tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Тюрнин Николай Алексеевич

Тюрнин Николай Алексеевич (1956) — коми гижысь.
Олан туй.
Николай Тюрнин чужис 1956 вося рака тӧлысь 5-ӧд лунӧ Сыктывкарын, но челядьдырйиыс колис Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктын.
Комын воысь дырджык Николай Алексеевич уджаліс коми печатьын: «Югыд туй» (ӧні — «Коми му») газетын, дас сизим во — «Би кинь» журналын; корреспонденталіс Коми радио да телевидениеын.
Гижан удж.
Николай Тюрнин гижӧ комиӧн и рочӧн. Гижӧдъясыс петавлісны «Эжва весьтын кодзувъяс» (1988), «Мелiлуныс пыдӧстӧм и помтӧм» (1995), «Лӧсасъяс» (1999), «Гудӧк шысьыс он и пӧтлы» (2007), «Дереваннӧй сиктӧй — менам сьӧлӧмшӧр» (2008), «Строка, летящая в огонь» (2005), «Летящей мысли яркий луч» (2005), «След на северной земле» (2006), «Капельки жизни» (2008) небӧгъясын, «Сыктывкар» да «Парма» (Москва) альманахъясын, «Парма», «Войвыв кодзув» да «Би кинь» журналъясын. Вуджӧдӧм кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлісны «Кизили» (Ижкар), «Кече» (Йошкар-Ола) да «Сабыйга» (Казань) челядьлы журналъясын.
Николай Тюрнин ёнджыка тӧдса кыдзи поэт-песенник; кывбуръяс вылас гижӧма 100 сайӧ сьыланкыв. Н.А. Тюрнин торъя да ӧтувъя небӧгъясын йӧзӧдiс ныв-зонпоснилы уна кывбур, кодъяс вочасӧн лоины сьыланкывъясӧн. Сiдз, 2007 воын «Василей» конкурс дырйи поэтлӧн чужан сиктлы сиӧм «Сюа чомйӧй, Дереваннӧй!» сьыланкыв шедӧдіc Гран-при. А «Сьыланкывкӧд коля» сьылан лои республикаса челядьлӧн ӧнiя кадся сьыланкывъя фестивальлы кыпӧн. Николай Тюрнин тӧдса кыдзи ӧнія коми сьыланкывлӧн регионъяскостса челядь фестиваль котыртысь; сійӧс нуӧдӧны ӧтчыдысь кык вонас.
Кывбуръясыслы шыладсӧ гижӧны нималана композиторъяс Борис Тюрнин, Гений Горчаков, Гелий Кочанов, Владислав Можайкин, Марк Новосёлов, Василий Чувьюров.
Н.А. Тюрнин тӧдса и кыдзи комиӧдчысь. Вуджӧдіс Виктор Кушмановлысь, Андрей Каневлысь, Дмитрий Фроловлысь, Алексея Карповлысь, Митрофан Курочкинлысь роч кывбуръяссӧ, Удмуртияысь Надежда Лопатинаӧс, Мари Элысь Василий Крыловӧс, Татарстанысь Амир Махмудовӧс да Шамиль Маннаповӧс. 
Кывбуръяссӧ вуджӧдӧма фин, мари, удмурт да тотара кывъяс вылӧ. 
Авторлӧн кывбуръясыс да вуджӧдӧмъясыс пыртӧма школаса велӧдчан небӧгъясӧ. 
Фин-йӧгра небӧгъяслӧн регионъяскостса фестиваль дырйи (Саранск, Республика Мордовия) «Под морозный перезвон» небӧгыс вӧлі шуӧма челядь сьыланкывъяса медбур чукӧрӧн, гижысь Николай Тюрнин да шылад тэчысь Марк Новосёлов лоины «Литературная Финно-Угрия» конкурсын лауреатъясӧн.
«Золотой фонд прессы» войтыркостса выставкаӧ пырӧдчысь. 
Н.А. Тюрнинлы сетлісны Витебскса сынӧд-десант дивизиялӧн «Гвардеец» газетлысь, Россияса журналист котырлысь, Коми АССР-са Вылысь Сӧветлӧн Президиумлысь, Коми Республикаса печать управлениелысь грамотаяс.
Н.А. Тюрнин пырӧ концертнӧй деятельяслӧн Россияса котырӧ, Россияса журналист котырӧ; «Российский союз прессы» ставроссияса ӧтйӧза котырӧ Почётнӧй пырысь.
Тимушев Георгий Фёдорович

Тимушев Георгий Фёдорович (1922—1997) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1945), туялысь-физик.
Олан туй.
Георгий Тимушев чужӧма Кулӧмдін районса Немдін сиктын 1922 вося кӧч тӧлысь 10-ӧд лунӧ. Батьыс вӧлӧма фельдшерӧн. 1939 воын Кулӧмдінса школаын 10 класс помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтлӧн физика-математика факультетӧ. 1941 воын помалӧма кык курс, моз тӧлысьсянь Гӧрд армияын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
1941 воын помалӧма Кардорын военно-инженернӧй училишӧ. 1942 вося урасьӧм тӧлысьсянь фронт вылын. Тышкасьӧма Сталинград да Курск косьясын. Кокниа ранитӧмаӧсь Днепр вӧсна тышын.
1944 вося моз тӧлысьын лейтенант Георгий Тимушев командуйтӧма 5-ӧд инженерно-сапёрнӧй бригадаса 106-ӧд №-а инженерно-сапёрнӧй батальонлӧн взводӧн, мый пырӧ 2-ӧд Украинаса фронтлӧн 6-ӧд танкӧвӧй армияӧ. Асьсӧ бура петкӧдлӧма Румыния дорйигӧн. 1944 вося моз тӧлысь 25-ӧд лунӧ Тимушевлӧн взводыс мырддьӧма вӧрӧглысь Сирет ю вомӧн кӧрттуй да шоссе посъяс (Текуч кар дорын) да видзӧма найӧс, кытчӧдз эз воны медшӧр вынъясыс.
СССР-са Вылыс Сӧвет Президиумлӧн 1945 вося рака тӧлысь 24-ӧд лунся Шуӧмӧн фронтын командованньӧлысь боевӧй заданньӧ бура вӧчӧмысь да повтӧмлун петкӧдлӧмысь лейтенант Георгий Тимушевлы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним, Ленин орден да «Зарни Кодзув» медаль (8051 номера).
Мукӧд тышын нӧшта на кыкысь ранитчылӧма. Госпитальысь лэдзӧм бӧрын уволитӧмаӧсь Армияысь.
Тыш бӧрын.
Олӧма Москваын. 1949 воын помалӧма Москва канму университетлысь физика факультет, а сэсся сэні жӧ аспирантуру. Уджалӧма ядернӧй физика научно-исследовательскӧй институтын. Водзмӧстчӧма общественнӧй уджын.
Кулӧма 1997 вося косму тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Гуалӧма Троекуров шойнаын (4 участок).
Лудыкова Валентина Матвеевна

Лудыкова Валентина Матвеевна (1956) — коми кыв туялысь, велӧдысь, филологияса доктор.
Олан туй.
В. М. Лудыкова чужӧма 1956-ӧд вося косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ Микунь карын. 1973-ӧд воын помалӧма Емдін районса Гам сиктын шӧр школа, 1978-ӧд воын — Сыктывкарса канму университет. Аспиранталӧма Ленинград университетса финн-йӧгра филология кафедраын. Уна во чӧж велӧдӧма Сыктывкарса университетын. Ӧні уджалӧ Велӧдӧм сӧвмӧдан Коми республикаса институтын.
Туясян удж.
1989-ӧд воын «Коми кывйын сказуемӧй» тема серти дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация. 2006-ӧд воын дорйӧма филологияса доктор ним вылӧ «Коми кывйын кывбердлӧн синтаксис» тема серти диссертация.
Еремей (Мылдін район)

Еремей () — Коми республикаын Мылдін районса Приуральскӧй сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Серб-хорват кыв

Видзӧдӧй:
S/2015 (136472) 1

S/2015 (136472) 1 — тайӧ Макемакелӧн спутник. Сылӧн радиус — 80 км. Макемакеӧдз шӧр кост 21000 км. Спутник восьтісны Америкаса астрономъяс A. H. Паркер, М. Буйе, У. Гранди да К. Нолл 2015 воӧ.
Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа

Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа — Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа. 
История.
Валентина Есева нима премиа лӧсьӧдіс 1999 воын Коми Республикаса Веськӧдлан котыр. Вичмӧдӧны Коми муса енбиа сьылысьяслы ӧтчыдысь кык вонас. Премиа сетӧны Валентина Есевалӧн чужан лун водзвылас косму тӧлысь помын, кор нуӧдӧны концерт, кӧні петкӧдчӧны премиа босьтысьяс.
Социалистическӧй Уджвывса Герой

Социалистическӧй Уджвывса герой — СССР-ын медвылыс тшупӧда звание, мый вӧлі сетӧны бура уджалӧмысь 1938 восянь 1991 воӧдз.
История.
Тайӧ званньӧсӧ да званньӧ йылысь Положениесӧ лӧсьӧдӧма 1938 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум «Об установлении высшей степени отличия — звания Героя Социалистического Труда» Шуӧмӧн. Водзынсӧ вӧлі Уджвывса Герой ним.
Социалистическӧй Уджвывса Герой ним сетӧма 20 605 мортлы (мӧд юӧр серти — 21 560 мортлы): на лыдын 205 морт кыкысь шедӧдісны тайӧ нимсӧ, а 16 морт — куимысь.
Тувсов Ёгорей лун

Тувсов Ёгорей лун () — православнӧй вичкоса гаж, пасйöны ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Ёгорей лунсӧ уналаын шуӧны «вӧв нимлунӧн», «вӧв празьникӧн» либӧ «вӧв вежӧдан лунӧн». Празьник лун кузя вӧвъясӧс оз уджӧдны, лэдзӧны гуляйтны-тімбылясьны, йирсьыны, мед пӧ Ёгӧрей-батюшкоыс тошнас йирсьӧдас вӧвъяссӧ.
Унджык сиктын лэдзлӧны став скӧтсӧ йӧрӧ ли карта вылӧ гуляйтны. Луздорын да Сыктыв вожын лэдзтӧдзыс сетӧны Ыджыд четвергся нянь да сов, вачкалыштӧны берба лунся шатьясӧн да шыӧдчӧны Ёгорей дорӧ, мед видзас да кранитас скӧтсӧ и кӧзяеваӧс став лёксьыс-притчасьыс, здоровье сетас гожӧм кежлас. Та могысь жӧ Эжва вожын скӧтсӧ лэдзтӧдзыс резӧны вежа ваӧн да пернапасалӧны плешсӧ.
Туръяын тайӧ лунас вайӧдлӧны став скӧтсӧ вичко дорӧ, нуӧдӧны молебен да вӧтлӧны кык бипур косттi. Тадзи жӧ вӧчӧны и Емдiнын. Аслыспӧлӧса тайӧ луныс кольӧ Изьваын: скӧтсӧ йӧртӧны загонӧ, молебен нуӧдӧм бӧрын поп резӧ скӧтсӧ вежа ваӧн.
Кутшӧмсюрӧ грездын вӧлӧмаӧсь Ёгорей часовняяс. Ёгорей лунас сэтчӧ чукӧртлӧмаӧсь скӧтсӧ, и вичкосяньыс попыс волӧма нуӧдны скӧт молебенсӧ. Татшӧм грездъясас Ёгорейыс лоӧ престольнӧй празьникӧн (сура празьникӧн): локталӧны-чукӧртчӧны орчча сикт-грездысь войтырыс, гӧститӧдчӧны, сьылӧны-гуляйтӧны.
Ёгорей лунӧ асывсяньыс пывсьӧны, киськасьӧны ваӧн, туплясьӧны ва гӧпъясын, медым мынтӧдчыны висьӧмъясысь.
Габов Николай Николаевич

Габов Николай Николаевич (1919—1982) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй.
Николай Габов чужис Сыктывкарын 1919 вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Кулі 1982 вося рака тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
Лобанов Виктор Иванович

Лобанов Виктор Иванович (1925—1996) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй.
Виктор Лобанов чужӧма Луздор районса Спаспоруб сикт улӧ пырысь Кулига грездын 1925-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ. 
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Колхозын да связь контораын уджыштӧм бӧрын 1942-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ мӧдӧдчӧма Гӧрд армияӧ. 1943-ӧд вося моз тӧлысьсянь Айму вӧсна Ыджыд тышса фронт вылын. Разведчик. 1943-ӧд вося кӧч тӧлысьӧ Днепр ю некымынысь вуджӧмысь да командованиекӧд йитӧд лӧсьӧдӧмысь, повтӧмлун петкӧдлӧмысь 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ сылы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.
Тыш бӧрын.
1956-ӧд воын уджысь орӧдчытӧг помалӧма Куйбышевын строительнӧй институт. Олӧма Сыктывкарын, уджалӧма вӧр пӧрӧдан юкӧнын старшӧй инженерӧн.
Кулӧма Сыктывкарын 1996-ӧд вося сора тӧлысь 8-ӧд лунӧ, гуалӧма Гӧрд Затонса шойнаын.
Сердитов Семён Алексеевич

Сердитов Семён Алексеевич (1904—1943) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ усьысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй.
Семён Сердитов чужис Луздор районса Ношуль сиктын 1904 вося кӧч тӧлысь 14-ӧд лунӧ.
Уси тыш дырйи 1943 вося йирым тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Хатанзейский Андрей Гурьевич

Хатанзейский Андрей Гурьевич (1923—1945) — Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).
Олан туй.
Андрей Хатанзейский чужӧма Изьва районса Мокчой сиктын 1923-ӧд вося йирым тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Вӧлӧма кӧр видзысьӧн. 
Усьӧма 1945-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ тыш дырйи Австрияын Балатон ты бокын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
1942-ӧд восянь Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын.
Чупров Александр Ефимович

Чупров Александр Ефимович (1925—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй.
Александр Чупров чужӧма Изьва районса Кипъёва сиктын 1925-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Помалӧма 4 класс, колхозын уджалӧма кӧр видзысьӧн. 
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Гӧрд армияын 1943-ӧд восянь. Айму вӧсна Ыджыд тышын 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьсянь. Радӧвӧй, стрелок. Тышкасьӧма 1-дза да 2-ӧд Украинаса фронтъясын.
Повтӧмлун петкӧдлӧма Днестр ю вуджигӧн Сороки кар дорын (Молдавия): бырӧдӧма дзот да станкӧвӧй пулемёт, противотанкӧвӧй пушка. Пленӧ босьтӧма кык унтер-офицерӧс да 7 салдатӧс. Бура петкӧдчӧмысь 1944-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум шуӧмӧн сылы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.
Сьӧкыда ранитчӧмысь кулӧма госпитальын 1944-ӧд воын аслас чужан лунӧ — кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Гуалӧма Румынияын Турну-Северин карсянь неылын.
Паметь.
Сылӧн нимӧн шуӧма уличаяс Кипъёваын, Изьва сиктын да Сыктывкарса Эжва районын, Кипъёваса школа. Чужан сиктас А.Чупровлы пуктӧма обелиск (1975-ӧд воын), барельеф (2005-ӧд воын) да бюст (2016-ӧд воын), Сыктывкарын Куслытӧм би дорын — барельеф.
Данилов Алексей Дмитриевич

Данилов Алексей Дмитриевич (1907—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй.
Алексей Данилов чужӧма Койгорт районса Ужга сиктын 1907-ӧд вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
Помалӧма 1929-ӧд воын Абъячойын II тшупӧда школа, вуджӧма овны Мордовияӧ, кӧні помалӧма видз-му техникум. Уджалӧма агрономӧн МТС-ын, олӧма Чамза районса Каменка грездын. Гӧтрасьӧма Анастасия Константиновна вылӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1942-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунсянь. Вӧлӧма ротаса партогрӧн, старшинаӧн.
1943-ӧд вося арын тышъясын повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧма «Сӧветскӧй Союзса Герой» почёт ним да Ленин орден (1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ).
Усьӧма 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 13-ӧд лунӧ тыш дырйи Беларусьын Калинковичи кар мездігӧн.
Горчаков Иван Павлович

Горчаков Иван Павлович (1922—2004) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).
Олан туй.
Иван Горчаков чужис Сыктыв районса Поёл сиктын 1922 вося лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Кулі 2004 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ Петыркарын.
Марков Иван Петрович

Марков Иван Петрович (1913—1941) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1940). Сылы медводдзаӧн Коми муын чужлӧмаясысь вӧлі сетӧма Сӧветскӧй Союзса Геройлысь ним.
Олан туй.
Иван Марков чужис Луздор районса Спаспоруб сиктын 1913 вося косму тӧлысь 11 (24)-ӧд лунӧ. Велӧдчӧма Коми пединститутса рабфакын.
Сӧветскӧй Армияын 1935 восянь. 1938 воын помалӧма Ленинградса I артиллерийскӧй училишӧ. 
Уси 1941 вося сора тӧлысьӧ Беларусьын тышкасигӧн.
Паметь.
И.П. Марков нимӧн шуӧма Сыктывкарын улича да Спаспоруб школа.
Собянин Гавриил Епифанович

Собянин Гавриил Епифанович (1896—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945), Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ снайпер.
Олан туй.
Гавриил Собянин чужӧма Мылдін районса Шалтановкаын грездын 1896 вося ода-кора тӧлысь 25-ӧд лунӧ. Помалӧма начальнӧй школа. Дас кык арӧссянь вӧралӧма. Ветлӧма медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ.
1918 воын вуджӧма овны Вылыс Нарыкарыӧ, вӧралӧма. 1936 восянь олӧма Ханты-Манси асвеськӧдлан кытшын Берёзов районса Анеев сикт сӧвет улӧ пырысь Игрим посёлокын, веськӧдлӧма чери кыйысьяслӧн артельӧн. 
1941 воын ас кӧсйӧм серти мунӧма фронт вылӧ. Медводз сійӧс индӧмаӧсь овмӧс юкӧнӧ, а сэсся — М. И. Калинин нима 48-ӧд номера Ропшаса дивизиялӧн стрелковӧй полкӧ, коді тышкасьӧма Ленинград фронтын. Г. Е. Собянинӧс мӧдӧдӧмаӧсь снайпер школаӧ, кӧні кӧкъямысӧд лунас сетӧмаӧсь винтовка да мӧдӧдӧмаӧсь полкас.
Усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ 1944 вося ӧшым тӧлысь 23-ӧд лунӧ немеч пехотакӧд траншеяын тышкасигӧн. Гуалӧма Латвияын Салдус районса Курсиши грездын.
Подвигъяс.
Арталӧм серти, война вылын вийӧма 60 сайӧ салдат да опицерӧс.
Красноармееч Г. Е. Собянинлы Сӧветскӧй Союзса Герой ним сетӧма кулӧм бӧрас нин 1945-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум Шуӧмӧн сыысь, мый петкӧдлӧма повтӧмлун Маза-Югла ю вуджигӧн да Латвия мездігӧн.
Тӧдса некымын подвиг йылысь:
Бабиков Макар Андреевич

Бабиков Макар Андреевич 1921—2009) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).
Олан туй.
Макар Бабиков чужис Чилимдін районса Чилимдін сиктын 1921 вося сора тӧлысь 31-ӧд лунӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Кулі Москваын 2009 вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Гуалӧма Москваын Троекуров шойнаын (7в участок).
Кисляков Василий Павлович

Кисляков Василий Павлович (1916—1990) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1941).
Олан туй.
Василий Кисляков чужис Чилимдін районса Бугаев сиктын 1916 вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Кулі Москваын 1990 вося вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лунӧ. Гуалӧма Москваын Троекуров шойнаын (2 участок).
Черепанов Сергей Михайлович

Черепанов Сергей Михайлович (1916—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).
Олан туй.
Сергей Черепанов чужис Вӧлӧгда губерняын Югдін районса "Пестов" грездын 1916 вося сора тӧлысь 16-ӧд лунӧ роч кресттянин семьяын. Оліс да уджаліс Коми АССР-ын Чилимдін районса Выльяг (Новӧй Бор) посёлокын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Кулі 1944 вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ тыш дырйи. Гуалӧма Новгород обласьтын Пестов районса Село Гора грездбокса ӧтувъя гуын.
Тимушев Андрей Антонович

Тимушев Андрей Антонович (1897—1969) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1945).
Олан туй.
Андрей Тимушев чужӧма Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса (ӧні — Коми Республикаса Кулӧмдін районысь) Немдін сиктын 1897 вося моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Коми. Помалӧма начальнӧй школа. Ветлӧма Медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ: повтӧмлунысь сійӧс кыкысь наградитӧмаӧсь Георгиевскӧй крестӧн.
Гражданскӧй война кадӧ джын во служитӧма Колчак армияын, кытчӧ сійӧс мырдӧн мобилизуйтӧмаӧсь. Том красноармееч тышкасьӧма Гражданскӧй война помодзыс уна фронтын, веськавлӧма весиг Кавказӧ.
Войнаӧдз уджалӧма МТС-ын трактористӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Гӧрд Армияӧ вӧлі босьтӧма 1941 воын ас кӧсйӧм серти, кор сылы вӧлӧма 44 арӧс. Айму вӧсна Ыджыд тышын 1941 вося йирым тӧлысьсянь.
Радӧвӧйсянь сійӧ быдмӧма старшӧй сержантӧдз да взводса командирлы отсасьысьӧдз. Веськавлӧма трибунал улӧ, тышкасьлӧма штрафбатын. Коймӧд Слава орденсӧ сетӧмаӧсь 1945 воын косму тӧлысь 19-ӧд лунся тышысь Берлин дорӧ матыстчигӧн. Андрей Тимушев вежӧма взводса кулӧм командирӧс, кыпӧдӧма салдатъясӧс тышӧ; асьсӧ вӧлі ранитӧма, но водзӧ на тышкасьӧма.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
CCCР-са Вооружоннӧй Вынъясысь воӧма 1946 воын инвалидӧн госпитальясын дыр куйлӧм бӧрын, уджалӧма Немдінын. Кулӧма 1969 вося урасьӧм тӧлысь 10-ӧд лунӧ чужан сиктас.
2016 воын А.А. Тимушев йылысь кулӧмдінса журналист Николай Лютоев гижӧма да йӧзӧдӧма торъя небӧг — «Кавалер трёх орденов Славы Андрей Тимушев».
Забоев Василий Андреевич

Забоев Василий Андреевич (1914—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1945).
Олан туй.
Василий Забоев чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса (ӧні — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса) Дань грездын 1914 воын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Сьӧкыда ранитчис тыш дырйи 1945 вося тӧвшӧр тӧлысь 4-ӧд лунӧ Фельшеершсянь неылын (Будапештсянь рытыввылӧ 20 километра, Венгрия). Ранаясысь кувсис тӧвшӧр тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма Кичкунешвекын (Венгрия).
Соров Иван Васильевич

Соров Иван Васильевич (1925—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1945).
Олан туй.
Иван Соров чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Выльвидз грездын 1925 воын (луныс тӧдтӧм на). Коми.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Асыввыв Пруссияын чорыд тышъяс дырйи ёна ранитчис. Кулі 1945 вося косму тӧлысь 26-ӧд лунӧ медсанбатын. Гуалӧма Калининград обласьтысь Зеленоград районса Русское посёлоклӧн ӧтувъя гуын.
Худяков Александр Георгиевич

Худяков Александр Георгиевич (1924—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1945).
Олан туй.
Александр Худяков чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Выльвидз грездын 1924 воын (луныс тӧдтӧм на). Роч.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Кулі 1945 вося тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лунӧ тышын. Гуалӧма Калининград обласьтысь Черняхов районса Свободное посёлокын.
Бажуков Иван Данилович

Бажуков Иван Данилович (1924—1958) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).
Олан туй.
Иван Бажуков чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Мылдін районса Максим грездын 1924 воын сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ. Коми.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Кулі 1958 вося ода-кора тӧлысь 16-ӧд лунӧ чужан грездас. Гуалӧма Максим грездса шойнаын.
Ерилов Николай Григорьевич

Ерилов Николай Григорьевич (1925—2007) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).
Олан туй.
Николай Ерилов чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Луздор районса Тарбиевскӧй грездын 1925 воын ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Оліс Кемеров обласьтса Новокузнецк карын. Кулі 2007 вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Гуалӧма Новокузнецк карса Байдаев шойнаын.
Чупров Кирилл Матвеевич

Чупров Кирилл Матвеевич (1913—2002) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1943, 1945, 1946).
Олан туй.
Кирилл Чупров чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Чилимдін районса Замежнӧй сиктын 1913 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Оліс Чилимдін районса Замежнӧй сиктын, веськӧдліс нянь пӧжаланінын. 1980-ӧд воясын вуджис овны Сыктывкар. Кулі 2002 вося моз тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Ореховский Георгий Сергеевич

Ореховский Георгий Сергеевич (1915—1944) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1944).
Олан туй.
Георгий Ореховский чужис Ставрополь карын 1915 воын уджалысь семьяын. Роч. Помаліс 6 класс. Оліс Ставропольса Георгиевск карын. Служитіс видз-му овмӧс колонияын стрелок-конвоирӧн. 1940 вося моз тӧлысьӧ мыждӧма сыысь, мый дзескыдінысь пышйӧма некымын пукалысь. Ачыс пукаліс Коми АССР-са лагерын. Гӧрд Армияӧ босьтӧма 1943 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ Коми АССР-са Кожва райвоенкоматӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1943 вося рака тӧлысьсянь.
Куліс тыш дырйи 1944 вося рака тӧлысь 31-ӧд лунӧ. Гуалӧма Беларусьын Могилёв обласьтысь Чаус районса
Юшковичи грезд помын ӧтувъя гуын.
Павлов Александр Иванович

Павлов Александр Иванович (1914—1982) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).
Олан туй.
Александр Павлов чужис Вӧлӧгда обласьтысь Сямжа районса Коробицыно грездын 1914 вося вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лунӧ кресьттянин семьяын. Роч. Помаліс начальнӧй школа, уджаліс колхозын. 1936—1938 воясын служитіс Гӧрд Армияын. 1938 восянь уджаліс Пытшкӧсса делӧяс министерствоын. Мӧдысь Гӧрд Армияӧ босьтӧма 1941 вося ӧшым тӧлысьсянь. 
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
Тышкасис 1942 вося косму тӧлысьсянь.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Война бӧрын А.И. Павлов водзӧ служитіс Пытшкӧсса делӧяс министерствоын. 1946 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь 1968 вося моз тӧлысьӧдз оліс Коми Республикаысь Княжпогост районса Ропча посёлокын, а сэсся Ярославль карын. Куліс 1982 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Тышын заслугаясысь (медаль)

«Тышын заслугаясысь» медаль (рочӧн:Медаль «За боевые заслуги») — СССР-ын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1938 вося йирым тӧлысь 17 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧвет Президиумлӧн шуӧмӧн.
Кодлы сетӧны.
«Тышын заслугаясысь» медаль сетӧны:
Мыйысь сетӧны.
Медаль сетсьӧ:
1944 вося лӧддза-номъя тӧлысь 4-ӧд лунсянь 1957 вося кӧч тӧлысь 14-ӧд лунӧдз «Тышын заслугаясысь» медаль сідзжӧ вӧлі сетӧны Гӧрд Армияын, Военнӧ-Морскӧй Флотын, пытшкӧсса делӧяс да канмуса безопасносьт органъясын 10 во служитӧмысь.
Щипачкин Александр Иванович

Щипачкин Александр Иванович (1924—1995) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1946).
Олан туй.
Александр Павлов чужӧма Улыс Вылькар обласьтысь Арзамас районса Медынцево грездын 1924-ӧд вося ода-кора тӧлысь 27-ӧд лунӧ крестьянин семьяын. Роч. Уджалӧма Горький карса мыссян-пывсян комбинатын электрослесарӧн.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ.
1942-ӧд вося моз тӧлысьӧ Горький карысь Автозавод райвоенкомат босьтӧма Гӧрд Армияӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1943-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь. Тышкасьӧма Степса да Мӧд Украинаса фронтъясын. Служитӧма медводз 69-ӧй армиясаын 121-ӧд торъя противотанкӧвӧй батальонын. Сёрӧнджык индӧмаӧсь разведчикӧн 95-ӧд торъя гвардейскӧй разведротаӧ. Тайӧ часьтыскӧд воӧма Верман лунӧдз.
95-ӧд торъя гвардейскӧй разведротаса стрелок-разведчик, гвардияса младшӧй сержант Александр Щипачкин 1944-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 11-ӧд лунӧ Буцулуку дорын босьтӧма да вайӧдӧма «вӧрӧгӧс», коді висьталӧма уна выль да колана юӧр. 93-ӧд гвардейскӧй стрелковӧй дивизияса командирлӧн 1944-ӧд вося сора тӧлысь 19-ӧд лунся приказӧн заданиесӧ бура вӧчӧмысь сылы сетӧма III тшупӧда Слава орден.
1944-ӧд вося моз тӧлысь 29-ӧд лунӧ Войнешти да Мироши гӧгӧрын разведчикъяс котыркӧд ӧтвылысь бырӧдӧма пулемёт расчот, пленӧ босьтӧмаӧсь нёльӧс. 27-ӧд армияса войскаяс серти 1944-ӧд вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунся приказӧн задание бура вӧчӧмысь гвардияса младшӧй сержантлы сетӧма III тшупӧда Слава орден.
1945-ӧд вося рака тӧлысь 5-ӧд лунӧ Кална гӧгӧрын сержант А. И. Щипачкин разведчикъяс котыркӧд ӧтвылысь босьтӧма да вайӧдӧма «вӧрӧгӧс», коді висьталӧма уна выль да колана юӧр. СССР-са Вылыс Сӧветса Президиумлӧн 1946-ӧд вося ода-кора тӧлысь 15-ӧд лунся Шуӧмӧн командованиелысь заданиеяссӧ бура вӧчӧмысь гвардияса сержант А. И. Щипачкин сетӧма III тшупӧда Слава орден. Лоӧма Слава ордена тыр кавалерӧн.
1948-ӧд воын старшина званиеӧн А. И. Щипачкин мунӧма Сӧветскӧй Армияысь.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын.
Медводдза кадӧ олӧма да уджалӧма Сахалинын, сэсся бергӧдчӧма гортас. Помалӧма Горький карын Туй техникум. 1975-ӧд воын сійӧс ыстӧмаӧсь уджавны Коми АССР-ӧ, Печорлесстройӧ. Уджалӧма крановщикӧн Кожва вӧр промхозса улыс складын, 1964-ӧд восянь олӧма Кӧджорӧм посёлокын. 1975-ӧд воын вуджӧма Печора карӧ. Уджалӧма крановщикӧн. Некымынысь сійӧс бӧрйылісны Печора карса сӧветӧ депутатӧн.
Кулӧма 1995-ӧд вося ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунӧ.
Паметь.
А. И. Щипачкин нимӧн Печора карын шуӧма улича да ӧшӧдӧма казьтылана пӧв, кӧні сійӧ овлӧма.
Грен Алексей Николаевич

Грен Алексей Николаевич (1862—1932) — коми кыв да оласног туялысь, Коми му туялан котырса медводдза веськӧдлысь.
Олан туй.
Алексей Грен чужӧма 1862-ӧд вося ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунӧ Екатеринбургын дворянаысь петлӧм полковник семьяын.
Помалӧма Петербургса университетысь асыввыв кывъяслысь факультет (1885, лоӧма Ассывыв историяса магистрӧн) да естественно-историческӧй (1886). Краснодар пединститутын профессорӧн уджалігӧн лыддьӧма студентъяслы религия история, кавказоведение, адыгъяслысь история, кыв туялӧм (1885—1886). 1887-ӧд восянь — Тифлис губерняын народнӧй училишӧясын инспектор. 1891—1904-ӧд воясын — Харьков да Киев университетса приват-доцент. 1904—1913-ӧд воясын сылы абу лэдзӧмаӧсь велӧдны Кавказын революция удж нуӧдӧмысь. (Кыдзи ачыс гижӧма: «...за поддержку инородцев, по приказу Плеве — лишен на 10 лет»).
1918—1926-ӧд воясын А.Н. Грен — Вӧлӧгда пединститутса, Ленина нима вылыс тшупӧда Усть-Сысольск техникумса (1922-ӧд восянь) да Краснодар пединститутса профессор. 1926-ӧд восянь уджалӧ Перым университетын. Медводз вӧлі бӧрйӧма коми кыв да культура кафедраса профессорпуӧн; лӧддза-номъя тӧлысьсянь — РСФСР-са просвещение нарком вынсьӧдӧма «Коми кыв да культура» курс серти профессор должносьтын. Перымын уджалӧма 1926-ӧд вося йирым тӧлысь 1-дза лунсянь 1927-ӧд вося вӧльгым медводдза лунӧдз. Уджсӧ эновтӧма висьӧм вӧсна да петӧма пенсия вылӧ.
Туясян удж.
Кавказын уджалігӧн гижӧма 4000 гӧгӧр фольклор текст, мый йӧзӧдӧма «Сборник матерьялов по описанию местностей и племен Кавказа» уджын. Просвещение министерстволӧн журналын йӧзӧдӧма «Династия Багратионов в Армении» статья (1894), «Грузинские рыцарские романы» удж. «История Кавказа» удж да «История Востока» монография — «Известия Киевского университета» журналын.
1904-ӧд во бӧрын лэдзӧма да редактируйтӧма «Россия и Азия» журнал. Ветлӧма Египетӧ, Месопотамияӧ да Индияӧ. Йӧзӧдчӧма, редактируйтӧма «Вестника знания Битнера», кӧні йӧзӧдӧма Аттика да Италия ӧтувтчӧм йылысь статьяяс. 
Некымын удж петавлӧма «Коми му» журналын. Гижӧма коми фольклорысь 1500 гӧгӧр текст. Ветлӧма 18 археологическӧй экспедицияӧ. Веськӧдлӧма Коми му туялан котырӧн. А.Г. Грен серти, «Коллекцию зырянских текстов»", профессор Богданов нуӧма Румянцев небӧгаинӧ Москваӧ.
Габова Елена Васильевна

Габова Елена Васильевна (1952) — коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь (2012). Сылӧн ыджыд батьыс — коми гижысь Николай Попов (Жугыль).
Олан туй.
Елена Габова чужис 1952 вося лӧддза-номъя тӧлысь 7-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Помаліс 1-ӧд №-а сыктывкарса школа да уджысь орӧдчытӧг 1976 воын Ставсоюзса Кинематография институтысь (ВГИК) сценарий факультет. Улдаліс «Молодёжь Севера» газетын, телевидениеын, литературнӧй консультантӧн Коми гижысь котырын.
Гижан удж.
Гижӧ рочӧн. Йӧзӧдсьӧ 1966 восянь республикаса да ставсоюзса печатьын. Велӧдчис том гижысьяслӧн ставроссияса семинарын, мый муніс 1983 воын Льӧмьюын С.Залыгин веськӧдлӧм улын, да том гижысьяслӧн ставсоюзса совешанньӧын Москваын (1984). СССР-са гижысь котырын 1989 восянь. Е.Габовалысь висьтъяссӧ да повесьтъяссӧ вуджӧдлісны англия, немеч, норвег, япония да мукӧд кывйӧ.
Гижис челядьлы да томуловлы 30 сайӧ небӧг. Найӧ петісны Москваын, Киевын, Сыктывкарын. Кык небӧг петіс Японияын. Гижӧдъяссӧ позьӧ аддзыны татшӧм журналъясысь, кыдзи: «Кукумбер», «Костер», «Пионер», «Юность», «Слово», «Наш современник», «Таллинн», Япония да Коми Республикаса журналъясын, и с.в.
Мальцев Вячеслав Вячеславович

Вячеслав Вячеславович Мальцев (* 1964) - роч депутат, политик да блогер.
Финъяс

Финъяс (фин suomalaiset) — финн-йӧгра войтыр, ёнджыкасӧ олӧ Суомиын. Сёрнитӧны суоми кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын. Медъёна паськалӧма лютерана эскӧм.
Ас ним да войтыр юкӧнъяс.
Финъяс асьнысӧ шуӧны suomalaiset. Медводдзаысь финны (лат. Finni) экзоэтноним паныдасьлӧ римса историк Тацитлӧн (миян эраса I нэм). Птолемейлӧн «Географияын» (3 небӧг, 5 юкӧн, 21) найӧ олӧны Балтика бердын венедамъяскӧд орччӧн. Чайтӧны, мый важся германечьяс тадзи шулісны чери кыйысь да вӧралысь саамъясӧс: важ герм. Finn(ar) ← *fenn(oZ) «корсьысьяс» ← *fenþ- «корсьны, аддзыны». Сёрӧнджык найӧс вежисны асыв-лунвывсянь воысь балтикабердса финъяс, кодъясӧс кутісны шуны сідз жӧ.
Лыд.
Суоми канмуын став финсьыс олӧ (4,6 — 4,9 млн морт, 90 %), Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясын — 623,6 сюрс гӧгӧр (2002), Швецияын — 446-сянь 470 сюрсӧдз, Канадаын — 130 сюсрс сайӧ (2006), Рочмуын — 34,1 сюрс морт (2002), Австралияын — 21 сюрс (2006), Ыджыд Британияын — 11 сюрс сайӧ (2001), Эстонияын — 10,6 сюрс (2010), Норвегияын — 10-сянь 60 сюрсӧдз.
Карелъяс

Карелъяс (кар. karjalaižet) — финн-йӧгра войтыр. Олӧ Карелияын, Ленинград да Твер обласьтъясын, Суоми асыввылын. Сёрнитӧны карел кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын.
Ас ним да войтыр юкӧнъяс.
Карелъяслӧн, кыдзи торъя войтырлӧн, артманногыс помӧдзыс абу на туялӧма. Чайтӧны, мый карелъяс артмисны вужвойтыр подулын, кодъяс олісны ӧнія Карелия лунвылын да Суоми асыв-лунвылын, кысянь сэсся вуджисны овны Еджыд саридзлань да Онега ты сайӧ. Ӧні карелъяс чужисны "корелъяслӧн" весь да лопь войтыркӧд ӧтувтчӧмӧн, кодъясӧс вӧлі зырӧма-нырӧма. Карелъяс босьтісны насянь кыв да культура аслыспӧлӧслунъяс.
Карелъяс кындзи карел этносын торйӧдӧны татшӧм субэтносъяс: «ливвикъяс» (кар. liygilaizet) да «людикъяс» (кар. lyydilaizet), кодъяс торйъялӧны ёнджыкасӧ сёрниӧн. Ливвикъяс ёнджыкасӧ олӧны Карелияса Олонечын, людикъяс — Карелияса Онега ты бердын. Тверса карелъяс (кар. tiverin karielaizet) сідзжӧ торъялӧны сёрни да традиция серти. Мукӧд туялысьыс шуӧны найӧс торъя субэтносӧн.
Карел войтыр пытшкысь сідзжӧ петкӧдӧны лаппи либӧ лаппалайзет субэтнос (сегозерских карел), кодъяс олӧны Сегозеро гӧгӧр. Найӧ пӧ артмӧмны лопар родысь, кодъясӧс ассимилируйтісны карелъяс, но аснимсӧ кольӧмны. Кыв да культура серти лаппияс этша торъялӧны карелъясысь. Карелъяслӧн мӧд котыр, кодъяс асьнысӧ шуӧны лаппиясӧн жӧ, олӧны Саймен тылӧн лунвыв берегын, Суомиса Лаппее уездын, Лаппеенранта кар гӧгӧртасын. Рытыввывса карелъяс (карел-финъяс) пырисны финъяс лыдӧ.
Людикъяс йылысь медводдзаысь казьтылӧ Баварияысь тӧдтӧм гижысь IX нэмлӧн медводдза джынъяс: олӧны пӧ «лиуди» либӧ «люди» племя (лат. liudi). Сёрӧнджык карел-людикъяс («лууд-аана» ним улын) йылысь юӧртӧ Ахмед ибн Фадлан ас небӧгас, кӧні гижис Волга ю кузя 921—922 воясӧ ветлӧм йылысь.
Лыд.
2010-ӧд вося Йӧзӧс пасъялӧм серти, Рочмуын олӧма 60 815 карел: Карелияын — 45 570 (74,9 %), Твер обласьтын — 7394, Петыркарын — 1396, Мурманск обласьтын — 1376, Ленинград обласьтын — 1345, Москваын — 385, Вылькар обласьтын — 183.
Суомиын карел лыдсӧ абу артыштӧма, но чайтӧны, мый 25 сюрс гӧгӧр морт гӧгӧрвоӧ карел кыв, а 5 сюрс морт сёрнитӧ.
Мукӧд канмуын олӧны жӧ карелъяс: Украинаын — 1522 морт, Казахстанын — 753, Беларусьын — 524, Эстонияын — 430, Латвияын — 416.
Инкери финъяс

Инкери финъяс (фин inkeriläiset, inkerinsuomalaiset) — ӧтияс шуӧны, тайӧ финъяслӧн субэтнос, мый артмӧма XVII нэмын Инкери муын, мукӧдыс — тайӧ асшӧр финн-йӧгра войтыр. Олӧ Карелияын, Ленинград да Псков обласьтъясын, Петыркарын, Рытыввыв Сибирын, а сідзжӧ СССР-са вӧвлӧм республикаясын, Суомиын да Швецияын. Кывйыс пырӧ финн кывлӧн асыввыв сёрнисикасъяс лыдӧ (фин. inkerin murre). Паськалӧма лютеран эскӧм да православие.
История.
1917 воын Инкери муын олӧма 160 сюрс гӧгӧр фин (ас и Суомиысь локтысьяс), на пиысь 140 сюрс лютеране.
Репрессия.
1930-ӧд вояс пансигӧн инкери финъясӧс мыжтӧг мыжалісны. Найӧ пӧшти ставнас бырисны чужан мусьыс.
Лыд.
2010-ӧд вося Йӧзӧс пасъялӧм серти, Рочмуын олӧма 441 инкери фин.
Тимонин Николай Иосифович

Тимонин Николай Иосифович (1934—2016) — геолог-туялысь, геология-минералогия наукаясса доктор.
Олан туй.
Николай Тимонин чужис Коми обласьтысь Луздор районса Поруб грездын 1934 вося тӧвшӧр тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
1952 воын помаліс Изьва районса Мокчой шӧр школа, 1957 воын — В.В. Вахрушев нима Свердловскса горнӧй институтысь геолого-разведка факультет, босьтіс гӧрд диплом «Техника разведки» специальносьт серти.
1957—1961 воясӧ уджаліс Лунвыв Уралса да Оренбургса геология управленньӧяслӧн геолоразведкаясын, корсис изшом да ыргӧн куйланінъяс. 1961 восянь уджаліс СССР-са наукаяс академияысь Коми филиаллӧн Геология институтын: старшӧй лаборант, младшӧй да старшӧй научнӧй сотрудникӧн, институтса туясян секретарӧн, ведушӧй да главнӧй научнӧй сотрудникӧн.
Уджысь орӧдчытӧг помаліс аспирантура. 1983—1996 воясӧ — СССР-са наукаяс академияысь Коми филиаллӧн (ӧні — Россияса наукаяс академиялӧн Коми наука шӧрин) Президиумын веськӧдлысьӧс наукаысь вежысь.
Вӧчис ыджыд удж Коми муын туясьӧмъяс котыртӧмын, академическӧй учреждениеяс лӧсьӧдӧмын да ёнмӧдӧмын. Н.И. Тимонин унатор вӧчис СССР-са наукаяс академиялысь Коми филиалысь Коми наука шӧрин артмӧдігӧн.
Куліс Сыктывкарын 2016 вося лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лунӧ.
Туясян удж.
25 во чӧж нуӧдіс туясьӧмъяс Тиманын, Войвыв да Полярнӧй Уралын, Пай-Хойын, Вайгач да Выльму діясын. Туясян уджъясыс йитчӧмаӧсь Урал-Из гӧраяс артмӧмкӧд.
Кандидат ним вылӧ диссертациа дорйис 1971 воын СССР-са наукаяс академиялӧн Геология институтын.
1998 воын Коми наука шӧринса Геология институтын дорйис геология-минералогия наукаясса доктор ним вылӧ диссертациа. Йӧзӧдіс 300 сайӧ туясян удж, на лыдын 20 монографиа.
Общественнӧй удж.
Н.И. Тимонин вӧчис ыджыд общественнӧй удж.
Котыртіс да веськӧдліс туясян экологическӧй уджтасъясӧн: «Сӧстӧм Печора» (1986), «Коми Республикаса видзана вӧр-ва мутасъяс» (1996). Вӧлі куим тома «Коми Республика» энциклопедияын медшӧр редакторӧс вежысьӧн.
Водь

Водь (водь vaďďalaizõd) — ичӧт лыда финн-йӧгра войтыр. Олӧ Ленинград обласьтын да Петыркарын. Сёрнитӧны водь кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын.
Лыд.
1926 вося Йӧзӧс пасъялӧм серти, Ленинград обласьтын водьыс вӧлӧма 694 морт, а став СССР-ын — 705 морт.
Ӧнія кадӧ водь олӧ Ленинград обласьтлӧн Кингисеп районса войвылын, Петыркарын да Эстонияса асыв-войвылын. Водь олӧ Лужицы (Luuttsa, Лууттса), Краколье (Jõgõperä, Йыгыпера), Пиллово (Pilola, Пилола) грездъясын. Краколье грезд ӧнія кадӧ воштіс торъя овмӧдчанінлысь статуссӧ да лыддьысь Лугавом посёлоклӧн юкӧнӧн.
2002 воын Рочмуын олӧма 74 водь, 2010 воын — 64; на пиысь Ленинград обласьтын — 33 морт (2010 воын; 2002 воын — 12 морт), Петыркарын — 26 морт (2010 воын; 2002 воын — 12 морт).
Водзынсӧ водьыс вӧлі ёна унджык. Сетіс нимсӧ Вылькар муын Водь пятиналы. 1848 воын, академик П.И. Кёппен серти, вӧлӧма 5148 водь, найӧ олӧмаӧсь Санкт-Петербург губернялӧн Ямбург да Ораниенбаум уездъясса 36 грездын.
Ыстӧдъяс.
[[Категория:Ленинград обласьт]]
Ижора (войтыр)

Ижора (ижора inkeroin, ižora, ižoralain) — финн-йӧгра войтыр, пырӧ Россияын ичӧт лыда вужвойтыр лыдӧ. Ёнджыкасӧ олӧ Рочму, Эстония да Украинаын. Сёрнитӧны ижора кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын. Медъёна паськалӧма православие.
Ас ним да войтыр юкӧнъяс.
Ижора асьнысӧ шуӧны "inkeroin, ižora, ižoralain".
История.
Водзынсӧ ижора оліс водькӧд ӧтвылысь Ижора муын. XX нэм шӧрӧдз кывйын да культураын вӧлі тыдовтчӧ на аслыспӧлӧслун. Тайӧ муясас орччӧн олісны сідзжӧ инкери финъяс, кодъяс ёнджыкасӧ вӧліны лютеранаӧн, а ижора войтыр — православнӧйӧн. XXI нэм кежлӧ ижораӧс пӧшти ставнас зырӧма, чужан кывнас сёрнитысьяс зэв этша.
Лыд.
Академик П.И. Кёппен серти, 1848 воын Санкт-Петербург губернялӧн квайт уездса 222 сикт-грездын олӧма 17 800 ижора.
Ӧнія кадӧ ижора олӧ Ленинград обласьтса Ломоносов да Кингисеп районъясын (водзынсӧ — сідзжӧ Гатчина районса сиктъясын). 
2002 вося Йӧзӧс пасъялӧм серти, Рочмуын олӧма 327 ижора, на пиысь 177 морт Ленинград обласьтын. 43 ижора олӧма Вистино грездын. 2010 воын Рочмуын олӧма 266 ижора.
2002 воын ижора пыртӧма Рочмуса этша лыда вужвойтыр лыдӧ.
1989 воын Украинаын олӧма 9 ижор; 2001 вося Украинаын Йӧзӧс пасъялӧм серти, сэні олӧма 822 ижор (на пиысь 788 морт (96 %) Крымын), и сӧмын кыкӧн шуисны ижора кыв чужан кывйӧн.
Эстонияын 2000 вося Йӧзӧс пасъялӧм серти, сэні олӧма 62 ижора, на пиысь 19 мортлы (31 %) чужан кывйӧн лоӧ ижора кыв, 39 мортлы (62 %) — роч кыв, куимлы (5 %) — эст кыв.
Федюнёва Галина Валерьяновна

Федюнёва Галина Валерьяновна (1953) — коми кыв туялысь, филологияса доктор.
Олан туй.
Галина Федюнёва чужис 1953-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Усва районса Шеллябӧж сиктын.
1977 воын помаліс Сыктывкарса канму университетысь история-филология факультет, пырис уджавны Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтӧ: вӧлі старшӧй лаборантӧн, ичӧт туялысьӧн, шӧр туялысьӧн, ыджыд туялысьӧн, нуӧдысь туялысьӧн, медыджыд туялысьӧн. Аспиранталіс Тарту университетын (Эстония), кӧні дасьтіс да дорйис филологияса кандидат ним вылӧ диссертациа «Словообразовательные суффиксы существительных в коми языке» тема серти. «Первичные местоимения и их производные в пермских языках» тема серти филологияса доктор ним вылӧ диссертациа дорйис Саранск канму университетын. 1986—2007 воясӧ веськӧдліс Кыв, литература да история институтын кыв юкӧдӧн. Ӧні уджалӧ институтын медыджыд туялысьӧн, пырӧ институтса Туялысь сӧветӧ.
Туялан удж.
Г.В. Федюнёва пырӧ Фин-йӧгра котырӧ (Хельсинки, 1997).
Вӧгулъяс

Вӧгулъяс (вӧгул: маньси; роч: манси; важӧнджык вогулы, вогуличи) — финн-йӧгра войтыр, Рочмуын йӧгра котырӧ пырысь ичӧт лыда вужвойтыр, олӧ Россияын Рытыввыв Сибырын.
Сёрнитӧны вӧгул кывйӧн, но 60 % йӧзыс быдлунъя олӧмын вӧдитчӧны роч кывйӧн. 2010-ӧд вося Ставроссияса Йӧзӧс пасъялӧм дырйи арталӧма 12269 вӧгул. 200 гӧгӧр морт олӧ Свердловск обласьт войвылын, некымынӧн — Перым край асыв-войвылын («Вишерский» канму заповедникын).
Ас ним да этнографическӧй котыръяс.
«Манси» ас ним вуджӧдсьӧ кыдзи «морт», артмӧма важ фин-йӧгра кадся *mańćɜ «ай, морт» кывсянь. Кыввужйыс тыдовтчӧ и мукӧд фин-йӧгра кывйын: ӧстякъяслӧн фратрия шусьӧ «маньть» (mańt́) (ваха сёрнисикас), «моньть» (mońt́) (иртыш сёрнисикас), «мась» (maś) (обдор сёрнисикас), маддяръяслӧн «magyar» ас ним. Вогул кывлӧн сёрнисикасъясын паныдасьлӧ татшӧм татшӧм кывъяс: "маньси" (mańśi) (сосьва вӧгул), "ма̄ньсь" (māńś) (пелым вӧгул), "мӧ̄ньсь" (mɔ̄̈ńś) (улыс конда вӧгул), "мӓньцӣ" (mäńćī) (тавда вӧгул), "ма̊ньсь" (måńś) (улыс лозьва вӧглу).
Вӧгул фратриялӧн «Мо̄сь» ним артмӧма ӧстяк «мась» (mɔś) кывйысь (Обдор сёрнисикас), но воӧма важ йӧгра кадся *"mańćɜ" кывйысь.
1920-ӧд воясӧдз вӧгулъясӧс рочьяс шуисны «вогулы» кывйӧн, мый артмӧ ӧстякъяслӧн "u̯oɣaĺ, u̯oɣat́" кывйысь. Тайӧ кывйыс век на паныдасьлӧ мукӧд кывйын, шуам, немеч. "Wogul, wogulisch."
Торйӧдӧны ӧстякъяслысь куим этнографическӧй котыр: войвывса, лунвывса да асыввывса. Лунвывса ӧстякъяс, кодъяс олӧны Иртыш ю бокын, сорласисны рочьяскӧд да тотараяскӧд.
Кыв.
Вӧгул кыв пырӧ урал кыв семьялӧн обдор йӧгра котырӧ. Торйӧдӧма 8 сёрнисикас: сосьва, вылыс лозьва, тавда, улыс конда, пелым, ваха, шӧр лозьва, улыс лозьва.
Вӧгул письменносьт лӧсьӧдӧма 1931 воын латиница подулын:
A, B, D, E, F, G, H, Ꜧ, I, J, K, L, Ļ, M, N, Ņ, Ŋ, O, P, R, S, S̷, T, Ţ, U, V, Z, Ь
1937 восянь — роч алфавит подулын. Сёрӧнджык вежлалӧма да содталӧма. Ӧнія кадӧ:
А а, Ā ā, Б б, В в, Г г, Д д, Е е, Ē ē, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Ӣ ӣ, Й й, К к, Л л, М м, Н н, Ӈ ӈ, О о, Ō ō, П п, Р р, С с, Т т, У у, Ӯ ӯ, Ф ф, Х х, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Щ щ , Ъ ъ , Ы ы , Ь ь , Э э, Э̄ э̄ , Ю ю , Ю̄ ю̄, Я я
Вӧгул гижӧда кыв подулын сосьва сёрнисикас.
Лыд.
2002 воын Рочмуын олӧма 11 432 вӧгул, 2010 воын — 12 269 морт.
2010 воын Тюмень обласьтын олӧма 11 614 вӧгул: на лыдын Ханты-Вӧгул асвеськӧдлан кытшын 10 917 (2010 в.), Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшын 171 (2002 воын), Тюмень обласьтын (асвеськӧдлан кытшъястӧг) — 496 (2002 воын). Свердловск обласьтын олӧма 251 морт (2002 воын 259). Та кыдзи, Украинаын 2001 воын олӧма 43 вӧгул.
Маддяръяс

Маддяръяс (маддяр: magyarok; роч: венгры) — Европаын олысь финн-йӧгра войтыр, кодлӧн эм аслас канму — Венгрия. Уна маддяр олӧ сідзжӧ Румынияын (Трансильвания), Сербияын (Воеводина войвылын), Словакияын, Украинаын, Россияын, Германияын, Ыджыд Британияын, Австрияын, АӦШ-ын, Чилиын да Канадаын.
2001 воын Венгрияын олӧма 9,5 млн гӧгӧр маддяр (ставсьыс 93 %). На пӧвстын медуна католик; эмӧсь протестантъяс да православнӧйяс.
Ас ним да этнографическӧй котыръяс.
Маддяръяслӧн ас ним — "magyar(ok)" (важ маддяр кыв: "Моgor"; шӧр грек кыв: "Μεγέρη") — юкӧны кык торъя кыв вылӧ. Медводдза юкӧнсӧ — "mōś" — ӧткодялӧны вӧгулъяслӧн "манси" ас нимкӧд да ӧстякъяслӧн кык фратрияысь ӧтиклӧн "Мось" ас нимкӧд. Кывйыслӧн мӧд юкӧныс абу гӧгӧрвоана: вермас пӧ лоны сэні кутшӧмкӧ фин-йӧгра кыв, коді артманног серти матын фин. "yrkö" «айлов» вежӧртаса кывлы.
Маддяръяс пӧвстын торйӧдӧны татшӧм этнографическӧй котыръяс да субэтносъяс: палоци, медье, шаркёз, чанго, кунъяс, ясъяс, гайдукъяс (хайду), секейяс, маддярабъяс.
Кыв.
Маддяр кыв пырӧ фин-йӧгра кывъяс лыдӧ, торйӧдӧны 11 сёрнисикас.
Мишарин Алексей Иванович

Мишарин Алексей Иванович (1903—1977) — хирург, Социалистическӧй Уджвывса Герой, Коми АССР-са да РСФСР-са нимӧдана бурдӧдысь.
Олан туй.
Алексей Мишарин чужӧма 1903 вося рака тӧлысь 16-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Ыджыдвиддзын (ӧні — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сикт). Семьяас кӧкъямыс воксьыс вӧлӧма медічӧтӧн. Сылӧн рӧдвуж Ефим Мишарин, коді веськӧдлӧма медводз сёян-юан чукӧртӧм вӧсна органӧн, а сэсся Коми обласьтса Исполкомӧн, отсалӧма воӧдчыны Алексейлы Югдінӧ да пырны велӧдчыны рабфакӧ.
1922 воын пырӧма велӧдчыны Москва канмуса университетлӧн медицина факультетӧ. Велӧдчӧма Москваын ординатураын. 1932 восянь уджалӧма Сыктывкарын хирургӧн, 1934 восянь — хирургия юкӧнӧн веськӧдлысь. Сійӧс шуӧны Коми муын хирургия служба панысьӧн.
1941-ӧд вося сора тӧлысьӧ Сыктывкарса военкомат босьтӧма сійӧс Гӧрд армияӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлӧма войнаса госпитальясын хирургӧн. Медицина службаса майор. 1946-ӧд восянь 1967-ӧд воӧдз веськӧдлӧма республикаса бурдӧдчанінын хирургия юкӧнӧн.
Кулӧма 1977 вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Удж.
Алексей Иванович ёна ветлӧдлӧма Коми сикт-грездъясті, отсалӧма том хирургъяслы, ачыс вӧчӧма уна сьӧкыд операция.
Дзоньвидзалун видзан служба котыртӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь да асшӧр ыджыд пайысь 1966 воын А.И. Мишаринлы сетӧма «Социалистическӧй Уджвывса Герой» ним. 
Наградаяс.
Алексей Иванович Мишаринӧс бурдӧдысьяс пиысь медводдзаӧн пыртӧма Коми АССР-са Удж Слава небӧгӧ.
Спицина Татьяна Владимировна

Спицина Татьяна Владимировна (1986) — том коми гижысь. Нывдырся овыс — Шахова.
Олан туй.
Татьяна Шахова чужис Кулӧмдін районса Улыс Ярашъю посёлокын 1986 вося кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ. 2002—2004 воясӧ велӧдчис 1-ӧд №-а Сыктывкарса педагогика колледжын. 2016 воын помаліс Сыктывкарса канму университетысь социальнӧй технология институт.
Гижан удж.
Гижӧдъяссӧ йӧзӧдліс республикаса «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, альманахъясын. 2015 воын петіс «Пелыся му» кывбура асшӧр небӧг. 2014 воын Т. Шаховалы сетӧма А.Лужиков нима премиа.
Микушев Георгий Николаевич

Микушев Георгий Николаевич (1898—1941) — генерал-майор, Сӧвет кадся военачальник, коми.
Олан туй.
Георгий Микушев чужис Перым губерняысь Кунгур карын 1898 вося ода-кора тӧлысь 11 (24)-ӧд лунӧ. Сылӧн бать-мамыс — комияс, Коми республикаын чужлӧмаяс. Батьыс — Николай Фалалеевич Микушев — вӧлӧма матросӧн; мамыс — Парасковья Андреевна — чужӧма Усть-Сысольскын, уджавлӧма кӧлуй мыськалысьӧн. Г.Н. Микушевлӧн Константин вокыс вӧлі велӧдысьӧн, коми мойдъяс чукӧртысьӧн. Георгий Николаевичлӧн племянникыс — коми фольклор да литература нималана туялысь, филологияса доктор А.К. Микушев.
Медводдза мирӧвӧй тыш да Гражданскӧй тыш.
1916 вося лӧддза-номъя тӧлысьын Кунгур карын реальнӧй училишӧ помалӧм бӧрын лои юнкерӧн Москваса Алексеевскӧй военнӧй училишӧын. 1917 во пансигӧн прапоршикӧн мӧдӧдӧма 147-ӧд запаснӧй пехотнӧй полкӧ. Сійӧ жӧ вося моз тӧлысьын пуктӧма 499-ӧд пехотнӧй полкысь ротаса командирӧн. Бура веськӧдлӧмысь да повтӧмлунысь сылы сетӧма подпоручик званньӧ.
1918 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ воис Кунгур карӧ. Уджаліс кывкутысь секретарӧн «Голос Кунгурского Совета» карса газетын. Моз тӧлысь 3-ӧд лунӧ ас кӧсйӧмӧн пырис Гӧрд армияӧ — сійӧс индӧма торъя ротаса командирӧн, а 1919 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь — 30-ӧд стрелкӧвӧй дивизияысь 1-дза Гӧрдуфаса бригадалӧн оперативнӧй юкӧнса начальникӧн.
Войнаяс костын.
СССР-ын Гражданскӧй тыш помасьӧм бӧрын вӧлі командир да штабса должносьтъясын. Службаысь орӧдчытӧг помаліс Военнӧй академия. Чапаев нима 25-ӧд дивизияса 75-ӧд (бӧртиджык 263-ӧд) стрелкӧвӧй полкӧн веськӧдлігӧн петкӧдіс полксӧ дивизияас медбуръяс лыдӧ.
1939 вося моз тӧлысьӧ комбриг Г.Н. Микушевӧс индӧма 41-ӧд стрелкӧвӧй дивизияса командирӧн. 1940 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ сылы сетӧма генерал-майор званньӧ.
1941 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ Микушев тшӧктіс часьтса командиръясыслы сборъяс да полигонъяс вылысь вайны став салдатсӧ да техникасӧ лагерӧ. Лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ, субӧтаӧ, частьса став лагерыс вӧлі лагерас нин. Дивизиялы тшӧктӧма дасьтысьны тыш кежлӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш.
Айму вӧсна Ыджыд тышлӧн медводдза лунъясӧ 41-ӧд дивизиялы паныд немечьяс шыбитісны «Лунввыв» чукӧрлӧн 5 пехотнӧй дивизия; на бӧрся вӧлі мунӧ армияса 14-ӧд моторизованнӧй корпус, кытчӧ пырисны бӧрйӧм войскаяс: СС-лӧн «Лейбштандарт СС Адольф Гитлер» нима 1-дза танкӧвӧй дивизия, СС-лӧн «Викинг» нима 5-ӧд танкӧвӧй дивизия да 9-ӧд танковӧй дивизия.
Г.Н. Микушевӧн веськӧдлӧм улын дивизия сяммис 5 лун чӧж дорйысьны Рава-Русский укрепрайонын да бӧрыньтчис сӧмын сэки, кор найӧс кӧсйисны босьтны кытшӧ. Микушевлӧн дивизия бӧрыньтчис вермытӧмӧн да пӧрадок видзӧмӧн. Сӧветскӧй Союзса маршал Ф.И. Голиков 41-ӧд стрелкӧвӧй дивизиялысь подвигсӧ ӧткодяліс аслас тӧдчанлун сертиыс Брест кар дорйысьяскӧд.
Сэсся 41-ӧд дивизия бура дорйысис Киев кар улын да Еджыд Вичко улын.
Козелец кар улын 1941 вося кӧч тӧлысь 9-ӧд лунӧ Остер ю вомӧн вуджігӧн генерал Микушев ачыс нуӧдіс салдатъясӧс контратакаӧ, но пос вылас вӧлі кувтӧдзыс ранитӧма. Шойыс дыр куйліс пос вылас, кытчӧдз сійӧс пемыд войӧ сэтысь эз петкӧдны.
Гуалӧма Киевын Ботаника садын 1941 вося кӧч тӧлысь 12-ӧд лунӧ; 1966 воын выльысь гуалӧма война дырйи усьӧмаяслӧн шойнаын.
Ы (ю)

Ы — Рочму войвылын неыджыд ю, визувтӧ Коми Республикаті да Кардор обласьттi, Ву юлӧн шуйга ю вож. 
Кыв артмӧм.
Коми кыв туялысь А.П. Афанасьев чайтӧ, мый Ы юлӧн нимыс артмӧма "и”(д)" /jiːʔ/ яран кывсянь, кодлӧн вежӧртасыс «ва».
География.
Юлӧн кузьтаыс — 48 километра. Чуклялӧ, визувтӧ ёнджыкасӧ асыввывлань. Юыс петӧ Кардор обласьтысь Вылыс Тойма районса нюръяссянь, Пиньӧг да Мозын юяс мусюрын. Усьӧ Ву юӧ.
 Мыктӧс
 нимтӧм ю
Эрзя (войтыр)

Эрзя (эрзя: "Эрзят") — финн-йӧгра войтыр. Ӧтияс шуӧны эрзясӧ мордва войтырӧ пырысь субэтносӧн, мукӧдыс — торъя войтырӧн. Сёрнитӧны эрзя кывйӧн.
Лыд.
Мирын олӧ 517 575 эрзя, на пиысь 440 гӧгӧр сюрс - Рочмуын.
Кырта (Вуктыл каркытш)

Кырта () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь посёлок. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районса Пӧдчерем сикт овмӧдчӧминын.
Воя (Вуктыл каркытш)

Воя () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь грезд. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районса Сопльӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грездӧн.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма Воя ю нимысь.
География.
Грезд пукалӧ Печӧра юлӧн веськыдладорын. Воясянь Сопльӧс посёлокӧдз 15 км.
История.
Артмӧма XIX нэмся 1-дза джынъяс. 1843 воын тані вӧлі промышленник В.Н. Латкин, коді пасйис, мый грездын вӧлӧма некымын керка Воя ю вомын.
1859 воын Воя (Усть-Воя) грездын 5 овмӧс, 25 морт; 1926 воын — 23 овмӧс, 55 морт. 1930 воын вӧлӧма паракод сувтанін. Сёрӧнджык Воя лои сиктӧн, 1977 воӧдз вӧлі сиктсӧвет шӧринӧн.
1989 воын 1122 морт, на пиысь 58 % рочьяс. 2000 воын 40 овмӧс, 63 морт.
Тшугӧр (Вуктыл каркытш)

Тшугӧр () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь грезд. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районса Сопльӧс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грездӧн.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма ю нимсянь.
География.
Грезд пукалӧ Печӧра юлӧн шуйгаладорас, Тшугӧр ю вомын. Тшугӧрсянь Сопльӧсӧдз 37 км.
История.
Артмӧма 1747 во бӧрын. Медводдзаысь казьтыштӧма 1784 воын «Экономические примечания к Генеральному межеванию» уджын: «Щугор» грезд, 13 овмӧс, 72 морт.
В.Н. Латкин серти, 1843 воын «Усть-Щугор» грездын 22 овмӧсын олӧма 113 морт; найӧ чери кыйӧны, нянь оз кӧдзны.
1859 воын «Щугорская (Щугур-Дин)» грездын 26 овмӧс, 167 морт.
1875 воын земскӧй собранньӧ шуис лӧсьӧдны Тшугӧрын фельдшер пункт. 1904 воын сиктас восьтӧма библиотека. 
1916 воын Тшугӧр (Щугор) сиктын 45 овмӧс, 193 морт; 1926 воын — 52 овмӧс, 197 морт. 1918 вося мусерпасын «Щугорское».
1930 воын сиктын вӧлӧма приёмнӧй покой, велӧдчанін, керка-лыддьысянін, паракод сувтанін, потребительяслӧн котыр, кредит сетан товарищество, кресьттяналы общественнӧй отсӧг сетан комитет, милиция юкӧд.
Неуна сёрӧнджык Тшугӧр сиктсӧвет вӧлі бырӧдӧма, сикт лои грездӧн. 1938 воын тані котыртӧма Печӧра бассейнын Туйясӧн веськӧдланінлысь Вылыс Печораса участок.
1977 воын вежӧма грездлысь роч гижанног: «Усть-Щугор» пыдди лои «Усть-Щугер». 
1989 воын грездын олӧма 819 морт (606 айлов, 213 нывбаба), на пиысь джынйыс рочьяс. 2000 воын 30 овмӧс, 51 морт.
Велӧдӧм.
М.С. Пысин серти, 1845 воын тані воссьӧма вичкобердса школа. Вежа ай П.В. Распутин аслас гӧтырыскӧд 1861 воын босьтчисны дон босьттӧг велӧдны челядьӧс. Буракӧ, вичкобердса школа тупкысьӧма тайӧ воӧдзыс. Выльысь училишӧ воссис 1864 воын (мукӧд удж серти, 1862 воын). Сёрӧнджык сійӧс вуджӧдісны Немдін сиктӧ.
1886 воын сиктас восьтӧма вичкобердса школа, 1903 воын — айловъяслы земскӧй училишӧ, 1904 воын — нывбабаяслы земскӧй училишӧ.
Мукӧдтор.
Тшугӧр — Европаын да Асыввыв Европаса увтасінын медкӧдзыдін. 1978 вося ӧшым 31-ӧд лунӧ Кара саридзсянь кӧдзыд ӧвтыштӧм бӧрын метеостанцияын петкӧдлӧма −58,1°С.