӧлысьӧ сійӧ ранитчӧ, контузитчӧ, куйлӧ госпитальын. Омӧль дзоньвидзалун вӧсна 1944 вося кӧч тӧлысьӧ сійӧс демобилизируйтӧны.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын уджаліс Коми радиокомитетын веськӧдлысьӧн. 1948—1949 воясӧ И.И. Пыстин велӧдчис ВПШ-ын (Вылыс партийнӧй школа). 1951 восянь гижысь «Войвыв кодзув» журналын кывкутысь редактор.
Куліс 1951 вося йирым тӧлысь 31-ӧд лунӧ сьӧкыда висьӧм бӧрын.
Гижан удж.
Литератураӧ Иливапыс локтіс 1920-ӧд вояс помын Геннадий Фёдоров, Митрук Як, Иван Изъюровкӧд тшӧтш. Медводдза висьтъясыс: «Пӧжар» (1928), «Вын» (1928), «Зук Ёгор» (1929). 
Аслас висьтъясын Илля Пыстин серпасалӧ коми сиктын классӧвӧй тыш, медся тшӧкыда — Гражданскӧй тыш кадӧ («Семук», «Кырнышъяс», «Мылдінса кулакъяслӧн кыпӧдчӧм» да мукӧд). Сёрӧнджык гижысь босьтчӧ гижны Коми обласьтын социалистическӧй олӧм лӧсьӧдӧм — вӧр пӧрӧдӧм да колкоз артмӧдӧм йылысь («Вермам», «Ӧтка пи», «Карманов», «Да-а-а-а» да мукӧд).
Гижис «Запань» (1935) да «Еджыд во» (1936) повесьтъяс. Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз Илля Пыстинлӧн медъёна нималіс Гражданскӧй тыш йылысь «Еджыд во» повесьт, коді торйӧн петавліс Коми небӧг лэдзанінын 1941 воын. 1945 воын йӧзӧдіс «Фронтӧвӧй лун-войяс» повесьт, а 1949 воын помаліс Гражданскӧй война йылысь «Бушкола вояс» пьеса. Та кыдзи петавлісны «Пӧсь сынӧд» да «Важся ягын» пьесаяс.
Сажин Иван Иванович

Сажин Иван Иванович (Ичӧт Иван; 1904—1962) — коми гижысь, велӧдысь.
Олан туй.
Иван Сажин чужӧма 1904-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Чуклӧмын (ӧні — Сыктыв районса Чуклӧм сикт). Велӧдчӧма Чуклӧмса начальнӧй школаын, сэсся — велӧдысьяслӧн Усть-Сысольскса семинарияын. 1925-1927-ӧд воясӧ служитӧма армияын. Сы бӧрын пырӧма велӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академияӧ. Сійӧс помалӧм бӧрын Иван Сажин журналисталӧма, директоралӧма шӧр школаын да индустриальнӧй техникумын. 
1930-ӧд воын "Коми Ассоциация пролетарских писателей" (КАПП)-лӧн III-ӧд конференция вылӧ чукӧртчӧма. 1930-ӧд воясын КАПП-са пӧвстын чистка нуӧдан комиссияӧ шлен моз пырис. Мӧд ногӧн комиссияыс шусис "Куим Иванлӧн Комиссия". Председательысӧн сэн вӧлӧма Кутькин Иван.
1932-ӧд воын мунӧма бурдӧдчыны Крымӧ, уджалӧма музейса директорӧн Евпаторияын. Кулӧма 1962-ӧд воын.
Гижан удж.
Иван Сажин газетъясын да журналъясын кутӧма йӧзӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академияын велӧдчигӧн. Гижӧма неыджыд серамбана висьтъяс, мыйӧн муныштӧ А.П. Чеховлань: «Сё сикас» (1927), «Шева чуман» (1927), «Сьӧд ёль». Тайӧ висьтъясас петкӧдчӧ небыд нюм коми йӧзлӧн важся эскӧмъяс вылӧ.
Иван Сажин — медводдза коми повесьтлӧн автор. «Ён тыш» повесьт сюрӧс боксяньыс абу помалӧма да матын кинохроникалань. Повесьтын Сажин серпасалӧ Коми обласьтын Гражданскӧй тыш кадся некымын эпизод.
Сы йылысь 1928 воын гижӧма Нёбдінса Виттор «Гижӧд сям Ичӧт Иванлӧн» уджын да шуӧма «Коми Зощенкоӧн».
1933-ӧд восянь сылӧн гижан удж йылысь нинӧм абу тӧдса.
Чисталёв Иона Тимофеевич

Чисталёв Иона Тимофеевич (Жан Морӧс; 1893—1923) — коми поэт, вуджӧдчысь, критик, велӧдысь, нималана коми гижысь Тима Веньлӧн вокыс, нималана коми шылада фольклор туялысь Прометей Чисталёвлӧн батьыс.
Олан туй.
Иона Чисталёв чужис 1893 вося кӧч тӧлысь 25-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдінын (ӧні — Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт). Помаліс Помӧсдінса начальнӧй школа, Усть-Сысольскса вылыс начальнӧй училишӧ, велӧдысьяслысь Кардорса кыквося семинариа.
Ветліс Ставмирса медводдза тыш вылӧ. Локтӧм бӧрас велӧдіс Помӧсдінын. 1919 восянь — Усть-Сысольск исполкомлӧн педагогическӧй юкӧдӧн веськӧдлысь.
Висьмис чахоткаӧн. Бурдӧдчис Эжва ю бокса противотуберкулезнӧй санаторийын. Куліс 1923 вося сора тӧлысь 24-ӧд лунӧ туберкулёзысь Коми обласьтысь Усть-Сысольск уездса Пӧддельнӧй сиктын (ӧні —Кӧрткерӧс районын). Гуалӧма сэн жӧ.
Гижан удж.
Иона Чисталёв — «Шыпас йӧртӧд» медводдза коми буквар лӧсьӧдысьяс лыдысь.
Кыдзи и Тима Вень вокыс, велӧдіс да кывбуръяс гижны босьтчис. Гижис лирическӧй да сатирическӧй кывбуръяс. Комиӧдіс Э.Потьелысь, А.С. Пушкинлысь, М.Ю. Лермонтовлысь, Е.А. Баратынскийлысь, И.А. Крыловлысь, А.В. Кольцовлысь, Н.А. Некрасовлысь, А.Н. Толстойлысь, Л. Мейлысь, И. Никитинлысь, И. Суриковлысь, В. Тан (Богораз)лысь да мукӧд авторлысь гижӧдъяссӧ.
Паметь.
Иона Чисталёвлӧн гу бӧрся дыр кад чӧж видзӧдіс сылӧн пиыс — нималана коми шылада фольклор туялысь Прометей Чисталёв. 2013 воын паметниксӧ выльмӧдӧма Коми Республикаса культура министерство тшӧт весьтӧ.
Тарабукин Иван Иванович

Тарабукин Иван Иванович 1902—1980) — коми гижысь, коми кыв туялысь да велӧдан небӧгъяс лӧсьӧдысь.
Олан туй.
Иван Тарабукин чужис 1902 вося моз тӧлысь 14-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Ситты грездын (ӧні — Сыктывдін районса Парма грезд). Челядь дырйиыс отсасис батьыслы гортса овмӧсас, пилитіс паракод вылын пес. 1918 воын лои переписчикӧн Проньдор вӧлӧсьтса исполкомын, уджаліс сиктса том йӧзкӧд уездсянь котыртысьӧн. 1920 восянь сійӧ велӧдчис Югдінын сӧмын на воссьӧм Войвыв-Двинаса университетын. 1922—1925 воясӧ велӧдчис Йӧзкостса велӧдӧм Усть-Сысольскса институтын, коді лои вылыс тшупӧда педтехникумӧн. 1925 воын техникум помалӧм бӧрын муніс Гӧрд армиаӧ.
Некымын во директораліс да велӧдіс Сыктывдін районса Паджга, Изьва районса Краснобор да Изьва шӧр школаясын. 1929—1933 воясӧ велӧдчис А.И. Герцен нима Ленинградса пединститутын. Велӧдчӧм бӧрын Сыктывкарӧ воӧм мысти велӧдӧ Педтехникумын кыв да литература, сӧмын на восьтӧм Коми канмуса педагогика институтын велӧдӧ коми кыв да веськӧдлӧ студентъяслӧн педагогическӧй практикаӧн. Уджаліс Коми туялан институтын кыв да литература секторса младшӧй научнӧй сотрудникӧн. Та кадӧ гижис да йӧзӧдіс коми кывйысь начальнӧй школалы велӧдан небӧг, роч кывйысь коми школаяслы учебник, лӧсьӧдіс коми да роч кывъяс велӧдӧм серти методическӧй гижӧдъяс да уджтасъяс. 1934 воын К.И. Туркинкӧд ӧтвылысь йӧзӧдӧ «Коми терминология словарь (делӧвӧй гижӧд кузя). Проект», кытчӧ пыртӧма 2000 гӧгӧр кыв.
1937 воын Иван Тарабукинӧс кутісны. Коми АССР-са Вылыс Ёрд мыждіс сійӧс 1938 вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ РСФРС-лӧн Ук-ысь 58-10 ч.1 да 58-11 статьяяс серти. Пуксьӧдіс 10 во кежлӧ. 
Локтӧм бӧрас уджаліс Кӧччойягса лесопунктын, 1948 воын выльысь вӧлі арестуйтӧма политикаысь да мӧдӧдӧма Новосибирск обласьтӧ век кежлӧ. Реабилитируйтісны сӧмын 1954 воын, бырӧдісны мыжсӧ да лэдзисны овмӧдчыны Сыктывкарӧ.
1962 воын пенсия вылӧ петтӧдз уджаліс Коми небӧг лэдзанінын велӧдан литератураса редакторӧн. Куліс 1980 вося лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Иван Тарабукин гижис драмаа да прозаа гижӧдъяс.
Туялан удж.
Иван Тарабукин гижис кык кывкуд: «Краткий коми-русский фразеологический словарь» (Сыктывкар, 1959) да «Краткий русско-коми фразеологический словарь» (Сыктывкар, 1961). Тайӧ кывкудъясас медводдзаысь вӧлі ӧтувтӧма коми кывлысь зумыд кывтэчасъяс.
Сюраныр

Сюраныр () тайӧ ыджыд пемӧс. Сюраныръяс олӧны Африкаса да Азияса тропическӧй вӧръясын да саваннаясын.
Характеристика.
Сюранырлӧн эм ӧти али кык сюр нырыс вылын. Медыджыд сюрлӧн кузьтаыс — 158 сантиметр. Сюранырлӧн тушаыс сьӧкыд, кокъясыс дженьыдӧсь да кызӧсь. Сюранырлӧн омӧль аддзӧм, но вывті бур кывзӧм да завидьтан нырис.
Олан сям.
Сюраныръяс олӧны ӧткӧн, кӧнсюро саваннаын неыджыд котырӧн. Лун шӧрын сюраныръяс узьӧны, рытын да войбыд узьтӧг олӧны.
Систематика.
Сюраныръяслӧн эмӧсь вит сикас: индияса сюраныръяс - индияса сюраныр да яваса сюраныр; африкаса сюраныръяс - еджыд сюраныр да сьӧд сюраныр; межся важ суматраса сюраныр и.
Магнита нюдз диск

Магнита нюдз диск тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Компакт диск

Компакт диск тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Иттоккортоормиит

Иттоккортоормиит (грен. "Ittoqqortoormiit", асыввыв гренланд сёрнисикасӧн "Illoqqortoormiut", Иллоккортоормиут («ыджыд керка»), важӧн дан. "Scoresbysund", Скорсбисунн) — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Йӧз: 452.
Магнита лента

Магнита лента тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Магнита барабан

Магнита барабан тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Розя лента

Розя лента тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Розя карта

Розя карта тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Забоев Александр Степанович

Забоев Александр Степанович (Сан Антус; 1904—1980) — коми критик, коми литература туялысь, экономист.
Олан туй.
Александр Забоев чужӧма 1904-ӧд вося рака тӧлысь 7-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Мысын (ӧні — Кулӧмдін районса Мыс сикт).
1919-ӧд воын мӧд тшупӧда школа помалӧ бӧрын пырӧма велӧдчыны Дереваннӧйса вылыс начальнӧй училишӧын велӧдысьяслӧн курсъяс вылӧ. Уджалӧма велӧдысьӧн, сэсся вӧлӧма йӧзӧс велӧдан юкӧдын политпросветса веськӧдлысьӧн. 1922—1925 воясӧ велӧдчӧма Москва университетса рабфакын, 1925——1930-ӧд воясӧ — Ленинградса политехническӧй институтса экономика факультет. Институт помалӧм бӧрын уджалӧма Госбанклӧн Войвыв юкӧнса Кардор кытшса контораын старшӧй консультантӧн, госбанклӧн Изьва районса контораын. Айму вӧсна Ыджыд тыш пансигӧн служитӧма армияын.
1943-ӧд вося ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ СССР-са НКВД-лӧн торъя совешанньӧӧн РСФСР-са УК-лӧн 58-10 ч. 2 стаття серти мыждӧма «национализмын» кыдзи «войтырлӧн вӧрӧг» да пуксьӧдӧма 8 во вылӧ. Сэк кадӧ сійӧ вӧлӧма Приморск районса Лахта грездын олысьӧн, нянь вундалӧма сёянінын. Лагерысь воӧм бӧрын локтӧма Коми муӧ да 1951-ӧд восянь уджалӧма экономистӧн совнархозын. 
Кулӧма 1980-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 23-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж.
Очеркъясас гижӧма вӧр-ва дорйӧм йылысь. Кыдзи критик донъялӧма Тима Вень, Илля Вась, Митрук Як, Михаил Лебедев да Михаил Доронинлысь гижӧдъяссӧ, коми литература чужӧмсӧ. Дорйӧма Тима Веньлысь «Трипан Вась» висьтсӧ да Илля Васьлысь «Мунӧны» поэмасӧ.
Ян Сибелиус

 
Сибелиус, Ян () (1865–1957) — мирын нималана суоми шылад тэчысь, скрипка да орган ворсысь, дирижёр. Тыр ним — Юхан Юлиус Кристиан Сибелиус ()
Видзӧдӧй тшӧтш.
Сибелиус (астероид)
Надеев Алексей Николаевич

Надеев Алексей Николаевич (1895—1991) — коми гижысь, велӧдысь, удж котыртысь.
Олан туй.
Алексей Надеев чужӧма 1895-ӧд вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Тентюков сиктын (ӧні — Сыктывкар бердса Тентюков карпом). 1915-ӧд воын помалӧма Тотьмаса велӧдысьяслысь семинария, мӧдӧдчӧма 1-дза мирӧвӧй тыш вылӧ. 1918-ӧд вося урасьӧм тӧлысьсянь велӧдӧма Дереваннӧй сиктын. 1918-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь уджалӧма Усть-Сысольск уездса йӧзкостса велӧдӧм отделбердса «Коми комиссияын», кӧні дасьтісны коми школаяслы велӧдчан небӧгъяс. 1928-ӧд вося моз тӧлысьӧ босьтӧмаӧсь Гӧрд армияӧ, тышкасьӧма Войвыв да Лунвыв фронтъясын. 1922-ӧд воын сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь Москваӧ велӧдчыны. 1925-ӧд воын помалӧма Н. К. Крупская нима коммунист ногӧн челядьӧс быдтыны велӧдан педагогика академияӧ, уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын завӧн. 1927-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь — Коми обласьтса йӧзкостса велӧдӧм юкӧнын веськӧдлысь. 1932-ӧд восянь — Коми обласьтса исполнительнӧй комитетын веськӧдлысьӧс вежысь, 1933-ӧд восянь — Коми небӧг лэдзанінын медшӧр редактор. 1933-1966-ӧд воясын уджалӧма Коми канмуса педагогика институтын. 1937-ӧд воын сійӧс репрессируйтісны, кык во мысти лэдзисны.
Кулӧма 1991-ӧд вося косму тӧлысь 2-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж.
Гижӧма литературнӧй статтяяс Чард гусяним улын.
Аасиаат

Аасиаат (грен. "Aasiaat" («чераньяс»), важӧн дан. "Egedesminde") - тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Йӧз: 3142 морт.
Чолӧм, дзолюк! (телеуджтас)

Чолӧм, дзолюк! — коми кыв вылын ичӧт арлыда челядьлы телеуджтас.
История.
«Чолӧм, дзолюк!» проект артмис школаӧдзса национальнӧй мытшӧдъяс велӧдан лабораторияӧн веськӧдлысь Зоя Остаповалӧн водзмӧстчӧмӧн. Уджтаслӧн медшӧр геройяс: Кикуруллю петук, Ваткыль пон да Юмпель. Геройяслӧн аканьясӧн ворсӧны: В.А. Савин нима Драмаа театрысь артистка, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Анна Сафронова, «Юрган» телеканалысь режиссёр Вера Пивкина да лабораторияын жӧ уджалысь Вера Муравьёва. Телеуджтаслӧн режиссёр — Марина Кузьчуткомова.
«Чолӧм, дзолюк!» уджтаслӧн эм «Дзолюк кып» сьыланкыв. Кывъяссӧ гижис коми гижысь Евгений Козлов, шыладсӧ дасьтіс Алексей Ген.
Сюжет серти, челядьлы кажитчысь геройяс ветлӧдлӧны гӧститны челядь садъясӧ да висьталӧны та йылысь мукӧдыслы. Тшӧкыда телеуджтас дасьтысьяс ветлӧдлӧны районъясӧ, чукӧртӧны ӧти челядь видзанінын некымын садйысь коми челядьсӧ.
«Чолӧм, дзолюк!» телеуджтас дасьтӧ «Юрган» канал да пуктӧ аслас сайтӧ. Та кындзи, «Коми гор» телерадиокотыр дасьтӧ «Дзолюк» радиоуджтас, кӧні петкӧдчӧны тайӧ жӧ геройясыс.
Лист Ференц

Лист Ференц (маддярӧн: Liszt Ferenc, (немечӧн: Franz Liszt) (1811—1886) — нималана маддяр, шылад тэчысь, пианист-виртуоз, педагог, дирижёр, публицист, шылад романтизм сӧвмӧдысьяс пиысь тӧдчана чужӧм.
XIX нэмын Лист вӧлi медпаськыда тӧдса пианистъясысь ӧти. Сы дырйи Европаын дзоридзалӧма концертса пианизм. Листӧс пуктӧны фортепианоӧн ворсысь медыджыд виртуозӧ му югыдын.
Педагог, дирижёр, публицист.
Лист сідзжӧ вӧлі нималана дирижёрӧн да велӧдысьӧн. Уна во чӧж Лист сетiс урокъяссӧ том музыкантъяслы. Лист гижис сiдзжӧ Шопен йылысь небӧг, венгрияса чиганъяслӧн шылад йылысь небӧг, да мукӧд тема йылысь зэв уна статья.
Шылад гижӧдъяс.
Лист лӧсьӧдіс 647 шылад гижӧд — симфонияяс, рапсодияяс, симфоническӧй поэмаяс, ораторияяс да мессаяс.
Жуков Георгий Константинович

Жуков Георгий Константинович (1896—1974) — Сӧветскӧй Союзса маршал (1943), нёльысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1939, 1944, 1945, 1956).
Олан туй.
Георгий Жуков чужис 1896 вося ӧшым тӧлысь 1-ӧд лунӧ (важ стиль серти — вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧ) Калуга губерняысь Малоярославец уездса Стрелковка грездын.
Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз.
Медводдза ставмирса тыш дырйи сійӧс наградитісны кык Георгиевскӧй крестӧн. Гӧрд Армиаын — 1918 восянь. Тышкасис Гражданскӧй тышын.
1939 воын сылӧн веськӧдлӧм улын лӧсьӧдӧма да олӧмӧ пӧртӧма Монголия вылӧ уськӧдчӧм японияса войскаяс пасьвартӧм кузя операциа.
Айму вӧсна Ыджыд тыш.
1941 вося лӧддза-номъя тӧлысь 29 лунсянь — Медвылыс Главнокомандованиелӧн Ставкаӧ пырысь, 1942 вося моз тӧлысьсянь — СССР-са оборона наркомлӧн 1-дза вежысь да Медвылыс Главнокомандуюшӧйлӧн вежысь. 1941 воын веськӧдліс Резервнӧй фронтӧн, мый отсӧгӧн Ельня кар дорын вӧлі нуӧдӧма гитлерса войска вылӧ медводдза уськӧдчӧм да вермӧм. 1942—1943 воясӧ координируйтіс фронтъяслысь тышкасьӧмсӧ Сталинград улын, Ленинград гӧгӧрысь блокада орӧдігӧн, Курск улын да Днепр ю вӧсна. 1944 вося рака—ода-кора тӧлысьясӧ веськӧдліс Украинаса 1-дза фронтлӧн войскаясӧн, гожӧмнас координируйтіс Беларусьса 1-дза да Мӧд фронтъяслысь тышъяссӧ, кор дасьтісны «Багратион» нима уськӧдчан операциа. Айму вӧсна Ыджыд тыш помасигӧн веськӧдліс Беларусьса 1-дза фронтӧн, мый вынъясӧн тышкасисны Висла-Одер операциаын да босьтісны Берлин.
Медвылыс Главнокомандование тшӧктӧм серти 1945 вося ода-кора тӧлысь 8-ӧд лунӧ Берлинсянь неылын — Карлсхорстын — кырымаліс нацистскӧй Германиялӧн вооруженнӧй вынъяс капитуляция йылысь документ. Фашистскӧй Германия пасьвартӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь сылы кыкысь сетлісны СССР-са медвылыс военнӧй орден — «Победа» орден. 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лунӧ принимайтіс Москваын Победа парад.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Война бӧрын 1953 воӧдз командуйтіс некымын военнӧй кытшын войскаясӧн. 1953—1955 воясӧ — оборона министрлӧн 1-дза вежысь. 1955—1957 воясӧ — СССР-са оборона министр.
Куліс 1974 вося лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Паамиут

Паамиут (грен. "Paamiut" — «ю вомлань овмӧдчӧм мортъяс», важӧн дан. "Frederikshåb") — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Йӧз: 1515 морт.
Элиас Лённрот

Лённрот, Элиас (суомиӧн Elias Lönnrot) (1802—1884) — суоми кыв да фольклор туялысь, велӧдчӧм серти бурдӧдысь. Гельсингфорса университетын суоми кывйысь да литератураысь профессор. Став мир пасьтала тӧдса «Калевала» карел-суоми эпослӧн автор.
Олан туй.
Элиас Лённрот чужӧма 1802-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ Самматти сиктын (Суоми Му) сиктса вурсьысьлӧн гӧль семьяын. 1822—1827 воясын велӧдчӧма Або университетын. 1827—1832 воясӧ велӧдчӧма бурдӧдысьӧ Гельсингфорс университетын. Сійӧс помалӧм бӧрын 1833 восянь уджалӧма бурдӧдысьӧн Каяни карын.
1853—1862 воясын уджалӧма суоми кыв да литератураысь профессорӧн Гельсингфорса университетын. 1862 воын помалӧма уджсӧ профессорӧн да бӧр локтӧма чужан Самматти сиктӧ.
Кулӧма 1884 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ Самматти сиктын (Суоми му).
Туясьӧм.
1827 воын дорйӧма «Вяйнямёйнен — важъя суомилӧн ен» диссертация.
1828—1842 воясӧ ветлӧдлӧма Асыввыв Каръялаті рунояс чукӧртӧм могысь. Ветлӧдлӧма подӧн, кывтӧма пыжӧн, пищальӧн да нопйӧн. Кывзӧма рунаяс сьылысьясӧс, гижалӧма важ рунаяс. Дасьтӧма луннебӧгсӧ, кытчӧ пасъялӧма йӧз олӧм, вӧр-ва, кыв йылысь.
1835 воын медводдзаысь йӧзӧдӧма «Калевала» небӧг, мӧдысьсӧ — 1849 воын.
1836 воын Лённротлӧн веськӧдлӧм улын петӧма медводдзаысь Суоми литература серти «Mehiläinen» (Малямуш) журнал.
Сідзжӧ сійӧ нӧшта дасьтӧма да гижӧма фольклорысь куим небӧг: «Кантелетар» (1840—1841) лирикаа рунояс ӧктӧд, «Суоми войтырлӧн шусьӧгъяс» (1842) да «Суоми войтырлӧн нӧдкывъяс» (1844).
Коми гижысь котыр

Коми Республикаса гижысь котыр (рочӧн: "Союз писателей Республики Коми") — «Россияса гижысь котыр» ставроссияса общественнӧй котырлӧн регионса юкӧн. Артмӧдӧма 1934 воын.
История.
1932 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын вӧлі лӧсьӧдӧма гижысь котырлӧн оргкомитет. Коми гижысь котыр лӧсьӧдӧма 1934 вося косму тӧлысьӧ Нёбдінса Виттор, Тима Вень да Николай Попов (Жугыль) водзмӧстчӧмӧн. Коми гижысьяслӧн обласьтса медводдза конференция дырйи правленньӧса медводдза веськӧдлысьнас вӧлі бӧрйӧма Николай Попов (Жугыль).
1936 воын обласьтлысь ним вежӧм вӧсна гижысьясӧс ӧтувтысь котыр кутіс шусьыны Коми АССР-са гижысь котыр. 1930-ӧд воясся репрессияяс бӧрын Коми гижысь котырын коли ӧти пырысь да ӧти пырны кӧсйысь.
Гижысь котырлӧн эм «Войвыв кодзув» литературно-политическӧй журнал, коді петӧ тӧлысьнас ӧтчыдысь комиӧн. 1969-ӧд восянь мукӧдкӧд ӧттшӧтш лэдзӧ «Север» литературно-художественнӧй да общественнӧ-политическӧй журнал (петӧ рочӧн Петрозаводскын). 1986 восянь ВЛКСМ-лӧн Коми реском да Йӧзӧс велӧдан министерствокӧд ӧтвылысь лэдзӧ «Би кинь» челядь журнал.
Ӧтчыдысь вит вонас Гижысь котыр чукӧртлӧ съезд; ветлӧны гижысьяслӧн СССР-са да Россияса съездъяс вылӧ. 
Коми Республикаса гижысь котырлӧн правленньӧса веськӧдлысь Андрей Попов.
Котырӧ пырысьяс.
Коми гижысь котырӧ пырӧ 50 гӧгӧр морт.
Букур (Изьва район)

Букур (рочӧн: Бакур) — Коми Республикаын Изьва районысь Сизяб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Букур пукалӧ Изьва юлӧн шуйга вадӧрын, Изьва юрсиктлы паныдамоз.
Орчча оланінъяс.
Букурсянь войвылас пукалӧ Брыка грезд, а сы сайын овмӧдчӧминса шӧрсикт — Сизяб. Рытвылас пукалӧ Варыш грезд, а лунвылас, вӧр сайын — Ёль грезд.
Юкӧнъяс.
Букур сиктын выйим татшӧм юкӧнъяс:
История.
Букур медводдзаысь казьтыштӧма кабалаясын 1820 воын.
Попов Николай Павлович

Попов Николай Павлович (Жугыль; 1901–1971) — коми гижысь, драматург.
Олан туй.
Николай Попов чужӧма 1901 вося ӧшым тӧлысь 6-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын уна челядя кресьтянин семьяын. Водз кольӧма батьтӧг. Велӧдчӧмас вылыс начальнӧй училишӧын, велӧдысьяслӧн Усть-Сысольскса семинарияын. 1918-ӧд воын ас кӧсйӧм серти пырӧма Гӧрд армияӧ. Тышкасьӧма А.В. Колчак да Н.П. Врангельлы паныд. Гражданскӧй тыш бӧрын — красноармеечьяслӧн грамота школаын велӧдысь, Коми обласьтса военнӧй комиссариатын уджалысь. Редактируйтӧма «Ордым» журнал. Уджалӧма ВКП(б)-лӧн обласьтса комитетын пропаганда да агитация юкӧнса веськӧдлысьӧн. 1934—1935-ӧд воясӧ вӧлӧма пролетарскӧй гижысьяслӧн Коми ассоциациаын веськӧдлысьӧн. Помалӧма Журналистикалысь коммунистическӧй институт.
1937-ӧд воын сійӧс репрессируйтісны сідз шусяна «контрреволюционнӧй котырӧ» пырӧмысь. 1945-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ недыр кежлӧ сійӧс мездывлісны лагерсьыс, но сэсся бара мӧдӧдӧма Красноярск крайӧ ссылкаӧ. Выльысь мездісны И.В. Сталин кувсьӧм бӧрын. Мыжтӧг мыждӧмысь делӧсӧ тупкӧма 1955-ӧд вося моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ.
Кулӧма 1971-ӧд вося ода-кора тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1923 воын йӧзӧдіс «Коді мыжа?» да «Олыштан да муса лоӧ» пьесаяс, а 1927 воын — «Ая-пиа — коммунистъяс». 1928 воын помаліс «Чурка Нина» пьеса. Тайӧ гижӧдъясас петкӧдлӧма коми йӧзлӧн важъя оласног.
1934-ӧд восянь СССР-са гижысь котырӧ пырысь.
Доронин Павел Григорьевич

Доронин Павел Григорьевич (1904–1967) — коми гижысь, критик, фольклор да история туялысь.
Олан туй.
Павел Доронин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Проньдор грездын 1904-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 25-ӧд лунӧ. 1915—1918-ӧд воясӧ велӧдчӧма Гамса кык класса велӧдысьяслӧн школаын. 1921-ӧд воын велӧдчӧма Йӧзкостса велӧдӧмлӧн Усть-Сысольскса институтын, сэсся — Москваса канму университетлӧн история-этнография факультетын. Уджалӧма велӧдысьӧн, Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн.
Вуджӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш. Война бӧрын уджалӧма Германияын сӧветскӧй комендатураясын. Коми муӧ воӧм бӧрын вӧлӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын научнӧй сотрудникӧн. Уджалӧма «Войвыв кодзув» журналын, вӧлӧма СССР-са Литфондлӧн уполномоченнӧйӧн Коми АССР-ын.
Кулӧма 1967 вося тӧвшӧр тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1927-ӧд восянь йӧзӧдлӧма кывбуръяс, 1930-ӧд восянь — висьтъяс, 1935-сянь — литературно-критическӧй гижӧдъяс. 1936-ӧд воын йӧзӧдӧма «Парма сьӧлӧмын» медводдза коми романлысь юкӧнъяссӧ. Павел Доронинӧс шуӧны коми литератураын роман жанрын медводдза гижысьӧн. 1939-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Туялӧма Иван Куратовлысь олӧмсӧ, Коми мулысь история да фольклорсӧ. Павел Доронинӧн чукӧртӧм коми мойдъяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма 2004-ӧд воын «Мойд небӧг. Книга сказок» небӧгын.
Ватар

Ватар (; ) тайӧ утка рӧдысь ваын уялысь лэбач. Тайӧ утка сикасыслы нимсӧ лӧсьӧдігӧн коми йӧз ӧткодялӧмаӧсь сьӧд таркӧд. Нимыслӧн воддза юкӧныс индӧ, мый тайӧ абу вӧрса пӧтка, мед кӧть и тар кодь, а ваын уялысь лэбач.
Ыджда да рӧм.
Гӧн рӧмыс ай уткаыслӧн кызвынлатіыс, збыльысь, дзик сьӧд, сӧмын бордъяс рӧмпӧштаныс да син горулас чутпасыс еджыд. Нырыс гӧрдовкольквиж, вужладорыс йӧнгыля. Синмыс еджыд, кокыс гӧрд. Вывтыр ыджданас тар кодь кымын жӧ: кузьтаыс метр джын сайӧ, а сьӧктаыс муртса абу кык килограмм. Эньыс торъялӧ айсьыс. Рӧмыс абу сьӧд, а пемыдруд, кынӧм улыс югыдджык мукӧдладорсьыс, син дорас еджыд чутпасыс абу ӧти, а кык — водзладорас и бӧрладорас. Чуксасьӧны ватаръяс чирзана «кра-кра» шыясӧн.
Паськалӧм.
Олӧны ватаръяс Европалӧн да Азиялӧн войвыв юкӧнъясас. Парма весьтын петкӧдчывлӧны сӧмын гожйыны локтіганыс да бӧр муніганыс.
Поздйысьӧм, оласног да сёян.
Тулыснас Коми муӧ воӧны сьӧд уткаяскӧд ӧти кадӧ, либӧ лун-мӧдӧн сёрӧнджык — ода-кора тӧлысьлӧн мӧд джынйын. Гожӧмсӧ коллялӧны вӧра тундраын да тундраын, ляпкыдик тыяса местаясын. Позсӧ лӧсьӧдӧны му вылӧ, ва бердын быдмысь кустъяс пӧвстын. Пӧжны пуктӧны гырысиник еджыд дас колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧ энь уткаыс тӧлысь чӧж. Сильӧпиянсӧ борд йыланыс кыпӧдчытӧдз сӧмын мамныс жӧ дӧзьӧритӧ.
Ватаръяс пӧткӧдчӧны ӧтмоза и быдмӧг сёянӧн, и яя сёянӧн. Но век жӧ зільджыка да окотапырысьджык куталӧны васа небыд лёльӧ-гагъясӧс. Чужанінсӧ эновтӧны кӧч тӧлысь помын либӧ йирым пуксьӧм бӧрын. А бӧръя кадас, войвывса поводдяыд шоныдлань ёна вежсис да, гашкӧ, и сёрӧнджык туйӧ петӧны. Тӧвъянінъясыс ватаръяслӧн Вой саридз бердын, а сідзжӧ Атлантика саридздорса Европалӧн рытыввыв пӧлӧнъясын.
Яйыс ватарлӧн сёйны туяна, сы вӧсна кыйсьысьяс вылӧ донъялӧны да оз ӧтдортны сійӧс.
Рӧдвуж кывйын.
Удмуртъяслы тӧдса тайӧ войвывса лэбачыс, найӧ шуӧны сійӧс «вутурӧн». Тэчасыс миян кодь жӧ кык юкӧна: вуыс — ва, турыс — тар. Кыкнан кывъяс нимъясыслӧн подулыс ӧти: уткасӧ таркӧд — яг выв пӧткакӧд — орччӧдӧм.
1794-ӧд во

1794 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1793-ӧд во

1793 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1792-ӧд во

1792 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1791-ӧд во

1791 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1790-ӧд во

1790 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1789-ӧд во

1789 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1788-ӧд во

1788 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1787-ӧд во

1787 (Сюрс сизимсё кӧкъямысдас сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1786-ӧд во

1786 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Иван Кутькин

Иван (И.С.) Кутькин — 1930-ӧд воясся коми гижысь, журналист, комиӧдысь.
Олан туй.
1929-ӧд во — «Коми комсомолец» 22 №-а (моз тӧлысь 9-ӧд лун) газетлӧн редактор пыдди (сы бӧрын редакторавны босьтчис Исаков А.И.).
1930-ӧд во — «Культура фронт» журналлӧн редактор. "Коми Ассоциация пролетарских писателей" (КАПП)-лӧн III-ӧд конференция вылӧ чукӧртчӧма.
1930-ӧд вояс — «Вӧрлэдзысь» газетса Зезегов Дмитрий редакторӧс вежысь. КАПП-са пӧвстын чистка нуӧдан комиссияын председатель. Сэтчӧ жӧ шленъяс моз пырисны Сажин Иван да Оботуров Иван. Мӧд ногӧн комиссияыс шусис "Куим Иванлӧн Комиссия".
1934-ӧд воын Поляков В.В. сы йылысь шуис: Кутькин ёрт литератураӧ пырӧ ыджыд романӧн. Ӧні кежлӧ гижӧма куим строчка нин.
Кынев, Михаил Иосифович

Иосип Миш (рочӧн "Кынев Михаил Иосифович"; 1890, Пезмӧг — 1941, Павловск) — медводдза коми серпасалысь.
Дзолядыр да велӧдчӧм.
Чужис Пезмӧг сиктын 1890-ӧд воын кресьтянин котырын. 1909-ӧд воын помаліс Петыркарса Императорлӧн художествоа академияын серпасалӧм кузя класс Ян Франциевич Циангшинский жырйын, тшӧтшжӧ кывзіс сэні вылыс военнӧй курсъяс. Наталья нылыслӧн кывъяс серти радейтіс му кузя ветлӧдлыны, медъёна кыскис сійӧс Войвыв, да сы понда сійӧ тшӧкыдджыка серпасаліс вӧр-ва. 1916-ӧд воын сійӧ босьтӧма вӧлі Кексгольмса Лейб-гвардия полкӧ.
Сыктывкарын олӧм.
1919-ӧд воын оліс Сыктывкарын, сэки чужис сылӧн Катя ыджыдджык ныв. 1918—1919-ӧд воясын уджаліс Сыктывкарын улыс тшупӧда училишшӧын серпасалӧм велӧдысьӧн. Сэки серпасаліс плакатъяс ӧтйӧза организасіяяс корӧм серти. Пезмӧгын айыслӧн горничаын ӧшалісны Кынев Михаиллӧн ас портрет да Исакиевса соборлысь серпас. 
1919-ӧд воын Нёбдінса Витторлӧн «Ыджыд мыж» ворсӧмторлы вӧчӧдіс нардомса сцена. 1977-ӧд воын Илля Вась тайӧс казьтывлӧма:Колис 58 во, но век на син водзын сценавывса декорацияыс: коми сикт, ыджыд крестьянскӧй керкаяс, и ставсӧ петкӧдлӧма югыда. 1920-ӧд воын «Том коммунар» Сыктывкарса комсомольскӧй клублы серпасаліс знамя, сэні гижис «Том, ён, збой йӧз — батьяслысь уджсӧ помалам!» лозунг. Шутов да Покровская тайӧ клубӧ пырысьяслы вӧчис портретъяс. 
Сідзжӧ оліс Ыджыд Из дорын, Перымын, Кавказын.
Петыркарӧ бӧр воӧм.
Регыд бӧр воисны Петыркарӧ, да тшыгъялӧмыс вӧтліс найӧс Сибырӧ. Сэні Кынев аслас гӧтырыскӧд велӧдісны школаын. Гӧтырыслӧн тшӧтш велӧдіс серпасалысьӧн. 1932 воын овмӧдчисны бӧр Ленинградӧ. Сэки Кынев тшӧкыдджыка вӧчаліс фотосерпас, химикатъяскӧд да эмульсияяскӧд экспериментъяс. Сійӧ сяммылӧ быд пӧлӧс фотография вуджӧдны дӧра вылӧ, ыдждӧдлывліс снимокъяссӧ 1,5–2 метрӧдз. Тадзсӧ сійӧ кӧсйис чукӧртны ыджыд серпасалысьяслысь уджъяс, медым экзпозисіяссӧ нуны районъяссӧ, но эг удит Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз.
1941-ӧд воын Михаил Иосифович аслас гӧтырыскӧд висьмӧны да кувсьӧмаӧсь медводдза тӧвнас кытшалӧм Ленинградын. Став сылӧн вӧчӧмтор сотчис, кор фашистъяс локтісны Ленинградӧ. Сэки налӧн Наталья ичӧтджык нывлы вӧлӧма 16 арӧс.
Королёв Клим Степанович

Королёв Клим Степанович (1940—2017) — коми археолог, история наукаясса кандидат, общественник.
Олан туй.
Клим Королёв чужӧма 1940-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 8-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика факультетын (1957—1961). 1962-ӧд воын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академияысь Коми филиаллӧн этнография да археология юкӧдӧ: вӧлӧма лаборантӧн. 1971-ӧд воын помалӧма уджысь орӧдчытӧг Коми пединститутын история факультет.
Кулӧма 2017-ӧд вося ӧшым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Туясян удж.
1974-ӧд восянь босьтчӧма котыртны экспедицияяс Эжва вожын. Восьтӧма да туялӧма важ да шӧрнэмся археологияса памятник, кодъяс отсалӧмаӧсь гӧгӧрвоны коми йӧзлысь историясӧ. 
1994-ӧд воын Удмуртияса канму университетын дорйӧма история кандидат ним вылӧ диссертация, темаыс — «Долина средней Вычегды в эпоху раннего железа и средневековья».
Йӧзӧдӧма 200 сайӧ туясян удж, на лыдын 15 монография. Мукӧдыскӧд ӧтвылысь дасьтӧма Коми мулысь археология мусерпас, «Коми Республикаса история атлас» велӧдан небӧг.
Общественнӧй удж.
К.С. Королёв водзмӧстчис коми войтырлысь медводдза съездъяс котыртӧмын.
Безносиков Алексей Семёнович

Безносиков Алексей Семёнович (1947) — каналан удж вӧчысь, депутат да общественник.
Олан туй.
Алексей Безносиков чужӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 31-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Кулӧмдін сиктын. Школа полмалӧм бӧрын трактористалӧма «Кулӧмдін» совхозын. 1971-ӧд воын помалӧма Горькийса видз-му овмӧс институт, 1981-ӧд воын — Ленинградса вылыс партийнӧй школа, 1985-ӧд воын — СССР-са канму безопасносьт комитетлысь Вылыс школа.
Уджавлӧма Кулӧмдін районса комсомол комитетын сиктса томулов юкӧдса веськӧдлысьӧн, мӧд, а сэсся медводдза секретарӧн (1971—1975); Коми обкомын ВЛКСМ-са секретар ((1975—1979)); Емдін районса КПСС комитетса секретарӧн (1980—1983).
1985—1989 воясын уджалӧма КГБ-ын: начальникӧс вежысь, веськӧдлысь. КГБ-ын уджалӧм бӧрын отставкаӧ петӧма подполковник званиеӧн. 
1989—1990 — КПСС-лӧн Коми обкомын секретар, 1990—1991 — КПРФ-са Кулӧмдін районын медводдза секретарӧн. 
1993-ӧд восянь 1999-ӧд воӧдз веськӧдлӧма Коми Республикаса культура министерствоӧн, 1999— 2002-ӧд воясӧ — Коми Республикаса печать управленньӧӧн. 
Общественнӧй удж.
Алексей Безносиков вӧлі коми войтырлӧн ӧтмунӧм подулын. 1992-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьсянь 1993-ӧд вося косму тӧлысьӧдз уджалӧма коми войтырӧс сӧвмӧдан комитетын, нырщикалӧма йӧзкостса промыслъяс видзӧмын. 1992—1993 — «Марьямоль» ТОО-ын директор.
Вӧлі пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмса Исполкомӧ.
Депутаталӧм.
1974-ӧд воын А.С. Безносиковӧс вӧлі бӧрйӧма Кулӧмдін районын Сӧветса депутатӧн, 1982-ӧд воын — Емдін районын Сӧветса депутатӧн, 1991-ӧд воын — Кулӧмдін районын Сӧветса депутатӧн.
2003-ӧд вося рака тӧлысьын бӧрйӧма Коми Республикаса Каналан Сӧветӧ коймӧд созывса депутатӧн 26-ӧд номера Кулӧмдінса бӧрйысян кытшсянь. 2003-ӧд вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ индӧмаӧсь Каналан сӧветса социальнӧй политикаа комитетӧн веськӧдлысьӧн, 2003-ӧд вося ода-кора тӧлысьӧ веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Вӧвлытӧм рижана

Вӧвлытӧм рижана (лат. Neparastie rīdzinieki) - латвияса музыкальнӧй мультфильм режиссёр Роза Стиебралӧн, кодӧс снимайтӧма "Даука" студияын 2001 воын. Мультфильмсӧ вӧлі сиӧма Ригалы 800 во тырӧмлы. Премьераыс вӧлі LTV1 телеканалын 2001 вося август 19 лунӧ.
Вӧвлытӧм ӧткодьяс

Вӧвлытӧм ӧткодьяс (лат. Neparastie rīdzinieki) - латвияса музыкальнӧй мультфильм режиссёр Роза Стиебралӧн, кодӧс снимайтӧма "Даука" студияын 2001 воын. Мультфильмсӧ вӧлі сиӧма Ригалы 800 во тырӧмлы. Премьераыс вӧлі LTV1 телеканалын 2001 вося август 19 лунӧ.
Розе Стиебра

Розе Теодоровна Стиебра (лат. Roze Stiebra; 1942 рака 17 лун, Рига - 2024 ӧшым 22 лун) - сӧветскӧй да латышскӧй режиссёр-мультипликатор.
Уолт Дисней

Уолтер (Уолт) Элайяс Дисней, Дисни, Дизни (англ. Walter Elias Disney, Walt Disney, МФА: [ˈwɔlt ˈdɪzni]; 1901 ӧшым тӧлысь 5 лун, Чикаго, Иллинойс - 1966 ӧшым тӧлысь 15 лун, Бербэнк, Калифорния) - американскӧй художник-мультипликатор, кинематографист да предприниматель, анимационнӧй кино индустриялы подув пуктысьяс пиысь ӧти; кинорежиссёр, актёр, сценарист да продюсер.
Чехов Антон Павлович

 Чехов Антон Павлович (1860 — 1904) — роч гижысь, драматург да прозаик, публицист, бурдӧдысь. 
Ставмирса литературнӧй классик. Почётный академик Императорса наукаяс академияысь Почёта академик (1900—1902). Мирын меднимала драматургъяс лыдысь. Сылӧн гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма сё сайӧ кыв вылӧ. Сылысь пьесаяссӧ («Каля», «Куим чой» да «Вишняа сад») пуктӧны сё во чӧж нин уна театрын.
Кызь вит воӧн — гимназияысь 1879-ӧд воын петӧмсянь и 1904-ӧд вося сора тӧлысьӧдз — Чехов лӧсьӧдіс 500 сайӧ гижӧд (дженьыд шмонитана висьт, фельет, висьт, повесьт, пьеса). На пиысь уна гижӧд лои ставмирса классикаӧн. На лыдын — себя «Степь», «Гажтӧм история», «Дуэль», «6 № палата» (1892), «Мезонина керка» (1896), «Душечка», «Чеччалысь, «Тӧдтӧм мортлӧн висьталӧм», «Мужикъяс», «Футлярын морт» (1897—1898), «Гуранын», «Посниулов», «Вӧралігӧн драма» повесьтъяс; «Каля» (1895), «Дядя Ваня» (1899), «Куим чой» (1901—1903), «Вишняа сад» (1903—1904) пьесаяс.
Гижӧм да бурдӧдӧм кындзи Чехов отсасис тшыгъялысьяслы, челядьлы, крестьяналы, туберкулёзӧн висьысьяслы. Кыдзи Ялта благотворительнӧй котырса уполномоченнӧй вӧлі чукӧртӧ сьӧм, йӧзӧдӧ газетъясын гижӧдъяс.
Олан туй.
Антон Чехов чужӧма 1860-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лунӧ (важ стиль серти тӧвшӧр тӧлысь 17-ӧд лун) Рочму империяысь Екатеринослав губернияса Таганрогын.
Кулӧма 1904-ӧд вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ (важ стиль серти сора тӧлысь 2-ӧд лун) Германия исперияса Баденвайлер карын.
Куим порсьпи

Куим порсьпи (англ. Three Little Pigs) - мультфильм, кодӧс лэдзӧма 1933 вося ода-кора тӧлысь 27 лунӧ Silly Symphonies серияын Walt Disney Studios дистрибутор United Artists пыр. Мультфильм босьтӧ 11-ӧд места 50 медся бур мультфильм списокын, кодӧс вӧлі лӧсьӧдӧма анимация история туялысь Джерри Бекӧн 1994 воын. Тайӧ мультфильмсӧ серпасаліс-аниматіс Арт Бэббит.