tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Лихачёв Михаил Павлович

Лихачёв Михаил Павлович (1901—1937) — перым коми гижысь, вуджӧдчысь, перым коми литературалы подув пуктысь, велӧдан небӧгъяс дасьтысь.
Олан туй.
Михаил Лихачёв чужӧма 1901-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ (вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лунӧ — выль стиль серти) Перым губерняысь Соликамск уездса (ӧні — Кудымкар районса) Йӧг сиктын. Помалӧма Йӧгса кык класса училишӧ, Кудымкарса вылыс начальнӧй училишӧ, Юсьваын велӧдысьяслысь семинария (1919-ӧд воын). Уджалӧма Поносовса да Йӧгваса начальнӧй школаясын (1919—1920), нуӧдӧма грамотаӧ велӧдан удж (котыртӧма ликбез да комсомол котыръяс). 1920—1921-ӧд воясӧ Гӧрд армияын служитӧм бӧрын веськӧдлӧма Йӧгваса, Шипицын начальнӧй школаясӧн (1921–1924). 1925-ӧд воын уджалӧма йӧзӧс велӧдан Кудымкарса юкӧнын, 1926—1930 воясӧ — Перым-Коми кытшса «Гӧрись» газетын. 1930-ӧд восянь велӧдчӧма Москваса редакционно-издательскӧй институтын да ӧттшӧтш уджалӧма перым коми кыв вылын велӧдан да художествоа небӧг йӧзӧдан Шӧр небӧг лэдзанінлӧн Перым-Коми секцияын (1930–1933). 1933-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьсянь уджалӧма Перым Коми кытшса исполкомлӧн туясян бюроын. 
1937-ӧд воын Михаил Лихачёвӧс мыждӧны «революциялы паныд удж нуӧдӧмысь» да сійӧ жӧ воас, аслас чужан луннас, лыйлӧны. Реабилитируйтӧма 1956-ӧд воын.
Гижан удж.
Гижан уджӧ босьтчӧма 1923-ӧд воын. Медводдза кывбуръясыс петавлӧмаӧсь «Гӧрись» газетын да «Ордым» журналын. 1926 воын гижысьлӧн петӧ «Пионер» медводдза асшӧр кывбур чукӧр да «Выль туйӧт» медводдза повесьт. 1936 воын Кудымкарын вӧлі йӧзӧдӧма «Менам зон» (Менам пиӧй) роман — перым-коми литератураын медводдза ыджыд гижӧд.
Некымын небӧг лэдзанінын петавлӧма 20 сайӧ литературно-художественнӧй да велӧдан небӧг.
Перым коми кыв вылӧ вуджӧдлӧма А. Пушкинлысь, Н. Некрасовлысь, А. Кольцовлысь, Д. Бедныйлысь, А. Бартолысь кывбуръяссӧ, М. Горкийлысь «Мам» роман да висьтъяссӧ, Н. Островскийлысь «Как закалялась сталь» да мукӧд. 
1934-ӧд воын вӧлі бӧрйӧма гижысьяслӧн I-дза ставсоюзса съезд вылӧ, кӧні сійӧс босьтӧмаӧсь СССР-са гижысь котырӧ. Сэн жӧ тӧдмасьӧма А. М. Горкийкӧд.
Паметь.
1991-ӧд воын лӧсьӧдӧма М.П. Лихачёа нима литературнӧй премия. Сылӧн нимӧн шуӧма Кудымкарын шӧр улича да Перым-Коми кытшса вужвойтырлӧн небӧгаин, ӧшӧдӧма казьтылан пӧв Кудымкарса администрацияын (Лихачёв ул., 54); сылӧн нимыс индӧма Перым Коми кытшса гижысьлӧн памятникын (Кӧч сикт, 2004 во).
И

Ии (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 8.
Шуанног.
роч — [i], [ɨ]
украин — [ɪ]
русин — [ɪ]
серб — [i]
македон — [i]
казах — [ɘj], [əj]
Беларус кывйын [i] шы пасйӧм пыдди гижӧны І.
Ѝ

Ѝѝ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ болгар да македон кывъясын омонимъясӧ торйӧдӧм пыдди, пример вылӧ: и — "и, да" / ѝ — "сылысь, сылы" (ань рода).
Серб кывйын Ѝ вӧдитчӧны [i] шылӧн дженьыд кыз тон пасйӧм пыдди.
Роч да украин кывъясын ѝ вӧдитчисны XX нэмлӧн водзӧдз И шыпас вылын личкӧм пасйӧм пыдди (ӧні и́), пример вылӧ: вѝна — "винаяс" / вина̀ — "мыж".
Мукӧддырйи ѝ вӧдитчӧны роч кывчукӧръясын содтӧд личкӧм пасйӧм пыдди, пример вылӧ: жѝзнеспосо́бный.
Ѐ

Ѐѐ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ македон кывйын омонимъясӧ торйӧдӧм пыдди, пример вылӧ: не — "абу" / нè — "миянӧс", се — "ас" / сè — "став".
Серб кывйын Ѐ вӧдитчӧны [e] шылӧн дженьыд кыз тон пасйӧм пыдди.
Роч да украин кывъясын ѐ вӧдитчисны XX нэмлӧн водзӧдз Е шыпас вылын личкӧм пасйӧм пыдди (ӧні е́), пример вылӧ: ужѐ — "нин" / у̀же — "векниджык".
Мукӧддырйи ѐ вӧдитчӧны роч кывчукӧръясын содтӧд личкӧм пасйӧм пыдди, пример вылӧ: псèвдосфе́ра.
Й

Йй — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [j] либӧ [ʝ]. Серб да македон анбурын та шы пасйӧм пыдди гижӧны ј.
История.
Шыпас петӧма вичко славян анбурын XV — XVI нэмъясӧ. Роч анбурӧ Й пырис 1735 воӧ.
І

Іі (важ слав. либӧ ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 10.
Шуанног.
коми — [i], сӧмын чорыд д, з, л, н, с, т бӧрын
ня-ася — [i], сӧмын чорыд д, н, т бӧрын
украин — [i]
беларус — [i]
русин — [i]
казах — [ɪ]
хакас — [ɪ]
История.
Роч кывйын 1918 воӧдз і вӧдитчисны и пыдди гора шыяс да й водзын, а сідзжӧ омонимъясӧ міръ ("быдму") / миръ ("чӧвлун") торйӧдӧм пыдди. XIX нэмлӧн водзӧдз роч і тшӧкыда гижисны кыдз ї. 
Болгар анбурын і бергаліс 1878 воӧдз.
Вичко славян кывйын і вӧдитчӧны кыдз рочын 1918 воӧдз; а сідзжӧ эллин пыртӧм кывъясын: "стіхъ" (στίχος), "літургія" (λειτουργία), "херувімъ" (χερουβίμ), "епіскопъ" (ἐπίσκοπος), "віно" (οἶνος), ас нимъясын "Давідъ, Ніколай, Міхаилъ, Васілій, Кѵріллъ, Адонаі, Хрістосъ". Вичко шрифтъясын і тшӧкыда гижӧны кыдз .
1844-1923 воясӧ Іі вӧдитчисны осет кирилл анбурын (ӧні Ии).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин I
Эллин Ι
Ї

Її — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ украин да русин кывъясын. Шуанног — [ji].
XVIII — XIX нэмъясӧ Ї вӧдитчисны серб анбурын (ӧні ј).
XIX нэмлӧн водзӧдз роч анбурын і тшӧкыда гижисны кыдз ї. Важ славян шрифтъясын і сідзжӧ гижӧны кыдз .
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ï
Ј

Јј — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб, черногор, македон, алтай да кильдин саами кывъясын. 
Шуанног.
серб — [j]
черногор — [j]
македон — [j]
азербайджан — [j]
алтай — [d͡z], [ɟ]
кильдин саами — [j̊], сідзжӧ гижӧны кыдз Ҋҋ
История.
Серб анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Вук Стефанович Караджич 1818 воӧ. Македон анбурӧ Ј пырис 1944 воӧ.
XIX нэмӧ Ј вӧдитчисны украин кывйын, т. ш. драгоманов анбурын (ӧні й либӧ дзебсясьӧ шыпасъясын є (је), ї (јі), ю (ју), я (ја)).
1991 воӧдз Јј вӧдитчисны азербайджан кирилл анбурын (ӧнія латин азербайджан анбурын Yy).
Сідзжӧ Ј бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [j] пасйӧм пыдди (ӧні й, ъ либӧ дзебсясьӧ шыпасъясын е (је), ё (јо), ю (ју), я (ја)).
1844-1923 воясӧ Јј вӧдитчисны осет кирилл анбурын (ӧні Йй).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин J
Эллин Ϳ
Ԁ

Ԁԁ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [d] пасйӧм пыдди (ӧні д).
Видзӧдӧй тшӧтш.
d
Ԃ

Ԃԃ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [ɟ] пасйӧм пыдди (ӧні дь либӧ д гора шыяс е, ё, и, ю, я водзын).
Ԅ

Ԅԅ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [ʑ] пасйӧм пыдди (ӧні зь либӧ з гора шыяс е, ё, и, ю, я водзын).
Ԇ

Ԇԇ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [d͡ʑ] пасйӧм пыдди (ӧні дз).
Ԉ

Ԉԉ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [ʎ] пасйӧм пыдди (ӧні ль либӧ л гора шыяс е, ё, и, ю, я водзын).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Љ
Ԋ

Ԋԋ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [ɲ] пасйӧм пыдди (ӧні нь либӧ н гора шыяс е, ё, и, ю, я водзын).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Њ
Ƕ
Ԍ

Ԍԍ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [ɕ] пасйӧм пыдди (ӧні сь либӧ с гора шыяс е, ё, и, ю, я водзын).
Видзӧдӧй тшӧтш.
G
Ԏ

Ԏԏ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [c] пасйӧм пыдди (ӧні ть либӧ т гора шыяс е, ё, и, ю, я водзын).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꚍ
τ
Ꞇ
Җ

Җҗ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, уйгур, калмык да дунган кывъясын.
1995 воӧдз Җҗ вӧдитчисны туркмен кирилл анбурын (ӧнія латин туркмен анбурын Jj).
Сідзжӧ Җ бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [d͡ʒ] пасйӧм пыдди (ӧні дж).
Шуанног.
тотара — [ʑ], [d͡ʑ], латин тотара анбурын C
уйгур — [d͡ʒ], латин уйгур анбурын C, араб ج
калмык — [d͡ʒ]
дунган — [ʈ͡ʂ], [t͡ɕ]
З́

З́з́ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ черногор кывйын. Шуанног — [ʑ] (латин анбурын Źź).
С́

С́с́ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ черногор кывйын. Шуанног — [ɕ] (латин анбурын Śś).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ć
Ш

Шш (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ʃ].
Щ

Щщ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас.
Шуанног.
роч — [ɕ]
украин — [ʃt͡ʃ]
русин — [ʃt͡ʃ]
болгар — [ʃt]
курд — [d͡ʒ]
Беларус анбурын [ʃt͡ʃ] пасйӧм пыдди гижӧны шч.
История.
Щ бергаліс 1918-1932 да 1936-1938 воясӧ коми молодцов анбурын [t͡ʃ] пасйӧм пыдди (ӧні тш).
Љ

Љљ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб, черногор, македон да ительмен кывъясын. Шуанног — [ʎ] (латин серб анбурын lj).
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ЛЬ ль. Серб анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Вук Стефанович Караджич 1818 воӧ. Македон анбурӧ Љ пырис 1944 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ԉ
Њ

Њњ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб, черногор, македон, ительмен да удэгей кывъясын. Шуанног — [ɲ] (латин серб анбурын nj).
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура НЬ нь. Серб анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Вук Стефанович Караджич 1818 воӧ. Македон анбурӧ Њ пырис 1944 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ԋ
Ӈ

Ӈӈ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: ханты, манси, кильдин саами, яран, нешан, ня-ася, маду, сёлькуп, долган, тофалар, нивх, луораветлан, коряк, ительмен, кет, эвенки, эвен, нанай, негидал, ороч, удэгей, ульч, уильтин. Шуанног — [ŋ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꜧ
Ŋ
Ԩ

Ԩԩ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ уильтин кывйын. Шуанног — [ɲ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ӈ
Ӄ

Ӄӄ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: ханты, сёлькуп, тофалар, нивх, луораветлан, коряк, ительмен, кет. Шуанног — [q].
Мукӧддырйи Ӄ пыдди гижӧны Қ.
XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын Ӄ вӧдитчисны осет, абхаз да сван анбуръясын.
Ԟ

Ԟԟ — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ бергаліс алеут кывйын. Шуанног — [q].
К

Кк (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [k] либӧ [q]. Лыд пасйӧм — 20.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин K
Эллин Κ
Ԕ

Ԕԕ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1927 воӧдз бергаліс мокша кывйын. Шуанног — [l̥] (ӧнія мокша анбурын лх либӧ льх).
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ЛХ лх.
Ԗ

Ԗԗ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1927 воӧдз бергаліс мокша кывйын. Шуанног — [r̥] (ӧнія мокша анбурын рх либӧ рьх).
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура РХ рх.
Ԙ

Ԙԙ — кирилл анбурлӧн шыпас, XX нэмлӧн водзӧдз бергаліс мокша кывйын. Шуанног — [æ] либӧ [jæ] (ӧнія мокша анбурын э либӧ я).
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ЯЕ яе.
Ӕ

Ӕӕ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ осет кывйын. Шуанног — [æ] либӧ [ə].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура АЕ ае. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен 1844 воӧ.
Л

Лл (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 30.
Шуанног.
роч — [l], [lʲ]
украин — [l], [lʲ]
беларус — [l], [lʲ]
болгар — [l], [ɫ], [lʲ]
серб — [l]
македон — [l], [lʲ]
монгол — [ɮ], [ɮʲ]
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эллин Λ
Латин Ʌ
Ԓ

Ԓԓ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: луораветлан, ханты да ительмен. Шуанног — [ɬ].
История.
Шыпас петӧма 1996 воӧ велӧдчан небӧгын "Ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ", роч Л [l] / луораветлан Ԓ [ɬ] торйӧдӧм пыдди.
Мукӧддырйи Ԓ пыдди гижӧны Ӆ либӧ Ԯ.
Ԯ

Ԯԯ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: нешан, ханты да ительмен. Шуанног — [ɬ].
Мукӧддырйи Ԯ пыдди гижӧны Ӆ либӧ Ԓ.
Э̇

Э̇э̇ — кирилл анбурлӧн шыпас, мукӧддырйи бергалӧ яран кывлӧн кывчукӧръясын да велӧдчан небӧгъясын э̇ [e] / э [æ] торйӧдӧм пыдди, пример вылӧ, хэ̇мʼ ("вир") / хэмʼ ("дженьыд").
Ӭ

Ӭӭ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [e] небыд д, н, т бӧрын. Сідзжӧ шыпас вӧдитчӧны нешан да сёлькуп анбуръясын.
История.
1924-1927 воясӧ ӭ бергаліс мокша кывйын. Шуанног — [æ] (ӧнія мокша анбурын э либӧ я).
XIX нэмӧ роч кывйын Ӭ мукӧддырйи вӧдитчисны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын [ø] либӧ [ə] (коми Ӧ) шы пасйӧм пыдди: "Гӭте, Шлӭцеръ, Тӭпферъ, Сентъ-Бӭфъ, Бӭрнсъ, Дӭфферинъ".
М

Мм (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [m]. Лыд пасйӧм — 40.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин M
Эллин Μ
Эллин Ϻ
Ӎ

Ӎӎ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [m̥].
Ӊ

Ӊӊ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [n̥].
Ӆ

Ӆӆ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [ɬ].
Мукӧддырйи мӧд ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын Ӆ гижӧны Ԯ либӧ Ԓ пыдди.
Ҋ

Ҋҋ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [j̊].
Мукӧддырйи Ҋ пыдди гижӧны Ј.
Ҏ

Ҏҏ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [r̥], пример вылӧ, "поҏтэ" [ˈpor̥tɛ] — вердны, "то̄ҏҏк" [toːr̥ːk] — пась.
Ԑ

Ԑԑ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ маду кывйын. Шуанног — [æ]. Мукӧддырйи ханты кывйын Ԑ гижӧны Є пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ɛ
ε
Р̌

Р̌р̌ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [r̥]. 1932—1937 воясӧ латин анбурын Р̌ р̌ пыдди гижисны R’ r’, 1979 воӧдз — диграф рш.
Ҍ

Ҍҍ (джын небыд пас) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын д, т, н бӧрын. Шуанног: дҍ — [dʲ], тҍ — [tʲ], нҍ — [nʲ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѣ
Ӓ

Ӓӓ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ керӧс мари, кильдин саами да ханты кывъясын. 1957—1995 воясӧ Ӓ вӧдитчисны гагауз анбурын (ӧні латин Ä).
Шуанног.
керӧс мари — [æ]
кильдин саами — [a] небыд д, н, т бӧрын
ханты — [ɐ]
гагауз — [æ]
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ä
Ӹ

Ӹӹ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ керӧс мари кывйын. Шуанног — [ɯ].
Ҡ

Ҡҡ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир кывйын. Шуанног — [q].
Ӑ

Ӑӑ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [ə] либӧ [ɒ]. Сідзжӧ ӑ вӧдитчӧны ханты да ительмен анбуръясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ă
Ӗ

Ӗӗ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [ɘ].
1924—1926 воясӧ ӗ вӧдитчисны мокша анбурын [ə] пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ě
Ҫ

Ҫҫ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир, чуваш да маду кывъясын.
Шуанног.
башкир — [θ]
чуваш — [ɕ] либӧ [ʑ]
маду — [ɕ]
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ç
Ҙ

Ҙҙ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир кывйын. Шуанног — [ð].
Ӳ

Ӳӳ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [y].
З̌

З̌з̌ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ня-ася кывйын, а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да вахан анбуръясын.
Ў

Ўў — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ беларус, дунган, нивх, юпик (Чукоткаса эскимос) да ительмен кывъясын.
Шуанног.
беларус — [w]
дунган — [u]
юпик — [β]
История.
Шыпас петӧма важ славян Ѵ̆ шыпасысь, кутшӧм XV — XIX нэмъясӧ бергаліс румын кирилл анбурын.
1837 воӧ шыпас вӧдитчисны украинаса кывбуркудйын «Русалка днѣстровая».
Беларус анбурӧ Ў пырис 1870 воӧ.
1993 воӧдз ў вӧдитчисны узбек кирилл анбурын [o] пасйӧм пыдди (ӧнія латин анбурын o‘).
1970-ӧд воясӧдз Ў бергаліс карачай-балкар анбурын.
1862—1923 воясӧ Ў вӧдитчисны осет кирилл анбурын [w] пасйӧм пыдди (ӧні У).
Н

Нн (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 50.
Шуанног.
роч — [n̪], [n̪ʲ]
украин — [n̪], [nʲ]
русин — [n̪], [n̪ʲ]
серб — [n]
болгар — [n], [ɲ]
македон — [n]
Видзӧдӧй тшӧтш.
H
Ң

Ңң — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах, тотара, башкир, калмык, кыргыз, тыва, хакас, шор, уйгур, юкагир да алеут кывъясын. Шуанног — [ŋ].
Дунган анбурын Ң вӧдитчисны дзик ӧти кывйын: ңә "дзодзӧг".
1995 воӧдз Ңң вӧдитчисны туркмен анбурын (ӧнія латин анбурын Ňň).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ⱨ
Ҥ

Ҥҥ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ мари, саха да алтай кывъясын. Шуанног — [ŋ].
Мукӧддырйи Ҥ вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [nʲ] пасйӧм пыдди.
Федосеев Семён Алексеевич

Федосеев Семён Алексеевич (1936) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Семён Федосеев чужӧма 1936 вося моз тӧлысь 4-ӧд лунӧ Перым Коми кытшысь Кӧс районса Чурак сиктын. 1944—1951 воясӧ велӧдчӧма чужан сиктса школаас. Школа помалӧм бӧрын во да джын уджалӧма колхозын. 1956 воын помалӧма Кӧс сиктса шӧр школа, уджалыштӧма колхозын, веськӧдлӧма Чурак сиктса клубӧн. 
1957 вося ӧшым тӧлысьсянь 1958 вося ӧшым тӧлысьӧдз служитӧма армияын (водзджык лэдзӧмаӧсь дзоньвидзалун вӧснаыс). Армияӧ ветлӧм бӧрын веськӧдлӧма Чурак сиктса школаӧн. 1964 воын помалӧма Кудымкарса медучилишӧын. Дыр кад чӧж уджалӧма чужан сиктас пельшерӧн, веськӧдлӧма Чурак сиктса больничаӧн. 1983 воын вуджӧма овны Кӧс сиктӧ, методисталӧма Кӧс районса больничаын.
Гижан удж.
Гижны босьтчӧма школа помалӧм бӧрас. Медводдза висьтыс петӧма Кӧс районса «По социалистическому пути» газетын.
Сылӧн висьтъяс да очеркъясыс тшӧкыда петалӧны перымса коми газетъясын, «Иньва» художествоа литература чукӧрын, челядьлы «Бичирок» петасын. Йӧзӧдӧма прозаа кӧкъямыс небӧг.
1963 воын «Гора му» альманахын йӧзӧдӧма «Праздник панытi» висьт. 1967 воын Кудымкарын йӧзӧдӧма «Вот и мичамис» висьтъяса медводдза небӧгыс, 1978 воын мӧд небӧг — «Счастье ас киын». Сылӧн висьтъясыс, повесьтъясыс да очеркъясыс — сиктса йӧз йылысь, коми сиктлӧн мытшӧдъяс йылысь.
1989 воын йӧзӧдӧма «Повны — не овны» повесьтъяса небӧг, 1991 воын — «Кусӧм биэз» небӧг. 1994 воын Перым-Коми небӧг лэдзанін йӧзӧдӧма Семён Федосеевлысь «Сьӧд цветтэз» романсӧ. Небӧгыс босьтӧма Перым-Коми кытшса М.П. Лихачев нима литературнӧй премия проза юкӧнын.
2014 воын «Оланыс сералö» небӧгысь, мый петӧма Кудымкарын 2010 воын, сылы сетӧма Перым-Коми кытшса литературнӧй премия проза юкӧнын.
1995 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Троицкая линия

Троицкöй линия – официальнöй нумерация серти дас квайтöд, хронология серти дас витöд да кад кежлö (Тютчевскöй – Новомосковскöй участок восьтöмöдз) Мöскуаса метролöн медся дженьыд линия, заводитчас Москваса Центральнöй кругсянь да мунас Новомосковскöй административнöй туйöд районысь (Выль Москва) Коммунарка сиктöдз да водзö Троицкöдз. Карта вылын сійӧс петкӧдлӧма изумруд рӧмаӧн.
Белорусско-Савеловский диаметр (МШД-1)

МШД-1 - «Москваса шӧр диаметръяслӧн» медводдза линия, лэдзӧма 2019 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лунӧ. Москва дорын Одинцово да Лобня каръяс йитан туй Схемаяс вылын да пасъяс вылын сійӧс петкӧдлӧма МКД-1 кодӧн да физалис рӧмӧн (еджыд-оранжевӧй).
История.
Москваса шӧр диаметръяс лэдзӧм кежлӧ дасьтысьӧм:
Москваса шӧр диаметръяслӧн (МШД) медводдза диаметр вылын ветлӧм заводитӧм виччысьӧмӧн нуӧдісны ыджыд удж став платформаяс да станцияяс вылын инфраструктура выльмӧдӧм кузя. Торйӧн нин лӧсьӧдӧма поводдя модульяс, тенты, аварийнӧй связь системаяс, скамейкаяс, мусорнӧй бакъяс, сьӧкыдлунъяса пассажиръяслы билет ӧшиньяс.
МКД котыртӧмкӧд йитчӧм выльмӧдӧм дырйи выльмӧдісны Хлебниково, Водники, Долгопруднӧй, Новодачнӧй платформаяс да Лобня станция.
Та бöрын, 2016 восянь 2018 воöдз, коймöд трасса стрöитiгöн вöлi нуöдöма Белорусскöй кöрт туй вокзалсянь Одинцово вокзалöдз Смоленскöй туйвизь платформалысь ыджыд реконструкция.
2019-2020 воясын вӧчисны да восьтісны выль площадкаяс: Славянскӧй бульвар (метро станцияӧдз шоныд вуджӧмӧн) да «Сколково» инновационнӧй шӧрин (Трехгорка платформа пыдди).
Нӧшта 2019 воын выльмӧдісны «Сетун» станциялысь распределительнӧй зал, сы лыдын сувтӧдісны эскалаторъяс, лифтъяс да лӧсьӧдісны барьеръястӧг овмӧс.
2019 вося апрельсянь рака тӧлысьӧдз Белорусскӧй кӧрт туй вокзал вылын стрӧитісны Смоленск туйвизьын кардорса электропоездъяслы содтӧд кык платформа да нёль тупиковӧй трасса. Тайӧ сетісны позянлун кокньӧдны транзитнӧй платформаяс. Октябр тӧлысьын восьтісны торъя кардорса павильон, мый сетӧ кокниа петны Тверская Застава площадь вылӧ да Грузинскӧй Вал улича вылӧ.
Москваса шӧр диаметръяслӧн медводдза диаметр кузя движенньӧ заводитӧм муніс 2019 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лунӧ.
2020 воын заводитісны выльмӧдны Баковка. Выльмӧдӧм станциясӧ пуктісны уджӧ 2021 вося кӧч тӧлысь 14 лунӧ.
2020 воын заводитісны стрӧитны Петровско-Разумовскӧй да Дмитровскӧй платформаяс вылын, а сідзжӧ выльмӧдісны Тимирязевскӧй.
2023-2024 воясын выльмӧдісны Лианозово станция.
Перспективаяс.
Москваса шӧр диаметръяслысь (МШД) ӧтувъя транспорт система лӧсьӧдан проект збыльмӧдігӧн урчитӧма кӧрт туй инфраструктура выльмӧдӧм да выльмӧдӧм кузя уна гырысь мероприятие.
Торйӧн нин, медым могмӧдны пассажиръясӧс кокньыда вуджӧдӧмӧн МКД-1 да МКД-4 линияяс костын, выльмӧдӧны Беговая станция, кодӧс помалӧны 2024 воын. Татшӧм жӧ удж нуӧдӧны «Тестовская» станцияын, медым котыртны МКД-4 линия вылӧ «Москва-Сити» станциясянь вуджӧдӧм. Выльмӧдӧм помалӧм бӧрын, кутшӧмӧс урчитӧма 2026 воын, Тестовская станциялы лоас нимтӧма Москва кар.
Та кындзи, кӧсйӧны стрӧитны выль сувтланінъяс: Петровско-Разумовскӧй (помаласны 2024 воын), Дмитровскӧй (2025 воын) да Илимскӧй (2025 во бӧрын).
Планъясын нӧшта «Марк» да «Бескудниково» станцияяс вуджӧдӧм да выльмӧдӧм, кутшӧмъясӧс збыльмӧдан кадсӧ абу на урчитӧма.
Водзӧ вылӧ кӧсйӧны лӧсьӧдны Савеловскӧй туйвизьын коймӧд да нёльӧд шӧр трассаяс, кытчӧ меститчас МКД-1 линия.
Нарва

Нарва - кар да кар муниципалитет Эстонияын. Странаын коймӧд йӧза кар да Ида-Виру уездса медся ыджыд кар, а сідзжӧ Эстонияын медся асыввыв кар Сулалӧ Нарва юлӧн шуйга берегын, Россиякӧд граница вылын (Ивангород карлы паныд). сыкӧд йитчӧма туй да кӧрт туй мӧсъясӧн).
Висьт.
Подув
1256 воын датчанъяс стрӧитісны Нарва ю берегын неыджыд пу укрепление. XIV нэм заводитчигӧн Нарва кар лоис медся ыджыд вузасян шӧринӧн, важ пу крепость местаын стрӧитісны из замок.
Ивангородса крепость стрӧитӧм
32 XV нэм помын роч князь Иван III стрӧитіс Наровалӧн мӧд берегын Ивангородса крепость, коді тшӧтш кольӧма ӧнія кадӧдз.
Ливонскӧй война
Ливонскӧй война дырйи Нарва босьтісны роч войскаяс 1558 вося моз тӧлысь 11 лунӧ. Иван Грознӧй цар кӧсйис лӧсьӧдны Нарваӧс Балтика саридз вылын Русьлӧн ыджыд вузасян да военнӧй портӧн. Карын кыпöдöмаöсь православнöй вичкояс 23 воöн роч веськöдлöм дырйи, сэтчö вуджöмаöсь уна роч купеч да ремесленник.
Швецияын оккупация
1581 воын швед войскаяс босьтісны карсӧ да сійӧ пырис Швецияӧ. Шведъяслӧн веськӧдлӧм дырйи Нарва Важ кар стрӧитісны барокко стильын.
Войвыв война 
XVIII нэм заводитчигӧн Войвыв война дырйи Нарва бара пырис Роч империяӧ. Войвыв война помкаяс серти Эстландия да Ливония сетчисны Россиялы, мый дорйис 1721 вося Ныстадса мирнӧй сёрнитчӧмӧн.
Асшӧр Эстония
Кар пырис Эстонияӧ 1917 воын. Медводдза мирӧвӧй войнаын Германия вермӧм бӧрын Гӧрд Армия босьтіс Нарваӧс 1918 вося лӧддза-номъя тӧлысь 28 лунӧ, а сэсся заводитіс наступление пыдісянь Эстонияӧ.
Сӧветскӧй да немеч оккупация
Мöд мирöвöй война дырйи Нарва ёна доймаліс. Чудьӧн кольӧма Нарва замок да кутшӧмкӧ бастионъяс. Немечьяслы Нарва вöлi тöдчана стратегическöй границаöн, сы вöсна мый карыс вöлi «Эстонияö пыранiнöн». Немечьяс кӧ бырӧдісны Эстонияӧс, найӧ регыд бырӧдісны Ботнияса залив вылын контроль, код пыр нуисны Швецияысь немеч войнаса промышленносьтлы сырьё. Та кындзи, Эстонияӧс бырӧдӧм тшӧтш вайӧдіс сыӧ, мый Германияӧс эновтісны йитӧдъяс аслас союзниккӧд, Суомикӧд.
1943 вося тӧвшӧрын — 1944 вося тӧлын Сӧветскӧй Армиялӧн наступлениекӧд да Нарва перешеек вылын действиеяс ёнмӧдӧмкӧд йитчӧмӧн немеч власьт эвакуируйтіс карса олысьясӧс: март заводитчигӧн Нарваысь муніс пӧшти став гражданскӧй йӧзыс, кореннӧй нарвианъяслӧн унджыкыс некор эз локны карӧ.
Нарваӧс бӧр босьтісны сӧветскӧй войскаяс 1944 вося йирым тӧлысьын, немеч войскаяс татысь петӧм бӧрын.
1945 воын кар бара пырис Россия улӧ (сэки СССР улӧ) Ленинград обласьт улӧ. Нарва медбӧръяысь пырис Эстонияӧ 1991 воын.
Сергей Собянин

Сергей Собянин — политикаын уджалысь. Мӧсква карса мэр 2010 восянь.
Darkthrone

Darkthrone - Норвегияса сьӧд металл группа котыртӧма 1986 воын. Тӧдса аслас экстремальнӧй шыӧн да сьӧд металл вылӧ влияниеӧн.
Висьт.
Медводдза вояс да дебютнӧй альбом
Группа первойсӧ шусис Thulcandra, но вежис нимсӧ Darkthrone вылӧ 1987 воын. Soulside Journey-лӧн медводдза альбомыс петіс 1991 воын, сэні лоины сьӧд металл да треш-металл элементъяс.
Эволюция да влияние
Группа сӧвмӧдіс ассьыс стильсӧ, сьӧд металл ӧтувтӧмын корст-панк да хеви-метал элементъяскӧд. Налӧн музыкаыс ёна отсаліс уна сьӧд металл группалы, на лыдын Immortal да Gorgoroth.
Переходъяс да состав вежӧмъяс .
Группа муніс уна состав вежӧм пыр, сы лыдын вуджис сьӧд металлысь корка панк вылӧ да бара бӧр. 2005 воын найö бöр локтiсны Peaceville Records-ö да лэдзисны The Cult Is Alive, кодi вöлi налöн медводдза корка панк альбомöн.
Бӧръя вояс да ӧнія состав
2010 воын Peaceville Records босьтіс Moonfog альбомъяс вылӧ правояс да выльысь лэдзис найӧс. 2013 воын группа лэдзис The Underground Resistance, коді лоис классическӧй хеви-металл дорӧ бергӧдчӧмӧн. 2021 воын петіс Eternal Hails альбом да водзӧ нуӧдіс дум-металлысь традициясӧ.
Дискография да мукӧд проектъяс.
Котыр лэдзис уна студияса альбом, EP-яс да компиляцияяс, а сідзжӧ пырӧдчис уна сикас сплитъясӧ да проектъясӧ. «Фенриз» сідзжӧ пырӧдчӧ мукӧд проектӧ, на лыдын «Изенгард» да «Нептун башняяс».
Хинолонъяс

Хинолонъяс — синтетическӧй антибиотикъяслӧн класс, кодъясӧн вӧдитчӧны бактериальнӧй инфекцияяс бурдӧдӧм могысь. Найӧ пырӧны фторхинолонъяс группаӧ, сы понда мый унджыкыслӧн молекулаын эм фтор атом.
Хинолонъяслӧн свойствояс.
Хинолонъяс уджалӧны торкалӧмӧн (подавляйтӧмӧн) кык тӧдчана бактериальнӧй фермент: 
1. ДНК-гираза (топоизомераза II): Тайӧ ферментыс колӧ бактерияяслы, медым разьны да катӧдны ДНК репликация (юксьӧм) да транскрипция (генетическӧй юӧр лыддьӧм) дырйи.
2. Топоизомераза IV: Тайӧ ферментыс тшӧтш пырӧдчӧ ДНК репликацияӧ да ныв хромосомаяс торйӧдӧмӧ. Тайӧ ферментъяссӧ торкалӧмӧн хинолоныс торкӧны бактерияяслысь пролиферациясӧ да вайӧдӧны налысь кулӧмсӧ.
Хинолонъяслӧн медшӧр аслыспӧлӧслунъяс.
1. Паськыд спектр: Найӧ эффективнӧйӧсь уна грамположительнӧй да грамотрицательнӧй бактерияяслы паныд, на лыдын кутшӧмсюрӧ внутриклеточнӧй патогенъяслы паныд.
2. Бур биодоступность: хинолонъяс бура пырӧны пероральнӧя (вомӧн) босьтігӧн да пырӧны уна сикас тканьясӧ да органъясӧ.
3. Прӧстлун: найӧс тшӧкыда босьтӧны луннас ӧтчыд-кыкысь, бурдӧдчан курссӧ кокньӧдӧны.
4. Бокӧвӧй эффектъяс: Став антибиотикъяс моз жӧ хинолонъяс вермасны вайӧдны бокӧвӧй эффектъяс, кодъяс вермасны лоны кокньыдсянь (тошнота, кынӧм дой) сьӧкыдджыкӧдз (сухожилиеяс жугалӧм, неврологическӧй мытшӧдъяс).
5. Резистентность: хинолонъясӧн ёна вӧдитчӧм вермас вайӧдны бактерияяслӧн резистентность артмӧмӧ, чинтӧ налысь эффективносьтсӧ.
Хинолонъяс йылысь примеръяс.
1. Ципрофлоксацин
2. Левофлоксацин
3. Офлоксацин
4. Моксифлоксацин
5. Норфлоксацин
Вӧдитчӧм.
1. Уриннӧй трактъяслӧн инфекцияяс .
2. Дышлун нуан туйяслӧн инфекцияяс (шуам, пневмония, бронхит) .
3. Кодсюрӧ да мягкӧй тканьяс инфекцияяс .
4. Желудочно-кишечнӧй трактъяслӧн инфекцияяс .
5. Кось да суставъяслӧн инфекцияяс .
6. Некымын сексуальнӧй висьӧм .
НАТО

НАТО ( Войвыв Атлантикаса сёрнитчӧм котыр , Войвыв Атлантикаса ӧтувъялун ) — тайӧ военно-политическӧй блок, коді ӧтувтӧ унджык Европаса канмуясӧс (сы лыдын Турцияӧс), Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясӧс да Канадаӧс. Котыртӧма 1949 вося апрель 4 лунӧ США-ын Европаӧс дорйӧм могысь сӧветскӧй экспансиялӧн вермана ӧпасносьтысь.
2024 во кежлӧ НАТО-ӧ пырӧ 32 канму. Бӧръя канмуӧн пырис НАТО-ӧ Швеция 2024 вося март 7 лунӧ.
Осипов, Илья Тимофеевич

Илья Тимофеевич Осипов (1922-1944) — Айму вӧсна Ыджыд тышын участник, Сӧветскӧй Союзса Герой.
IT кӧин

IT кӧин ( латин IT Lupi ), HD 128775 — тайӧ Лупус кодзув чукӧрысь куим пӧвста кодзув, Шондісянь матысса 486 югыд во (149 парсек гӧгӧр) ылнаын. Кодзувлӧн арлыдыс урчитӧма 158,5 миллион во гӧгӧр.
Виттор Крохинлӧн мӧд попытка

«Виттор Крохинлӧн мӧд попытка» — сӧветскӧй художественнӧй фильм чемпион боксёр йылысь, Виктор Крохин йылысь.
Видзöдысь шымыртö геройлöн кольöм олöмö, заводитчö война бöрын воясся сьöкыд челядьдырсянь.
Виктор быдмис дисфункциональнöй семьяын: батьыс усис война вылын, мамыс уна уджалiс, ыджыдджык вокыс веськалiс тюрьмаö, а пöчыскöд йитöдыс эз артмы. Улича лоис сылӧн олӧм школаӧн, кӧні сійӧ велӧдчис тышкасьны, медым овны. Тайӧ агрессияыс да ас дор сувтны кужӧмыс вайӧдіс сійӧс боксӧ.
Аслас зумыдлунӧн да енбиаӧн Виктор уличавывса зонкаысь пӧртчис бокс кузя Европаса чемпионӧ. Фильмын петкӧдлӧма оз сӧмын сылысь спортын вермӧмъяссӧ, но и сьӧкыдлунъяссӧ, кодъяскӧд сійӧ паныдасьлӧма олӧм туй кузяыс да кыдзи найӧ лӧсьӧдісны сылысь личностьсӧ.
Колӧ пасйыны, мый фильмсӧ эз лэдзны дзик пыр. Снимайтöм бöрын 1977 воын öшöдiсны, сiйöс «пöльтiсны» да кольччис сэтчö 10 во кежлö, 1987 воын лэдзöмöдз.
Интереснöй факт – Владимир Высоцкий пырöдчис фильм вылын уджалöмö. Сійӧ гижис сы вылӧ «Баллада о детстве» сьыланкыв, но нотаяс кузя ӧтсӧгласлунъяс помысь сійӧс эз пыртны медбӧръя вариантӧ. Та кындзи, Высоцкий муніс прослушивание вылӧ Степанлысь рольсӧ, но помнас сійӧс ворсісны Олег Борисов. Но кольӧма экраннӧй тест, кӧні Высоцкий сьылӧ ассьыс нӧшта ӧти сьыланкыв, «Атака бӧрын час джын».
Сідзкӧ, «Виктор Крохинлӧн мӧд попытка» абу сӧмын спортивнӧй драма, но и сьӧкыд условиеясын быдмӧм мортлӧн олӧм йылысь, вермӧмъяс дорӧ туй йылысь социальнӧй драма. Фильм сідзжӧ лоӧ аслыспӧлӧс пасӧн уна сӧветскӧй кинолӧн сьӧкыд судьба йылысь, кодъяс уна сикас помкаяс вӧсна эз воны видзӧдысь дорӧ ас кадӧ.
Нидерглатт

Нидерглатт - тайӧ муниципалитет Швейцарияса Цюрих кантонын.
Сійӧ пырӧ Дильсдорф районӧ. Йӧз: 4346 морт (2007 вося декабр 31 лун вылӧ). Официальнӧй код — 0089.
Эпельбаум-Марченко, Брунгильда Петровна

Брунхильда Петровна Эпельбаум-Марченко (рӧдыс Марченко; 1927 вося йирым тӧлысь 27 лун, Верхнеуральск — 2014 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лун, Бат Ям) — сӧветскӧй, молдавияса портретнӧй скульптор.
NGC 1334

NGC 1334 (мукӧд пасйӧдъяс: UGC 2759, MCG 7-8-18, ZWG 541.17, IRAS03266+4139, PGC 13001) — тайӧ спиральнӧй галактика, Персей кодзув чукӧрын.
Восьтіс немеч астроном Генрих д'Арре 1863 вося февраль 14 лунӧ.
Галактикалӧн эм сложнӧй искаженнӧй тэчас.
Тайӧ объектыс лоӧ Выль генеральнӧй каталоглӧн первой изданиеын пасйӧмъяс пиысь ӧтиӧн.
NGC 1334 галактика пырӧ NGC 1272[француз кыв вылын] галактикаяс чукӧрӧ. NGC 1334 кындзи, группаӧ пырӧны нӧшта 28 мукӧд галактика.
NGC 1334 пырӧ Персей чукӧрӧ да лоӧ шондіа галактикаӧн.
Бисмарк гӧраяс

Бисмарк гӧраяс - гӧраяс тэчас Папуа-Выль Гвинеяын Выль Гвинея дiлӧн шӧр юкӧнас. Нимтӧма Германияса канцлер Отто фон Бисмарк нимсянь.
Бисмарк гӧраяслӧн медся джуджыд иныс — Вильгельм керӧс (4509 м). Пейзажыс альпийскӧй. 3400 м гӧгӧр вылынлунын эмӧсь тундра условиеяс, тропикса зонын меститчӧм вылӧ видзӧдтӧг. Раму ю пансьӧ керӧсъясысь.
Ялта

Ялта - (украин Ялта; крым тат. Ялта, Ялта), Россияса кар, Крым Республикаын. Ялта кар кытшлöн шöрин (сэтчö пырö 32 овмöдчöмин: Ялта да Алупка каръяс, Гаспра, Гурзуф, Краснокаменка, Корейз, Ливадия, Винограднöй, Курпаты, Ореанда, Массандра, Отраднöй, Восход каръяслöн кар типса посёлокъяс , Советское, Симеиз, Береговое, Синий залив, Кацивели, Парковое, Понизовка, Форос, Санаторий, Даниловка, Линейное, Партизанское, Высокогорное, Горное, Куйбышево, Охотничее, Олива сиктъяс, Опользневое сикт).
Гурзуф

Гурзуф — тайӧ Крымлӧн лунвыв берегын курортнӧй сикт, пырӧ Ялта кар кытшӧ. Меститчӧма Ялтасянь войвыв-лунвылын 18 км сайын, Сьӧд саридзлӧн войвыв берегын Авунда ю вомын.
Вурдысь (мультсериал)

Вурдысь (чех кыв вылын: Krtek, Krteček) тайӧ мультфильмъяслӧн серия, а сідзжӧ налӧн титульнӧй персонажлӧн нимыс, кодӧс чешскӧй аниматор Зденек Милер лӧсьӧдӧма 1957 восянь 2002 воӧдз. Медводдза дженьыдик фильмсӧ петкӧдлӧмаӧсь 1957 воын Венецияса кинофестиваль вылын, кӧні сійӧ босьтӧма медбур режиссёрлысь приз.
Вурдысь (мультфильм)

Вурдысь (чех кыв вылын: Krtek, Krteček) тайӧ мультфильмъяслӧн серия, а сідзжӧ налӧн титульнӧй персонажлӧн нимыс, кодӧс чешскӧй аниматор Зденек Милер лӧсьӧдӧма 1957 восянь 2002 воӧдз. Медводдза дженьыдик фильмсӧ петкӧдлӧмаӧсь 1957 воын Венецияса кинофестиваль вылын, кӧні сійӧ босьтӧма медбур режиссёрлысь приз.
Стоклет дворец

Стоклет керкаын олӧ банкир, промышленник да филантроп Адольф Стоклет. Сійӧс проектируйтӧма да стрӧитӧма Брюссельын 1905 восянь 1911 воӧдз движениелы подув пуктысьяс пиысь ӧти, австрияса архитектор Иосиф Гофман.
История да архитектура.
1905 воын банкир да художествоа коллекционер Адольф Стоклет тшӧктіс стрӧитны керка архитектор Иосиф Гофманлы, Венаса сецессияӧн веськӧдлысьяс пиысь ӧтилы. Стокелет эз пукты архитекторлы некутшӧм ограничениеяс, ни эстетическӧй, ни сьӧм боксянь. Результатнас лоис Стоклет керка, кодӧс помалісны 1911 во кежлӧ, коді пасйис модерн стиль сӧвмӧмын тӧдчана тшупӧд. Сылӧн стрӧг геометрияыс водзын нин тыдовтчис архитектураын арт-деко да модернизм артмӧм.
Стоклет керка – Венаса сецессия стильын ӧтувъя да гармонияа стрӧйбалӧн пример. Сійӧс лӧсьӧдӧмӧ тшӧтш пырӧдчисны Коломан Мозер да Густав Климт, мый сетісны позянлун ӧтувтны «тотальнӧй художествоа произведение» (Gesamtkunstwerk) мӧвп, кӧні став элементсӧ, архитектурасянь мичмӧдӧмӧдз, ӧтувтӧ ӧтувъя понятие.
Керкаыс – европаса архитектураын художественнöй выльмöдчöм йылысь пас. Тӧдчана, мый сійӧ видзис ассьыс тыр-бурлунсӧ кыдзи пытшкӧссяньыс, сідзи и пытшкӧссяньыс, аслыспӧлӧс мебельӧн да лӧсьӧдӧмӧн. Тайӧ лоӧ торъя дона историческӧй да культурнӧй памятникӧн.
Катаржина

Катаржина – тайӧ автономнӧй некоммерческӧй организация (АНО), коді специализируйтчӧ вермытӧмъяслы активнӧй коляскаяс лӧсьӧдӧм да лэдзӧм вылын.
Швейцарияса биржа

Швейцарияса биржа — ыджыд европаса торговӧй платформа, коді специализируйтчӧ акцияясӧн да производнӧйясӧн торгъяс вылын. Сійӧ артмис 1995 воын Швейцарияса куим карлӧн: Женевалӧн, Базельлӧн да Цюрихлӧн биржаяс ӧтувтӧмын. 1996 восянь тайӧ платформа вылын став торговӧй операциясӧ нуӧдӧны электроннӧй форматын.
Днепропетровскса филармония

Днепропетровскса филармония - Нималана скрипач Леонид Борисович Коган нима канму учреждение. Филармония стрӧйбасӧ лыддьӧны национальнӧй тӧдчанлуна архитектура памятникӧн.
Брно

Брно — тайӧ важ кар Чехиялӧн лунвылын, Прага бӧрын мӧд ыджыд да медтӧдчана кар. Сійӧ меститчӧма гӧра-кӧдзаа местаын Свратка да Свитава юяслӧн йитчӧм местаас Моравиялӧн историческӧй регионын. Брно — Лунвыв Моравия обласьтлӧн административнӧй шӧрин, сэні олӧ 400 сюрсысь неуна унджык морт.
Панчер (велосипедӧн)

Панчер (англ. "puncheur") - туйвывса велосипедӧн ветлӧм кузя велосипедистъяслӧн специализация, кодӧс петкӧдлысьяс специализируйтчӧны дженьыд, но крут лэбзьӧмъясӧн местностьяс венӧм вылын.
Лобня

Лобня - Россия Федерацияса Москва обласьтын кар.
Мöд мирöвöй война

Мӧд мувывса тыш — морт историяын медся ыджыд война фашистскӧй Германия, фашистскӧй Италия да милитаристическӧй Япония костын да антифашистскӧй коалицияса странаяс костын, кодъяс сійӧс лэдзисны. Война вылӧ кыскисны 61 государство, мирса олысьяслысь 80%-ысь унджык.
Участникъяс.
Мöд мирöвöй войнаын участвуйтiс 62 государство. На пиысь 12-ыс Гитлерлы паныд коалиция бокын, а 14-ыс Ось странаяс бокын.
Гитлерлы паныд коалицияӧ пырисны: Польша, Ыджыд Британия, Франция (1939 восянь), СССР (1941 восянь), США (1941 восянь), Китай, Австралия, Канада, Югославия, Нидерландъяс, Норвегия, Выль Зеландия, Лунвыв Африкалӧн Союз , Чехословакия, Бельгия, Греция, Эфиопия, Дания, Бразилия, Мексика, Монголия, Люксембург, Непал, Панама, Аргентина, Чили, Куба, Перу, Гватемала, Колумбия, Коста-Рика, Доминиканскӧй Республика, Албания, Гондурас, Сальвадор, Гаити, Парагвай, Эквадор, Сан-Марино, Турция, Уругвай, Венесуэла, Ливан, Саудовскӧй Аравия , Никарагуа, Либерия, Боливия.
Ось канмуяс лыдӧ пырисны: Германия, Италия (1943 воӧдз), ​​Япония, Суоми (1944 воӧдз), ​​Болгария (1944 воӧдз), ​​Румыния (1944 воӧдз), ​​Венгрия (1945 воӧдз), ​​Словакия, Таиланд (Сиам), Ирак (1941 воӧдз). ), Иран (1941 воӧдз), ​​Маньчжурия, Хорватия.
Ладан

Ладан — важ кадсянь нин вӧдитчӧны бурдӧдчан, духиа да дінмуса могъясын чӧскыд дукӧн.
Куритчан свеча

Куритчан свеча — тайӧ гырысь духиа продукт, кодӧс урчитӧма воздухсӧ куритӧмӧн (куритӧмӧн) ароматизируйтӧм вылӧ.
Вӧдитчӧм.
Найӧс вӧдитчӧны кыдзи дінмуса обрядъясын, сідзи и быдлунъя могъясын.
Docosia sciarina

Docosia sciarina ( латин Docosia sciarina ) — Leiinae котырса быдмӧг увтырса быдмӧг увтыр. Европаын.
Хоровиц, Пауль

Пауль Хоровиц - Америкаса физик да электроника кузя инженер.
Гарвард помаліс 1965 воын, дипломъяс 1967 да 1970 воясын.
Уинфилд Хиллкӧд ӧтвылысь лӧсьӧдіс «Искусство проектирования схемы» небӧг, коді лоис электроннӧй приборъяс лӧсьӧдан юкӧнса классическӧй уджӧн.
Участвуйтіс СЕТИ программаын.
Чертаново Север

Чертново Северное - тайӧ район Москва карлӧн Лунвыв административнӧй кытшын да татшӧм жӧ нима карпытшса муниципалитетын. Артмӧм кад: 1995 вося июль 5 лун.
Чертаново Центральнӧй

Чертаново Центральнӧй - Москваын район, коді меститчӧма Лунвыв административнӧй кытшын, да лӧсялана татшӧм жӧ нима карпытшса муниципалитет.
Чертаново Лунвыв

Чертаново Лунвыв - Москва карса Южнöй административнöй районын 1 районын да татшöм жö нима лöсялана муниципальнöй районын.
РНКБ

Российский национальный коммерческий банк - Россияса ставмирса коммерческӧй банк, кодӧс котыртӧма 1991 вося кӧч тӧлысь 25 лунӧ Москваын. Крым Республикаын да Севастополь карын медся ыджыд банк, сідзжӧ Краснодар крайын эм паськыд филиалъяслӧн вез. Шöр офисыс Симферопольын.
Яндекс

Яндекс — Роч поисковик, котыртӧма 2000 воын.
Домодедово

Домодедово - Россия Федерацияса кар Москва обласьт лунвылын, Москва шӧрсянь 37 км сайын.
ВТБ банк

"ВТБ" банк (ОАК) - Россияса универсальнӧй коммерческӧй банк, кӧні пырӧдчӧ канму участвуйтӧм. Сійӧ лоӧ ВТБ группалӧн бать-мам структураӧн. Финансӧвӧй конгломерат. Банклӧн ӧтувъя акцияясысь 60,9%-ыс канмулӧн, кольӧм 39,1%-ыс вольнӧй обращениеын; Привилегированнӧй акцияяс тӧд вылӧ босьтӧмӧн, группалӧн уставнӧй капиталлӧн 92%-ыс канму контроль улын. Активъяс серти Россияса мӧд банк да уставнӧй капитал серти медводдза. Банклöн шöр офисыс Москваын, банклöн регистрацияыс Санкт-Петербургын.
История.
1990 вося рака тӧлысь 17 лунӧ СССР-са Государственнӧй банк регистрируйтіс РСФСР-са внешньӧй экономическӧй операцияяс обслуживайтӧм могысь лӧсьӧдӧм внешньӧй торговля банк (Внешторгбанк). 1997 воын банк лоис восьса акционер котырӧн, кӧні канму овмӧс кутіс, кодӧс петкӧдліс Россия Федерацияса Шӧр банк, кодлӧн эм 96,8% пай. 2002 воӧдз 99,9% акцияыс вӧлі Россияса банклӧн, сэсся найӧс вуджӧдісны Россияса эмбур министерстволы. 2004 воын «Внешторгбанк» босьтіс «Гута» банкын контрольнӧй пай (85,81%), код подув вылын артмис специализируйтӧм розничнӧй банк, «Внешторгбанк 24», ёнджыкасӧ юргӧ торъя йӧзӧс да ичӧт бизнесӧс могмӧдӧм вылӧ, а ВТБ уджаліс ыджыд бизнескӧд. ВТБ24 вöзйис торъя йöзлы кредит сетан продукция, банк картаяс, вкладъяс да инвестицияяс сетан услугаяс, а юридическöй лицояслы кредит сетан да сьöмöн веськöдлан услугаяс. Вкладъяс да асшӧр йӧзлы кредитъяс сетӧм ыджда серти банк Россияын Сбербанк бӧрын лоис мӧдӧн. 2006 воын Внешторгбанк да ВТБ24 лоисны ВТБ да ВТБ-24 нимъясӧн, а Анголаын лӧсьӧдісны дочернӧй банк, Bank VTB Africa SA.
Йӧзлӧн IPO
2007 воын ВТБ лоис медводдза Россияса банкӧн, коді нуӧдіс акцияяслысь медводдза йӧзлы сетӧм (IPO), чукӧртіс 8 миллиард доллар Россияса 120 сюрсысь унджык граждана ньӧбисны 1,5 миллиард доллар донъялана акцияяс 13,6 копейка донысь. ӧти штука вылӧ. Но медводдза кык тӧлысь торгъяс бӧрын акцияяс кутісны чинны да некор эз бергӧдчыны сетӧм дон дорӧ. 2008 вося октябрьын ставмирса сьӧмкуд кризис бӧрын акциялӧн доныс лэччис 3 копейкаысь улынджык. 2010 вося йирым тӧлысь 12 лун кежлӧ ставкаыс кыпӧдчис 7,84 шайтӧдз, та бӧрын этша лыда пайщикъяс кутісны ӧтувтны ассьыныс инӧдъяс да интересъяс дорйӧм могысь котыръясӧ, мый вайӧдіс этша лыда пайщикъяслӧн союз лӧсьӧдӧмӧ. Найӧ тшӧктісны ньӧбны акцияяссӧ сетӧм дон серти, мый муніс 2012 вося февральын. Нӧшта 2007 воын ВТБ ЕБРР-кӧд ӧтув лӧсьӧдіс Россияса медводдза венчурнӧй фонд, медым сьӧмӧн могмӧдны инновационнӧй компанияясӧс.
Москваса банк выльмӧдӧм
2011 воын босьтіс 46,48% пай Москваса банкын, коді лоӧ Москваса правительстволӧн. 2011 вося декабрь помӧдз ВТБ содтіс ассьыс пайсӧ 94,84% вылӧ. Банк босьтӧм бӧрын сылӧн балансын аддзисны «дырйи» сы понда, мый сетӧм кредитъяслӧн ыджыд пай (ВТБ ачыс юӧртіс 366 млрд. шайт мында) сетӧма воддза гырысь котыркӧд йитчӧм компанияяслы. -кöзяин да банкöн веськöдлысь, Андрей Бородин. 2011 вося йирым тӧлысь помын вкладъяс страхуйтан агентство босьтӧм банклӧн балансын артмӧм «дырйи» тыртӧм могысь сетіс ВТБ-лы 10 во кежлӧ 295 млрд. шайт мында кредит. 0,51% вылӧ вонас.
Россияса Сбербанк

Россияса Сбербанк — Россияса сьӧмкуд конгломерат, Россияын да Асыввыв Европаын медся ыджыд универсальнӧй банк.
Т-Банк

Т-Банк (2024 вося йирым тӧлысь 5 лунӧдз «Тинкофф банк») — Россияса коммерческӧй банк, коді ставнас юрнуӧдӧ дистанционнӧя обслуживайтӧмын да абу вузасян юкӧнъяс. Клиент лыд серти мирса медся ыджыд онлайн-банк (2019 вося ӧшым тӧлысь вылӧ). Россия Федерацияса банкъяс пӧвстын активъяс серти сійӧ 9-ӧд местаын (2024 вося йирым тӧлысь вылӧ — 2,7 триллион шайт). Банклӧн юркарыс Москваын .
Telegram

Telegram - платформаяс костын мессенджер. Котыртісны 2013 воын Павел да Николай Дуровъяс.
WhatsApp

WhatsApp - Америкаса дон босьттӧг ӧтувъя юӧртан (IM) да гӧлӧсӧн IP пыр (VoIP) сервис, коді лоӧ Металӧн. Сетӧ позянлун юксьыны текста да гӧлӧсӧн юӧръясӧн, нуӧдны гӧлӧсӧн да видеозвӧнокъяс, юксьыны серпасъясӧн, документъясӧн, пользовательлӧн оланінӧн да мукӧд юӧрӧн. Регистрация вылӧ колӧ мобильнӧй телефонлӧн номер.
YouTube

YouTube - америкаса видеохостинг сайт котыртӧма 2005 воын. 2006 вося рака тӧлысьсянь сійӧ лоӧ Google-лӧн. YouTube лоис медся йӧзкостса видеохостинг сайтӧн да мирса мӧд сайтӧн ветлысьяс лыд серти. 2020 воын сэні тӧлысьнас 2,5 миллиардысь унджык пользователь, кодъяс быд лун видзӧдӧны 1 миллиардысь унджык час видео. 2021 во вылӧ сервисын ставнас 14 миллиард гӧгӧр видео.
РСФСР

Российскӧй Сӧветскӧй Федеративнӧй Социалистическӧй Республика (РСФСР, 1933-ӧд воӧдз нимтӧма Рочмувывса Сӧветјас Ӧтласа Сотсіал Респубԉіка) — ССРС-са союзнӧй республика (1922-1991).
Митино (Юкӧн)

Митино - Москвалӧн юкӧн, меститчӧма Москваса кольчаа туйлӧн ӧтувъя бокын. Пырӧ Рытыв-Войвыв административнӧй кытшӧ. Район территория вылын эм татшöм жö нима карпытшса муниципальнöй тэчас. Районлöн территория пырис Москва улö 1985 воын. Массӧвӧй сӧвмӧдан юкӧн. 1991 воӧдз ӧнія территориялӧн унджык пайыс пырис Москвалӧн Тушинскӧй юкӧнӧ.
Марьино (Юкӧн)

Марьино - юкӧн Лунвыв административнӧй районын да Москваын лӧсялана карпытшса муниципалитетын. Меститчӧма Москва юлӧн шуйга берегын. Бӧръя воясӧ звеноын нуӧдӧны гырысь оланін стрӧитӧм.
Альтуфевский (Юкӧн)

Альтуфевский - юкӧныс Москваын. Меститчӧма Войвыв-Восточнӧй административнӧй районлӧн рытыввыв юкӧнас. Юкöдыс лöсялö Алтуфевскöй муниципальнöй районлöн карпытшса муниципальнöй тэчаслы.
Донской юкӧн (Мӧскуа)

Донской юкӧн - юкӧн Москва карса Лунвыв административнӧй районлӧн войвыв-рытыввылын, мый лӧсялӧ Донской муниципальнӧй районлӧн карпытшса муниципальнӧй тэчаслы.
Даниловский юкӧн (Мӧскуа)

Даниловский юкӧн - юкöн Москва карса Лунвыв административнöй районын, кодi лöсялö Даниловскöй муниципальнöй районлöн карпытшса муниципальнöй тэчаслы. Площадьлӧн ыджыд пай босьтӧны промышленнӧй предприятиеяс, на пиысь медся ыджыдыс — ЗИЛ, коді ӧні бырӧма.
Курск-Рига диаметр (МШД-2)

МШД-2 - мӧд линия «Москваса шӧр диаметръяс», лэдзӧма 2019 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лунӧ. Москва дорын Подольск кар йитан Москва дорын Нахабино сикткӧд (Красногорск карса район), коді мунӧ Москва территория пыр, йитӧ Москваса кӧрт туйлысь Курск да Рига туйвизьяс.
Стрöйтöм да выльмöдöм.
«Москваса шӧр диаметр» (МШД)-2 лэдзӧм кежлӧ дасьтысигӧн нуӧдісны Нахабино да Подольск станцияяс да «Опалиха» платформаяслысь комплекснӧй реконструкция. Медым могмӧдны кӧрт туй транспортысь Москваса шӧр кругӧ (МШК) кокньыдджыка вуджӧмӧн, 2018 воын выльмӧдісны да вуджӧдісны Ленинградскӧй платформа, восьтісны выль сувтланін, Новохохловскӧй.
МКД-2 лэдзӧм бӧрын Ленинградскӧй, Ржевскӧй да Люблино станцияяслы сетісны нимъяс Стрешнево, Рижскӧй да Кубанскӧй. Тайӧ нимъяс вежӧм пиысь кодсюрӧ вайӧдісны йӧзсянь торъя реакцияяс, мый вайӧдіс «Люблино» платформа ним вежӧм бырӧдӧмӧ.
2019 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лунӧ Нахабино станциясянь Подольск туйвизьӧ МКД-2 вылын лэдзисны медводдза поезд. Мӧд лунъясӧ восьтісны выль платформаяс: Волоколамская (позьӧ вуджны Арбатско-Покровская линиялӧн станцияӧдз) да Пенягино.
2020 воын лэдзисны «Остафьево» да «Курьяново» платформаяс. 2021 воын тупкисны «Покровское-Стрешнево» платформа, а поезд сувтланінсӧ вуджӧдісны выль Щукинская станцияӧ.
2022 воын восьтісны «Печатники» платформа, а выльмӧдӧм да ним вежӧм бӧрын лэдзисны уджавны Каланчевскӧй станция (ӧні Куим станция площадь). Та дырйи помалӧма Куим станция площадь да Курск вокзал костын участок выльмӧдӧмлысь медводдза тшупӧдсӧ.
2023 воын восьтісны «Марьина Роща» платформа. Тайӧ жӧ вося майын помавлісны «Куим станциялӧн площадь» станция выльмӧдӧм МКД-2 да МКД-4 линияяслы ӧтувъя транспортнӧй узел лӧсьӧдӧмӧн. Сідзжӧ помалісны дзоньтавны Куим станция площадь - Курская участок, мый сетісны позянлун заводитны ветлӧм-мунӧм МКД-4 визь кузя.
Кар поезд

Кар поезд - карса агломерацияын кӧрт туй транспорт сикасъясысь ӧти, кутшӧмӧс вӧдитчӧны карса, кардорса да каркостса дженьыд дистанцияяса транспортӧн. Карса поезд босьтӧ шӧркодь позянлун карса общественнӧй транспорт да классическӧй пригороднӧй поездъяс костын да вӧдитчӧ кар пытшкын да кар сайын ӧтувъя кӧрт туй линияясӧн, тшӧкыда эмӧсь торъя трассаяс.
Азия.
Китай 
Япония
Европа.
Беларусь
Великобритания
Германия
Австрия
Швейцария
Ленинград–Казань диаметр (МШД-3)

МШД-3 - «Москваса шӧр диаметръяслӧн» коймӧд линия, кутшӧмӧс лэдзӧма 2023 вося ӧшым тӧлысь 17 лунӧ шӧр транспортнӧй узел лӧсьӧдан график серти.
История.
«Москваса шӧр диаметр» (МШД-3) проект збыльмӧдӧм дырйи пыртӧма татшӧм вежсьӧмъяс:
2020 вося лӧддза-номъя тӧлысь 23 лунӧ уджӧдісны «Ховрино» станция, мый сетӧ позянлун вуджны «Замоскворецкая» метро линия вылӧ.
2021 вося кӧч тӧлысь 27 лунӧ МКД-3 проектысь ӧтдортісны «Алабушево» дугдыланін, кодӧс водзджык кӧсйисны линиялӧн медбӧръя станцияӧн. Сы пыдди медбӧръя станцияӧн лоис Крюково станция.
2022 вося лӧддза-номъя тӧлысь 7 лунӧ транспортнӧй узел стрӧитӧм могысь дугӧдісны «Рижская» станциялысь уджсӧ.
2023 вося апрель 15 лунӧ выльмӧдӧмъяс помысь Малино станцияын кад кежлӧ дугӧдісны ветлӧм. Транспорт бурмӧдісны 2023 вося ӧшым тӧлысь 17 лунӧ кык лунся техническӧй запуск бӧрын.
МКД-3 уджалӧмлӧн медводдза вежоннас пасйӧма кык миллионысь унджык ветлӧм. 2023 вося йирым тӧлысь 2 лун кежлӧ налӧн лыдыс лоис 4,1 миллионысь унджык. 2023 вося рака тӧлысь 9 лун вылӧ ставнас нуӧм пассажиръяслӧн лыдыс лоис 17 миллион. МКД-3 восьтӧмсянь тӧлысь джынйӧн нуӧма 60 миллионысь унджык пассажирӧс.
2024 вося ӧшым тӧлысь 2 лунӧ восьтісны Митково станция, мый сетісны позянлун котыртны «Сокольническая» да «Большая Кольцевая» метро линияяс вылӧ вуджӧм.
Перспективаяс.
Кӧсйӧны вуджӧдны да выльмӧдны Петровско-Разумовскӧй станция МКД-1 линиялӧн Петровско-Разумовскӧй станция дорӧ развязка лӧсьӧдӧмӧн, кодӧс стрӧитӧны.
2026 воын выльмӧдӧм бӧрын кӧсйӧны восьтыны «Малино» станция.
2027 воын выльмӧдӧм бӧрын кӧсйӧны восьтыны «Рижская» станция.
Водзӧ вылӧ кӧсйӧны восьтыны «Памятник» станция, кодӧс кутасны стрӧитны 2025 воын.
Ярославско-Павелецк диаметр (МШД-5)

МШД-5 - Москваса Центральнӧй диаметръяслӧн витӧд линиялӧн морознӧй проект. Медводз МКД-5 дасьтісны лэдзӧм вылӧ 2028 воын, но 2024 воын проектсӧ вуджӧдісны неопределенно кад кежлӧ.
Асшӧр Канмуяслӧн Ӧтувтчӧм

Асшӧр Канмуяслӧн Ӧтувтчӧм (АКӦ) — войтыркостса котыр, коді ӧтувтӧ асшӧр канмуяс, кодъяс водзынсӧ вӧлі пырӧны СССР-ӧ. Лӧсьӧдӧма некымын канму костын топыд йитӧдъяс ладмӧдӧм могысь.
Коллективнӧй Безопасносьт йылысь Сёрнитчӧм Котыртӧм

Коллективнӧй Безопасносьт йылысь Сёрнитчӧм Котыртӧм (КБСК) - коллективнӧй безопасносьт юкӧнса региональнӧй войтыркостса организация, кытчӧ пырӧдчӧны некымын постсӧветскӧй государство. Юӧртӧм могъяс: «мир, войтыркостса да регионса безопасносьт да стабильносьт ёнмӧдӧм, ӧтувъя подув вылын дорйӧм пырысь канмуяслысь асшӧрлунсӧ, территориальнӧй ӧтувъялунсӧ да суверенитетсӧ, кутшӧмъясӧс збыльмӧдӧмын пырысь канмуяс сетӧны медводдза места политическӧй средствояслы».
Югославия

Югославия - Балкан дi вылын Лунвыв Европаын историческöй государство, лöсьöдöма 1918 воын. Сылöн вöлi позянлун мунны Адриатика саридзöдз.
Гагаузия

Гагаузия - Молдавия пытшкын автономнӧй территориальнӧй юкӧн. Лӧсьӧдӧма 1994 вося декабр 23 лунӧ оланінъясысь, кӧні 50%-ысь унджык олысьыс гагаузъяс, а сідзжӧ наысь, кӧні олысьяслӧн унджыкыс, референдумъяслӧн кывкӧртӧдъяс вылӧ подуласьӧмӧн, ас кӧсйӧм серти сӧгласитчисны пырны гагаузъяслӧн 
автономияӧ. Гагаузиялӧн юркар — Комрат кар.
Карпаты

Карпаты - гӧра система Асыввыв Европаын Чехияын, Словакияын, Украинаын, Венгрияын, Польшаын, Румынияын, Сербияын да юкӧнӧн Австрияын (Гайнбург-ан-дер-Донау дорын Hundsheimer Berge да Mistelbach дорын Niederösterreichische Inselbergschwelle немеч кыв вылын).
Котыр Ӧтувъя Войтыръяс

Котыр Ӧтувъя Войтыръяс (КӦВ) - войтыркостса организация, кодӧс лӧсьӧдӧма войтыркостса мир да безопасносьт видзӧм да ёнмӧдӧм могысь, а сідзжӧ канмуяс костын ӧтувъя удж сӧвмӧдӧм могысь. ООН лыддьыссьӧ аслыспӧлӧс легитимностьӧн, войтыркостса коллективнӧй безопасносьт системалы отсасян тэчасӧн, ӧнія уна боксянь дипломатиялӧн медшӧр элементӧн могмӧдӧм ставмирса форумӧн. ООН-лӧн шӧриныс Нью-Йоркын; ООН-лӧн эмӧсь нӧшта содтӧд офисъяс Венаын, Женеваын да Найробиын. Международнӧй суд меститчӧма Гаагаын.
Пызан

Пызан - мебель, кодлӧн эм лэптӧм горизонтальнӧй либӧ наклоннӧй гӧгӧртас да лӧсьӧдӧма предметъяс пуктӧм вылӧ, уджъяс нуӧдӧм вылӧ, сёйӧм вылӧ, ворсӧм вылӧ, серпасасьӧм вылӧ, велӧдчӧм вылӧ да мукӧд удж вылӧ.
Улӧс

Улӧс - ӧти мортлы пукаланін вылӧ мебель, бӧж дорӧ ӧшӧдӧмӧн (табуретлы паныд) подлокотникъясӧн либӧ подлокотникъястӧг.
Ликсутов, Максим Станиславович

Макси́м Станисла́вович Ликсу́тов - Россияса государственнӧй деятель да веськӧдлысь, Мӧскуаса правительствоын Москваса мэрӧс вежысь, 2011 вося ӧшым тӧлысь 6 лунсянь Мӧскуа карса транспорт да туйвывса транспорт инфраструктура сӧвмӧдан департаментӧн веськӧдлысь.