tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Рочев Николай Васильевич

Рочев Николай Васильевич (1962—2018) — общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй.
Николай Рочев чужӧма 1962-ӧд вося ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунӧ Изьва районса Кыдзкар сиктын.
1977-ӧд воын помалӧма Гамса 8 класса школа, 1979-ӧд воын — Мокчойса шӧр школа. Коми канмуса педагогика институтысь естественно-географическй пакультет помалӧм бӧрын велӧдӧма школаын география, история да удж. Гамса школаын вӧлӧма директорӧс вежысьӧн. 
Веськӧдлӧма спортивнӧй туризм кружокӧн. Сылӧн веськӧдлӧм улын школьникъяс быд во ветлӧдлӧмаӧсь лызьӧн, подӧн да ва походъясӧ (I–IV сьӧкыдлун категория) Изьва районті, Приполярнӧй Урала, Тянь-Шаньӧ, Байкал ты бердӧ. Ачыс лызьӧн ветлывлӧма 5-6-ӧд сьӧкыдлун категорияа лызь походъясӧ. Лызь туризм Россияса чемпионатын шедӧдлӧма коймӧд места. Кайлӧма походасигӧн Е. Корженевская нима пикӧ (7 195 м.) да Коммунизм пикӧ (7 495 м.); тӧвъяснас кайлывлӧма Тянь-Шань гӧра йывъясӧ. 2008-ӧд воын лызьӧн тӧвнас ветлӧма Вӧркутасянь Ямалӧ (2008 год). 2010-ӧд воын ветлӧма Дятлов перевалӧ, кӧні реконструируйтӧмаӧсь 1959-ӧд вося лоӧмторъяс, да вӧлӧма экспедиция веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Некымын созыв Н. В. Рочев вӧлӧма Изьва район Сӧветса депутатӧн. 2004—2005-ӧд воясын вӧлӧма Изьва район Сӧветса веськӧдлысьӧс вежысьӧн удждон босьтӧмӧн, а 2005-ӧд восянь 2007-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьӧдз — Изьва районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн. Та кадӧ вӧлі дасьӧма Изьва районын туризм сӧвмӧдан уджтас да 2007—2011-ӧд вояс вылӧ Изьва район сӧвмӧдан уджтас.
Кулӧма Сыктывкарын 2018-ӧд вося моз тӧлысь 31-ӧд лунӧ онкология висьӧмысь.
Общественнӧй удж.
2010-ӧд воын изьваса комияслӧн регионкостса ӧтмунӧмлӧн VII-ӧд съезд вылын вӧлі бӧрйӧма «Изьватас» ӧтмунӧмса веськӧдлысьӧн, 2014-ӧд воын — выль пӧв. Печора доръян комитеткӧд ӧтвылысь «Изьватас» котыр дорйӧ изьваса комиясӧс мусир перйысьяслӧн вывтіасьӧмысь.
Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театр

Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театр (роч. "Национальный музыкально-драматический театр Республики Коми") — Сыктывкарын драмаа театр, коді воссьӧма 1992-ӧд воын. Водзынджык вӧлі шусьӧ Фольклор театр. Тайӧ дзик ӧти театр Комиын, Россияын да став мирын, кӧні став спектакльыс мунӧ сӧмын комиӧн (роч кыв вылӧ ӧттшӧтшъя вуджӧдӧмӧн). Театрлы подув пуктысьыс — Россия Федерация искусствоясын нимӧдана уджалысь С. Г. Горчакова.
История.
Театр вӧлі лӧсьӧдӧма 1992-ӧд воын Коми АССР-са министръяслӧн сӧвет шуӧмӧн. Театр вӧлі восьтӧма кыдзи Фольклор театр. Сылӧн могыс — видзны аслыссикас коми кыв да культура. 
Театрлы вӧлі кӧртымалӧма торъя жыр (Пушкин ул., 21) (площадь 48 км.м.). Ворсысь труппаӧ пырисны «Парма» сьылан котырысь дас морт да республикаса искусствояс училишӧысь театр юкӧнса 8 велӧдчысь.
2005-ӧд вося моз тӧлысьын Коми Республикаса Веськӧдлан Котыр Шуӧмӧн театр кутіс шусьыны Коми Республикаса войтырлӧн шылада-драмаа театрӧн.
Спектакльяс.
Театр пуктӧ коми фольклор, коми кывбуралысь, прозаик да драматург гижӧдъяс подув вылын спектакльяс. Вӧлі пуктӧма татшӧм жанръяса спектакльяс:
Коми классикъяс кындзи театрын пуктӧма фин, маддяр да роч авторъяслысь пьесаяссӧ коми кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн.
2010-ӧд воын театр пуктӧма «Ручильӧй да Кӧчильӧй» челядьлы медводдза опера коми кыв вылын (шылад гижысьяс А. Г. Горчаков). 2011-ӧд воын тайӧ операсьыс сетӧмаӧсь Коми Республикаса Веськӧдлан Котырлысь премия.
Войтыркостса фестивальяс.
Та кыдзи, театрса труппа ворсӧма Петрозаводскын, Наръяна-Марын, Екатеринбургын, Йошкар-Олаын, Кудымкарын, Москваын, Саранскын, Петыркарын, Перым крайын да мукӧдлаын.
Захаренко Ангелина Михайловна

Захаренко Ангелина Михайловна (1946—2018) — Россияса нимйӧза велӧдысь (2008), общественнӧй удж вӧчысь.
Олан туй.
Ангелина Захаренко чужӧма 1946-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Шойнаты сиктын. 1970-ӧд восянь уджалӧма сэтчӧс школаын,1980-ӧд восянь веськӧдлӧма велӧдчанінӧн.
Сылӧн веськӧдлігӧн Шойнатыса школаын восьтӧмаӧсь прогимназия да видз-му нырвизя классъяс, а 2001-ӧд воын — 20-ӧд номера училишӧлысь филиал.
Водзмӧстчысь ань зільӧма коми кыв видзӧм-сӧвмӧдӧмын, вӧлӧма 8-9 классъясын велӧдчысьяслы небӧг дасьтысьяс пиысь ӧтиӧн.
Кулӧма 2018-ӧд вося йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма шойнатыса шойнаын.
Общественнӧй удж.
Ангелина Захаренко тӧдса кыдзи зіль да водзмӧстчысь общественник. 1996-ӧд воын пырӧдчылӧма Венгрияын Фин-йӧгра войтыр II Ставмирса конгрессӧ.
Водзмӧстчӧма «Коми войтыр» ӧтмунӧмын, Коми Республикаса вужвойтыр аньяслӧн котырын, Коми Республикаса Общественнӧй палатаын.
Сійӧс бӧрйывлӧмаӧсь сиктса да районса сӧветъясӧ депутатӧн.
Ярпияг (Инта каркытш)

Ярпияг () – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь грезд.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Чагин Георгий Николаевич

Чагин Георгий Николаевич — историк, этнограф, перымса комияслысь да роч культура туялысь, история наукаясса доктор.
Олан туй.
Георгий Чагин чужӧма 1944-ӧд вося косму тӧлысь 24-ӧд лунӧ Молотов обласьтса Чердін районса Баня грездын.
1967-ӧд воын помалӧма Перым канмуса университетын история пакультет. 1967—1974-ӧд воясын директоралӧма А. С. Пушкин нима Чердінса краеведческӧй музейын. 1974-ӧд восянь уджалӧма Перымса университетын: медводз ассистент, сэсся старшӧй велӧдысь, доцент. 1975-ӧд восянь веськӧдлӧма университетлӧн Камаса этнографическӧй экспедицияӧн; туясьӧма Перым да Свердловск обласьтъясын, Удмуртияын, Комиын, Башкортостанын да Татарстанын.
Кулӧма 2018-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лунӧ.
Сукгоева Анастасия Михайловна

Сукгоева Анастасия Михайловна (1982) — челядьлы комиӧн да рочӧн гижысь.
Олан туй.
Анастасия Сукгоева чужӧма Сыктывдін районса Сёськаын 1982-ӧд вося кӧч тӧлысь 17-ӧд лунӧ. Помалӧма И.А. Куратов нима Сыктывкарса 1-дза номера гуманитарно-педагогическӧй колледжысь социально-юридическӧй юкӧн, Москваса финансово-юридическӧй академиялысь Киров филиал «юриспруденция» специальносьт серти (уджысь орӧдчытӧг). Олӧ Сыктывкарын, уджалӧ антимонопольнӧй службаын. 
Гижан удж.
Анастасия Сукгоева гижӧ рочӧн да комиӧн кывбуръяс да проза, ёнджыкасӧ челядьлы. Гижны босьтчӧма медводз комиӧн школаас велӧдчигӧн на, но кывкутӧмӧн кутчысьӧма гижан уджас мамӧн лоӧм бӧрын. «Лестукъясысь вурӧм эшкын» — медводдза висьт, кодӧс гижӧма верстьӧлы (2017).
Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Би кинь», «Войвыв кодзув», «Радуга» да «Арт» республикаса журналъясын, «Сибирячок», «Мурзилка», «Север», «Волга-XXI век» да «Чердобряк» журналъясын, челядьлы «Эжвинские искорки» чукӧрын, «Формаслов» да «Электронные пампасы» электроннӧй журналъясын.
Медводдза небӧгыс петӧма роч кывйӧн «Цветущий ёжик» ним улын 2018-ӧд воын. Мӧд небӧгыс йӧзӧдӧма комиӧн — «Вильыш Урпи» (2019). Челядьлы гижысьӧс казялісны москваса небӧг лэдзанінъяс, и авторлӧн ӧта-мӧд бӧрас петіс некымын выль небӧг: «Маленький единорог» (2020), «Шалость не удалась, или История о том, как я стал послушным» (2020), «По улицам ехал большой чемодан» (2021), «Попробуй отбери» (2021), «Витя и домовёнок» (2022).
2018-ӧд воын шедӧдӧма Александр Лужиков нима литературнӧй премия. Пырӧдчылӧма «Хрустальный родник» VIII ставроссияса литературнӧй конкурс-фестивальӧ да «Литературное творчество для детей: стихи» нимпасын лоӧма лауреатӧн.
Пырӧдчылӧма челядьлы том гижысьяслы семинарӧ (Фонд СЭИП, 2019), Россияса, СНГ-са да суйӧрсайса том гижысьяслӧн «Липки» войтыркостса форумӧ (2019), Россияса гижысь котырлӧн том литераторъяслы «Химки» совещанньӧӧ (2020, 2021), челядь гижысьялӧн «Как хорошо уметь писать...» фестивальӧ (2020), вуджӧдчысьялӧн семинарӧ (2020, Фонд СЭИП).
А.М. Сукгоева — Россияса челядьлы гижысьяслӧн котырӧ пырысь (ТО ДАР), челядьлы гижысьялӧн «Мыхухоль» гуся орденӧ пырысь. 2021-ӧд восянь Россияса гижысь котырӧ.
Исаев Константин Иванович

Исаев Константин Иванович (Иву Косто, 1958—1996) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Константин Исаев чужӧма 1958-ӧд вося ӧшым тӧлысь 2-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧч районса Дуров грездын. 1975-ӧд воын Кӧч сиктса шӧр школа помалӧм бӧрын ӧти во уджалӧма Кудымкарса лесотехническӧй техникумын. Армияын служитӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны В. В. Вахрушев нима Свердловскса горнӧй институтӧ. Сійӧс помалӧма 1985-ӧд воын инженер-геологӧн, уджалӧма тайӧ специальносьт сертиыс.
Кулӧма 1996-ӧд воын.
Гижан удж.
Гижӧма кывбуръяс рочӧн да перым коми кывъясӧн. Йӧзӧдчӧма Иву Косто гусянимӧн. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь гежӧда.
Basshunter

Basshunter, Jonas Erik Altberg (моз тӧлысь 22 лун 1984, Хальмстад) — швед сьылысь, музыкальный продюсер да диджей.
Истомин Пётр Анисимович

Истомин Пётр Анисимович (1891—1919) — медводдза коми лётчик.
Олан туй.
Пётр Истомин чужӧма 1891-ӧд воын Кардор губерняын Печора уездса Уквавомын (ӧні Сосногорск районса Уквавом сикт) гӧль кресьтянин семьяын, витӧд пиӧн вӧлӧма. Помалӧма вичкобердса школа. Уджалӧма Укваса мусир перъянінъясын.
1913-ӧд воын сійӧс босьтӧмаӧсь армияӧ. Медводдза ставмирса тыш кежлӧ служитӧма «Сильный» эскадроннӧй миноносец вылын старшӧй машинистӧн. Артиллериялы ичӧт командиръясӧс дасьтан школа помалӧм бӧрын сійӧс индӧмаӧсь командуйтны «Витязь» крейсерын башеннӧй ӧруддьӧӧн. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧмаӧсь боевӧй медаль.
1917-ӧд воын помалӧма сынӧдса аппаратъяслы бортмеханикъяслысь Кронштадтын школа, да сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь франко-роч заводӧ (ӧні Балтийскӧй вокзал) самолётъясла. 1917-ӧд вося сора тӧлысьын пырӧма большевикъяслӧн партияӧ.
1917-ӧд вося йирым тӧлысьӧ Пётр Истомин штурмуйтӧма Зимньӧй двореч. 1918-ӧд воын, медводз бортмеханикӧн, а сэсся лётчикӧн, дорйӧма Петроград вӧрӧглӧн авиацияысь.
1918-ӧд воын Ленинлӧн корӧм серти аэропланъяс колльӧдӧма Петроградсянь Котласӧ. 1919-ӧд воын помалӧма Ропшаса вылыс пилотаж школа. 1919-ӧд вося урасьӧм тӧлысьсянь тышкасьӧма Гӧрд армия дор Асыввыв фронтын, кӧні сылысь да Дмитриев лётчиклысь самолётъяссӧ самолётъяссӧ уськӧдӧмаӧсь ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ, кор вӧлі вӧрӧг тылын нуӧдӧны разведка. Самолётсӧ ковмӧма пуксьӧдны матысса ты вылӧ. Ваӧ дона груз шыбитӧм бӧрын лётчикъяс кутӧмаӧсь варччыны береглань, медым сэні дзебсьыны, но найӧс кыйӧмаӧсь белогвардеечьяс катер вылын да вайӧдӧмаӧсь полкса штабӧ. Юасигӧн найӧс чорыда нӧйтӧмаӧсь. 
Пётр Истоминӧс лыйлӧмаӧсь 1919-ӧд вося ода-кора тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Некрасова Галина Александровна

Некрасова Галина Александровна (1958) — коми кыв туялысь, филологияса кандидат. Батьыс — коми гижысь, Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь, Коми Республикаса Почёта гражданин Александр Некрасов (Гамса).
Олан туй.
Галина Некрасова чужӧма 1958-ӧд вося ӧшым тӧлысь 12-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Емдін районса Айкатылаын. 1976-ӧд воын помалӧма Емдін районса Гам сиктын, 1981-ӧд воын — Сыктывкарса канму университетысь пилология пакультет. 
1981—1983-ӧд воясын уджалӧма Кыв, литература да история институтысь кыв юкӧдын старш­ӧй лаборантӧн. 1984—1986 воясын велӧдчӧма Тарту университетса (Эстония) аспирантураын «Фин-йӧгра кывъяс» специальносьт серти. 1987-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын пырӧма уджавны Кыв, литература да история институтысь кыв юкӧдӧ: вӧлӧма младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1987-ӧд восянь), старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1993-ӧд восянь).
Туялӧмъяс.
1987-ӧд воын Тарту университетын дорйӧма филологияса наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация, темаыс «Л-овые падежи в коми языке».
Йӧзӧдӧма 230 сайӧ туясян удж, на лыдын: «Ӧнія коми кыв. Морфология» (2000, соавт.), «Коми кывлӧн историческӧй фонетика» (2000), «Система L-овых падежей в пермских языках. Происхождение и семантика» (2002), «Вежлӧг перым кывъясын: форма, вежӧртас, артманног» (2004), «Структура слова и выбор падежного алломорфа в пермских языках» (2006).
Дасьтӧма «Коми язык» (М., 1998), «Республика Коми» (Т. 2. 1999) энциклопедияяслы статьяяс.
Галина Некрасова — Фин-йӧгра котырӧ суйӧрсайса пырысь (Хельсинки, Финляндия).
Экономика

Экономика - тайо терминлӧн некымын вежӧртас. 
1. Гӧгӧрвоӧдӧ кыдз артмӧ товаръяслӧн бергалӧм да кутшӧм ногӧн артмӧ дон. Тайӧ видзӧдласын экономика лоӧ туялӧмӧн либӧ велодан дисциплинаӧн.
2. Тайӧ йӧзкотырлӧн медся важнӧй олан подувысь ӧти, та пыр ӧтувтчӧ став материальнӧй да абуматериальнӧй активъяслӧн бергалӧм
Линукс

Linux (/ˈlɪnəks/ (listen) "LIN-əks") — тайӧ дон босьттӧг да восьса кывъя операционнӧй системаяслӧн чукӧр, коді вужъясьӧ Линукс сьӧлӧмас (англияӧн — Linux kernel, рочӧн — Ядро Линукса). Операционнӧй системалысь сьӧлӧмсӧ медводдзаысь петкӧдлӧма йӧзлы Линус Торвальдс 1991-ӧд вося кӧч тӧлысь 17-ӧд лунӧ. Тшӧкыдджыка Линукс пакетируйтӧны Линукс дистрибутивӧ (дженьыдджыка кӧ "distro-ӧ"). 
Дистрибутив пытшкын эмӧсь Линукс сьӧлӧм да могмӧдан система Мӧвптасыс (англаӧн — Software, рочӧн — Программное обеспечение) да библиотекаяс. На пиысь унатор видзӧ аслас подув да сям GNU Project-ысь. Быдсяма Linux дистрибутивъяс босьталӧны-пукталӧны «Linux» кыв асланныс нимъясас, но Донбосьтӧг мӧвптас фонд (Free Software Foundation) вӧдитчӧ "GNU/Linux" нимнас медым югдӧдны-пасйыны GNU мӧвптаслысь ыджыдлунсӧ. Дерт, та помысь овлӧ сорласьӧм.
Linux дистрибутивъясысь медся ёна мир пасьта разӧдчисны Дэбиэн (Debian), Федора (Fedora) да Убунту (Ubuntu). Дон босьтӧмӧн эм жӧ вузалан дистрибутивъяс, на пиын — Red Hat Enterprise Linux (дженьыдика кӧ — Red Hat) да SUSE Linux Enterprise Server.
Холопова Диана Григорьевна

Холопова Диана Григорьевна (1949) — коми литература туялысь, Иван Куратовлӧн литература музейӧн веськӧдлысь. Нывдырся овыс — Напалкова.
Олан туй.
Диана Холопова чужӧма Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Джеджим грездын 1949-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Помалӧма 1972-ӧд воын Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультетса коми юкӧн.
Веськӧдлӧма Иван Куратовлӧн литература музейӧн, пырӧ Коми Республикаса Национальнӧй музейлӧн Туялысьяс сӧветӧ .
Горчаков Александр Гениевич

Горчаков Александр Гениевич (1951) — коми шылад тэчысь, Коми Республикаса нимйӧза артист. Культура юкӧнын уджалысьяслӧн семьяысь: батьыс — Россияса культураын нимӧдана уджалысь, гижысь, драматург, шылад тэчысь да режиссёр Г. Д. Горчаков, чойыс — Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь, режиссёр, актриса С. Г. Горчакова.
Олан туй.
Александр Горчаков чужӧма 1951-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 23-ӧд лунӧ Луздор районса Абъячой сиктын.
Велӧдчӧма Сыктывкарса шылад школаын, Сыктывкарса шылад училишӧын (1967—1971), кӧні РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь, шылад тэчысь Яков Перепелица веськӧдлӧм улын тӧдмасьӧма коми шылада фольклорӧн. 1971-ӧд восянь нёль во уджалӧма Абъячойын шылада школаын баянӧн ворсны велӧдысьӧн. 1975-ӧд воын Сыктывкарӧ бергӧдчӧм бӧрын выльысь пырӧма велӧдчыны Шылада училишӧӧ теоретическӧй юкӧнӧ.
Уджавлӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын фольклор секторын, йӧзӧдӧма некымын туясян удж.
Уджалӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын шылад юкӧнӧн веськӧдлысьӧн.
Мукӧдтор.
Горчаков А. Г. — «Эжва йӧлӧга» сьылан котырын веськӧдлысь да концертмейстер.
Налимов Василий Петрович

Налимов Василий Петрович (1879—1938) — коми этнограф, финн-йӧгра войтырлысь оласног да культура туялысь. Пиыс — нималана математик Василий Налимов.
Олан туй.
Василий Налимов чужӧма 1879-ӧд вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Выльгорт вӧлӧсьтса Седьяков грездын (ӧні Выльгортлӧн юкӧн).
1903-ӧд воын Василий Петрович ветлӧма финн профессор Юрьё Вихманкӧд Визинӧ, 
кӧні тӧдмӧдӧма уджъёртсӧ Иван Куратовлӧн ки помысь гижӧдъясӧн.
1938-ӧд воын Налимовӧс мыждӧмаӧсь кыдзи финн шпионӧс. Сійӧ жӧ вонас, ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Василий Петрович кулӧма Сыктывкарса тюрмалӧн изоляторын.
Попов Евгений Васильевич

Попов Евгений Васильевич (1933—2019) — РСФСР-са нимӧдана велӧдысь, Емдін районса Почёта гражданин, меценат. 
Олан туй.
Евгений Попов чужӧма 1933-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 21-ӧд лунӧ Емдін районса Айкатыла сиктын. Помалӧма Коми канмуса педагогика институт да бергӧдчӧма чужанінас. Нелямын во велӧдӧма Айкатыла школаын история да обществознание. 
Паськыда сы йылысь кутісны сёрнитны сэки, кор 2018-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын вуджӧдӧма ӧти миллион 200 сюрс шайт Гам сиктса социально-реабилитационнӧй шӧринлы да сетӧма налы ассьыс керкасӧ. Тайӧс вӧчӧма сы бӧрын, кыдзи 2017-ӧд воын «Вперёд» районса газетсьыс лыддьӧма, мый «Гаврош» челядь шӧринлы колӧ выльмӧдны эмбурсӧ. Евгений Попов чукӧртӧма сьӧмсӧ 1954-ӧд восянь сберкассаын, медым лӧсьӧдны торъя керка да овны бать-мамсьыс торйӧн. Кор гӧгӧрвоӧма, мый сьӧмыс оз тырмы выль патера ньӧбӧм вылӧ, сьӧмсӧ чӧжӧма привычкаӧн нин. Сылӧн абу вӧлӧма гӧтыр ни челядь; чукӧртӧм сьӧмсӧ абу и вермӧма некытчӧ видзны, олӧма бать-мамыслӧн керкаын. Сылы вӧзйылӧмаӧсь бурмӧдӧм патера, но кольччӧма важ оланінас. Сьӧмӧн отсалӧмысь сійӧс шуӧмаӧсь «гӧль меценатӧн».
Социально-реабилитационнӧй шӧринлы сьӧмӧн отсалӧмысь Емдін районысь сӧветса депутатъяс 2018-ӧд вося сора тӧлысьын сетӧмаӧсь Евгений Поповлы «Емдін районса Почёта гражданин» ним (Емдін районса экономика, культура да социально-политическӧй сӧвмӧмӧ пай пуктӧмысь).
Кулӧма 2019-ӧд вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ, гуалӧма Айкатыла сиктса шойнаын.
Мишель Вотерсон

Мишель Вотерсон () — тайӧ америкаса спортсмен (MMA), фотомодель да актриса, Invicta FC-лӧн вермысь. Вотерсонлӧн эм ӧти ныв, сылӧн нимыс Арая ().
Витязева Валентина Александровна

Витязева Валентина Александровна (1919—2010) — Сӧвет кадся экономист-географ, география наукаясса доктор (1967), профессор (1972). Сыктывкарса канму университетысь медводдза ректор (1972—1987), СССР кадся медводдза нывбаба-ректоръяс пиысь ӧти. 
Олан туй.
Валентина Витязева чужӧма 1919-ӧд вося косму тӧлысь 7-ӧд лунӧ Войвыв Двина губерняса Яренск уездса Сибирь грездын (ӧні Лена район). Нывдырся овыс — Протопопова. 1928—1932-ӧд воясын велӧдчӧма Тукма орчча грездса начальнӧй школаын, 1932—1936-ӧд воясын — Яренск сиктса нетыр школаын.
1939-ӧд воын помалӧма Ленинградса топографическӧй техникум. 1940—1943-ӧд во]ясӧ велӧдчӧма Москваын инженернӧй геодезия, аэрофотосъёмка да картография институтын. 1943-ӧд воын вуджӧма велӧдчыны Карело-финскӧй университетӧ (ӧні — Петрозаводскса канму университет), коді вӧлі Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ эвакуируйтӧма Сыктывкарӧ), да помалӧма 1944-ӧд воын. 1944—1949-ӧд воясӧ уджалӧма инструкторӧн Коми АССР-са КПСС обкомлӧн промышленносьт юкӧнын.
1949—1952-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн География институтса очнӧй аспирантураын (Москва). Уджалӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын экономика отделын: младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1952-ӧд восяь), старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1953-ӧд восянь), веськӧдлысьӧн (1960—1972-ӧд воясӧ). 
1972 воын Витязева лоӧма медводдза ректорӧн СССР-лы 50 во нима Сыктывкарса канму университетын, веськӧдлӧма 1987-ӧд воӧдз. Сэні жӧ 1983—1990-ӧд воясӧ веськӧдлӧ Сӧветскӧй Войвывлӧн экономика кафедраӧн. 1990-ӧд восянь — профессор-консультант.
Кулӧма 2010-ӧд вося ода-кора тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Туялан удж.
Аспирантура помалӧм бӧрын 1952-ӧд воын дорйӧма география наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация «Печорский угольный район» тема серти.
1965-ӧд воын дорйӧма географическӧй наукаясса доктор ним вылӧ диссертация «Узловая проблема промышленного освоения Европейского Севера СССР» тема серти.
Йӧзӧдӧма 150 сайӧ удж.
Общественнӧй удж.
1955—2009-ӧд воясӧ — Коми АССР-са Ставсоюзса географическӧй котырлӧн филиалса веськӧдлысь (сэсся — Коми Республикаын Рочмуса географическӧй котыр).
1968—1987-ӧд воясын Коми АССР-ын «Знание» республикаса котырлӧн веськӧдлысь да «Знание» ставсоюзса котыр правленньӧӧ пырысь.
Яковлев Юрий Дмитриевич

Яковлев Юрий Дмитриевич (1955) — коми гижысь.
Олан туй.
Юрий Яковлев чужӧма 1955-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 26-ӧд лунӧ Удорса районса Кӧдж грездын. Олӧ Вежа Петыркарын.
Гижан удж.
Юрий Яковлев босьтчӧма йӧзӧдчыны 1997-ӧд восянь. Сылӧн прозаа гижӧдъяс да статьяяс петавлісны «Йӧлӧга», «Коми му» газетъясын, а сідзжӧ «Войвыв кодзув» журналын.
Колумбия

Колумбия ()
— тайӧ канму Лунвыв Америкаын. Юркар:Сантьяго-де-Чили.
Богота

Богота ("Bogotá") - тайӧ Чилияса кар, Колумбия юркар.
Шипраге

Шипраге (, , ) — Босния да Герцеговиналӧн рытыв-войвылын грезд, Серб Республикаын, Котор-Варош карсянь асыв-лунвывлань 30 км. Баня-Лука регионын Котор-Варош общиналӧн шӧрин.
Напалков Анатолий Дмитриевич

Напалков Анатолий Дмитриевич (1939) — туялысь-историк, Кыв, литература да история институтса директор (1985—1996).
Олан туй.
Анатолий Напалков чужӧма 1939-ӧд вося кӧч тӧлысь 2-ӧд лунӧ Сыктыв районса Поёл сиктын. 1958—1961-ӧд воясын служитӧма армияын; токаралӧма Кулӧмдінса вӧр промхозын. 1964—1985-ӧд воясын уджалӧма сӧветскӧй да партийнӧй органъясын: инструктор, райисполкомын веськӧдлысьӧс вежысь, КПСС райкомса секретар. 1985—1996-ӧд воясын директоралӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын. 1996-ӧд восянь ведушӧй научнӧй сотрудник. 
1970-ӧд воын помалӧма КПСС-лӧн Шӧр комитет бердса вылыс партийнӧй школа, 1980-ӧд воын — КПСС-лӧн Шӧр комитет бердса общественнӧй наукаяс академия. 
Туясян удж.
1980-ӧд воын дорйӧма КПСС-лӧн Шӧр комитет бердса общественнӧй наукаяс академияын история наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация (темаыс — «Деятельность Советов народных депутатов в условиях развитого социализма»).
Югов Степан Александрович

Югов Степан Александрович (1958—2004) — коми литература туялысь.
Олан туй.
Степан Югов чужӧма 1958-ӧд вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ Сыктыв районса Выльгрездын. 1976-ӧд воын Кебраса школа помалӧм бӧрас квайт во трактористалӧма, вӧлӧма «Кебра» совхозса бригадирӧн. 1982-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса канму университетса подготовительнӧй юкӧнӧ. Помалӧма филология факультетса коми отделениесӧ 1988-ӧд воын. 1988-ӧд воын лоӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын стажёром-туялысьӧн. 1990-ӧд воын уджысь орӧдчытӧг пырӧма велӧдчыны аспирантураӧ. 
1997-ӧд воын Чувашияса университетын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация челядьлы коми литература серти. Кыв, литература да история институтын уджалӧма литература да фольклор секторын старшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Туялан удж.
Туялӧма коми челядь литература.
Коми литература йылысь пасйӧдъясыс петавлісны «Север» да «Войвыв кодзув» журналъясын, республикаса газетъясын. 
1988-ӧд воын босьтчӧма комиӧдны челядьлы роч гижысьясӧс. Комиӧдӧма Каллистрат Жаковлысь мойдъяссӧ да Елена Габовалысь кык повесьт.
Матвеев Михаил Николаевич

Матвеев Михаил Николаевич (1959) — канмуса уджалысь, Коми Республикаса Драма театрын директор, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Михаил Матвеев чужӧма 1959-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 3-ӧд лунӧ. Помалӧма Сыктывкарса канму университетысь филология факультет (1981). Дыр кад чӧж уджалӧма телевидениеын. «Коми гор» телерадиокомпанияын уджалӧма 1981-ӧд восянь: ведушӧйӧн, сэсся каналын коммерческӧй службаӧн веськӧдлысьӧн. 1993-ӧд восянь Коми Республикаса министръяслӧн сӧветын кутӧма йитӧд СМИ-кӧд. 1994—1997-ӧд воясын «Коми гор» телерадиокомпанияын студияса директор, 1997—2003-ӧд воясын веськӧдлӧма национальнӧй вешанньӧлӧн уджтасъясӧн. Вӧлӧма «Коми республикаса телевизионнӧй каналын» генеральнӧй директорӧн (2003—2006).
2006—2008-ӧд воясын Коми Республикаса культура министрӧс вежысь, 2008—2010-ӧд воясын
— Коми Республикаса культура министерство бердын производственно-техническӧй могмӧдан да гражданскӧй оборона отделса начальник.
2010-ӧд восянь веськӧдлӧ В.А. Савин нима Коми Республикаса Драма театрӧн.
Навальный Алексей Анатольевич

Навальный Алексей Анатольевич — Рочмуын политик да йӧзкост деятель. Подув пуктысь «Фонд борьбы с коррупцией».
Панев Зосима Васильевич

Панев Зосима Васильевич (1914—1994) — канму тэчасын да ютырын уджалысь, Коми АССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиумӧн веськӧдлысь.
Олан туй.
Сійӧ чужӧма 1914-ӧд вося кӧч тӧлысь 27-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса Айкатыла вӧлӧсьтын (ӧні — Емдін районса Кырс грезд). 1933-ӧд воын помалӧма Емдінса педтехникум. 
Велӧдӧма, директоралӧма Важкуръяса шӧр школаын, инспекторалӧма Шойнаты районса велӧдӧм юкӧнын. 1936—1937 воясӧ служитӧма Гӧрд Армияын. Армия бӧрын уджалӧма Наркомпросын заочнӧй велӧдчӧм котырса веськӧдлысьӧн, заочнӧй республикаса школаын директорӧн. 1939—1940 воясӧ бара Гӧрд армияын, тышкасьӧма СССР-Суоми тышын, кокас ранитчылӧма. 
1940-ӧд восянь уджалӧ ВКП(б)-ын, 1940—1943 воясӧ — Коми АССР-са обкомын, 1943—1947-ӧд воясӧ — ВКП(б)-лӧн Сыктыв районса комитетын 1-дза секретар. 1947—1950-ӧд воясӧ велӧдчӧма ВКП(б) Шӧр комитетбердса Вылыс партийнӧй школаын. 
1950-ӧд восянь — ВКП(б) Коми обкомын отделӧн веськӧдлысь. 1950-ӧд восянь 1962-ӧд вося ода-кора тӧлысьӧдз вӧлӧма Коми АССР-са министръяслӧн Сӧветӧн веськӧдлысьӧн, 1963—1972-ӧд воясӧ — Коми АССР-са министръяслӧн Сӧветӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн, 1972—1984-ӧд воясӧ — Коми АССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиумӧн веськӧдлысьӧн. 1984-ӧд восянь — СССР-са персональнӧй пенсионер.
Сійӧс куимысь бӧрйывлӧмаӧсь СССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн (1954—1966), нёльысь — РСФСР-са Вылыс Сӧветӧ (1951, 1975—1984). Уна во чӧж вӧлӧма Коми АССР-са Вылыс Сӧветса депутатӧн (1951—1963), 1971—1984).
Сылӧн нимкӧд йитчӧмаӧсь Коми АССР-са культура да экономикаын олӧмын ыджыд вежсьӧмъяс: кӧрт туй вӧчӧм, мусир перъянінъяс корсьӧм, Эжва ю бокын Сыктывкара вӧр комплекс кыпӧдӧм, республикаса шылада театр да Сыктывкарса канму университет восьтӧм, да с.в.
Кулӧма 1994-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Ошканпасъяс.
Республикаса экономика да культура сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь сылы сетӧма 8 орден:
Налимова Эмилия Алексеевна

Налимова Эмилия Алексеевна (1937—2019) — коми ӧтмунӧмын да культураын водзмӧстчысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Эмилия Налимова чужӧма 1937-ӧд вося косму тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
1962—1970-ӧд воясын директоралӧма Сыктывдін районса культура керкаын, 1970—1982-ӧд воясын — Шӧр библиотекаын, 1982—1998-ӧд во ясын — веськӧдлӧма Сыктывдін районса администрацияын культура юкӧнӧн. 
Эмилия Налимоваӧс шуӧны Сыктывдін районса история да культура музей восьтӧмын водзмӧстчысьӧн. 2017-ӧд воын сылысь нимсӧ сетӧма тайӧ музейыслы. Водзмӧстчӧма «Налимов лыддьысьӧмъяс» конференция котыртӧмын да нуӧдӧмын.
Кулӧма 2019-ӧд вося ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ Выльгортын.
Общественнӧй удж.
Нуӧдӧма ыджыд общественнӧй удж. Сизим созыв чӧж вӧлӧма сикт сӧветса депутатӧн. Уна во чӧж веськӧдлӧма Сыктывдін районса культура уджалысьяслӧн профсоюзса комитетӧн, районса аньяслӧн Сӧветӧн. Кызь гӧгӧр во водзмӧстчӧма «Коми войтыр» ӧтмунӧмса Сыктывдін представительствоын.
Глӧт

Глӧт (рочӧн "глот") — удораса коми мифологияысь ваын олысь гундыр, кодi кольöма топонимикаын. 
Коми фольклорын.
Важвисьт серти, Глӧт олӧма Слӧбӧда сиктлы паныд юса джуджыд джумйын. Гусявлӧма пемöcъясӧс ва юигӧн, ньылавлöма дзоньнас тушанас курччавтöг да кыдз вермӧма лёкмöдӧма йöзлысь олöмсö. Бырӧдны Глотӧс босьтчӧма сиктса тöдысьлöн пиыс. Сiйö гартчӧма выльӧн на начкӧм мӧс куӧ да тадзи пырӧма ваас, медым ва гундыр ньылыштас сійӧс. Глöтыс сідзи и вӧчас. Рушку пытшкас том зонмыс вундас гундырлысь кынöмсö да тадзи мынтӧдас слӧбӧдасаясӧс горш Глӧтысь. Ю кылöдöма Глöтлысь шойсö некымын верста сайö да шыбитöма вапöлöнас. Сиктсаяс сэсся лы кольöсъяссьыс вöчавлöмаöсь потшöс сюръяяс. 
Аналогъяс.
Татшöм мифъяс, кöнi гундырöн ньылыштöм герой вийö пытшкöссяньыс «вöрпасö», эм уна войтырлöн мойдъясын. Коми мойдъясын эм öткодь сюжет, кöн кыйсьысьöс пиясыскöд нылыштö васа ыджыд Глöт: найö асьныс мездмыны оз вермыны — гундырсö вийö ичöт пиыс, кодi быдмöма батьтöгыс.
Шева

Шева — тшыкӧдӧм коми мифологияын, коді петкӧдчӧ гагъясын да предметъясын (ньӧр, сунис, юрси и с.в.). 
Этимология.
Артмӧма сійӧ «шы» («звук») кывсянь. Тайӧ йитчӧма сыкӧд, мый «шева» вермӧ пырны мортлӧн сёрниас да горзыны, а мукӧддырйиыс и вежӧра сёрнитны. 
Артмӧм.
Шева артмӧм йылысь ӧтувтӧм видзӧдласъяс абуӧсь. Эм фольклор преданньӧ, мый «шеваяссӧ» быдтӧны нывбабаяс и вердӧны асланыс йӧвнас. Либӧ «шеваяс» вуджӧны кулӧм йӧзсянь, кодъясын пукавлісны кувтӧдзыс. И тадзи мунӧ морт лоӧмсянь. «Шеваыс» век петкӧдчӧ кыдз материальнӧй тор - вермас лоны юрсиӧн, сунисӧн, увйӧн, либӧ нидзулӧн да лёкгагӧн. 
Унаысь «шева» аддзылӧмсӧ кольӧмаӧсь фольклорын да этнографическӧй туялӧмъясын, и эм видзӧдлас, мый комияс ыдждӧдісны мифсӧ, мыйла эз вермыны тайӧ гӧгӧрвоӧдны. Ӧнія наука шуӧ, мый «шева» — тайӧ висьӧм, но уна туялысь на жуглӧ юр, мед ставсӧ тайӧ гӧгӧрвоӧдны.
Ас пу

Ас пу (рочӧн "Своё, собственное дерево") — коми мифологияын магическӧй пу, быд мортлӧн эм аскоддьӧмыс ас пу. 
Коми мифологияын.
Корсьны ас пу зэв сьӧкыд, виччысьтӧг верман петны сы вылӧ. Кыйсьысьлы ас пу корсьны отсалӧ понйыс, либӧ вӧрса, кор кыйсьысь отсалас вӧрсалы вермыны вакулькӧд тышын. Медводдза керыштӧмӧн ас пуысь петӧ вир и сійӧ заводитӧ сёрнитны кыйсьыськӧд. Татшӧм пуысь вӧчӧм предметъяс отсавлісны кыйсьысьлы, сетлісны сылы шуд. Нималана коми кыйсьысь Йиркап вӧчис ас пусьысь лызь, коді ветлӧдліс ачыс, йӧткавтӧг.
Распутин Александр Дмитриевич

Распутин Александр Дмитриевич (1923—1993) — челядьлы коми гижысь.
Олан туй.
Александр Распутин чужӧма 1923-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Зеленечын (ӧні — Сыктывдін районса Зеленеч сикт).
1942-ӧд вося рака тӧлысьын Сыктывдін районса военкомат босьтӧма сійӧс армияӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи вӧлӧма радӧвӧйӧн, связистӧн. Кыкысь ранитчылӧма, дорйӧма Ленинград. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧма куим медаль да кык орден.
Кулӧма 1993-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Александр Распутин тӧдса кыдзи челядьлы коми гижысь. Гижлӧма 1960—1970-ӧд воясӧ висьтъяс.
Велико Търново

Велико Търново () - тайӧ Болгарияса кар.
Пандия

Пандия (S/2017 J 4) — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 525 000 км. Пандия восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2017 воӧ.
Эрса

Эрса (S/2018 J 1) — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 483 000 км. Эрса восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2018 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Герсе
Валетудо

Валетудо (S/2016 J 2) — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 0,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 18 980 000 км. Валетудо восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2016 воӧ.
Гунгун

225088 Гунгун (символ: , войдӧр 2007 OR10) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус — 615 км. Сылӧн эм спутник — Сянлю. Гунгун восьтісны Америкаса астрономъяс Меган Швамб, Майкл Браун да Дэвид Рабиновиц 2007 воын.
Сянлю

Сянлю — тайӧ Гунгунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 50 км. Гунгунӧдз шӧр кост 24000 км. Сянлю восьтісны Маддяр Муса астрономъяс Габор Мартон, Чаба Кишш да Томаш Мюллер 2010 воын.
Вахнин

Вахнин — коми йӧз пӧвстын тшӧкыд ов, паныдасьлӧ Луздор районын.
Рохин Владимир Афанасьевич

Рохин Владимир Афанасьевич (1939—2020) — скульптор, Коми Республикаса нимйӧза серпасалысь, Россияса нимӧдана серпасалысь.
Олан туй.
Владимир Рохин чужӧма 1939-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1958—1964 воясӧ велӧдчӧма В. И. Суриков нима Москваса каналан художественнӧй институтын.
1967-ӧд восянь СССР-са серпасалысьяслӧн котырӧ пырысь.
Кулӧма 2020-ӧд вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
Уйба Владимир Викторович

Уйба Владимир Викторович (1958) — туялысь, медицина наукаясса доктор, профессор, бурдӧдысь, Коми республикаса Юралысь (2020-ӧд восянь).
Олан туй.
Чужӧма 1958-ӧд вося йирым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Омск карын инженер семьяын. 1982-ӧд воын помалӧма Свердловскса каналан медицина институт (ӧні — Уралса каналан медицина университет), врач-гигиенист, эпидемиолог.
1982—1984-ӧд воясын уджалӧма врач-терапевтӧн Свердловск карса бурдӧдчанінын. 1984—1989-ӧд воясын вӧлӧма медшӧр бурдӧдысьӧн Свердловск обласьтса Заречнӧй карын Белоярск АЭС-лӧн профилакторийын. 1989—1999-ӧд воясын — Свердловск обласьтса Заречнӧй карын медсанчасьтын начальник.
2002—2003-ӧд воясӧ — «ВИРУ» ичӧт кывкутана котырын медшӧр директор (Свердловск обласьт, Заречнӧй кар). 2005-ӧд воын помалӧма Россия Федерацияса Веськӧдлан котыр бердын Йӧзкостса овмӧс Академияын «Предприятие вылын экономика да веськӧдлӧм» курс. 
1999—2002-ӧд воясӧ да 2003-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьсянь ӧшым тӧлысьӧдз — Рочмуса Минздрав бердын медико-биологическӧй да экстремальнӧй мытшӧдъяс серти Федеральнӧй управленньӧын веськӧдлысьӧс вежысь, 2003-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь 2004-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз — управленньӧса веськӧдлысь («Медбиоэкстрем»), 2004-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 6-ӧд лунсянь 2020-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лунӧдз — Федеральнӧй медико-биологическӧй агентствоын веськӧдлысь (2004-ӧд вося вӧльгым тӧлысьын «Медбиоэкстрем» управленньӧ подулын котыртӧма ФМБА). 
2005-ӧд восянь — Рочмуса ФМБА бердын дипломбӧрса удж сикасӧ велӧдан Институтын общественнӧй дзоньвидзалун да дзоньвидзалун видзан кафедраса заведуюшӧй (2018-ӧд восянь — ФМБА-са Инновация да дугӧдчытӧг велӧдчӧмса медико-биологическӧй университет. 2009-ӧд восянь институтса ректор.
2020-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 22-ӧд лунсянь косму тӧлысь 2-ӧд лунӧдз — Рочмуса дзоньвидзалун министрӧс вежысь. 
Уйба Комиын.
Рочму Федерацияса Президент Володь Путин индӧдӧн пуктӧма Коми Республикаса Юралысьлысь удж вӧчысьӧн 2020-ӧд вося косму тӧлысь 2-ӧд лунсянь.
2020-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ В.В. Уйба вӧлі бӧрйӧма Коми Республикаса Юралысьӧн. Сы вӧсна кипасалісны 73,18% бӧрйысьысь (145 058 морт). Бӧрйысьны волӧма сӧмын 30,14 морт. 
2024-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 5 лунӧ юӧртіс отставкаӧ мунӧм йылысь. Тайӧ жӧ лунас отставкасӧ вӧлі примитӧма Россияса президент Владимир Путинӧн.
Туялан удж.
Йӧзӧдӧма 290 сайӧ туясян удж.
«Медицина экстремальных ситуаций» да «Медицинская радиология и безопасность» журналъясын медшӧр редактор. 
Гозъя олӧм.
Гӧтырыс — Галина Юрьевна — врач, быдтӧны вит челядьӧс.
Крюков Владилен Васильевич

Крюков Владилен Васильевич (1925—) — коми кывбуралысь, велӧдысь.
Олан туй.
Владилен Крюков чужӧма 1925-ӧд вося косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ. Ӧтилаын гижӧма, мый сійӧ чужӧма Яренскын. Мӧдлаын — Кардор обласьтын Лена районса Тохта сикт сӧвет улӧ пырысь Савкино грездын. 1934-ӧд воын сылӧн батьыс, Василий Константинович Крюков, фельдшер, вуджӧма семьянас Коми АССР-ӧ, 1934—1956-ӧд воясӧ уджалӧма Удора районса Йӧртымдін сикт бурдӧдчанінын. Уна вося бур уджысь СССР-са Вылыс Сӧвет Президиумлӧн 1951-ӧд вося косму тӧлысь 14-ӧд лунся Шуӧмӧн В. К. Крюковлы сетӧма Ленин орден.
В.В. Крюков 1939—1943-ӧд воясӧ велӧдчӧма Велӧдысьяслӧн институтса Кыв да литература юкӧнын. Сылӧн велӧдысьяс лыдын вӧлӧма СССР-са наука академияысь член-корреспондент, финн-йӧгра кывъяс да войтыр нималана туялысь, профессор Д. В. Бубрих, коді сы кадӧ Сыктывкарса Велӧдысьяслӧн институтын веськӧдлӧма коми кыв да литература кафедраӧн. Лёка аддзӧм вӧсна В.В. Крюковӧс эз босьтны Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. «Гӧрд» дипломӧн помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны Удора районса Йӧртымдін сиктӧ, а 1944—1956-ӧд воясӧ сійӧ велӧдӧма Косланса школаын коми, роч, немеч кывъяс, литература.
Гижан удж.
Гижны босьтчӧма 5-ӧд классянь, но гижан удж йылысь кутӧма мӧвпавны сӧмын студенталігӧн. Йӧзӧдлӧма войнакӧд йитчӧм кывбуръяс «За новый Север» газетын. Гижӧма комиӧн, рочӧн да немеч кывйӧн, лыддьӧма кывбуръяссӧ велӧдчысьяслы. 
1948-ӧд воын котыртӧма «Удораса пионеръяс» литература кружок, кӧні быдмӧмаӧсь нималана коми гижысьяс: Альберт Ванеев, Борис да Леонид Палкинъяс, Юрий Васютов, Анатолий Афанасьев, Валерий Муравьёв, Альберт Попов да мукӧд. Асьныс вӧлі дасьтӧны ки помысь журналъяс.
Алжир

Алжир (; ) — тайӧ му Африкаын.
Enya

Enya (Мадонна Луиза 'Вероника' Чикконе Ричи, ) тайӧ Ирландия сьылысь.
Немачки пас

Постоји неколико верзија порекла рођења. Према једном од њих, пас је одгајан преласком великих стражарских паса и Греихоунд - а, према другој верзији-преласком свиња и булдога. Стандарди расе су регистровани и одобрени крајем деветнаестог века у Немачкој.
Тежина.
Тежина суки је у просеку 45 — 59 кг.
Тежина кобелей је 54 — 90 кг.
Раст.
Кучке - од 71 до 81 цм;
Каблови - од 76 до 86 цм;
Пахорукова Вера Васильевна

Пахорукова Вера Васильевна (1937—2020) — перым коми гижысь, перым коми литература туялысь.
Олан туй.
Вера Пахорукова чужӧма 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ Перым Коми кытшысь Юсьва районса Улыс Волпадор грездын. Батьыс, Василий Фёдорович, вӧлӧма школаса директорӧн, а мамыс, Нина Дмитриевна, уджалӧма изба-читальянын. 
1951—1955-ӧд воясын велӧдчӧма Кудымкарса педагогика училишӧын. 1960-ӧд воын помалӧма Перым канмуса педагогическӧй институтын филология факультетысь коми-перым-роч юкӧн. 1960—1964-ӧд воясӧ уджалӧма перым коми кывйысь методистӧн Перым Коми кытшса Велӧдысьясӧс сӧвмӧдан институтын, 1964—1968-ӧд воясӧ — Кудымкарса педагогика училишӧын роч кыв да литература велӧдысьӧн.
1968—1971-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са Коми филиаллӧн аспирантураын. 1971—1978-ӧд воясӧ вӧлӧма СССР-са Коми филиаллӧн Кыв, литература да история институтын научнӧй сотрудникӧн.
1978-ӧд восянь уджалӧма Сыктывкарса канму университетын: 1996-ӧд восянь — коми литература да фольклор кафедраса профессор.
2001—2014-ӧд воясӧ уджалӧма Коми канмуса педагогика институтын.
Кулӧма 2020-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 7-ӧд лунӧ Вежа Петыркарын.
Туялан удж.
1974-ӧд воын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация (темаыс — «Зарождение и развитие коми-пермяцкой прозы»), 1997-ӧд воын — филология доктор ним вылӧ диссертация (темаыс — «Коми-пермяцкая проза в контексте пермских литератур»).
Дасьтӧма мукӧд коми литература туялысьяскӧд ӧтув куим том «Коми литература история» монография (1980, 1981).
Чувьюрова Ирина Ивановна

Чувьюрова Ирина Ивановна (1971) — коми шылад тэчысь.
Олан туй.
Ирина Чувьюрова чужӧма 1971-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 26-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Печора районса Соколов сиктын. 
1992-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса педагогика колледж, лоӧма подув классъяс велӧдысьӧн, да В. Т. Чисталёв нима Коми Республикаса культура колледж. 1997-ӧд восянь уджалӧ Сыктывдін районса культура керкаын хормейстерӧн. Олӧ да уджалӧ Выльгорт сиктын.
Шылад тэчӧм.
И. И. Чувьюрова гижӧ кывбуръяс да ачыс жӧ дасьтӧ на дорӧ шыладсӧ. Гижӧма уна коми сьыланкыв, кодъясӧс сьылӧны профессиональнӧй да асшӧр сьылысьяс да котыръяс: «Зӧнзӧвӧй» хор, Коми Республикаса культура колледжлӧн «Пелысь мольяс», «Сигудӧк», «Асъя кыа» и с.в, Лидия Логинова, Виктория Пыстина, Наталья Канова.
Быд во петкӧдчӧ асшӧр шылад тэчысьяслӧн «Василей» республикаса конкурс-гажын, тшӧкыда сьыланкывъясыс шедӧдӧны бур местаяс: «Чужан керка» (2010, торъя козин ютырсянь), «Коми му» (2012, торъя козин), «Гын сапӧг» (2013, видзӧдысьяссянь козин), «Менам чужан муӧй» (2014, 3 места), «Самӧвар» (2017, 2 места).
Йӧзкостса сьыланкыв сьылысьяслӧн «Завалинка» ставроссияса фестиваль кежлӧ гижӧма «Играй, гармонь!» сьыланкыв (сьылӧма «Зӧнзӧвӧй» хор, кывъясыс И. И. Уляшовалӧн жӧ).
Сьыланкывъясыс пырӧмаӧсь некымын дискӧ: «Кор волӧ тулыс» (2009) — асшӧр диск. Ирина Чувьюрова кывъяс вылӧ да «Потешки» челядь ансамбльӧн сьылӧм сьыланкывъясыс веськалісны челядьлы «Лукошечко счастья» (2011) да челядь видзанінъяслы «Дзолюкъяс» (2013) дискъясӧ (лэдзӧма Коми Республикаса йӧзӧс велӧдан министерство). Пырисны сылӧн сьыланкывъясыс и караоке-дискӧ, мый дасьтӧма 2015-ӧд воын Коми Республикаса национальнӧй политика министерство.
Веськӧдлӧ «Зӧнзӧвӧй» да «Шуда кад» йӧзкостса хоръясӧн. 2016-ӧд воын лӧсьӧдӧма челядьлысь «Эзысь шор» фольклор котыр. Челядьлы коми сьыланкывъяса «Сьыланкывкӧд коля» да «Василёк» республикаса фестивальясын сьылысь котырыс шедӧдӧма мӧд местаяс.
Общественнӧй удж.
Веськӧдлӧ инвалидъяслӧн ставроссияса котырысь Сыктывдін районса чукӧрӧн. Водзмӧстчӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмын.
Тарту

Тарту (эст. "Tartu") - тайӧ Эст Муса кар
Йӧз: гӧгӧр 93 865
Грузинъяс

Грузинъяс (грузин: ქართველები) — Европаын олысь картвель войтыр, кодлӧн эм аслас канму — Грузия.
Митюшёва Надежда Алексеевна

Митюшёва Надежда Алексеевна (1949) — коми общественник, ас му туялысь.
Олан туй.
Надежда Митюшёва чужӧма 1949-ӧд вося сора тӧлысь 11-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1966-ӧд воын эзысь медальӧн помалӧма 4-ӧд номера сыктывкарса шӧр школа. 1968—1971-ӧд воясӧ очнӧя велӧдчӧма Ленинград канму университетса журналистика факультетын. 1971-ӧд вося моз тӧлысьсянь уджалӧма Сыктывкарын «Красное знамя» газетын. 1974—1978-ӧд воясӧ уджысь орӧдчытӧг водзӧ велӧдчӧма Ленинград канму университетса журналистика факультетын.
1972—1975-ӧд воясӧ уджалӧма И.А. Куратовлӧн литературно-мемориальнӧй музейын, 1975—1989-ӧд воясын — Коми республикаса краеведческӧй музейын (ӧні — Коми Республикаса вужвойтырлӧн музей) старшӧй научнӧй сотрудник. 1990—1994-ӧд воясын — Коми Республикаса финн-йӧгра культура шӧринын. Пенсия вылӧ петӧма 1999-ӧд воын.
Общественнӧй удж.
1990-ӧд воясын водзмӧстчӧма общественнӧй да политическӧй олӧмын. Котыртӧма СССР-са народнӧй депутатпу В. Вахнинлысь бӧрйысьӧмводзвывса уджсӧ. Дас во чӧж водзмӧстчӧма «Доръям асьнымӧс» ютырын, 1993-ӧд восянь — веськӧдлысь. 1994—2000-ӧд воясын редактируйтӧма «Доръям асьнымӧс» газет. 1990 да 1994-ӧд воясын пырӧдчӧма Коми Республикаса Каналан Сӧветӧ бӧрйысьӧмъяс, 2003-ӧд воын — Сыктывкарса Сӧветӧ бӧрйысьӧмӧ.
Гижан удж.
Мукӧдыскӧд ӧтвылысь вуджӧдӧма коми кыв вылӧ морт инӧдъяс йылысь Декларация (1996), редакторалӧма да лӧсьӧдӧма «Мича ывла, коми вужвойтыр да морт инӧдъяс» небӧг (2001), «Финн, коми да роч учёнӧйяслӧн изьватас сёрнисикас туялӧм да талунъя олӧм» CD-ROM (Изьва, 2010). Гижӧма коми театрса искусство йылысь да йӧзӧдӧма «Коми театр. Свет минувшего» (Сыктывкар, 2014) небӧг.
Корсьысьӧма да йӧзӧдӧма коми гижысьяслысь, шылад тэчысьяслысь, актёръяслысь олан туй йывсьыс.
Ген Алексей Леонидович

Ген Алексей Леонидович (1965) — коми шылад тэчысь.
Олан туй.
Алексей Ген чужӧма 1965-ӧд вося йирым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кӧрткерӧс районса Пӧдтыбок посёлокын. 
Помалӧма Сыктывкарса искусствояс училишӧ (баян класс серти), культура да искусствоса Санкт–Петербург университет (2002). Олӧ да уджалӧ Кӧрткерӧсын.
Шылад тэчӧм.
Кыдзи шылад тэчысь дасьтӧ эстраднӧй сьыланкывъяс, йӧзкостса нырвизя, театръяслы да челядьлы шылад. Гижис коми да роч кывбуръяс вылӧ уна сьыланкыв (кывъясыс Евгений Козловлӧн, Зоя Шиликовалӧн, Светлана Генлӧн, Надежда Мирошниченколӧн, Нёбдінса Витторлӧн, и с.в.). 
Пырӧдчылӧма уна конкурсӧ да фестивальӧ.
Веськӧдлӧ «Зыряночка» сьылан котырӧн.
Епанешников Андрей Николаевич

Епанешников Андрей Николаевич (1973) — коми артист, Коми Республикаса нимӧдана артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй.
Андрей чужӧма 1973-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ Сыктывдін районса Час сиктын. Помалӧма Коми Республикаса искусствояс училишӧ (1995), Ярославльса канму театральнӧй институт «драмаа театр да кино артист» специальносьт серти.
Ворсӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын.
Петрухин, Владимир Яковлевич

Влади́мир Я́ковлевич Петру́хин (1950) — археология туялысь, история наукаясса доктор, профессор.
Олан туй.
Ӧні уджалӧ Славян туялан институтын.
Гущин Василий Яковлевич

Гущин Василий Яковлевич (1952) — коми шылад тэчысь.
Олан туй.
Василий Гущин чужӧма Коми АССР-ысь Луздор районса Слудкаын 1952-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Помалӧма Сыктывкарын культура училишӧ, Перымса культура институт. 28 во чӧж, 1986-ӧд вося рака тӧлысьсянь 2014-ӧд воӧдз веськӧдлӧма В.Т. Чисталёв нима «Эжваса дзоридзьяс» йӧзкостса хорӧн.
Шылад тэчӧм.
Сьыланкывъяссӧ тэчӧ 1979-ӧд восянь. Сетӧӈа мӧвп да котыртӧма 1994-ӧд воын «Василей» республикаса гаж. 
В. Гущинлӧн сьыланкыв серти «Коми гор» телерадиокомпания снимайтӧма «Ой, олӧм олӧм» фильм (режиссёрыс Н.М. Чадоромцева). «Васьӧ-Касьӧ нимлунасьӧ», «Ӧти муслуныд», «Ёртасьӧмлӧн би» и «Гущин Глас» аудиодискъясын йӧзӧдӧма авторлысь 102 сьыланкыв.
Артеева Агафья Тимофеевна

Артеева Агафья Тимофеевна (1918—1996) — нималана коми вӧралысь, Ленин орден новлӧдлысь.
Олан туй.
Агафья Артеева чужӧма 1918-ӧд вося рака тӧлысь 28-ӧд лунӧ Кардор губерняысь Изьва-Печора уездса Мокчойын (ӧні Изьва районса Мокчой сикт) кӧр видзысь семьяын. Бать-мамыскӧд 1930-ӧд воясӧ овмӧдчӧма Каратайка посёлокӧ, кодӧс сӧмын на вӧлі кыпӧдӧны. 1939-ӧд восянь уджалӧма К.Е. Ворошилов нима колхозын. 
Агафьялӧн верӧсыс вӧлӧма вӧралысьӧн. Кор сылы вӧлӧма 23 арӧс, верӧсыс вӧйӧма «Комсомолец» буксир экипажкӧд ӧтвылысь. Агафья босьтчӧма вӧравны, сійӧс велӧдӧма Василий Иванович Филиппов. 
А.Т. Артеева вӧралӧма тундраын нелямын вит во — 1942-сянь 1987 воӧдз. Кыйдӧссӧ сдайтӧма канмулы.
1947-ӧд восянь 1957 воӧдз вӧлӧма вӧралысьяс пӧвстын ставсоюзса социалистическӧй соревнованньӧын вермысьӧн.
Куимысь ветлӧма ВДНХ вылӧ. 1956-ӧд воын сійӧс вӧлі бӧрйӧма Юшар сиктсӧветса депутатӧн.
Бур уджысь сылы сетӧма уна аттьӧалана гижӧд, ружйӧ (премиа пыдди), «1941–1945 воясса Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь» медаль да «1941–1945 воясса Айму вӧсна Ыджыд тышын Вермӧмсянь 50 во» казьтылана медаль. Вӧралӧмын ыджыд вермӧмъяс шедӧдӧмысь 1971 воын наградитӧма Ленин орденӧн.
Кулӧма 1996-ӧд вося ода-кора тӧлысь 13-ӧд лунӧ Яран асвеськӧдлан кытшса Каратайка посёлокын.
Гӧрд бӧжа кай

Гӧрд бӧжа кай (, ) — ичӧтик сьылысь лэбач. Медмича кайяс лыдысь, кодъяс олӧны Россиялӧн европаса юкӧнса паркъясын да садъясын.
Ыджда да рӧм.
Ичӧтик тылаборда, пышкай ыджда кымын: тушаыс овлывлӧ 17 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 20 граммӧдз, шеныштӧм бордйыс 27 сантиметр пасьта. Тайӧ лэбачыслӧн медвойдӧр синмад шыбитчӧ би кодь гӧрд бӧжыс. 
Ай лэбачыслӧн тулыснас юр ӧтар-мӧдар бокыс да голяыс сьӧд, кымӧсыс дзик еджыд, но нырладорас тӧдчӧ сьӧд визь. Юр вылысладорыс да мышкуыс рудов. Морӧсыс, туша бокыс да улысыс бӧжыс кодь жӧ гӧрд рӧма. Энь пӧлыслӧн бӧжыс айыслӧн кодь, мукӧдлатіыс торъялыштӧ. Синмыс перкаль, нырыс да кокыс сьӧд. Пукалігас кадысь кадӧ бӧжсӧ тіркӧдӧ.
Паськалӧм да оласног.
Коми муын гӧрд бӧжа кайяс олӧны-вылӧны паськыда — лынвывсяньыс войвылӧдзыс, паныдасьлывлӧны пӧ весиг тундрабердса вӧръясын. Шоныдінъясысь локталӧны миянӧ косму тӧлысь помсянь ода-кора шӧрӧдз. Овмӧдчылӧны шоч пуяса вӧраинъясын, вӧр дорӧсъясын, садъясын да карса паркъясын. Мыйӧн сӧмын воасны чужанінас, айыс заводитӧ сьывны-дзользьыны асывсяньыс сёр рытӧдз, войнас весиг оз ланьтлы. Но мыйтакӧ кад кольӧм мысти дугдӧ шыалӧмсьыс.
Чужанінсӧ эновтӧны кӧч тӧлысьын, тӧвйӧны Африкаса муясын.
Поздйысьӧм.
Быдтысигкежлас позсӧ лӧсьӧдӧны пу горсйӧ либӧ ув-лӧп чукӧр пытшкӧ, пу вужъяс улын тыртӧминъясӧ, овлывлӧ и пес чипас костӧ, керка вевт улӧ. Пыр зільӧны поздысьны сідзи, медым ортсысяньыс оз вӧлі тыдав. Пӧжны пуктӧны чутъястӧм лӧзов рӧма сизим колькйӧдз. Пӧжсьӧмыс кыссьӧ кык вежонӧдз. Кызвын кадас позъяс пукалӧ сӧмын эньыс. Кольксьыс петӧм бӧрын пиянсӧ вердӧны гознан лэбачыс. Аслыныс и быдтасъясыслы сёянсӧ корсигӧн пӧ лунтырся лэбалӧмыс артмывлӧ 40 километрысь на унджык.
Том йылӧмыс дзикӧдз эновтӧны познысӧ да бать-мамнысӧ сӧмын сэки, кор найӧ пондӧны лӧсьӧдны да пӧжны мӧд позтырсӧ.
Сёян.
Пӧткӧдчӧны гӧрд бӧжа кайяс яя сёянӧн. Куталӧны-кокалӧны бобувъясӧс да быдмӧгъяслы лёк вӧчысь мукӧд сикас гагӧс. Кӧдздӧдыштӧм бӧрын, кор гут-гагйыд абу нин, чӧсмасьӧны вӧрса вотӧсӧн.
Рӧдвуж кывйын.
Гӧрд рӧм сертиыс нимтӧны лэбачсӧ оз сӧмын рочьяс да комияс, но и мукӧдлаын. Сідз, удмуртъяс ногӧн гордбыж (комиӧдны кӧ, гӧрд бӧж ). Став гӧрд бӧжа кайяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны дас сикасӧс, квайтыс на пиысь олӧны Россияын.
Семиков Илья Сергеевич

Семиков Илья Сергеевич (1993) — Коми Республикаысь лызьӧн котралысь, Россияса чемпион (2016).
Олан туй.
Илья Семиков чужис Чилимдін районса Чилимдін сиктын 1993-ӧд вося йирым тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Лызьӧн котравны кутіс 7 арӧссянь тренер Иван Трофимович Попов дорын. 2011 воын пыртӧма «Ӧтувтӧм командаяслӧн спорт дасьтан шӧрин» КР-са КАУ-лӧн ӧтувтӧм котырӧ. Семиков И.С. — лызьӧн котралӧмысь Россияын спорт мастер, Россия да Коми Республикаса ӧтувтӧм командаясӧ пырысь. Велӧдчӧ Сыктывкарса канму университетлӧн сьӧм-экономика факультетын.
Чичивичи

Чичивичи (, ) — ичӧтик тылаборда.
Ыджда да рӧм.
Ичӧтик тылаборда, пышкай ыджда кымын, тушаыс 18 сантиметрӧдз овлывлӧ, сьӧктаыс 23 граммӧдз. Шеныштӧм бордйыс 28 сантиметр пасьта. Ай лэбачыслӧн гӧн рӧмыс синмӧ шыбитчана. Юр вылысыс, голяыс, зобйыс да морӧсыс дзик гӧрд, мышкуыс сьӧдовгӧрд, кынӧм улыс алӧйгӧрд, бӧжыс да бордйыс рудовгӧрд. Энь пӧлыс абу сэтшӧм яръюгыд, вывтырыслӧн кызвынлатіыс сімруд, улысладорыс вижовгӧрд, бордйыс кельыд рӧма кык визя. Гознанныслӧн синмыс, нырыс да кокыс ӧткодь пемыдперкаль.
Тайӧ лэбач сикасыс торъялӧ мукӧд кайсьыс оз сӧмын гӧн рӧмнас, но тшӧтш и дзользьӧмнас. Чуксасигас найӧ быттьӧ юасьӧны: «чичи-вачи-вичи?», «чичи-вачивичи?». Татшӧм шыяса сьылӧмыс, тыдалӧ, и чуйдӧдӧма артмӧдны чичивичи нимсӧ.
Паськалӧм.
Шӧр оланіныс чичивичилӧн Азияса муясын, но паныдасьлывлӧ кӧнсюрӧ и Асыввыв Европаын. Комиын паськыда жӧ олӧ. Сӧмын тундраын да пармалӧн дзик нин войвывладорас он казявлывлы.
Оласног да поздйысьӧм.
Индияын да Асыв-Лун Китайын тӧвйӧм бӧрын лэбачьясыс локтӧны миянӧ ода-кора помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн. Овмӧдчыны зільӧны сук баддя да льӧм пуяса васӧд ю ковтысъясӧ. Гозйӧдчӧны сӧмын гожъянінъясас воӧм мысти. Быдтысянінсӧ лӧсьӧдӧны джуджыд петшӧра тшӧкыд пушйӧд пытшкӧ. Кыпыд познысӧ тэчӧны быдмӧг заясысь оз ёна вылӧ мусяньыс пучер бердса вож вылӧ. Пыдӧсас вольсалӧны небыд турун. Та могысь ноксьӧ сӧмын энь лэбачыс, айыс ньӧти оз отсась. Позтырас овлывлӧ посньыдик квайт колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын эньыс жӧ кык вежонӧдз. А айыс оз эновт пӧвсӧ, вердӧ сійӧс да гажӧдӧ аслас дзользьӧм-сьылӧмнас. Кайпияныслӧн чужӧм бӧрын бать-мамныс ӧтвылысь ваялӧны налы сёянсӧ. Моз тӧлысь пуксигӧн быдтасъясыс 16 лун тырӧм бӧрын пондӧны лэбавны да эновтӧны познысӧ. 
Чужанінсӧ эновтӧны лӧня кӧдздӧдтӧдз на моз тӧлысьын да, лунвылӧ мунӧмсӧ налысь он и казявлы.
Сёян.
Чичивичияс пӧткӧдчӧны быдмӧг кӧйдысӧн да гаръясӧн, кокавлывлӧны тшӧтш и гагъясӧс.
Рӧдвуж кывйын.
Перым войтыръяслӧн ӧтувъя лэбач нимыс абу. Удмуртъяс нимтӧны ас ногыс: валуллясь да горд дзольгыри, кодъяс гӧгӧрвосьӧны, кыдзи «вӧв вӧтлысь» да «гӧрд воробей». Воддза нимсӧ лӧсьӧдігӧн найӧ ӧткодялӧмаӧсь лэбачыслысь шыалӧмсӧ вӧлӧн мунігӧн вӧтлысьыслысь чибӧ вылас горӧдлӧмъяскӧд, а мӧд нимыслы подувнас лоӧма вывтыр гӧныслӧн гӧрд рӧмыс.