tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Попов Андрей Ефимович

Попов Андрей Ефимович (~1816–1865) — коми велӧдысь, комиӧдысь. 
Олан туй.
Чужлӧма Усть-Сысольск уездса Висер сиктын. 1840-ӧд воын Вӧлӧгдаын помалӧма духовнӧй семинария. 1843-ӧд восянь велӧдӧма коми кывйӧ Еринь карса духовнӧй училищеын. Синод индӧд серти лӧсьӧдӧма «Комиа-роча кывкуд». Туялӧма коми диалектъяс, 1847-ӧд воын ветлӧдлӧма Сыктывдін карув кузя Печӧра сиктъясӧдз. Кувсьӧма Еринь карын.
Мелилла ла Вьеха

Мелилла ла Вьеха ( , "Важ Мелилла" ) — Испанияса Мелилла карлӧн стенаӧн дорйӧм цитадель.
Цитадель — Испанияын медся ыджыд крепосьтъясысь ӧти, сылӧн кузьтаыс 2000 гӧгӧр метра.
Мелилла ла Вьеха стрӧитісны XVI — XVII нэмъясӧ . Мукӧд укреплениесӧ кыпӧдӧмаӧсь сёрӧнджык, XIX нэм шӧрӧдз. Та вöсна стрöитчан образецöн босьтöмаöсь уна сикас эпохаса укреплениеяс — Ренессанс кадсянь испания-фламандия школаса бастионъясöдз, кодъясöс кыпӧдлӧмаöсь Бурбон кадö . Татшӧм ногӧн, цитадель вӧчӧмӧ босьтчылісны италияса, испанияса да фламандия вужъя архитекторъяс. Стильыс нюжалӧ медводдза Ренессанссянь Мудехар да Войвыв Ренессансӧдз .
Цитадельын эм нёль вынсьӧдӧм керка. Медводдзасӧ кыпӧдӧма изъя мыльк вылын XVIII нэм пансигӧн, сэні эм гражданскӧй керкаяс да стенъяс. Мӧдсӧ вӧчӧма XVII-XVIII нэмъясӧ векни перешеек вылын. Коймӧдсӧ стрӧитісны 1604-1722 воясӧ, медым дорйысьны мусульманалӧн уськӧдчӧмъясысь. Нёльöдö пырöны XVIII нэмся укреплениеяс .
Талунъя кадӧ цитадель лоӧ Мелилла карлӧн медся тӧдчанаторйӧн. Сэні эм историякӧд йитчӧм карса уна тӧдчанаин, на лыдын археология музей, военнӧй музей, Непорочнӧй Зачатие вичко, а сідзжӧ пещераяс да туннельяс, кодъясӧн вӧдитчисны финикий кадсянь.
Уэллс, Герберт Джордж

Герберт Джордж Уэллс (1866 вося кӧч тӧлысь 21 лун, Ыджыд Британия, Англия, Бромли — 1946 вося моз тӧлысь 13 лун, Ыджыд Британия, Англия, Лондон) — англияса гижысь да публицист, Фабианслӧн социализм дор сулалысь, «The Time Machine», «The Invisible Man», «The War og The World» да мӧд нималана фантастика романъяс гижысь.
Олан туй.
Уэллс чужліс 1866 вося кӧч тӧлысь 21 лунын гӧля олысь котырын. Сійӧ вӧвліс юӧрникӧн, велӧдысьӧн, овмӧсӧн веськӧдлысьӧн. Ӧтчыд сійӧ пондыліс сотны вузасянінсӧ, кӧні тшӧктывлісны сылы уджавны вын вывтіыс.
Уэллс кыкысь воліс СССР-ӧ. Медводдзаысь сійӧ воліс Аскост тыш воясӧ, 1920-ӧд вося тӧлын. Ленин нуӧдіс Уэллскӧд сёрни. Сійӧ висьталіс гижысьлы электрификация план йылысь, но планыс Уэллсы кажитчис «электричество инасьлытӧмторйӧн», та бӧрын Уэллс лэдзис «Russia in the Shadows» небӧгын. Мӧдысь сійӧ воліс Сӧветскӧй Союзӧ 1934-ӧд воын.
Гижан удж.
Уэллслӧн фантастика мыджсис наука подув вылын. Никулин Лев сы йылысь шуис: «Уэллс замечательнӧй стӧчлунӧн да выразительнӧя гижӧ аслас геройяслысь переживаниеяссӧ, обстановкасӧ, кӧні найӧ действуйтӧны. Медся фантастическӧй приключениясыс петкӧдчӧны правдивӧя Уэллс гижӧдъясын. Мукӧддырйи Уэллс овлӧ, веськыда кӧ шуны, дзик прорицательӧн.» Уэллс водзвылысь висьталіс мортлысь батисфераӧ - океан пыдӧсӧ писькӧдчӧм йылысь ёна водзджык, сійӧс йӧзӧн збыльысь олӧмӧ пӧртӧм дорысь. «The War og The World» романын Мувывса медводдза тышын пӧдтан газъяс лэдзӧм дорысь водзджык гижис Уэллс йӧзӧс бырӧданног йывсьыс. Сійӧ водзвыв кыліс атом пытшса энергия вӧдитчыны позянлун йылысь 1914-ӧд воын на («The World Set Free»). 
1939-ӧд воын Шестаков роч кывйысь комиӧдіс «Океан пыдӧсын» да «Эпиорнислӧн ді» висьтъяс, кодъяс лэдзӧмаӧсь Коми госиздатын.
Игушева Мария Александровна

Игушев Мария Александровна (1955) — видз-му овмӧсын уджалысь, Россия Федерацияса видз-му овмӧсын нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Чужӧма 1955-ӧд вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
1971-ӧд восянь уджалӧма лысьтысьысьӧн Висерса видз-му овмӧсын.
Шергин Иван Алексеевич

Шергин Иван Алексеевич (1866—1930) — роч гижысь, публицист.
Олан туй.
Иван Шергин чужӧма 1866-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ (важ стиль серти — йирым тӧлысь 23-ӧд лунӧ) Серегыб сиктын 
Кулӧма 1930-ӧд воын Кардорын.
Бобкова Капитолина Степановна

Бобкова Капитолина Степановна (1939) — коми туялысь-биолог, Россияса наукаын нимӧдана уджалысь (2021).
Олан туй.
Капитолина Бобкова чужӧма 1939-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Сыктывдін районса Ыб сиктын. 1957-ӧд воын помалӧма Ыбса шӧр школа, 1962-ӧд воын — Кардорын Куйбышев нима лесотехническӧй институт, 1974-ӧд воын — СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын аспирантура. 1978—1998-ӧд воясын уджалӧма Биология институтса Войвывлӧн лесобиологическӧй мытшӧдъяс юкӧдын: старшӧй научнӧй сотрудник, лабораторияӧн веськӧдлысь, ведущӧй научнӧй сотрудник, главнӧй научнӧй сотрудник.
Туялан удж.
1974-ӧд воын дорйӧма биология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация, 1989-ӧд воын — биология наукаясса доктор ним вылӧ диссертация «экология» специальносьт серти.
Юр вем

Юр вем (латин "encephalon", важ эллин ἐγκέφαλος) — вир-яй олöм-вылöмöн веськöдлан орган, медвылыс вей уджлöн подув. 
Юр вем юкӧнъяс.
Сӧвман водз стадияын панӧслӧн вей системаысь овлӧ труба кодь, кодлӧн водзпоыс кызджык, паськыдджык. Кызджык помыс перетяжкаясӧн некымынлати векняммывлӧ. Тайӧ перетяжкаясысь вӧсна паськыдиныс артмӧдӧ сідз сусяна ким вем гадь. Вемгадь улыс юкӧнсьыс сӧвмӧ кузьмӧс вем, а водзса вем гадь юкӧнысь сӧвмӧны варолийлӧн пос да вемтор. Шӧрса вем гадь вылі пемӧсъяслӧн да мортлӧн юр вемын артмӧдӧ зэв неыджыд юкӧн. Тайӧ юкӧныс пырӧ нёль мылькйӧ. Водзса вем гадь ас быдмӧм бӧрын вылі пемӧсъяслӧн, а медся нин мортлӧн, лоӧ юр вем медыджыд массаӧн. Водзса вемгадь бӧр юкӧныс артмӧны рудрӧма вещество чукӧрмӧмъяс, кодъяс шусьӧны чуркъясӧн, а водз юкӧнсьыс артмӧны вем джынъяс.
Юр вем сюрӧс пӧлӧн, кузьмӧс вемсянь вем джынъясӧдз мунӧ вем сӧн, мукӧдлатіыс тайӧ паськавлӧ (вӧчӧ вем кынӧмъяс), тайӧ сӧныс сюрсавемса сӧнкӧд оръявтӧг йитчӧ.
Юр вемын, сы торъя юкӧнъясын, рудоват да еджыд веществояслӧн пукаланногыс абу ӧткодь. Сідз, кузьмӧс вемын да варолийлӧн посйын руд веществоыс артмӧдӧ дзонь радъясӧн. Нёль мыльк да чуркъяс медсясӧ артмӧмаӧсь руд веществоысь. Вемторын да вем джынйын руд веществоыс пукалӧ зэв уна гежӧд серӧн серласьӧм веркӧсас. Таысь кындзи, веркӧс улысладорас, мӧд ногӧн кӧ шуны, вемтор да вем джын веркӧс улас сідзжӧ эм руд вещество чукӧрмӧмъяс.
Югыд туй

Югыд туй — ӧтувъя коми газет (1959–1991). 
Заводитöма петавны Сыктывкарын ЈУГЫԀ ТУЈ ним улын (рочöн - Светлый путь) ВКП(б) и облисполком Коми обком бердын, 1921-öд во, сора тöлысь 15-öдсянь. Дудiсны лэдзны 1930-öд, лöддза-номъя 30-öд лунö 
Выльысь газетыс петіс 1959ʼ вося моз тӧлыссянь 1990ʼ во помӧдз.
«Югыд туй» пондіс петны «Коми колхозник» пыдди. Нимсӧ босьтісны 1920ʼ воясӧ петлӧм «Югыд туй» газет серти. 1991ʼ тӧвшӧр тӧлыссянь «Югыд туй» пыдди пондіс петны «Коми му» газет
Лисовская Галина Константиновна

Лисовская Галина Константиновна (1954) — коми литература туялысь.
Олан туй.
Галина Лисовская чужӧма Сыктывкарын 1954-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 24-ӧд лунӧ. 1976-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет да пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялон Коми филиалӧ (ӧні — Коми наука шӧрин) Кыв, литература да история институтса литература да фольклор секторӧ: вӧлӧма старшӧй лаборантӧн, младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1989-ӧд восянь), научнӧй сотрудникӧн (1993-ӧд восянь).
Туялан удж.
Туялӧма коми прозалысь висьтъяс, коми гижысь Палалей Кальӧлысь гижӧдъяссӧ, Коми Республикаса литературнӧй олӧмсӧ. Йӧзӧдӧма 150 сайӧ удж. Пуктӧма пай «Коми литература история» куим небӧга монография гижӧмӧ (1980)
Ţ

Ţţ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кыв, гагауз кывйын. Шуанног — [t͡s].
Конаков Николай Дмитриевич

Конаков Николай Дмитриевич (1946—2010) — этнограф, коми войтырлысь оласног туялысь, история наукаясса кандидат.
Олан туй.
Николай Конаков чужӧма 1946-ӧд вося ӧшым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Дрезден карын (Германия) военнослужащӧй семьяын. 1975-ӧд воын помалӧма Ленинград университетса история факультет. 1979-ӧд воын дорйӧма Рочмуса наукаяс академияысь этнология да антропология институтын диссертация. 1989-ӧд восянь веськӧдлӧма СССР-са наукаяс академилӧн Коми филиалса Кыв, литература да история институтын этнография да фольклор юкӧдӧн. 
Кулӧма 2010-ӧд вося моз тӧлысь 10-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Туясян удж.
Уна во чӧж веськӧдлӧма Европаса рытыв-войвылын да асыввыв Сибырын этнография да фольклор материал чукӧртан уджӧн. Наука боксянь редакторалӧма ӧтувъя небӧгъяс дасьтігӧн. Йӧзӧдӧма 200 сайӧ туясян удж, на лыдын войтырлӧн истории да йӧзкостса культура серти монографияяс. 
Вӧлі пырӧ ставмирса Фольклор котырӧ (Хельсинки); Нью-Йоркса наукаяс академияӧ тырвыйӧ пырысь.
Игнатов Александр Николаевич

Игнатов Александр Николаевич (1949) — хирург, Коми АССР-са нимӧдана бурдӧдысь.
Олан туй.
Александр Игнатов чужӧма 1949-ӧд вося ӧшым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Кулӧмдін районса Помӧсдін сиктын.1974-ӧд воын помалӧма Иваново карса мединститут. 1974— 1975-ӧд воясын хирургияысь интернатура. 1975-ӧд восянь уджалӧма Кӧрткерӧс районса Шойнатыса больничаын хирургӧн, 1977-ӧд восянь — медшӧр врачӧн.
Бур уджысь сылы сетӧма «Коми АССР-са нимӧдана бурдӧдысь» почёт ним (1983). Наградитӧма «Айму водзын заслугаясысь» орденъясӧн (II да III тшупӧдъясӧн).
Депутаталӧм.
Александр Игнатовӧс бӧрйылісны Коми Республикаса Вылыс Советлӧн XII созывса депутатӧн (1990—1995), Коми Республикаса Каналан Сӧветлӧн 1-дза созывса депутатӧн (1995—1999). Некымынысь сійӧс бӧрйылісны Корткерӧс районса Сӧветӧ депутатӧн.
Енмӧй, Сарӧс видз!

«Енмӧй, Сарӧс видз!» (важ ногӧн «Іенмӧй, Царӧс видзь!», рочӧн «Бо́же, Царя́ храни́!») — Россия империяса 1833-ӧд восянь 1917-ӧд воӧдз официал канму кып.
Кыплӧн кывъяс.
1885-ӧд воын Попов Андрей «Россіяса Государь Императоръ Александръ Александровичлӧнъ, Государыня Императрица Марія Ѳеодоровналӧнъ коронуйтчӧм йылысь, вежа выйӧнъ малтчемъ йылысь» небӧгын комиӧдіс Россияса империялӧн кыпыс.
1897-ӧд воын «Іенмысь полысь Государь Император Николай Александровичлӧн ыджыд Княжна Александра Ѳеодоровнакӧд ыджыд гажа гӧтрасьӧм іылысь» небӧгын Попов Андрейыс важ вуджӧдӧмторсӧ выль ногӧн бара йӧзӧдіс.
Игорь поход йылысь кыв

«Игорь поход йылысь кыв» (важ рочӧн «Слово о пълкѹ игоревѣ. игорѧ сына свѧтъславлѧ. внѹка ольгова»; ӧнія рочӧн «Сло́во о похо́де И́гореве, И́горя, сы́на Святосла́вова, вну́ка Оле́гова») — важ роч литературалӧн памятник. Сэні висьталӧма Игорь Святославович новгород-северскӧй князьлӧн половечьяслы паныд 1185-ӧд вося поход йылысь. Гижысьыс абу тӧдса.
Аддзӧм да медводдза йӧзӧдӧм.
1780-ӧд воясӧ Художествояс академияса президент, тӧдчана история-археология туялысь, важ роч киӧн гижӧмторъяс чукӧртысь Мусин-Пушкин Алексей Иванович граф (1744-1817) ньӧбис Иоиль вӧвлӧм Спасо-Ярославскӧй манастырса архимандритлысь важ роч киӧн гижӧмторъяс да на лыдын «Игорь поход йылысь кыв». Мусин-Пушкин А.И. Малиновский А.Ф. да Бантыш-Каминский Н.Н. сійӧ кадся тӧдса история-кыв туялысьяскӧд гижӧдсӧ сэкся роч кывйӧ вуджӧдісны, гижисны колана гӧгӧрвоӧдӧмъяс да 1800-ӧд воын йӧзӧдісны Мӧскуаын. Сэк жӧ зэв важ роч кывъя гижӧд вылысь вӧчисны копия Мӧд Екатерина империторлы. Наполеонлы паныд тыш дырйи 1812-ӧд воын «Игорь поход йылысь кывлӧн» киӧн гижӧмторыс да йӧзӧдӧм гижӧдлӧн ыджыдджык юкӧныс сотчис. 
Торлопов Георгий «Игорь поход йылысь кыв» гижысь йывсьыс шуис: «Гижӧдыслӧн авторыс абу тӧдса. Но коді кӧть сійӧ эз вӧв — Черниговса либо Киевса олысь, дружинник либӧ князьлы отсасьыс, — сійӧ, кыв шутӧг, вӧлі образованнӧй морт, коді бура тӧдіс сійӧ кадся литература да народнӧй творчество и кужӧмӧн да пыдісянь петкӧдліс став роч йӧзлысь интересъяссӧ, сьӧлӧмсянь чуксаліс князьясӧс ӧтувтчыны да дорйыны Роч му,».
Вуджӧдӧмъяс.
1985-1986 воясӧ вӧлі пасйӧма важ литература паметниклы 800 во тыр. 1986-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 21-23-ӧд лунъясӧ Мӧскуаын муніс канмукостса конперенсія, кодӧс вӧлі ССРС-са да мукӧд канмуясса кывъясӧ «Игорь поход йылысь кыв» вуджӧдӧмлы. Конперенсіяын уджалісны туялысьяс, кывбуралысьяс, вуджӧдчысьяс Рӧсияысь гырысь каръясысь, сідзжӧ суйӧрсайса 25 канмуысь. Мойвиис комиӧдысьяслы сэні участвуйтны.
2001-ӧд воын Торопов Георгий «Игорь поход йылысь кыв» «Парма» журналӧ содтӧм небӧгын йӧзӧдіс роч литературалӧн паметниклысь аслас комиӧдӧмторсӧ.
Крот серпасасьысь

Крот серпасасьысь (чех кыв: Krtek malířem) - 1972 вося чешскӧй мультфильм
Эсватини

Эсватини (свати "weSwatini", ), официал ним — Эсватини Корольув (свати "Umbuso weSwatini", ), 2018-ӧд воӧдз — Свазиленд Корольув (), — Лунвыв Африкаын канму.
Вожалӧм монархия

Вожалӧм монархия (мӧд ногӧн кык сяма монархия, рочӧн "дуалистическая монархия") — монархиялöн вуджан сикас, кор канмуын öтик мортлöн юрнуöдöмыс топöдöма оланпас дасьтысь да лэдзысь канкотырöн.
Вурдысь

Вурдысь (чех кыв вылын: Krtek, Krteček) тайӧ мультфильмъяслӧн серия, а сідзжӧ налӧн титульнӧй персонажлӧн нимыс, кодӧс чешскӧй аниматор Зденек Милер лӧсьӧдӧма 1957 восянь 2002 воӧдз. Медводдза дженьыдик фильмсӧ петкӧдлӧмаӧсь 1957 воын Венецияса кинофестиваль вылын, кӧні сійӧ босьтӧма медбур режиссёрлысь приз.
Зденек Милер

Зденек Милер (; чужлӧма. 1921 урасьӧм тӧлысь 21 лун, Кладно — 2011 вӧльгым тӧлысь 30 лун, Нова-Вес-под-Плеши) — чех мультипликатор да серпасасьысь. Сійӧ лоис нималанаӧн сыысь, мый лӧсьӧдіс Крот йылысь йӧзкостса челядьлы мультсериал, коді кутіс петны 1957 воын Прагаса неыджыд киностудияын.
Биография.
Медводдза вояс
Зденек Милер чужис Кладноын, Прагасянь войвыв-лунвылын неыджыд карын, сапӧг вурысьлӧн семьяын. Ичӧтсяньыс сійӧ петкӧдліс интерес серпасасьӧм дорӧ. Школа помалӧм бӧрын босьтчис уджавны Злин карса «Baťa» издательствоын серпасасьысьӧн. Мöд мирöвöй война дырйи сійöс босьтöмаöсь армияö, но художествоа кужöмлунъяс вöсна сiйöс вуджöдöмаöсь пропаганда материалъяс лöсьöдысь котырö. Война бӧрын, 1945 воын, босьтчис уджавны Прагаын «Bratři v triku» студияын, кӧні лӧсьӧдлісны мультфильмъяс.
Творческöй туй да вермöмъяс
Аслас уджалан туйвизьын Милер лӧсьӧдіс стоп-моушен мультфильмъяс, а сідзжӧ серпасаліс мукӧд мультипликаторъяслы фонъяс да персонажъяс.
1956 воын Милер кутіс мӧвпавны ассьыс мультфильмса персонажӧс лӧсьӧдӧм йылысь, коді эськӧ кажитчис челядьлы. Сійӧс лӧсьӧдіс висьт, кӧні сійӧ вӧрӧ ветлігӧн усис нюрӧ. Тадзи чужис ыджыд, шань синъяса ичӧтик Кротлӧн образыс. Крот йылысь медводдза мультфильм, «Кыдзи Крот аддзис ассьыс штаньяссӧ», петіс 1957 воын да пыр жӧ шедӧдіс видзӧдысьяслысь радейтӧмсӧ.
Милер локтан дас вояссӧ сиис Кротиклӧн да сылӧн ёртъяслӧн приключениеяс йылысь выль эпизодъяс лӧсьӧдӧмлы. Ставнас петіс 50 гӧгӧр мультфильм, кӧні Крот йитчыліс жестъясӧн да чужӧмыслӧн мимикаӧн, мый лоис гӧгӧрвоанаӧн мир пасьтала видзӧдысьяслы. Мультфильмъяс торъялісны прӧстлунӧн, бурлунӧн да тышкасьӧмтӧг.
Милер вöдитчис прöстöй анимацияöн, югыд рöмъясöн да мича персонажъясöн. Сылӧн мультфильмъясыс лӧсьӧдӧмаӧсь школаӧдзса челядьлы да йитчӧмаӧсь ёртасьӧм, ӧта-мӧдлы отсалӧм да мир тӧдӧмлун темаяскӧд.
«Крот» мультфильмъясысь кындзи, Милер уджаліс и мукӧд мультфильмъяс да челядьлы небӧгъяс вылӧ серпасъяс лӧсьӧдӧм вылын.
Ас олӧм
Зденек Милер гöтрасис серпасасьысь да аниматор Яна Милерова вылö, кодкöд чужисны кык ныв.
Кулӧм
Зденек Милер кувсис 2011 вося лӧддза-номъя тӧлысь 30 лунӧ, 90 арӧсын, аслас керкаын Чехияса Нова Вес под Плеси карын.
Признание да наградаяс.
1. Зденек Милерлӧн мультфильмъясыс босьтӧмаӧсь уна награда войтыркостса кинофестивальяс вылын.
2. 2005 воын сылы сетісны Чехияса «За заслуги» медаль.
3. Крот лоис мирса медся тӧдчана да радейтана мультфильмса персонажъяс лыдын.
Каунас

Каунас — Литваын мӧд кар, меститчӧма Неман да Нерис юяс ӧтлаасьӧмінын. Сійӧ абу сӧмын страналӧн тӧдчана экономика шӧрин, но и культура юркар.
Висьт.
XIII - XIV нэмъяс.
Каунас йылысь медводдза казьтылӧмъяс паныдасьлӧны XIII нэмся летописьясысь, кӧть и археологическӧй аддзӧмторъяс петкӧдлӧны, мый тайӧ местаын водзджык овлӧма оланін. Каунас сӧвмӧдӧмын ыджыд пай пуктіс сылӧн стратегическӧй меститчӧм кык ю – Неман да Нерис – йитчӧм местаас.
Литваса Ыджыд герцогстволӧн кадколаст (XV - XVIII нэмъяс).
Литваса Ыджыд герцогство пытшкын Каунас сӧвмис кыдзи тӧдчана вузасян шӧрин. Кар пырис Ганза лигаӧ, мый отсаліс сылӧн экономика сӧвмӧмлы. Тайӧ кадколастас стрӧитісны уна готика вичко да керка.
Роч империя (XVIII - XX нэмъяс заводитчигӧн) ..
Польша-Литва öтувъялун юксьöм бöрын Каунас пырис Роч империяö. Карлӧн экономическӧй серпасыс кутіс бурмыны, но Наполеонлӧн Россияӧ уськӧдчӧм бӧрын Каунас босьтіс ыджыд пай. Кар лоис тӧдчана военнӧй шӧринӧн да тані стрӧитісны крепость, коді ворсісны роль Медводдза мирӧвӧй война дырйи. Тайӧ кадколастыс тшӧтш лоис промышленносьт да инфраструктура сӧвмӧмӧн.
Литвалӧн «Временнӧй столица» (1918 - 1940).
Медводдза мирӧвӧй война да Литвалӧн асшӧрлун йылысь юӧртӧм бӧрын Вильнюс босьтіс Польша да Каунас кад кежлӧ лоис страналӧн юркарӧн. Тайӧ кадколастыс вӧлі национальнӧй быдман, культура да экономика сӧвман кадӧн.
Мöд мирöвöй война да Сöветскöй кад (1940-1990).
Мöд мирöвöй война дырйи Каунасö босьтiсны фашистскöй Германия. Немеч войскалӧн водзӧ мунысь юкӧнъяс пырисны карӧ 1941 вося июнь 24 лунӧ рытнас (найӧ вуджисны ю кузя судноӧн — взрывайтісны Неман кузя мӧс), кодӧс контролируйтісны прогерманскӧй литовскӧй активистскӧй фронтлӧн отрядъяс ( ЛФА), коді бунтуйтіс войналӧн медводдза лунӧ. Та бöрын мунiсны еврейяслöн погромъяс серти.
1944 вося август 1 лунö карö пырис Гöрд Армия.
Сӧветскӧй оккупация воясӧ карын ёна сӧвмис промышленносьт, а 1960 воын восьтісны Каунасса ГЭС. Но та дырйи унджык инвестицияыс муніс репрессионнӧй структураяс лӧсьӧдӧм вылӧ.
Современнӧй (1990 во бӧрын).
Литвалысь асшӧрлунсӧ выльмӧдӧм бӧрын Каунас лоис бурмӧдчан кадколастӧн. Кар зільӧ видзны ассьыс историческӧй наследиесӧ, ӧттшӧтш сӧвмӧдны ӧнія кадся инфраструктура да культура олӧм. Каунас лоис «Европаса культура юркарӧн 2022 воын» .
Сокольническая линия

«Сокольническая» линия — тайӧ Москваса метролӧн медводдза линия. Восьтöма 1945 вося май 15 лунö. Сійӧ пасйӧма гӧрд рӧмаӧн да карта вылын 1 номерӧн.
История.
Стрӧитчӧм заводитчӧм да медводдза участокъяс
Москваса метролысь медводдза юкӧнсӧ заводитісны стрӧитны 1931 воын Русаковскӧй улича вылын. 1934 вося рака тӧлысь 15 лунӧ Комсомольская - Сокольники участок кузя котӧртӧма испытательнӧй поезд. 1935 вося май 15 лунö линиялöн медводдза участок, 11,2 км кузьта, восьтiсны Сокольникисянь Парк Культуриöдз Смоленскаяöдз филиалöн.
1930-ӧд воясӧ линия сӧвмӧм
1938 воӧдз поездъяс ветлісны Охотный Ряд станциясянь вилка туйӧд. 1957 воын линиясӧ нюжӧдісны 2,5 км вылӧ Спортивнӧйӧдз. 1959 воын восьтісны «Спортивная» - «Университет» участок, кӧні мӧс вылын медводдза станция — «Ленинский горы».
1960-ӧд воясӧ линия сӧвмӧм
1963 воын кыпöдiсны «Университет» - «Юго-Западная» участок.
1965 воын линиясӧ нюжӧдісны 2,5 км вылӧ Преображенскӧй площадьӧдз.
1983 воын мöслöн аварийнöй состояние вöсна вöлi бырöдöма «Ленинский горы» станция.
1970-ӧд воясӧ линия сӧвмӧм
1990 воын воссис «Преображенская площадь» - «Подбельского улича» юкöн. 2002 воын выльмӧдӧм бӧрын выльысь восьтісны «Ленинский горы» станция.
2010-ӧд воясӧ линия сӧвмӧдӧм
2014 воын линиясӧ нюжӧдісны Тропарево станцияӧдз. 2016 воын линия воис Выль Москваö Румянцево да Саларьево станцияяс восьтöмöн. 2019 воын линиясӧ нюжӧдісны Коммунаркаӧдз куим ӧтувъя станцияӧн.
2020-ӧд воясӧ линия сӧвмӧдӧм
2024 воын линиясӧ нюжӧдісны Потапово станцияӧдз.
Аскиа лун.
• Столбово электродепо восьтӧм кузя планъяс
• 2025 воын кӧсйӧны восьтыны Новомосковскӧй станция сайын «Столбово» электропо.
• Столбово вежас помавтӧм Саларьевоса депо.
• Видзӧдӧны позянлун нюжӧдны линиясӧ Потапово станция сайын Щербинкаӧдз.
Планъяс нюжӧдны линия войвылӧ
• 2024 вося йирым тӧлысьсянь «Миян транспорт» форумса инсайдеръяс видлалӧны Рокоссовскӧй бульвар станция сайын линиясӧ нюжӧдӧм йылысь планъяс.
• Кӧсйӧны стрӧитны кык станция: «МГГУ» да «Ярославская».
• Арбатско-Покровская визь вылын Крылатское - Строгино участок лоас аналогӧн.
• Маршрутлӧн кузьтаыс лоас 5 км, ветлан кадыс лоас 7 минут.
Планъяс вынсьӧдӧм
• Юӧрсӧ подтвердитісны Москваса метро да транспорт сӧвмӧдан (РМТМ) котырысь инсайдеръяс.
• 2024 вося рака тӧлысьын Рокоссовскӧй бульвар сайын нуӧдісны геологическӧй разведка.
• Ӧнія кадӧ линия нюжӧдӧм кузя планъяс абуӧсь.
Замоскворецкая линия

Замоскворецкая линия — Москваса метролӧн мӧд официальнӧя нумеруйтӧм (хронология серти коймӧд) линия. Восьтöма 1938-öд вося кöч тöлысь 11-öд лунö. Мӧскуа ю кузя вуджӧ 3 пӧв. Сылӧн кузьтаыс 42,8 км, 24 станция. Став линия кузя шӧркодь ветлан кадыс 62 минут .
Висьт.
Горький радиуслӧн медводдза юкӧнлӧн история
Заводитчис 1938 воын Сокол вокзалсянь Свердлов площадьöдз Ленинградскöй проспект вылын да Горький улича вылын бырöдöма пробкаяс. Сэтчӧ пырис нималана Маяковскӧй станция . «Советская», «Пушкинская площад» да «Бега» станцияяс абуӧсь.
Мӧд юкӧн стрӧитӧм
Заводитчис Мöд мирöвöй война заводитчöм бöрын недыр мысти . Стрӧитчӧм дугдӧма 1941 воын . Выльмӧдӧма 1942 воын, восьтӧма 1943 вося кӧч тӧлысь 1 лунӧ Паськӧдіс маршрут Гӧрд площадь кузя да Мӧскуа ю улын Сталинскӧй завод станцияӧдз . «Москворецкая», «Вишняковский переулок» да «Дербеневская» станцияяс оз пырны
Виз нюжӧдӧм войвылӧ да лунвылӧ
1964 воын линияыс воис Речнöй Вокзал станцияöдз. 1969 воын восьтöма Каховскöй станцияöдз участок . 1979 воын кыпöдiсны Горьковскöй станция (öнi Тверская). 1984-1985 воясӧ восьтісны Орехово станцияӧдз участок .
Строкаяс вуджӧдӧм да паськӧдӧм
1995 воын Каширскаясянь Каховскаяöдз участок вöлi вуджöдöма торъя визьö . 2012 воын линиясӧ нюжӧдісны Алма-Атинскӧй станцияӧдз . Технопарк станция восьтісны 2015 воын . 2017 воын линиясӧ нюжӧдісны Ховрино станцияӧдз . Сӧмын юкӧнсӧ выльысь висьталӧма. Медым водзӧ нуӧдны, водзӧ лыддьыны оригиналсӧ.
Аскиа лун.
Öнія кадö Замоскворецкöй линия водзö сöвмöдöм кузя планъяс абуöсь. Водзті видлалісны Химкиӧдз визьсӧ нюжӧдӧмлысь позянлунсӧ (Москва сӧвмӧдан воддза Генеральнӧй планъясын вӧлі «Левобережная» станция, коді колӧ вӧлі меститчыны Химки карса Левобережнӧй микрорайонын татшӧм жӧ нима платформа дорын ), но сёрӧнджык сійӧс эновтісны, медым линиясӧ эз ёна тыртны. «Технопарк» станцияын кӧсйӧны вуджӧдны стрӧитчысь «Бирюлевская» линиялӧн «Мечта остров» станция вылӧ.
Арбацко-Покровская линия

Арбацко-Покровская линия — Москваса метролӧн коймӧд ыджыд линия. Медся кузьыс 2009 восянь 2023 воӧдз ыджыд кольча линия восьтӧмӧн.
История.
Линиялӧн историяЛиния воссис 1938 вося март 13 лунö.
«Революциялӧн площадь» — «Курская» участок йитӧма «Коминтерна улича» — «Киев» участоккӧд.
Участок восьтöмыс лоис водзджык Горьковско-Замоскворецкая линия восьтöмысь.
Стрӧитчӧм ӧдмӧдӧм
Ильинскӧй ворота да Пӧкровскӧй ворота станцияяс эз стрӧитны.
Линиясӧ нюжӧдісны асыввылӧ Измайловскӧй станцияӧдз 1944 воын.
«Гороховскӧй улича», «Бауманлӧн площадь», «Бакунинскӧй улича» да «Мироновскӧй улича» станцияяс вӧліны ӧтдортӧмаӧсь.
Места площадь вежӧм 
1941 воын Арбатская - Смоленская участок вежисны гырысьöн.
1953 воын стрӧитісны выль участок «Революция площадь» - «Киев».
Гырысь участоксӧ бырӧдісны да выльысь восьтісны 1958 воын.
Стратегическӧй характер линиялӧн 
1990-ӧд - 2000-ӧд воясӧ лои версия Сталинлӧн Кунцевскӧй дачаӧдз линия водзӧ нуӧдӧм йылысь.
Арбатская станциялӧн залыс вермис пӧртчыны бункерӧ.
Асыввылӧ линия паськӧдӧм
1954 воын кыпöдiсны кад кежлö «Первомайская» станция.
1961 воын станциясӧ бырӧдісны да лои лӧсьӧдӧма депо вылӧ.
Линия рытыввылӧ паськӧдӧм
1963 воын линиясӧ нюжӧдісны Щелковская станцияӧдз.
2003 воын воссис «Парк Победы» станция.
Линия паськӧдӧм 2008 воын
2008 воын воссис Победа парк – Кунцевская да Крылатское – Строгино участокъяс.
Филёвскӧй визьлысь «Кунцевская» - «Крылатское» участоксӧ вуджӧдісны Арбацко-Покровскӧй визь вылӧ.
Сӧмын юкӧнсӧ выльысь висьталӧма. Медым водзӧ нуӧдны, водзӧ лыддьыны оригиналсӧ.
Аскиа лун.
2027 воын кӧсйӧны нюжӧдны линиясӧ 2,6 км кузьта ӧти участокӧн асыввыв туйвизьын Щелковская станциясянь Голяново станцияӧдз.
Крылатское да Строгино станцияяс костын участок вылын колисны Тройце-Лыково станциялы запас, кодӧс кӧсйисны помавны, кор тайӧ участок вылын тыдовтчас оланін. Талунъя кадӧ станция уджалӧ кыдзи техническӧй платформа;
Строгино станция бӧрын кольӧма подув планируйтӧм Рублево-Архангельскӧй линия вылӧ платформаяс костын вуджӧм котыртӧм вылӧ.
Площадь Революций – Курская участок вылын линия стрӧитігӧн проектын урчитӧма Хмельницкая станция стрӧитӧм Калужско-Рижскӧй да Таганско-Краснопресненскӧй линияяслысь Китай-Город станцияӧ вуджӧдӧм котыртӧмӧн. Тайӧ станцияыс пыртӧма Генеральнӧй планӧ, но ӧнія участок вылын станция стрӧитӧмлысь ыджыд сложносьтсӧ да ыджыд донсӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн, матысса кадӧ сійӧс, чайта да, оз стрӧитны.
Бутово линия

Бутово линия - Москваса метролӧн 12-ӧд строка. Назначитӧма 12 да гӧрд гӧрд. Водзті шуис кокньыд метро. Но кад кольӧмкӧд сійӧ бырӧдіс тайӧ статуссӧ.
Москваса шӧр диаметръяс

Москваса Центральнӧй диаметръяс - карса поезд система Москваын. Йитӧ Москва обласьтса каръяс Москвакӧд.
История.
XIX нэм
ХХ нэм заводитчигӧн ветлан инженер Александр Шмидт вӧзйис йитны Москваын уна станция торъя поездъясӧн — збыльысь тайӧ лои сідз шусяна карса электропоездлӧн прототипӧн. Но сэки ыджыдалісны трамвай вез лӧсьӧдӧм йылысь мӧвпъяс, а водзӧ вылӧ кӧсйисны лӧсьӧдны метро. Медводдза мирöвöй война, кодi заводитчис 1914 воын, тшöтш нюжöдiс татшöм проект збыльмöдöмсö.
20-ӧд нэм
1933 воын татшӧм поездъяс Москваӧ пыртӧм йылысь мӧвпсӧ бӧр вайӧдісны. Анализ петкӧдліс, мый унджык пассажирыс ветлӧма Москва шӧрӧдз мукӧд транспортӧн либӧ нӧшта подӧн. Та дырйи муніс удж метро линияяс лӧсьӧдӧм вылын, но тайӧ кык системаыслы колӧ лоны асшӧрӧн. Та дырйи метролы колӧ нуны пассажиръясӧс кар пытшкын, а гырысь поездъяс тшӧтш лӧсьӧдӧмаӧсь кардорса нуӧм вылӧ. Генеральнӧй проектсӧ дасьтіс нималана инженер Николай Чугайкин (документсӧ вынсьӧдісны 1934 вося кӧч тӧлысь 9 лунӧ).
21-öд нэм
2017 вося лӧддза-номъя тӧлысь 15 лунӧ Россияса Президент Владимир Путинлӧн Москваса мэр Сергей Собянинкӧд да Россияса кӧрт туйяс кузя президент Олег Белозеровкӧд уджалан аддзысьлӧм вылын медводдзаысь пыдісянь петкӧдлісны проект, коді шусьӧ «Москваса шӧр диаметръяс» (МШД). Проектсӧ дорйис президент да сійӧ лыддис Москваса транспортнӧй узелса медшӧр могъяс лыдын.
2019 вося лӧддза-номъя тӧлысь 21 лунӧ МКД-лӧн медводдза (Одинцово – Лобня) да мӧд (Нахабино – Подольск) диаметръяс вылын заводитісны ветлыны 2019 воын.
2023 вося ӧшым тӧлысь 17 лунӧ пыртӧма уджӧ коймӧд диаметр (Зеленоград – Ипподром).
2023 вося йирым тӧлысь 9 лунӧ лэдзӧма нёльӧд диаметр (Железнодорожная - Апрелевка).
Кольчаа линия (Мӧскуа)

Кольчаа линия — тайӧ Москваса метролӧн витӧд линия. Индöма гöрд рöмöн да 5 лыдпасöн.Восьтöма 1950 вося январь 1 лунö. 2023 вося март 1 лунӧдз воддза СССР-са став столицаын лоис ӧти кольчаа метро линия.
История.
Предпосылкаяс
Медводз Москваса метро стрӧитӧм кузя проектӧ эз пырт «Круглӧй линия» концепция. Сы пыдди кӧсйисны лӧсьӧдны линияяс, кодъяс ӧтлаасьӧны карлӧн шӧр юкӧнас. Но 1938 воын метролысь мӧд тшупӧдсӧ заводитӧм бӧрын тыдовтчис, мый татшӧм схемаыс вайӧдас разъезднӧй станцияяс вылӧ ёна ыджыд нагрузкаяс. Сылӧн помкаӧн лои, мый мӧд мирӧвӧй война помасьӧм бӧрын шуисны чинтыны узелъяс вылӧ давлениесӧ, пыртӧмӧн Круг линия.
Эмöсь доказательствояс, мый нöшта Смоленская станция проектируйтiгöн, кодöс пыртiсны уджö 1935 воын, чайтлiсны сiйöс водзö вылö вуджöдны Кругöвöй линия вылö. Сійӧ кадӧ чайтлісны, мый Кольцевая мунӧ Сад кольча кузя, кӧть ӧні Смоленскаякӧд татшӧм йитӧдыс абу збыльмӧдӧма.
Та кындзи, Круглöй линия йитiс нёль станцияысь сизимöс, кодъяс сэки вöлiны Москваын.
Стрӧитчӧм
Стрӧитчигӧн Круг линиялӧн медводдза сегмент воссис 1950 воын. Сійӧ муніс Крымскӧй площадьсянь Курскӧй вокзалӧдз, Сад кольчалӧн лунвыв арка кузя да пыртіс став гырысь площадьяс вылын станцияяс. Мӧд сегмент, кодӧс заводитісны 1952 воын, муніс Садса кольча сайӧ, йитӧма медся тӧдчана транспортнӧй узелъяс метрокӧд. 1954 воын стрӧитчӧм помалӧм сетісны позянлун дзебны кольча, мый лоис карса транспортнӧй вез сӧвмӧдӧмын тӧдчана тшупӧдӧн. Круг линия ворсісны шӧр роль бӧръя радиальнӧй линияяс планируйтӧмын да лӧсьӧдӧмын, унаӧн на пиысь медводз стрӧитісны сетевӧй шӧр юкӧнкӧд бӧръя йитӧдсӧ тӧд вылын кутӧмӧн.
Интереснöй факт йитчöма туристъясöс кыскöмкöд 1980-öд воясö, кор артмис Кругöвöй линия артмöм йылысь миф. Тайӧ миф сертиыс И.В. Сталин, метро стрӧитӧм кузя планъяс видлалігӧн, случайнӧ пуктіс документъяс вылӧ кофе кружка, колис пас, коді лоис подувӧн Круг линия планируйтӧмлы да сы вылӧ гӧрд рӧм бӧрйӧмлы.
Калужско-Рижскӧй линия

Калужско-Рижская линия — тайӧ Москваса метролӧн квайтӧд линия. Карта вылын сійӧс пасйӧма оранжевӧй рӧмаӧн да 6 номерӧн.
История.
1958 воын лэдзисны Калуга да Рига йитан водзӧ вылӧ метро линиялысь медводдза юкӧнсӧ, кузьтаыс 5,4 километра. Тайӧ участокыс, кытчӧ пырис нёль метро станция, муніс Мира проспект кузя, могмӧдіс карлӧн шӧр юкӧн да Ставроссияса видз-му овмӧс выставка костын йитӧд. 1972 воӧдз тайӧ сегментыс шусис Рига радиусӧн да пырисны сэтшӧм станцияяс, кыдзи «Ботаническӧй сад» (1966 воын нимсӧ вежисны «Проспект Мира» вылӧ), «Рижская», «Мир» (1966 восянь «Щербаковская», а 1990 восянь «Алексеевская». ), а сідзжӧ «ВСХВ» (1959 восянь «ВДНХ»).
Мӧд тӧдчана тшупӧдӧн лоис 1962 воын Калуга радиус восьтӧм, мый паськӧдіс метро вез, йитӧма шӧр Москваӧс лунвылын оланінъяскӧд. Восьтöм кадö участоклöн кузьтаыс вöлi 8,9 км да артмис вит станцияысь: Октябрьскöй, Ленинскöй проспект, Академическöй, Профсоюзнöй, Новый Черёмушки. Шаболовскӧй станция, кутшӧмӧс урчитӧма первой планын Октябрьскӧй да Ленинскӧй проспект костын, восьтісны сӧмын 1980 воын.
1964 воӧ Калуга радиуссӧ нюжӧдісны выль электродепоӧдз, кӧні 1964 восянь 1974 воӧдз уджаліс Калужскӧй наземнӧй станция. 1974-öд восянь кутiс уджавны татшöм жö нима выль, мупытшса нин станция, а важсö тупкисны, восьтiсны и Беляево станция.
Калуга да Рига радиусъяс йитöм кузя удж, мый вайöдiс Калуга-Рижскöй визь лöсьöдöмö, заводитчис 1970 воын. Октябрьскӧй да Площадь Ногина станцияяс костын шӧр участоклӧн лунвыв юкӧныс (1990 восянь нималана кыдзи Китай-Город) пыртӧма уджӧ 1971 вося кӧч тӧлысь 4 лунӧ, сы лыдын Новокузнецкая (1983 восянь Третьяковскӧй станцияяс). 1972 вося январын войвыв юкӧныс кутіс уджавны кык станцияӧн — Колхознӧй (1990 восянь Сухаревскӧй) да Тургеневскӧй, пасйӧма сьӧкыд инженерно-геологическӧй условиеясӧн.
1978 воын линиясӧ нюжӧдісны войвылӧ ВДНХ-сянь Медведковоӧдз. Тайӧ 8,1 км кузьта участокас пырис нёль гырысь станция. Вӧлі планируйтӧма котыртны виловӧй ветлӧм «Свиблово» — «Бабушкинская» — «Свиблово» — «Лосиноостровская» схема серти, мый вылӧ «Свиблово» да «Бабушкинская» костын участок вылын колисны запас.
Беляевосянь Бицевскӧй паркӧдз линиялӧн лунвыв юкӧныс (2008 восянь Новоясеневская) восьтісны кык тшупӧдын, медводдзаыс, сы лыдын Конково да Теплы Стан станцияяс, пырис уджӧ 1987 воын.
Таганско-Краснопресненскӧй линия

Таганско-Краснопресненская линия - Москваса метролӧн 7-ӧд линия. Индöма пурпурöн да 7 номерöн.Сiйö медся занятöй линия. Медводдза юкöн восьтöм 1966 вося декабр 31 лунö.
История.
1966 вося декабр 31 лун. Восьтӧма Ждановскӧй линиялысь медводдза станцияяс: Таганскӧй, Пролетарскӧй, Волгоградскӧй проспект, Текстильщик, Кузьминки, Рязанскӧй проспект да Ждановскӧй. Таганскӧй станциясянь восьтісны переход Круговӧй линия вылын татшӧм жӧ нима станцияӧ. Медводдза участок лэдзöм бöрын 19 лунöн, декабрь 12 лунö, восьтiсны Выхиноса электродепо.
1971 вося кӧч тӧлысь 3 лун. Ӧти лунӧ восьтісны Площад Ногина станциялысь кыкнан перронсӧ, станциясӧ восьтісны Калужскӧй линия вылӧ, лӧсьӧдісны платформаяс костын ветлӧм;
1972 вося декабр 30 лун. Восьтöмаöсь Краснопресненскöй линиялöн медводдза станцияяс: «Октябрьское полюс», «Полежаевская», «Беговая», «Улица 1905 Года» да «Баррикадная». Баррикаднӧй станциясянь восьтісны «Круговой линия» Краснопресненскӧй станцияӧ вуджӧм. Краснопресненскӧй линия вылын поездъясӧс кутіс обслуживайтны Круговӧй линия вылын Красная Пресня электродепо.
1975 вося декабр 17 лун. Пушкинскӧй да Кузнецкӧй Унджык станцияыс восьса. Кузнецкӧй Мост станциясянь восьтісны Кировско-Фрунзенскӧй визьлӧн Дзержинскӧй станцияӧ вуджӧм. «Ждановская» да «Краснопресненская» линияяс ӧтувтӧмаӧсь «Ждановско-Краснопресненская» линияӧ;
1975 вося декабр 30 лун. Восьсаӧсь «Планерная», «Сходненская», «Тушинская» да «Щукинская» станцияяс. Восьтöма "Планерное" электропо.
1979 вося сора тӧлысь 20 лун. Горьковско-Замоскворецкая линия вылын восьтісны Горьковскӧй станция да Пушкинскӧй станцияӧ вуджӧм.
1979 вося декабр 30 лун. Калининскӧй линия вылын восьтӧма Марксистскӧй станция да Таганскӧй станцияӧ вуджӧм.
1983-1984 воясын. Кӧкъямыс вагона поездъяс вылӧ этапӧн вуджӧдӧм (Москваса метроын ӧкмыс вагона поездъясӧн медводдза линия) [источник абу пасйӧма 1058 лун].
1987 вося декабр 31 лун. Серпуховскӧй линия вылын восьтӧма Чеховскӧй станция да Пушкинскӧй станцияӧ вуджӧм.
1989 вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лун. Ждановско-Краснопресненскöй линиялы сетiсны Таганско-Краснопресненскöй, Ждановскöй станциялы – Выхино.
1990 вося лӧддза-номъя тӧлысь 5-ӧд лун. «Ногина площадь» станциялы сетiсны ним «Китай-Город» [источник не указан 1058 дней].
1997 вося сора тӧлысь 23 лун. Восьтöма «Пролетарскöй» станциясянь Люблинскöй линия вылын Крестьянскöй Застава станцияö вуджöм (ачыс Крестьянскöй Застава станцияыс воссис кык воöн водзджык).
2013 вося кӧч тӧлысь 20 лун. Выхино станциялӧн лунвыв платформа выльмӧдӧм (шӧрсянь ветлӧм) пыранінӧ турникетъяс пуктӧмӧн [источник не указан 1058 дней.
2013 вося лӧддза-номъя тӧлысь 9-ӧд лун. Восьсаöсь «Лермонтовскöй проспект» да «Жулебино» станцияяс.
2014 вося вӧльгым тӧлысь 27 лун. Восьтöма 1975 восянь мольöдöм «Спартак» станция.
2015 вося кӧч тӧлысь 21 лун. Восьтiсны Котельники станция.
2018 вося февраль 26 лун. Восьтӧма Полежаевскӧй станциясянь Хорошевскӧй станцияӧдз вуджӧм.
2019 вося июнь 3 лун. Восьтӧма «Лермонтовскӧй проспект» станциясянь Некрасовскӧй линиялӧн Косино станцияӧдз вуджӧм.
Калининскӧй линия

Калиниская линия — тайӧ Москваса метролӧн кӧкъямысӧд линия. Карта вылын сійӧ индӧма еджыд рӧмаӧн да 8 номерӧн.Медводдза участок восьтӧм 1979 вося декабрь 30 лунӧ.
История.
Планъяс
Калининскӧй радиус лӧсьӧдӧм кузя водзмӧстчӧм, кодӧс первойсӧ мӧвпалісны кыдзи Рогожскӧй радиус, эз ло выліын медшӧр могъяс лыдын. Виччысисны, мый сійӧс йитасны Краснопресненскӧй радиускӧд. 1932 да 1938 воясся документацияын казьтывсьö Рогожскöй радиус, а сылöн кöсйöм туйыс абу ёна вежсьöма.
Калининскӧй радиус проект выльысь босьтчисны 1957 воын Таганскӧй станциясянь Новогиреевӧдз лэптыны предложениеӧн. Вӧлі план ӧтувтны Калинин радиуссӧ Рижскӧй радиускӧд, а сідзжӧ нюжӧдны сійӧс Реутовӧдз.
1965 воын заводитісны проектируйтны Калининско-Краснопресненскӧй диаметр, коді колӧ мунны гырысь Арбат радиус пыр Новокузнецкая метро станцияӧдз да водзӧ Новогиреевӧдз. Но сёрӧнджык шуисны эновтны радиусъяс йитӧмын тайӧ мӧвпсӧ.
Збыльмӧдӧм
Калинин линиялысь медводдза юкӧнсӧ стрӧитісны 1975-1979 воясӧ, 1980 вося Москваын Олимпиада водзын. Тайӧ участокыс, 12,2 км кузьта, пырис ӧти станция: «Марксистская», «Ильич площадь», «Авиамоторная», «Шоссе Энтузиастов», «Перово» да «Новогиреево». 1979 вося декабр 16 лунö танi мунiс испытательнöй котралöм, кöнi участвуйтiсны метро стрöитысьяс. 1979 вося декабр 30 лунö, Выль во лун водзын лунöн, участок восьтiсны пыр кежлö вöдитчöм вылö, мый сетiс позянлун пассажиръяслы ветлыны выль инöдöдз 14 минутöн. Линияыс мунiс юркарса нёль район пыр: Пролетарскöй, Ждановскöй, Калининскöй да Перовскöй, и нимтiсны Калининскöй район нимöн, кодi, ас кадö, вöлi нимтöма сöветскöй политическöй вождь М.И.
1986 воын пыртöма уджö Марксистскöй да Третьяковскöй станцияяс костын участок, сылöн кузьтаыс вöлöма 1,7 км; 1960-1961 вояссянь 1989 воӧдз вӧліны планъяс стрӧитны «Реутово» платформа вылын станция да нӧшта ӧти станция ӧнія Перово да Шоссе Энтузиастов костын Перовская улича, Зеленый проспект да Плеханов улича костын, но тайӧ проектъяссӧ некор эз помавны збыльмӧдӧмӧн.
2012 воын восьтöма Новогиреевосянь Новокосиноöдз участок, кузьтаыс 3,23 км.
Серпуховско-Тимирязевскӧй линия

Серпуховско-Тимирязевская линия — Москваса метролӧн нёльӧд официальнӧй нумерация да дасӧд хронологическӧй линия. Йитӧ карлӧн войвылын да лунвылын оланінъяс шӧринкӧд. Схемаяс вылын сійӧс петкӧдлӧма сера рӧмӧн да 9 номерӧн.
История.
Линиясӧ ёнджыкасӧ стрӧитісны 1980-ӧд воясӧ.
1983 — воссис Серпуховскаясянь Южнӧйӧдз ӧкмыс станцияа лунвыв радиус.
1985—1987 воясӧ — визьсӧ нюжӧдӧм лунвылӧ (1985 воын, Пражская станция, стрӧитісны Чехословакияса стрӧитчысьяскӧд ӧтув) да войвылӧ (1986 воын — Полянка да Боровицкая; 1987 воын — Чеховская).
1988 — визьсӧ нюжӧдісны Савеловскӧй станцияӧдз, восьтісны Цветнӧй бульвар, Менделеевскӧй да Савеловскӧй станцияяс.
1991 — восьтӧма Дмитровскӧйсянь Отраднӧйӧдз вит станцияа войвыв радиус. Тайӧ сӧвет кадӧ восьтӧм медбӧръя Москваса метро станцияяс.
1992-1994 вояс — визьсӧ нюжӧдісны войвылӧ, восьтісны Бибирево да Алтуфьево станцияяс.
2000-2002 вояс — визьсӧ нюжӧдісны лунвылӧ Войвыв Бутово обласьтӧдз. Восьтісны «Улица Академика Янгеля», «Аннино» да «Дмитрий Донской бульвар» станцияяс. Бӧръяыслы регыд сетісны перевод Бутовскӧй линия вылын Старокачаловскӧй уличаса станцияӧ.
2007 — восьтісны Цветнӧй бульвар станциясянь Трубная станцияӧдз Люблинско-Дмитровскӧй визь вылӧ перевод.
2016 — восьтісны Петровско-Разумовскӧй станциялысь мӧд залсӧ, мый сэсся котыртісны Люблинско-Дмитровскӧй линия вылӧ платформаяс костын вуджӧм.
2018 во — восьтісны «Савеловская» станциясянь «Большой круг» визь вылын татшӧм жӧ нима станцияӧ перевод.
2019 во – Ыджыд гӧгрӧс линия стрӧитӧм кадколаст вылӧ бырӧдісны ӧні дзебӧм Каховскӧй линиялысь Севастопольскӧй станциясянь Каховскӧй станцияӧ вуджӧдӧм.
2021 воын — Севастопольскӧйсянь Каховскӧйӧдз развязка выльысь восьтӧм (бӧръяыс восьтӧма Ыджыд гӧгрӧс линия пытшкын)
2023 вося декабрь 30 лунӧ вокзаллӧн войвыв помсянь восьтісны Каховская станцияӧ выль проход.
Катальпа

Катальпа ( ) — бигнония котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Бигнония котыр

Бигнония котыр () — Lamiales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Бигнонияяс 5 субкотыр, 116-120 увтыр да 800 сикас.
Колубрина

Колубрина ( ) — Rhamnaceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын, Америкаын да Азияын.
Лагерстрёмия

Лагерстрёмия ( ) — Lythraceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океанияын.
Ликвидамбар

Ликвидамбар ( ) — алтингия котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Алтингия котыр

Алтингия котыр () — Saxifragales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Алтингияяс 3 увтыр да 17 сикас.
Литокарпус

Литокарпус ( ) — Fagaceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Лукума

Лукума () — сапота котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Саподилла

Саподилла () — сапота котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Маболо

Маболо ( ) — эбен котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Пилипинын.
Эбен котыр

Эбен котыр () — Ericales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Эбенъяс 2 увтыр да 500 сикас.
Мангостан

Мангостан () — клузия котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Маракуйя

Маракуйя () — пассифлора котырись корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Медшӧр Америкаын.
Пассифлора котыр

Пассифлора котыр () — Ericales чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Пассифлораяс 18 - 27 увтыр да 530 - 937 сикас. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Америкаын.
Нансе

Нансе ( ) — мальпигия котырса корья пу вид. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Мальпигия котыр

 
Мальпигия котыр () — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Мальпигияяс 75 увтыр да 1300 сикас. Сійӧ быдмӧ Америкаын (90%), Африкаын да Азияын (10%).
Нектарин

Нектарин ( ) — роза котырса корья пу сикас.
Роза котыр

 
Роза котыр () — роза чукöрса корья пу быдмӧг котыр. Розаяс 4 субкотыр, 95 увтыр да 2830 сикас.
Роза чукӧр

Роза чукӧр () – Magnoliopsida классса корья быдмӧг чукӧр. Розаяс 16000 сикас.
Нотофагус

Нотофагус ( ) — Fagales чукӧрса нотофагус котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Павловния

Павловния ( ) — Lamiales чукӧрса павловния котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Протея

Протея ( ) — протея котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын да.
Симплокос

Симплокос ( ) — Ericales чукӧрса симплокос котырса (Symplocaceae) корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын, Австралияын да Америкаын.
Софора

Софора ( ) — Fabaceae котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Океанияын да Америкаын.
Суриана

Суриана ( ) — суриана котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Войвыв Африкаын да Австралияын.
Суриана котыр

Суриана котыр () — Fabales чукöрса корья пу быдмӧг котыр. Сурианаяс 5 увтыр да 8 сикас. Сійӧ быдмӧ Австралияын да Америкаын.
Тамарилло

Тамарилло ( ) — Solanaceae котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Унаби

Унаби ( ) — Rhamnaceae котырса корья пу сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Фукьерия

Фукьерия ( ) — Ericales чукöрса фукьерия котырса (Fouquieriaceae) корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Халезия

Халезия ( ) — стиракс котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын да Азияын.
Стиракс котыр

Стиракс котыр () — Ericales чукöрса корья пу быдмӧг котыр. Сурианаяс 11 увтыр да 160 сикас.
Хризолепис

 
Хризолепис ( ) — Fagaceae котырса коръя пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Архинеоттия

Архинеоттия () – Орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Арелдия

Арелдия () – Орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Панамаын.
Астра котыр

 
Астра котыр () — астра чукӧрса быдмӧг котыр. Астраяс 1600 увтыр да 25000 сикас.
Ааронсония

 
Ааронсония ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Войвыв Африкаын.
Агератум

Агератум ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Астерискус

Астерискус ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр.
Астра

Астра ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын да Америкаын.
Аяния

Аяния ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Бальзамориза

Бальзамориза ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Вернония

Вернония ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Азияын да Африкаын.
Георгина

Георгина ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Гербера

Гербера ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын, Африкаын да Азияын.
Каллистефус

 
Каллистефус ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Космос (быдмӧг)

Космос ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Маршаллия

Маршаллия ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Остеоспермум

Остеоспермум ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Рудбекия

Рудбекия ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Хризантэма

Хризантема (латин кылын "Chrysanthemum" ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын.
Цинния

Цинния ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Эхинацея

Эхинацея ( ) — астра котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Тунбергия

Тунбергия ( ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Азияын.
Акант котыр

Акант котыр () — Lamiales чукӧрса быдмӧг котыр. Акантъяс 250 увтыр да 2500 сикас.
Афеландра

Афеландра ( ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Пахистахис

Пахистахис ( ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Псевдэрантемум

Псевдэрантемум ( ) — акант котырса быдмӧг увтыр.
Руэллия

Руэллия ( ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Войвыв Америкаын.
Юстиция

Юстиция ( ) — акант котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Геликония

Геликония ( ) — имбирь чукöрса Геликония котырса (Heliconiaceae) быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Индонезияын да Океаниияын.
Гинкго

Гинкго ( ) — гинкго котырса пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Диптерокарп

Диптерокарп ( ) — диптерокарп котырса корья пу увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Диптерокарп котыр

Диптерокарп котыр () — мальва чукӧрса быдмӧг котыр. Диптерокарпъяс 17 увтыр да 500 сикас.
Имбирь котыр

Имбирь котыр () — имбирь чукӧрса быдмӧг котыр. Имбирьъяс 52 увтыр да 1300 сикас. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Азияын да Америкаын.
Альпиния

Альпиния ( ) — имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океаниияын.
Гедихиум

Гедихиум () – имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Куркума

Куркума () – имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Амомум

Амомум () – имбирь котырса быдмас увтыр. Азияын.
Афрамомум

Афрамомум () – имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Имбирь

Имбирь () – имбирь котырса имбирь увтырса быдмӧг сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Имбирь (увтыр)

Имбирь () – имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Кемпферия

Кемпферия () – имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Африкаын.
Роскоя

Роскоя () – имбирь котырса быдмас увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Смитатрис

Смитатрис () – имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Элетария

Элетария () – имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Этлингера

Этлингера () – имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океаниияын (Индия, Бангладеш, Бирма, Китай, Лаос, Камбоджа, Вьетнам, Таиланд, Малайзия, Сингапур, Индонезия, Пилипин, Бруней, Папуа-Выль Гвинея, Австралия).
Канна (быдмӧг)

Канна () — имбирь чукрса Канна котырса (Cannaceae) быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Костус котыр

Костус котыр () — имбирь чукӧрса быдмӧг котыр. Костусъяс 7 увтыр да 100 сикас. Сійӧ быдмӧ Азияын, Африкаын, Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Костус

Костус () – костус котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын Океаниияын да Африкаын.
Хамэкостус

Хамэкостус () – костус котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ тропик Америкаын.
Хейлокостус

Хейлокостус () – костус котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Индонезияын да Выль Гвинеяын.
Маранта котыр

Маранта котыр () — имбирь чукӧрса быдмӧг котыр. Марантаяс 31 увтыр да 525 - 550 сикас. Сійӧ быдмӧ Африкаын.
Калатея

 
Калатея () – маранта котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Шӧрвыв да Лунвыв Америкаын.
Ктенанте

Ктенанте () – маранта котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Маранта

Маранта () – маранта котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Америкаын.
Имбирь чукӧр

Имбир чукӧр () — Magnoliopsida классса коръя быдмӧг чукӧр. Торйӧдӧны 8 имбир котыр. Сійӧ быдмӧ Евразияын, Войвыв Африкаын да Австралияын.
Стрелитция котыр

Стрелитция котыр () — имбирь чукöрса быдмӧг котыр. Стрелитцияяс 3 увтыр да 7 сикас. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын, Мадагаскарын да Лунвыв Америкаын.
Стрелитция

Стрелитция ( ) — стрелитция котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Африкаын.
Равенала

Равенала ( ) — стрелитция котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Мадагаскарын.
Фенакоспермум

Фенакоспермум ( ) — стрелитция котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Сапиндус чукӧр

Сапиндус чукӧр () – Magnoliopsida классса корья быдмӧг чукӧр. Сапиндусъяс 10 котыр
Лилия чукӧр

Лилия чукӧр () – Magnoliopsida классса корья быдмӧг чукӧр. Лилияяс 11 котыр да 1300 сикас.
Кампинема котыр

Кампинема котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Кампинемаяс 2 увтыр да 4 сикас. Сійӧ быдмӧ Океаниияын.
Арахнитис

Арахнитис () – корсия котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Лунвыв Америкаын.
Корсия котыр

 
Корсия котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Корсияяс 3 увтыр да 25сикас. Сійӧ быдмӧ Океаниияын да Америкаын.
Лилия котыр

 
Лилия котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Лилияяс 16 увтыр да 635 сикас.
Лузуриага котыр

 
Лузуриага котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Лилияяс 2 увтыр да 5 сикас.
Мелантиум котыр

 
Мелантиум котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Мелантиумъяс 13 - 16 увтыр да 170 сикас.
Рипогонум котыр

 
Рипогонум котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Мелантиумъяс 1 увтыр да 6 сикас.
Смилакс котыр

 
Смилакс котыр () — лилия чукӧрса быдмӧг котыр. Смилаксъяс 2 увтыр да 315 сикас.
Магнолия чукӧр

Магнолия чукӧр () – Magnoliopsida классса корья быдмӧг чукӧр. Магнолияяс 6 котыр.
Куина котыр

 
Куина котыр () — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Куинаяс 4 увтыр да 50 - 55 сикас.
Мальзербия котыр

 
Мальзербия котыр () — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Мальзербияяс 1 увтыр да 24 -27 сикас.
Медузагина котыр

 
Медузагина котыр () — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Медузагинаяс 1 увтыр да 1 ("Medusagyne oppositifolia") сикас.
Охна котыр

 
 
Охна котыр () — мальпигия чукӧрса корья пу быдмӧг котыр. Охнаяс 27 увтыр да 500 - 600 сикас.
Карса посёлок

Карса посёлок тайӧ уна йӧза оланін.
Посёлок

Посёлок тайӧ уна йӧза оланін.
Армодорум

Армодорум () – орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Арноттия

Арноттия () – орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Арпофиллум

Арпофиллум () – орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Артрохилус

Артрохилус () – орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Арторима

Арторима ( ) – орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Мексикаын.
Асцидиерия

Асцидиерия ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын.
Аскохилопсис

Аскохилопсис ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Аскохилус

Аскохилус ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Аскоглоссум

Аскоглоссум ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Океанияын. 
Увтыр гибридъяс.
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Renanthera (Ren.): Renanthoglossum (Rngm.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Aerides (Aer.): Nonaara (Non.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Arachnis: Ngara (Ngara)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Paraphalaenopsis: Ascoparanthera (Apn.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Phalaenopsis (Phal.): Dresslerara (Dres.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Rhynchostylis: Lauara (Lauara)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Trichoglottis: Sheehanara (Shn.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Vanda: Pantapaara (Pntp.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Vandopsis: Freedara (Fdra.)
Атопоглоссум

Атопоглоссум ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Аулосепалум

Аулосепалум ( ) – орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.
Ауксопус

Ауксопус ( ) – орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Азадехделия

Азадехделия ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Барлия

Барлия ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр.
Браунлея

Браунлея ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Африкаын да Мадагаскарын.
Базифиллэа

Базифиллэа ( ) — орхидея котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын.