tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Лужиков Александр Михайлович

Лужиков Александр Михайлович (1964–2006) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Лужиков чужӧма 1964 вося рака тöлысь 19-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Кекур грездын. Помалӧма И.А. Куратов нима 1 №-а Сыктывкарса педагогика училищеысь художествоа графика юкöн, служитӧма армияын. Помалӧма Москваын Горький нима Литература институт, уджалыштӧма Коми радиокомитетын литературно-драматическöй вещаниелöн редакторöн. 1992 восянь «Би кинь» журналса шöр редактор.
Кулӧма коркӧ 2006 вося ӧшым тӧлысьӧ. Кулан луныс абу тöдса. Шойсӧ аддзӧма Сыктывкарса керка пӧдвалысь (Пушкин улича, 68 керка). 259 №-а кулӧм йылысь гижӧд лӧсьӧдӧма 2007 вося урасьӧм тӧлысь 7 лунӧ; сэні гижӧма, мый мортыс кувсьӧма 2006 вося ӧшым тӧлысь 25 лун да 2007 вося тӧвшӧр тӧлысь 5 лунъяс костын. Кулӧм йылысь эскӧданпас сетӧма 2009 вося рака тӧлысь 11 лунӧ. Рöдвужыс тöдмалiс кувсьöм йывсьыс 2009 воын. 2007 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ гуалöма кыдзи нимтöм-рöдвужтöм морт Вылыс Човса шойна вылын 13 №-а участок вылын.
Гижан удж.
Александр Лужиковлöн медводдза кывбуръяс петӧма 1970-öд вояс помын. Сiйö ветлӧма том гижысьяслöн IX Ставсоюзса совещанньӧ вылö. Бура донъялӧмаӧсь сылысь кывбуръяссö роч поэт Егор Исаев да Коми Республикаса народнӧй гижысь Геннадий Юшков. «Йиркап» йылысь поэмаын кылö чужан лун да рöдвуж йылысь тöжд.
Гижöдъясыс петавлӧмаӧсь «Литературнöй газетын», «Литературнöй Россияын», «Север» журналын.
Бура петкöдчӧма драматургия жанрын. Гижӧма «Ыджыд висьöм» пьеса (йöзöдöма: «Арт» журнал, 1997 во, 1 №.).
Сылысь кывбуръяссö вуджöдлӧмаӧсь Елена Исаева, Александр Кувакин, Сергей Филатов.
1991 восянь пырӧ Россияса Гижысь котырö.
Вальбири (кыв)

Вальбири ("Warlpiri") либӧ варлпири, валпири - Войвыв территория штатын Австралияса вужвойтырлӧн пама-ньюнга кыв. Анбур - латин.
Вальбири анбур.
A a Aa aa E e Ee ee I i Ii ii J j K k L l Ly ly M m N n Ng ng Ny ny O o Oo oo P p R r Rd rd Rl rl Rn rn Rr rr Rt rt T t U u Uu uu W w Y y
Пример.
Kuja kalapalanyanu kajangka nyurruwiyi walyajarrarlu marripungu marda, kala purungku pakarnunjunu, manu marda kala panturnunjunu kajangka. Ngulajangkaji kalanyanu kangurnu. Ngampurrparluju ngulaji kalalu yawarra wiri panturnu wanarrirla. Ngampurrpawangurlu ngulaju kalalu pakarnu purturlurla kurdunyanurluju, manu marda kajanyanurlu kalalu pakarnu purturlurla kuturukurlurlu. Ngulangka kalaunyanu walykayirrarnu, Nyanungujarrarlu yangka kijijirli ngulaji kalapalanyanu jurru pakarnu, manu marda kala purturlu pajurnu junmangku, manu wanarri kala panturnu.
Тамашек (кыв)

Тамашек кыв ("tămāšəq, tamasheq, tamajaq, tamahaq," ⵜⴰⵎⴰⵌⴰⵆ /ˈtæməʃɛk/) — тайӧ Малиын, Алжирын, Буркина-Фасоын да Нигерын туарегъяслӧн бербер кыв. Анбуръяс - латин, араб либӧ тифинаг.
Тамашек анбур.
Латин (Малиын).
Aa Ăă Bb Dd Ḍḍ Ee Ǝә Ff Gg Ɣɣ Hh Ḥḥ Ii Jj Kk Ll Ḷḷ Mm Nn Ŋŋ Oo Qq Rr Ss Ṣṣ Šš Tt Ṭṭ Uu Ww Xx Yy Zz Žž Ẓẓ ʔ
Латин (Нигерын).
Aa Ăă Ǝә Bb Сс Dd Ḍḍ Ee Ff Gg Ğğ Hh Ii Jj ǰ Ɣɣ Kk Ll Ḷḷ Mm Nn Ŋŋ Oo Qq Rr Ss Ṣṣ Šš Tt Ṭṭ Uu Ww Xx Yy Zz Ẓẓ
Тамазигхт (кыв)

Тамазигхт (ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ "Tamaziġt, Tamazight" [tæmæˈzɪɣt], [θæmæˈzɪɣθ]) — тайӧ Мароккоын бербер кыв, арабкӧд официал кыв. Анбуръяс - латин, араб либӧ тифинаг.
1866-ӧд во

1866-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё квайтымын квайтӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ выльлунсянь.
1889-ӧд во

1889 (Сюрс кӧкъямыссё кӧкъямысдас ӧкмысӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ воторниксянь.
1877-ӧд во

1877 во – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ выльлунсянь.
1825-ӧд во

1825 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1860-ӧд во

1860 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1888-ӧд во

1888 (Сюрс кӧкъямыссё кӧкъямысдас кӧкъямысӧд) во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1882-ӧд во

1882 во — Григорий календарын абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1895-ӧд во

1895 (Сюрс кӧкъямыссё ӧкмысдас витӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Кабил кыв

Кабил кыв ("Taqbaylit" [ˌθæqβæjˈlɪθ]) либӧ такбайлит — тайӧ Алжирын бербер кыв, арабкӧд официал кыв. Анбуръяс - латин, араб либӧ тифинаг.
1893-ӧд во

1893-ӧд во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1880-ӧд во

1880 во – кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ четвергсянь.
1878-ӧд во

1878-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё сизимдас кӧкъямысӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ воторниксянь.
1850-ӧд во

1850 (сюрс кӧкъямыссё ветымынӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ воторниксянь.
1891-ӧд во

1891-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ӧкмысдас ӧтиӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ четвергсянь.
1894-ӧд во

1894 во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ выльлунсянь.
1897-ӧд во

1897 (Сюрс кӧкъямыссё ӧкмысдас сизимӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ пекничасянь.
1898-ӧд во

1898-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё ӧкмысдас кӧкъямысӧд) во — Григорий календарын абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1899-ӧд во

1899 (Сюрс кӧкъямыссё ӧкмысдас ӧкмысӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ вежалунсянь.
Амхара кыв

Амхара кыв (አማርኛ "amarəñña", [amarɨɲɲa]) — тайӧ семит кыв, Эфиопиялӧн каналан кыв. Анбур — ፊደል "fidel" либӧ አቡጊዳ "abugida".
0 - ባዶ bado
1 - አንድ and
2 - ሁለት hulät
3 - ሦስት sost
4 - አራት arat
5 - አምስት amməst
6 - ስድስት səddəst
7 - ሰባት säbat
8 - ስምንት səmmənt
9 - ዘጠኝ zäṭäñ
10 - አሥር asər
1900-ӧд во

1900-ӧд (Сюрс ӧкмысёӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1887-ӧд во

1887 во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ субӧтасянь.
1885-ӧд во

1885 (Сюрс кӧкъямыссё кӧкъямысдас витӧд) во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ четвергсянь.
1884-ӧд во

1884-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё кӧкъямысдас нёльӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1883-ӧд во

1883 во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ выльлунсянь.
1881-ӧд во

1881 во — абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ субӧтасянь.
1879-ӧд во

1879-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё сизимдас ӧкмысӧд) во – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ середасянь.
1876-ӧд во

1876-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё сизимдас квайтӧд) во – кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ субӧтасянь.
1874-ӧд во

1874 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1873-ӧд во

1873 (Сюрс кӧкъямыссё сизимдас коймӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1872-ӧд во

1872 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1871-ӧд во

1871 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1870-ӧд во

1870-ӧд (сюрс кӧкъямыссё сизимдасӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1869-ӧд во

1869 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1868-ӧд во

1868-ӧд во (Сюрс кӧкъямыссё квайтымын кӧкъямысӧд) — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.
1867-ӧд во

1867 (Сюрс кӧкъямыссё квайтымын сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1864-ӧд во

1864 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1863-ӧд во

1863 (Сюрс кӧкъямыссё квайтымын коймӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1862-ӧд во

1862-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё квайтымын кыкӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.
1861-ӧд во

1861 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
Тигринья (кыв)

Тигринья (ትግርኛ "tigriññā, /tɨɡrɨɲa/") — тайӧ семит кыв, Эритреялӧн каналан кыв, Тиграй провинцияын (Эфиопия) официал кыв. Анбур — ፊደል "fidel" либӧ አቡጊዳ "abugida".
0 - bado
1 - hade
2 - kilte
3 - seleste
4 - arba'ete
5 - hamushte
6 - shidishte
7 - shob'ate
8 - shomonte
9 - tishi'ate
10 - aserte
Тигре (кыв)

Тигре (ትግረ "tigre" либӧ ትግሬ "tigrē", Суданын ኻሳ Xasa, араб الخاصية "ḫāṣiyah") — тайӧ Эритреяын да Суданын семит кыв. Анбур — ፊደል "fidel" либӧ አቡጊዳ "abugida". Мукӧддырйи мусульманаяс гижӧны араб анбурӧн.
Костромина Ия Николаевна

Костромина Ия Николаевна (комиӧн – "Микол Ия", 1931—2012) — коми кыв туялысь.
Олан туй.
Ия Костромина чужӧма 1931-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 4-ӧд лунӧ Коми АССР-ын (ӧні – Коми Республика) Емдін районса Лыаты грездын. 1951-ӧд воын помалӧма Емдінса педагогика училишӧ. Уджалӧма Помӧсдін районса (ӧні – Кулӧмдін районын) подув школаясын. 1958-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет да уджалӧма шӧр школаясын. 1966–1967 воясын – Коми АССР-са Совминын архив юкӧнын старшӧй инспектор.
1967-ӧд вося ӧшым тӧлысьын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалӧ кыв да литература юкӧдӧ. Пенсия вылӧ петӧма 1986-ӧд воын.
Кулӧма 2012-ӧд вося косму тӧлысь 3-ӧд лунӧ Сыктывкар улӧ пырысь Улыс Чов посёлокын пӧрысьяслӧн керкаын.
Туясян удж.
Ия Костромина туялӧма коми кыв туялӧмлысь история, кыв артмӧм да гижанног. Йӧзӧдӧма 40 сайӧ удж. Пуктӧма пай кывкудъяс дасьтӧмӧ, чукӧртӧма материал, медым йӧзӧдны «Краткий этимологический словарь коми языка (авторъяс – Илля Вась да Е. С. Гуляев). Чукӧртӧма материал Иван Куратовлысь небӧгсӧ йӧзӧдӧм вылӧ (1979). Гижӧма торъя юкӧн «Ӧнія коми кыв. Кыв артмӧм» небӧгын (1985).
1974-ӧд восянь 1998-ӧд воӧдз корсьӧма коми кывйысь XIX нэмся уджъяс.
Гыыз (кыв)

Гыыз (ግዕዝ "Gəʿəz", [ɡɨʕɨz]), сідзжӧ геэз, гыэз, гыз — тайӧ бырӧм (XIII нэмӧдз) Эфиопиялӧн семит кыв, эфиопияса христиана вичкоын официал кыв.
1 - ʔaħadu
2 - kilʔe
3 - shelestu
4 - ʔarba`ittu
5 - xammistu
6 - siddistu
7 - seb`atu
8 - sementu
9 - tes`attu
10 - `ashshertu
Пример.
ቃለ፡ በረከት፡ ዘሄኖክ፡ ዘከመ፡ ባረከ፡ ኅሩያነ፡ ወጻድቃነ፡ እለ፡ ሀለው፡ ይኩኑ፡
በዕለተ፡ ምንዳቤ፡ ለአሰስሎ፡ ኲሉ፡ እኩያን፡ ወረሲዓን።
Ḳāla barakat za-Hēnok zakama bārraka ḫirūyāna waṣādiḳāna ʾila halaw yikūnū
baʿilata mindābē laʾasaslō kʷīlū ʾikūyān warasīʿān
XIX нэм

XIX нэм (Дас ӧкмысӧд; 19-ӧд) — Григорий календар серти пансьӧ 1801 воын да помасьӧ 1900 воӧ.
1859-ӧд во

1859 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1858-ӧд во

1858 (Сюрс кӧкъямыссё ветымын кӧкъямысӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1857-ӧд во

1857 (Сюрс кӧкъямыссё ветымын сизимӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1856-ӧд во

1856 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1855-ӧд во

1855 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1854-ӧд во

1854 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1853-ӧд во

1853 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1852-ӧд во

1852-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё ветымын кыкӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1851-ӧд во

1851 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1849-ӧд во

1849 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1848-ӧд во

1848 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1847-ӧд во

1847 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1846-ӧд во

1846 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1845-ӧд во

1845 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1844-ӧд во

1844 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Пончӧд

Пончӧд либӧ миян пончӧд (лат. Émpetrum) – вотӧса век веж быдмӧг, пончӧд рӧдын, вереск котырын.
Сирия кыв

Сирия кыв (ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ "leššānā Suryāyā", /lɛʃːɑːnɑː surjɑːjɑː/), сідзжӧ Сир кыв — тайӧ бырӧм (XIII нэмӧдз) Сириялӧн семит кыв, сирияса христиана вичкоын официал кыв. Сідзжӧ Иракын да Индияын (Керала штат) официал вичко кыв.
0 - ܣܺܝܦܳܪ sīpār
1 - ܚܰܕ ḥaḏ
2 - ܬܪ̈ܶܝܢ tərēn
3 - ܬܠܳܬܳܐ tlāṯā
4 - ܐܰܪܒܥܳܐ ʾarbʿā
5 - ܚܰܡܫܳܐ ḥamšā
6 - ܫܬܳܐ، ܐܶܫܬܳܐ šəṯā, ʾēštā
7 - ܫܰܒܥܳܐ šaḇʿā
8 - ܬܡܳܢܝܳܐ təmānyā
9 - ܬܶܫܥܳܐ tēšʿā
10 - ܥܶܣܪܳܐ ʿēsrā
Пример.
ܛܘܼܒܲܗܘܿܢ ܠܐܲܝܠܹܝܢ ܕܲܕܟܹܝܢ ܒܠܸܒܿܗܘܿܢ܄ ܕܗܸܢܼܘܿܢ ܢܸܚܙܘܲܢ ܠܐܲܠܵܗܵܐ܂
Ṭûḇayhôn l'aylên daḏkên b-lebbhôn: d-hennôn neḥzôn l'allāhâ.‎
Хауса (кыв)

Хауса (هَوُسَ, "Yaren Hausa") — тайӧ Бенинын, Буркина-Фасоын, Ганаын, Камерунын, Нигерын, Нигерияын, Тогоын чад кыв, войвыв Нигерияын да Нигерын официал кыв. Анбуръяс - латин ("боко") либӧ араб ("аджами").
Хауса анбур.
Тонъяс кывчукӧръясын пасйӧны:
à è ì ò ù
á é í ó ú 
â ê î ô û
0 - sifili
1 - d'aya
2 - biyu
3 - uku
4 - hud'u
5 - biyar
6 - shida
7 - bakwai
8 - takwas
9 - tara
10 - goma
11 - goma sha d'aya
20 - ashirin
Пример.
Su dai yan-adam, ana haifuwarsu ne duka yantattu, kuma kowannensu na da mutunci da hakkoki daidai da na kowa. Suna da hankali da tunani, saboda haka duk abin da za su aikata wa juna, ya kamata su yi shi a cikin yan-uwanci.
Сомали кыв

Сомали ("Afsoomaali", "af Soomaali", араб الصومالية) — тайӧ Сомалиын, Сомалилендын, Эфиопияын, Кенияын, Джибутиын кушит кыв, Сомалиын да Сомалилендын официал кыв. Анбуръяс - латин, мукӧддырйи араб (вадаад, "Wadaad"), важӧн османья ("Cismaanya", "Osmanya", 𐒋𐒘𐒈𐒑𐒛𐒒𐒕𐒀), борама, каддарэ.
0 - eber
1 - kow
2 - labo
3 - saddex
4 - afar
5 - shan
6 - lix
7 - toddobo
8 - sideed
9 - sagaal
10 - toban
11 - kow iyo toban
20 - labaatan
30 - soddon
40 - afartan
50 - konton
60 - lixdan
70 - todobaatan
80 - siddeetan
90 - sagaashan
100 - boqol
1000 - kun
1000000 - malyuun
Пример.
Aadanaha dhammaantiis wuxuu dhashaa isagoo xor ah kana siman xagga sharafta iyo xuquuqada Waxaa Alle (Ilaah) siiyay aqoon iyo wacyi, waana in qof la arkaa qofka kale ula dhaqmaa si walaaltinimo ah.
Оромо (кыв)

Оромо ("Afaan Oromo, Oromiffaa") — тайӧ Эфиопияын, Сомалиын, Кенияын кушит кыв. Анбуръяс — латин ("Qubee"), важӧн эфиоп (фидель), сапало.
a /ʌ/ 
aa /ɑː/ 
b /b/
c /tʃʼ/
ch /tʃ/
d /d/
dh /ɗ/
e /ɛ/ 
ee /eː/ 
f /f/
g /g/
h /h/
i /ɪ/
ii /iː/ 
j /dʒ/
k /k/
l /l/
m /m/
n /n/
ny /ɲ/
o /ɔ/
oo /oː/
p /p/
ph /pʼ/
q /kʼ/
r /r/
s /s/
sh /ʃ/
t /t/
u /ʊ/ 
uu /uː/
v /v/
w /w/
x /tʼ/
y /j/
z /z/
' /ʔ/
1 - tokko
2 - lama
3 - sadii
4 - afur
5 - shan
6 - ja'a
7 - torba
8 - saddet
9 - sagal
10 - kudhan
Пример.
Namooti hundinuu birmaduu ta'anii mirgaa fi ulfinaanis wal-qixxee ta'anii dhalatan. Sammuu fi qalbii ittiin yaadan waan uumamaan kennameef, hafuura obbolummaatiin walii-wajjin jiraachuu qabu.
Канури (кыв)

Канури ("kanuri") — тайӧ Нигерияын, Нигерын, Чадын да Камерунын сахара кыв. Анбуръяс — латин, араб ("аджами").
Канури анбур.
А a, В b, С c, D d, E e, Ǝ ǝ, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ny ny, O o, P p, R r, Ɍ ɍ, S s, Sh sh, T t, U u, W w, Y y, Z z
1 - fal, tilo
2 - indi
3 - yaskə, yakkə
4 - degə
5 - uwu
6 - arakkə
7 - tulur
8 - wusku
9 - ləgar
10 - mewu
Пример.
Adamgana woso kambe katambo ye daraja-a hakkiwa-ason kalkalye. Hankal-a nazaru-asoro kəzəpkə ye suro hal nəmharamiben kamazasoga letaiyin ye.
Динка (кыв)

Динка ("Thuɔŋjäŋ" /t̪uɔŋ.ɟa̤ŋ/) — тайӧ Лунвыв Суданын нилот кыв. Анбур — латин.
Динка анбур.
A a Ä ä B b C c D d Dh dh E e Ë ë Ɛ ɛ Ɛ̈ ɛ̈ G g Ɣ ɣ I i Ï ï J j K k L l M m N n Nh nh Ny ny Ŋ ŋ O o Ö ö Ɔ ɔ Ɔ̈ ɔ̈ P p R r T t Th th U u W w Y y
Jɔ̈ɔ̈l wäär nyuuc wädït
Aacä ye teet.
Të cɔk kek ɣa luöi ruëëny
Ka cä ye dhuk nhom keek
Rin jäl aye wut theek
Yen aye ɣɛn keek theek
Na cïk röt ye theek
Ke aköl le ɣɛn ye gäm keek
Piny abï ɣo dak ɣo keek.
1843-ӧд во

1843 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1842-ӧд во

1842 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1841-ӧд во

1841 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1840-ӧд во

1840 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ средасянь.
1838-ӧд во

1838 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Мандинка (кыв)

Мандинка ("Mandi'nka kango, Mandingo," لغة مندنكا) — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын, Буркина-Фасоын, Сьерра-Леонеын, Либерияын, Гвинея-Бисауын да Чадын манде кыв. Анбуръяс — латин, араб да нко.
Мандинка анбур.
Латин да араб.
Гора пасъяс:
Бамана (кыв)

Бамана ("Bamanankan", ߓߡߊߣߊ߲ߞߊ߲), сідзжӧ бамбара — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын да Буркина-Фасоын манде кыв. Анбуръяс — латин, араб да нко.
Бамана анбур.
Латин.
a, b, c, d, e, ɛ, f, g, h, i, j, k, l, m, n, ɲ, ŋ, o, ɔ, p, r, s, ʃ, t, u, w, y, z
Ваи (кыв)

Ваи (, "Vei, Vy, Gallinas, Gallines") — тайӧ Либерияын да Сьерра-Леонеын манде кыв. Анбур — ваи слога анбур.
Менде (кыв)

Менде (, "Mɛnde yia") — тайӧ Либерияын да Сьерра-Леонеын манде кыв. Анбур — латин, важӧн менде слога анбур ("кикакуи", ).
Лома (кыв)

Лома ("Löömàgòòi" [lɔːmàɡòːi], "Löghömàgòòi" [lɔɣɔmàɡòːi]) — тайӧ Либерияын да Гвинеяын манде кыв. Анбур — латин, важӧн лома слога анбур.
Кпелле (кыв)

Кпелле ("Kpɛlɛwoo"), сідзжӧ гуэрзе ("Guerze") — тайӧ Либерияын да Гвинеяын манде кыв. Анбур — латин, важӧн кпелле слога анбур.
Кпелле латин анбур.
Ныр пыр шуанног пасйӧны тильдаӧн: ã, ẽ, ɛ̃, ĩ, õ, ɔ̃, ũ. 
Тонъяс пасйӧны: вӧсни — акутӧн (´), кыз — грависӧн (`), чинан — циркумфлексӧн (ˆ).
Налимов Василий Васильевич

Налимов Василий Васильевич (1910–1997) – Сöвет кадся да Россияса туялысь (национальносьт серти – коми), нималана математик да философ, Москваса канму университетысь профессор, Естественнöй наукаяслöн Россияса академияысь действительнӧй шлен (1996).
Туясян удж.
Лöсьöдiс да веськöдлiс некымын выль туясян нырвизьöн: лад анализлöн метрология, химия кибернетика, экспериментлöн математическöй теория да наукометрия (наука сёрниö пыртiс «наукометрия» термин). 
Туялiс уна наука мытшöд: биология математизруйтöм, экологическöй прогноз подувъяслысь видлалöм, эволюциялöн аспектъясöн, кыв да мöвпалöм мытшöдъяс, наукалöн философияöн да методологияöн, талун кадся наукаын мортлöн мытшöдъяс, вежöртасъяслöн позяна теория. 
Кöть и шуöны, мый Налимов вöзйис «Индекс цитирования научных статей» понятие, сiйö лоис водзджык (lang-en|Shepard's Citations; lang-ru|Цитирование Шепарда).
Дасьтiс наукаса 18 кандидатöс да 3 докторöс. Пырӧ некымын войтыркостса туялан журналъяслӧн редколлегияӧ.
1970–1990 воясӧ лыддис лекцияяс мирса медыджыд университетъясын (Варшава, Берлин, Принстон)
Туясян удж лыдас 30 сайö небöг да 250 статья.
Ас кадö сылы эз сетны академик звание, сы вöсна мый эз кöсйы пырны КПСС-ö.
Тöдiс некымын кыв: англия, немеч, француз, поляк да араб.
Би кинь (журнал)

Медшӧр юӧр.
«Би кинь» – ичӧт да шӧр челядьлы уна рӧма литературно-художественнӧй да серпаса журнал, петӧ 1986-ӧд восянь.
Петӧ тӧлысьнас ӧтчыдысь. Ыдждаыс — А4 формат, 16 лист бок. Тиражыс — 1000 сайӧ экз.
Индексыс — 73924
Пошта пыр гижӧдчан дон (2011 во вылӧ):
1 тӧлысь — 14 шайт 63 ур; 6 тӧлысь — 87 шайт 78 ур. Редакция пыр доныс: 60 шайт
История.
Журналлӧн медводдза номерыс петіс 1986-ӧд вося сора тӧлысьӧ. Журналлӧн могъяс — коми кыв да литература, быдмысь войтырлӧн вежӧрын чужан му дорӧ муслун сӧвмӧдӧм, Коми мулӧн историяӧн тӧдмӧдӧм. Век корсьӧ енбиа нывкаясӧс да зонкаясӧс.
Журналын йӧзӧдӧны челядьлы лыддьӧм вылӧ висьтъяс, кывбуръяс, мойдъяс, гижысьяс, пемӧсъяс да лэбачьяс йылысь гижӧдъяс. Редакциякӧд йитӧд кутӧны гижысьяс, ворсысьяс, шылад тэчысьяс. Медуна зільӧны йӧзӧдны челядьлысь гижӧдторъяс да серпасъяс.
«Би киньын» редакторъясӧн вӧліны коми гижысьяс Николай Белых, Александр Лужиков (1992-ӧд восянь), Александр Ульянов, Алексей Попов (2021-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧдз). Ставныс найӧ пырӧны Россияса гижысь котырö. Недыр шер-редакторлӧма И.Н. Орёл. 2021-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-дза лунсянь медшӧр редакторыс — коми гижысь Алёна Нестерова.
Некымын во чӧж журналлӧн редакция республикаса районъясын котыртлӧ «Би кинь» гаж, кодлӧн могыс енбиа ныв-зонмӧс корсьӧм да быдтӧм. «Би кинь» гаж – тайӧ театрализованнӧй мича ворсӧм, кӧні медшӧр геройӧн ворсӧ беринӧсь зонка «Би кинь». Медся сюсь да енбиа челядьлы вичмӧ козин.
Редакция топыд йитӧд кутӧ удмурт челядьлы «Кизили» журналкӧд.
2004-ӧд вося урасьӧм тӧлысьын Коми Республикаса правительстволӧн индӧд серти котыртчӧма «Коми му» газет редакция» Коми Республикаса канму учреждение, коді ӧтувтӧма «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъяс, «Би кинь» да «Чушканзі» журналъяс. Сійӧ кадсяньыс тайӧ ыджыд котырнас директоралӧма коми гижысь Александр Ульянов. Налӧн лоӧма ӧтувъя бухгалтерия да компьютернӧй цех.
2011-ӧд вося сора тӧлысьсянь холдингнас веськӧдлӧма Надежда Васильевна Быковская.
2012-ӧд вося косму тӧлысьсянь артмӧдӧма "«Коми» небӧг лэдзан керка", кытчӧ сідзжӧ ӧтувтісны «Войвыв кодзув» журнал.
Ӧтуввез-листбок.
2011-ӧд воын «Коми му» холдинглӧн лоӧма асшӧр ӧтуввез листбок. komimu.com ӧтуввез-листын эм торъя лист бокъяс быд петаслӧн — «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъяслӧн, «Чушканзі» да «Би кинь» журналъяслӧн.
Сонинке (кыв)

Сонинке ("Aŋgu, Sooninkanxanne") — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын, Гвинея-Бисауын да Мавританяын манде кыв. Анбур — латин.
Волоф (кыв)

Волоф ("wolof") — тайӧ Сенегалын, Гамбияын да Мавританияын атлантика-конго кыв. Анбуръяс — латин, корсюрӧ араб (волофал), важӧн гарай (аслыспӧлӧс волоф анбур).
1837-ӧд во

1837 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
Лоӧмторъяс.
вӧльгым тӧлысь 1 лун — кыпыда восьтӧма Усть-Сысольскса публичнӧй лыддьысянін. Библиотекарӧн лоис А. И. Попов.
1836-ӧд во

1836 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1835-ӧд во

1835 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1834-ӧд во

1834 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1833-ӧд во

1833 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1832-ӧд во

1832 (Сюрс кӧкъямыссё комын кыкӧд) во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1831-ӧд во

1831 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
Фула (кыв)

Фула ("Fulfulde, Pulaar, Pular'Fulaare"), сідзжӧ фульфульде либӧ пулар — тайӧ Мавританияын, Сенегалын, Малиын, Гвинеяын, Буркина-Фасоын, Нигерын, Нигерияын, Камерунын, Гамбияын, Чадын, Сьерра-Леонеын, Бенинын, Гвинея-Бисауын, Суданын, Шöрвыв Африкаса Республикаын, Кот-д’Ивуарын, Ганаын да Тогоын атлантика-конго кыв. Анбуръяс — латин, корсюрӧ араб, нко.
Фула анбур.
Сенегалын, Гамбияын, Мавританияын.
A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, Ñ ñ, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ
Гвинеяын.
A a, B b, Ɓ ɓ, NB nb, D d, Ɗ ɗ, E e, F f, G g, Ɠ ɠ, NG ng, H h, I i, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ɲ ɲ, Ŋ ŋ, O o, P p, R r, S s, T t, C c, U u, W w, Y y, Ƴ ƴ
Гвинея-Бисауын, Сьерра-Леонеын, Либерияын.
A a, B b, Ɓ ɓ, C c, D d, Ɗ ɗ, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, MB mb, N n, ND nd, NG ng, NJ nj, Ŋ ŋ, Ñ ñ, O o, P p, R r, S s, T t, U u, W w, Y y, Ƴ ƴ, '
Малиын, Буркина-Фасоын.
A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, Ɲ ɲ, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ
Нигерын, Нигерияын, Камерунын, Чадын.
A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, NY ny, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ
Бурдин Михаил Николаевич

 Бурдин Михаил Николаевич (1948) — «Зарни Ань» ансамбльӧн веськӧдлысь, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.
 "— Сэтшöма шогöдліс, — висьталö Михаил Николаевич. — Ошкöны, абсолютнöй слух пö, а некытчö оз примитны. Балалайкаöн эг жö куж ворсны, но кывлі сы вылын троньöдчöмсö. Сэтчö сэсся и босьтісны".
 "Первойсö, дерт, Михаил Бурдинлы сьöкыд вöлöма. Ворсны пö кужа, а кабалаö нота гижны ог сяммы. Сэтшöма зільöма, воöн ставсö велöдöма. Мукöдыс узьöны, а сійö калидорас да сод вылас зунясьö".» Училишӧын велӧдчигӧн М.Бурдинӧс казялöма Валентина Есева да корöма ас дорас «Эжва» котырö. Сэні сійö ворсöма балалайкаöн. Ветлывлöма Валентина Есевакöд гастрольöн. Училишӧ помалöм бöрас на дорö и кольччöма.
Олан туй.
Уна вося бур уджысь, айму культура да искусство сӧвмӧдӧмысь Михаил Бурдинлы Россияса президент шуӧмӧн 2018 вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ сетӧма «Россияса культураын нимӧдана уджалысь» почёт ним.
Фестивальяс.
«Зарни Ань» ансамблькöд петкöдчӧма уна фестивальын, на лыдын:
Коми гижысьяс анбур серти

Коми гижысьяс анбур серти — кык лыддьӧг, кытчӧ алфавит серти нимъяссӧ тэчӧма коми йӧзлысь, кодъяс пуктісны да пуктӧны пай коми литератураӧ да журналистикаӧ.
Медводзза лыддьӧгас Коми Республикаса коми гижысьяс, мӧдас Перым Коми кытшса коми гижысьяс.
Коми Республикаса коми гижысьяс.
Коми Республикаса гижысьяс гижӧны комиӧн.
Перым коми гижысьяс.
Перым комиӧн гижӧны Перым Коми кытшса комияс.
Нёбдінса Виттор

Нёбдінса Виттор (збыльвывса ним Ӧльӧш Виттор, рочӧн Савин Виктор Алексеевич, 1888—1943) — нималана коми гижысь, поэт, драматург, коми литератураса классик.
Олан туй.
В.А. Савин чужӧма 1888 вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губернялӧн Усть–Сысольск уездса Нёбдін сикт улӧ пырысь Трӧшсикт грездын (ӧні Коми Республикаса Кӧрткерӧс район). Велӧдчӧма Нёбдінса земскӧй начальнӧй училишӧын, помалӧма Дереваннӧйса мӧдӧд тшупӧда школа. Та бӧрын писаралӧма да письмӧ новлӧдлӧма, пес кералӧма. Сизим во уджалӧма Украинаса рудникъяс контораын.
Нёбдінса Виттор вӧлӧма коми гижысь котырӧс ӧтувтысьяс пиысь ӧтиӧн, гижысь котырын 1934–ӧд восянь.
1937 вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ В. Савинӧс арестуйтӧны, подулавтӧг мыждӧны ("«контрреволюционнӧй буржуазно-националистическӧй котырӧ» пырӧ да «нуӧдӧ ... Коми буржуазнӧй республика лӧсьӧдӧм кузя тыш»). В.А. Савин эз лыддьы асьсӧ мыжаӧн.
1938 вося сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ СССР-са НКВД бердын Особӧй совешанньӧ пуксьӧдӧма сійӧс лагеръясӧ 7 во кежлӧ («считая срок с 8 октября 1937 г.») «контрреволюционнӧй удж нуӧдӧмысь». Медводз Нёбдінса Витторӧс мӧдӧдӧмаӧсь «Воркутстрой» лагерӧ, кӧні сійӧ сӧвтӧма изшом баржаясӧ, сэсся вуджӧдӧмаӧсь лагерлӧн видз-му юкӧнӧ. В.М. Полещиков серти, 1940 вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунсянь В.А.Савин вӧлӧма Усва ювывса Адак лагпунктын.
1942-ӧд вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ Нёбдінса Витторлӧн пукалан кадыс помасьӧма, но сійӧ олӧма Адакын. Коми гижысь Г.И. Торлопов серти, лагерӧн юрнуӧдысьяс юасьӧмаӧсь Коми АССР-са НКВД-ын веськӧдлысьясӧс, мый вӧчны водзӧ. В.А. Савинӧс чужанінас абу корӧмаӧсь. 1943-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 3-ӧд лунӧ сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь Кожва лагпунктӧ, кӧні олӧма урасьӧм тӧлысь 13-ӧд лунсянь рака тӧлысь 6-ӧд лунӧдз, а сэсся мӧдӧдӧмаӧсь Сибырӧ. косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ В.А. Савин воӧма Прикулька лагпунктӧ (Томсксянь 50 км сайын). Туйын висьмӧм бӧрын Савинӧс йӧртӧмаӧсь лагерса лазаретӧ. сора тӧлысь 1-ӧд лунӧ В.А. Савин гижӧма гортас письмӧ, юӧртӧма, мый ёнмыштӧма, кӧсйӧ пырны уджавны, корӧма сёян-юан мӧдӧдны.
1943 вося моз тӧлысь 11-ӧд лунӧ кулӧма дзескыдінын Ылі Сибирын: Томск кӧрттуйлӧн Ититка станциясянь неылын — Прикулька лагпунктлӧн лазаретын. Дзебаніныс стӧча абу тӧдса.
1955 воын сылысь нимсӧ бӧр бергӧдісны коми йӧзлы.
Гижан удж.
Нёбдінса Витторлӧн кывбуръяс, сьыланкывъясыс, поэмаяс, «Коми море», «Сьӧлӧм сьылӧм», «Югыд кодзув», «Тиюк» да «Сыктывкар» пыр мусаӧсь коми йӧзлы.
Нёбдінса Виттор — выль коми литератураын подув пуктысьяс пиысь ӧти. Паськыда тӧдсаӧсь сылӧн «Луча» висьт да «Мусюр сайын» очерк.
Нёбдінса Виттор — коми театрлы подув пуктысь. 1921–ӧд воын котыртӧма медводдза «Сыкомтевчук» театральнӧй труппа (Сыктывса коми театрын ворсысь чукӧр), коді 1930–ӧд воын лои КИППТ–ӧн. Тайӧ театр подув вылас 1936–ӧд воын воссьӧма Коми национальнӧй театр.
Шензьӧданаӧн да кузь нэмаӧн коми культураын лоины В.Савинлӧн пьесаясыс: «Шонді петігӧн дзоридз косьмис», «Райын», «Инасьтӧм лов», «Кулӧмдінса бунт». Ставнас гижӧма 30 гӧгӧр пьеса.
Небӧгъяс.
Нёбдінса Витторлӧн вояс серти
Илля Вась

Илля Вась (рочӧн Лыткин Василий Ильич) (1895–1981) — финн-йӧгра мирын нималана кыв туялысь, профессор, коми гижысь, поэт, литературнӧй критик, вуджӧдчысь.
Гижан удж.
Илля Вась – Сӧвет кадся коми литературалы подувъяс пуктысьяс пиысь ӧти. Медводдза кывбурсӧ гижис 1913 воын. Коми литератураын нэмъяс чӧж кутас овны сылӧн «Мунӧны» поэмаыс. СССР–са гижысь котырын 1958–ӧд восянь.
Василий Лыткин уна гижис челядьлы. Некымынысь петавлісны челядьлы лыддьӧм вылӧ бӧрйӧм гижӧдъяс: «Шӧвк тупыль кодь шань» (1995), «Нёримӧ дядьӧ» (2005).
Илля Вась вуджӧдіс коми кыв вылӧ Александр Пушкинлысь, Фёдор Тютчевлысь, Шандор Петёфилысь, Владимир Маяковскийлысь, Демьян Бедныйлысь да Корней Чуковскийлысь гижӧдъяссӧ.
Туялан удж.
Уна во чӧж В.И.Лыткин нуӧдіс ыджыд научно–педагогическӧй удж миян странаса вузъясын. 1946–ӧд воын «Древнепермскӧй кыв да пермскӧй кывъяслӧн историческӧй грамматика» уджысь сылы сетісны филология докторлысь ученӧй степень. Дас воысь унджык веськӧдліс СССР–са наукаяс Академияын Кыв туялан институтса финн-йӧгра кывъяс секторӧн.
Илля Вась ыджыд пай пуктіс куратоведениеӧ.
Лодыгин Василий Григорьевич

Лодыгин Василий Григорьевич (1947—2022) — коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза поэт (2017), журналист, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй.
Василий Лодыгин чужӧма 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лунӧ Коми АССР-ын (öнi — Коми Республика) Кулӧмдiн районса Дзоль сельсовет улӧ пырысь Габов грездын. 1966-ӧд воын помалӧма Керчомъяса шöр школа. 1966–1970 воясӧ велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтын филология факультетын. 1970-ӧд восянь уджалӧма роч кыв да литература велӧдысьӧн Улыс Вочса шӧр школаын. 1971–1972 воясӧ служитӧма армияын. 1972 восянь радиовещаниеын уджалысь. 1973-ӧд восянь уджалӧ Кулӧмдiн районса «Парма гор» газетын: вӧлі медшöр редакторӧн, кывкутысь секретарӧн.
Кулӧма 2022-ӧд вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ. Колльӧдчӧмаӧсь Сыктывкарын, Кулӧмдінын. Гуалӧма чужанінас, Кулӧмдiн районса Габов грездын, 2022-ӧд вося сора тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Василий Лодыгин йöзöдсьö 1968-ӧд восянь. Гижöдъяссö позьö аддзыны уна газет да журналысь: «Би кинь», «Войвыв кодзув», «Север»; «Югыд туй», «Молодёжь Севера»; «Ленин туйӧд», «Звезда», «Маяк Сысолы», «Выль туйöд».
В.Лодыгин петкӧдчӧ кыдзи кывбуралысь, сьыланкывъяс лӧсьӧдысь, гижысь, журналист, вуджӧдчысь.
Талун кежлӧ Лодыгинлӧн йӧзӧдӧма 11 небӧг коми кывйӧн: «Менам улича» (1972); «Ставыс на водзын» (1978); «Мича лун» (1986); «Вуджанiн» (1993); «Чалльöг» (2005). «Мусукасян рöм» (1998) небӧгӧ пыртӧма абу сӧмын кывбуръяс, но и висьтъяс, неыджыд пасйӧдъяс да коми сьыланкывъяс. Василий Лодыгин гижӧ чужан му, уджалысь йӧз, томулов да радейтчӧм йылысь. Тöдчана пай сылöн поэзияас босьтö философскöй миниатюраяс – 4-8 визя кывбуръяс.
Гижö оз сöмын верстьöлы, но и медся ичöт лыддьысьысьяслы. Дзöля челядьлы сылöн петавлiс Коми небöг лэдзанiнын куим небöг: «Вуграсигöн» (1970), «Козин» (1990) да «Паса шор» (1995). Бöръя небöгас кывбуръяс, висьтъяс, мойдъяс да сьыланкывъяс.
Ас кадö ветлiс том гижысьяслöн VI Ставсоюзса чукöртöм вылö. Вöлi пырö Коми гижысь котырлöн правлениеö, «Войвыв кодзув» журнал редколлегияö. Россияса журналист котырö пырысь (1981), СССР-са гижысь котырö пырысь (1982).
Веськöдлö «Парма гор» газет редакция бердын лöсьöдöм районса гижысь войтырлӧн «Эжва» котырöн.
В. Г. Лодыгин вöлi сьыланкыв лöсьöдысьяслöн да асшöр шылад тэчысьяслöн «Василей» гаж котыртысьяс да пырöдчысьяс лыдын. «Василей» гажсö котыртiс Кулӧмдiн сиктын 1994 воын Василий Гущин да Василий Чувьюровкöд (Кузьнеч Вась) öтвылысь.
Общественнӧй удж вӧчысь.
1990-ӧд воын Кулӧмдiн районын вöлi лöсьöдöма «Эжватас» котыр, а веськöдлысьнас бöрйöма Василий Лодыгинӧс.
Акан (кыв)

Акан ("Twi" [tɕɥi], "Fante"), сідзжӧ тви, чви либӧ фанте — тайӧ Кот-д’Ивуарын да Ганаын атлантика-конго кыв. Анбур — латин.
Акан анбур.
Aa Bb Dd Ee Ɛɛ Ff Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Ɔɔ Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy
1830-ӧд во

1830-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё комынӧд) во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1829-ӧд во

1829 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1828-ӧд во

1828 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1827-ӧд во

1827 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
1826-ӧд во

1826 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1824-ӧд во

1824 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1823-ӧд во

1823 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1822-ӧд во

1822 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1821-ӧд во

1821-ӧд во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.
Эве (кыв)

Эве ("Ɛ̀ʋɛ̀gbè", [èβeɡ͡be]) — тайӧ Ганаын, Тогоын да Бенинын атлантика-конго кыв. Анбур — латин.
Фон (кыв)

Фон ("Fon gbè", [fɔ̃̄ɡ͡bè]) — тайӧ Тогоын да Бенинын атлантика-конго кыв. Анбур — латин.
GBETA GBƐ Ɔ BI TƆN EE ƉƆ XÓ DÓ ACƐ E GBƐTƆ ƉÓ KPODO SISI E ƉO NA ƉÓ N'I LƐ KPO WU E WEXWLE
Ee nyi ɖɔ hɛnnu ɖokpo mɛ ɔ, mɛ ɖokpoɖokpo ka do susu tɔn, bɔ acɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛbi ɖo bo e ma sixu kan fɛn kpon é ɖi mɛɖesusi jijɛ, hwɛjijɔzinzan, kpodo fifa ni tiin nu wɛkɛ ɔ bi e ɔ
Козлова Елена Васильевна

Козлова Елена Васильевна (1954—2021) — челядьдлы коми гижысь. Нывдырся овыс Ветошкина.
Олан туй.
Елена Козлова чужӧма 1954-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ Емдін районса Лыаты грездын. Помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет (1976). Сосногорск районын 1976—1978-ӧд воясын уджавлӧма школаын роч литература велӧдысьӧн да челядь садйын кага видзысьӧн. 1978–1982-ӧд воясӧ уджалӧма СССР-са Наукаяс академияысь Коми филиаллӧн (ӧні — Коми наука шӧрин) Кыв, литература да история институтын старшӧй лаборантӧн. Ветлӧма некымын экспедицияӧ чукӧртны фольклор, йӧзӧдӧма нимкывъяс йылысь туясян удж.
1982-ӧд восянь Е.В. Козлова уджалӧма Коми гижысь котырын литературнӧй консультантӧн, 1992—1995-ӧд воясӧ — Коми Республикаса гижысь котырын правленньӧса веськӧдлысьӧс вежысьӧн. 1995—2021-ӧд воясӧ Елена Васильевна веськӧдлӧма Коми гижысь котырӧн.
Кулӧма 2021-ӧд вося ӧшым тӧлысь 29-ӧд лунӧ коронавирусысь Сыктывкарын..
Гижӧдъяс.
Литератураӧ Елена Ветошкина (Козлова) пырӧдчӧма 1970-ӧд вояс помын. Медводдза кывбуръясыс («Ош. Кӧч») петӧмаӧсь «Войвыв кодзув» журналын 1978-ӧд воын. 
1988-ӧд воын сылӧн петӧма челядьлы медводдза небӧг — «Лӧз клянича», кӧні восьтӧма Аннуш нима нывкалысь олӧмсӧ. Гижӧдыс вӧлі йӧзӧдӧма комиӧн и рочӧн. Сэксянь петӧма уна небӧг: «Лӧз клянича» (1988), «Ме да Ивук вокӧй» (1992), «Лым морт» (1997), «Гӧгыля-вугыля» (2002), «Шундыр» (2007), «Сямтӧм зонка» (2013, да с.в.
Е.В. Козловалӧн повесьт-висьтъяссӧ пыртӧма 1-3 класса школаса лыддьысян учебникъясӧ.
Елена Козловалысь висьтъяссӧ вуджӧдӧма роч, удмурт, мари, мордва, башкыр кывъяс вылӧ.
Гижӧ медсясӧ посни челядьлы. Гижӧма татшӧм пьесаяс, кыдзи «Августын» (1988), «Вӧрса коз дорын» (1986) и «Туй дор бадь» (2014). 
1991-ӧд восянь пырӧ СССР-са да Коми гижысь котыръясӧ. 
Россияса литература сӧвмӧдӧмӧ уна вося пай пуктӧмысь 2019-ӧд воын сылы сетӧма Д. Н. Мамин-Сибиряк нима ставроссияса литературнӧй премия, зарни медаль да сьӧм.
Йӧзкотырса удж.
Е.В. Козлова — Россияса гижысь котыр правленньӧӧ пырысь, секретар 1996), Фин-йӧгра гижысьяслӧн войтыркостса ассоциацияын веськӧдлысьӧс вежысь (1996).
Комиын СССР-са геройяс

Комиын СССР-са геройяс – лыддьӧг, кытчӧ пыртӧма Коми муын чужӧм, Коми АССР-са военкоматъясӧн босьтӧм да Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын Коми Республикаö дыр кежлӧ олӧм могысь локтӧм СССР-са Геройяс – Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысьяс.
СССР-са Герой почёт звание вӧлі сетӧма пӧшти 12700 мортлы. 
Коми муӧ бӧр воис гортас ловйӧн СССР-са 14 герой. 28-сьыс 14 мортыс – чужлісны Коми муын.
Фронтӧвӧй специальносьт серти Герой пиын: 13 стрелок, 4 артиллерист, 4 лётчик, 3 сапёр, 2 разведчик, 1 саридзса пехотинеч и 1 снайпер.
Комиын Слава ордена тыр кавалеръяс

Комиын Слава ордена тыр кавалеръяс – лыддьӧг, кытчö пыртöма Коми муын чужöм, Коми АССР-са военкоматъясöн босьтöм да Айму вӧсна Ыджыд тыш бöрын Коми Республикаö дыр кежлö олöм могысь локтöм Слава ордена тыр кавалеръяс – Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысьяс.
СССР-ын Слава ордена тыр кавалер ним вöлi сетöма 2630 сайö мортлы. Коми Республикаын Слава ордена 12 тыр кавалер. На пиысь 8 мортыс чужисны Коми муын:
Комиын шылад тэчысьяс

Комиын шылад тэчысьяс – Коми муын чужӧм да Коми Республикаын олысь шылад лӧсьӧдысьяслӧн лыддьӧг.
Йоруба (кыв)

Йоруба ("èdèe Yorùbá") — тайӧ Нигерияын, Тогоын да Бенинын бенуэ-конго кыв. Анбур — латин.
Йоруба анбур.
A a B b D d E e Ẹ ẹ (E̩ e̩) F f G g Gb gb H h I i J j K k L l M m N n O o Ọ ọ (O̩ o̩) P p R r S s Ṣ ṣ (S̩ s̩) T t U u W w Y y
Тонъяс пасйӧны: 
⟨á⟩, ⟨ń⟩ 
⟨à⟩, ⟨ǹ⟩
⟨a⟩, ⟨n̄⟩
1 ọkan / mení
2 méjì 
3 mẹta
4 mẹrin
5 màrún
6 mẹfà
7 méje 
8 mẹjọ
9 mẹsan 
10 mẹwa
Пример.
Gbogbo ènìyàn ni a bí ní òmìnira; iyì àti ẹ̀tọ́ kọ̀ọ̀kan sì dọ́gba. Wọ́n ní ẹ̀bùn ti làákàyè àti ti ẹ̀rí-ọkàn, ó sì yẹ kí wọn ó máa hùwà sí ara wọn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ìyá.
Игбо (кыв)

Игбо ("Asụsụ Igbo", [iɡ͡boː]) — тайӧ Нигерияын бенуэ-конго кыв. Анбур — латин ("Önwu", /oŋwu/).
Игбо анбур.
Тонъяс мукӧддырйи пасйӧны: ⟨à⟩, ⟨á⟩
1 - otù
2 - àbụọ́
3 - àtọ
4 - ànọ
5 - ìse
6 - ìsiì
7 - àsaà
8 - àsatọ́
9 - tolụ́
10 - ìri
11 - ìri nà otù
12 - ìri nà àbụọ́
20 - ohu 
21 - ohu nà otù
30 - ohu nà ìri
31 - ohu nà ìri nà otù
40 - ohu àbụọ́ 
50 - ohu àbụọ́ nà ìri
100 - ohu ìse
140 - ohu àsaà
200 - ohu ìri
205 - ohu ìri nà mkpụvụ ìse
300 - ohu ìri nà ìse
400 - nnụ
500 - nnụ nà ohu ìse
1000 - nnụ àbụọ́ nà ohu ìri
Комиын вылыс тшупӧда велӧдчанінъяс

Комиын вылыс тшупӧда велӧдчанінъяс:
Латышева Вера Алексеевна

Латышева Вера Алексеевна (1933) — коми литература да искусство туялысь да критик, филологияса доктор (1993).
Олантуй.
Вера Латышева чужӧма 1933-ӧд вося йирым тӧлысь 22-ӧд лун Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сиктын. 1956-ӧд воын помалӧма М.В. Ломоносов нима Москваса канму университетысь филология факультет. 1956–1971-ӧд воясӧ уджалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын кыв да литература юкӧнын медводз старшӧй лаборантӧн (1956), а сэсся младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1962). 1958–1962-ӧд воясын велӧдчӧма Ленинградын Театр, шылад да хореография институтса аспирантураын. 1971-ӧд восянь велӧдӧма Коми канмуса педагогика институтын да Велӧдысьяслӧн институтын. Сыктывкарса канму университетын веськӧдлӧма финн-йӧгра факультетын литература да фольклор кафедраӧн, профессоралӧма.
Лимерова Валентина Александровна

Лимерова Валентина Александровна (1964) — коми литература туялысь да критик, педагогика наукаясса кандидат (1995), коми литератураысь учебникъяс лӧсьӧдысь, велӧдысь. Нывдырся овыс — Черных.
Олан туй.
Валентина Лимерова чужӧма 1964-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ Коми Республикаын Луздор районса Берёзовка грездын. 1986-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь филология факультет. Уджалӧма школаын коми да роч кыв да литератураысь велӧдысьӧн. Помалӧма Москваын Велӧдӧмын национальнӧй мытшӧдъяс серти НИИын аспирантура. Удждалӧма Коми Республикаса Велӧдӧм сӧвмӧдан институтын, Сыктывкарса канму университетын.
2002-ӧд восянь уджалӧ Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын старшӧй научнӧй сотрудникӧн; 2007–2008-ӧд воясӧ веськӧдлӧма литература юкӧнӧн.
Туялан удж.
В.А. Лимеровалӧн кандидатскӧй диссертация темаыс «Постижение авторской позиции при изучении эпических произведений родной литературы в 5–11 классах коми школы» (1995 во, уджӧн веськӧдлысь − педагогика наукаясса доктор, профессор К. М. Нартов).
В.А. Лимерова уджалӧма координаторӧн татшӧм туялан уджтасъясын:
В. А. Лимерова дасьтӧма да йӧзӧдӧма 140-ысь унджык удж.
Туясян уджъяс.
Киподувса уджъяс.
Валентина Лимерова вӧлі кывкутысь редакторӧн татшӧм небӧгъясын:
Ошканпасъяс.
Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (2024)
Коми канмуса педагогика институт

Коми канмуса педагогика институт (; дженьыда – КГПИ) – Коми Республикаса вылыс тшупӧда тӧдӧмлунъяс босьтан медводдза велӧдчанін, артмис Сыктывкарын 1932 воын. Ӧтувтчӧм бӧрын 2014 восянь — Сыктывкарса канму университетлӧн Педагогика да психология институт.
История.
Коми пединститут восьтӧм вӧлі 1932 вося урасьӧм тӧлысь 21 лунӧ. Кыпыда восьтӧм вылын вӧлі 12 велӧдысь да 120 велӧдчысь.
Институт тэчасын: ректорат, 8 факультет, 26 кафедра, аспирантура, библиотека, содтӧд тӧдӧмлун босьтан шӧрин, и с.в.
Остапова Елена Васильевна

Остапова Елена Васильевна — коми литература туялысь, филологияса кандидат (2000).
Олан туй.
Елена Остапова чужӧма 1966-ӧд вося рака тӧлысь 14-ӧд лунӧ Луздор районса Абъячой сиктын. Помалӧма Сыктыв районса Межадорын 8 класса школа (1980), Абъячойса 10 класса школа (1982). 1987-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетса филология факультетлысь коми юкӧн. 1987–1996-ӧд воясӧ уджалӧма Сыктыв районса Кебра школаын роч да коми кыв да литература велӧдысьӧн. 1995-ӧд воын пырӧма аспирантураӧ, 1996-ӧд восянь — Сыктывкарса канму университетын финн-йӧгра факультетысь литература да фольклор кафедраын ассистент.
2000-ӧд воын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация да лоӧма старшӧй велӧдысьӧн. 2000–2001-ӧд воясӧ вӧлӧма фин-йӧгра факультетын деканӧс вежысьӧн. 2002-ӧд воын шедӧдӧма доцент ним да да лоӧма коми фольклор да литература кафедраӧн веськӧдлысьӧн. 2005-ӧд воын сылы сетӧма «доцент» учёнӧй звание. Ӧні водзӧ уджалӧ Питирим Сорокин нима Сыктывкарса канму университетысь Гуманитарнӧй наукаяс институтын коми филология, финно-угроведение да регионоведение кафедраын доцентӧн.
Туялӧм.
Е.В. Остапова туялӧ коми литературалысь поэтика, художествоа литература вуджӧдӧмын сьӧкыдлунъяс да коми литератураысь велӧдан методика. Дасьтӧ коми литератураысь лыддьысян небӧгъяс.
Суахили (кыв)

Суахили ("kiswahili") — тайӧ бенуэ-конго (банту) кыв. Танзанияын, Кенияын да Угандаын каналан кыв. Анбур — латин, важӧн араб.
Кикуйю (кыв)

Кикуйю ("Gĩgĩkũyũ" [ɣēɣēkōjó]) — тайӧ Кенияын бенуэ-конго (банту) кыв. Анбур — латин.
Кикуйю анбур.
a "/a/" b "/β/" mb "/mb/" c "/ʃ/" nd "/nd/" e "/ɛ/" g "/ɣ/" ng "/ŋg/" ngʼ "/ŋ/" h "/h/" i "/i/" ĩ "/e/" nj "/ɲɟ/" k "/k/" m "/m/" n "/n/" ny "/ɲ/" o "/ɔ/" ũ "/o/" r "/ɾ/" t "/t/" th "/ð/" u "/u/" w "/w/" y "/j/"
Биармия

Биармия () тайӧ важ финн-йӧгра му. Сылӧн юркар вӧлі Кардор. "Биармия" сідзжӧ Жаков Пальӧ Кальӧлӧн поэма.
Коми кыв

Коми кыв — финн-йӧгра кывъясысь ӧти, коми войтырлӧн чужан кыв. Коми кывйын кызь гӧгӧр сёрнисикас да кык гижӧда кыв: зырян коми да перым коми. Коми кыв — Коми Республикаын каналан кыв (кыдзи и роч кыв). Комиӧн сёрнитӧны Коми Республикаса вужвойтыр — комияс ("зыряна", матӧ 156 сюрс морт). Лунвылынджык, Перым Коми кытшын, перым комияслӧн ("пермякъяслӧн", матӧ 63 сюрс морт) сӧвмӧ ас гижӧд кыв. Комиясыд и сэні вужвойтыр.
География

Европа.
Европа - му юкӧн войвыв шарджынйын, Евразиялӧн рытыввыв кӧдж. 
Австралия да Океания.
Австралия - му юкӧн лунвыв шарджынйын.
Уква

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;141094&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2024-04-23T10:49:34Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Ulyango si amigo&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;144031&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Уква () — тайӧ Рочмуын кар, Коми республикаысь Уква каркытшлӧн шӧрин. Промышленносьт, туялан да культура шӧрин.
Ним артмӧм.
Кар ним артмӧма Уква ю нимсянь.
География.
Кар пукалӧ Уква ю берегъясын. Уквасянь Сыктывкарӧдз 327 км.
Спорт.
Укваын эм «Ухта» мини-футбольнöй клуб код 2015 восянь ворсӧ Суперлигаын, медводдзя Россияса мини-футбол (футзал) дивизион.
Печӧра (кар)

Печӧра – тайӧ Рочмуса кар, Коми Республикалӧн кар. Печӧра кар кыпӧдӧмаӧсь Печӧра ю бокӧ.
Печӧра (ю)

Печӧра () - тайӧ Коми Республикаын ю ().
Коми-Пермяцкöй

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;46496&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2012-01-01T16:38:34Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Xqbot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;Robot: Fixing double redirect to Перым Коми кытш&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;79437&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Коми республикаса дӧрапас

Коми Республикалöн дöрапас — Коми Республикалöн каналан символъясысь öти. Дöрапасыс куим рӧма: лӧз, турунвиж да еджыд. Лӧз рӧмыс — Коми мулӧн енэжыс, турунвиж рӧмыс — Коми парма-вӧр, еджыд рӧмыс — лым да республикаса йӧзлӧн сӧстӧм мӧвпъясыс.
Канлöн гижалöм.
Веськыд пельöса дöра, мый артмö кузьта ногöн вылісянь уліöдз öта-мöд бöрся лöз, турунвиж да еджыд куим визьысь, быдöн пасьтанас дöрöмпаслöн öти коймöд пасьта. 
Дöрапаслöн пасьтаыс кузьта серти — 2:3.
Дöрапаслöн серпасыс петкöдлö Коми Республикалысь географическöй аслыспöлöслун да вöр-ва озырлун. 
Лöз рöмыс петкöдлö енэж, войвывса паськыдінъяслысь мичлунсö да помтöмлунсö. 
Турунвиж рöмыс — лача да озырлун, паськыд ота коми парма - коми войтырлысь медшöр озырлунсö да олан гöгöртассö. 
Дöрапаслöн еджыд рöмыс петкöдлö лымлысь еджыдлунсö да сöстöмлунсö, войвывса вöр-валысь сöдзлунсö да мичлунсö, Войвылö Коми Республикалысь пырöмсö. Еджыд рöмыс гöгöрвосьö и кыдзи республикаын олысь уна сикас войтырлысь равенствосö, налöн культураяслысь öтувъялунсö.
Коми Республикаса канпас

Коми республикаса канпас — Коми Республикаса канму символ. Вынсьӧдӧма 1994 вося лӧддза-номъя тӧлысь 14 лунӧ. Регистрируйтӧма 153 № улын Россияса Геральдика регистрын.
Канпасын эм унатор важ коми мифологияысь да вӧчӧма перым пемӧс стильын. Канпассӧ серпасалігӧн вӧлі подуласьӧма шевкнитӧм бордъяса зарни лэбач вылӧ, кодлӧн морӧсас квайт йӧра юр кытшын аньлӧн чужӧм.
Коми йӧзлӧн эскӧмъяс серти, татшӧм лэбачыс гӧгӧрвосьӧ кыдзи шонді, медвылыс власьтлӧн символ. Нывбабалӧн чужӧмыс — Зарни аньлӧн чужӧм. А йӧра — тайӧ вынйӧра да аслыссикас чужӧм.
Шевкнитӧм бордъяса лэбачыс быттьӧ артмӧдӧ перна. Сійӧс позьӧ гӧгӧрвоны и кыдзи канму да духовнӧй власьтлысь пас.
Кудінкар

Кудінкар — Перым Коми кытшса кар.
Емва (ю)

Емва () - тайӧ Коми Республикаын ю ().
Вӧркута

Вӧркута () – тайӧ Россияын кар, Коми республикаысь Вӧркута каркытшлӧн веськӧдлан шӧрин. 
Ним артмӧм.
Кар ним артмӧма Вӧркута ю нимсянь.
Фольклор.
Карын олысьяс ас йывсьыс шуӧны: Вӧркута — мирлӧн юркар (роч: Воркута — столица мира)
География.
Кар пукалӧ Вӧркута ю берегын. Вӧркутасянь Сыктывкар юркарӧдз км.
Инта

Инта – Рочмуын кар, Коми республикаысь Инта каркытшса веськӧдлан шӧрин.
География.
Кар сулалӧ Ыджыд Инта юлӧн шуйга берегын. Интасянь Сыктывкар юркарӧдз 608 км., Москваӧдз 1600 км.
Олысь лыд.
1970 — 287, 2000 — 580.
Вуктыл

Вуктыл — тайӧ Россияын кар, Коми республикаысь Вуктыл районса юркар.
География.
Кар пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Вуктылсянь Сыктывкар юркарӧдз 530 км.
Рочму

Рӧсия Федерация (сідзжӧ Рочму, офиц. Россия Федерация, ) — Асыввыв Европаын да Войвыв Азияын канму. Олысьяс лыд 105 579 179 мортъяс (2016). Рочмулӧн мутас, висьтаван сылӧн Оланподувӧ, лыддьысьӧ 17 100 000 км². Мутас серти муын медводдза инын, НВӦ серти СПВ серти 5-ӧд инын, олысьяс лыд серти 9-ӧд инын.
Юркарыс Мӧскуа. Каналан кывйыс роч (да мӧд кывъяс асвеськӧдлан республикаясын).
Рочму федерацияса тэчасног сораса республика. 2012 вося ода-кора тӧлысьын канмуӧн президентӧ лоӧма Путин Владимир, Веськӧдлан Котырӧн юралысь Медведев Дмитрий.
Оланподув серти, Рочмуӧ пырӧ 83 субъект: на пиын 46 обласьт, 21 — республика, 9 — дінму (край), 2 — федеральнӧй тӧдчанлуна кар, 4 — асвеськӧдлан кытш да ӧти — асвеськӧдлан обласьт.
Рочму 18 канмукӧд орчча (муын медыджыд петкӧдлас), сы лыдын пыдди пуктытӧм: косӧд Норвегиякӧд, Суоми Мукӧд, Эстмукӧд, Латвиякӧд, Литвакӧд, Польшакӧд, Беларуськӧд, Украинакӧд, Абхазиякӧд, Грузиякӧд, Лунвыв Осетиякӧд, Азербайджанкӧд, Казахстанкӧд, КВР-кӧд, Монголиякӧд, КВДР-кӧд; саридзӧд Япониякӧд да АӦШ-кӧд.
Рочму уна сикас войтыра канму, торъяван ыджыд этнокультураса унапӧлӧслунӧн. Олысьяс унджыкыс (75 % гӧгӧр) асьтӧ лыддьӧны православиелань, мый вӧчӧ Рочмуӧс канмуӧн муын медыджыд православнӧй олысъяскӧд.
ССРС киссьӧм бӧрын 1991 во помын Рочмуӧс шуисны ССРС-са инӧд вежысь канмуӧн да Рочму пырис ӦВК-са Безопасносьт Сӧветӧ. Та кындзи, Рочму пырӧ мукӧд войтыркостса котырӧ: ӦВК, АКЛ, ЕврАзЭС, ЦАС, ОДКБ, ШОС, АТЭС и с. в.
Мӧскуа

Мӧсква (водзджык Канкар; ) – Роч Федерациялӧн юркар, Мушар вылас медыджыд каръясысь ӧти.
Ним йылысь.
Мӧсква шусьӧ сідз Мӧсква (Мӧс(к)-ва?) ю ним серти, код вылын сійӧ сулалӧ.
География.
Кар куйлö Рочмулöн Европа юкöнын. Асыввыв Европаса равнина вылын. Кар пыр визувтӧ Москва ю, коді лоӧ Волгалӧн вожӧн. Москва - UTC+3 час поясын. Медвылыс местаыс — Теплостанскӧй вывтасін (Лунвыв кытш) - 255 метра . Медся улыс пельöсыс Бесединскöй посъяс дорын, кöнi петö карысь Москва ю (тайö пельöслöн джудждаыс саридз тшупöдсянь 114,2 м) .
Ордча оланінъяс.
Москвасянь медся матын каръяс: 
Зеленоград — 37 км,
Подольск — 15 км, 
Мытищи — юркар шӧрсянь войвыв-лунвылын 19 километра сайын.
Карлӧн юкӧнъяс.
Россияса юркар юкöма 12 кытш вылö. Öтчыдысь Москваса районъяс юксьöны районъяс вылö; Москваын некымын район — эксклавъяс. Районъясӧн веськӧдлӧны районса префектураяс, а районъясӧн веськӧдлӧны районса правительствояс.
Веськӧдлӧм.
Карса мэр Сергей Собянин юрнуӧдӧ 2010 восянь.
Наталья Сергунина — Москваса правительстволӧн штабса начальник.
Анастасия Раковаӧс - карса юрнуӧдысьӧс социальнӧй сӧвмӧдӧм кузя вежысь.
Владимир Ефимов - экономическöй политика да эмбур да му йитöдъяс кузя юалöмъяс серти.
Александр Горбенко – регионса безопасносьт да юӧртан политика юалӧмъяс серти.
Андрей Бочкарев - кар стрӧитан политика да стрӧитчан юалӧмъяс серти.
Пётр Бирюков - ЖКХ да бурмӧдан юалӧмъяс серти.
Максим Ликсутов веськӧдлӧ транспорт да автомашина туй транспорт инфраструктура сӧвмӧдан юкӧнӧн.
Олысьяс.
Москваын олӧ 13 149 803 морт (2024). Росстат серти, Москваын олӧны Россияса олысьяс пиысь 8,6 %.
Китай

Китай () - тайӧ канму асыввывса Азия.
Китай.
&lt;br&gt;