tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Мӧскоги кыв

Мӧскоги кыв ("Mvskoke"), сідзжӧ крик кыв — АӦШын (Оклахома, Алабама, Джорджия, Флорида штатъясын) кыв.
Мӧскоги анбур.
Дифтонгъяс.
Мукӧддырйи тонъяс пасйӧны циркумфлексӧн да акутӧн (пример вылӧ â, á); ныр пыр шуанног — крукӧн шыпас улын (ą).
1 - hvmken
2 - hokkolen
3 - tutcēnen
4 - osten
5 - cvhkēpen
6 - ēpaken
7 - kolvpaken
8 - cenvpaken
9 - ostvpaken
10 - palen
Зуни (кыв)

Зуни ("Shiwi'ma"), важӧн сідзжӧ зуньи — рытыв-лун АӦШын (рытыввыв Нью-Мексико штатын) кыв.
Зуни анбур.
A a, A: a:, B b, D d, CH ch, E e, E: e:, H h, I i, I: i:, K k, L l, Ł ł, M m, N n, O o, O: o:, P p, S s, T t, U u, U: u:, W w, Y y, ’
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ: C c, R r, G g, V v, Z z, X x, Q q, F f, J j
1 - topinte
2 - kwilin
3 - haʼin
4 - ʼaawiten
5 - ʼapten
6 - topalekkaʼa
7 - kwilelekkʼa
8 - haʼelekkʼa
9 - tenalekkʼa
10 - ʼastemlhan
Le'na' benan k'okshi banan kwayi. Jesus Christ, ho'n a:wan Datchu God an Tsawak'ona andepbe:'a.
Hish kya:koł ho'n a:wan Datchu God an beye:na:kwe deya'kowa Isaiah le'na' ts'ina: ya:k'yakkya. Ho'n a:wan Datchu God yam Tsawak le'anikwekkya, "Si! Wan yu'hadiyahk'ya! Ho' yam beye:na:kwe dom an kel a:k'yap, lukk'on dom an kwa'hoł demła yelede'unna.
Luk hom an beye:na:kwe delibałda'kowa we'atchonan, a:ho'i le'a:wanikwanna, ‘Demł a:ho' a:wan Mosson an iydunona dekkwin don yam ik'e:na: k'okshuna:wa. Iydunon akkya don yelede'una:wa!'" Lesna' Isaiah ts'ina: ya:k'yakkya.
Пример.
Зуни (войтыр)
Шейен кыв

Шейен кыв ("Tsėhesenėstsestotse") — АӦШын (Монтана да Оклахома штатъясын) алгонкин кыв. Анбур — латин.
Шейен анбур.
a e o h k ' m n p s š t v x
Тонъяс пасйӧны: á, é, ó, ȧ (â), ė (ê), ȯ (ô)
1 - na'êstse
2 - neše
3 - na'he
4 - neve
5 - noho
6 - naesohto
7 - nésohto
8 - na'nohto
9 - sóohto
10 - mâhtohto
Микмак (кыв)

Микмак ("Míkmawísimk, Míkmwei, Lnuismk") — Канадаын (Выль Шотландия, Нью-Брансуик, Квебек да Ньюфаундленд провинцияясын) да АӦШын (Мэн да Массачусетс штатъясын) алгонкин кыв. Анбур — латин, важӧн микмак иероглифъяс.
1 - newt
2 - ta'pu
3 - si'st
4 - ne'w
5 - na'n
6 - as'gom
7 - lluigneg
8 - ugumuljin
9 - pesgunateg
10 - ne'wtisga'q
Пример.
Msit mimajulnu'k weskwijinu'ltijik alsumsultijik aqq newte' tett wkpimte'tmut aqq koqwajo'taqnn wejkul'aqmititl.
Чоктав кыв

Чоктав кыв ("Chahta") — АӦШын (Оклахома, Миссисипи, Луизиана да Теннесси штатъясын) кыв. Анбур — латин.
Пример.
Hattak yuka keyu hokʊtto yakohmit itibachʊfat hieli kʊt, nan isht imaiʊlhpiesa atokmʊt itilawashke; yohmi ha hattak nana hohkia, keyukmʊt kanohmi hohkia okla moma nana isht aim aiʊlhpiesa, micha isht aimaiʊlhtoba he aima ka kanohmi bano hosh isht ik imaiʊlhpieso kashke. Amba moma kʊt nana isht imachukma chi ho tuksʊli hokmakashke.
"(Atikel I, Aiʊlhepiesa Makosh Ʊlhpisa)"
Ильмаре

Ильмаре — тайӧ Вардалӧн спутник. Сылӧн радиус — 188 км. Вардаӧдз шӧр кост 4200 км. Варда восьтіс Америкаса астроном Кейт С. Нолл 2009 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ильмари (астероид)
Тлингит (кыв)

Тлингит кыв ("Lingít" /ɬɪŋkɪ́tʰ/), водзджык колош кыв — АӦШын (Аляска да Вашингтон штатъясын) да Канадаын (Британияса Колумбия да Юкон провинцияясын) кыв. Анбур — латин, важӧн кирилл.
0 - tléil
1 - tléix'
2 - déix̱
3 - nás'k
4 - daax'oon
5 - keijín
6 - tleidooshú
7 - dax̱adooshú
8 - nas'gadooshú
9 - gooshúḵ
10 - jinkaat
Хопи (кыв)

Хопи ("Hopilàvayi") — АӦШын (Аризона штатын) кыв. Анбур — латин.
Хопи анбур.
a /ɔ/, e /ɛ/, i /ɪ/, o /o/, u /ɨ/, ö /ø/, aa /ɔː/, ee /ɛː/, ii /ɪː/, oo /oː/, uu /ɨː/, öö /øː/, ’ /ʔ/, h /h/, k /k/, ky /kʲ/, kw /kʷ/, l /l/, m /m/, n /n/, ng /ŋ/, ngw /ŋʷ/, ngy /ŋʲ/, p /p/, q /q/, qw /qʷ/, r /ʒ/, s /s/, t /t/, ts /ts/, v /β/, w /w/, y /j/
Усьӧм тон пасйӧны грависӧн `: "tsiròot" — лэбачъяс.
1 - suukya’
2 - lööyöm
3 - pàayom
4 - naalöyöm
5 - tsivot
6 - navay
7 - tsange’
8 - nanalt
9 - pevt
10 - pakwt
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2010)

Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2010) (Официальнӧй ним — X тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс) мунісны Канадаын Ванкувер да Уистлер каръясын (Британияса Колумбия провинцияын) 2010 вося рака тӧлысь 12-ӧд лунсянь рака тӧлысь 21-ӧд лунӧдз. Ворсӧмъяссӧ восьтісны «Би-Би-Плэйс» стадионын (Ванкувер). Канада мӧдысь нин нуӧдіс Паралимпиада ворсӧмъяссӧ. Медводдзаысьсӧ — 1976 воын нуӧдіс Гожся Паралимпиада ворсӧмъяс Торонтоын.
Комиысь спортсменъяс.
Мария Иовлева
Артеев Пик Герасимович

Артеев Пик Герасимович (1937—1987) — коми гижысь, кӧр видзысь да спортсмен.
Олан туй.
Пик Артеев чужис Ыджыд тундраын 1937 вося вӧльгым тӧлысь 27-ӧд лунӧ. Нимсӧ пуктісны нималана немеч-антифашист Вильгельм Пик серти. Тундраын Пик оліс сизим арӧсӧдз, внтліс кӧр дорын бать-мамыскӧд. Нӧвикбӧжса школаын велӧдчис 7 во, сэсся помаліс Усвавомса шӧр школа.
Школа бӧрын уджаліс вӧркутаса шахтаын. Служитіс армиаын (танк войскаясын ГДР-ын). Армиа бӧрын помаліс Наръян-Марса зооветеринарнӧй техникум, босьтчис веськӧдлыны кӧр видзысьяслӧн бригадаӧн Нӧвикбӧжын. Сёрӧнджык лоис «Усть-Усинский» совхозын кӧр видзысь юкӧнлӧн веськӧдлысьӧн.
Сійӧ пӧшти петавтӧг оліс тундран кӧр дорын, оліс чумын. Сьӧкыд удж вылӧ видзӧдтӧг удитіс гижны, радейтіс вӧравны да чери кыйны. Та кындзи, сылӧн вӧлі нӧшта ӧти гежӧд хобби — сьӧкыд атлетика. Гира лэпталӧмын Пик Артеев лои Коми АССР-са чемпионӧн.
Куліс 1987 воын.
Гижан удж.
Медводдза висьтъяссӧ Пик Артеев йӧзӧдіс «Усинская новь» газетын 1978 воын. Сылысь гижан сямсӧ казяліс журналист Рейнгольд Бихерт, коді вӧлі тайӧ газетса редакторнас. Та бӧрын авторӧс корисны Сыктывкарӧ том прозаикъяслӧн семинар вылӧ. Комиӧдӧдм гижӧдъяссӧ йӧзӧдлісны «Войвыв кодзув» журналын. Гижис и комиӧн, и рочӧн.
Медводдза небӧгыс петіс кулӧм бӧрас нин Р. Бихерт водзмӧстчӧмӧн, коді мӧвпаліс та йылысь Пик Артеевлӧн кулан восяньыс нин. «Была бы вторая жизнь..» небӧгӧ (2008) пыртӧма 21 йӧзӧдӧм да йӧзӧдтӧм висьт да очерк.
Пик Артеевӧс шуӧны медбур кӧр видзысьӧн гижысьяс пӧвстын да медбур гижысьӧн кӧр видзысьяс пӧвстын.
Ануфриева Альбина Зиновьевна

Ануфриева Альбина Зиновьевна (1940—1996) — коми гижысь.
Олан туй.
Альбина Ануфриева чужис 1940 вося рака тӧлысь 22-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Уква районса Косьясдор грездын (ӧні Сосногорск районын). Челядьдырыс колис Изьва районса Гам грездын, батьыслӧн чужанінын.1967 воын помаліс Дудинкаын зооветеринарнӧй техникум, лои бухгалтер-экономистӧн.
1960—1970 воясӧ некымын во уджаліс Арктикаын войвывса діяс вылын, кӧні и босьтчис гижны. 1977 воын локтіс Сыктывкарӧ, пырис уджавны медицина училишӧӧ.
Куліс 1996 вося урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Гижан удж.
Изьва районса Гамса школаын велӧдчигӧн на йӧзӧдчӧма «Пионерская правда» газетын. Альбина Ануфриевна водзӧ гижӧма Арктикаын уджалігӧн. Выльысь кутӧма гижны Сыктывкарӧ вуджӧм бӧрын. Висьт да повесьтъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын 1960-1980-ӧд воясӧ. Гижӧдъяссӧ торъя небӧгӧн «Майбыр» ним улын йӧзӧдӧма 1989 воын. 
Сылӧн прозаын петкӧдлӧма нывбабалӧн олӧм, шуд корсьӧм. Сылӧн петавлісны «Марина» да «Майбыр» повесьтъяс. Повесьт да висьтъясын А.З. Ануфриева кужӧмӧн серпасалӧ бур геройясӧс: йӧзӧс бурдӧдысь Тандзе Маръя, чужанін дорйысь салдат Пётр Ермолин («Гым водзвылын» письмӧясысь), Настя ныв («Полярнӧй кӧч» висьтысь), Анна Филипповна Рочева («Майбыр» повесьтысь), бурдӧдчанінса гижӧдъясысь йӧз. Лёк геройяс сылӧн век кӧнкӧ ылын, сайын, на йылысь уна абу гижӧма.
Афанасьев Евгений Степанович

Афанасьев Евгений Степанович (1942—1998) — коми журналист, гижысь-сатирик.
Олан туй.
Евгений Афанасьев чужӧма Коми АССР-ын Удора районса Кослан сиктын 1942-ӧд вося йирым тӧлысь 16-ӧд лунӧ. Челядь дырйиыс кольӧма Мудздін грездын. 1957-ӧд воын помалӧма Пыисдін сиктын 7 вося школа, 1960-ӧд воын — Косланын шӧр школа.
Армияын служитӧм бӧрын вӧлӧма физкультура велӧдысьӧн Пыисдінса 8 вося школаын. Сэсся 8 во уджалӧма вӧр лэдзысьӧн. 1976-ӧд восянь Е.С. Афанасьев — Удора районса «Выль туйӧд» газетса фотокорреспондент. Тшӧкыда ветлывлӧма сиктъясті гижысь корреспонденттӧг, та вӧсна сы пыдди гижлывлӧма ачыс.
Вӧлӧма «Югыд туй» газетын спецкорӧн.
Кулӧма 1998-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Евгений Степанович — гижысь-сатирик. Медводз кутіс гижны шмонитана висьтъяс, а сэсся челядьлы. 
1977-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын петӧма сылӧн медводдза «Помтӧм сёрни» висьт. Сэксянь тайӧ журналас петӧма кызь сайӧ висьт да кык повесьт.
Йӧзӧдлӧма гижӧдъяссӧ «Выль туйӧд» да «Югыд туй» газетъясын, «Войвыв кодзув», «Чушканзi», «Би кинь» да «Арт» журналъясын.
Сылӧн петавлісны «Кытшъяс», «Пурзьӧмын ар пом», «Вежласяна поводдя» небӧгъяс.
Черемкова (Луздор район)

Черемкова () — Коми Республикаын сикт, Луздор районысь Черемкова сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Черемкова 254000 км2 пасьта. Сиктыс пукалӧ Лэтка юлӧн веськыдладорас да Черемка шор дорын. Черемковасянь Абъячой юрсиктӧдз 112 км. 
Черемкова сикткӧд орччӧнӧсь Пожӧмаяг посёлок да Крысовка грезд, коді сулалӧ веськыд ки Черемка ю берегын.
Юралӧм.
Черемкова — сикт овмӧдчӧминса шӧрин. Овмӧдчӧминса юралысьыс - Лобанова Людмила Васильевна
Йӧз.
Сиктын олӧны комияс.
Овмӧс да быт.
Черемкова му вылын – 528 керка, на пӧвстын 98-ыс – унапатераа керкаяс.
Лавкаяс:
Бурдӧдчанінъяс:
Пожӧмаяг (Луздор район)

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;118374&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-07-30T02:28:29Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;1234qwer1234qwer4&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;кирлат, replaced: лö → лӧ (6), Öт → Ӧт (2) using &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;139777&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Пожӧмаяг () — Коми Республикаын Луздор районса Черёмуховка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Крысовка (Луздор район)

Крысовка () — Коми Республикаын Луздор районса Черёмуховка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
География пукалӧ Черемки юлӧн шуйгаладорас.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Афар кыв

Афар кыв ("Qafár af") — тайӧ Эфиопияын, Джибутиын да Эритреяын кушит кыв. Анбуръяс — латин ("Qafar Feera"), Эфиопияын эфиоп (фидель), мукӧддырйи араб.
Афар анбур.
Aa, Bb, Tt, Ss, Ee, Cc, Kk, Xx, Ii, Dd, Qq, Rr, Ff, Gg, Oo, Ll, Mm, Nn, Uu, Ww, Hh, Yy
0 - foyya
1 - iniki
2 - lammaya
3 - sidocu
4 - fereyi
5 - konoyu
6 - laheyi
7 - malciini
8 - bacaara
9 - sagaala
10 - tabana
11 - taban kee ti
12 - taban kee lammaya
20 - labatana
30 - soddomu
40 - morotomu
50 - kontomu
60 - lactama
70 - malcina-tabana
80 - bacra-tabana
90 - sagla-tabana
100 - boolu
200 - lamma-boolu
1000 - alfi (kuun)
2000 - lamma-alfi
1000000 - malyuun
Пример.
Addunya takkeemik dumal elle, Qangara deqsittam ten. A Qangara Yalla lih ten, a Qangara kee Yalla inkiimiiy inki Yalla. Ta Qangara dumal elle akah sugte'nnah Yalla lih tan. Yalli ta Qangarat kullim gineeh, ginnimteemik a Qangara maleh ginnimtem matan.
Тылай (Луздор район)

Тылай () — Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, кӧні некод нин оз ов.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма ю ним серти. Тыла (рочӧн: подсека) — вӧрын пуясысь мездӧм му.
География.
Тылай пукалӧ Тылаюлӧн веськыд берегын.
Анкерӧс (Луздор район)

Анкерӧс () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Лёкты (Луздор район)

Лёкты () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Лёкты юлӧн шуйга берегас. Лёктысянь Лойма шӧрсиктӧдз 14 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Вотинскӧй (Луздор район)

Вотинскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Вотинскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 2 км, Абъячой юрсиктӧдз 98 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Галактионовскӧй (Луздор район)

Галактионовскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Запольскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 5 км, Абъячой юрсиктӧдз 91 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Гар (Луздор район)

Гар () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Гарсянь Лойма шӧрсиктӧдз 12 км, Абъячой юрсиктӧдз 108 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Запольскӧй (Луздор район)

Запольскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Запольскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 2 км, Абъячой юрсиктӧдз 98 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Ивановскӧй (Луздор район)

Ивановскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Ивановскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз 92 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Карповскӧй (Луздор район)

Карповскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Карповскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 1 км, Абъячой юрсиктӧдз 95 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Козловскӧй (Луздор район)

Козловскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Козловскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 5 км, Абъячой юрсиктӧдз 101 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Кузнецовскӧй (Луздор район)

Кузнецовскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегас. Кузнецовскӧйсянь Лойма шӧрсиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 92 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Матвеевскӧй (Луздор район)

Матвеевскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Тарасовскӧй (Луздор район)

Тарасовскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Тарбиевскӧй (Луздор район)

Тарбиевскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Уркинскӧй (Луздор район)

Уркинскӧй () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Коржа (Луздор район)

Коржа () — Коми Республикаын Луздор районысь Лойма сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны рочьяс.
Благовешенньӧ

Благовешенньӧ (рочӧн: "Благовещенье, Благовещение") — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйӧны косму тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Нимъяс.
Благовешенньӧ шуӧны медся ыджыд празьникӧн. Комияс нӧшта шуӧны Кӧк поз вӧчан лунӧн либӧ Додь вож бергӧдан лунӧн.
Эскӧмъяс.
Медся ёна йӧз костысь кывлан, мый тайӧ лунӧ оз позь уджавны. Нывъяс весиг юрсисӧ оз шыльӧдны, ни кӧса оз кыны, а колӧ кӧ пӧ кизь вурны — вур, но рытнас бӧр резьӧд. Йӧзыс шуӧны, мый тайӧ лунас кӧк поз тэчӧма, и Енмыс сійӧс мыждӧма празьник лунӧ уджалӧмысь. Сійӧн пӧ сэсся нэмсӧ позтӧг и олӧ. Та ради уналаын Благӧвешенньӧсӧ шуӧны «кӧк поз вӧчан лунӧн». Кутшӧм лун вылӧ веськалӧ Благӧвешенньӧыс, сы вежон лунӧ оз позь панны некутшӧм удж: гӧра-кӧдза, керка вӧчӧм.
Благӧвешенньӧӧдз пӧ тулысыс локтӧ на, а тайӧ лунсяньыс пӧ тулыс нин сэсся. Тулыс кӧ воис, сідзкӧ оз нин позь ветлыны доддьӧн. И тайӧ лунас додьсӧ вӧлӧм вежӧны телега вылӧ, та серти Эжва вожын Благӧвешенньӧсӧ шуӧны «додь вож бергӧдан лунӧн».
Благӧвешенньӧ лун кежлӧ пӧжалӧны черинянь, и быд нывбабаӧс гӧститӧдӧны чериняньӧн, ӧд тайӧ лунас пӧ Енмамыс тӧдмалӧма Кристосӧн нӧбасьӧм йылысь.
Козлов Василий Васильевич

Козлов Василий Васильевич — перымса коми гижысь.
Гижан удж.
Василий Козлов гижис квайт небӧг. Квайтӧд небӧгыс — «Горт менам ойвывся» — петіс 2014 воын. Сэтчӧ пырисны Перым коми кыв вылын кывбуръяс, басня, поэма, башкир, удмурт, мари, эст да мукӧд кыв вылысь вуджӧдӧмъяс, а сідзжӧ роч сьыланкывъяс вуджӧдӧмъяс.
Лисовский Юрий Николаевич

Лисовский Юрий Николаевич (1964) — серпасалысь, этнофутурист.
Олан туй.
Юрий Лисовский чужис 1964 вося косму тӧлысь 11-ӧд лунӧ Украинаын Хмельницкий обласьтса Шепетовка карын. 1971—1979 воясӧ велӧдчис 2 №-а школаын. 1979 восянь олӧ Сыктывкарын. Помаліс Сыктывкарын искусствояс училишӧысь художественнӧй юкӧн.
1997 восянь уджалӧ «Арт» журналын (медводдза номерсяньыс) серпасалысьӧн.
Серпасасьӧм.
Нырвизьяс — графика, живопись, дизайн, этнофутуризм.
Мукӧдтор.
Ю. Лисовский — некымын восьтӧмторйысь патентлӧн автор.
Сердитов Константин Степанович

Сердитов Константин Степанович (Скӧр Кӧсьта; 1961) — коми поэт, журналист.
Олан туй.
Константин Сердитов чужис Коми АССР-ын Луздор районса Сернӧс сиктын 1961 воын лӧддза-номъя тӧлысь 3-ӧд лунӧ.
А. А. Жданов нима Ленинградса канму университетысь журналистика факультет помалӧм бӧрын уджалӧ Луздор районса «Знамя труда» газет редакциаын экономика юкӧнӧн веськӧдлысьӧн.
Гижан удж.
К. Сердитов гижӧ кывбуръяс комиӧн и рочӧн. Коми кывбуръяссӧ йӧзӧдлісны «Знамя труда» газетын, «Войвыв кодзув» журналын, «Мелілуныс пыдӧстӧм и помтӧм» ӧтувъя чукӧрын. 2008 воын петіс «Ас ордым» кывбур чукӧр.
Гуся нимыс — Скӧр Кӧсьта.
Кывбуръяс вылас пуктӧма сьыланкывъяс. «Мувыв олӧмлӧн оз помась нэмыс» кывбурыс лои Луздор районса кыпӧн (шыладыс Яков Перепелицалӧн). .
Небӧгъяс.
Ас ордым: кывбуръяс / Скӧр Кӧсьта. — Абъячой: Центр. б-ка им. В. В. Юхнина, 2008. — 60 л.б.
Общественнӧй удж.
Нырщикалӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмын. Уна во чӧж нин веськӧдлӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Луздорса юкӧнӧн, пырӧ ӧтмунӧмлӧн Исполкомӧ.
Госбанк керка

Госбанк керка — сыктывкарса архитектуралӧн памятник. Керкаыс сулалӧ Сӧвет туй дорын 18 №-ӧн.
Керкаас меститчӧ Рочму Сбербанклӧн Коми юкӧн.
Госбанклысь стрӧйбасӧ лэптӧма архитектор В. П. Степанов проект серти 1930-1932-ӧд воясӧ. Сійӧ лоӧ конструктивизм сяма архитектуралӧн петкӧдчӧмӧн.
Кык судтаа, «Г» сяма стрӧйба лӧсьыда петкӧдлӧ кар стрӧитӧмлысь бур сямлунсӧ и ыджда сертиыс, и ӧтув архитектоника сертиыс, и мукӧд, водзынджык лэптӧм, гӧгӧртасыскӧд. Керка баныс зэв прӧст, шыльыда штукатуритӧм.
Ӧні стрӧйбалӧн ортсыыс вежыштӧма. Сійӧс мичмӧдӧ Рочму Сбербанклӧн логотипыс.
Елфимова Анжелика Геннадьевна

Елфимова Анжелика Геннадьевна (1970) — коми поэт, журналист.
Олан туй.
Анжелика Елфимова чужӧма Коми АССР-ын Кӧрткерӧс районса Маджа сиктын 1970-ӧд вося ода-кора тӧлысь 27-ӧд лунӧ. Помалӧма Сыктывкарын искусствояс училишеысь хорӧн дирижирование класс (1989), Москваын А.М. Горький нима Литературнӧй институт (2007). Велӧдчылӧма Сыктывкарса канму университетлӧн филология да финн-йӧгра факультетъяс вылын (1996—2000).
Уджалӧма культура керкаын художествоа веськӧдлысьӧн, челядь видзанінын шылада веськӧдлысьӧн, Маджаса школаын шыладӧ велӧдысьӧн (1989—1999), корреспондентӧн Кӧрткерӧс районса «Звезда» (1999) да республикаса «Коми му» (2000—2003) газетъясын, «Чушканзі» журналын (2003—2010). 
Уджавлӧма Коми гижысь котырын литературнӧй консультантӧн (2010—2014), Сыктывкарса коми культура шӧринын художествоа веськӧдлысьӧн (2017). 2019-ӧд восянь зільӧ «Чушканзі» журналын.
Гижан удж.
Медводз кывбуръяссӧ гижӧма рочӧн, йӧзӧдӧма «Красное знамя» газетын 1989-ӧд воын. Ёртъясыс коркӧ юалӧмаӧсь, «мыйла кывбуръяссӧ оз гиж комиӧн»? Та бӧрын босьтчӧма гижны сӧмын комиӧн. Коми кывбур чукӧрсӧ медводдзаысь вӧлі йӧзӧдӧма 1999-ӧд воын «Коми му» газетын. Сы бӧрын нин, кор кутӧма кывны асьсӧ гижысьӧн, мунӧма велӧдчыны А.М. Горький нима Литературнӧй институтӧ.
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма ӧтувъя чукӧръясын, «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, рочӧн, вуджӧдӧмӧн — «Невский альманах» да «Родная Ладога» журналъясын, «Литературный Санкт-Петербург» да «Литературнӧй газетын», «Инвожо» (Ижкар) журналын.
Анжелика Елфимовалӧн петавлӧма «Аддзысьлытӧдз» (2002), «Еджыд вӧтъяс» (2008), «Вемӧсӧн ли вӧтӧн» (2010) кывбур чукӧръяс. Йӧзӧдчылӧма «Мелiлуныс пыдӧстӧм и помтӧм» (2001), «Уна рӧма сикӧтш» (2002), «Возвращение Вяйнемейнена» (2002), «Пӧлӧзнича пӧвстын» (2010) да мукӧд сборникын.
Сылысь кывбуръяссӧ вуджӧдӧма роч, удмурт, эст, англия да француз кывъяс вылӧ.
Анжелика Елфимова шедӧдлӧма унасикас премия:
Комиӧдлӧма «Коми войтыр: культура да история йылысь дженьыд серпаскывъяс» небӧг (Сыктывкар, 2008).
Россияса гижысь котырӧ (2005) да Россияса журналист котырӧ (2004) пырысь. 
Общественнӧй удж.
А.Елфимова — «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Сыктывкарса юкӧнын веськӧдлысьӧс вежысь (2011—2015), «Коми КВН» ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь (2012 восянь).
Ыджыд лун

Ыджыд лун (рочӧн: "Пасха, Воскресение Христово") — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун. Лӧсьӧдӧма Иисус Кристос ловзьӧм лун кузя. Ыджыд лун — ветлысь празьник. Ӧнія кадӧ Ыджыд лунсӧ быд во арталӧны тӧлысь-шонді календар серти.
Нимъяс.
Йӧз костын Ыджыд лунсӧ вермӧны сідзжӧ шуны рочӧнджык «Паска».
Эскӧмъяс.
Ыджыд лунсӧ йӧз костын шуӧны медся югыд празьникӧн. Ставӧн ӧта-мӧднысö чолӧмалӧны: «Кристос воскресе!». Вочавидзӧны: «Воистину воскресе!». Бӧръя кадӧ комиӧдӧны: «Кристос ловзис!» — «Збыльысь ловзис!» Тадзи жӧ чолӧмасьӧны туй вылын вочаасигӧн и гӧсьтӧ пыригӧн.
Ыджыд лунся пызан сайын медводз сёйӧны кольк. Перво сёйӧны кӧзяин да кӧзяйка, сэсся пӧль-пӧч, и медбӧрын — челядь. Мукӧд котырын вермасьӧны, кодлӧн колькйыс медъён. Быдӧн бӧрйӧ аслыс кольк, тотшкысьӧны: кодлӧн колькйыс дзоньӧн кольӧ, тотшкысьӧ мӧдкӧд. Потӧм кольксӧ сёйӧны. Кӧнсюрӧ колькнас оз тотшкысьны, а пызан ӧта-мӧдар помсяньыс воча гӧгыльтӧдӧны. Мукӧдлаас сёйтӧдзыс кольксӧ колӧ гӧгльӧдны пызан вывті. Ыджыд лунӧ тшӧктӧны челядьӧс быгльӧдлыны кольксӧ джодж кузя, медым курӧгъясыс бурджыка кутасны вайсьыны.
Ыджыд лунся гажӧдчӧмъяс нюжалӧны вежон чӧж. Тайӧ вежон чӧжыс бувгӧны жыннянъяс, быд морт вермӧ жыннянӧ звӧнитны. И тайӧ лунъяснас пӧ жыннян горыс зэв аслыспӧлӧс, кылӧ пӧ: «Ульлун воис!», «Блин да кӧвдум!», «Черинянь да кольк!».
Ыджыд лун кежлӧ сувтӧдӧны быдсяма пӧлӧс качайяс: пӧвъя качай, козёл, потана качай, шырана качай, вӧчӧны сигӧр кер вывсянь, луд вылын и сарайын. Качай вылӧ пуксьӧны некымынӧн, шӧрас пырджык пуксьӧдӧны гудӧкасьысьӧс, сьылӧны частушкаяс и кузь сьыланкывъяс. Тшӧкыда качайтчӧны и ныла-зонма. Мукӧдлаас качайсӧ вӧчӧны сигӧр кер вылö. Кӧдзыд кӧ, вӧзйысьӧны кодлыкӧ звӧз вылас. Челядьлы лӧсьӧдӧны качайяссӧ торйӧн, пырджык сарайын.
Мукӧд сикт—грездас Ыджыд лунсянь заводитӧны чеччавны пӧвйӧн. Чукӧртчӧны ӧшинь улӧ либӧ луд вылӧ. Пес вылӧ пуктӧны пӧв, кык морт сувтӧны пӧв ӧтар-мӧдар помас, ӧтикыс пӧв вылас чеччыштӧ, мӧдыс сэк кості вывлань качӧ. Коді усяс, сы места мӧд сувтӧ. Луздорын пӧвйӧн чеччалӧны Ен каян лунӧ.
Ыджыд лунсянь вичкоса служитысьяс заводитӧны ветлӧдлыны сиктса олысьяс дорті, и вежон чожӧн кытшовтӧны вичко улӧ пырысь став грездсӧ. Олӧма йӧз казьтылӧны, попъяс локтігкежлӧ пӧ дасьтӧны медся чӧскыд сёян-юансӧ, торъя дозъясӧ пуктӧны шобді, сю, ид тусь, тэчӧны пызан вылӧ пӧжас, кольк, рысь. Вичкоса служитысьяс да налы отсасьысьяс зібъя енъясӧн да вичкоса ыджыд пу крестӧн пырӧны керкаӧ, сьылӧны молитваяс, вежӧдӧны сёян и тусь. Кутшӧмсюрӧ керкаясын пуксьылӧны пызан сайӧ, мыйтакӧ сёянсӧ босьтӧны аскӧдныс, сэсся разӧдӧны сійӧс гӧля олысьяслы, и неыджыд юкӧн кольӧ вичколы.
Ыджыд лунсянь гӧра-кӧдзаӧдз том йӧз чукӧртчӧны луд вылӧ сьывны-ворсны. Изьва вожын татшӧм ворсӧмыс шусьӧ «Войлӧм». Ыджыд лунсянь ывлаын, кос нин кӧ, ворсӧны «Каръясьӧмӧн», «Мачӧн».
Примета.
Ыджыд луныс кӧ бур, и шондіыс ворсӧ — мича, бур во лоӧ.
Фролов Дмитрий Валерианович

Фролов Дмитрий Валерианович (Валер Мить; 1957—1995) — рочӧн гижысь коми поэт, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Дмитрий Фролов чужис Княжпогост районса Тракт станцияын 1957 вося ода-кора тӧлысь 24-ӧд лунӧ.
Помаліс Сыктывкарса 1 №-а шӧр школа (1974). Школа бӧрын муніс уджавны Сыктывкарса механическӧй заводӧ электрослесарлӧн велӧдчысьӧн — аслас бать дорас. Сэні уджаліс 1983 воӧдз. 1977—1979 воясӧ служитіс армиаын. Сэтысь воӧм бӧрын уджаліс да ӧттшӧтш велӧдчис Сыктывкарса канму университетлӧн коми юкӧнын. 1983 воын Дмитрий Фролов эновтіс заводын уджалӧм да университетын велӧдчӧм да муніс А.М. Горький нима Литературнӧй институтӧ велӧдчыны. Сэні 1989 воын помаліс художественнӧй вуджӧдӧм факультет, уджаліс лаборантӧн Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын. 1991—1992 воясӧ уджаліс республикаса радиоын «Молодость» уджтасын редакторӧн да нуӧдысьӧн; а сэсся — «Югӧр» творческӧй котырын штатӧ пырттӧм корреспондентӧн.
Россияса гижысь котырӧ пырысь (1995).
Куліс лёка нога Москваын 1995 вося лӧддза-номъя тӧлысь 22-ӧд лунӧ. Гуалӧма Сыктывкарын.
Верба лун

Верба лун (рочӧн: "Вербное воскресенье") — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун.
Эскӧмъяс.
Ыджыд видздырся квайтӧд вежалунӧ вичкоын пасйӧны Кристолысь Ерусалимӧ пырӧм, йӧз костын шуӧны Верба лунӧн. Вӧр-ваыс гӧгӧр на лымъя, а верба быдмӧма нин: воссьӧ, ловзьӧ, сы серти и празьниксӧ нимтӧны. Вӧрысь либӧ вичкоысь вайӧм вербаӧн вачкышталӧны челядьӧс, дзоньвидзалун сиӧны. Пырджык шуалӧны вербаӧн вачкигмоз:
 Верба, верба, сет здоровье! 
 Кыдз вербаыс туӧма-быдмӧма,
 Сідзжӧ и тэд быдмыны!
Либӧ:
 Верба лачкӧ,
 Ме ог лачкы,
 Верба мозыс жӧ ӧдйӧ быдмыны
 Да не висьны!
Сідзжӧ вачкышталӧны став скӧтсӧ, торйӧн нин таво чужӧмаяссӧ. Сэсся пуктӧны вербасӧ енув пельӧсӧ да видзӧны сэні вогӧгӧр чӧж. Уналаын тайӧ верба шатьяснас вачкышталӧны скӧт Ёгорей лунӧ либӧ колльӧдӧны медводдзаысь лудӧ лэдзигӧн.
Кӧть Верба лун веськалӧ Ыджыд видз вылӧ, сэки позьӧ сёйны чери.
Примета.
Верба серти примечайтӧны, кутшӧмӧн лоӧ локтан воыс:
Ыджыд видз

Ыджыд видз (рочӧн: "Великий пост") — став христианскӧй вичкоас медшӧр видз, кодлӧн могыс — дасьтыны эскысь мортӧс Ыджыд лун пасйӧм кежлӧ.
Эскӧмъяс.
Ыджыд видз — медся кузь да стрӧг видз. «Видз кутны», «видзавны», «вежа видзны» — сідзкӧ сизим вежон чӧж овны кослунъя сёян вылын, сӧстӧммӧдны лов и пытшкӧс молитваяс лыддигӧн да вичкоын кевмысигӧн.
Видз дырйи торъялӧ йöзлӧн олӧмыс: важӧн видз дырйи эз чукӧртчыны рытпукны, кӧлысьяс йылысь весиг эз казьтывны. Дасьтысьӧны тувсовъя гӧра-кӧдза кежлӧ, дзоньталӧны-лӧсьӧдӧны уджалан кӧлуй-эмбур, чери кыян да вӧралан угоддьӧяс.
Ыджыд видз дырйи кык ыджыд празьник: Благовешенньӧ да Верба лун.
Сёян-юан.
Медводз, дерт, видз дырйи торъялӧ пызан выв. Оз позь сёйны йӧла-яя сёян да чери. Ӧнія йӧз казьтылӧны, мый видзалігӧн пӧчьсныс пӧшти сёйтӧг олӧмаӧсь да ёна юрбитӧмаӧсь. Челядь видзавны заводитӧны 5-7 арӧссянь. Челядьӧс кослунъя дырйи повзьӧдлӧны, мый кутасны кӧ сёйны йӧв да яй, Енмыс найӧс мыждас либö муыс пӧ сотчас, и ті сотчанныд. Видз дырйи йӧла сёян чӧжӧны: вӧчӧны вый, рысь. Тайӧ запасъясыс тырмӧны гожӧмӧдз страдна кадӧдз.
Шусьӧг.
Ыджыд видз видзалан да Ыджыд лун воас.
Харикло

10199 Харикло — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид-кентавр. Сылӧн радиус — 129 км. Сылӧн эм кык кольча — Ояпок да Чуй. Харикло восьтіс Америкаса астроном Джеймс Вернон Скотти 1997 воын.
Заполярнӧй район

Заполярнӧй район — Яран асвеськӧдлан кытшын муниципальнӧй район. Артмӧдӧма 2005 воын.
Юклӧм.
Заполярнӧй районын 19 муниципальнӧй юкӧн: 1 кар овмӧдчӧмин да 18 сикт овмӧдчӧмин:
Терентьев Семён Константинович

Терентьев Семён Константинович (1945) — коми гижысь.
Олан туй.
Чужис 1945 вося моз тӧлысь 16-ӧд лунӧ Большеземельскӧй тундраын Кӧсьтаты бокын. Челядь дыриыс кольӧма кӧр дорын да Инта районса Ярпиягын. Служитіс Ылі Асыввылын, Хабаровскын. Лесотехническӧй техникум помалӧм бӧрын уджаліс мастерӧн да механикӧн Сыктывкарса механическӧй заводын.
Гижан удж.
Гижны босьтчӧма 1988 воын. Гижӧдъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын. Лэдзис куим небӧг. 
С. Терентьев велӧдӧма XIV нэмся степан анбур, кӧні эм сӧмын 24 шыпас; содтӧма сэтчӧ судзсьытӧм шыпасъяс (35-ӧдз) да вуджӧдӧма тайӧ анбур вылас коми гижысьяслысь кызь сайӧ ки помысь лӧсьӧдӧм небӧг . На лыдын, удораса гижысь Евгений Афанасьевлӧн «Епшо да Настук» повесьт, «Исус Христослӧн олӧм» и с.в.
Бедьвож (Луздор район)

Бедьвож () — Коми Республикаын Луздор районысь Ваймӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Велдоръя (Луздор район)

Велдоръя () — Коми Республикаын Луздор районысь Ваймӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Кыддзавидз (Луздор район)

Кыддзавидз () — Коми Республикаын Луздор районысь Вуктым сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Уумманнак

Уумманнак (грен. "Uummannaq" («тюлень сьӧлӧм кодь»)), важӧн Оменак, "Omenak" — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Йӧз: 1282.
Мырпонаыб (Койгорт район)

Мырпонаыб () — Коми Республикаын Койгорт районысь Ужга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Сьӧдтыдор (Койгорт район)

Сьӧдтыдор () — Коми Республикаын Койгорт районысь Ужга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Вежъю (Койгорт район)

Вежъю () — Коми Республикаын Койгорт районысь Ужга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Карвуджӧм (Койгорт район)

Карвуджӧм () — Коми Республикаын Койгорт районысь Грива сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Карвуджӧмсянь Грива шӧрсиктӧдз 7 км, Койгорт юрсиктӧдз 20 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Улыс Дав (Койгорт район)

Улыс Дав () — Коми Республикаын Койгорт районысь Грива сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Макассар кыв

Макассар кыв (ᨅᨔ ᨆᨀᨔᨑ, "Basa Mangkasaraʼ") — лунвыв Сулавеси ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс — латин, сидзжӧ аслыссикас анбур (ᨒᨚᨈᨑ, "Lontara").
Латин анбур.
Aa Bb Cc Dd Ee Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn NG ng NY ny Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy ʼ
0 - ᨒᨚᨅ lobbang, ᨊᨚᨒᨚ nolo'
1 - ᨙᨔᨙᨑ se're
2 - ᨑᨘᨕ rua
3 - ᨈᨒᨘ tallu
4 - ᨕᨄ appa'
5 - ᨒᨗᨆ lima
6 - ᨕᨊ annang
7 - ᨈᨘᨍ tuju
8 - ᨔᨂᨈᨘᨍ sangantuju
9 - ᨔᨒᨄ salapang
10 - ᨔᨄᨘᨒᨚ sampulo
Воктым (Койгорт район)

Воктым () — Коми Республикаын Койгорт районысь Ком сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Гуж (Койгорт район)

Гуж () — Коми Республикаын Койгорт районысь Кажым сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Вылыс Турунъю (Койгорт район)

Вылыс Турунъю () — Коми Республикаын Койгорт районысь Улыс Турунъю сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Лыткина Галина Питиримовна

Лыткина Галина Питиримовна (1928—2014) — коми актриса, РСФСР-са нимӧдана артист.
Олан туй.
Галина Лыткина чужис 1928 вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдін сиктын. Сійӧ кӧсйис лоны артисткаӧн, но 16 арӧсын лои велӧдысьӧн — помаліс Емдін сиктын педучилишӧ. Сійӧс мӧдӧдісны уджавны Кӧрткерӧс районӧ. Паракодӧн Сыктывкарӧ воӧм бӧрын аддзис театрса студиаӧ йӧзӧс чукӧртӧм йылысь юӧр. Г. Лыткин муніс театрӧ да дасьтысьтӧг сдайтіс пыран экзаменъяс. Сылӧн велӧдысьясӧн вӧліны: Николай Дьяконов (студиаӧн веськӧдлысь), Степан Ермолин, роч актёръяс Н. Н. Шамраев, Н. М. Колокольников. Сылӧн кумирӧн коми сцена вылын вӧлі театрса актриса Анна Русина.
Кулӧма 2014-ӧд вося ода-кора тӧлысь 5-ӧд лунӧ.
Зимовка (Койгорт район)

Зимовка () — Коми Республикаын Койгорт районысь Подз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Иванчомъя (Койгорт район)

Иванчомъя () — Коми Республикаын Койгорт районысь Подз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Тыбъю (Койгорт район)

Тыбъю () — Коми Республикаын Койгорт районысь Подз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Луганск Йӧзкостса Республика

Луганск Йӧзкостса Республика — Украинаса Луганск обласьт мутасын лӧсьӧдӧм пыдди пуктытӧм канму, мый йылысь вӧлі юӧртӧма 2014 воын, кор Украинаса Асыв-Лунвылын кыптіс йӧзлӧн водзсасьӧм выль власьтлы, кодъяс кутісны веськӧдлыны странанас важ власьт путкыльтӧм бӧрын.
Крым республика (канму)

Крым республика (канму) — Украинаса Крым асвеськӧдлан республика мутасын лӧсьӧдӧм некымын странаӧн пыдди пуктана канму. Крым республика лӧсьӧдӧма 2014 вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ. Рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ Крым кыдзи торъя субъект пырис Рочмуӧ. Украинаса Оланподув серти, Крым да Севастополь век на пырӧны Украинаӧ.
Вомын (Емдін район)

Вомын () — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Висдін (Емдін район)

Висдін () — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Гӧбанов (Емдін район)

Гӧбанов () — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Себуан кыв

Себуан кыв ("Bisaya, Sinugbuanon, Binisaya nga Sugbuanon"), сідзжӧ сугбу, сугбуанон, висайя либӧ бинисайя — Себу, Бохоль, Лейте, Негрос да Минданао діяс вылын (Филиппинъяс) малай-полинезия кыв. Анбур — латин.
Себуан анбур.
Aa Bb Kk Dd EeGg Hh Ii Ll Mm Nn NGng Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy
Выльтыдор

Выльтыдор () — Сыктывкар каркытшӧ пырысь посёлок. Пырӧ Сыктывкар каркытшлӧн Вылыс Максаковка кар кодь посёлоклӧн администрация улӧ.
Ним артмӧм.
Посёлок артмис Выльты бокын; сысянь и муніс посёлоклы нимыс.
География.
Посёлок пукалӧ Выльты да Сыктыв ю костын. Выльтыдорсянь Вылыс Максаковка юрсиктӧдз 7 км, Сыктывкарӧдз 9 км.
Уличаяс.
Посёлокын вит улича:
Олысь лыд.
2010 воын Выльтыдорын олісны комияс (54 %), рочьяс (40 %), украинечьяс (5%).
Культура.
2014 во вылӧ посёлокын эм Культура керка (восьтӧма 1953 воын), медпункт.
Велӧдӧм.
Выльтыдорын уджалӧ 65-ӧд №-а челядь видзанін. Сійӧ вӧлі восьтӧма 1963-ӧд воын. 2011 воын кыпӧдӧма медшӧр корпускӧд орччӧн узьлан да ворсан корпус. 2018 во кежлӧ садикыслӧн куим корпусын 13 челядь котыр. 26 морт зільӧ 317 кагакӧд.
Вылыс Максаковка

Вылыс Максаковка () — Сыктывкар каркытшӧ пырысь кар кодь посёлок.
Ним артмӧм.
Посёлок ним артмӧма Максаковка ас нимысь. Тадзи вӧлі шуӧны мортӧс, коді 1931 воын тані, Сыктыв юсянь 11 км сайын, лӧсьӧдіс Максаковка рейдса медводдза бригада.
География.
Посёлок пукалӧ Сыктыв юлӧн веськыд берегын. Вылыс Максаковкасянь Сыктывкарӧдз 14 км.
Культура.
Вылыс Максаковкаын 2014 во вылӧ уджалӧны: библиотека (Шӧр бибилиотека системалӧн 2 №-а юкӧн), пошта юкӧн, «Лира» досуг шӧрин, «Максаковка» реабилитациа шӧрин, спорт да дзоньвидзалун ёнмӧдан шӧрин, амбулатория, аптека, 8 №-а пывсян.
Велӧдӧм.
Посёлокын 2014 воын уджалӧны: 95-ӧд да 120-ӧд №-а челядь видзанінъяс, 15-ӧд №-а шӧр школа, «Челядьлы шылад школа» содтӧд тӧдӧмлун сетан учреждение, 15-ӧд №-а челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧрин, 4-ӧд №-а коррекционнӧй школа-интернат, 20-ӧд №-а профессиональнӧй училишӧ.
Вылыс Мыртыю

Вылыс Мыртыю () — Сыктывкар каркытшӧ пырысь сикт кодь посёлок.
География.
Вылыс Мыртыюсянь Вылыс Максаковка юрсиктӧдз 13 км, Сыктывкарӧдз 27 км.
Гӧрд Затон

Гӧрд Затон () — Сыктывкар каркытшӧ пырысь кар кодь посёлок.
География.
Гӧрд Затонсянь Сыктывкарӧдз 9 км., кодӧ вуджны Сыктыв ю вомӧн пос.
Коми Республикаса нимӧдана уджалысь

Коми республикаса нимӧдана уджалысь — Коми Республикаын почёт ним, лӧсьӧдӧма 1994 воын.
«Коми республикаса нимӧдана уджалысь» ним вичмӧ налы, кодлӧн эм Коми Республика водзын канму да йӧзкӧд ноксян уджын пай. Сiдзжӧ татшӧм ним сетӧны велӧдысьяслы.
«Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» ним сетӧны вит во мысти Коми Республикаса Юралысьлӧн Почёт грамота босьтӧм бӧрын. Почёт ним босьтысьяс новлӧны «Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» морӧсвывса пас.
Октябрса революциа орден

Октябрса Революциа орден () — СССР-ын орден.
История.
Октябрса революциясянь ветымын во кольӧмлы вӧлі лӧсьӧдӧма Октябрса Революциа орден.
Статут.
Татшӧм орден сетӧны СССР-са олысьяслы, организацияяслы, уджалысь коллективъяслы, каръяслы да мукӧдлы. Сідз жӧ вермисны сетны и суйӧрсайса олысьяслы. Орден сетӧны:
Октябрса революция орден новлӧны морӧс шуйгаладорын Ленин орден бӧрын.
Шомысов Владимир Игоревич

Шомысов Владимир Игоревич (1954—2021) — коми велӧдысь гижысь, журналист, «Коми войтыр» ӧтмунӧмын водзмӧстчысь.
Олан туй.
Владимир Шомысов чужӧма 1954-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лунӧ Кулӧмдін район Пожӧгын. 1971-ӧд воын помалӧма Пожӧгса шӧр школа, 1975-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтын филология факультетысь коми да роч кыв кафедра. Уна во уджалӧма коми кыв да литература велӧдысьӧн.
Кулӧма 2021-ӧд вося йирым тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Владимир Шомысов гижӧма комиӧн челядьлы кывбуръяс да висьтъяс. Найӧ петавлісны «Би кинь» да «Войвыв кодзув» журналъясын, «Аняби» чукӧрын (2001). Йӧзӧдӧма «Серпасалӧм коми-роч словарь» (1998), «Пемӧс, быдмӧг да тшак серпаса комиа-роча экологическӧй кывчукӧр» (2010).
Мукӧдтор.
В.И. Шомысов тӧдса, кыдзи сюмӧдысь да пуысь вӧчасьысь. Вӧчӧмторъяснас петкӧдчылӧма Сыктывкарса коми культура шӧринын, Коми Республикаса фин-йӧгра культура шӧринын, Москваын Россияса Президент бердын Коми Республикалӧн пыр петкӧдчанінын.
Хилигайнон (кыв)

Хилигайнон ("Ilonggo"), сідзжӧ илонгго — Филиппин діяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин.
Хилигайнон анбур.
Aa Bb Kk Dd Ee Gg Hh Ii Ll Mm Nn NG ng Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy ' -
1 - Isá
2 - Duhá
3 - Tatlo
4 - Apat
5 - Limá
6 - Anum
7 - Pitó
8 - Waló
9 - Siyám
10 - Púlô
100 - Gatús
1000 - Libó
Amay namon, nga yara ka sa mga langit
Pagdayawon ang imo ngalan
Umabot sa amon ang imo ginharian
Matuman ang imo buot
Diri sa duta subong sang sa langit
Hatagan mo kami nian sing kan-on namon
Sa matag-adlaw
Kag ipatawad mo ang mga sala namon
Subong nga ginapatawad namon ang nakasala sa amon
Kag dili mo kami nga ipagpadaug sa mga panulay
Gino-o luwason mo kami sa kalaut
Amen.
Петер Домокош

Петер Домокош (1936—2014) — Маддярмуысь нималана туялысь, фин-йӧгра литература туялысь, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй.
Пал Петер Домокош чужӧма Венгрияын Дердьофалу сиктын 1936-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ. 1959-ӧд воын помалӧма Лоранд Этвеш нима Будапештса университет. 1965—1970-ӧд воясын уджалӧма лекторӧн Ленинградса канму университетысь фин-йӧгра филология кафедраын.
1971-ӧд восянь профессор Домокош велӧдӧма Будапештса университетысь фин-йӧгра филология кафедраын. 1973-ӧд воын дорйӧма кандидат ним вылӧ диссертация (удмурт литература историяысь), 1984-ӧд воын — доктор ним вылӧ диссертация (этша лыда урал войтырлӧн литература лӧсьӧдӧм).
Кулӧма 2014-ӧд вося ода-кора тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Илокано (кыв)

Илокано ("Ti Pagsasao nga Iloko") — Филиппин діяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин.
1 - maysa
2 - dua
3 - tallo
4 - uppat
5 - lima
6 - innem
7 - pito
8 - walo
9 - siam
10 - sangapulo
100 - sangagasut
1000 - sangaribo
10000 - sangalaksa
1000000 - sangariwriw
1000000000 - sangabilion
Amami, nga addaka sadi langit,
Madaydayaw koma ti Naganmo.
Umay koma ti pagariam.
Maaramid koma ti pagayatam
Kas sadi langit kasta met ditoy daga.
Itedmo kadakam ita ti taraonmi iti inaldaw.
Ket pakawanennakami kadagiti ut-utangmi,
A kas met panamakawanmi
Kadagiti nakautang kadakami.
Ket dinakam iyeg iti pannakasulisog,
No di ket isalakannakami iti dakes.
Филиппов Севастьян Филиппович

Филиппов Севастьян Филиппович (1920—1979) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь.
Олан туй.
Чужис 1920 воын. Воюйтлiс 241-ӧд полкын, 1066-ӧд стрелковӧй полкын. Воюйтӧма Волхов, Ленинград, Балтикабердса фронтъясын. Военнӧй званиеыс — старшӧй сержант.
Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи вӧлi кыкысь доймывлӧма: 1941-ӧд воын доймывлӧма юрыс, и 1942-ӧд воын. Кувсьӧма 1979-ӧд воын. Гуалӧма Инта каркытшса Косьювом сиктын.
Наградаяс.
Наградитӧма медальясӧн:
Филиппов Лазарь Степанович

Филиппов Лазарь Степанович (1900—1973) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь.
Олан туй.
Чужис 1900-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 30-ӧд лунӧ Кожва районса Сидорово сиктын, крестьянин семьяын. Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз уджавлӧма плотникӧн «Чапаев» нима колхозын. Уджалӧма сiдзжӧ школа кыпӧдігӧн. Война вылӧ нуӧмаӧсь 1941-ӧд воын Кожваса военкоматсянь. Тыш дырйи дойдлӧма тысӧ, бурдӧдчӧма госпитальын. Демобилизуйтчӧма 1945-ӧд воын. Война бӧрын уджалӧма колхозын, кыпӧдӧма вӧв видзан, мӧс карта, сiдзжӧ уджалiс чери кыйысьӧн.
Кувсьӧма Косьювомын сиктын 1973-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Культура керка

Культура керка — культура учреждение, кӧні дасьтӧны да нуӧдӧны культуракӧд йитчӧм мероприятиеяс.
Коми Республикаса национальнӧй библиотека

Коми Республикаса национальнӧй библиотека () — Коми Республикаын медшӧр небӧг видзанін.
Троича вичко (Пожӧг)

Троича вичко
История.
19-ӧд нэмын Пожӧг сиктын кыптiс пуысь вӧчӧм вичко. Сиктын олысьяс, странаӧн веськӧдлысь отсӧгӧн (канму казнаысь вӧлi сетӧма деньга кирпичысь вичко вӧчӧм вылӧ) италияысь воӧм архитектор отсӧгӧн 1850-ӧд воын Эжва берег вылын заводитiсны вӧчны ыджыд вичко. Вӧчисны эз ӧдйӧ, 40 во чӧж. Пожӧг сиктын джуджыд берег йылын кыптiс ыджыдсьыс-ыджыд храм. Стенъяссӧ серпасалiсны нималана живописецъяс. Быд воскресеньӧ матысса грездъясын олысьяс волісны вичкоӧ.
1930-ӧд воын вичкосӧ жугӧдіс енлы паныд мунысь власьт. Вичко пытшкысь ставсӧ петкӧдісны, рӧзӧритiсны. Мукӧд енпӧвсӧ енлы эскысьяс удитiсны дзебны, мукӧдсӧ ставсӧ жугӧдiсны. 1939-ӧд воын вичко тупкисны. Службаяссӧ нуӧдiсны керкаясын. Вичкоын восьтiсны клуб. Бӧрынджык сэнi видзисны пызь.
2010-ӧд воын эскысь йӧзкӧд ӧттшӧтш вӧлі вӧчӧма войвывса вичко джынйыс. 3 во чӧж нин мунӧны уджъяс вичкосӧ выльысь вӧчӧм могысь.
Вӧлӧкӧвӧй (Заполярнӧй район)

Вӧлӧкӧвӧй () — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм.
Медводз грездыс вӧлі шусьӧ Терентьевка — медводдза овмӧдчысьяслӧн ов сертиыс. Сёрӧнджык кутіс шусьыны Волоковая ю серти. Татчӧс олысьяс изьва кылӧн грездсӧ шуӧны Вӧлэкевей либӧ Вӧлэкей.
География.
Грезд пукалӧ Пёша юлӧн шуйга берегас. Вӧлӧкӧвӧйсянь Улыс Пёша юрсиктӧдз 40 км. Медматыса оланін — 22 км сайын Вылыс Пёша, кӧні олӧны рочьяс.
История.
2014 воын грездын вӧлі: Аэродром, кык вузасянін, начальнӧй школа-челядь видзанін, ФАП, культура керка.
Овмӧс.
Олысьяс уджалӧны кӧр видзан котырын. Водзынсӧ вӧлі мӧс видзан ферма.
Транспорт.
Вӧлӧкӧвӧйӧ Наръяна-Марсянь позьӧ воӧдчыны ӧтчыдысь вежоннас АН-2 самолётӧн либӧ МИ-8 вертолётӧн. Эм му туй, мый йитӧ грездсӧ Улыс Пёша грездкӧд да Улыс Пёша юрсикткӧд.
Улыс Пёша (Заполярнӧй район)

Улыс Пёша () — Яран асвеськӧдлан кытшын сикт, Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧветса шӧрсикт.
Вылыс Пёша (Заполярнӧй район)

Вылыс Пёша () — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
Волонга (Заполярнӧй район)

Волонга () — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм.
Нимыс артмӧма татшӧм жӧ нима юысь.
Экономика.
Народлöн медшöр уджыс – чери кыйöм. СПК РК "Заполярье" чери кыйöм кузя участок.
Белушье (Заполярнӧй район)

Белушье () — Яран асвеськӧдлан кытшын Заполярнӧй районысь Пёша сикт сӧвет улӧ пырысь грезд.
Кангерлуссуак

Кангерлуссуак (грен. "Kangerlussuaq" («ыджыд фъорд»)), важӧн дан. Сӧндре Стрӧмфъорд ("Søndre Strømfjord") — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Олысь лыд: 512.
Тасиилак

Тасиилак (грен. "Tasiilaq"), важӧн Аммассалик либӧ Ангмагссалик — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Олысь лыд: 2017.
Каанаак

Каанаак (грен. "Qaanaaq"), важӧн Туле ("Thule") — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Олысь лыд: 656.
Трояны

Трояны (пол. "Trojany") — тайö сикт Польшаын, Домбрувка гминаын.
Йӧз: 490 гӧгӧр (2014).
Маниитсок

Маниитсок (грен. "Maniitsoq"), важӧн дан. Суккертоппен ("Sukkertoppen", «сакар быг») — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Олысь лыд: 2670 (2013).
Капампанган (кыв)

Капампанган ("Amánung Sísuan"), сидзжӧ пампанго — Лусон ді вылын (Филиппинъяс) малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин да кулитан.
Ме - yaku, aku
Тэ - ika
Сійӧ - iya, ya
Ми (кыкнан) - ikata
Ми (тэкӧд) - ikatamu, itamu
Ми (тэтӧг) - ikami, ike
Ті - ikayo, iko
Найӧ - ila
1 - isa, metung
2 - adua
3 - atlu
4 - apat
5 - lima
6 - anam
7 - pitu
8 - walu
9 - siyam
10 - apulu
11 - labing metung
20 - adwang pulu
100 - hanggatus, dinalan, metung dalan
1000 - libu, metung libu, metung a libu
Ibpa mi, a atiu banua.
Misamban ya ing lagyu Mu.
Datang quecami
ing cayarian Mu.
Mipamintuan ing lub Mu,
queti sulip anti banua.
Ing cacanan mi qñg aldo-aldo
ibie Mu quecami qñg aldo ngeni.
Ampon ipatauad Mo quecami ring sala mi Queca,
anti ing pamamatauad mi caring micasala quecami.
E Mu que ipaisaul qñg tucsu,
nune icabus Mu cami caring sablang maroc. Amen.
Варай-варай (кыв)

Варай-варай ("winaray, samarnon"), сидзжӧ варай, самар-лейте либӧ самарнон — Филиппинъяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин.
Латин анбур.
Aa Bb Kk Dd Gg Hh Ii Ll Mm Nn NG ng Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy
Пыртӧм кывъясын сідзжӧ:
Cc Ee Ff Jj Ññ Oo Qq Vv Xx Zz
Ме - ako, ak
Тэ - ikaw, ka
Сійӧ - hiya, siya
Ми (тэкӧд) - kita, kit, kirita
Ми (тэтӧг) - kami
Ті - kamo, kam
Найӧ - hira, sira
Пример.
Nga an ngatanan nga mga tawo, nahimugso talwas ug katpong ha ira dignidad ug katdungan. Hira natawo dinhi ha tuna mayda konsensya ug isip ug kaangayan gud la nga an ira pagtagad ha tagsatagsa sugad hin magburugto.
Бохотница

Бохотница (, ) — тайӧ сикт Польшаын, Люблин воеводстволӧн юркар. Йӧз: .
Важ англичан кыв

Важ англичан кыв ("Ænglisc, Anglisc, Englisc") либӧ англ-саксон кыв — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XII нэмӧдз Англияын, рытыв-лун Шотландияын, а сідзжӧ асыв Уэльсын; ӧнія англичанлӧн подув кыв. Анбур — важ герман рунаяс (футорк), сёрӧнджык латин.
1 - an
2 - tƿa
3 - þri
4 - feoƿer
5 - fif
6 - sex
7 - seofon
8 - eahta
9 - niȝon
10 - tien
11 - endleofan
12 - tƿelf
13 - þreotiene
14 - feoƿertiene
15 - fiftiene
16 - siextiene
17 - seofontiene
18 - eahtatiene
19 - niȝontiene
20 - tƿentiȝ
Þu ure fæder, þe eart on heofonum,
sy þin nama ᵹehalᵹod.
Cume ðin rice.
Sy ðin wylla on eorðan swaswa on heofonum.
Syle us todæᵹ urne dæᵹhwamlicam hlaf.
And forᵹyf us ure ᵹyltas
swaswa we forᵹyfað ðamþe wið us aᵹyltað.
And ne læd ðu na us on costnunᵹe,
ac alys us fram yfele.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Шӧр англичан кыв
Шӧр англичан кыв

Шӧр англичан кыв ("Middel Englissh") — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XV нэмӧдз Англияын, рытыв-лун Шотландияын, а сідзжӧ асыв Уэльсын; ӧнія англичанлӧн подув кыв. Анбур — латин.
Латин анбур.
Aa Ææ Bb Cc Dd Ðð Ee Ff Gg Ȝȝ Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Þþ Uu Vv Ww Ƿƿ Xx Yy Zz 
1 - ón
2 - twó
3 - thréo
4 - fower / foure
5 - fyve
6 - syxe
7 - seovene
8 - eyghte
9 - nyne / nighen
10 - tene
11 - elleven
12 - twelve
13 - thritene
14 - fourtene
15 - fiftene
16 - sixtene
17 - seventene
18 - eyghtene
19 - nynetene
20 - twenty
Forrþrihht anan se time comm
þatt ure Drihhtin wollde
ben borenn i þiss middellærd
forr all mannkinne nede
he chæs himm sone kinnessmenn
all swillke summ he wollde
and whær he wollde borenn ben
he chæs all att hiss wille.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Важ англичан кыв
Худяев Николай Алексеевич

Худяев Николай Алексеевич (1930) — РСФСР-са коммунальнӧй овмӧсын нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Николай Худяев чужис Сыктывдін районса Худяев грездын.
Ульныров Владимир Васильевич

Ульныров Владимир Васильевич (1924—2000) — Социалистическӧй Уджвывса Герой, мусир перйысь.
Олан туй.
Владимир Ульныров чужӧма Кулӧмдін уездса Ручын 1924-ӧд вося сора тӧлысь 12-ӧд лунӧ. Зонкалы вӧлӧма 10 арӧс, кор кулӧма батьыс. 1939-ӧд воын локтӧма Уква карӧ. Тані помалӧма ФЗО школа, кутӧӈа уджавны мусир перъянінын.
1942-ӧд вося моз тӧлысь Кулӧмдін райвоенкомат босьтӧма сійӧс Гӧрд Армия. Ӧшым тӧлысьсянь фронт вылын. Тышкасьӧма Рытыв-Войвыв, Калинин, 3-ӧд Белоруссияса да 2-ӧд Балтикабердса фронтъясын. Вӧлӧма сержантӧн, наводчикӧн, сэсся 76 мм орудиеса командирӧн. Мездӧма Орша, Витебск, Полоцк, Рига да мукӧд кар. 1947-ӧд воын демобилизируйтчӧма.
Мусир да биару перъян промышленносьтын гырысь вермӧмъясысь 1959 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ В.В. Ульныровлы сетісны Социалистическӧй Уджвывса Геройлысь ним.
Кулӧма 2000-ӧд воын, гуалӧма Сосногорскын.
Важ вылыс немеч кыв

Важ вылыс немеч кыв ("Diutisca Zunga") — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XI нэмӧдз лунвыв Германияын, Австрия да Швейцарияын, а сідзжӧ лунвыв Богемияын (Чехия); ӧнія немечлӧн подув кыв. Анбур — важ герман рунаяс (футарк), сёрӧнджык латин.
1 - ein
2 - zwei
3 - drī
4 - feor, fior
5 - fimf, finf
6 - sëhs
7 - sibun
8 - ahto
9 - niun
10 - zëhan, zëhen
11 - einlif
12 - zwelif
13 - drīzëhan
20 - zweinzug
30 - drīẓẓug, drīẓug
100 - zëhanzug, hunt
200 - zwei hunt
1000 - thūsunt, dūsunt
Fater unsēr, thu in himilom bist,
giuuīhit sī namo thīn.
quaeme rīchi thīn.
uuerdhe uuilleo thīn,
sama sō in himile endi in erthu.
Brooth unseraz emezzīgaz gib uns hiutu.
endi farlāz uns sculdhi unsero,
sama sō uuir farlāzzēm scolōm unserēm.
endi ni gileidi unsih in costunga.
auh arlōsi unsih fona ubile.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Шӧр вылыс немеч кыв
Шӧр вылыс немеч кыв

Шӧр вылыс немеч кыв ("Diutsch, Tiutsch") — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XIV нэмӧдз лунвыв Германияын, Австрия да Швейцарияын; ӧнія немечлӧн подув кыв. Анбур — латин.
1 - eins
2 - zwei
3 - drei
4 - vier
5 - fünf
6 - sechs, sëchs, sêchs
7 - sieben
8 - acht, âcht
9 - neun
10 - zehn
11 - elf
12 - zwölf
13 - dreizehn
20 - zwanzig
100 - hundert
1000 - tausend
Uns ist in alten mæren wunders vil geseit
von helden lobebæren, von grôzer arebeit,
von freuden, hôchgezîten, von weinen und von klagen,
von küener recken strîten muget ir nu wunder hœren sagen
Ez wuohs in Burgonden ein vil edel magedîn,
daz in allen landen niht schœners mohte sîn,
Kriemhilt geheizen: si wart ein scœne wîp.
dar umbe muosen degene vil verliesen den lîp.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Важ вылыс немеч кыв
Эльзас кыв

Эльзас кыв ("Elsässerditsch") либӧ эльзас сёрнисикас — тайӧ Эльзасын (асыввыв Франция) герман кыв (либӧ немечлӧн сёрнисикас).
1 - eins
2 - zwei
3 - drej
4 - vier
5 - finef
6 - sechs
7 - siwwe
8 - àcht
9 - niin
10 - zehn
11 - elef
12 - dzwelef
13 - drizehn
20 - zwànzig
30 - drissig
100 - hundert
1000 - döisig
Улыс немеч кыв

Улыс немеч кыв ("Plattdüütsch, Nedderdüütsch") либӧ улыс саксон кыв — тайӧ войвыв Германияын, Нидерландъясын да Данияын герман кыв. Улыс немечӧн сёрнитӧны сідзжӧ немеч котыръяс Мексикаын, Боливияын да Парагвайын. Важӧн кывйӧн сёрнитісны немечъяс войвыв Польшаын, Балтикадорын да Украинаын. 
1 - een
2 - twee
3 - dree
4 - veer
5 - fiev
6 - söss
7 - söven
8 - acht
9 - negen
10 - tien