tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Конго (кыв)

Конго ("kikóóngó"), сідзжӧ киконго, креол формаын — китуба ("Kituba, Monokituba, Kikongo ya Leta") — тайӧ Демократия Конго Республикаын, Конго Республикаын да Анголаын банту кыв. Анбур — латин, корсюрӧ мандомбе.
Конго анбур.
Анголаын сідзжӧ m̀ да ǹ
Лингала (кыв)

Лингала ("Lingála"), гежӧда нга́ла — тайӧ Демократия Конго Республикаын, Конго Республикаын, Шӧрвыв Африкаса Республикаын да Анголаын банту кыв. Анбур — латин, корсюрӧ мандомбе.
Джиян (Кӧрткерӧс район)

Джиян () — Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Фольклор.
Йӧзлӧн висьталӧм серти, важӧн чудь потшӧма Висер юсӧ изъясӧн, медым тупкыны Перымса Стефанлы туйсӧ.
Грездса крам праздникъяс — Иван лун да Модест лун.
География.
Пуксьӧма Висер юлӧн веськыд берегас. Джиянсянь Ыджыдвидз сиктӧдз – 3 км, Кӧрткерӧсӧдз – 72 км, Сыктывкарӧдз – 114 км.
1808-ӧд во

1808 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1807-ӧд во

1807 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
1806-ӧд во

1806 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1805-ӧд во

1805 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1804-ӧд во

1804 во – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1803-ӧд во

1803 во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.
1802-ӧд во

1802-ӧд (Сюрс кӧкъямыссё кыкӧд) во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1801-ӧд во

1801 (Сюрс кӧкъямыссё ӧтиӧд) во – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.
Попов Геннадий Иванович

Попов Геннадий Иванович (Висер вожса Öнись дядь; 1952) — челядьлы коми гижысь да шылад тэчысь.
Олан туй.
Геннадий Попов чужӧма 1952-ӧд вося косму тӧлысь 10-ӧд лунӧ Коми Республикаса Кöрткерöс районысь Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧмин улö пырысь Джиян грездын. Ас кадö пастукавлöма, бульдозер вылын уджалöма, веськöдлöма гаражöн да механизаторавлöма. Вöлöма сельсоветöн веськöдлысьöн. 1978-ӧд восянь олö да уджалö Одыбын. 1993-ӧд вося уджалöма челядь садйын шылад велöдысьöн. 1999-ӧд восянь уджалöма Одыбын «Нюмсер» челядьлы содтöд тöдöмлунъяс сетан шöринын, велöдöма ныв-зонмöс гудöкасьны да мыла коми сьыланкывъяс ливкйöдлыны. Веськöдлöма «Гармошечка» да «Чуманок» кружокъясöн. Нуöдöма садйын кружокъяс. 2001-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын 2 №-а педагогика колледж.
Гижан удж.
Геннадий Поповлöн кывбуръяс заводитöмаöсь артмыны армияас служитігöн на. Гижöма и рочöн, и комиöн.
Посни челядькöд уджалігöн кутöма чужны сьыланкывъяс. Шыладысь öтдор дасьтöма и гаж нуöдан сценарийяс, талун кежлö 100 сайö нин чукöрмöма.
Лöсьöдӧма да веськöдлöма челядьлы «Ловъя ва» фольклор ансамбльöн.
Лöсьöдӧма коми йöзкостса сьыланкывлысь «Сипертас» народнöй ансамбль.
«Коми гор» телекомпаниякöд дасьтö челядьлы «Дзолюк» радиоуджтас да «Кекӧнач» телеуджтас.
Попов Г.И. кыдзи йöзкостса мастер вöчалö пуысь да сюмöдысь коми йöзкостса шылада инструментъяс: буксан, зиль–зёль, шур–шар, тотшкöдчан, чипсан, пöлян. Челядькöд вöчалö туис, нянь доз, кöті, сикöтш, юркытш и с.в.
Геннадий Попов водзмöстчöмöн Кöрткерöс районын мунö «Играй, гармонь» конкурс.
Небöгъяс.
Г.И. Поповлöн петöма нин сьыланкыв-кывбура 7 чукöр:
Помӧсдін (Кулӧмдін район)

Помӧсдін () – Коми республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Помӧсдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Помӧсдін топоним тэчӧма кык юкӧнысь - "Помӧс" да "дін". "Пӧмӧс" - тайӧ дженьдӧдӧм ним Помӧсъюлӧн, код вомын сиктыс пукалӧ, а "дін" - 'ю вом' вежӧртаса кыв.
География.
Сикт пукалӧ Эжва юлӧн веськыд бокын, Помӧсъю вомын. Помӧсдінсянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 83 км, Сыктывкар юркарӧдз 250 км.
Дереваннӧй (Кулӧмдін район)

Дереваннӧй () — Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Дереваннӧй сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Дереваннӧй пуксьӧма Эжва юлӧн шуйга бокас, Дереваннӧй ю вомӧ.
Ландшафтъяс.
Чойяс: Вадорчой, Вичкодорчой, Изъячой, Кывтыдчой, Никӧнпосчой, Пӧжӧмчой, Чуркчой.
Вадоръяс да лыаинъяс: Еджыдлыавадор, Кузьлыа, Кывтыдлыа, Ласталыа, Манойвадор, Пристаньвадор, Чуркуввадор
Видзьяс: Арапвидз, Белӧйвадбок, Важэжвабок, Ёльсай, Кальӧласта, Кирилӧласта, Кузьлыавидз, Кывтыдвадбок, Кыруввадбок, Мӧдлапӧв, Найданвидз, Ӧлешина, Осипгӧппӧлӧй, Пывсяналаста, Паньӧвидз, Пашъёльвидз, Попвис, Поргандор, Ручув, Тыбок, Тыйыв, Увтас, Шоръёльвидз
Тыяс: Белӧйвад, Важ Эжва, Гычагӧп, Дереваннӧйты, Кирилаты, Кузьты, Кывтыдвад, Кыруввад, Найданты, Ӧлешинаты, Ӧсипгӧп, Пывсянаты, Салдатвад, Сьӧдты, Ягувты.
Нюръяс: Кузӧбнюр, Сісьнюр, Уллянанюр, Чукльӧмнюр.
Ёль-шор: Джупкӧсшор, Мӧдручьёль, Паневъёль, Пашӧёль, Понъяёль, Сычьёль, Чукляшор, Шоръёль, Шӧръёль.
Висъяс: Важежвавис, Дереваннӧйтывис, Кывтыдвадвис, Кыруввадвис, Мельничаювис, Найданвис, Попвис, Сьӧдтывис, Ягувтывис.
Шойна: Катяяг.
Сиктлӧн юкӧнъяс:.
Вичкодорсикт, Ёссикт, Иллясикт, Кывтыд, Кырувсикт, Никӧнсикт, Пӧжӧм, Чоййывсикт, Ягвывсикт.
Сиктса туйяс:.
Вадорвывтуй (ул. Набережная), Кырувтуй (ул. Подгорная), Пионертуй (ул. Пионерская), Шӧртуй (ул. Центральная), Школатуй (ул. Школьная), Юбилейтуй (ул. Юбилейная).
Миртуйяс:.
Дереваннӧй юртуй, Микита прӧсек, Пӧжӧмъютуй, Чукльӧмтуй, Панеёльтуй, Пукӧдатуй.
Посъяс:.
Никӧнъёльпос, Иллясиктшорпос, Мельничаюпос.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс
Веськӧдлӧм.
Дереваннӧй сиктса юралысь Есев Николай Борисович.
Дереваннӧйса (коймӧдысь чукӧртӧм) Сӧвет бӧрйӧма 2012 вося йирым тӧлысь 14 лунӧ. Депутатъяс: Ветошкин Николай Кимович, Воронова Наталья Владимировна (ӦР), Габов Степан Николаевич (ӦР), Есев Николай Борисович (ӦР), Липина Виктор Николаевич, Морохина Эльвира Васильевна, Нестеров Леонид Степанович, Ракин Василий Михайлович, Тимушев Иван Витальевич, Ульянова Татьяна Александровна (ӦР)
Ньянджа (кыв)

Ньянджа ("Chinyanja"), либӧ чева ("Chicheŵa") — тайӧ Малавиын, Мозамбикын, Замбияын, Зимбабвеын банту кыв, Малавиын да Замбияын официал кыв. Анбур — латин.
Ньянджа анбур.
Aa Bb Cc CHch Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk KHkh Ll Mm Nn NGng Ŋŋ (NG'ng') Oo Pp PHph Rr Ss Tt TCHtch THth Uu Vv Ww Ŵŵ Zz
Пример.
Anthu onse amabadwa aufulu ndiponso ofanana 
mu ulemu ndi ufulu wao. Iwowa ndi wodalitsidwa 
ndi mphamvu zoganiza ndi chikumbumtima ndipo 
achitirane wina ndi mnzake mwaubale.
Мыс (Кулӧмдін район)

Мыс () — Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районын Мыс сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Мыс сикт — сулалӧ Эжва юлӧн веськыд джуджыд берег вылын, Лунвыв Мылва юлӧн вомлы паныд.
1859 во — Мыелдин (Мыс): дін «вом» — артмӧдӧ олан пунктъяслысь нимъяс, кутшӧмъяс сулалӧны юлӧн вом дорын, Мыёлдино — индӧ сы вылӧ, мый сиктыс сулалӧ Лунвыв Мылвалӧн вом дорын.
Мыс нимыс индӧ сиктлӧн сулаланін вылӧ: сыктывйыв сёрнисикас мыс «дзиб, мыльк, нӧрыс, чурк», улыс эжва сёрнисикас «вытасін, чой, крут берег». Тані гӧгӧрвосьӧ кыдзи «вывтасін, Эжвалӧн крут берег». Та йылысь висьталӧ и сиктлӧн ӧти юкӧн — Чоййыв.
Фольклор.
Мыссаясӧс йӧз костын нимтӧны мысса бурсьылысьясӧн (енлы ёна эскысьяс).
Сиктса преданиеын висьтавсьӧ: “Коркӧ кывтіс Эжва ю вывті Ен мам. Сылӧн туйыс муніс Эжва йывлань Мылва ю вылӧ. Дыр ковмис кывтны Ен мамлы, да коркӧ матыстчис сійӧ тӧдтӧм крут берег дорӧ. Некымынысь кӧсйис сувтны, но кутшӧмкӧ тӧдтӧм вын тшӧктіс сылы кайны вылӧджык да вылӧджык. Недыр мысти пыжыс ачыс сувтіс берегӧ. Ен мам воськовтіс тӧдтӧм му вылӧ, видзӧдліс гӧгӧрбок да кажитчана местаын сувтӧдіс крест - водзӧ лоана часовня местаӧ.
Коли уна кад, Мыс сиктса олысьяс кыпӧдісны пуысь часовня, кӧні медся пыдди пуктанаӧн вӧлі Тихвинскӧй Ен мамлӧн ӧбраз. Ӧні этшаӧн нин помнитӧны тайӧ часовнясӧ, но сиктса пӧрысь йӧз висьталӧны, мый 20 во сулалӧм бӧрын сійӧс жугӧдіс ытва".
География.
Сикт пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегас. Мыссянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 90 км, Сыктывкар юркарӧдз 270 км.
Олысь лыд.
Сиктын олӧны комияс.
Культура.
Мыс сиктын уджалӧ культура керка да библиотека.
Велӧдӧм.
Мысын ӧти класса вичкобердса школа воссис 1887 воын. 1903 восянь сійӧ кутіс шусьыны 3 класса вичкобердса школа, 1918 восянь — I тшупӧда начальнӧй школа, 1937 восянь — нетыр шӧр школа. 2013 восянь Мыс сиктын уджалӧ начальнӧй школа-сад. 
Промышленнӧй объектъяс.
Мыс сиктса потребительскӧй котыр, “Опарин” асшӧр уджалысь, “Кузнецов И.М.” асшӧр уджалысь.
Керчомъя (Кулӧмдін район)

Керчомъя () — Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Керчомъя сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Туялысьяс чайтӧны, мый Керчомъя сикт ним артмӧма «кер» да «чом» кывъясысь, сідзкӧ «керъя чом» (медводдза оланін)
География.
Керчомъя пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокын. Сиктсянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 38 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Габов (Кулӧмдін район)

Габов () – Коми Республикаса Кулӧмдін районысь Дзоль сикт овмӧдчӧминса грезд.
Дзоль (Кулӧмдін район)

Дзоль () – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Дзоль сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Дзоль пуксьӧма Тугум юлӧн веськыд бокас.
Вомынбӧж (Кулӧмдін район)

Вомынбӧж () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн веськыд бокас. Вомынбӧжсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз 1 км.
Велӧдчӧм.
Челядь велӧдчӧны Пожӧг сиктса школаын.
Кекур (Кулӧмдін район)

Кекур () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас. Кекурсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз 2 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 57 км.
Велӧдӧм.
2012 воын Кекурын уджалӧ «Начальнӧй школа — челядь сад»
Мальӧ (Кулӧмдін район)

Мальӧ () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас. Мальӧсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Культура да велӧдӧм.
Грездын 2012 во вылӧ абу ни культура керка, ни школа, ни челядь сад.
Полльӧ (Кулӧмдін район)

Полльӧ () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас. 
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Культура.
Грездын уджалӧ клуб.
Велӧдӧм.
2012 во вылӧ грездын эм челядь сад.
Сьӧдтыдін (Кулӧмдін район)

Сьӧдтыдін () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас. Сьӧдтыдінсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Улыс Ярашъю (Кулӧмдін район)

Улыс Ярашъю () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас, Ярашъю вомсянь неылын. Улыс Ярашъюсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс.
Овмӧс.
2012 во кежлӧ Улыс Ярашъюын вӧлі кык асшӧр уджалысьлӧн овмӧс (Нехорошева А.А., Третьяков А.В.), кодъяс пӧрӧдӧны вӧр да кутӧны пилорамаяс .
Культура.
Посёлокын эм клуб. Том йӧз чукӧртчывлӧны праздникъяс дырйи, клубса уджалысьяс нуӧдӧны дискотекаяс. Посёлокса олысьяс вӧчлӧны концертъяс
Велӧдӧм.
Школа да челядь видзанін - детсад – абуӧсь.
Ярашъю (Кулӧмдін район)

Ярашъю () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Ним артмӧм.
Ярашъю пыдди мукӧд дырйи нӧшта шуӧны «Вылыс Ярашъю».
География.
Посёлоксянь Пожӧг шӧрсиктӧдз 16 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 71 км.
Овмӧс.
Посёлокын 2012 во кежлӧ эм ас вылӧ уджалысь кык морт (Игнатов А.А., Игнатов И.Д.), кодъяс автобусӧн новлӧдлӧны «Ярашъю — Пожӧг — Кулӧмдін» маршрут серти.
Культура.
Ярашъюын уджалӧ клуб.
Велӧдӧм.
2012 во кежлӧ посёлокын вӧлі челядь сад да Ярашъюса 9 класса школа .
Пожӧгдін (Кулӧмдін район)

Пожӧгдін () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн шуйга бокас, Пожӧг ю вомсянь неылын. Пожӧгдінсянь Пожӧг шӧрсиктӧдз км, Кулӧмдін юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Культура.
2012 во вылӧ грездын уджалӧ клуб.
Велӧдӧм.
1930 воын грездын вӧлӧма школа. 2012 воын Пожӧгдінын эм челядь сад .
Шахсикт (Кулӧмдін район)

Шахсикт () – Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса грезд, пуксьöма Эжва юлöн шуйга бокас.
История.
Нимсö медводдзаысь казьтыштöма 1916 вося видз-му овмöс гижалігöн.
Пожӧгйыв (Кулӧмдін район)

Пожӧгйыв () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Бадьёль (Кулӧмдін район)

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;145430&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2025-06-05T07:36:01Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Микол Ӧльӧш&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;146934&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Бадьёль () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм.
Нимсӧ сетӧма Бадьёль ю ним серти, коді артмӧма «бадь» да «ёль» кывъясысь.
География.
Грезд пукалӧ Бадьёль ю бокын. Бадьёльсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 12 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 95 км, Сыктывкар юркарӧдз 272 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Выльгорт (Кулӧмдін район)

Выльгорт () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм.
Грезд ним артмӧ «выль» да «горт» коми кывъясысь.
География.
Грезд пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Выльгортсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 2 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 77 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Культура.
Выльгортын эм «Кулӧмдін ЦКС»-лӧн клуб.
Велӧдӧм.
2012 воын грездын эм начальнӧй школа.
Кырныша (Кулӧмдін район)

Кырныша () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокын. Кырнышасянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 11 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 64 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Мӧдлапӧв (Кулӧмдін район)

Мӧдлапӧв () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пуксьӧма Помӧс юлӧн веськыд бокын. Мӧдлапӧвсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 2 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 73 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Скӧрӧдум (Кулӧмдін район)

Скӧрӧдум () – Коми Республикаын Кулöмдiн районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Эжва ю веськыд вадорын, Скӧрӧдумъёль вомланьын. Скӧрӧдумсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 7 км войвылӧ, Кулӧмдін юрсиктӧдз 68 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Орчча ландшафтъяс.
Вӧръяс: Дзоля вöр, Из гöра, Ошкасён, Гажаяг, Дзоля яг, Кöрчомдор, Рöмановскöй яг.
Видзьяс: Маил видз, Еремвидзсьöрт, Лазаркулига, Конö Иван видз.
Керӧсъяс: Дубрава, Рöмановскöй нöрыс, Еджыд бужöд, Сьöд кöтшас, Кирöиздiн.
Шор-ёль: Ульвашор, Кöбылашор, Гусьтышор, Дубровашор, Миняшор, Скӧрӧдумъёль, Скöрöдумвом (Ёльыслöн Эжваö усянiн), Поскашор, Понсинъю-ёль (визувтö Скöрöдум весьтса ягсянь Скöрöдума-Кырныша костö, усьö Эжва юö).
Тыяс: Ыджыдты, Гусьты, Польчи видз гöп (дзоляник ты кодь), Кузьты, Сёртты, Пышты, Ягувты.
Нюръяс: Гусьты нюр, Нюрвыв (Скöрöдум поссянь Хозяиновъяс керка дорöдз), Оль бок (сэтчӧ пырӧны футбольнӧй поле и орчча видзьяс).
Йӧз.
Грездын олӧны кызвыйӧ комияс. Сёрнитӧны коми кыв вылын (эжвайывса сёрнисикас). Эм некымын украинеч, найӧ тшӧтш тӧдӧны коми кыв. Став челядьыс коми кывъяӧсь жӧ.
Татчӧс олысьӧс шуӧны скӧрӧдумса. Кывберд тшӧтш скӧрӧдумса.
Овъяс.
Медводдза овъяс Скӧрӧдумын вӧліны Паршуков да Ефремов (1719). Ӧнія кадӧ медунаӧн Пашнинъяс да Ефремовъяс.
Наысь кындзи эмӧсь: Денисов, Дёмин, Жангуров, Игнатов, Карманов, Курочкин, Липин, Мингалёв, Третьяков, Уляшев, Шомысов, Хозяинов.
Шоч овъяс: Беляев, Божко, Долигодин, Князев, Конин, Королёв, Лажанев, Левшенков, Макалюк, Напалков, Никитин, Отев, Прудников, Сенькин, Чисталёв.
Бырӧм овъяс: Сурнин, Козлов, Шахов, Когутяк, Макаров.
Сордйыв (Кулӧмдін район)

Сордйыв () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Помӧс ю бокын. Сордйывсянь Помӧсдін шӧрсиктӧдз 3 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 78 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Дон (Кулӧмдін район)

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;141854&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-03-06T13:19:20Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Выльгортса&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;/* История */&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;141855&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Дон () – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Дон сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Кулӧмъю бокын. Донсянь Кулӧмдін юрсиктӧдз 12 км.
Сиктса Катыд юкӧн куйлӧ сикт катыд помын, Кывтыд юкӧн - кывтыд помын.
Джеджим (Кулӧмдін район)

Джеджым () — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Дон сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Джеджымъю юлӧн веськыд берегын. Джеджымсянь Дон шӧрсиктӧдз 20 км, Кулӧмдін юрсиктӧдз 35 км.
Шӧръяг (Кулӧмдін район)

Шӧръяг () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Дон сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Ичӧт Куж (Кулӧмдін район)

Ичӧт Куж () — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Куж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокӧ.
Озъяг (Кулӧмдін район)

Озъяг () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Куж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Озъяг пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокӧ.
Улляна (Кулӧмдін район)

Улляна () — Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Куж сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Улляна пукалö Эжва юлöн веськыд бокын.
Улыс Воч (Кулӧмдін район)

Улыс Воч () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Улыс Воч сикт овмӧдчӧминса сикт, пуксьӧма Воч юлӧн шуйга бокӧ.
История.
Воч сиктыс артмис 1747-ӧд вося август 19-ӧд лунӧ, ревизияса кабалаясыс пасйӧдыс 1782-ӧд вося, кӧні шуӧма грездсӧ Большая Вочевская: 9 овмӧс — 50 олысь.
1859-ӧд воӧ Воч грезд: кӧні 33 овмӧс, 229 олысь (114 мужичӧй, 115 нывбаба). Тані сэки вӧлӧма ӧзын.
1892-ӧд воын воссьӧма вичкобердса школа и грездсӧ кутісны шуны Воч сиктӧн, кӧні олӧма 1150 олысь (636 мужичӧй, 514 нывбаба).
1900–1902-ӧд воясӧ стрӧитісны грунта туй Керчомъя сиктысь Воч сиктӧ.
1904-ӧд воӧ воссьӧма библиотека.
1916-ӧд воӧ кутіс шусьыны Улыс Воч, сійӧ лоис вӧлӧсьтлӧн шӧринӧн, кӧні лыддьысис 126 овмӧс, 578 морт (241 мужичӧй да 337 нывбаба).
1921-ӧд вося октябрын лӧсьӧдӧма женотдел.
1926-ӧд воын Улыс Вочын лыддьысис 152 овмӧс, 737 олысь (348 мужичӧй да 389 нывбаба).
1930-ӧд воын восьтісны фельдшер-акушер пункт, школа, видз-му коммуна, ньӧбасьысь-босьтасьысь котыр, госторглӧн агентство, ӧта-мӧдлы отсасьӧм кузя крестьяналӧн ӧтувъя комитет, милиция участок.
1941-45-ӧд воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи сиктын ёна тшыгъялісны.
Олан пунктъяслӧн списокъясын 1959-ӧд восянь 1968-ӧд воӧдз сиктыс рочӧн шусис "Нижняя Вочь".
1970-ӧд воын олӧма 1143 морт, 1979-ӧд воын — 625 морт, 1989-ӧд воын — 556 морт, 1995-ӧд воын — 585 морт.
2007-ӧд вося августын Улыс Воч овмӧдчӧминлы тырис 260 во.
Сиктса юралысьяс.
Морохин Фёдор Евгеньевич — сиктсӧветса медводдза юралысь.
Морохин Василий Иванович.
Каракчеев Иван Фалалеевич. Уджаліс 10 во.
1956–1969 Касев Василий Дмитриевич (1929–1977)
Морохин Иван Петрович (1919–1971). 2 созывлӧн сиктсӧветса юралысь.
1971–1973 Морохин Вениамин Софронович
1973–1975 Морохин Николай Иванович
1975–1977 Морохин Николай Федорович
1981–1987 Морохин Иван Андреевич (1959 ч.в.)
1987–1993 Лютоев Анатолий Анатольевич (1958 ч.в.)
1993–2004 Морохина Александра Васильевна
2004–2008 Морохин Николай Федорович (1968 ч.в)
Медводдза овъяс.
Сиктса нэмӧвӧйся олысьясӧн лоӧны Морохинъяс, Кочановъяс, Касевъяс.
Вылыс Воч (Кулӧмдін район)

Вылыс Воч () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Улыс Воч сикт овмӧдчӧминса грезд.
Дёма (Кулӧмдін район)

Дёма () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Улыс Воч сикт овмӧдчӧминса грезд, пуксьӧма Воль юлӧн шуйга берегӧ.
Вӧль (Кулӧмдін район)

Вӧль () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Улыс Воч сикт овмӧдчӧминса грезд.
Гереро (кыв)

Гереро ("Otjiherero") — тайӧ Намибияын, Ботсванаын да Анголаын банту кыв. Анбур — латин.
Гереро анбур.
Aa Bb Dd Ḓḓ Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm MBmb MWmw Nn NDJndj NGng NGWngw NJnj Ṋṋ Oo Pp Rr Ss S̭s̭ Tt TJtj Uu Vv Ww Yy Zz Z̭z̭
Пример.
Korutenga Ndjambi wa memene eyuru nehi. Nehi kara ri nomuhapo, nu ra ri tjo. Nu kwa ri onḓorera mourekoto, nOmbepo yaNdjambi ya tengerere kombanda yomeva.
Шесталов Юван Николаевич

 Шесталов Юван Николаевич (1937–2011) – манси гижысь, поэт, СССР гижысь котырö пырысь (1962).
Гижан удж.
Юван Шесталов гижö манси да роч кывъяс вылын. Юван – сылöн гижан гуся нимыс (збыль нимыс – Иван). Медводдза кывбуръяссö Ю. Шесталов йöзöдiс 1957 воын ханты-манси округса «Ленинская правда» газетын.
Бура тöдö мансилысь фольклорсö да обычайяссö. Медшöр темаясыс – дзескöдöм войвывса вужвойтырлöн выль олöм, чужан вöр-ва. Сылысь гижöдъяссö вуджöдöма уна кыв вылö.
Небöгъяс.
Йöзöдiс кывбура, прозаа да публицистикаа 40 сайö небöг:
Мошев Аркадий Васильевич

Мошев Аркадий Васильевич (1936–2012) – Коми Республикаса нимйӧза серпасалысь.
Удж.
Уна во чöж Аркадий Мошев вöлі коми небöгъяс медшöр серпасалысьöн. Сылöн бура артмисны коми да перым коми мифологияысь да фольклорысь персонажъяслысь пертасъяссö серпасалöм. Ас уджас шыöдчыліс коми мулöн важ эскöмъясö, вöдитчыліс перым пемöс стильöн.
Перым-Коми небöг лэдзанінлы серпасаліс татшöм небöгъяс: Василий Климовлысь «Чивылек-чавылек» (1988); Тимофей Фадеевлысь «Ыбшар» (1989); «Оласö да выласö» (1990) коми-перым фольклор чукöр; «Кытчö тiйö мунатö» (1991); «Парма Прикамская» (1995); «Заветный клад» (1997).
Нама (кыв)

Нама ("Khoekhoegowab"), сідзжӧ коикои, важӧн готтентот кыв — тайӧ Намибияын, Ботсванаын да Лунвыв Африкаса Республикаын койсан кыв. Анбур — латин.
0 - ǀkhaiǃnãs
1 - ǀgui
2- ǀgam
3 - ǃnona
4 - haka
5 - koro
6 - ǃnani
7 - hũ
8 - ǁkhaisa
9 - khoese
10 - dīsi
Пример.
Neti ǁnei ǀgore du re: Sida Îtse ǀhomgu ǃna hâtse, sa ǀonsa as khaihe re. Sa gaosiba ab ha re, sa ǂêisa as i, ǀhomi ǃnas ta is ǁkhas khemi ǁnati ǃhubeib on ei. Netse sida tsegorobe bereba ma da. Ê sida ǀhawina ǀûba da, sida ǀhawixabena da ra ǁkadi ǀûba khemi. Ê ta ǃiâi-tsâb ǃna ǂgai-ǂgui da, ê ǂkawaba xu ore da. Gaosib tsî ǀgeib tsî ǂkeisib tsîgu a sa ǀamosib ǃna xuige. Amen.
Цъхам

Цъхам ("ǀXam Ka!kʼe") — тайӧ Лунвыв Африкаса Республикаын бырӧм койсан кыв.
Пример.
!ke e: ǀxarra ǁke — "Быдсикас йöзыс öтувтчöны" (Лунвыв Африкаса Республикалӧн девиз)
Финн-йӧгра войтыр

Фин-йӧгра войтыр — войтыр чукӧр, кодъяс сёрнитӧны Финн-йӧгра кывъяс вылын. Олӧны Рытыв Сибырын, Шӧр, Войвыв да Асыввыв Европаын.
Сикасалӧм да лыд.
Фин-йӧгра войтырӧс юкӧны кык чукӧр вылӧ: финн да йӧгра.
Фин-йӧгра войтырлӧн ӧтувъя лыд — 25 миллион. На пиысь мадьяръяс — 14 миллион гӧгӧр, финъяс — 5 миллион гӧгӧр, эстъяс — 1 миллион гӧгӧр, мордва войтыр — 843 сюрс, удмуртъяс — 637 сюрс, мари — 604 сюрс. Мукӧдыслӧн лыдыс 500 сюрсысь этшаджык.
Бӧръя юӧръяс серти, балтикабердса котыр воӧма Лунвыв Сибырысь Асыввыв Европаӧ кӧнкӧ 10 сюрс во сайын да лои подулӧн балтикабердса финъяслы.
Волгабердса да камабердса фин-йӧгра войтыр воисны Лунвыв Европаӧ 4 сюрс во сайын.
Саами котырлӧн кывйыс кӧть и матын мукӧд фин-йӧгра кывлы, но найӧ торъялӧны артманног сертиыс. Саамияс — палеоевропеечьяс, кодъясын эм азияса вир; фин племенаясын эм 1/3-сянь 2/3-ӧдз азияса вир (Байкалсайса) бать визь сертиыс.
Вӧльдін (Кулӧмдін район)

Вӧльдін () – Коми Республикаса сикт, Кулӧмдін районысь Вӧльдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Вӧльдін пуксьӧма Эжва ю бокӧ, Вӧль ю вомсянь улынджык. Кулӧмдін юрсиктсянь Вӧльдінӧдз 80 км.
История.
– Сиктӧ вайисны медводдза трактор;
– Восьтӧма колхозса недыркада сад-ясли.
Сикт воштіс 92 салдатӧс. 154 мортысь гортӧ воис сӧмын 62. 33 нывбабалы сетӧма «1941-1945 вв. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи зэв бура уджалӧмысь» медаль.
Олысь лыд.
Ӧні сиктын 119 керка овмӧс, 268 морт.
Культура да велӧдӧм.
Вӧльдінын эм улыс тшупӧда школа, челядьлы сад, кык вузасянін, пӧжасянін, пошта юкӧн, ФАП, Культура Керка, небӧгаин, «Помӧсдінса» видз-му овмӧсса производственнӧй кооперативлӧн юкӧн, «Вӧльдін» сикт овмӧдчӧминса администрация.
Пузла (Кулӧмдін район)

Пузла () — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Вӧльдін сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Ним артмӧм.
Сиктлы нимсӧ сетӧмаӧсь лыаа, нюйт ва понда, мый вӧлі пузувтӧ шорын визувтысь васӧ (татшӧм васӧ шуӧны «пузла»).
Фольклор.
Пузлаын эм «Зарни сьылан» сьылан котыр.
География.
Пузла пуксьӧма Эжва юлӧн шуйга бокас, Пузла ю вомсянь улынджык. Пукалӧ Кулӧмдін да Ухта районъяс костын. Сикт лоӧ медводдзаӧн Эжва йылын.
Орчча грездъяс 
Медматын Пузлалы Ягкӧдж| сикт, сулалӧ 48 км ылнаын.
Культура.
Сиктын эм Культура керка.
Велӧдӧм.
Сиктын эм «Ичӧт школа—челядь сад" (ӧнія веськӧдлысьыс Игнатова Елена Михайловна). Велӧдчысь лыдыс 15 морт гӧгӧр. Велӧдан предметъяс лыдын коми кыв.
Тӧдчана йӧз.
А. С. Игнатов – предприниматель, «Комилесбизнеслӧн» веськӧдлысь, районса депутат.
Ӧтуввез.
Пузлаын эм мобильнӧй связь (МТС операторлӧн). 2013 воӧн МТС компания сувтӧдіс сиктын вышка.
Ягкӧдж (Кулӧмдін район)

Ягкӧдж () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Вӧльдін сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Лунпока (Кулӧмдін район)

Лунпока () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Руч сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Лунпокасянь Руч шӧрсиктӧдз 10 км., Кулӧмдін юрсиктӧдз 46 км.
Носим (Кулӧмдін район)

Носим () — Коми Республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Носим сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Фольклор.
Носимын моз тӧлысь 1-ӧд лунӧ пасйывлісны Серапима лун — заветнӧй празьник.
География.
Носим сикт пуксьӧма Эжва юлӧн шуйга бокӧ. Кулӧмдін юрсиктсянь Носимӧдз 4 км., колӧ вуджны Эжва ю.
Паспом (Кулӧмдін район)

Паспом () — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Носим сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Паспом посёлоксянь Носим шӧрсиктӧдз 2 км., Кулӧмдін юрсиктӧдз 6 км.
Югыдъяг (Кулӧмдін район)

Югыдъяг () – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Югыдъяг сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Кулӧмдін юрсиктсянь Югыдъягӧдз 83 км.
Белоборск (Кулӧмдін район)

Белоборск () – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Югыдъяг сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Вад (Кулӧмдін район)

Вад () – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Югыдъяг сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Смолянка (Кулӧмдін район)

Смолянка () – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Югыдъяг сикт овмӧдчӧминса посёлок.
География.
Смолянка посёлок пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын Смолянка кӧдж дорын.
Канава (Кулӧмдін район)

Канава () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Югыдъяг сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Канава грезд пукалӧ Войвыв Кӧтйӧм юлӧн шуйга берегын.
Важ Эжва (Кулӧмдін район)

Важ Эжва () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Югыдъяг сикт овмӧдчӧминса посёлок.
Ним артмӧм.
Посёлоклӧн нимыс артмӧма Важ Эжва кӧджсянь, код бокын и кыпӧдісны керкаяссӧ.
География.
Важ Эжва посёлок пукалӧ Эжва юлӧ шуйга берегас, Немдін сиктлы паныд
История.
Тӧдса 1956 восянь кыдзи вӧр лэдзан сикт. 1959 воын тані оліс 45 морт, 1970 воын — 73, 1989 воын — 25, 1995 воын — 27. Комиысь вуджӧдӧма, Важ Вычегда (Эжва).
Кебанъёль (Кулӧмдін район)

Кебанъёль () — Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Кебанъёль сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Посёлок ним артмӧма Кебан ёль нимсянь, коді визувтӧ овмӧдчанін шӧрті да усьӧ Эжва юӧ.
Йӧзыс ас костас Кебанъёльсӧ дженьыда шуӧны Кебанӧн.
География.
Кебанъёль посёлок пукалӧ Эжва юлӧн веськыд берегын. Кулӧмдін юрсиктсянь Кебанъёльӧдз 8 км. туй кузя, веськыда — 2-3 км.
История.
Кебанъёльлы подувсӧ пуктӧма 1946 воын векни кӧрт туй да ремонтно-монтажнӧй мастерскӧйяс вӧчӧм. 1947 воын вӧлі кыпӧдӧма бурдӧдчанін. 1949 воын лэптӧма начальнӧй школа, кӧні медводз велӧдӧма И.А. Бессонов.
1950 воын котыртчӧма 51 №-а машинно-дорожнӧй отряд (сёрӧнджык — ПМК-СН), кӧні начальникалӧма А.В. Введенский. 1950 воын жӧ лӧсьӧдӧма Кужса леспромхоз да СМУ-2 (Строительнӧ-монтажнӧй управленньӧ).
1952 воын кыпӧдӧма клуб (ӧні сэні 26 №-а профучилишӧлӧн сёянін), директоралӧма З.П. Гераськина. Клуб бердын восьтӧма библиотека, кӧні уджалӧма В.Н. Канева.
1953 воын кыпӧдӧма 8 класса школа, директоралӧма А.А. Юдина. 1955 воын кутӧма уджавны «Ромашка» челядь видзанін (ӧні сэні челядь приют), веськӧдлӧма Т.С. Кустова.
Ошивамбо (кыв)

Ошивамбо ("Oshiwambo, Oshikwanyama") либӧ овамбо, сідзжӧ кваньяма, ндонга — тайӧ Намибияын да Анголаын банту кыв. Анбур — латин.
Пример.
Aantu ayehe oya valwa ye na emanguluko noye na ondilo yi thike pamwe osho wo uuthemba. Oye na omaipulo goondunge neiuvo onkene naa kalathane mombepo yuumwainathana.
Луба (кыв)

Луба ("Tshiluba"), либӧ касаи — тайӧ Демократия Конго Республикаын банту кыв. Анбур — латин.
Луба анбур.
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn NYny NGng Oo Pp Ss SHsh Tt Uu Vv Ww Yy Zz
Пример.
Bantu bonsu badi baledibwa badikadile ne badi ne makokeshi amwe. Badi ne lungenyi lwa bumuntu ne kondo ka moyo, badi ne bwa kwenzelangana malu mu buwetu.
Діасёръя (Кулӧмдін район)

Діасёръя () – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Діасёръя сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Діасёръя посёлок пукалӧ Воль юлӧн веськыд берегын. Кулӧмдін юрсиктсянь Діасёръяӧдз 80 км.
Югыдтыдор (Кулӧмдін район)

Югыдтыдор () — Коми Республикаын Кулӧмдін районса Діасёръя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Югыдтыдор пукалӧ Воль ю бокын. Гожӧмын ва кузя позьӧ воӧдчыны. Грездсянь Діасёръя шӧрсиктӧдз 40 км.
Парч (Кулӧмдін район)

Парч () – Коми Республикаын сикт, Кулӧмдін районысь Парч сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Парч пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд бокас. Кулӧмдін юрсиктсянь Парчӧдз 70 км.
Лебежнӧй (Кулӧмдін район)

Лебежнӧй () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Парч сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Лебежнӧй пуксьӧма Эжва юлӧн веськыд берегас.
Шона (кыв)

Шона ("chiShona") — тайӧ Зимбабвеын, Мозамбикын, Замбияын, Ботсванаын да ЛАРын банту кыв. Анбур — латин.
Шона анбур.
1931—1955 воясӧ вӧдитчисны шыпасъяс Ɓɓ, Ɗɗ, Ŋŋ, Ȿȿ, Ʋʋ, Ɀɀ
Пример.
Vanhu vese vanoberekwa vakasununguka uyewo vakaenzana pahunhu nekodzero dzavo. Vanhu vese vanechipo chokufunga nekuziva chakaipa nechakanaka saka vanofanira kubatana nomweya wohusahwira.
Тумбука (кыв)

Тумбука ("chiTumbuka") — тайӧ Малавиын, Замбияын да Танзанияын банту кыв. Анбур — латин.
Тумбука анбур.
Aa Bb Cc CHch Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn NGng NKHnkh Oo Pp PHph Rr Ss Tt Uu Vv Ww Yy Zz
Свати (кыв)

Свати ("Siswati") либӧ свази — тайӧ банту кыв, Эсватиниын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Свати анбур.
Aa Bb BHbh Cc CHch Dd DLdl DVdv DZdz Ee Ff Gg GKgk Hh HHhh HLhl Ii Jj Kk KHkh KLkl Ll Mm MBmb Nn NCnc NCHnch NGng NGCngc Oo Pp PHph Qq Rr Ss SHsh Tt TFtf THth TJtj TSts Uu Vv Ww Xx Yy Zz ZHzh 
Пример.
Bonkhe bantfu batalwa bakhululekile balingana ngalokufananako ngesitfunti nangemalungelo. Baphiwe ingcondvo nekucondza kanye nanembeza ngakoke bafanele batiphatse nekutsi baphatse nalabanye ngemoya webuzalwane.
Войвыв сото (кыв)

Войвыв сото ("Sesotho sa Leboa") либӧ пе́ди, сепе́ди ("Sepedi") — тайӧ банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Войвыв сото анбур.
Aa Bb Cc Dd Ee Êê Ff Gg Hh Ii Jj Kk KGkg KHkh Ll Mm MPŠmpš MYmy Nn NGng NYny Oo Ôô Pp PHph Qq Rr Ss Šš Tt THth TLtl TLHtlh TSts TSHtsh TŠtš TŠHtšh Uu Ww Xx Yy Zz 
Пример.
Batho ka moka ba belegwe ba lokologile le gona ba na le seriti sa go lekana le ditokelo. Ba filwe monagano le letswalo mme ba swanetše go swarana ka moya wa bana ba mpa.
Лунвыв сото (кыв)

Лунвыв сото ("SeSotho" [sɛ̀.sʉ́.tʰʉ̀], [sɪ̀sʊ́tʰʊ̀]) либӧ сесото — тайӧ банту кыв, Лесотоын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Пример.
Batho bohle ba tswetswe ba lokolohile mme ba lekana ka botho le ditokelo. Ba tswetswe le monahano le letswalo mme ba tlamehile ho phedisana le ba bang ka moya wa boena.
Тсвана (кыв)

Тсвана ("Setswana") — тайӧ банту кыв, Ботсванаын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Fatshe leno la rona,
Ke mpho ya Modimo,
Ke boswa jwa borraetsho;
A le nne ka kagiso.
Tsogang, tsogang! banna, tsogang!
Emang, basadi, emang, tlhagafalang!
Re kopaneleng go direla
Lefatshe la rona.
Ina lentle la tumo
La tšhaba ya Botswana,
Ka kutlwano le kagisano,
E bopagantswe mmogo.
Tsogang, tsogang! banna, tsogang!
Emang, basadi, emang, tlhagafalang!
Re kopaneleng go direla
Lefatshe la rona.
Венда (кыв)

Венда ("Tshivenḓa", "Luvenḓa") — тайӧ банту кыв, Зимбабвеын да ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Пример.
Vhathu vhoṱhe vha bebwa vhe na mbofholowo nahone vha tshi lingana siani ḽa tshirunzi na pfanelo. Vhathu vhoṱhe vho ṋewa mihumbulo na mvalo ngauralo vha tea u konou farana sa vhathu vhathihi.
Тсонга (кыв)

Тсонга ("Xitsonga") либӧ шангаан — тайӧ Мозамбикын, Свазилендын, Зимбабвеын да ЛАРын банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Тсонга анбур.
Aa Bb BVbv BYby Cc CHch Dd DLdl DYdy DZdz DZWdzw Ee Ff Gg Hh HLhl HLWhlw Ii Jj Kk KHkh KHWkhw KWkw Ll Mm MHmh Nn NDHndh NDYndy NGng NGHngh NHnh NJnj NKnk NKHnkh NSns NYny Oo Pp PFpf PHph Qq Rr Ss SHsh SWsw Tt TLtl TSts TSWtsw Uu Vv Ww Xx Yy Zz ZHzh
Пример.
Tata wa hina la nge tilweni,
vito ra wena a ri hlawuriwe;
a ku te ku fuma ka wena;
ku rhandza ka wena a ku endliwe
misaveni, tanihi loko ku endliwa tilweni
u hi nyika namuntlha vuswa bya hina
bya siku rin'wana ni rin'wana;
u hi rivalela swidyoho swa hina,
tanihi loko na hina hi rivalela lava
hi dyohelaka; u nga hi yisi emiringweni
kambe u hi ponisa eka Lowo biha,
[hikuva ku fuma, ni matimba, no ku twala i swa wena
hi masiku ni masiku. Amen
Лунвыв ндебеле (кыв)

Лунвыв ндебеле ("isiNdebele", "Sindebele", "Nrebele") — тайӧ банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Лунвыв ндебеле анбур.
Aa Bb BHbh Cc Dd DLdl Ee Ff Gg Hh HHhh HLhl Ii Jj Kk KHkh KLkl Ll Mm Nn NGng NYny Oo Pp PHph Qq Ss Tt THth TJtj TJHtjh TLHtlh TSts TSHtsh Uu Vv Ww Xx Yy Zz 
Пример.
Abantu bonke bazalwa bekhululekile njalo belingana kumalungelo abo. Balesipho sikanembeza, ngakho bamele baphathane ngomoya otshengisa ubuhlobo lobunye.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Войвыв ндебеле
Войвыв ндебеле (кыв)

Войвыв ндебеле ("isiNdebele, siKhethu") — тайӧ Зимбабвеын банту кыв. Анбур — латин.
Войвыв ндебеле анбур.
a b bh c d dl e f g hh hl i j k kh l m n ng ny o p ph q s t th tlh tj tjh tsh ts u v w x y z
Видзӧдӧй тшӧтш.
Лунвыв ндебеле
Коса (кыв)

Коса ("isiXhosa" [isikǁʰóːsa]) — тайӧ банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Nkosi, sikelel' iAfrika. 
Maluphakamis’upondo lwayo. 
Yiva imithandazo yetu. 
Nkosi sikelela, Thina lusapholwayo. 
Yehla Moya, Yehla Moya, 
Yehla Moya Oyingcwele.
Зулу (кыв)

Зулу ("isiZulu") — тайӧ банту кыв, ЛАРын каналан кыв. Анбур — латин.
Пример.
Bonke abantu bazalwa bekhululekile belingana ngesithunzi nangamalungelo. Bahlanganiswe wumcabango nangunembeza futhi kufanele baphathane ngomoya wobunye.
Бемба (кыв)

Бемба ("chiBemba" [tʃiβɛmba]) — тайӧ Замбияын да Конго Демократия Республикаын банту кыв. Анбур — латин.
Пример.
Abantu bonse bafyalwa abalubuka nokulingana mu mucinshi nensambu. Balikwata amano nokutontonkanya, eico bafwile ukulacita ifintu ku banabo mu mutima wa bwananyina.
Юдор

Юдор () – Коми Республикаын Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминö пырысь грезд, кодöс тупкисны да бырöдісны 1970-öд воясö.
Ним артмöм.
Ним артмöма ю дорö пуксьöм вöсна.
Фольклор.
Тшыгъялігöн кач сёйлісны. Ньыв кырсьлы весиг Кузь Иван ним сетлісны кузь ли вöснаыс.
География.
Юдор пуксьöма Пожöг туй костö, косьтъяса визув Кулӧмъю дорö, джуджыд кыр йылö. Юдорсянь Парма грездöдз 4 км.
Велöдöм.
Начальнöй школа эз вöв, посни челядьöс велöдісны Парма грездын, а сэсся Кулӧмдiнын.
Мьен (кыв)

Мьен ("Iu Mienh" [ju mjɛn]), сідзжӧ яо — тайӧ лунвыв Китайын (Гуанси-Чжуан асвеськӧдлан районын да Хунань, Гуйчжоу, Гуандун, Юньнань провинцияясын), войвыв Вьетнамын, Лаосын да Таиландын мяо-яо (хмонг-мьен) кыв. Анбур — латин.
Шор кыв

Шор кыв ("шор тили", "тадар тили") — Кемерово обласьтын тюрк кыв.
Тофалар кыв

Тофалар кыв ("тоъфа дыл") — Нижнеудинск районын (Иркутск обласьт) тюрк кыв.
1 - бipәә
2 - иъhи
3 - үш 
4 - дөрт
5 - бeш
6 - aълты
7 - чедi
8 - ceъhec
9 - тоъhoc
10 - он
Ногиев Иван Иванович

Ногиев Иван Иванович (Парма Вань, 1952) — коми гижысь.
Олан туй.
Иван Ногиев чужӧма 1952-ӧд вося кӧч тӧлысь 18-ӧд лунӧ Коми Республикаын Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса Парма грездын. 1969-ӧд воын помалӧма Кулӧмдінса шӧр школа. 1973-ӧд воын Егорьевскын гражданскӧй авиациялысь авиационно-техническӧй училище помалӧм бӧрын куим во уджалӧма Печораса аэропортын: вӧлӧма МИ-6 вертолётъяс дзоньталысь техник-механикӧн Гражданскӧй авиацияса Коми управленньӧлӧн Печораса ӧтувтӧм авиаотрядын. 1981 восянь Сыктывкарса канму университетлысь физико-математическӧй факультет помалӧм бӧрын куим во велӧдӧма физика Кулӧмдінса школаын. 1984 восянь 2003-ӧд воӧдз уджалӧма Кулӧмдінса РОВД-са милицияын тыр арлыдтӧмаяслӧн делӧяс серти инспекторӧн, петӧма пенсия вылӧ, олӧ Кулӧмдінын.
Гижан удж.
Иван Ногиевлӧн литературнӧй гусяним — Парма Вань. Гижны босьтчӧма ыджыдӧн нин. Гижӧ комиӧн челядьлы, серамбана висьтъяс, а сідзжӧ повесьтъяс. Медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдӧма 1993-ӧд воын «Парма гор» газетын. 1994-ӧд да 1995-ӧд воын висьтъяс йӧзӧдӧм бӧрын сизим во вылӧ коставлӧма, сэсся бара босьтчӧма гижны. Повесьтъяс да висьтъясыс 2001-ӧд восянь йӧзӧдлӧмаӧсь «Войвыв кодзув» да «Чушканзі» журналъясын.
Медводдза «Винегрет» небӧгас пыртӧма 22 висьт да 2 повесьт. Роч вылӧ вуджӧдӧмӧн татшӧм жӧ нима небӧгыс петавлӧма 2017-ӧд воын. «Некытчӧ шогмытӧм висьтъяс» небӧг петӧма 2015-ӧд воын.
Гижӧдъяссӧ рочӧдӧма. «Руб» висьт вуджӧдӧмаӧсь эст кыв вылӧ.
Иван Ногиев некымынысь вермывлӧма «Эзысь борд» республикаса литературнӧй конкурсын.
Россияса гижысь котырын 2014-ӧд восянь.
Долган кыв

Долган кыв ("Долган, һака") — тайӧ Таймыр (Долган-Яран) районын (Красноярск край) да Анабар улусын (Саха республика) тюрк кыв (либӧ саха сёрнисикас).
1 - биир
2 - икки
3 - үс 
4 - түөрт
5 - биэс
6 - алта
7 - hэттэ
8 - агыс
9 - тогус
10 - уон
Салар кыв

Салар кыв ("Salırça", سالارچا) - Китайын (Цинхай да Ганьсу провинцияясын) тюрк кыв. Анбуръяс - латин, араб.
Нешан кыв

Нешан кыв ("Нешаӈ вата"), сідзжӧ нещан, вӧр яран кыв - тайӧ Ханты-Вӧгул да Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшъясын самодий кыв, матіса яран кывлань.
Удин кыв

Удин кыв ("udin muz", "удин муз") — тайӧ Азербайджанын, Рочмуын, Грузияын да Арменияын нах-дагестан кыв.
Лаз кыв

Лаз кыв ("Lazuri nena", ლაზური ნენა) — тайӧ Турцияын да Грузияын картвел кыв.
Лаз анбур.
Турцияын.
Aa Bb Cc Çç Ç̌ç̌ Dd Ee Ff Gg Ɣɣ/Ǧǧ Hh Xx İi Jj Kk Ǩǩ Qq Ll Mm Nn Oo Pp P̌p̌ Rr Ss Şş Tt Ťt̆ Uu Vv Yy Zz Žž Зз Ǯǯ
Грузияын лазӧн гижӧны грузин анбурӧн.
1 - არ "ar"
2 - ჟურ "žur" / ჯურ "ǯur"
3 - სუმ "sum"
4 - ოთხ "otx"
5 - ხუთ "xut"
6 - ანსი "ansi" / აში "aši"
7 - შქვით "škvit" / შქით "škit"
8 - ოვრო "ovro"
9 - ცხოვრო "cxovro" / ცხორო "cxoro"
10 - ვით "vit"
Убых кыв

Убых кыв ("tʷaχəbza") - тайӧ Убыхияын (ӧні Сочи кар гӧгӧртасъяс), бӧрын Турцияын бырӧм абхаз-адыг кыв. Медбӧр сёрнитысь убыхӧн Тэвфик Эсенч куліс 1992-ӧд воын.
Бежтин кыв

Бежтин кыв ("Бежкьалас миц") — тайӧ Дагестанын (Цунтин район) да Грузияын (Кварели район) нах-дагестан кыв.
Бежтин анбур.
А а, Аь аь, АӀ аӀ, АьӀ аьӀ, Аа аа, Б б, В в, Г г, Гъ гъ, Гь гь, ГӀ гӀ, Е е, Д д, Ё ё, Ж ж, З з, И и, ИӀ иӀ, Ии ии, Й й, К к, Къ къ, Кь кь, КӀ кӀ, Л л, Лъ лъ, ЛӀ лӀ, М м, Н н, О о, Оь оь, ОӀ оӀ, ОьӀ оьӀ, Оо оо, П п, ПӀ пӀ, Р р, С с, Т т, ТӀ тӀ, У у, Уь уь, УӀ уӀ, УьӀ уьӀ, Уу уу, Х х, Хъ хъ, ХӀ хӀ, Ц ц, ЦӀ цӀ, Ч ч, ЧӀ чӀ, Ш ш, Ъ ъ, Э э, ЭӀ эӀ, Ээ ээ
Каратин кыв

Каратин кыв ("КIкIирлIи мацIцIи") — тайӧ Дагестанын (Ахвах, Ботлих да Хасавъюрт районъясын) нах-дагестан кыв.
Коми му туялан котыр

Коми му туялан котыр () – Коми Республикаын чужан му туялысьясӧс ӧтувтан котыр.
История.
1922 вося ода-кора тӧлысь 16 лунӧ коми интеллигенция отсӧгӧн Усть-Сысольскын (ӧні Сыктывкар) лӧсьӧдӧма выль котыр. Буретш сэки 90 во сайын коми интеллигенция öтувтчис, медым быд боксянь туявны ас му да лöсьöдны вöзйöмъяс Коми му сöвмöдöм серти. Медводдза чукöртчöм вылас вöлiны öнi кадö уналы тöдса йöз: Коми обласьтын РКП(б)-ын секретар Я.Ф. Потапов, йöзöс велöдан институтса велöдысьяс А.Н. Грен да А.С. Сидоров, статистика бюроын уджалысь Н.А. Соснин, А.А. Суханова, М.А. Молодцова, Н.А. Шахов да мукöд. Медводдза веськöдлысьнас вöлi бöрйöма Алексей Грен. Сы бöрын котырнас юрнуöдiсны Яков Потапов (1923-сянь), Дмитрий Батиев (1924), Николай Соснин (1928). Колö пасйыны, мый тайö котырас вöлi пырö уна велöдчöм йöз.
Коми му туялан котыр ёна горалiс 1920-öд воясын. Сiдз, А.А. Цемберлöн водзмöстчöмöн 1922 воын Коми обласьтын вöлi восьтöма канмуса архив. А 1924 во помын котырлöн зiльöмöн выльысь кыпыда восьтöма краеведческöй музей. Мыйла выльысь? А сы вöсна, мый музейсö вöлi восьтöма нин 1911 воын, но 1916-ын сiйö дугдiс уджавны.
1924 восянь котыр пондiс лэдзны ассьыс журнал – «Коми му» (редакторалiс И.М. Попов), а 1928-сянь – «Коми му туялан котырлöн Запискаяс» (ставнас вöлi вит петас).
Котырöн веськöдлысьяс весиг шыöдчисны 1927 воын СССР-са наукаяс Академияö, медым öтвылысь туявны Коми му, а А.А. Чеусов вöзйис восьтны наука да искусстволысь Коми академия.
Кызьöд воясö котырö пырысьяс чукöртiсны коми фольклорысь уна материал. Сöмын мойдсö вöлi гижöма 170 сайö. На подув вылын вöлi гижöма фольклорысь уна туясян удж да йöзöдöма сё лист бокъяса небöгъяс. Öнi став тайö гижöдъясыс куйлöны Коми Республикаса Национальнӧй музейын.
Со татшöм водзмöстчöмöн да ыджыд воськовъясöн мунысьöн коли йöз паметьö Коми му туялан котыр.
1930-öд вояс пансигöн чужан му туялöм страналы лои ковтöмöн, медзiльяссö вöлi пуксьöдöма (Илля Вась, А.С. Сидоров, С.А. Попов) либö лыйлöма (Д.А. Батиев), «Коми му» журнал мырддьöма да бырöдöма. Медписькöм йöз воштöм бöрын 1931 вося ода-кора тӧлысь 21 лунӧ котырсö шуисны тупкыны.
Арчи кыв

Арчи кыв ("аршаттен чIат") — тайӧ Арчиб сиктын (Чародин район, Дагестан) нах-дагестан кыв.
Мегрел кыв

Мегрел кыв (მარგალურ ნინა, "margalur nina", груз. მეგრული ენა "megruli ena", абх. "агыруа бызшәа") — тайӧ Грузияын да Абхазияын картвел кыв, матіса лаз кывлань. Анбур — грузин.
1 - ართი "arti" / აკა "akʼa"
2 - ჟირი "žiri"
3 - სუმი "sumi"
4 - ოთხი "otxi" / ანთხი "antxi"
5 - ხუთი "xuti"
6 - ამშვი "amšvi"
7 - შქვითი "škviti"
8 - ბრუო "bruo" / რუო "ruo"
9 - ჩხორო "čxoro"
10 - ვითი "viti"
Сван кыв

Сван кыв (ლუშნუ ნინ "lušnu nin", груз. სვანური ენა "svanuri ena") — тайӧ рытыв-вой Грузияын да Абхазияын картвел кыв. 
Сван анбур (1864).
а б в г ҕ д е ж ђ з ӡ h i к ӄ л м н о п ҧ q р с т ꚋ у х х́ ц წ f ш ѵ
Ӧні сван кыв письменностьтӧм, но корсюрӧ кыв туялысьяс сванӧн гижӧны грузин либӧ латин анбурӧн.
1 - ეშხუ "ešxu"
2 - ჲორი "jori" / ჲერუ "jeru" /ჲერბი "jerbi"
3 - სემი "sami"
4 - ვოშთხვ "woštxw" / ოშთხვ "oštxw"
5 - ვოხვიშდ "woxwišd" / ვოხუშდ "woxušd"
6 - უსგვა "usgwa" / უსკვა "uskʼwa"
7 - იშგვიდ "išgwid" / იშკვიდ "iškʼwid"
8 - არა "ara"
9 - ჩხარა "čxara"
10 - ჲეშდ "ješd"
Кет кыв

Кет кыв ("Остыганна ӄа’") - тайӧ Красноярск крайын енисей кыв.
Кет анбур.
Кирилл анбур (1980-ӧд вояс).
А сідзжӧ а’ ё’ и’ о’ у’ ъ’ ы’ э’ ю’ я’ аа ии оо уу ъъ ыы ээ
Бранислау Тарашкевитш

Тарашкевитш Бранислау Адамавитш (бел. "Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч", "Branislaŭ Taraškievič") – нималана беларус кыв туялысь, беларус классика гижанног (тарашкевица) лӧсьӧдысь.
Кулӧмдін уезд

 
Кулӧмдін уезд – Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын уезд (1922–1929 воясын).
Кулӧмдін уезд артмӧдӧма 1922 вося косму тӧлысьö, юрсиктӧн лои Кулӧмдін сикт. 1929 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь став уездсӧ бырӧдӧма, на пыдди лӧсьӧдӧма районъяс.
1926 воӧ Кулӧмдін уезд вӧлі пырӧ 28 вӧлӧсьт: Аныб (Аныбская), Важкуръя (Вашкурская), Висер (Богородская), Визябӧж (Визябожская), Вомын (Вомынская), Воч (Вочевская), Дереваннӧй (Деревянская), Изьвайыв (Изваильская), Керчомья (Керчемская), Кӧрткерӧс (Корткеросская), Кулӧмдін (Усть-Куломская), Маджа (Маджская), Мордін (Мординская), Мылдін (Троицко-Печерская), Мыс (Мыелдинская), Немдін (Усть-Немская), Нёбдін (Небдинская), Одыб (Нившерская), Пезмӧг (Пезгомская), Пожӧг (Пожегодская), Позтыкерӧс (Позтыкеросская), Помӧсдін (Помоздинская), Пӧддельнӧй (Подъельская), Руч (Ручевская), Саваяг (Савино-Барская), Шойнаты (Сторожевская), Тшугӧр (Щугорская), Ыджыдвидз (Большелужская).
1926 воын уездын оліс 56,4 сюрс морт. Ставныс – сиктса олысьяс. Уездлӧн ыдждаыс – 123 916 км²
1929 воын бырӧдӧм Кулӧмдін уезд пыдди лӧсьӧдӧма Кулӧмдін район.
Климов (Кулӧмдін район)

Климов () — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Зимстан сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пуксьӧма Пруб юлӧн веськыд берегӧ. Климов грездсянь Зимстанӧдз 17 км.
Фролов (Кулӧмдін район)

Фролов () — Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Зимстан сикт овмӧдчӧмин улö пырысь грезд.
География.
Грезд пуксьöма Пруб юлöн веськыд берегö. Фролов грездсянь Зимстанöдз 30 км.
Лӧгинъяг (Кулӧмдін район)

Лӧгинъяг () — Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Зимстан сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пуксьӧма Пруб юлӧн шуйга берегӧ. Лӧгинъяг посёлоксянь Зимстанӧдз 8 км.
Тымсер (Кулӧмдін район)

Тымсер () – Коми Республикаса посёлок, Кулӧмдін районысь Тымсер сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Лунвыв Мылва юлӧн шуйга берегын. Кулӧмдін юрсиктсянь Тымсерӧдз 133 км.
Медводдза овъяс.
Посёлокын вӧлі тшӧкыда паныдасьлӧ ыстӧм немечьяслӧн овъяс, а сідзжӧ коми овъяс (Паршуков, Лодыгин).
Овмӧс.
2013 воын Тымсерын эм: «Монди СЛПК вӧр компания» Кулӧмдінса филиалысь Тымсер участок, Панюкова А.М. да Крючков А.А.-лӧн вӧр пӧрӧдан асшӧр котыръяс, РЭС ЮЭС-лӧн Тымсер участок.
Лопъювад (Кулӧмдін район)

Лопъювад () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Тымсер сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Лопъю шуйга берегын, Лопъювад тысянь неылын. Лопъювадсянь Тымсер шӧрсиктӧдз 25 км., Кулӧмдін юрсиктӧдз 133 км.
Овмӧс.
2013 воын тані эм: С.В. Мастюгинлӧн вӧр пӧрӧдан котыр.
Крутоборка (Кулӧмдін район)

Крутоборка () – Коми Республикаын Кулöмдiн районысь Крутоборка сикт овмӧдчӧминса посёлок.
География.
Посёлок пуксьöма Прупт юлöн шуйга берегö. Крутоборкасянь Кулӧмдiн сиктöдз 80 км.
Нюмыд (Кулӧмдін район)

Нюмыд () – Коми Республикаын Кулӧмдін районысь Крутоборка сикт овмӧдчӧминса посёлок.
География.
Посёлок пуксьӧма Рытыввож ю (Нюмыд юлӧн шуйга вож) берегӧ. Крутоборкасянь Нюмыдӧдз 30 км.
Лигур кыв

Лигур кыв ("Lìgure" [ˈliɡyre], "Zenéize" [zeˈnejze]) — рытыв-вой Италияын, Ницца кар гӧгӧртасъясын (Франция) да Монако ӧксыувын роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань. Италияын да Монакоын официал кыв.
Лигур анбур.
A a, Æ æ ([ɛ]), B b, C c, Ç ç, D d, E e, EU eu ([ø]), F f, G g, H h, I i, L l, M m, N n, O o ([u]), Ò ò ([ɔ]), P p, Q q, R r, S s, T t, U u ([y]), V v, X x, Z z
Монегаск кыв

Монегаск кыв ("Munegascu") — Монако ӧксыувын роман кывъясысь ӧти, матіса лигурлань (либӧ сылӧн сёрнисикас). Монакоын официал кыв. Анбур — латин.
Despoei tugiù sciü d'u nostru paise
Se ride au ventu, u meme pavayùn
Despoei tugiù a curù russa e gianca
E stà l'emblema, d'a nostra libertà
Grandi e i piciui, l'an sempre respetà
Ave Maria,
Tüta de graçia
u Signù è cun tü
si benedëta tra tüt'ë done
e Gesü u to Fiyu è benejiu.
Santa Maria, maire de Diu,
prega per nùi, pecatùi
aùra e à l'ura d'a nostra morte
AMEN. (Che sice cusci.)
Венет кыв

Венет кыв ("vèneto, łéngua vèneta") — асыв-вой Италияын, Венеция кар гӧгӧртасъясын роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань.
Венет анбур.
Aa Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Ƚƚ Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Xx Zz
Диграфъяс:
Ch S'c Th Zh Zs Zx
0 - xero
1 - un
2 - do
3 - tre
4 - quatro
5 - sinque
6 - sie
7 - sete
8 - oto
9 - nóve
10 - diéxe
11 - óndexe
12 - dódexe
13 - trédexe
14 - quatòrdexe
15 - quìndexe
16 - sédexe
17 - disete
18 - disdoto
19 - disnóve
20 - vinti
21 - vinti-un
30 - trenta
100 - sento
1000 - miƚe
1000000 - un miƚion
Ломбард кыв

Ломбард кыв ("lengua lumbarda, lumbaard, lumbaart", рытыввыв сёрнисикас "Milanes/Milanées, Insubrigh/Insübrich") — войвыв Италияын да Швейцарияын роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань. 
1 - vun
2 - duu
3 - trii
4 - quatter
5 - cinqu
6 - ses
7 - sett
8 - vott
9 - noeuv
10 - des
11 - vundes
12 - dodes
13 - tredes
14 - quattordes
15 - quindes
16 - sedes
17 - dersett
18 - desdott
19 - desnoeuv
20 - vint
Пъемонт кыв

Пъемонт кыв ("Piemontèis, lenga piemontèisa") — рытыв-вой Италияын роман кывъясысь ӧти, матіса итальянлань.
Мария-Магдалина лун

Мария-Магдалина лун () – вичкоса гаж, пасйӧны ода-кора тӧлысь 3 лунӧ.
Мария-Магдалина лун йӧзкостса календарын пыдди пуктӧны да пасйӧны Изьва районса Сизяб сиктын. Сэки вежӧдӧм бербаӧн вачкышталӧны гортса пемӧсъясӧс. Куръя дорын резӧны вежӧдӧм ваӧн мӧсъясӧс да вӧвъясӧс, кор найӧ лэччӧны горув.
Шотландия

Шотландия (англ. Scotland; шотл. Alba) —- Ыджыд Британиялӧн кутантор. Шотландиялӧн юркар —- Эдинбург да медся ыджыд кар —- Глазго.
Глазго

Глазго — Шотландиялӧн медся ыджыд кар.
Кола (небӧг лэдзанін)

Кола — Коми Республикаын уджалысь небöг лэдзанiн. 
История.
"Кола" воссис 2005 воын. Дасьтӧ да йӧзӧдӧ коми да роч кыв вылын небӧгъяс. 
2012 воын пырис Коми Республикаса небӧг лэдзысьяслӧн ассоциацияӧ.
Директоралӧ Вахнин Николай Владимирович.
2012 воын «Кола» небӧг лэдзанін лӧсьӧдіс ӧтуввез-сайт: https://web.archive.org/web/20150406113535/http://xn--80aaalyjcftcf.xn--p1ai/
Адрес.
Небӧг лэдзанінлӧн адрес: 167000, Коми Республика, Сыктывкар, Кapл Мapкc ул., 229 керка, 101 № жыр.
Телепонъяс: 8(8212)201499.
Аввил

Аввил (вой. саами "Avvil", ан. саами "Avveel", кол. саами "Âˊvvel", суоми "Ivalo"), сідзжӧ Ивало — посёлок Лапландияын (войвыв Суоми Му) Ивалойоки ю дорын, ыджыд турист шӧрин. Йӧз — 3998 морт (2003).
Нёбдін (Кӧрткерӧс район)

Нёбдін () – Коми Республикаса сикт, Кӧрткерӧс районысь Нёбдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Пезмӧг (Кӧрткерӧс район)

Пезмӧг () – Коми Республикаса сикт, Кӧрткерӧс районысь Пезмӧг сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Нимыс артмӧма «пеж» да «мег» кывъясысь.
История.
Вичкояс йылысь гижисны «Пезмӧгса Прокопий нима вичколӧн летописьын» (рочӧн «Летопись Пезмогской Прокопьевской церкви»). XIX нэмын вись моз ӧшъяс вайисны Вежа Власийлы. Сӧветскӧй власьт каналӧм дырйи уджалісны «Югыдлань», «Ордым», «Кыа», Ленин нима колхозъяс да «Пезмогский» совхоз. 
1986-ӧд воын Пезмӧг сиктлы 400 во тыриг кежлӧ Ладанов Станислав Семенович лӧсьӧдіс канпас проект, но сійӧс некод эз вынсьӧд.