tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Оулайнен

Оулайнен ( суоми Oulainen , швед Oulais ) тайӧ Суомиын кар, Войвыв Остроботния провинцияын.
Карын олö 7904 морт (2010). Карлӧн ыдждаыс 597,56 км2, на пиысь ва пытшкӧсыс 10,02 км2. Йӧз лыдыс 13,45 морт/км2.
Авиалесоокхрана

«Авиалесоокхрана» — Россияса правительственнӧй организация, коді эм авиация отсӧгӧн, кутшӧмӧс веськӧдӧма вӧръяс видзӧм вылӧ. Сылӧн юкӧнъясыс эмӧсь уна регионын, тшӧтш и Карелия Республикаын.
Лӧсьӧдӧма 1934 воын.
Муезерский

Муезерский ( роч Muezerskiy , карел Muejärvi , суоми Muejärvi / Muyojärvi ) - тайӧ Рочмуын кар типса посёлок Карелия Республикалӧн шӧр юкӧнсянь рытыввылын. Сiйö Мюэзерскöй районлöн административнöй шöрин да медся ыджыд овмöдчöмин, а сiдзжö Мюезерскöй кар овмöдчöминлöн шöрин да сылöн öти овмöдчöмин.
История.
Посёлок артмис XVI нэмын кыдзи Муэзеро сикт. Мöд мирöвöй война дырйи сиктсö бырöдiсны. 1962 воын сиктсӧ Суоярвикӧд йитӧма Рытыввыв Карелияса кӧрт туй. 1965 воын Муезерка кöрт туй вокзалöн сикт босьтiс карса сиктлысь статус да босьтiс öнiя ним.
1966 вося декабр 30 лунö артмис Муэзерскöй район, кодлöн административнöй шöриннас вöлi Мюзерскöй сикт.
География.
Сиктыс меститчӧма районлӧн шӧр юкӧнас, важ районнӧй шӧринъяс Реболи да Ругярви шӧрын, ёнджыкасӧ Муезерка юлӧн шуйга берегын. Сикт гӧгӧр вӧр. Сиктлöн неыджыд юкöн сулалö 15 км рытыввылын Муй тылöн войвыв берегын. Петрозаводскöдз лунвывлань веськыд визьöн 270 км, кöрт туйöд 375 км да автомашина туйöд 440 км. Медся матысса кар — Костомукша, 97 км войвывлань кыдзи лэбзьӧ ворон.
Климатыс шоныд. Вонас шӧркодь шоныдыс +1,3 C°.
Омыть

Омыть - Ю Удмуртияын.
Сылӧн пикӧ воӧм Зотово сиктсянь 2,5 км сайын. Юыс визувтö Глаз обласьтлöн территория пыр да усьö Пыжеп юö. Кузьтаыс - 32 балл.
Гидрология.
Медшӧр вожъяс:
рытыввывсянь: Чебершур, Багаишур, Симпал, Изошур, Каршур;
веськыдвылас - Ыджыд овраг, Шестнец, Дондышур.
Ю берегын эм Понино шойна.
Титаник (фильм, 1997)

«Титаник» — 1997 вося американскӧй катастрофа да романтика драма фильм, режиссёрыс Джеймс Кэмерон.
Удж лоис кино историяын медся уна сьӧм босьтысь фильмӧн 12 воӧн 2009 воӧдз, кор сійӧс пыртіс «Аватар» фильм.
Метро 2033

Метро 2033 - Дмитрий Глуховскийлӧн постапокалиптическӧй роман, кӧні висьтавсьӧ Му вылын ядернӧй война бӧрын Москваса метроын йӧзлӧн олӧм йылысь. Лэдзӧма «Эксмо» небӧг лэдзанінын 2005 воын да выльысь лэдзӧма «Народная литература» небӧг лэдзанінын 2007 воын. «Еврокон» Европаса литературнӧй конкурсын повесьтлы сетісны 2007 вося «Медбур дебют» ним.
Теракт в «Крокус Сити Холле»

Террористическӧй акт в «Крокус Сити Холле» - лоис 2024 вося март 22 лунӧ Москва кад серти 20 час гӧгӧр. Атака дырйи лои массӧвӧй лыйсьӧм да взрывъяс: тышкасьысьяс восьтісны би стрӧйбаын олысь гражданскӧй йӧз вылӧ, ӧзтісны би аудиторияын, а сэсся петісны стрӧйбаысь да пышйисны машинаӧн. Атака дырйи куліс 145 мортысь этшаджык (на лыдын ӧти челядь), ранитчис 551 морт. Взрывъяс да пӧжаръяс вӧсна концертнӧй зал стрӧйбасӧ пӧшти ставнас бырӧдісны.
DC-9 самолёт лэбзис Форт-Уорт карын

DC-9 самолёт лэбзис Форт-Уорт карын - самолёт катастрофа, коді лоис 1972 вося май 30 лунӧ. Delta Air Lines компанияысь McDonnell Douglas DC-9-14 нуӧдіс велӧдчан рейс DL9570 Даллассянь Форт-Уортӧдз да бӧр, но Форт-Уортӧ мӧдысь матыстчигӧн сылы шыбитчис мӧд самолётсянь будильник (сідзжӧ нуӧдіс велӧдчан рейс) да . лэччис взлётно-посадочнӧй полоса вылӧ. Борт вылын став 4 экипажсаыс кулісны.
Ратуша Янгона

Ратуша Янгона - Янгон карса мэриа, Мьянмаса медся ыджыд кар, Янгон кар сӧвмӧдан комитетлӧн оланін. Стрӧйбасӧ пыртӧма Янгон карын наследие лыдӧ.
AGM-154 JSOW

AGM-154 JSOW ( Joint Standoff Weapon ) — тайӧ американскӧй воздух-земля круизнӧй бомба. Кӧть и JSOW управляемӧй, сійӧ абу ракета суоми терминологияын сылӧн моторизация тырмытӧмлунысь. JSOW лӧсьӧдӧма Raytheon компанияын, помалӧма 1999 воын.
Сы вöсна мый Суомилы важöн нин мöвпалiсны босьтны ёнджыка сöвмöдöм JASSM круизнöй ракетаяс, США-са Конгресслöн вузасьöмлы паныд сувтöм вöсна, Суомиса ВВС босьтiс AGM-154 круизнöй бомбаяс аслас «Хорнет» истребительяслы MLU2 выльмöдан проект серти. Но 2011 вося лӧддза-номъя тӧлысьын Конгресс лэдзис вузавны JASSM ракетаяс, а босьтӧм йылысь политика решениесӧ примитісны 2012 вося март 3 лунӧ.
AGM-154 JSOW медводдзаысь вӧдитчисны боевӧй уджъясын Иракын «Пустыня лиса» операция дырйи 1998 вося декабр 17 лунӧ, кор сійӧс лэдзисны USS Enterprise-ысь F-18-ӧн Багдад сайын мишень вылӧ. 1998 восянь уна сикас уджтасъясӧ пыртӧма 400-ысь унджык JSOW.
Таинственнӧй шкурка

Таинственнӧй шкурка - Америкаса асшӧр кинорежиссёр Грегг Аракилӧн ӧкмысӧд фильм Скотт Хеймлӧн татшӧм жӧ нима роман серти челядьдырся сексуальнӧй лёк ногӧн тышкасьӧмысь ловъя кольӧм кык ёрт йылысь. Фильмлӧн премьераыс петіс 2004 вося йирым тӧлысь 3 лунӧ Венецияса кинофестиваль вылын. Россияын фильм петіс ограничённӧй релизӧн 2005 вося моз тӧлысь 26 лунӧ.
Югра-Самотлор

"Югра-Самотлор" — Нижневартовск карысь мужичöйяслöн волейбол кузя Сöветскöй да Россияса клуб. Лӧсьӧдӧма 1987 воын.
Нижневартовск

Нижневартовск - тайӧ Рочмуса кар, Ханты-Мансийск асвеськӧдлан кытшлӧн Нижневартовск обласьтлӧн административнӧй шӧрин — Угра. Сійӧ меститчӧма Обь ю берегын Самотлор нефть перъянінсянь матын да лоӧ Россияса нефть промышленносьтлӧн медся ыджыд шӧринъясысь ӧтиӧн.
Владимир нима собор (Севастопольын)

Владимир нима собор - Севастопольын православнöй вичко, роч адмиралъяслöн да морскöй офицеръяслöн дзебанін, архитектура да историческöй памятник. Соборыс сулалö Шöр карса гöра вылын, кытысь сiйö бура тыдалö карса мукöд юкöнъясысь.
Медым торйӧдны сійӧс Черсонесосса Владимирскӧй соборысь, Севастопольса соборсӧ тшӧкыда шуӧны «Владимирскӧй собор — адмиралъяслӧн дзебанін».
Херсонесса Вежа Владимир нима собор

Херсонесса Вежа Владимир нима собор - Севастопольса православнöй вичко, Роч православнöй вичколöн Симферопольса да Крымса епархиялöн коймöд кафедральнöй собор. Лӧсьӧдӧма Дэвид Гриммлӧн проект серти местаын, кодӧс лыддьӧны сэтшӧм местаяс лыдын, кӧні 987 воын пыртӧмаӧсь ыджыд князь Владимирӧс. Священник 1891 воын; бурмӧдӧма жугалӧм состояниеысь 1990-ӧд воясӧ - 2000-ӧд вояс заводитчигӧн. Öнiя кадö сiйö меститчöма Тавридскöй Херсонес музей-заповедниклöн территория вылын.
Херсонес Таврида

Херсонес Таврический - полис, кодӧс лӧсьӧдісны важ грекъяс Крымлӧн лунвыв берегын Геракл дi вылын. Меститчӧма ӧнія Севастополь му вылын.
Херсонес Таврида — Войвыв Сьӧд саридздорса ӧти важ кар, кӧні XIV нэм помӧдз дугдывтӧмӧн видзисны карса олӧм.
Аий Локуций

Аий Локуций - Римса ен, сёрни ен.
364 воын Рим лӧсьӧдӧмсянь, галлъяслӧн уськӧдчӧм бӧрын, римскӧй уличаясысь ӧти вылын — Via nova — кыліс гӧлӧс, коді ӧлӧдіс римлянаӧс врагъяслӧн матынлун йылысь. Найӧ эз сетны гӧлӧссӧ, а карсӧ жугӧдісны сенонъяс. Тайӧ улича вылын кыпӧдісны храм енлы, коді ӧбидитчис йӧзлы тӧждысьӧмысь.
Сайпан дi вылын трагедия

Сайпан дi вылын трагедия - ним, кутшӧмӧс сетӧма фильмлы СССР кино дистрибуцияын (оригиналын — «Бӧръя нывъяс», (япон кыв вылын 最後の女達, Saigo no onna tachi англия кыв вылын. Бӧръя нывъяс) — японскӧй сьӧд да еджыд драма фильм, режиссёрыс Киёси Кусуда Ёситаро Синоцукалӧн висьт серти , петіс 1954 воын.
Бронтозавр тышкасьӧ кератозавръяскӧд

Бронтозавр тышкасьӧ кератозавръяскӧд - скульптура композиция 1932 воын Крымса Саки карын. Сак серпасалöма карлöн герб вылын кыдзи карлöн символъясысь öти.
Саки (кар)

Са́ки - кар Крымын. Сійӧ Крымса Саки районлӧн шӧрин, но оз пыр районӧ, артмӧдӧ Саки кар район (Саки карса сӧвет) кыдзи сы пытшкын ӧти йӧза район. Балнеологическӧй му курорт.
XXI нэм заводитчигӧн кар ёна сӧвмӧ кыдзи «коляскаӧн ветлысьяслӧн юркар»: сійӧ 80%-ӧн могмӧдӧма пандуясӧн да лӧсьӧдӧма омӧля ветлысь йӧзӧс примитӧм да овмӧдӧм вылӧ, кодъяс лоӧны сылӧн олысьяс пиысь пӧшти нёльӧд пайӧн
. Тайӧ ёна йитчӧма шоныд климат да лӧсьыд берегдорса равниналӧн удобнӧй сочетаниекӧд.
Марафон (мультфильм)

Марафон - Сӧветскӧй неыджыд мультфильм, кодӧс лэдзисны 1988 воын «Беларусьфильм» да «Союзмультфильм» киностудияяс. Режиссёръяс Михаил Тумели да Александр Петровлöн курсöвöй удж. Мультфильмсӧ сиӧма Микки Мауслы 60 во тырӧмлы да паськыда петкӧдлісны Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясын Дисней студиялӧн юбилейнӧй программаяс дырйи.
Юалӧм да вочавидзӧм система

Юалӧм да вочавидзӧм система - информационнöй система, кодi вермö примитны юалöмъяс да вочавидзны на вылö естественнöй кывйöн, мöд ногöн кö, тайö естественнöй кывъя интерфейсöн йитчöм система.
Sea Fighter (FSF-1)

"Си Файтер" ( FSF-1 ) — экспериментальнӧй литоральнӧй боевӧй судно, служитӧ АӦШ-са ВМФ-ын. Суднолӧн эм двойнӧй корпуса, ичӧт ва линия площадь (SWATH) конструкция, мый сетӧ аслыспӧлӧс стабильносьт и гырысь саридзъясын. Судно вермас уджавны кыдзи океанын, сідзи и берегдорса зонын.
Кöдзыд Пöль

Кӧдзыд Пӧль — коми йӧзлӧн ӧнія кадся культураын тӧвся шань персонаж. Нимыс артмӧма роч Дед Мороз ним вуджӧдӧмӧн. Сійӧ олӧ Коми Республикаысь Сыктывдін районса Ыб сиктын, Финн-йӧгра этнокультура паркын.
История.
Кӧдзыд Пӧль — коми йӧзкостса культураын мифологияса выльсикас персонаж. Сылӧн образыс артмӧма 1930-ӧд вояс гӧгӧр, кор СССР пасьтала выльвося гажъяс дырйи официальнӧя вӧлі бӧр бергӧдӧма Дед Морозӧс.
Olivetti M24

Olivetti M24 - персональнӧй компьютер, кодӧс лэдзӧ Оливетти 1983 восянь. Процессорӧн вӧдитчисны Intel 8086. Сідзжӧ вузасьӧны AT&amp;T 6300 ним улын.
Сійӧ кадся мукӧд персональнӧй компьютеръясысь торйӧн, М24 ёна лӧсялӧ IBM ПК-лы. Но IBM ПК-ысь торйӧн, кӧні вӧдитчисны Intel 8088 процессорӧн, кодлӧн частотаыс 4,7 МГц, Olivetti M24-ын вӧдитчисны ёна вынаджык Intel 8086-ӧн, 8 МГц частотаӧн да 16-бита шинаӧн.
Крымса мост

Крымса мост - транспортӧн вуджӧм Керчомъя пролив пыр, йитӧ Керчомъя да Тамань дiяс Тузла дi пыр да Тузла кос пыр. Сійӧ артмӧ кык параллельнӧй посысь — туй пос, коді пырӧ А-290 туйӧ (Керчомъя — Новороссийск), да кӧрт туй пос, коді пырӧ Багерово — Вышестеблиевскӧй линияӧ. Ставнас сылӧн кузьтаыс 19 км, лоӧ медся кузь мӧсӧн, кутшӧмӧс стрӧитіс Россия да тшӧкыда шуӧны Европаын медся кузьӧн.
Керчь

Керчь - Крымлöн асыввыв юкöнын кар, сулалö Керчомъя вис берегын. Герой кар. Артмӧдӧ Керчомъя карса район кыдзи сы пытшкын ӧти йӧза район.
Военнӧй граница

Военнӧй граница - межадорса регион Габсбургъяслӧн монархия лунвылын, кытчӧ пырӧ Османскӧй империякӧд граница.
Сійӧ меститчӧма рытыввылын Адриатика саридзсянь асыввылын Трансильванияӧдз нюжалӧм полосаын. Тайӧ регионыс артмӧма христианъяслӧн мусульманскӧй турокъяскӧд войнаясысь да османскӧй государстволӧн тшӧктӧм улын сербъясӧс асланыс пӧль-пӧч муясысь вуджӧдӧмысь. Динарскӧй Альпъяслӧн, Купа, Уна, Сава да Дунай юяслӧн естественнӧй границаясысь ылӧ овмӧдчӧмӧн сербъяс лоисны «границаясӧн» да босьтісны Австрияса правительствосянь военнӧй веськӧдлӧм. Европаӧ османскӧй экспансия заводитчӧм бӧрын водзӧ вылӧ Военнӧй границалӧн юкӧн юкӧныс пырис Хорватияса королевствоӧ, кӧні олісны и хорватъяс, и сербъяс .
Дон ю гаж

Дон ю гаж - Дон ю нимсянь Ростов-на-Дону набережнӧй вылын быд вося мероприятие. Праздник гажъясын нуöдöны конкурсъяс, чери шыд дегустация да быдсяма гажöдчöмъяс. 2016 воын, кор праздниксӧ нуӧдісны 6-ӧдысь, пуктісны изсӧ водзӧ вылӧ «Южнӧй ворота» часовнялы. Праздникъяс вылӧ воліс дас сюрс гӧгӧр морт.
Индукционнӧй плита

Индукционнӧй плита - кухняын электроплита, коді шонтӧ чугунӧн тырӧм посуда веськыда (а оз горелкасӧ, кыдзи традиционнӧй плитаын) индуцируйтӧм вихревой токъясӧн, кодъясӧс артмӧдӧ ыджыд частота магнитнӧй поле, кодлӧн частотаыс 20-100 кГц.
Мокша (ю)

Мокша - ыджыд ю Мордовияын, Пензаын, Улыс Новгородын да Рязань обласьтъясын, Окалӧн веськыд вож, усьӧ Окаӧ сылӧн вомсяньыс 350 км сайын, Касимов карсянь улынджык.
Кузьтаыс - 656 км, дренажнӧй бассейнлӧн площадьыс - 51 сюрс км2.
1950-öд воясын ю шöр юкöнын стрöитiсны некымын ГЭС-ясöн, но судоходнöй шлюзъястöг. 1955 воын ю вомсянь 2 км улынджык. Цна, Мокша ю вылын, кыпöдiсны Рассыпухинскöй гидроэлектростанция да пуысь вöчöм судоходнöй шлюз. Ю вылын навигация мунiс 1990-öд вояс шöрöдз.
Медся гырысь вожъяс: шуйгавылын — Цна, Вад, Атмис, веськыдвылын — Исса, Сивин.
Ю вылын сулалöны Темников, Краснослободск, Ковылкино каръяс, а сiдзжö обласьт шöр сиктъяс Мокшан, Наровчат, Тенгушево, Кадöм.
Этимология.
Ӧткымын туялысьяс -кша формантсӧ лыддьылісны финн-угор кывйӧн. Ф.И.Гордеев ӧткодяліс гидронимсӧ лит. макасынё «грязь, слём», Ю. В. Откупщиков - из лит. mokšė «болото». Нимсӧ, чайта да, колисны важ индоевропаса олысьяс Почья, кодъяс сёрнитісны Балтика дорӧ матын кыв вылын. Гидронимсӧ позьӧ ӧткодявны индоевропаса стебель мекшакӧд, вежӧртӧ «лэдзӧм, лэччӧм». Чайтöны, мый индоевропаса аборигенъяслöн кывйын мокша вежöртöма «ю, ру, ю» да кыдзи термин пырöма уна гидронимö (юяс Ширмокша, Мамокша да мукöд).
Ю нимсяньыс артмис кык мордва этносысь öтилöн ас ним – мокшане (мокш. мокшет).
«Мокша» ним йылысь казьтыштö этша лыда манах Рубрук, Францияса король Людовик IX-лöн монгол хан Сартак дорö посол (1253 во).
ХХ нэмын ю нимсӧ лӧсьӧдӧма сылӧн бассейнын 1950-ӧд воясӧ аддзӧм мокша археологическӧй культура ним серти.
Сталинизм

Сталинизм — термин, кодӧн вӧдитчӧны уна историк, политолог, публицист, правительствоса да общественнӧй деятельяс, медым пасйыны да характеризуйтны политическӧй система, коді артмис СССР-ын (а сэсся сылӧн зависимӧй государствоясын) 1912 воын пытшкӧсса партийнӧй тыш помасьӧм бӧрын. 1920-ӧд вояс помын — 1930-ӧд вояс заводитчигӧн да вӧлі КПСС-лӧн 20-ӧд съездӧдз 1956-ӧд вося февральын.
Политическӧй системалы лӧсялӧны Сталинлӧн диктатура, тоталитарнӧй режим, сталинскӧй репрессияяс, государственнӧй органъяс да веськӧдлысь коммунистическӧй партия ӧтувтӧмыс, цензура, Сталинлысь личность культ сӧвмӧдан пропаганда.
Ислам

Ислам - медся ичӧт да мӧд ыджыд лыда юрнуӧдысьяс, христианство бӧрын, мирса, а сідзжӧ ӧти енлы эскысь абрахамскӧй религия. Приверженнӧйяслӧн лыдыс 2 миллиард гӧгӧр морт (2022 во). Ислам дор сулалысьясӧс шуӧны мусульманъясӧн.
Ислам чужис VII нэмын. Сылы подув пуктысьыс — Мухаммад пророк (570—632). Вежа небӧг — Коран; Исламскӧй велӧдӧмлӧн да оланпаслӧн мӧд медтӧдчана источникыс — Сунна, коді лоӧ традицияяс (хадисъяс) чукӧрӧн Мухаммад пророклӧн шуӧмъяс да уджъяс йылысь. Исламлӧн вит подув — шахада (вераӧн ​​вӧдитчӧм), молитва, пост, закат (гӧльяслы обязательнӧй благотворительность) да паломничество.
Му шарса 28 странаын ислам — государственнӧй либӧ официальнӧй дінму.
Мусульманъяс пиысь унджыкыс (85-90%) — суннитъяс, кольӧмъясыс — шиитъяс да ибадияс. Направлениеяс тшӧтш юксьӧны мазхабъяс вылӧ.
Кыв юрбитӧм: араб кыв.
Бурдӧдчантор

Бурдӧдчантор - синтетическӧй либӧ натуральнӧй происхождениеа вещество либӧ веществояслӧн состав лекарственнӧй формаын (таблеткаяс, капсулаяс, раствор, мазь да с.в.), кутшӧмъясӧн вӧдитчӧны висьӧмъясысь видзчысьӧм, диагностика да бурдӧдӧм могысь.
Роч йӧз

Роч йӧз - Асыввыв славян войтыр, Россияын да Европаын медыджыд этнос чукöр. Украинаын, США-ын, Казахстанын, Германияын да уна мукӧд странаын эмӧсь ыджыд роч овмӧсъяс. Роч войтырлöн культураыс кутö кузь традицияяс да артмöдö став Россияса öнiя культуралысь подувсö. Чужан да национальнöй кывйöн лоö роч кыв. Роч эскысьяс ёнджыкасӧ православнӧйяс.
Кыйив Русь

Кыйив Русь — шӧр нэмъясся государство Войвыв Европаын, медводдза лунвыв славянскӧй государство; артмис IX нэмын Рурик династияса князьяслöн веськöдлöм улын уна община, ёнджыкасö асыввыв славян да финн-йöгра племенаяс, öтувтöм бöрын.
Тапочкаяс

Тапочкаяс - кокньыд да небыд керка туфли сикас.
Тапочкаяс тшӧкыда вурӧны небыд дӧраысь, лыысь да с.в.. Татшӧм сикас туфлияс тӧдсаӧсь важ кадсянь. Мукӧд сикасъяссӧ, торйӧн нин ваннаяс, бассейнъяс да мукӧд шоныд местаяс вылӧ урчитӧмъяссӧ, лӧсьӧдӧны резинаысь либӧ пластикысь. Тапочкаяс вермасны лоны туфли формааöсь либö бöжыс абу (шлепанецъяс). Налӧн подошваясыс тшӧкыда дженьыдӧсь да оз сетны коклы серьёзнӧй дорйӧм. Гостиницаясын, мунчаясын да с.в., ньӧбасьысьяслы вермасны сетны сідз шусяна ӧтпырйӧ вӧдитчан тапочкаяс.
Nineteen Eighty-Four

«Nineteen Eighty-Four» («"Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас нельӧд"») — Джордж Оруэлллӧн 1949-ӧд воын йӧзӧдӧм антиутопия роман. Гижысьыслöн медбöръя да ыджыд мöвп серти медтöдчана удж. Тайӧ романыс Евгений Замятинлӧн «Мы» (1920), Олдос Хакслилӧн «Brave New World» (1932) да Рэй Брэдберилӧн «Fahrenheit 451» (1953) моз шуӧны медбур антиутопия романъясӧн. Сюрӧсын романысын видлалöма тоталитаризмлöн виччысьтӧмтор. Оруэллыс, демократия социалист, романысын лӧсьӧдіс Сталинлӧн каналігдырйи ССРС да Коймӧд Немечмуса Империя серти ыджыдалан канму.
Жуковский (кар)

Жуковский - город в Московской области России. Наука кар Жуковскöй кар кытш меститчöма муниципальнöй юкöнлöн границаяс пытшкын. Меститчӧма Москвасянь лунвылын 20 км сайын. 1947 воӧдз вӧлі сикт статус да шусис Стахановоӧн.
Карын олӧ 110 083 морт. (2024 во).
Кык во сайын Жуковскийын, М. М. Громов нима лётно-исследовательскöй институтлöн аэродром вылын, мунö Международнöй авиационно-космическöй салон (МАКС). Сідзжӧ 2021 восянь Жуковскийын нуӧдӧны ДАКС (Челядьлы авиация да космическӧй салон) – мирса медводдза аэрокосмическӧй салон, кутшӧмӧс котыртӧма челядьлы.
2007 воын вынсьӧдісны шуӧм лӧсьӧдны «Жуковский» подув вылын самолётъяс лӧсьӧдан национальнӧй шӧрин (видзӧд Россияса авиационнӧй промышленносьт), мый ӧні на абу збыльмӧдӧма.
Millennium Tower (Вена)

Millennium Tower ("Тысячелетие вежа") - небоскреб, коді лоӧ коймӧдӧн Венаын да коймӧдӧн Австрияын, Дунай башня (252 метра) да DC башняяс (250 метра) бӧрын. Вежа сулалӧ Дунай ю берегын, Тысячелетньӧй кар районын, кӧні сійӧ ыджыдалӧ. Стрӧйбалӧн став ыдждаыс 47 сюрс 200 м2, на пиысь 38 сюрс 500 м2 – офисъяс. Вежа стрӧитӧм муніс зэв ӧдйӧ медбӧръя технологияяс отсӧгӧн. Ӧти вежонӧн стрӧитчысьяс кыпӧдісны 2,5 судта.
Небоскрёб

Небоскрёб - зэв джуджыд (либӧ зэв кузь, видзӧд горизонтальнӧй небоскреб) уна судтаа керка, несущӧй стальысь, бамбукысь, железобетонысь либӧ композитнӧй каркасысь, лӧсьӧдӧма йӧзлы овны да уджавны. Роч кывйын сідзжӧ вӧдитчӧны «высокоэтажнӧй стрӧйба» либӧ прӧста «высокоэтажнӧй» кывйӧн.
Меньил

Меньил - «Горький» кӧрт туйлӧн Ижемскӧй юкӧнлӧн пассажирскӧй да грузӧвӧй кӧрт туй станция Удораса Ыгрин районса Мениль сиктын. Восьтöма 1945 воын.
Вокзалын оз вузавны пассажиръяслы билетъяс; Кыдзи и подъезднӧй туйясысь вагонъяс да ичӧт грузъяс босьтӧм да лэдзӧм.
Игра (станция)

Игра - Горькöй кöрт туйлöн Ижемскöй районлöн кöрт туй вокзал Удмурт Республикаса Игринскöй районса Игра сиктын.
Игра (сикт)

Игра - Удмурт республикаын сикт, Игрин районса административнöй шöрин.
Йӧз лыдыс - 19.319 морт. (2021) - Удораын медся ыджыд сиктса овмӧдчӧмин.
Глаз кар

Глаз кар - кар Россияса Удмурт Республикалӧн войвылын. Глазовскöй районлöн административнöй шöрин, кодö сiйö абу пырöма. Глазов кар артмӧдӧ муниципальнӧй юкӧн, кодлӧн эм карса район статус, кыдзи сы пытшкын ӧти йӧза район.
Юсь Х-1

Юсь Х-1 - нималана галактическӧй источник рентген шоныдлӧн Cygnus шонді чукӧрысь. Сійӧс аддзисны 1964 воын суборбитальнӧй лэбзьӧм дырйи да лоӧ рентгеновскӧй излучениелӧн медся югыд источникъясысь ӧтиӧн, сылӧн медся ыджыд поток плотносьтыс 2,3⋅10−23 Вт м−2 Гц−1. Cygnus X-1 лоис сьӧд дырйи кандидатъяслӧн медводдза рентгеновскӧй источникӧн да лоӧ на пӧвстын медся туялан объектъяс лыдын. Сылӧн массаыс тӧдчӧ 14,8 шонді массаӧн. Примитӧм сигналъяслӧн медся этша кадколастыс 1 миллисекунд, та понда сылӧн радиусыс оз вермы лоны 300 км-ысь унджык. Ставӧн примитӧм чайтӧм, мый Cyg X-1 — сьӧд нюр, радиусыс эськӧ 44 километр.
Cygnus X-1 пырӧ массивнӧй бинарнӧй системаӧ, коді меститчӧма Шондісянь матысса 6070 югыд во сайын (кык пӧв ылынджык кандидат сьӧд дырйи система V616 Monoceros дорысь). Сылӧн ӧти компонентыс — сьӧд нюр, кодлӧн массаыс 14,8 шонді гӧгӧр. Системаӧ пырӧ сідзжӧ вежласьысь гӧрд супергигант, пасйӧма HDE 226868, массаыс 19 шонді масса гӧгӧр. Объектъяс 0,2 а ылнаын. д. ӧта-мӧдсяньыс. Супергигантскӧй звезда тӧв сетӧ материал рентген источник гӧгӧр аккреция дисклы. Дисклӧн пытшкӧсса юкӧныс, миллионъясӧн Кельвинӧдз шонтӧм, артмӧдӧ наблюдайтана рентгеновскӧй излучение. Ӧти юкӧнсӧ нуӧны кодзувъяскостса космосӧ дисклы перпендикулярнӧя усьысь кык струя.
Бинарнӧй система вермас пырны Cygnus OB3 кодзув ассоциацияӧ, мый вермас лоны сыӧн, мый Cygnus X-1-лы вит миллион во гӧгӧр да артмӧма 40 шонді массаысь унджык кодзувысь. Звезда бырӧдіс ассьыс унджык материясӧ, ёнджыкасӧ звезда тӧв помысь. Звездаыс кӧ сэсся лои лэдзӧма сверхноваяӧн, лэдзӧмыс, тыдалӧ, лэдзис системаысь кодзув колькъяссӧ. Тайӧ гӧгӧрвоӧдӧ, мый кодзув веськыда сьӧд енэжӧ лэччис.
Cygnus X-1 лоис Стивен Хокинг да Кип Торн костын юмористическӧй ставкалӧн темаӧн 1974 воын. Хокинг ставка пуктіс, мый «Сигнус Х-1» абу сьӧд нюр. Сійӧ гӧгӧрвоис вермӧмсӧ 1990 воын, кор наблюдательнӧй даннӧйяс ёнмӧдісны сылысь эскӧмсӧ, мый системаын эм гравитационнӧй сингулярность. Но 2011 воын Кип Торн казяліс сьӧд нюрлысь эмлунсӧ куим удж йӧзӧдӧм бӧрын, кодъяс помавлісны Cygnus X-1 йылысь описание.
Торгут пышйӧм

Торгут пышйӧм - 1771 воын Волгаса калмыкъяслысь массӧвӧй вуджӧм, кодъяс пӧвстын ёнджыкасӧ торгутъяс, Роч империясянь Цин империяӧ. 
Сюрсъяс серти, 140-170 сюрсысь, 70 сюрсысь не унджык калмык (либӧ 75 сюрсысь не унджык), кодъясӧс примитісны Китайса маньчжурскӧй власьтъяс да овмӧдчисны важ джунгарскӧй кочевникъясӧ, вермисны лӧсьӧдны туй 1917 воӧдз. Джунгария йылысь.
Умиак

Умиак - эскимосъяс пӧвстын пыж тип. Сідз жӧ, кыдзи и каноэ. Нимыс вежӧртӧ «нывбабаяслӧн пыж», байдаркаысь торйӧн, «мужичӧйлӧн пыж». Байдарка моз жӧ умиаксӧ тшӧкыда вурлісны дрейф пуысь либӧ кит яйысь, молотокӧн либӧ йитӧмаӧсь рамаӧ, код вылӧ нюжӧдлісны бородатый тюленлысь, моржлысь либӧ сьӧд медведьлысь юрсисӧ. Вӧдитчӧны гожӧмын йӧзӧс да эмбур гожся кыйсянінъясӧ нуӧм могысь, а сідзжӧ кит кыйӧм могысь.
Ыджыд да шӧркодь умиякъяс вылын греблялісны ӧти лезвиеа веслаясӧн, а лӧсьыд тӧвӧн кыпӧдлісны рӧвдугаысь вӧчӧм нёльпельӧса парус. Европаса пыжъяслӧн влияниеыс ёна торкис кузь веслоясӧн вӧдитчӧм, кодъяслӧн лямкаясысь лӧсьӧдӧм весла замокъяс да рулевой рульӧн роторнӧй руль.
Толкин, Джон Рональд Руэл

Джон Рональд Руэл «Дж. Р. Р.» Толкин (инглишӧн "John Ronald Reuel «J. R. R.» Tolkien" [dʒɒn ˈrɒnld ˈruːl ˈtɒlkiːn]; 1892-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лун, Блумфонтейн — 1973-ӧд вося кӧч тӧлысь 2-ӧд лун, Борнмут) — британияса гижысь, вуджӧдчысь, кыв да филология туялысь. Мувывса медводдза тышса ветеран. XX нэмся меднималана гижысьяс пиысь ӧти. Сылӧн эм кыксёысь унджык йӧзӧдӧмтор (37 небӧг, 63 стаття, 121 вуджӧдӧмтор) да уна помавтӧм удж. Сійӧс тӧдӧны «ыджыд пэнтэзи» классика гижысьӧс моз: сійӧ гижис «The Hobbit, or There and Back Again», «The Lord of the Rings», «The Silmarillion». Тайӧ небӧгъясыслӧн эм сёысь унджык вуджӧдӧмъяс.
Вижовгӧрд Мездмӧм Канму

Вижовгӧрд Мездмӧм Канму либӧ Вижовгӧрд Республика (нидерландӧн "Oranje-Vrijstaat;" африкаансӧн "Oranje-Vrystaat") — асшодъя канму, бӧрынджык Лунвыв Африкаса Республикалӧн дінму. Сулалӧ Вааль да Вижовгӧрд юяс костын. Европасаяс овмӧдчисны тані 1830-ӧд воясӧ голландияса колонистъяслӧн англиясаясӧн мырддьӧм Кап муысь Лунвыв Африкаӧ пышйигӧн. Коркӧ тані олісны сӧмын басуто пыгыд.
Хрущёвлӧн оттепель

Хрущёвлӧн оттепель - неофициальнӧй обозначение СССР историяын И.В.Сталин кувсьӧм бӧрын кадколаст вылӧ, коді кыссис дас во гӧгӧр (1950-ӧд вояс шӧрын — 1960-ӧд вояс шӧрын, Н.С.Хрущев дырйи). СССР-са пытшкöсса политическöй олöмын сылы характернöй вöлi Сталинлысь личность культ да репрессия мыждöм, политзаключеннöйясöс лэдзöм, ГУЛАГ бырöдöм, тоталитаризм вежöм небыдджык диктатураöн, цензура слабмöмöн, 1920 воын ёнмöдöмöн. кыв мездлун тшупӧд, политическӧй да общественнӧй олӧмлӧн относительнӧй либерализация, рытыввыв мирлы восьсалун, творческӧй уджлӧн ыджыдджык мездлун.
Сӧветскӧй Союзлӧн внешньӧй политикаын Китайкӧд йитӧдъяс лоисны сьӧкыдӧсь;
Нимыс йитчӧма Никита Хрущёвлӧн (1953-1964) КПСС ЦК-ын медводдза секретарӧн уджалӧмкӧд.
«Оттепель» кыв йитчӧма Илья Эренбурглӧн татшӧм жӧ нима висьткӧд.
Сталинскӧй репрессияяс дырйи

Сталинскӧй репрессияяс дырйи - массовые политические репрессии, осуществлявшиеся в СССР в период сталинизма (конец 1920-х — начало 1950-х годов)
Мозын (кар)

Мозын - кар (1780 восянь) Россияын, Архангельск обласьтса Мезень муниципальнӧй районлӧн административнӧй шӧрин.
Кар меститчӧма межадорса зонын. Кар дорын эм саридздорса порт (порт пункт Кривка).
Новоархангельскса верфь

Новоархангельскса верфь - Россияса верфьын Ново-Архангельскын, Аляскаын XIX нэмын роч-американскӧй компаниялӧн суднояс стрӧитӧм вылӧ.
Априори

Априори - опыт бӧрын да сыысь торйӧн босьтӧм тӧдӧмлунъяс (априорнӧй тӧдӧмлун, априорнӧй тӧдӧмлун), мӧд ногӧн кӧ шуны, тӧдӧмлунъяс, кодъяс, кыдзи шуласны, водзвыв тӧдсаӧсь. Тайӧ философскӧй терминыс босьтіс тӧдчанлун тӧдӧмлунъяс да логика теорияын Иммануил Кант отсӧгӧн. Тöдöмлунъяс йылысь мöвп априори йитчöма мöвпалöм уджтаслöн пытшкöсса источник йылысь мöвпкöд. Доктрина, коді казялӧ тӧдӧмлунъяс априори, шусьӧ априоризмӧн. Априорилы паныд сувтӧ a posteriori (латин кыв вылын a posteriori, литеральнӧя «сыысь, мый лоӧ сэсся») - опытысь босьтӧм тӧдӧмлун (опытнӧй тӧдӧмлун).
Терминлӧн эм важ история да унаысь вежлӧма ассьыс вежӧртассӧ; Медся тшöкыда вöдитчан вежöртас сетöма определениеын. «Априори» кыв роч кывйын вермӧ действуйтны кыдзи наречие (синоним - «априори» прилагательнӧй), сідзи и субстантивизируйтӧм наречиеӧн — несклоняемӧй нейтральнӧй существительнӧйӧн (синоним: «тӧдӧмлун априори», «априорнӧй тӧдӧмлун ”). Философскӧй контекстысь ӧтдор тайӧ кывтэчасыс тшӧкыда паныдасьлӧ «первоначально» («водзвыв») синонимӧн; «недоказаннӧй» (доказательство оз ков, ≈ аксиома); "водзвыв пуктӧм"; "спекулятивнӧй"; "водзвыв".
Башкортостанса авиация

Башкортостанса авиация - организация (служба) в Республике Башкортостан, использующая для полётов летательные аппараты.
Ермак Тимофеевичлӧн Сибир босьтӧм

Ермак Тимофеевичлӧн Сибир босьтӧм - роч серпасасьысь Василий Суриковлöн серпас. Серпас вылын уджсӧ заводитісны 1891 воын, помалісны 1895 воын. Фильмлӧн сюжетыс – Чувашев мысын Ермакса казакъяслӧн отряд да Сибирса хан Кучумлӧн салдатъяс костын 1582 воын решительнӧй тыш. Ыджыд масштаба боевӧй серпас лоис тӧдчана лоӧмторйӧн «Бродягаяслӧн партнерство» 23-ӧд выставка вылын, босьтіс император Николай II да 1897 воын вуджӧдіс Роч музейӧ, кӧні сійӧ ӧнія кадӧдз.
НАТО-са кып

НАТО-са кып (инглишӧн "The NATO Hymn", прансузӧн. "Hymne de l'OTAN") — Войвыв Атлантикаса сёрнитчӧм организациялӧн организационнӧй кып. Тайӧ инструментальнӧй сьыланкыв, кодӧс гижис 1989 воын Андре Рейхлинг, люксембургса военнӧй офицер да сылӧн военнӧй оркестрӧ пырысь. Сійӧс уна во чӧж вӧдитчисны неофициальнӧя, 2018 вося тӧвшӧр тӧлысьын официальнӧя примитӧм бӧрын.
История.
НАТО-лӧн гимн йылысь медводдза предложениеыс пансьӧма 1950-ӧд воясӧ. НАТО-лысь организационнӧй гимн вынсьӧдӧм йылысь медводдза предложениеясыс паныдасьлӧны 1958 восянь, сылӧн дас во тырӧмсянь. "НАТО-лысь сьыланкывсӧ" петкӧдлісны йӧз водзын, но эз примитны. 1960 воын Британияса корольскӧй воздушнӧй войскаысь маршал Эдвард Чилтон вӧзйис ӧтувтны ӧтувъя композицияӧ пырысь канмуяслысь гимнъяссӧ, кыдзи организациялысь гимн.
1989 воын НАТО-лы 40 во тырӧм пасйигӧн Люксембургса военнӧй оркестрлӧн офицер Андре Рейхлинг лӧсьӧдіс «НАТО-лӧн гимн» нима инструментальнӧй музыка, кодӧс петкӧдлісны сійӧ жӧ воас юбилейнӧй гала-концерт вылын. Бӧръя воясӧ НАТО-лӧн уна мероприятие вылын неофициальнӧй гимнӧн вӧдитчисны, официальнӧя вынсьӧдісны 2018 вося тӧвшӧр тӧлысь 3 лунӧ.
Штрихъяс (музыка)

Штрихъяс - нотаяс вöчöм ног (техника да метод), нотаяс чукöр, кодъяс артмöдöны шы. Штрихъяс урчитӧны шылысь характерсӧ, тембрсӧ, атакасӧ да мукӧд признаксӧ.
Исполнительнӧй инструмент серти штрихъяс:
Склонитчисны струнаяс. Ударъяс йитчӧмаӧсь луклӧн движенньӧ сикаскӧд — луксӧ вылӧ да улӧ лэптӧмӧн шыясӧн чередуйтчӧмӧн ворсӧм (отделение), луклысь ӧтувъя движенньӧӧн шыяс серти ворсӧм (легато), луксӧ стенд вылын кутӧмӧн (сул ). понтичелло), и с.в.
Пыртӧм струнаяс .
Латунь. Штрихъяс — тайӧ «исполнительнӧй приём, коді йитчӧма инструмент вылын артмӧм шылӧн заводитчӧмкӧд (атакакӧд), нуӧдӧмкӧд, йитчӧмкӧд да помасьӧмкӧд — тайӧ фазаяслӧн ӧтувъялункӧд».
Фортепиано.
Вок (фильм, 1997)

"Вок" - Роч криминальнӧй драма режиссёр да гижысь Алексей Балабанов. Дилогиялӧн медводдза юкӧныс (мӧдыс — «Вок 2») 1990-ӧд воясся герой Данил Багров йылысь, кодӧс ворсӧ Сергей Бодров младшӧй.
Армияысь демобилизуйтöм Данила Багров воö чужанiнö. Губернияса скучнӧй, ӧткодь олӧмыс оз вермы лӧсявны вына роч зонкалы, и сійӧ шуӧ мунны Петербургӧ, торйӧн нин сыысь, мый, сёрни серти, ыджыдджык вокыс сэні важӧн нин сӧвмӧ.
Балабанов да Бодров босьтісны «Кинотавр» фестивальлысь Гран-при (1997 воын) кыдзи медбур режиссёр да медбур актёр. Фильм пырӧма «100 медшӧр россияса фильм» лыдӧ «Афиша» журнал серти.
Фильмлӧн вӧлі продолжение - «Вок 2», петіс 2000 воын.
2022 вося март 24 лунӧ фильмсӧ выльысь петкӧдлісны Россияын .
Хельсинкиса метрополитен

Хельсинкиса метрополитен - метро система Суомилӧн юркар, Хельсинки карын да юкӧн Эспоо карын. Тайӧ мирса медся войвывса метро система да ӧти Суомиын. Метрополитен восьтісны 1982 вося ӧшым тӧлысь 2 лунӧ, 27 вося планируйтӧм бӧрын. Обслуживайтӧ ХКЛ.
2022 вося декабрь 3 лунсянь системаӧ пырӧны 30 станция да кык юкӧн вылӧ юксьӧм ӧти линия. Став кузьтаыс 43 км. Метро ёнджыкасӧ служитӧ Хельсинкилӧн тыдалана стрӧитчӧм асыввыв районъясын, но позьӧ ветлыны и кар шӧр пытшкын. Метро системасӧ содтӧны пригороднӧй поездъяс, кодъяс отсалӧны йитны Хельсинкиса мукӧд районъяскӧд.
Метро уджалан кад: понедельник-суббота - 5:30-23:30, воскресенье - 6:30-23:30
Мариинскӧй театрын

Государственнӧй академическӧй Мариинскӧй театр - Санкт-Петербургын опера да балет театр, Россияса да мирса медводдза музыкальнӧй театръясысь ӧти.
XVIII нэмын, революция бӧрын, котыртӧм труппа уджаліс Императорскӧй театръяслӧн дирекцияӧн веськӧдлӧм улын. 1784—1886 воясӧ Ыджыд театр стрӧйбаын ёнджыкасӧ вӧліны балет да опера спектакльяс (1896 воын сійӧс выльмӧдӧма архитектор Владимир Николаӧн, медым меститчыны Петербургса консерватория), 1859—1860 воясӧ сэні, Театральнӧй площадь вылын, 1896 воын. архитектор А. К. Кавос стрӧитіс ӧнія театр керка, нимтӧма императрица Мария нимсянь . Александровна йылысь.
Театральнӧй комплексӧ пырӧны Театральнӧй площадь вылын шӧр стрӧйба, концертнӧй зал (2006 восянь да выль лунвыв стрӧйба 2021 восянь), Крюков канал вылын мӧд тшупӧд (2013 восянь) да Владивостокын филиалъяс (2016 восянь Вдисика10) ).
Холокост

Холокост - Узкӧй вежӧртасын (сідзжӧ Европаса еврейяслӧн катастрофа, Шоах, еврей кыв вылын השׁוֹאָה [Шоах] «катастрофа, катастрофа») - нацистскӧй Германияӧн, сылӧн союзникъясӧн да сотрудникъясӧн европаса еврейясӧс систематическӧй дзескӧдӧм да бырӧдӧм14315. Османскӧй империяын армянскӧй геноцидкӧд тшӧтш сійӧ лоӧ ХХ нэмын геноцидлӧн медся тӧдчана примеръясысь ӧтиӧн.
Паськыд вежӧртасын нацистъясӧн уна сикас этнос да социальнӧй группаясӧс петкӧдлысьясӧс (еврейясӧс, чиганъясӧс, гомосексуальнӧй мужичӧйясӧс, масонъясӧс, надеятӧг висьысьясӧс да вермытӧмъясӧс, сӧветскӧй военнопленнӧйясӧс, полякъясӧс да с.в.) дзескӧдӧм да массӧвӧй бырӧдӧм олӧм дырйи. нацистскӧй Германиялӧн (видзӧд нацистскӧй расӧвӧй политика да фашистскӧй государственнӧй террор).
Германияын власьтö национал-социалистъяс воöм бöрын заводитчис еврейясöс да нацизмлы политическöя паныд сувтысьясöс систематическöя дзескöдöм. Заводитчис концлагеръяс лӧсьӧдӧм, кытчӧ еврейяс да политическӧй оппонентъяс кындзи мӧдӧдлісны и мыждысьясӧс. 1935 воын вынсьӧдісны Нюрнбергса расӧвӧй оланпасъяс.
1938 вося лӧддза-номъя тӧлысь 8 лунӧ Германия пасьтала муніс еврейяслӧн массӧвӧй погром, кодӧс котыртіс власьт — Кристаллнахт. Война заводитчӧм да Польша босьтӧм бӧрын заводитчис еврей геттояс лӧсьӧдӧм. Германия СССР вылӧ уськӧдчӧм бӧрын заводитчис еврейясӧс массӧвӧй бырӧдӧм. 1942 воын заводитчис йӧзӧс массӧвӧя бырӧдӧм вылӧ урчитӧм смертельнӧй лагеръяс лӧсьӧдӧм. Война помын нацистскӧй геноцид дырйи куліс матысса 6 миллион еврей да миллионъясӧн мукӧд йӧз.
Библиотека Пауэлл

Библиотека Пауэлл - Калифорнияса университетын, Лос-Анджелесын (UCLA) колледжын велӧдчысьяслы шӧр библиотека. Сійӧс стрӧитісны 1926 восянь 1929 воӧдз да лоис нёль первой керкаысь ӧтиӧн, кодъяс лоисны UCLA шӧринӧн университетлӧн ичӧтдырся олӧм дырйи. Сылӧн романскӧй возрождение кадся архитектура дизайн, историческӧй дон, студентъяс пӧвстын йӧзкостса нимлуныс лоӧны Лос-Анджелесса йӧзкостса вузъяс лыдын. Библиотека стрӧитісны Миланса Сант-Амброджио базилика стильын да талун сэні ыджыд небӧгъяс да рукописьяс чукӧр, таысь кындзи сійӧ ыджыд наследиеӧн UCLA-лӧн медводдза лунъяссянь.
Уэльс

Уэльс - Ыджыд Британия да Войвыв Ирландия Ӧтувтчӧм Королевстволӧн нёль административнӧй да политическӧй юкӧнысь ӧти, важӧн — асшӧр кельт княжествояслӧн конгломерат. Уэльс меститчӧма Ыджыд Британиялӧн лунвылын, асыввылын йитчӧма англияса Чешир, Шропшир, Герефордшир да Глостершир графствояскӧд. Уэльс куим боксянь кытшовтö саридз: лунвылын сiйö Бристольскöй залив (Северн ты), лунвылын — Георгиевскöй канал, войвылын да рытыввылын — Ирландияса саридз, войвылын — ... Ди ю (валлийскӧй кыв вылын: Afon Dyfrdwy).
Уэльс историяын некор эз вöв сувереннöй государствоöн аслас öнiя öнiя границаяс пытшкын. 1057 восянь 1063 воӧдз гӧгӧр Гвинедса король Граффидд ап Лливелинлы удайтчис кад кежлӧ босьтны ас киас пӧшти став муяссӧ, кодъяс артмӧдӧны ӧнія Уэльс. Граффид кувсьӧм бӧрын тайӧ мӧдысь эз ло да 1282 воын англияса Рытыввыв Уэльс босьтӧм дырйи страна бара юксис некымын королевство костын. 1400 воын Уэльсса кык важ король семьяысь потомок Оуэн Глиндвр нуӧдіс англичанинъяслы паныд бунт да шуисны Уэльсса корольӧн, но 1410 во кежлӧ дзикӧдз бырӧдіс поддержкасӧ да ковмис дзебсьыны. Уэльсса законъяссӧ тырвыйӧ эз вежны англияса законъяс 1542 воӧдз. Сӧмын 1955 воын королева официальнӧя шуис Кардиффӧс Уэльслӧн юркарӧн (та бӧрын странаын прӧста эз вӧв юркар), кӧть эськӧ Уэльсса принц тшӧкыда мунӧ инвестицияяс пыр Кернарвонын.
1997 воын лӧсьӧдӧма Уэльсса Национальнӧй Ассамблея (Сенедд), кодлӧн эм позянлун вежны Великобританияса парламентӧн вынсьӧдӧм оланпасъяс. 2006 да 2013 воясын паськӧдісны Собраниелысь уджмогъяс.
Житомир

Житомир - Украиналӧн войвыв-рытыввылын кар, Житомир обласьтлӧн, Житомир обласьтлӧн да Житомир карса овмӧслӧн административнӧй шӧрин, Житомир агломерациялӧн шӧрин. 2020 вося йирым тӧлысь 17 лунӧдз сійӧ вӧлі региональнӧй подчинениеа карӧн. Юксьӧ Богунскӧй да Королевскӧй районъяс вылӧ.
Асептикаа упаковка

Асептикаа упаковка - ӧнія кадӧ тшӧкыда паныдасьлысь упаковочнӧй технология, кӧні продукциясӧ да упаковкасӧ торйӧн стерилизуйтӧны уна сикас ногӧн, а сэсся упаковкасӧ тыртӧны продукцияӧн да герметизируйтӧны стерильнӧй условиеясын. Тайӧ ӧлӧдӧ продукциялысь ӧдйӧ жугалӧмысь да могмӧдӧ дыр кад кежлӧ консервантъясӧн вӧдитчытӧмӧн. Упаковкаыс артмӧ полиэтиленысь, картонысь да алюминийысь, кодъяс видзӧны упаковкаын продукциясӧ жугалӧмысь, мый могмӧдӧны тайӧ материалъяслӧн ӧтувъялунлӧн ыджыд барьернӧй свойствояс. Ӧні сӧмын 2007 воын лӧсьӧдӧма 170 миллиардысь унджык торъя сикас асептическӧй упаковка.
Орӧдӧм визь (памятник)

Орӧдӧм визь — Эстонияса юркар Таллиннын памятник. Сиӧма налы, кодъяс кувсисны 1994-ӧд вося йирым тӧлысь 27-28 лунъясӧ войнас «Эстония» паромлӧн катастрофаын. Кыпӧдӧма кар шӧрын «Кыз Маргарита» башня дорын, Мере бульварсянь неылын. Памятниклöн авторъясöн лоöны Эстонияса архитектор Виллу Джаанисоо да Суомиса архитектор Йорма Мукала. Памятниксӧ восьтӧма трагедия бӧрын кык во мысти, 1996-ӧд вося кӧч тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Таллинса телебашня

Таллинын телевизионнӧй вежа - Эстонияса Таллинн карын телевизионнӧй вежа. 314 метра джудждаӧдз лэччӧ. Телевежасӧ стрӧитісны Москваын XXII гожся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи Таллинын мунысь паруснӧй регата вылӧ. Медводдза изсö пуктöмаöсь йирым тӧлысь 30-öд лунö (öтсюрö юöръяс серти, 5 лунöн водзджык – йирым тöлысь 25-öд лунö) 1975 воын. Официальнöя восьтiсны телевизионнöй вышкасö 1980 вося июль 11 лунö. 170 метра вылнаын меститчöм видзöдан площадка вöлi восьса ветлысь-мунысьяслы 2007 вося лöддза-номъя тӧлысь 26 лунöдз, та бöрын сійöс тупкисны выльмöдöм могысь. Выльмӧдӧмъяс бӧрын вежа ӧдзӧсъяссӧ выльысь восьтіс локтысьяслы 2012 вося апрель 5 лунӧ.
Вежа артмӧма 190 метра джуджда железобетоннӧй вала да сы дорӧ йитӧма 124 метра джуджда металл мачтаысь. Вежа ӧшинь улын кык судтаа керка, кӧні эм оборудование, вестибюльяс да конференц-зал. Вежалӧн диаметрыс увланьын 15,2 м, а стенлӧн гӧгрӧслуныс 50 см. тонна чугун.
Таллинса ботаническӧй сад

Таллинса ботаническӧй сад - Эстонияса Таллин карлӧн символъясысь ӧти. Меститчӧма Таллинса телевизионнӧй башня дорын, Таллиннлӧн асыввыв юкӧнас, кар шӧрсянь 10 км сайын да Пирита паруснӧй шӧринсянь да гожся шойччанінсянь 3 км сайын. Места, кӧні меститчӧма телевизионнӧй вежа да сад, шусьӧ Клоостримецаӧн. «Клоостримеца» ним артмӧма Вежа Бригидалӧн Пирита манастырысь (Pirita klooster). Садкӧд орччӧн визувтӧ Пирита ю.
Мездмöм могысь тышын вермöмлы памятник

Мездмöм могысь тышын вермöмлы памятник - памятник, кодӧс восьтісны Таллинын Вабадусе (Вольнӧй) площадь вылын 2009 вося йирым тӧлысь 23 лунӧ 00:00 часын Эстонияса национальнӧй праздник заводитчигӧн — 1918-1920 воясся мездан тышын Победа лун.
Памятникыс – светодиоднӧй подсветкаа стеклӧа панельясӧн тыртӧм бетон колонна, код вылын сулалӧ Мездлун крест – медводдза эстонскӧй орден, кодӧс лӧсьӧдісны 1919 воын, медым аттьӧавны найӧс, кодъяс торъялісны 1918-1920 воясӧ Эстонияса асшӧрлун босьтан войнаын.
Tesla Model Y

Tesla Model Y - электрическӧй кроссовер, кодӧс лӧсьӧдӧма Тесла компанияын. Модельсӧ петкӧдлісны 2019 вося март тӧлысьын, массӧвӧй производствосӧ заводитісны «Фремонт» заводын 2020 вося кӧч тӧлысьын, а потребительяслы вайисны 2020 вося март 13 лунсянь. Мурано, Lexus RX да сылӧн электрическӧй конкурент, кодӧс шуӧны Audi E-tron. Модель Y сетöма опциональнöй коймöд рад пукалöмöн сизим пассажирöн конфигурацияын.
Син

Син - пемӧсъяслӧн сенсорнӧй орган (видзӧдлан системалӧн орган), кодлӧн эм позянлун воспринимать электромагнитнӧй излучение видлалан волна кузьта диапазонын да могмӧдӧ синмӧн аддзӧмлысь сенсорнӧй функциясӧ. Морт син пыр босьтӧ гӧгӧрса мирысь 90% гӧгӧр юӧр.
Позвоночникъяслӧн син — тайӧ визуальнӧй анализаторлӧн периферийнӧй юкӧн, кӧні фоторецепторнӧй функциясӧ нуӧдӧны сетчаткалӧн нейросенсорнӧй (фоторецепторнӧй) клеткаяс.
Олимпийскӧй ворсӧмъяс

Олимпийскӧй ворсӧмъяс - медся ыджыд войтыркостса комплекснӧй спорт ордйысьӧмъяс, кодъяс мунӧны нёль во сайын Международнӧй олимпийскӧй комитет (МОК) эгида улын. Олимпиада ворсӧмъяс вылын босьтӧм медаль лыддьыссьӧ спортын медвылыс вермӧмъясысь ӧтиӧн.
Каторга

Каторга - принудительнӧй удж, кодӧс нуӧдӧны государство польза вылӧ медся сьӧкыд, государство боксянь, мыждысьяс.
Казначействолы бур вылӧ принудительнӧй карательнӧй удж кыдзи мыждӧмлысь мера, ӧтувтӧма ссылкакӧд, тӧдса важ кадсянь нин да нин Римскӧй империяын босьтіс паськыд масштаб, кодлӧн помкаясыс воисны талунъя лунӧдз — шуам, Римса акведукъяс. Шӧр нэмъяс помын мыждысьяслы принудительнӧй уджлӧн ӧтувъя формаӧн пӧшти став романскӧй войтыръяс пӧвстын лои галераяс вылын уджалӧм — веслаӧн ветлысь суднояс вылын, кодъясӧс нуӧдӧны осужденнӧйяслӧн мышечнӧй вын.
Мездлун

Мездлун - субъектлöн состояние, кöнi сiйö лоö аслас действиеяслöн определяющöй причинаöн, мöд ногöн кö, найöс веськыда оз артмöдны мукöд факторъяс, на лыдын естественнöй, социальнöй, йöзкостса-коммуникативнöй да индивидуально-генеральнöй. Та дырйи волясӧ оз ков ӧткодявны разрешительностькӧд, кор мортыс оз босьт тӧд вылӧ аслас действиеясысь аслыс да мукӧдлы позянлун лоны лёкӧн.
Молотов коктейль

Молотов коктейль - медся прӧстӧй жидкӧй зажигательнӧй гранатаяслӧн ӧтувъя ним (англия кывйын паськыда паськалӧма «Коктейль Молотовлы» ним; роч кывйӧ сійӧ пырис англия кывйысь ХХ нэм помын). Тшӧкыда лӧсьӧдӧм — стеклӧысь бутылка, кӧні эм ӧзйысь шыдӧс да воспламенитель (медся примитивнӧй вариантын морӧс дорӧ йитӧны ӧзйысь материалӧн сорласьӧма салфетка либӧ тряпка).
Медся тшӧкыда бутылкаӧ содтӧны спирт либӧ керосин да сійӧ жӧ тряпкаӧн шонтӧны.
Дӧрӧм

Дӧрӧм - пытшкӧсса нижньӧй бельекӧд йитчӧм паськӧм сикас. Историческöя рубашка пырö торйöн нижньöй бельеö, но 1960-öд вояссянь сійöс позьö пасьтавны асшöра, мукöд паськöмöн öшöдтöг.
Нефть

Нефть - натуральнӧй нефтьӧн ӧзйысь шыблас, кодлӧн эм торъя дук, коді артмӧ ёнджыкасӧ уна сикас молекулярнӧй сьӧктаа углеводородъяслӧн да кутшӧмкӧ мукӧд химическӧй соединениеяслӧн сложнӧй составысь — нефтьын сідзжӧ пыр эм неыджыд количество ва да неорганическӧй веществояс кыдзи примесьяс, кодъяс пиысь медся нежелательнӧйясӧн лоӧны соединениеяс. сераысь, галогенысь да ванадийысь. Сійӧ лоӧ ископаемӧй топливнӧй (каустобиолит). ХХ нэм чӧж да ХХI нэмӧдз нефть лоӧ медся тӧдчана минералъяс лыдын.
Пластмасса

Пластмасса - Тайӧ паськыд синтетика либӧ полусинтетика материалъяс, кодъясын медшӧр ингредиентнас вӧдитчӧны полимеръясӧн.
«Пластмасса» ним артмӧма пластичность кывйысь да гӧгӧрвоӧдӧ, мый тайӧ материалыс шоныд да давление влияние улын вермӧ артмыны уна сикас формаа гырысь предметъясӧн да, шонтӧм бӧрын, видзны сетӧм формасӧ. Формовка процесс дырйи мунӧ пластичнӧй деформируйтчан (вязкӧй либӧ ёна упругӧй) состояниелысь твердӧй состояниеӧ (стекляннӧй либӧ кристаллическӧй) вуджӧм.
Стеклӧ

Стеклӧ - вещество, медся важ материалъясысь öти, уна сикас свойствоясöн, мый вöчö сiйöс морт практикаын универсальнöйöн. Стеклӧ структура боксянь аморфнӧй да изотропнӧй. Став сикас стеклӧыс, кор артмӧ, мунӧ ӧтувъя шыбласысь стеклӧ кодь состояниеӧ вуджӧм процесс пыр. Кӧдзыдлуныс колӧ лоны сэтшӧм ыджыдӧн, медым сырьё (заряд) шонтӧмӧн босьтӧм расплав эз ло кристаллизацияӧн. Стеклӧ шонтӧмлӧн температураыс +300-сянь +2500°С-ӧдз да йитчӧма стеклӧ артмӧдан шонтӧмъяслӧн составкӧд, на лыдын оксидъяс, фторидъяс, фосфатъяс да мукӧд компонентъяс. Видзӧдлана спектрын прозрачность абу став сикас натуральнӧй да искусственнӧй очкияслӧн универсальнӧй свойство.
Даугава (ю)

Даугава - ю Асыввыв Европаын войвылын, визувтö Россия, Беларусь да Латвия пыр. Йитӧма неактивнӧй Березинскӧй ва системаӧн Днепр бассейнса Березина юкӧд.
Кладбище

Кладбище - кулӧм мортӧс либӧ налысь юрсисӧ кремация бӧрын дзебӧм вылӧ торйӧн урчитӧм места. Муын дзебöм – талунъя важся да медся тшöкыда паныдасьлысь дзебанног.
Öнiя кладбищеяс пиысь медся ыджыд озырлун мичмöдöмöн да памятникъясöн лоöны, шуам, Миланын Чимитеро памятник кладбище да Парижын Пер Лашез кладбище.
Джангар (эпос)

«Джангар» () — калмык войтырлӧн героическӧй эпос, кӧні висьтавсьӧ шуда страна Бумбе (Бумба) да сэтчӧс багатыръяслӧн подвигъяс йылысь. Героизм да патриотизмӧн тырӧм эпос художествоа тӧдчанлун вӧснаыс лоӧ устнӧй йӧзкостса творчествоын медбуръяс лыдын. «Джангар» да сійӧс висьталысьясӧс — джангарчиясӧс — вылӧ донъялісны да пыдди пуктісны.
Душ

Душ - сантехника оборудование комплект, кодӧс лӧсьӧдӧма мортлы ва процедураяс примитӧм могысь, торъя давлениеяс улын да торъя температураын вир-яйсӧ ва либӧ пар струяяс вылӧ лэдзӧмӧн.
Тампере

Тампере - лунвыв Суомиын Пирканмаа обласьтын кар, Хельсинки бӧрын мӧд ыджыд кар шӧрин.
Йӧз лыд — 255 066 морт (2023), ыджда — 689,59 км² (на пиысь ва вывтаслун — 164,56 км²), йӧз лыд — 406,3 морт/км².
Йӧзлысь юалӧмъяс серти, 2012 воын Тампере лоис медводдзаӧн Суомиса граждана пӧвстын олӧм вылӧ кыпыдлун серти.
Кудін Ош

Кудін Ош — Иньва дорса важвисьт серти коми войтырлӧн герой, Кудінкар панысь.
Киняргванда (кыв)

Киняргванда ("Ikinyarwanda, (O)Runyarwanda"), сідзжӧ киньяруанда, рванда, руанда — тайӧ Руандаын, Угандаын да Демократия Конго Республикаын бенуэ-конго (банту) кыв. Руандалӧн каналан кыв. Анбур — латин.
rimwe – ӧти
kabiri – кык
gatatu – куим
kane – нёль
gatanu – вит
gatandatu – квайт
karindwi – сизим
umunani – кӧкъямыс
icyenda – ӧкмыс
icumi – дас
cumi na rimwe – дас ӧти
cumi na kaviri – дас кык
cumi na gatatu – дас куим
cumi na kane – дас нёль
cumi na gatanu – дас вит
cumi na gatandatu – дас квайт
cumi na karindwi – дас сизим
cumi n’umunani – дас кӧкъямыс
cumi n’icyenda – дас ӧкмыс
makumyabiri – кызь
mirongo itatu – комын
mirongo ine – нелямын
mirongo itanu – ветымын
mirongo itandatu – квайтымын
mirongo irindwi – сизимдас
mirongo inani – кӧкъямысдас
mirongo cyenda – ӧкмысдас
ijana – сё
igihumbi – сюрс
Луганда (кыв)

Луганда ("Luganda, Oluganda" [oluɡaːnda]), сідзжӧ ганда — тайӧ Угандаын банту кыв. Анбур — латин.
Чужан кыв (журнал)

Чужан кыв () – Коми Республикаын велöдысьяслы научнö-методическöй журнал.
Медшӧр юӧр.
Журнал петö Коми Республикаса Велӧдӧм сӧвмӧдан институтса редакционно-издательскöй сöветлöн шуöм серти. Йöзöдöны комиöн да рочöн 1997-öдсянь вонас кыкысь. Тираж – 100-500 экземпляр. Медшöр редакторыс – В.М. Грабежова.
«Чужан кывйын» видлалöны коми да роч кыв да литература велöданногкöд йитчöм юалöмъяс. Авторъясыс – студентъяс, школаса велöдысьяс, Коми Республикаса Велӧдӧм сӧвмӧдан институтысь, Коми канмуса педагогика институтысь да Сыктывкарса канму университетысь велöдысьяс, Коми наука шöринса туялысьяс.
Рунди (кыв)

Рунди ("ikirundi"), сідзжӧ кирунди — тайӧ Бурундиын каналан банту кыв. Анбур — латин.
Ельцова Елена Власовна

Ельцова Елена Власовна (1979) — коми кывбуралысь, Россияса гижысь котырö пырысь (1998), коми литература туялысь, филологияса кандидат (2009).
Олан туй.
Алёна Ельцова чужӧма 1979-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лунӧ Коми Республикаса Кулӧмдiн сиктын. 1996-ӧд воын Кулӧмдiнса шöр школаын велöдчöм бöрын помалӧма Коми Республикаса Юралысь бердын Ю.А. Спиридонов нима искусствояс гимназия. 1998-ӧд воын «Кассяна во» небöг йöзöдöм бöрын сійӧс босьтӧма Россияса гижысь котырö. 2001-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь финн-йöгра факультет, 2003-ӧд воын — Москваын А.М. Горький нима Литературнӧй институт. 2005-ӧд восянь уджалö Кыв, литература да история институтын литература секторын туялысьöн. 2009-ӧд восянь дорйӧма филология наукаяса кандидат ним вылö диссертация.
Гижан удж.
Е.В. Ельцова гижö Алёна Ельцова ним улын. Медводдза кывбуръясыс петiсны 1993 воын «Войвыв кодзув» журналын. Йӧзӧдчӧма сiдзжӧ «Арт», «Карелия», «Север», «Сятко», «Ончыко», «Парма» журналъясын, фин да венгер журналъясын.
Кывбуръяссö вуджöдлiсны роч, эст, фин, мари, мордва, венгер, узбек да англия кывъяс вылö. Алёна Ельцова ачыс сідзжӧ комиӧдӧ роч, удмурт, фин, эст, вепс да мукӧд кывбуралысьясӧс. Босьтчӧма гижны ритма проза.
Кывбуръяс вылас гижöны сьыланкывъяс Григорий Игнатов, Алексей Ген да мукöд.
«Кодзула зэр» кывбур чукӧр шуӧма комиӧн йӧзӧдӧм 2016-ӧд вося медбур небӧгӧн.
А.Е. Ванеев нима литературнӧй премия босьтысь.
Туясян удж.
Диссертациясö дорйӧма 2009-ӧд воын Н.П. Огарёв нима Мордва канмуса университетын. Кандидатскöй диссертациялöн темаыс — «Ритмическая организация произведений В.Т. Чисталева».
1820-ӧд во

1820 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1819-ӧд во

1819 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1818-ӧд во

1818 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1817-ӧд во

1817 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1816-ӧд во

1816 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1815-ӧд во

1815-ӧд (сюрс кӧкъямыссё дас витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1814-ӧд во

1814 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Кулӧмъю (Эжва вож)

Кулӧмъю () — Россияын Эжва юлöн веськыд вож, кузьтаыс 84 км., визувтö Коми Республикалöн Кулӧмдiн районті. Ю вомыс Эжва юлöн веськыдвылас, 677 км. Юыс пансьö Кулöмчурк нöрыслöн лунвылас. Эжваö Кулöмъюлöн усянінын пуксьöма Кулӧмдiн сикт.
Кыв туялысь Туркин Адольф Иванович чайтöм серти, "кулöм" кыв артмöма обдорса йöгра кывъясысь, кодлöн вежöртасыс «чериа ю»: манси "хул", ханты "кул" "чери"; -öм / -ом – суффикс.
Сиктсаяс чайтöны, мый ю ним артмö кулöмысь (роч: мережа, ставная сеть), кодöн кыйöны чери.
Юын эм сын, кельчи, ёкыш, йӧрш.
Ва ресуръяслöн Федеральнöй агентство дасьтöма Россияса ваовмöс районируйтöмлысь геоинформационнöй система:
1813-ӧд во

1813 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1812-ӧд во

1812-ӧд во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.
1811-ӧд во

1811 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1810-ӧд во

1810 (Сюрс кӧкъямыссё дасӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1809-ӧд во

1809 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Есева Валентина Васильевна

Есева Валентина Васильевна (1923—1990) — нималана коми сьылысь, Коми АССР-са народнӧй артистка (1967).
Олан туй.
Валентина Есева чужӧма 1923-ӧд вося ода-кора тӧлысь 1-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын. Челядь дырйиыс ветлӧдлӧма Сыктывкарса пионер керкаӧ сьылысьяслӧн кружокӧ. 1938-ӧд восянь сьылӧма Коми АССР-са сьылан да йӧктан ансамбльын (30 во чӧж!! — ӧні «Асъя кыа» ансамбль), Концертно-эстраднӧй бюроын, а сэсся Филармонияын. 1957-ӧд вося сьылӧма да гастролируйтӧма «Эжва» эстраднӧй ансамблькӧд (веськӧдлӧ — верӧс да шылад тэчысь Вацлав Мастеница).
Кулӧма 1990-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Гуалӧма Сыктывкарын Шӧр шойна вылын аслас верӧс, шылад тэчысь Мастеница Вацлавкӧд.
Сьылан удж.
Валентина Есева йылысь вӧлі нимкодьпырысь шуӧны — «миян коми колипкай», «коми Лидия Русланова да Валентина Зыкина». Сылысь мича гӧлӧссӧ — меццо-сопрано — тӧдіс став Коми му. Сылӧн сьыланкывтӧг эз коль ни ӧти концерт. Медмича сьыланкывъясысь ӧти — «Коми ань» (кывъясыс — Юшков Геннадий Анатольевич), кодӧс шуӧны коми аньяслы гимнӧн.
Коми сьыланкывъяс кындзи, В.Есевалӧн репертуарын вӧлі удмурт, карел, роч да болгар сьыланкывъяс.
Коми Республикаса «Коми гор» фототекаын сылӧн эм 200 сайӧ сьыланкыв.
1972-ӧд воын «Мелодия» фирма лэдзӧма «Поёт Валентина Есева» грампластинка. 1981-ӧд воын воын вӧлі сетӧма 212 концерт.
Комиын сьылысьяс

Комиын сьылысьяс – Коми муын чужӧм да Коми Республикаса сьылысьяслӧн лыддьӧг.