tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Кыргызстанса кып

Кыргызстан Республикаса кып (кырг. "Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни") — тайӧ кыргыз канму пас (дӧрапас да канпаскӧд ӧттшӧтш).
История.
Кыпсӧ вынсьӧдіс Кыргызстанса Вылыс Сӧвет (кырг. Жогорку Кеңеш) 1992 вося ӧшым тӧлысь 18 лунӧ.
Текстыс Джамил Садыков да Эшмамбет Кулуевлӧн, шыладыс Насыр Давлесов да Калый Молдобасановлӧн. Роч кыв вылӧ вуджӧдiсны Казат Акматов да М. Рудов.
Шишкинпом (Луздор район)

Шишкинпом () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Шишкинпомсянь Абъячой шӧрсиктӧдз 6 км, Сыктывкар юркарӧдз 195 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Оркус

90482 Оркус (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 450 км. Сылӧн эм спутник - Вант. Оркус восьтісны америкаса астрономъяс Дэвид Рабиновиц, Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2004 воын.
Вант

Вант — тайӧ Оркуслӧн спутник. Сылӧн радиус — 140-190 км. Оркусӧдз шӧр кост 8980 км. Вант восьтісны Америкаса астрономъяс Майк Браун да Т.-А. Суер 2005 воын.
Комор кыв

Комор кыв ("Shikomor, Shimasiwa") — тайӧ бенуэ-конго (банту) кыв (либӧ суахилилӧн сёрнисикас), Комор діяс вылын каналан кыв. Анбур — латин, сідзжӧ араб.
1 - montsi
2 - mbili
3 - ndraru
4 - nne
5 - ntsanu
6 - ndrararu
7 - nfukare 
8 - nane
9 - shenda
10 - kume
Пример (Комор діясса кып).
&lt;poem&gt;
Udzima wa ya Masiwa
beramu isi pepeza
nadi ukombozi piya
ye daula ivenuha
tasiba bu ya i dini voya trangaya hunu Komoriya
Narikéni namahaba ya huveindza ya masiwa
yatru masiwa Komoro damu ndzima
masiwa Komoro dini ndzima
Ya masiwa radzaliwa ya masiwa yarileya
Mola neari sayidiya
Narikeni ha niya riveindze uwataniya
Mahaba ya dine na duniya.
I beramu isi pepeza
rangu mwesi sita wa juiye
i daula ivenuha
zisiwa zatru zi pangwi ha
Maore na Ndzuani, Mwali na Ngazidja
Narikeni namahaba ya huveindza ya masiwa&lt;/poem&gt;
Седна

Седна (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета (гашкӧ, Ӧпик-Оорт кымӧрысь). Сылӧн радиус - 500 км. Седна восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2003 воын.
Тифон

42355 Тифон — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид либӧ кентавр. Сылӧн радиус — 67 км. Сылӧн эм спутник — Эхидна. Тифон восьтісны Америкаса астрономъяс 2002 воын.
Эхидна

Эхидна — тайӧ Тифонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 42 км. Тифонӧдз шӧр кост 1628 км. Эхидна восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Гарольд Ф. Левисон, Уилл МакГранди да Дениз К. Стефенс 2006 воын.
Кето

65489 Кето — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид-кентавр. Сылӧн радиус — 87 км. Сылӧн эм спутник — Форкий. Кето восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2003 воын.
Форкий

Форкий — тайӧ Кетолӧн спутник. Сылӧн радиус — 67 км. Кетоӧдз шӧр кост 1841 км. Форкий восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Гарольд Ф. Левисон, Уилл МакГранди да Дениз К. Стефенс 2006 воын.
Яг (Луздор район)

Яг () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыдберегын. Ягсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 10 км, Абъячой юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм.
1930 воын грездын вӧлі школа.
Логос

58534 Логос - тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус - 38 км. Сылӧн эм спутник - Зоя. Логос восьтісны Америкаса астрономъяс Джун Чен, Дэвид Джуитт, Джейн Лу да Чедвик Трухильо 1997 воын.
Зоя

Зоя — тайӧ Логослӧн спутник. Сылӧн радиус — 33 км. Логосӧдз шӧр кост 8010 км. Зоя восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Дениз К. Стефенс, Уилл Гранди, Джон Спенсер, Роберт Л. Миллис, Марк У. Буи, Дейл Круикшанк, Стивен С. Теглер да Уильям Романишин 2001 воын.
Поруб (Луздор район)

Поруб () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Поруб юлӧн веськыд берегын. Порубсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 14 км, Абъячой юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Кулига (Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин)

Кулига () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Поруб юлӧн шуйга берегын. Кулигасянь Спасорд шӧрсиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 80 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Мӧдчой (Луздор район)

Мӧдчой () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Поруб юлӧн шуйга берегын. Мӧдчойсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 17 км, Абъячой юрсиктӧдз 93 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Вевпом (Луздор район)

Вевпом () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Вевпомсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 3 км, Абъячой юрсиктӧдз 78 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Керӧс (Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин)

Керӧс () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Поруб юлӧн веськыд берегын. Керӧссянь Спасорд шӧрсиктӧдз 7 км, Абъячой юрсиктӧдз 83 км.
История.
Медводдзаӧн татчӧ овмӧдчисны 1619 воын Семён да Иван Фёдорович вокъяс (овыс абу пасйӧма)
Олысь лыд.
Грездын олӧны рочьяс.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Керӧс ним тшӧкыда паныдасьлӧ коми грезд да сикт нимъясын Луздор да Кӧрткерӧс районын:
Лымва (Кӧрткерӧс район)

Лымва () – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. Бырис 1998 во кежлӧ.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма ю нимсянь.
География.
Грезд пукалӧ Лымва юлӧн веськыд берегын, Гортъёль да Мичаёль юяслӧн вомсянь неылын. Лымвасянь Одыбӧдз 35 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз 165 км.
Олысь лыд.
Грездын олісны комияс.
Педеёль (Кӧрткерӧс район)

Педеёль () – Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь вӧр лэдзысьяслӧн посёлок. Бырис 1977 воын.
Ним артмӧм.
Посёлок ним артмӧма ю нимсянь.
География.
Посёлок пукалӧ Педеёль (Лымва вож) юлӧн веськыд берегын. Педеёльсянь Одыбӧдз 7 км.
История.
1930-ӧд вося списокын да 1940-ӧд воясся инним мусерпасъясын нимыс оз паныдасьлы. Пасйӧма медводдзаысь 1956 вося списокын. Киритӧма 1977 вося рака тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Йӧзлӧн висьталӧм серти, 1960-ӧд воясӧ «Сэні олӧмыс пуис. Вӧлі витӧд классӧдз школа, лавка, столӧвӧй, фельдшер пункт, клуб».
Салация

120347 Салация (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 452 км. Сылӧн эм спутник — Актея. Салация восьтісны Америкаса астрономъяс Генри Рой, Майкл Браун да Кристина Баркум 2004 воын.
Актея

Актея — тайӧ Салациялӧн спутник. Сылӧн радиус — 95 км. Салацияӧдз шӧр кост 3440 км. Актея восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Дениз К. Стефенс, Уилл Гранди да Гарольд Левинсон 2006 воын.
Куръядор (Кулӧмдін район)

Куръядор () — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Мыс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, коді 1965 воын лои Мыс сикт юкӧнӧн.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма кӧдж (либӧ куръя) дорӧ пуксьӧм вӧсна.
Фольклор.
Йӧз костын куръядорсаясӧс нимтӧны лопар чукӧрӧн.
География.
Куръядор пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыс шӧрсиктӧдз 5 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 85 км.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Куръядорӧн тшӧкыда вӧлі нимтӧны грездъяс:
Кӧджувдор (Кулӧмдін район)

Кӧджувдор () — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Мыс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, коді 1965 воын лои Мыс сикт юкӧнӧн.
География.
Кӧджувдор пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыс шӧрсиктӧдз 3 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 87 км.
Кирсикт (Кулӧмдін район)

Кирсикт () — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Мыс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, коді 1965 воын лои Мыс сикт юкӧнӧн.
География.
Кирсикт пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыс шӧрсиктӧдз 4 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 86 км.
Вапӧлка (Кулӧмдін район)

Вапӧлка () — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Мыс сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, тупкысис 1973 воын.
Фольклор.
Вапӧлкаын крам праздник — Катерина лун.
География.
Вапӧлка пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыс шӧрсиктӧдз км.
Тист (Кӧрткерӧс район)

Тист () — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. Ӧтувтӧма Одыб сикткӧд.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма Феоктист нимлӧн дженьыд формасянь — Тист.
География.
Грезд пукалӧ Ньывсер юлӧн веськыд берегын. Тистсянь Одыбӧдз 1 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз 166 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Сывъюдор (Кӧрткерӧс район)

Сывъюдор () – Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. Бырис 1974 воын.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧма Сывъю нимсянь.
Фольклор.
Грездын вӧлі вӧдитӧны Карлампей лун.
География.
Грезд пукалӧ Ньывсер юлӧн веськыд берегын, Сывъю вомсянь улынджык. Сывъюдорсянь Одыбӧдз 40 гӧгӧр км.
Олысь лыд.
Грездын олісны комияс.
Байдӧг варыш

Байдӧг варыш (; ) — вӧрса войвывса лэбач.
Ыджда да рӧм.
Вель ыджыд варыш, сьӧктаыс овлывлӧ кык килограммӧдз, тушаыс метр джынйысь кузьджык, шеныштӧм бордйыс матӧ 127 сантиметр. Байдӧг варышъяс пӧвстын шочиника овлывлӧны дзик еджыд рӧма лэбачьяс, но унджыкыслӧн юр вылысыс, бан бокыс да мышкуыс сьӧдов, кӧні тӧдчӧны вомӧна лӧзовруд визьяс да чутъяс. Вывтыр улысладорыс еджгов, морӧсыс да кынӧмыс сьӧд чутъясаӧсь, бӧжас тӧдчӧны векньыдик сьӧд визьяс. Нырыс лӧзов рӧма, кокыс да сингӧгӧрса кытшыс кольквиж.
Паськалӧм.
Паныдасьлывлӧ Америкаын, Европаын, Азияын, но тундраын да вӧра тундраын, а сідзжӧ Лунвыв Сибирса джуджыд гӧраа инъясын.
Поздйысьӧм.
Олӧ-вылӧ да быдтысьӧ пыр ӧти местаын. Оланінсьыс ылыстчывлӧ зэв шоча, сӧмын пӧтӧсаджыкинъяс корсигӧн. Позсӧ лӧсьӧдӧ джуджыд кырта вылӧ, а вӧра тундраын — пу вылӧ. Абуӧсь кӧ матігӧгӧрын катша-ракалӧн важ позъяс, тэчӧ ачыс пу вожъясысь да увъясысь. Пӧжны пуктӧ гӧрдов либӧ гӧрдовруд рӧма куим-ӧ-нёль гырысиник кольк. Пӧжсян кадыс кыссьӧ пӧшти тӧлысь чӧж. Сэки пӧжсьысь пӧвсӧ сёяннас могмӧдӧ ай лэбачыс. Пияныслӧн чужӧм бӧрын мамыс чашйӧ-торйӧдлӧ вайӧм кыйдӧссӧ да вердӧ сійӧн быдтасъяссӧ. Сора тӧлысьын вынсялӧм варышпиян кыпӧдчӧны борд вылӧ да эновтӧны ассьыныс чужан познысӧ.
Оласног да сёян.
Тайӧ варыш сикасыс, кыдзи и мукӧдыс, яй выв тылаборда. Пырджык кыйӧны-куталӧны байдӧгъясӧс. Весиг поздысьӧны найӧ сійӧ жӧ местаясас, кӧні быдтысьӧны байдӧгъясыс. Сы вӧсна коми йӧз и нимтӧны байдӧг варышӧн. Байдӧгысь ӧтдор варышъясыс кынӧмпӧтсӧ перйӧм могысь уськӧдчывлӧны уткаяс, таръяс да кӧчьяс вылӧ. Кутавлывлӧны тшӧтш тундраын олысь кынь шыръясӧс — леммингъясӧс. Кӧдзыдъяс дырйи сибӧдчывлӧны морт оланінъяслань, кытысь налы мойвилӧ тшапнитны чавканӧс, ракаӧс либӧ гулюӧс. Байдӧг варыш лыддьыссьӧ шоч лэбачӧн, та вӧсна пыртӧма видзан пемӧсъяслӧн лыдӧ да пасйӧма Гӧрд небӧгын.
Важӧн байдӧг варышъясӧс вӧлӧм быдтӧны-велӧдӧны да видзӧны кыйсьӧм вылӧ. Кыйсянінас вотӧдз лэбачыслӧн синмыс вевттьӧма юр кышӧдӧн. Кыйдӧссӧ казялӧм бӧрын верзьӧма мортыс вештӧ варыш юр вылысь кышӧдсӧ да качӧдӧ сійӧс сынӧдӧ. Варышыс тэрыба вӧтӧдӧ лэбысь пӧткасӧ да вартӧ-уськӧдӧ сійӧс му вылӧ. Вӧла мортыс пырысь-пыр воӧдчӧ лэбачьясыслӧн усянінас, медым босьтны киас варышсӧ да сылысь кыйдӧссӧ.
Рӧдвуж кыв вылын.
Перымса комилӧн кывкудъясын «кречет» вежӧртаса нимыс абу. Удмуртъяс тӧдӧны тайӧ варышсӧ, но шуӧны оз байдӧг варышӧн, на ногӧн сійӧ «кырек» либӧ «куректісь». Удмуртъяслӧн тайӧ ас кывъяс, но коми нимыскӧд абу ӧти вужйысь.
Дозмӧр варыш

Дозмӧр варыш (; ) — ыджыд вӧрса хишнӧй лэбач.
Ыджда да рӧм.
Вывтырыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 70 сантиметрӧдз, а сьӧктаыс — ӧти килограмм да 80 граммӧдз. Мышкуыс рудвевъя сьӧдовгӧрд, кынӧм увдорыс еджгов, туша пасьталаыс тӧдчӧны вомӧна пемыд визьяс. Синмыс да кокыс кольквиж, синкымыс еджыд, нырыс лӧзовгӧрд. Гӧгрӧс пома паськыд бордйыс да кузь бӧжыс сетӧны позянлун пелька лэбавны тшӧкыд вӧрын пу вожъяс костӧд.
Паськалӧм.
Олӧ-вылӧ Европаса, Азияса ла Войвыв Америкаса вӧраинъясын, а сідзжӧ Африка Войвылын, Войвыв Монголияын, Китай Рытыввылын да Японияын.
Поздйысьӧм.
Коми пармаын паныдасьлӧ лунвыв юкӧнъяссяньыс да вӧра тундраӧдз. Абу волысь-мунлысь тылаборда, Комиын поздысьӧны да быдтысьӧны пыр ӧтилаын. Сӧмын тӧвнас, медся сьӧкыд кадас, недыр кежлӧ вешйывлӧны лунвывланьӧджык. Рӧдмӧдчыны пондӧны ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Позсӧ лӧсьӧдӧны вӧр дорӧссянь оз ылӧ, но тшӧкыд да пемыд местаӧ. Тэчӧны сійӧс ньӧръясысь джуджыд пу йылӧ, пучербердса кыз увъяс вылӧ. Поз пытшкӧсыс 70 сантиметр пасьта, пыдӧсас вольсалӧны коз да ньыв лыс, содтӧд ассьыныс гылалӧм гӧнсӧ. Корсюрӧ босьтлывлӧны и мукӧд гырысь лэбачлысь важ позсӧ. Пӧжны пуктӧны 2 либӧ 4 кольк, найӧ вижовруд рӧмаӧсь да кольквиж чутъясаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧны гознан варышыс ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн вит вежонӧдз. Пӧжсигас сёянсӧ корсьӧны да ваялӧны, кодныс оз пукавны позъяс. Сора тӧлысьын варышпияныс заводитӧны лэбавны да эновтӧны чужан позсӧ. Та кадӧ став тылабордаыс позтырнас быдтысянінсьыс петӧны дорӧджык — посньыдджык вӧра да эрда местаясӧ. На бӧрся лэбӧны-вӧтчӧны тшӧтш и дозмӧр варышъяс.
Оласног да сёян.
Дӧзмӧр варышъяс нэм чӧжныс олӧны гозйӧн-гозйӧн да оз вежлавны ассьыныс пӧвнысӧ. Но кыйсьӧны век ӧткӧн-ӧткӧн, и мый шедӧ, быдӧн ачыс сёйо. Сӧмын быдтысян кадас ӧтув пӧткӧдчӧны. Став лэбачыс, посньыдыс и гырысьыс, весьӧпӧрлӧны, казяласны кӧ варышыслысь енэжын шлывъялӧмсӧ, да зільӧны дзебсьыны сыысь — сук понӧляинӧ, му горсйӧ, а сиктъяс бердын кӧ, весиг керкаад лэбыштасны. Но варышъясыс уськӧдчӧны кыйдӧсыс вылӧ оз сӧмын восьсӧн, но тшӧкыда и гусьӧн кыйӧдчанінсянь.
Дозмӧр варышъяслӧн медшӧр чӧсмасянторйыс — пӧткаяс: дозмӧръяс, таръяс, сьӧлаяс, уткаяс, а сідзжӧ ракаяс, гулюяс да мукӧд сикас лэбач. Уськӧдчывлӧны и кӧчьяс вылӧ. Сикт весьтын лэбалігӧн кыйӧдӧны чипанъясӧс да налысь пиянсӧ. Удайтчывлӧ и найӧс пышйӧдны. Тайӧ варышыслӧн аслыспӧлӧслуныс сыын, мый вермӧ перйыны кынӧмпӧтсӧ быдлаысь — сынӧдысь и му вылысь, ва вылысь и ва веркӧсысь. И век пӧткӧдчӧ сӧмын аслас кыйӧмторйӧн, шоймӧм ловъяслысь яйсӧ некор оз вӧрзьӧд.
Рӧдвуж кыв вылын.
Коми йӧз дозмӧр варышӧс нимтӧны нӧшта курӧг варышӧн да чипан варышӧн, перымса комияс — тар варышӧн да курӧг варышӧн. Удмуртъяс ногӧн, тайӧ курег лушес, тур лушес, лылык лушес, лукъя лушес. Комиӧдны кӧ, артмӧ: курӧг варыш, тар варыш, гулю варыш, дозмӧр варыш. Лыддьӧдлӧм коми да удмурт нимъясыслӧн подулыс ӧти, код серти позьӧ тӧдмавны, мыйӧн пӧткӧдчӧ тайӧ варыш сикасыс.
Паршуков Владимир Александрович

Паршуков Владимир Александрович (1946—2001) — вольнӧй ляскасьӧмын СССР-са, Европаса да Ставмирса чемпион, СССР-са спортын заслуженнӧй мастер.
Олан туй.
Владимир Паршуков чужӧма 1946 вося моз тӧлысь 4-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Мыс сиктын. 1963 воын помалӧма шӧр школа, 1965 воын — Выльгортса видз-му техникум. 1965—1968 воясӧ служитӧма армияын. 
В. Паршуков вӧлӧма тренерӧн Сыктывкарын комплекснӧй ДЮСШ-ын.
Вермӧмъяс.
Спортын ляскасьны Владимир Паршуков босьтчис армияын служитігӧн Севастопольын 1965 воын, кор вермис «Первенство авиации Черноморского флота». Украинаса нимӧдана тренер И.М. Бочаров веськӧдлӧм улын 1967 воын вермис Украинаса чемпионат, СССР-са первенство (команднӧй зачётын) да лои СССР-са спортын мастерӧн.
1968 воын В. Паршуков веськаліс СССР-са сборнӧй командалӧн медшӧр составас да вуджис тренируйтчыны СССР-са нимӧдана тренер А.М. Дьякин дорӧ. 
Армияысь Владимир демобилизуйтчис спортса мастерӧн, флотса чемпионӧн, да воис гортас. Некымым тӧлысь мысти Кулӧмдінӧ, «Урожай» ДСО-лӧн райсӧветӧ, воис телеграмма: «Срочно командируйте Паршукова Москву, затем Кисловодск, олимпийский сбор вольной борьбе. Дякин». В.Паршуков мӧдӧдчис Москваӧ.
Аслас кузь спортивнӧй олӧмын (16 во вӧлі СССР-са сборнӧй командалӧн медшӧр составын) Паршуков 4000-ысь петавліс ковёр вылӧ. 
Владимир Паршуков (петкӧдчис 100 кг-ысь ыджыдджык категорияын) — СССР-са Кубок куимысь босьтысь (1972, 1974, 1976 воясӧ), СССР-са куимысь чемпион (1971, 1972), вермывліс Советскӧй Союзса абсолютнӧй первенство (1980), Ставмирса Кубокъяс (1975, 1977 воясӧ) да Европаса чемпионат (1977). Та кындзи СССР-са чемпионатъясын куимысь шедӧдліс мӧд места (1974, 1976, 1979), ӧтчыдысь — коймӧд места (1973).
Сыктывкарын 2008 восянь В.А. Паршуков паметь кузя нуӧдӧны вольнӧй ляскасьӧм серти «Ставроссияса Мемориал».
Гыркашор (Луздор район)

Гыркашор () — Коми Республикаын Луздор районса Сернӧс сикт овмӧдчӧминса улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Лӧпъю юлӧн шуйга берегын. Гыркашорсянь Сернӧс шӧрсиктӧдз 7 км, Абъячой юрсиктӧдз 19 км.
История.
1930-ӧд вося списокъясын нимыс оз паныдасьлы. Медводдза олысьясӧн вӧліны спецпереселенечьяс. Пасйӧма 1940-ӧд вося инним мусерпасъяс вылын. 1956-ӧд вося списокын — Абъячой сикт сӧвет улӧ пырысь вӧр пӧрӧдысьяслӧн посёлок. 1960-ӧд воясӧ сетӧма Сернӧс сикт сӧветӧ.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Лӧпъювом (Луздор район)

Лӧпъювом () — Коми Республикаын Луздор районса Сернӧс сикт овмӧдчӧминса улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Лӧпъю юлӧн шуйга берегын, Луз юӧ усянінас. Лӧпъювомсянь Сернӧс шӧрсиктӧдз 2 км.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Ракин Анатолий Николаевич

Ракин Анатолий Николаевич (1949) — коми кыв туялысь, филология наукаясса доктор (1997), гижысь
Олан туй.
Анатолий Ракин чужӧма 1949 вося лӧддза-номъя тӧлысь 18 лунӧ Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктын. 1966 воын помалӧма Дереваннӧй сиктын шӧр школа, 1971 воын — Коми канмуса педагогика институт, 1976 воын — СССР-са наукаяс академияысь Кыв туялан институтын аспирантура. 1972—1973 воясӧ вӧлӧма военнӧй служба вылын. 1971 восянь уджалӧ Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын (1988 воӧдз — СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиал): 1976 восянь — младшӧй научнӧй сотрудник, 1985 восянь — старшӧй научнӧй сотрудник. 1982—1985 воясӧ вӧлӧма Кыв, литература да история институтын учёнӧй секретарӧн, 1985—1987 воясӧ — кыв секторӧн веськӧдлысьӧн, 1987—1989 воясын — старшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1997—2005 воясын — ведушӧй научнӧй сотрудникӧн, 2005 восянь — кыв секторын главнӧй научнӧй сотрудникӧн.
Туясян удж.
1978 воын Тарту госуниверситетын (Эстония) дорйӧма «Лексика флоры коми языка» тема серти филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация.
Доктор ним вылӧ диссертация (нимыс — «Антропотоминимическая лексика в пермских языках») дорйӧма 1997 Марий-Элса канму университетын.
2005 воын Анатолий Ракинӧс бӧрйисны фин-йӧгра туялысьяслӧн Россия комитетса веськӧдлысьӧн да фин-йӧгра туялысьяслӧн конгрессысь Войтыркостса комитетлӧн Исполкомӧ пырысьӧн.
Гижан удж.
Кывбуръяс гижны А.Н. Ракин босьтчис школаын на. Пединститутын велӧдчигӧн ветлӧдліс студентъяслӧн литературно-творческӧй кружокӧ, вӧлі «Первопуток» литературнӧй стенгазеталӧн да студентъяслӧн «Запев» ки помысь журналлӧн редколлегиаын. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдліс 1968 воын. Гижӧдъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын, в Коми Республикаса «Югыд туй», «Красное знамя» газетъясын, Кулӧмдін районса «Ленин туйӧд» газетын, «Пармагор» ӧтувъя чукӧрын (1984).
«Вӧр-васа олысьяс» небӧгсӧ шуӧма Коми Республикаын 2017-ӧд воын комиӧн йӧзӧдӧм медбур небӧгӧн.
Небӧгъяс.
А.Н. Ракин йӧзӧдӧма 350 сайӧ удж. Медшӧр небӧгъясыс:
Новолучинский Иванович Чумбаров

Новолучинский Иванович Чумбаров — Виктор Савинлӧн «Луча» висьтысь Тист Иванлӧн пи — Луча, гижліс «Лымъя кавалерия» — Айму вӧсна Ыджыд тыш кад йылысь...
Игнатов Михаил Константинович

Игнатов Михаил Константинович (1929—2023) — партийнӧй уджалысь, чужан му туялысь.
Олан туй.
Михаил Игнатов чужӧма 1929-ӧд вося йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Выльгорт грездын. 
1945-1946-ӧд воясӧ уджалӧма егерьӧн, 1947-1949-ӧд воясӧ — кыпӧдӧма Помӧсдінса ГЭС. Сизим да джын во служитӧма Сӧветскӧй армияын, сэсся воысь этшаджык вӧлӧма Помӧсдін районса комитетын инструкторӧн.
1962-ӧд воын помалӧма КПСС Шӧр комитетлысь Горькийын вылыс партийнӧй школа.
Кызь вит во чӧжӧн вӧлі: райисполкомса веськӧдлысьӧс вежысьӧн (на лыдын кык во — внештатнӧй вежысьӧн да колхозын веськӧдлысьӧн), мӧд секретарӧн, Кулӧмдін районса исполкомын веськӧдлысьӧн, КПСС-лӧн Кулӧмдін райкомса медводдза секретарӧн.
1985-1989-ӧд воясӧ М.К. Игнатов уджалӧма Сыктывкарын КПСС-лӧн Коми обком бердын партийнӧй контрольса веськӧдлысьӧн, сэсся — связь управлениеын. 
Сизимысь сійӧс бӧрйылӧмаӧсьы КПСС-лӧн Коми обкомӧ.
1999-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь пенсия вылын. Пырӧдчӧма общественнӧй уджӧ: 1998-ӧд восянь 2008-ӧд вося рака тӧлысьӧдз вӧліӧма Сыктывкарын Кулӧмдін землячестволӧн сӧветын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
1999-ӧд воын М.К. Игнатовлы сетӧма «Кулӧмдін районса почётнӧй олысь» ним.
Коми Республикаса Национальнӧй архивын эм М.К. Игнатовлӧн ас фонд (Ф. 3788, 170 ед. хр., 1930-1992 вояс) .
Кулӧма 2023-ӧд вося ӧшым тӧлысь 30-ӧд лунӧ.
Помӧсдін район

Помӧсдін район — Коми АССР-ын лӧсьӧдӧм район (1949-1962).
История.
Помӧсдін район лӧсьӧдӧма 1949 вося лӧддза-номъя тӧлысь 7 лунӧ РСФСР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн тшӧктӧм серти. Сэтчӧ пырисны Кулӧмдін районӧ пырысь сикт сӧветъяс: Помӧсдін, Вӧльдін, Немдін, Мыс, Пожӧг. Юрсиктӧн вӧлі Помӧсдін сикт.
Выль районса веськӧдлысьясӧн вӧліны: ВКП(б) райкомса медводдза секретар — А.Ф. Игнатов, мӧд секретар — И.В. Козлов, секретар — Н.В. Сенькин; райисполкомса веськӧдлысь — М.П. Ситкарев, ВЛКСМ райкомса медводдза секретар — М.Н. Карманов.
1950-ӧд вося гожӧмын Помӧсдін районса 40 колкоз пыдди артмӧдісны 12-ӧс.
Помӧсдін район бырӧдісны 1963-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 2 лунӧ, кор Кулӧмдін, Помӧсдін да Шойнаты районъяс подув вылын вӧлі лӧсьӧдӧма Кулӧмдін промышленнӧй да Кулӧмдін сиктса районъяс (шӧринъясыс — Кулӧмдін сиктын).
Напалков Виктор Михайлович

Напалков Виктор Михайлович (1963) — коми режиссёр, драматург.
Олан туй.
Виктор Напалков чужӧма Коми АССР-са Кулӧмдін сиктын 1963-ӧд вося кӧч тӧлысь 3-ӧд лунӧ. 1970—1981-ӧд воясӧ велӧдчӧма Кулӧмдін сиктса шӧр школаын. 1985-ӧд воын помалӧма Перым карын канмуса искусство да культура институтысь искусство факультет.
Дипломнӧй спектакльнас вужъясьӧма Абъячойса йӧзкостса театрын да уджалӧма сэні 10 во.
1993-ӧд восянь олӧ Сыктывкарын. Ворсӧма да режиссёралӧма В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театрын, велӧдӧма Коми Республикаса Юралысь бердын искусствояс гимназияын.
1998-ӧд воын Москваын босьтӧма Театрса искусствояслӧн академияын (ГИТИС) режиссёр-педагоглысь диплом.
2003-ӧд вося косму тӧлысь 7-ӧд лунсянь директоралӧма искусствояс гимназияын, сэсся — сэні жӧ директорӧс вежысь (театр юкӧн серти). Искусствояс гимназияын веськӧдлӧ «Ордым» театр студияын.
Общественнӧй удж.
Бӧрйывлӧмаӧсь Луздор районса сӧветӧ депутатӧн, коми войтырлӧн съездса делегатӧн (витысь).
Дыр кад чӧж вӧлі пырӧ Сыктывкарын Кулӧмдін землячестволӧн сӧветӧ.
Режиссёралӧ «Северная околица» йӧзкостса сьыланкыв ансамбльын.
Трошева Юлия Ивановна

Трошева Юлия Ивановна (1916—1988) — нималана коми актриса.
Олан туй.
Юлия Трошева чужис 1916 вося ӧшым тӧлысь 7 лунӧ (важ стильын — вӧльгым тӧлысь 24 лун) Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдін сиктын (ӧні — Коми Республикаса Кулӧмдін районын). 
1936 воын сійӧ петкӧдчис Сыктывкарын художественнӧй самодеятельносьтлӧн смотрын, мый бӧрын том нылӧс корисны уджавны Коми АССР-са Драма театрлӧн коми труппаӧ. 1939-1942 воясӧ велӧдчис А.В. Луначарский нима театр искусствоса канму институтлӧн (ГИТИС) коми студияын, босьтіс «Драма театрса да киноса актёр» специальносьт. 1942 восянь водзӧ уджаліс Драма театрса труппаын.
1943 восянь ВКП(б)-ӧ пырысь. Вӧлі Коми АССР-са Вылыс Сӧветын мӧд созывса депутатӧн.
Ю.И. Трошева куліс Сыктывкарын 1988 вося урасьӧм тӧлысь 12 лунӧ.
Театрын ворсӧм.
Велӧдчӧм бӧрын Юлия Трошева ворсіс Драма театрын классика да ӧнія драматургияысь быдсикас рольяс. Сійӧ медводдзаӧн ворсіс Николай Дьяконовлӧн «Свадьба приданӧйӧн» пьесаысь Ольгаӧс (1950). Юлияӧс бура нимӧдіс Василий Лекановлӧн «Сиктса рытъяс» пьесаысь Дарья тьӧтлӧн серамбана рольыс.
А.Клейн серти, Юлия Трошевалӧн бура артмисны трагичнӧй рольяс: Катерина — А. Островскийлӧн «Грозаын», Анна — Иван Франколӧн «Украденное счастье» пьесаын, Лизавета — Алексей Писемскийлӧн «Горькая судьбина» пьесаын, Мурзавецкая — А.Островскийлӧн «Волки и овцы» пьесаын да с.в. .
Трошева лӧсьӧдіс коми национальнӧй репертуарын нывбабаяслысь аслыспӧлӧс образъяс: Павла — Геннадий Юшковлӧн «Бывают же такие» пьесаын, Анна — Пётр Шаховлӧн «Праздник души» пьесаын, Катерина — Александр Ларевлӧн «Льӧм пу дорын аддзыслӧмъяс», да мукӧд.
Ю.И. Трошевалӧн медтӧдчана рольяс:
Катыдпом (Кулӧмдін)

Катыдпом — Кулӧмдінын важ грезд (татчӧс олысьяс шуӧны «сик, сикт»), коді лои сикт юкӧнӧн. Сійӧ сулалӧ Кулӧмдінсянь катыдлань.
Кузьбожева Мария Вячеславовна

Кузьбожева Мария Вячеславовна (1953) — коми велӧдысь, общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй.
Мария Вячеславовна чужӧма Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Куж сиктын 1953-ӧд вося сора тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Водз кольӧма бать-мамтӧгыс. Сійӧс быдтӧма пӧчыс, Логинова Елена Федотовна. 
1968-ӧд воын помалӧма Кужса кӧкъямыс класса школа, 1970-ӧд воын — Кебанъёльса шӧр школа, 1974-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика факультет, лоӧма физика велӧдысьӧн.
1974—1980-ӧд воясын — Яснӧгса шӧр школаын быдтысян удж нуӧдысь.
1980—1982-ӧд воясын директоралӧма Лӧзымса шӧр школаын, 1982—1990-ӧд воясын — Паджгса шӧр школаын. 1990—1991 воясӧ вӧлӧма Паджгаса шӧр школаын внекласснӧй удж котыртысьӧн. 
Та бӧрын вуджӧма уджавны Сыктывкарӧ. 1991—1992-ӧд восын вӧлӧма Велӧдысьяслысь тӧдӧмлун кыпӧдан институтын быдтысян удж кабинетын методистӧн. 1992—1994 — Коми Республикаса Велӧдан министерстволӧн внешкольнӧй велӧдӧмлӧн республикаса шӧринын йӧзкостса педагогикаысь методист.
1994-ӧд воын уджалӧма Коми Республикаса Велӧдан министерствоын шӧр да содтӧд тӧдӧмлун сӧвмӧдан юкӧдын главнӧй специалистӧн, 1994—1995 — министрӧс медводдза вежысьӧн. 1995—2003-ӧд воясын директоралӧма Коми Республикаса Юралысь бердын искусствояс гимназияын. 2003—2005-ӧд воясын — Коми Республикаса культура да войтырсикас политика министр. 2013-ӧд восянь — Коми Республикаса Юралысь бердын искусствояс гимназияын директор.
Общественнӧй удж.
1999—2003 воясӧ — Коми Республикаса каналан сӧветын II созывса депутат. 2005-ӧд восянь пырӧ «Мирлӧн Россияса фонд» Коми Республикаса юкӧнлӧн веськӧдланінӧ, Коми войтыр ӧтмунӧмлӧн Президиумӧ, Коми Республикаса нывбабаяслӧн Котырса Президиумӧ, «Россияса челядь фонд» республикаса юкӧнлӧн веськӧдланінӧ.
Та кындзи, Мария Кузьбожева вӧлӧма Коми войтыр ӧтмунӧмлӧн Сыктывкарса юкӧнын веськӧдлысьӧн (2007—2011), «Коми Республикаса вужвойтыр аньяс» регионъяскостса ӧтмунӧмын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
2011-ӧд восянь — Сыктывдін районса Сӧветын депутат («Справедливӧй Россия» ютырсянь).
Карбас (Иньва район)

Карба́с — Перым крайысь Коми кытшын Кудымкар районса Бевоёв овмӧдчӧмин улӧ пырысь коми грезд. 
Ним йылысь.
Карбас грезд ним йылысь сьӧкыд мыйкӧ шуны. Кодсюрӧ чайтӧны, карбас (ыджыд пыж) вылӧ муныштӧ да, тадзи и шусьӧ. Рочьяс войдӧр грездсӧ шуӧмаӧсь Карбасова.
География.
Карбас грезд пукалӧ Ошмушашор да Метшкӧр юяс дорын, Бевоёв сиктсянь войвылӧ 6 км ылнаын да Кудымкарсянь рытыв-войвывладор 25 км ылнаын.
Орчча грездъяс.
Орччӧн аддзам грездъяс: войвылас 1,5 км ылнаын Илля, вой-асыввылас 1,7 км ылнаын Козвовчи, вой-рытыввылас кык километра мында ылнаын Епанов да лунвылас 2,7 км ылнаын Важ Чигас.
Юкӧнъяс.
Карбасын куим му юкӧн:
Туйяс.
Карбасын арталӧны квайт туй :
История.
1869 вося лыддьӧг серти Карбасын сетігкежлӧ вӧлӧма 31 овмӧс, олӧмаӧсь 120 айморт да 126 ань. 
XX нэм пуксигӧн грездыс лыддьысьӧма Перым губерняса Совкар уездысь Бевоёв вӧлӧсьтын, тані вӧлі Карбас обществолӧн шӧрин. 
1926 воӧ йӧзӧс гижалігтырйи Карбасын олӧмаӧсь 497 морт (226 айморт, 271 ань), кутӧмаӧсь 88 овмӧс. Рочыс вӧлӧмаӧсь сизим морт, мукӧдыс — комияс.
1924 восянь Карбас грезд лыддьысьӧма Кудымкар районса (1941-1959 воясӧ Бевоёв районса) Карбас сельсӧветлӧн шӧрин. 
1970-80 воясӧ Карбасын вӧлі совхоз.
2006 во пуксигӧн, выль роч оланпас серти, Карбассьыс сиктсӧветсӧ бырӧдісны, грезд кутіс пырны Бевоёв овмӧдчӧминӧ.
Веськӧдлӧм.
Ӧні Карбас грезд пырӧ Кудымкар районса Бевоёв овмӧдчӧминö.
Йӧз.
Олӧны Карбасын карбасо́вса, ӧти морт йылысь шуӧны карбасо́вскӧй либӧ карба́сісь.
Кабалаяс серти 2009 во пансигӧн Карбас грездын олӧма 173 морт, найӧ кутӧны 62 горт овмӧс. 
Медваж овыс тані Рочев. 
Олысьяс комиӧсь, сёрнитӧны комиӧн.
Овмӧс да быт.
Ӧні йӧзыс олӧны асторъя овмӧсъясӧн.
Ас машинаяс абу уна. Ветлӧ автобус куим пӧв луннас Кудымкарлань. Туйыс асфальтируйтӧм сӧмын лавкаӧдзыс.
Лавкаыс эм сӧмын Бевоёв сельполӧн. Вӧлі нӧшта асторъя, но ӧні пӧдлалӧма.
Быт службаяс абуӧсь, шырсьыны да мый ветлӧны Бевоёвӧдз либӧ Кудымкарӧдз.
Позьӧ видзӧдны телевизор, сёрнитны мобильник пыр (Мегафон, UTEL). 
Эм ФАП.
Гуалӧны карбасовчи Ярашутёмас (Козвовчиланьын) либӧ Белоёвланяс.
Культура.
Челядь сад да ичӧт школа Карбассьыс пӧдлалӧмаӧсь. Челядь велӧдчӧны Бевоёвын.
Эм культура керка (клуб), сэні вӧлӧмаӧсь кружокъяс, ӧні коли сӧмын библиотека, актӧвӧй зал пӧртӧмаӧсь физзалӧ, кытӧн ворслӧны волейболӧн да баскетболӧн. Фольклор котыр абу.
Клубас пасйӧны став роч гажлун.
Войтырыс пасйӧны Пӧкрӧв, кодӧс татӧн чайтӧны престольнӧй гажлунӧн.
Карбасын пӧ вӧлӧма часовня (?). Ӧні татчӧс йӧз ветлӧны юрбитны Кудымкарӧ.
Мыгӧрпасъяс да видзӧдӧминъяс.
Археологияса аддзӧмин эм Нёпинын.
Васютов Юрий Константинович

Васютов Юрий Константинович (1931—2006) — коми гижысь.
Олан туй.
Юрий Васютов чужис 1931 вӧльгым тӧлысь 14 лунӧ Новосибирск обласьтысь Колыван районса Орскӧй Бор грездын. 1932 воын бать-мамыс вуджисны овны Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Удора районӧ. 1948 воын помаліс Кослан сиктса шӧр школа.
Школа бӧрын помаліс радистъяслысь курсъяс, куим во уджаліс радистӧн «Мезеньлес» трестлӧн Удораса леспромхозын. 1951–1954 воясӧ служитіс Сӧветскӧй Армияын. Уджаліс ВЛКСМ-лӧн районса комитетын. 1971 воын помаліс КПСС ЦК бердса Вылыс партияса школалысь журналистика факультет. Уджаліс журналистӧн районса газетын, радиоын, директорӧн районса культура керкаын. Коми АССР-са Гижысь котырлӧн Правленньӧса веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Гижысь кувсис 2006 вося сора тӧлысь 4 лунӧ Удора районса Кослан сиктын.
Гижан удж.
Юрий Васютов тӧдса кыдзи кывбур да проза гижысь, челядьлы гижысь. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдіс 1951 воын. Сы кадсянь гижысьлӧн петіс дасысь унджык небӧг.
1981 воын сылӧн петіс медся ичӧт челядьлы «Менам рӧдвуж» чукӧр. Челядьлы кывбуръясын автор сералӧ дышъясӧс, ошйысьысясӧс. 
Васютов комиӧдіс Пантелеймон Образцовлысь, Е. Пермяклысь, француз поэт Поль-Мари Фонтенлысь кывбуръяссӧ.
Васютов гижис и проза гижӧдъяс — повесьтъяс да висьтъяс, кӧні серпасаліс пармаса йӧз, томулов да ас чужанін йылысь. Сылӧн медся тӧдса повесьт — «Парма Ёгор».
Ю. К. Васютов — СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1973).
Шебырев Александр Васильевич

Шебырев Александр Васильевич (1960) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Шебырев чужӧма Кулӧмдін районса Пожӧг сиктын 1960-ӧд вося ода-кора тӧлысь 28-ӧд лунӧ. 1977-ӧд воын помалӧма Пожӧгса школа. Армия бӧрын 1981—1986 воясӧ велӧдчӧма Ӧнія гуманитарнӧй академиялӧн Сыктывкарса юкӧнын экономика факультетын. Уджалӧма юрисконсультӧн «Пожӧг» совхозын. 1988 восянь 15 во вӧлi журналистикаын: корреспонденталӧма, веськӧдлӧма отделӧн, вӧлӧма шӧр редакторӧс вежысьӧн «Ленин туйӧд» (бӧрынджык — «Парма гор» газетын.
Ӧні олӧ Помӧсдінын, туялӧ чужан му (юрнуӧдіс Тима Вень музейӧн да школаса краеведческӧй музейӧн).
Гижан удж.
Александр Шебырев ёнджыкасӧ тӧдса кыдзи поэт. Ассьыс кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма газет-журналъясын («Арт», «Войвыв кодзув», «Чушканзі»), а сідзжӧ «Сикӧтш», «Мелілуныс пыдӧстӧм и помтӧм», «Вечерний звон» да мукӧд ӧтувъя сборникын.
А.Шебыревлӧн кывбуръяс вылӧ тэчӧма вель уна сьыланкыв. Ачыс гижӧ шылад мукӧд кывбур дорас. Помӧсдінын нуӧдӧ литературнӧй кружок.
Сёрӧнджык босьтчис прозаӧ, гижӧ висьтъяс, очеркъяс.
2010-ӧд восянь пырӧ Коми гижысь котырӧ. Кыкысь вермылӧма «Эзысь борд» республикаса литературнӧй конкурсын: «Проза» нимпасын 2008-ӧд воын да «Поэзия» нимпасын 2014-ӧд воын. «Фараон» небӧгыс 2021-ӧд воын шедӧдӧма Эстонияса Рӧдвуж войтырлӧн программалысь войтыркостса литературнӧй премия «Проза» нимпасын (Эстония).
Рогова Зоя Ивановна

Рогова Зоя Ивановна (1918—2004) — челядьлы коми гижысь.
Олан туй.
Зоя Ивановна Рогова (нывдырся — Доронина) чужис Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса (ӧні — Сыктывдін районса) Придаш сиктын 1918 вося рака тӧлысь 2 лунӧ гӧль кресьтянин семьяын. Шӧр школа помалӧм бӧрын пырис велӧдчыны Сыктывкарса педучилишеӧ. 1939—1940 воясӧ медводз уджаліс пионервожатӧйӧн Выльгортса да Нювчимса школаясын. Кык во мысти вуджис заочнӧй юкӧнӧ, сы вӧсна мый пансис Айму вӧсна Ыджыд тыш и Зоя Ивановна лои на лыдын, коді вежис фронт вылӧ мунысь велӧдысьясӧс. Вӧлі велӧдысьӧн Придаш, Ипать да Мандач школаясын. Война кадся уджысь 1946 вося моз тӧлысьӧ сылы вӧлі сетӧма «1941-45 воясся Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи бур уджысь» медаль. Война бӧрын З.И. Рогова библиотекараліс Зеленечса школаын. 
1949 восянь 1977 воӧдз, кор петіс пенсия вылӧ, З И. Рогова веськӧдліс изба-читальняӧн да клубӧн, уджаліс киносетьын кассирӧн, фотоательеын, буфетчицаӧн, бурдӧдчанінын санитаркаӧн, Сыктывкарын — страхӧвӧй агентӧн.
Пенсия вылӧ петӧм бӧрын сьыліс войнаса да уджвывса ветеранъяслӧн Сыктывкарса хорын. Нуӧдіс Сыктывкарса интернатъясын да Выльгортса школаын коми йӧзкостса культура да искусство серти урокъяс.
Кулӧма 2004 вося лӧддза-номъя тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Зоя Рогова гижӧ кывбуръяс, висьтъяс. Радейтӧ серпасасьны. Тӧдӧ коми фольклорысь уна важ сьыланкыв, нӧдкыв, частушка, кодъясӧс пыртӧ аслас гижӧдъясас.
Коми литератураӧ гижысь локтіс война бӧрын. Сэки Зоя Рогова уджаліс библиотекарӧн Зеленечса школаын, кӧні котыртавліс литература рытъяс, кытчӧ корлывлісны коми гижысьясӧс. Ӧти татшӧм рыт дырйи сійӧ петкӧдліс ассьыс кывбуръяссӧ да висьтъяссӧ Геннадий Юшковлы, коді вӧзйис водзӧ гижны. Недыр мысти сылысь висьтъяссӧ йӧзӧдісны Войвыв кодзув журналын, а сэсся гижӧдъясыс петісны коми гижысьяслӧн мукӧд ӧтувъя чукӧръясын.
Раевский Степан Семёнович

Раевский Степан Семёнович (1918—1996) — челядьлы коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Степан Раевский чужӧма Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса (ӧні — Сыктыв районса) Межадор сиктын 1918-ӧд вося косму тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Батьыс — Семён Дмитриевич, Зӧтьӧ рӧдысь. Кӧкъямыс арӧсӧн пырӧма велӧдчыны. Велӧдысьнас вӧлӧма Иван Васильевич Жеребцов, коді волӧма Усть-Сысольскысь (гӧтырыс межадорса). Визин сиктын сизим класс помалӧм бӧрын 10 тӧлысь велӧдчӧма курсъяс вылын да мӧдӧдчӧма босьтны вылыс тшупӧда тӧдӧмлун.
1938-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет. Распределение серти уджалӧма Изьва районысь Мокчойса шӧр школаын роч кыв да литература велӧдысьӧн. Регыд мысти сійӧс босьтӧмаӧсь армияӧ, видзӧма рытыввыв граница. 
Тышкасьӧма Айму вӧсна Ыджыд тышын медводдза лунсяньыс. Полкыс веськалӧма немеч кытшӧ, кытысь петӧмаӧсь сӧмын моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Недыр мысти Ржев кар дорын ранитчӧма, бурдӧдчӧма Тейковоса госпитальын. Сы бӧрын тышкасьӧма Степнӧй фронтын да Курск мегырын. Сылӧн веськӧдлӧм улын батареяыс сулалӧма немечьяслы паныд Прохоровка дорын. Тайӧ тышас С.С. Раевский ёна ранитчӧма морӧсас. Бурдӧдчӧм бӧрас веськалӧма Карел фронтӧ, кӧні Титовка ю вуджӧмысь сылы сетӧмаӧсь Айму вӧсна Ыджыд тышса II тшупӧда орден.
Сэсся Степан Раевский тышкасьӧма Беларусь фронтын, кӧні том лейтенантӧс пасйӧмаӧсь Айму вӧсна Ыджыд тышса I тшупӧда орденӧн. Награда листас гижӧма, мый сылӧн веськӧдлӧм улын батареяыс бырӧдӧма 2 пушка, 14 пулемёт, 4 танк, 100 салдат да опицерӧс. Ветымын куим во абу висьтавлӧма матыссаясыслы, мый сьӧлӧм бердас новлӧдлӧма пуля.
Война бӧрын вӧлӧма ВКП(б)-са Коми обкомын инструкторӧн. 1949-ӧд воын локтӧма Коми небӧг лэдзанінӧ редакторӧн. Регыдъя кадӧн лома медшӧр редакторӧн, а 1958-ӧд восянь — директорӧн. Пенсия вылӧ петӧм бӧрас овмӧдчӧма Межадорӧ бать керкаас.
Степан Раевский кулӧма 1996-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
С. Раевский гижӧма новеллаяс, кодъясӧс вӧлі йӧзӧдӧма комиӧн торйӧн «Шоныд войвыв» небӧгын (1988), а сэсся рочӧн «Тёплый Север» ним улын (1971).
Гижысь отсасьӧма том редакторъяслы да авторъяслы, сёрнитӧма коми челядь литература да художественнӧй вуджӧдӧм йылысь чукӧртчӧмъяс вылын.
Уна гижӧдын шӧр геройнас вӧлӧма Юля внучкаыс. 
Йӧзӧдӧма коми школаса ичӧт классъяслы учебникъяс. Медтӧдчана на пиын вӧлӧмаӧсь куим небӧг медся ичӧт велӧдчысьяслы: «Шонді югӧр» (1969), «Асъя кыа» (1970), «Чужан му» (1971). Тайӧ уджсьыс С.С. Раевскийлы вӧлі сетӧма И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия (1974).
Степан Раевский сідзжӧ вуджӧдчӧма: комиӧдӧма роч да ставмирса классикъясӧс — А. Гайдарӧс, А. Голубеваӧс, Р. Фраерманӧс, А. Рекемчукӧс.
С.С. Раевский — СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1957).
Размыслов Ананий Прокопьевич

Размыслов Ананий Прокопьевич (1915—1943) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Ананий Прокопьевич Размыслов чужӧма Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса Сотчӧмвывгрездын (ӧні пырӧ Сыктывдін районса Паль сикт улӧ) 1915-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 6-ӧд лунӧ. 1931-ӧд воын помалӧма Емдінса II тшупӧда школа да пырӧма литературнӧй уджалысьяслӧн курсъяс вылӧ, кутӧма уджавны Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн. 1933—1937 воясӧ велӧдчӧма Вӧлӧгдаса автодорожнӧй техникумын, уджалӧма автотуй вӧчигӧн техникӧн. 1940-ӧд восянь уджалӧма «Коми комсомолец» газетын.
1941-ӧд вося сора тӧлысь 9-ӧд лунӧ ас кӧсйӧм серти мунӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Тышкасьӧма Рытыввыв, Воронеж да Степь фронтъясын. Старшӧй лейтенант А. Размыслов усьӧма 1943-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ Украинаын Полтава обласьтса Ыджыд Кохновка сикт бокын. Гуалӧма Ыджыд Кохновка сиктын. Война бӧрын выль пӧв гуалӧма ӧтувъя гуын.
Гижан удж.
Ананий Размыслов йӧзӧдчӧма 1931-ӧд восянь. Ёнджыкасӧ гижӧма вӧр-ва да радейтчӧм йылысь. Ловъя дырйиыс петавлӧма сӧмын ӧти кывбур чукӧр — «Медводдза любовь» (1941).
Комиӧдӧма А. С. Пушкинӧс, В. Маяковскийӧс, Б. Брюсовӧс, С. Есенинӧс, И. Чавчавадзеӧс, К. Хетагуровӧс да мукӧдӧс. 
Украина кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн сылӧн кывбуръясыс петӧмаӧсь Украинаын «Заряница» («Асыв кыа») торъя небӧгӧн.
Гячрыпш

Гячрыпш (, , ) — тайӧ Абхазияса курорт посёлок, Гагра муниципалитетын.
География.
Гячрыпш пукалӧ Сьӧд саридз бокын, Гаграсянь 14 км сайын, неылын Россия—Абхазия границасянь.
История.
Овмӧдчанінсӧ лӧсьӧдӧма XIX нэмын Ермоловск ним улын. Тадзи шуӧма му вӧдитӧм министр Алексей Ермолов ов серти, коді 1894 воын вӧлі тані.
1944 воын сикт кутіс шусьыны генерал Константин Леселидзе (1903-1944) ов серти, коді тышкасис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Кавказын.
Война бӧрын посёлок сӧвмис кыдзи курорт. Леселидзеын лоины челядьлы санаторий, шойччан керка, спортивнӧй база-пансионат. Тані тренируйтчисны медбур спортсменъяс, футболысь СССР-са сборнӧй команда и уна мукӧд. Сідзжӧ тренируйтчисны гандболистъяс да легкоатлетъяс. 1975 воын восьтӧма К.Н. Леселидзелы паметник, авторыс — Силован Якимович Какабадзе.
1992 вося кӧч тӧлысьӧ, кор водзӧ муніс Абхазия-Грузия костын тыш, К.Н. Леселидзелы паметник, кыдзи и мукӧд грузияса паметник, вӧлі жугӧдӧма. Сэки жӧ Абхазия Республикаса Вылыс Сӧветлӧн шуӧмӧн Леселидзе кутіс шусьыны Гечрипш посёлокӧн. Нимыс мунӧ сійӧ мутассьыс, кӧні веськӧдлісны Геч черкес князьяс.
Ӧні курорт посёлокын уджалӧны «Геч» да «Лагуна» пансионатъяс, дзӧляник отельяс да гӧсьт керкаяс, кӧні гожӧмъяснас шойччӧны да гожйӧдчӧны йӧз, ёнджыкасӧ Россияысь.
Йӧз.
2011 вося Йӧзӧс гижалӧм серти, Гячрыпш сикт овмӧдчӧминын 1546 олысь, на лыдын 980 морт — армянаяс (63,4 %), 215 морт — абхазъяс (13,9 %), 146 морт — рочьяс (9,4 %), 205 морт — мукӧд (13,3 %, тшӧтш и эстъяс).
Грамматикализация

Грамматикализация – асшӧр вежӧртаса кывлад элементӧ вуджӧм, асшӧр кыввор вежӧртас воштӧм. 
Петкӧдчӧм.
Грамматикализация петкӧдчӧ: 
да мукӧдлаын.
Щукин Николай Александрович

Щукин Николай Александрович (1933—2022) — коми гижысь, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Николай Щукин чужӧма Емдін районса Лыаты грездын 1933-ӧд воын. Чужан лунсӧ пасйӧ моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ, но стӧч чужан лунсӧ оз тӧд. Кыдзи ачыс висьталӧ, моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ сійӧс пыртлӧмаӧсь. 1937 воын семьяыс вуджӧма овны Сыктывкарӧ. Батьыс усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи; мамыс ӧтнас быдтӧма кык челядьӧс.
Сизим класс помалӧм бӧрын 1948-ӧд восянь 1950-ӧд воӧдз велӧдчӧма ремесленнӧй училишӧын. Кык во вӧлі кочегарӧн «Шенкурск» да «Иртыш» паракодъяс вылын, Эжваса судоверфь электростанцияын. Армияын служитӧм бӧрын 1956-ӧд восянь 1964-ӧд воӧдз вӧлӧма турбинаса машинистӧн Лесокомбинат посёлокса электростанцияын. Машинистӧн уджалігӧн велӧдчӧма рытъя школаын. 1964-ӧд восянь уджалӧма Коми гижысь котырын литконсультантӧн.
1964-ӧд воын пырӧма велӧдчыны А.М. Горький нима литературнӧй институтӧ. Велӧдчӧма куим курс, сэсся уджысь орӧдчытӧг помалӧма Вылыс партийнӧй школаысь журналистика юкӧн. Корреспонденталӧма да редакторалӧма республикаса радиоын, 1978-ӧд восянь уджалӧма «Чушканзі», «Войвыв кодзув» да «Би кинь» журналъясын.
Кулӧма 2022-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Гуалӧма тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лунӧ Вылыс Човса шойнаын.
Гижан удж.
Кывбуръяс гижны Николай Щукин босьтчӧма ремесленнӧй училишӧын велӧдчигӧн на. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1958-ӧд воын. 1965-ӧд воын Коми небӧг лэдзанінын петӧма «Ме радейта» медводдза кывбур чукӧрыс.
1991-ӧд восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Гижӧ тшӧтш челядьлы. «Нагай-лэбач», «Зарни сюра кӧр» да «Нёрымӧ дядьӧ» кывбура мойдъяс подулын фольклорысь босьтӧм сюжетъяс. На серти спектакльяс пуктӧма Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын.
2015-ӧд воын йӧзӧдӧма «Став олӧм да нелямын лун» автобиографическӧй роман.
Кывбуръяссӧ да висьтъяссӧ вуджӧдӧма роч, мари, удмурт, фин, болгар да мукӧд кыв вылӧ.
Комиӧдӧма роч (С. Есенин, А. Журавлев, А. Коршунов, В. Михайлов, А. Суворов, да мукӧд) да яран поэтъясӧс (П. Явтысый).
Николай Щукин новлӧма кузь еджыд тош. Та вӧсна сійӧс тшӧкыда ӧткодялӧны Лев Толстойкӧд да Кӧдзыд пӧлькӧд.
Белявчи (Луздор район)

Белявчи () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Белявчисянь Абъячой шӧрсиктӧдз 4 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Загаръя (Луздор район)

Загаръя () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Белявчисянь Абъячой шӧрсиктӧдз 5 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Керӧс (Абъячой сикт овмӧдчӧмин)

Керӧс () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Кулига (Абъячой сикт овмӧдчӧмин)

Кулига () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Лукинчи (Луздор район)

Лукинчи () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Пожмадор (Луздор район)

Пожмадор () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Увпом (Луздор район)

Увпом () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Изъяшор (Луздор район)

Изъяшор () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Ӧжындор (Луздор район)

Ӧжындор () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Кай варыш

Кай варыш (; ) — варыш котырысь неыджыд хищнӧй лэбач.
Ыджда да рӧм.
Кай варыш — ичӧтик варыш; ай лэбачыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ 210 граммӧдз сӧмын, вывтырыслӧн кузьтаыс — 35 сантиметрӧдз, шеныштӧм бордйыс метр пасьта. Энь пӧлыс мыгӧраджык. Рӧм сертиыс гознан лэбачыс ӧта-мӧдсьыс пӧшти оз торъявны. Мышку вылысыс лӧзовсьӧд, кынӧм улысыс еджгов, голяыс да сьылі бокъясыс дзик еджыдӧсь. Вом потас ӧтар-мӧдар помъясас сьӧд усъяс быттьӧ тӧдчӧны. Гӧрд рӧма бӧж улысыс да кок вож костыс сьӧдӧн кузьта ногыс визьйӧдлӧма. Синмыс перкаль, а син гӧгӧртасыс да ныр вуж кучикыс кольквиж рӧма. Нырыс сьӧдовруд, кокыс югыдкольквиж.
Паськалӧм.
Олӧны-вылӧны кай варышъяс Европаын, шӧркодь поводдяа Азияын да Войвыв Америкаын. Миянын паныдасьлӧны вель уналаын: вӧра тундраын, Урал из войвылын, Удораын, Печора, Войвыв Мылва, Эжва да Сыктыв ковтысъясын.
Поздйысьӧм да оласног.
Волысь-мунлысь лэбачьяс. Коми муӧ локтӧны ода-кора тӧлысьлӧн мӧд джынйын. Овмӧдчӧны коръя вӧръясын, но кушин-эрдъяссянь да видзьяссянь оз ылӧ. Паськыд вӧраинъяс налы оз лӧсявны, сы вӧсна мый тшӧкыд пармаын кыйсьыны-вӧтлысьны лэбачьяс бӧрся зэв сьӧкыд.
Мукӧд лэбач моз позсӧ кай варыш ачыс оз вӧч, а босьтӧ дасьсӧ катша-ракалысь либӧ мукӧд гырысь тылабордалысь. Ода-кора помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн бӧрйӧм позйӧ энь варышыс пуктӧ нёль-ӧ-вит кольк. Пӧжсян кадыс кыссьӧ нёль вежонӧдз. Пӧжсьысь лэбачсӧ вердӧ ай пӧлыс. Пияныслӧн колькйысь петӧм бӧрын сійӧ ваялӧ сёянсӧ став котырыслы. Йылӧмыслӧн быдмыштӧм мысти кыйсьыны лэбзьывлӧны гознан лэбачыс.
Борд вылас кыпӧдчӧны да пондӧны лэбавны том кай варышъясыс моз тӧлысь пуксьӧм бӧрын; тырвыйӧ верстяммӧны найӧ да сӧвмӧны рӧдмӧдчӧм выйӧдз сӧмын локтан воас.
Сёян.
Пӧткӧдчӧны кай варышъяс посни лэбачьясӧн да гут-гагйӧн, кодъясӧс куталӧны сынӧдысь лэбаліганыс. Кокавлывлӧны позсьыс сьӧлапиянӧс, тшапйӧдлывлӧны сьӧдбӧжъясӧс да му шыръясӧс.
Эновтӧны чужанінсӧ кай варышъяс моз тӧлысь помын либӧ кӧч тӧлысь пуксьӧм бӧрын, тӧвсӧ коллялӧны Индияын да Африкаса лунвыв муясын.
Рӧдвуж кыв вылын.
Перымса комияс лэбачсӧ миян моз жӧ шуӧны кай варышӧн, удмуртъяс ногӧн — пӧськы душес, кодлӧн вежӧртасыс «джыдж варыш» либӧ «чикыш варыш». Кыдзи аддзам, татшӧм нимъяссӧ варышыслы лӧсьӧдігӧн важ йӧз босьтлӧмаӧсь тӧд выланыс лэбачыслысь пӧткӧдчанторсӧ — кайясӧс, джыджъясӧс, чикышъясӧс.
Шыр варыш

Шыр варыш (; ) — варыш котырысь лэбач.
Паськалöм.
Шыр куталысь варыш — варыш котырö пырысь лэбач, кодӧс рочьяс шуöны луньясöн; öтувтö квайт сикас лэбачöс: юсьпöлян лунь, ыбвыв лунь, видзвыв лунь, степса лунь да пегана пунь. Олöны-вылöны лунь варышъяс Му сяр пасьтала, сöмын Арктикаын да Антарктикаын оз паныдасьлыны.
Коми муын поздысьö да быдтысьö сöмын öти сикас лэбач — шыр куталысь варыш (рочöн: лунь полевой).
Ыджда да рöм.
Ыджда сертиыс тайö шöрпöлöс варыш. Сьöктаыс овлывлö 600 граммöдз, а тушаыслöн кузьтаыс метр джынйöдз. Мукöд варышысь торъялö чужöм гöгыльнас, кодi сюзьяслöн моз паськыд ота да, синъясыс видзöдöны оз öтарö-мöдарö, а веськыда водзö. Айыслöн туша вылысыс пöим рöма, а улысладорыс еджыд. Борд помъясыс сьöдöсь. Энь варышыс вылiсяньыс гöрдовруд, вывтыр улысладорыс сэтшöм жö, но кольквиж вевъя. Бордйыс гырысь гöрдов чутъяса. Гознан лэбачыслöн кокыс да синмыс кольквиж, гыжъясыс сьöд рöмаöсь, нырныс сьöд жö, но лöзов рöмсера.
Поздйысьöм да оласног.
Шыр куталысь варыш — эрдаинъяс радейтысь лэбач, паныдасьлывлö весиг тундралöн лунвыв юкöнъясас. Лунтыръясöн кыйсьö-шлывъялö тайö варышыс. Лэбалö дзик му бердтiыс. Оз кö слöймы кватитны кыйдöссö лэбигас, вöтлысьö сы бöрся му вывтi котралöмöн. Куталö ыб выв да му шыръясöс, дзодзувъясöс, гырысь гагъясöс. Уськöдчывлö посни лэбачьяс вылö, чöсмасьлывлö кай колькъясöн да кайпиянöн.
Тайӧ волысь-мунлысь тылаборда. Петкöдчö Комиын ода-кора тӧлысь пуксигöн. Позсö лöсьöдöны му вылö, джуджыд турунаинö либö няня ыбъяс вылö. Тэчöны сiйöс турунысь да посньыдик пу увъясысь. Ыджыд лэбачыдлы и позйыд ыджыд колö — метр джын пасьта сiйö да 30 сантиметр судта. Пöжны пуктöны нёль-ö-вит кольк. Пöжсигас позъяс пукалö сöмын энь лэбачыс тӧлысь чöж. Сёянсö ваялö да вердö сiйöс ай пöлыс. Быдтысигас шыр куталысь варышъяс позсö видзöны зэв сöстöма, кадысь кадö весалöны чукöрмöм куйöдсö да сёян колясъяссö. Пияныслöн чужöм бöрын мамыс вель дыр на оз петавлы позсьыс, шонтö найöс. А посньыд йылöмыслöн ёнмыштöм бöрын сiйö тшöтш лэбзьывлö кыйсьыны. Квайт вежон мысти варышпиян петöны асшöр олöмö.
Эновтöны чужанiнсö шыр куталысь варышъяс кöч тöлысьлöн мöд джынйын. Тöвйöны найö Европалöн да Азиялöн лунвыв муясын, а сiдзжö Африка Войвылын.
Сёян.
Тайö лэбачьясыс бырöдöны быдсяма шыръяссö, лёк вöчысь гагъяссö, вайöны уна буртор вöр-валы да му вöдитысьяслы.
Рöдвуж кыв вылын.
Шыр куталысь варыш нимыслöн пытшкöсса вежöртасыс ясыд, сы серти кокньыда позьö гöгöрвоны, мыйöн пöткöдчö тайö лэбачыс. Перымса комилöн ас нимыс абу, найö вöдитчöны рочьяслысь босьтöм лунь кывйöн. Удмуртъяс ногöн — шордзиськись душес, пурись душес, шыр кучыран, кодъяс гöгöрвоöдсьöны тадзи: «шлывгысь варыш», «руд либö дзор варыш», «шыр варыш».
Гӧстила (Луздор район)

Гӧстила () — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ичӧт Беберка (Луздор район)

Ичӧт Беберка () — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Крутотыла (Луздор район)

Крутотыла () — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Колобов (Луздор район)

Колобов () — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Осиновка (Луздор район)

Осиновка () — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Поромшор (Луздор район)

Поромшор () — Коми Республикаын Луздор районса Летка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Архиповка (Луздор район)

Архиповка () — Коми Республикаын Луздор районса Мутнича сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ручпозъя (Луздор район)

Ручпозъя () — Коми Республикаын Луздор районса Мутнича сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Гуляшор (Луздор район)

Гуляшор () — Коми Республикаын Луздор районса Мутнича сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Берёзовка (Луздор район)

Берёзовка () — Коми Республикаын Луздор районса Гурьёвчи сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Корольки (Луздор район)

Корольки () — Коми Республикаын Луздор районса Гурьёвчи сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Талича (Луздор район)

Талича () — Коми Республикаын Луздор районса Гурьёвчи сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Гальсикт (Луздор район)

Гальсикт () — Коми Республикаын Луздор районса Прокопьевка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ивановка (Луздор район)

Ивановка () — Коми Республикаын Луздор районса Прокопьевка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Кулига (Слудка сикт овмӧдчӧмин)

Кулига () — Коми Республикаын Луздор районса Слудка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ураки (Луздор район)

Ураки () — Коми Республикаын Луздор районса Слудка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Якуньёль (Луздор район)

Якуньёль () — Коми Республикаын Луздор районса Слудка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.