tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
440-ӧд вояс

Нёльсё нелямынӧд вояс - 441 восянь 450 воӧдз.
450-ӧд вояс

Нёльсё ветымынӧд вояс - 451 восянь 460 воӧдз.
460-ӧд вояс

Нёльсё квайтымынӧд вояс - 461 восянь 470 воӧдз.
470-ӧд вояс

Нёльсё сизимдасӧд вояс - 471 восянь 480 воӧдз.
480-ӧд вояс

Нёльсё кӧкъямысдасӧд вояс - 481 восянь 490 воӧдз.
490-ӧд вояс

Нёльсё ӧкмысдасӧд вояс - 491 восянь 500 воӧдз.
500-ӧд вояс

Витсёӧд вояс - 501 восянь 510 воӧдз.
510-ӧд вояс

Витсё дасӧд вояс - 511 восянь 520 воӧдз.
520-ӧд вояс

Витсё кызьӧд вояс - 521 восянь 530 воӧдз.
530-ӧд вояс

Витсё комынӧд вояс - 531 восянь 540 воӧдз.
540-ӧд вояс

Витсё нелямынӧд вояс - 541 восянь 550 воӧдз.
550-ӧд вояс

Витсё ветымынӧд вояс - 551 восянь 560 воӧдз.
560-ӧд вояс

Витсё квайтымынӧд вояс - 561 восянь 570 воӧдз.
570-ӧд вояс

Витсё сизимдасӧд вояс - 571 восянь 580 воӧдз.
580-ӧд вояс

Витсё кӧкъямысдасӧд вояс - 581 восянь 590 воӧдз.
590-ӧд вояс

Витсё ӧкмысдасӧд вояс - 591 восянь 600 воӧдз.
600-ӧд вояс

Квайтсёӧд вояс - 601 восянь 610 воӧдз.
610-ӧд вояс

Квайтсё дасӧд вояс - 611 восянь 620 воӧдз.
620-ӧд вояс

Квайтсё кызьӧд вояс - 621 восянь 630 воӧдз.
630-ӧд вояс

Квайтсё комынӧд вояс - 631 восянь 640 воӧдз.
640-ӧд вояс

Квайтсё нелямынӧд вояс - 641 восянь 650 воӧдз.
650-ӧд вояс

Квайтсё ветымынӧд вояс - 651 восянь 660 воӧдз.
660-ӧд вояс

Квайтсё квайтымынӧд вояс - 661 восянь 670 воӧдз.
670-ӧд вояс

Квайтсё сизимдасӧд вояс - 671 восянь 680 воӧдз.
680-ӧд вояс

Квайтсё кӧкъямысдасӧд вояс - 681 восянь 690 воӧдз.
690-ӧд вояс

Квайтсё ӧкмысдасӧд вояс - 691 восянь 700 воӧдз.
700-ӧд вояс

Сизимсёӧд вояс - 701 восянь 710 воӧдз.
710-ӧд вояс

Сизимсё дасӧд вояс - 711 восянь 720 воӧдз.
720-ӧд вояс

Сизимсё кызьӧд вояс - 721 восянь 730 воӧдз.
730-ӧд вояс

Сизимсё комынӧд вояс - 731 восянь 740 воӧдз.
740-ӧд вояс

Сизимсё нелямынӧд вояс - 741 восянь 750 воӧдз.
750-ӧд вояс

Сизимсё ветымынӧд вояс - 751 восянь 760 воӧдз.
760-ӧд вояс

Сизимсё квайтымынӧд вояс - 761 восянь 770 воӧдз.
770-ӧд вояс

Сизимсё сизимдасӧд вояс - 771 восянь 780 воӧдз.
780-ӧд вояс

Сизимсё кӧкъямысдасӧд вояс - 781 восянь 790 воӧдз.
790-ӧд вояс

Сизимсё ӧкмысдасӧд вояс - 791 восянь 800 воӧдз.
800-ӧд вояс

Кӧкъямыссёӧд вояс - 801 восянь 810 воӧдз.
810-ӧд вояс

Кӧкъямыссё дасӧд вояс - 811 восянь 820 воӧдз.
820-ӧд вояс

Кӧкъямыссё кызьӧд вояс - 821 восянь 830 воӧдз.
830-ӧд вояс

Кӧкъямыссё комынӧд вояс - 831 восянь 840 воӧдз.
840-ӧд вояс

Кӧкъямыссё нелямынӧд вояс - 841 восянь 850 воӧдз.
850-ӧд вояс

Кӧкъямыссё ветымынӧд вояс - 851 восянь 860 воӧдз.
860-ӧд вояс

Кӧкъямыссё квайтымынӧд вояс - 861 восянь 870 воӧдз.
870-ӧд вояс

Кӧкъямыссё сизимдасӧд вояс - 871 восянь 880 воӧдз.
880-ӧд вояс

Кӧкъямыссё кӧкъямысдасӧд вояс - 881 восянь 890 воӧдз.
890-ӧд вояс

Кӧкъямыссё ӧкмысдасӧд вояс - 891 восянь 900 воӧдз.
900-ӧд вояс

Ӧкмыссёӧд вояс - 901 восянь 910 воӧдз.
910-ӧд вояс

Ӧкмыссё дасӧд вояс - 911 восянь 920 воӧдз.
920-ӧд вояс

Ӧкмыссё кызьӧд вояс - 921 восянь 930 воӧдз.
930-ӧд вояс

Ӧкмыссё комынӧд вояс - 931 восянь 940 воӧдз.
940-ӧд вояс

Ӧкмыссё нелямынӧд вояс - 941 восянь 950 воӧдз.
950-ӧд вояс

Ӧкмыссё ветымынӧд вояс - 951 восянь 960 воӧдз.
960-ӧд вояс

Ӧкмыссё квайтымынӧд вояс - 961 восянь 970 воӧдз.
970-ӧд вояс

Ӧкмыссё сизимдасӧд вояс - 971 восянь 980 воӧдз.
980-ӧд вояс

Ӧкмыссё кӧкъямысдасӧд вояс - 981 восянь 990 воӧдз.
990-ӧд вояс

Ӧкмыссё ӧкмысдасӧд вояс - 991 восянь 1000 воӧдз.
1000-ӧд вояс

Сюрсӧд вояс - 1001 восянь 1010 воӧдз.
1010-ӧд вояс

Сюрс дасӧд вояс - 1011 восянь 1020 воӧдз.
1020-ӧд вояс

Сюрс кызьӧд вояс - 1021 восянь 1030 воӧдз.
1030-ӧд вояс

Сюрс комынӧд вояс - 1031 восянь 1040 воӧдз.
1040-ӧд вояс

Сюрс нелямынӧд вояс - 1041 восянь 1050 воӧдз.
1050-ӧд вояс

Сюрс ветымынӧд вояс - 1051 восянь 1060 воӧдз.
1060-ӧд вояс

Сюрс квайтымынӧд вояс - 1061 восянь 1070 воӧдз.
1070-ӧд вояс

Сюрс сизимдасӧд вояс - 1071 восянь 1080 воӧдз.
1080-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямысдасӧд вояс - 1081 восянь 1090 воӧдз.
1090-ӧд вояс

Сюрс ӧкмысдасӧд вояс - 1091 восянь 1100 воӧдз.
1100-ӧд вояс

Сюрс сёӧд вояс - 1101 восянь 1110 воӧдз.
1110-ӧд вояс

Сюрс сё дасӧд вояс - 1111 восянь 1120 воӧдз.
1120-ӧд вояс

Сюрс сё кызьӧд вояс - 1121 восянь 1130 воӧдз.
1130-ӧд вояс

Сюрс сё комынӧд вояс - 1131 восянь 1140 воӧдз.
1140-ӧд вояс

Сюрс сё нелямынӧд вояс - 1141 восянь 1150 воӧдз.
1150-ӧд вояс

Сюрс сё ветымынӧд вояс - 1151 восянь 1160 воӧдз.
1160-ӧд вояс

Сюрс сё квайтымынӧд вояс - 1161 восянь 1170 воӧдз.
1170-ӧд вояс

Сюрс сё сизимдасӧд вояс - 1171 восянь 1180 воӧдз.
1180-ӧд вояс

Сюрс сё кӧкъямысдасӧд вояс - 1181 восянь 1190 воӧдз.
1190-ӧд вояс

Сюрс сё ӧкмысдасӧд вояс - 1191 восянь 1200 воӧдз.
1200-ӧд вояс

Сюрс кыксёӧд вояс - 1201 восянь 1210 воӧдз.
Милан

Mилaн () — тайӧ Италияса кар.
Йӧз: 1 300 000 гӧгӧр
1210-ӧд вояс

Сюрс кыксё дасӧд вояс - 1211 восянь 1220 воӧдз.
1220-ӧд вояс

Сюрс кыксё кызьӧд вояс - 1221 восянь 1230 воӧдз.
1230-ӧд вояс

Сюрс кыксё комынӧд вояс - 1231 восянь 1240 воӧдз.
1240-ӧд вояс

Сюрс кыксё нелямынӧд вояс - 1241 восянь 1250 воӧдз.
1250-ӧд вояс

Сюрс кыксё ветымынӧд вояс - 1251 восянь 1260 воӧдз.
1260-ӧд вояс

Сюрс кыксё квайтымынӧд вояс - 1261 восянь 1270 воӧдз.
1270-ӧд вояс

Сюрс кыксё сизимдасӧд вояс - 1271 восянь 1280 воӧдз.
1280-ӧд вояс

Сюрс кыксё кӧкъямысдасӧд вояс - 1281 восянь 1290 воӧдз.
1290-ӧд вояс

Сюрс кыксё ӧкмысдасӧд вояс - 1291 восянь 1300 воӧдз.
1300-ӧд вояс

Сюрс куимсёӧд вояс - 1301 восянь 1310 воӧдз.
1310-ӧд вояс

Сюрс куимсё дасӧд вояс - 1311 восянь 1320 воӧдз.
1320-ӧд вояс

Сюрс куимсё кызьӧд вояс - 1321 восянь 1330 воӧдз.
1330-ӧд вояс

Сюрс куимсё комынӧд вояс - 1331 восянь 1340 воӧдз.
1340-ӧд вояс

Сюрс куимсё нелямынӧд вояс - 1341 восянь 1350 воӧдз.
1350-ӧд вояс

Сюрс куимсё ветымынӧд вояс - 1351 восянь 1360 воӧдз.
1360-ӧд вояс

Сюрс куимсё квайтымынӧд вояс - 1361 восянь 1370 воӧдз.
1370-ӧд вояс

Сюрс куимсё сизимдасӧд вояс - 1371 восянь 1380 воӧдз.
1380-ӧд вояс

Сюрс куимсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1381 восянь 1390 воӧдз.
1390-ӧд вояс

Сюрс куимсё ӧкмысдасӧд вояс - 1391 восянь 1400 воӧдз.
1400-ӧд вояс

Сюрс нёльсёӧд вояс - 1401 восянь 1410 воӧдз.
1410-ӧд вояс

Сюрс нёльсё дасӧд вояс - 1411 восянь 1420 воӧдз.
1420-ӧд вояс

Сюрс нёльсё кызьӧд вояс - 1421 восянь 1430 воӧдз.
1430-ӧд вояс

Сюрс нёльсё комынӧд вояс - 1431 восянь 1440 воӧдз.
1440-ӧд вояс

Сюрс нёльсё нелямынӧд вояс - 1441 восянь 1450 воӧдз.
1450-ӧд вояс

Сюрс нёльсё ветымынӧд вояс - 1451 восянь 1460 воӧдз.
1460-ӧд вояс

Сюрс нёльсё квайтымынӧд вояс - 1461 восянь 1470 воӧдз.
1470-ӧд вояс

Сюрс нёльсё сизимдасӧд вояс - 1471 восянь 1480 воӧдз.
1480-ӧд вояс

Сюрс нёльсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1481 восянь 1490 воӧдз.
1490-ӧд вояс

Сюрс нёльсё ӧкмысдасӧд вояс - 1491 восянь 1500 воӧдз.
1500-ӧд вояс

Сюрс витсёӧд вояс - 1501 восянь 1510 воӧдз.
1510-ӧд вояс

Сюрс витсё дасӧд вояс - 1511 восянь 1520 воӧдз.
1520-ӧд вояс

Сюрс витсё кызьӧд вояс - 1521 восянь 1530 воӧдз.
1530-ӧд вояс

Сюрс витсё комынӧд вояс - 1531 восянь 1540 воӧдз.
1540-ӧд вояс

Сюрс витсё нелямынӧд вояс - 1541 восянь 1550 воӧдз.
1550-ӧд вояс

Сюрс витсё ветымынӧд вояс - 1551 восянь 1560 воӧдз.
1560-ӧд вояс

Сюрс витсё квайтымынӧд вояс - 1561 восянь 1570 воӧдз.
1570-ӧд вояс

Сюрс витсё сизимдасӧд вояс - 1571 восянь 1580 воӧдз.
1580-ӧд вояс

Сюрс витсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1581 восянь 1590 воӧдз.
1590-ӧд вояс

Сюрс витсё ӧкмысдасӧд вояс - 1591 восянь 1600 воӧдз.
1600-ӧд вояс

Сюрс квайтсёӧд вояс - 1601 восянь 1610 воӧдз.
1610-ӧд вояс

Сюрс квайтсё дасӧд вояс - 1611 восянь 1620 воӧдз.
1620-ӧд вояс

Сюрс квайтсё кызьӧд вояс - 1621 восянь 1630 воӧдз.
1630-ӧд вояс

Сюрс квайтсё комынӧд вояс - 1631 восянь 1640 воӧдз.
1640-ӧд вояс

Сюрс квайтсё нелямынӧд вояс - 1641 восянь 1650 воӧдз.
1650-ӧд вояс

Сюрс квайтсё ветымынӧд вояс - 1651 восянь 1660 воӧдз.
1660-ӧд вояс

Сюрс квайтсё квайтымынӧд вояс - 1661 восянь 1670 воӧдз.
1670-ӧд вояс

Сюрс квайтсё сизимдасӧд вояс - 1671 восянь 1680 воӧдз.
1680-ӧд вояс

Сюрс квайтсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1681 восянь 1690 воӧдз.
1690-ӧд вояс

Сюрс квайтсё ӧкмысдасӧд вояс - 1691 восянь 1700 воӧдз.
1700-ӧд вояс

Сюрс сизимсёӧд вояс - 1701 восянь 1710 воӧдз.
1710-ӧд вояс

Сюрс сизимсё дасӧд вояс - 1711 восянь 1720 воӧдз.
Медыджыд лоӧмторъяс.
Май 1 лун — взрывайтчис Вежа София кафедральнӧй собор .
Июль 27 лун — Алменарса тышын испанскӧй войскаяс вермисны Вежа Римскӧй империялӧн, Ыджыд Британиялӧн да Ӧтувъя провинцияяслӧн ӧтувъя вынъясӧн.
Версальса дворец стрӧитӧм помалӧма...
Каракум обласьтын 3 жузеысь медводдза курултай, кӧні шуисны чукӧртны джунгаръяслы паныд йӧзкостса ополчение.
Эрцгерцог Карл VI лэччис Испанияӧ да шуис асьсӧ корольӧн Мадрид карын.
Австрияса вермӧмъяс Ракоцчилӧн армия вылын Рочманаын, Шольнокын да Эгерын. Венгръяс мӧдӧдчисны Мункач дорӧ.
Польшаса сейм («Варшавскӧй рада»). Полякъяс медбӧръяысь эновтісны ассьыныс претензияяссӧ Левӧй берегса Украина да Киев вылӧ.
Турокъяс да йеменечьяс уськӧдчисны Ливан вылӧ. Найӧ лэдзисны Шихаб рӧдысь каисит эмир Хайдарӧс да пӧртісны Ливанӧс прӧстӧй пашалик вылӧ.
Пенджабын крестьяналӧн восстание заводитчӧм, кодӧн веськӧдлісны сиктса секта да 11-ӧд Гуру Банда. Бунтовщикъяс босьтісны Сирхинд, лӧсьӧдісны власьт Рытыввыв Пенджаблӧн ыджыд юкӧн вылын да матыстчисны Лахор дорӧ.
1700—1721—Войвыв война (Европа).
Фельдмаршал А.Д.Меншиковлӧн роч армия шведъяссянь мездіс ассьыс муяссӧ Польшаысь унджык юкӧнсӧ.
Роч армиялӧн вермӧмъясыс вайӧдісны европаса гырысь державаяссянь паныд сувтӧм.
Карл XII Англия да Австрия отсӧгӧн вермис кыскыны Турцияӧс войнаӧ.
Роч армиялысь медшӧр вынъяссӧ мӧдӧдісны лунвылӧ Турциякӧд тышкасьны, мый сетісны шведъяслы колана лӧньлун.
1720-ӧд вояс

Сюрс сизимсё кызьӧд вояс - 1721 восянь 1730 воӧдз.
1730-ӧд вояс

Сюрс сизимсё комынӧд вояс - 1731 восянь 1740 воӧдз.
1740-ӧд вояс

Сюрс сизимсё нелямынӧд вояс - 1741 восянь 1750 воӧдз.
1750-ӧд вояс

Сюрс сизимсё ветымынӧд вояс - 1751 восянь 1760 воӧдз.
1760-ӧд вояс

Сюрс сизимсё квайтымынӧд вояс - 1761 восянь 1770 воӧдз.
1770-ӧд вояс

Сюрс сизимсё сизимдасӧд вояс - 1771 восянь 1780 воӧдз.
1780-ӧд вояс

Сюрс сизимсё кӧкъямысдасӧд вояс - 1781 восянь 1790 воӧдз.
1790-ӧд вояс

Сюрс сизимсё ӧкмысдасӧд вояс - 1791 восянь 1800 воӧдз.
1800-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссёӧд вояс - 1801 восянь 1810 воӧдз.
1810-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё дасӧд вояс - 1811 восянь 1820 воӧдз.
1820-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё кызьӧд вояс - 1821 восянь 1830 воӧдз.
1830-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё комынӧд вояс - 1831 восянь 1840 воӧдз.
1840-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё нелямынӧд вояс - 1841 восянь 1850 воӧдз.
1850-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё ветымынӧд вояс - 1851 восянь 1860 воӧдз.
1860-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё квайтымынӧд вояс - 1861 восянь 1870 воӧдз.
1870-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё сизимдасӧд вояс - 1871 восянь 1880 воӧдз.
1880-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё кӧкъямысдасӧд вояс - 1881 восянь 1890 воӧдз.
1890-ӧд вояс

Сюрс кӧкъямыссё ӧкмысдасӧд вояс - 1891 восянь 1900 воӧдз.
1900-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссёӧд вояс - 1901 восянь 1910 воӧдз.
1910-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё дасӧд вояс - 1911 восянь 1920 воӧдз.
1920-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё кызьӧд вояс - 1921 восянь 1930 воӧдз.
1930-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё комынӧд вояс - 1931 восянь 1940 воӧдз.
1940-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё нелямынӧд вояс - 1941 восянь 1950 воӧдз.
1950-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё ветымынӧд вояс - 1951 восянь 1960 воӧдз.
1960-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё квайтымынӧд вояс - 1961 восянь 1970 воӧдз.
1970-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё сизимдасӧд вояс - 1971 восянь 1980 воӧдз.
1980-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдасӧд вояс - 1981 восянь 1990 воӧдз.
1990-ӧд вояс

Сюрс ӧкмыссё ӧкмысдасӧд вояс - 1991 восянь 2000 воӧдз.
2000-ӧд вояс

Кык сюрсӧд вояс - 2001 восянь 2010 воӧдз.
2010-ӧд вояс

Кык сюрс дасӧд вояс - 2011 восянь 2020 воӧдз.
XXI нэм

XXI (Кызь ӧтиӧд; 21-ӧд) нэм — Григорий календар серти пансьӧ 2001 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ да помасьӧ 2100 вося ӧшым тӧлысь 31 лунӧ.
XX нэм

XX (Кызьӧд; 19-ӧд) нэм — мӧд сюрсволӧн бӧръя нэм, пансьӧ 1901 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ да помасьӧ 2000 вося ӧшым тӧлысь 31 лунӧ, йӧз олӧмын медся вир кисьтана нэм.
Юр лы

Юр лы () тайӧ лы ноглӧн юкӧныс.
Морт юр лы

Морт юр лы () тайӧ морт лы ноглӧн юкӧныс.
Вергинаса кодзув

Вергинаса кодзув али Вергинаса шонді тайӧ символ, 16 югӧркӧд кодзувлӧн серпасыс.
Сюрса лы

Сюрса лы () тайӧ лы ноглӧн юкӧныс.
Вом

Вом тайӧ сёян изан ноглӧн юкӧныс.
Пинь

Пинь тайӧ сёян изан ноглӧн юкӧныс.
Си

Си тайӧ пемӧсса эж.
Тэчас.
Волос артмӧ вала да вужйысь, гӧгӧр юрси пытшкӧс. Фолликуллӧн формаыс тӧдчӧдӧ юрси сикассӧ: гӧгрӧс — веськыд, овальнӧй — неуна кудриа, ныр формаа — кудриа.
Волос тэчасö пырö куим слой. Кутикула — пытшкӧсса дорйысь слой, коді артмӧма кулӧм вир-яй клеткаясысь, кодъяс сетӧны юрсилы дзирдлун да ляпкыдлун. Кутикула жугалӧм вайӧдӧ ломтысянлунӧ да дзирдлун бырӧмӧ. Корка — шӧр слой, кӧні эм меланин, коді урчитӧ юрси рӧмсӧ, а сідзжӧ сетӧ вын да ляпкыдлун. Шӧр юкӧныс — ядро, кӧні эмӧсь воздушнӧй пытшкӧсъяс; сылӧн рольыс абу дзик гӧгӧрвоана, но чайтӧны, мый сійӧ пырӧдчӧ мукӧд слойяс сёйӧмӧ.
Юрсиыс склоняйтчӧ юрси дорӧ, син доръясысь да кутшӧмкӧ мукӧдторйысь кындзи. Юрсилӧн естественнӧй дзирдлуныс йитчӧма йӧв пытшкысь лэдзӧм нефтькӧд, коді дорйӧ да шонтӧ юрсисӧ. Кымын гӧгрӧсджык кутикула, сымын югыдджык дзирдлуныс. Секрециялӧн лишнӧй лоӧ юрсиыс йӧла, а сылӧн этшалуныс юрсиыс лоӧ кын.
Гыж

Гыж тайӧ пемӧсса эж.
Абхаз кыв

Абхаз кыв ("аҧсуа бызшәа" [apʰswa bɨzʃʷa], "аҧсшәа" [apʰsʃʷa]) — тайӧ абхаз-адыг кыв, Абхазияын каналан кыв.
1 - акы
2 - ҩба
3 - хҧа
4 - ҧшьба
5 - хәба
6 - фба
7 - бжьба
8 - ааба
9 - жәба
10 - жәаба
11 - жәеиза
12 - жәаҩа
13 - жәаха
14 - жәиҧшь
15 - жәохә
16 - жәаф
17 - жәибжь
18 - жәаа
19 - зеижә
20 - ҩахәа
21 - ҩажәи акы
30 - ҩажәижәаба
100 - шәкы
1000 - зқьы
Кирово-Чепецк

Кирово-Чепецк ("Усть-Чепецк, Чепцадін") тайӧ Рочмуса кар, Киров обласьтын кар. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин. 
Йӧз: 88,3 сюрс гӧгӧр (2005).
Стерлитамак

Стерлитамак (, , ) тайӧ Рочмуын Башкортостан республикаса кар. Промышленносьт, туясян да культура шӧрин. Пукалӧ Ашкадар юӧ Стерли юлӧн усянінын. Карлӧн медшӧр уличаыс — Ленин шӧртуй.
Олысь лыд: 273 сюрс гӧгӧр (2008).
Ленин шӧртуй (Стерлитамак)

Ленин шӧртуй (рочӧн: Проспект Ленина) — Стерлитамак карын медшӧр улича. Кузьтаыс — 3,87 км.
Аршавин Ӧндрей

Аршавин Андрей Сергеевич (комиӧн — Сегӧ Ӧньӧ) — роч футболист.
Чужис 1981 вося ода-кора тӧлысь 29 лунӧ Ленинградын.
Керӧс Мари кыв

Керӧс Мари кыв ("мары йӹлмӹ") тайӧ Мари Эл Республикаын каналан кыв. Сiйӧн сёрнитӧ Мари Эл Республикаса вужвойтыр – керӧс мари йӧз (матӧ 36,8 сюрс морт).
Кильдин саами кыв

Кильдин саами кыв ("сāмь кӣлл") тайӧ чудь-йӧгра кыв Мурманск обласьтын.
Анбур.
Ӧнія кирилл.
Кузь гора шыяс пасйӧны макронӧн: А̄а̄ Ӓ̄ӓ̄ Е̄е̄ Ё̄ё̄ Ӣӣ О̄о̄ Ӯӯ Ы̄ы̄ Э̄э̄ Ӭ̄ӭ̄ Ю̄ю̄ Я̄я̄
Грамматика.
Эмакыв.
Эмакывлӧн кильдин саами кывйын эм кык лыд: ӧтка лыд да уна лыд; кӧкъямыс вежлӧг:
Кадакывлӧн вежласьӧм.
Е̄лле (овны):
Ӧнія кад
Ӧнія кад, соссяна форма
Колян кад
Колян кад, соссяна форма
Уйгур кыв

Уйгур кыв (ئۇيغۇرچە, "Уйғурчә" [ʔʊjˈʁʊrtʃɛ]) тайӧ Китайын (Синьцзян-Уйгур асвеськӧдлан районын), Казахстанын, Кыргызстанын, Узбекистанын да Туркменистанын тюрк кыв.
1 - бир
2 - икки
3 - үч
4 - төт
5 - бәш
6 - алтә
7 - йәттә
8 - сәккиз
9 - тоққуз
10 - он
20 - йигирмә
30 - оттуз
40 - қириқ
50 - әллик
60 - атмиш
70 - йәтмиш
80 - сәксән
90 - тоқсан
100 - йүз
1000 - миң
10000 - түмән
1000000 - милйон
10000000 - түмәнмиң
Джексон Майкл Джозеф

Джексон Майкл Джозеф () (29 моз, 1958 - 25 лӧддза-номъя, 2009) тайӧ Америкаса сьылысь.
Внуково (аэропорт)

Внуково () тайӧ аэропорт Канкарын.
Хитроу (аэропорт)

Хитроу () тайӧ аэропорт Лондонын.
Войвыв

Войвыв — нёль му югыдладор вылӧ индысь пиысь ӧти.
Коми пас — В, войтыркостса — N ("nord").
Лунвыв

Лунвыв — нёль му югыдладор вылӧ индысь пиысь ӧти. Лун шӧр кадӧ Шонді лунвылын (войвыв юкӧнын).
Коми пас — Л, войтыркостса — S ("south").
Рытыввыв

Рытыввыв — нёль му югыдладор вылӧ индысь пиысь ӧти. Рытъя кадӧ Шонді рытыввылын.
Коми пас — Р, войтыркостса — W ("west").
Асыввыв

Асыввыв — нёль му югыдладор вылӧ индысь пиысь ӧти; сэні, кӧні Шонді чеччӧ.
Коми пас — А, войтыркостса — E ("east").
Петыркарса метрополитен

Петыркарса метрополитен () — Санкт-Петербургса агломерациялӧн ж/д ӧдйӧ мунысь внеуличнӧй транспорт система. Восьтӧм бӧрын сійӧ лоис мӧдӧн СССР-ын, РСФСР-ын (бӧрынджык — Россияын) да постсӧветскӧй пространствоын Мӧскуаса бӧрын, восьтӧма 1935-ӧд вося моз тӧлысь 15-ӧд лунӧ. Медводдзаыс РСФСР-ын, меститчӧма Россияса кык составнӧй субъектын да медводдзаыс станцияын платформаяс костын вуджӧдӧм котыртӧмӧн, коді тшӧтш лоӧ мӧд линиялӧн медводдза тшупӧдӧн. Мирын медся пыді метро станцияясысь ӧти.
Висьт.
Восьтӧм бӧрын
Метро стрӧитны заводитісны мӧд мирӧвӧй война бӧрын. Кар блокада да обстрел заводитчӧмсянь. Война помасьöм бöрын сійöс восьтiсны 1955 воын. Медводдза участок вöлi Площадь Восстания станциясянь Автовоöдз.
Сёрӧнджык нюжӧдӧм (1958 - 1991) 
Медводдза продлениеыс вӧлі 1958 воын, кор нюжӧдісны Кировско-Выборг линиясӧ Москва станцияӧдз. Линия сэсся нюжаліс водзӧ войвылӧ Муриноӧдз.1991 во кежлӧ метроын стрӧитісны 4 линия, 54 станция да 94,2 км кузьта туннеля.СССР бырӧм бӧрын лёк экономика ситуация помысь метро стрӧитӧмлӧн темпъясыс чинісны да, та понда, система практика серти дугдіс сӧвмыны.
1994 - 2014 воясын 
61 станция пыдди стрӧитісны 6 станция, кыдзи виччысисны. Ыджыд ставкаяс кольӧны талун кежлӧ, торйӧн нин Россияса централизация да экономика стагнациялӧн выль тшупӧд бӧрын. «Метрострой» компанияӧс шуисны банкротӧн 2021 вося ӧшым тӧлысьын Санкт-Петербургса да Ленинград обласьтса Арбитражнӧй судлӧн шуӧм серти. Организация пыртіс банкротстволысь процедура Та бöрын метро стрöитöм босьтiс выль компания — Войвыв юркарса «Метрострой».
2014 во бӧрын
2024 вося декабр 27 лунӧ восьтісны Санкт-Петербургса метрополитенлӧн нёльӧд (Лахтинско-Правобережная) линияса Горнодобывающӧй институт станция.Станция стрӧитӧм вылӧ колис 10 во, сы лыдын проектируйтӧм.
Перспективаяс.
2025 
2029 
Красносельскӧй электропаза пуктӧм.
2030 
2033 
2034 
2035 
2036 
2037 
2039 
2040 
2043 
2044 
2045
.ru

.ru - Рочмулы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.ee

.ee - Эстониялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.hu

.hu - Венгриялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.fi

.fi - Финляндиялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.am

.am - Армениялы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.ua

.ua - Украиналы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.tm

.tm - Туркменистанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.az

.az - Азербайджанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.uz

.uz - Узбекистанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.md

.md - Молдовалы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.tj

.tj - Таджикистанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.kz

.kz - Казахстанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
.kg

.kg - Кыргызстанлы вылыс судталӧн войтырсикас доменыс.
Вӧлӧгда

Вӧлӧгда () тайӧ Рочмуса кар, Вӧлӧгда обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй да культурнӧй шӧрин.
Эшпай Öндрей Як

Эшпай Яков Андреевич () (1890—1963) — мари этнограф, фольклор туялысь да шылад тэчысь, велӧдысь. Чужигас — Ишпайкин ов.
Олан туй.
Яков Эшпай чужӧма 1890-ӧд вося йирым тӧлысь 18(30)-ӧд лунӧ Чебоксар уезса Какшамарий грездын (ӧні Марий Элса Республикаса Звенигород район). Помалӧма Казаньса шылада училишӧ (Р.А. Гуммертлысь класс, 1913), Москваса консерватория (Г.Э. Конюслысь класс, 1930) да аспирантура (1933). 1913-ӧд восянь велӧдӧма Уфаса духовнӧй семинарияын, 1914–1917-ӧд воясын служитӧма армияын.
1917–1927-ӧд воясын велӧдӧма Мариинский Посад да Козьмодемьянск карса школаясын. 1931-ӧд восянь уджалӧма Мари кыв, литература да история туялан институтын: научнӧй сотрудникӧн (1931–1947), старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1947–1953) (Йошкар-Ола); та кадӧ жӧ велӧдӧма Марий Элса шылада техникумын. 1932-ӧд восянь Канмуса шылад издательствоын национальнӧй секторса редактор.
Кулӧма Москваын 1963-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Гуалӧма Введенньӧ шойнаын (17 уч.).
Туялан удж.
Дасьтӧма да йӧзӧдӧма «Национальные музыкальные инструменты марийцев» монография (Йошкар-Ола, 1940), йӧзкостса сьыланкывъяс чукӧр. 
Медводдзаӧн дасьтӧма мари инструментальнӧй гижӧдъяс симфоническӧй, духӧвӧй оркестръяслы, йӧзкостса инструментъяслӧн оркестръяслы, скрипкалы да фортепианолы, ӧткӧн да хорӧн сьылӧмлы. Гижӧма да вежлалӧма 500 сайӧ йӧзкостса сьыланног.
1920-ӧд воын воча вок И. С. Палантайкӧд (Ключниковкӧд) да В. М. Васильевкӧд ветлӧма экспедицияӧ да гижалӧма керӧсвывса марилысь сьыланкывъяссӧ. Искусствоведениеса кандидат (1946).
Выль Ныв шойна

Выль Ныв шойна () тайӧ шойна Канкарын, Рочму.
Ӧльӧксандрия

Ӧльӧксандрия ( — "al-’Iskandariya", масри اسكندريه - "Eskendereyya", , - "Rakotə") тайӧ Египет Араб Республикаса кар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Каир

Каир (, "al-Qāhira" — «победоносная») тайӧ Египет Араб Республикаса кар, Египетлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Пӧдтыбок (Кӧрткерӧс район)

Пӧдтыбок () – Коми Республикаса посёлок, Кӧрткерӧс районысь Пӧдтыбок сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Окленд (Выль Зеландия)

Окленд () — тайӧ Выль Зеландияса кар, медыджыд кар канмуын. Олысьяс 1,417 миллион гӧгӧр (2008).
Орсэ музей

Orsay (франция Musée d'Orsay) тайӧ музей Парижын.
Open: 1986
57 400 m²
2007: 3 200 000 visit
&lt;br clear="all"&gt;
Айвазян Агаси Семенович

Айвазян Агаси Семёнович (, 1925—2007) — армяна гижысь, кинорежиссёр да сценарист. 
 "Треугольник" (1967)
 "Хатабала" (1971)
 "Айрик" (1972)
 "Музыка" (1976)
 "Багдасар разводится с женой" (1977)
 "Полет начинается с земли" (1980)
 "Лирический марш" (1981)
 "Заложенный фонарь" (1983)
 "Возрождение" (1984)
 "Иллюзия" (1987)
 "Слово" (1987)
 "Действие" (1987)
 "Тайный советник" (1988)
 "Глас вопиющий" (1991)
 Американский аджабсандал
 Болеро
 Вано и городовой
 Вывески Тифлиса
 Горе-кирпич
 Горн
 Джаджурец
 Диалог Льва Толстого с его лошадью
 Дорога для лошадей
 Евангелие от Авлабара
 И слово стало плотью
 Кавказское эсперанто
 Киракос
 Коронный номер
 Маленькое местечко рядом с Буддой
 Музыкальный звонок в доме старого интеллигента
 Наша печаль вокруг Кежо
 Наша часть реки
 Негронк
 От смерти до смерти
 Пестрая баня
 Подушка Алексана
 Помощь сатаны
 После
 Предмет всего
 Пуповина
 Путеводитель по Тифлису. 1912 год
 Разговор двух сумасшедших на вершине горы
 Рыба в кувшине
 Святая истина
 Сказка
 Скандалисты
 Смерть Бернарда Шоу
 Список
 Старая Епраксия и ее пожилой сын
 Старая тахта
 Тифлис
 Тревоги
 Ущелье
 Физиология рода
 Ходок
 Хосровадухт
 Цена обыкновенного человека
 Четыре добрые стены
 Четыре минуты катаклизма
 Чихли
 Шепот
 Я — моя мать
 Арминус
 Приключения сеньора Мартироса
 Соленый граф
 Хлебная площадь
Метрополитен

Метрополитен () - карса внеуличнӧй кӧрт туй, кодлӧн эм аслас габаритъяс, лоӧ инженернӧй торъялӧмӧн любӧй мукӧд сикас общественнӧй транспортысь да ветлысь-мунысь ветлӧмысь да урчитӧма пассажирскӧй ветлӧм вылӧ.
Вермасны лоны му пытшкын (тоннельясын (переправаясын)), му вылын (му шар вылын) да му вылын (эстакадаяс вылын) .
Арам Тигранович Ганаланян

Ганаланян Арам Тигранович (1909—1983) — армян литература да фольклор туялысь, филологияса доктор (1970), академик (1977).
Олан туй.
А.Т. Ганаланян чужис 1909 вося урасьӧм 12-ӧд лунӧ Грузияса Ахалцха карын.
Арам Ганаланян 1931 воын помаліс Ереванса канму университет. 
Велӧдіс ереванса шӧр школаясын (1931—1933), вӧлі лекторӧн Ереванса канму университет (1937—1944) да X. Абовян нима Арменияса педагогика институтын (1934—1951). 
Уджаліс наукаын: вӧлі Арменияса ССР-ысь культура историялӧн институтын да Арменияса ССР-ысь история да литература институтын младшӧй научнӧй сотрудникӧн (1932—1937), СССР-са наукаяс академияын Арменияса филиаллӧн Кыв да литература институтын старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1937—1943).
1943—1960 воясӧ — Армения ССР-са наукаяс академияысь М. Абегян нима литература институтын фольклор юкӧнӧн веськӧдлысь, 1960—1983 воясӧ — старшӧй научнӧй сотрудник.
1960—1983 воясӧ вӧлі Армения ССР-са наукаяс академияысь «Историко-филологический журналын» редакторӧс вежысьӧн.
Куліс 1983 вося лӧддза-номъя тӧлысь 9-ӧд лунӧ Ереванын.
Туялан удж.
1970 воын дорйис филологияса доктор ним вылӧ диссертациа. 1965 воын сійӧс бӧрйисны Арменияса ССР-са наукаяс академиаӧ член-корреспондентӧн, 1977 воын — збыль пырысьӧн (академикӧн).
Туялӧмъяслӧн медшӧр нырвизьыс — фольклористикалӧн история да теория, армяна фольклор да литература костын йитӧдъяс, фольклор текстологии, армяна предание жанр видлалӧм.
Армения ССР-лӧн комиссия вӧзйӧм серти М. Абегян да и Г. Абовкӧд дасьтіс «Давид Сасунский» армяна йӧзкостса героическӧй эпослысь ӧтувъя текст.
PT Sans

PT Sans — свободно распространяемый компьютерный шрифт без засечек производства ПараТайп. Поддерживает коми кыв.
Алматыса метрополитен

Алматыса метрополитен (каз. "Алматы метросы", ) тайӧ метрополитен Алматыын, Казахстан.
Кержаков Александр Анатольевич

Кержаков Александр Анатольевич (комиӧн — Толь Ӧльӧксан) — роч футболист, чужис 1982 вося вӧльгым тӧлысь 27 лун Кингисепп карын.
Медводдзаысь ворсіс Россияса футбол сборнӧйын 2002 вося рака тӧлысь 27 лунӧ Эстонияса котыркӧд. 
Ӧшмӧс.
Профиль «Зенит» ФК-лн официаль сайтын
Роч Премьер-Лига

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;108359&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-03-08T18:03:37Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Addbot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt; Migrating 42 interwiki links, now provided by on &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;110489&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Пожӧг (Кулӧмдін район)

Пожӧг () – Коми Республикаса сикт, Кулöмдiн районысь Пожӧг сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Пожöг ним артмис Пожӧг ю нимсянь, код бокö и лэптiсны медводз сиктсö. Нимыс артмӧма «пожег», «пожега» (важмӧм кыв — «поджег», «поджигать, поджечь» кадакывъясысь) кывъясысь, кодлӧн вежӧртасыс «тыла, биӧн сотӧм вӧр тыла».
Фольклор.
Пожӧг сиктса Культура керкаын эм уна пӧлӧс кружок да мероприятиеяс , кӧнi водзӧ нуӧдӧны , сьылӧны да оз вунӧдны важ коми сьыланкывъяс. Эм "Зарни куд "сьылан котыр да "Задоринка" йӧктан котыр . Сиктын буретш быд ыджыд праздник вылӧ вӧччӧ концерт. Челядь ветлӧны быдсяма конкурсъяс вылас , татшӧм кыдзи "Василей" сьылан конкурс , кодi мунӧ Куломдiнын.
География.
Сикт пукалö Эжва юлӧн шуйга берегын, Пожöг ю вомсянь 4 км сайын. Пожӧгсянь Кулӧмдiн юрсиктӧдз 55 км.
Кулöмдiн районса олысьяслы — пожöгсаяс, тайö абу сöмын Пожöг сиктсаяс, но и овмöдчöминö пырысь мукöд грездын олысьяс. А Пожӧг овмӧдчӧминӧ пырöны: Полльӧ (Великополье), Пожӧгдін, Мальӧ, Вомынъюр, Вомынбӧж, Шахсикт, Кекур. Водзынсӧ нӧшта вӧлі татчö пырӧны Вомын да Сьӧдтыдін. Сиктъясас олöмыс кусöма нин, йöз сöмын гожöмнас нин турун пуктiгöн овлöны.
Вичко.
Cиктлöн история оз ло тырвыйööн сиктса вичко йылысь висьтавтöг. Религия вöлi тöдчана крестьянин олöмын. Вичколöн историяыс Пожöг сиктын зэв дженьыд. Вичко заводитісны лэптыны 1864-öд вося ӧшым тӧлысь 31 лунö, а эштöдісны 1869 вося моз тӧлысь 23-öд лунö. 1871 воын вöлöстьса правление сетіс 49,5 десятина му, бурöс и лекöс. Мусö сетісны прихожана тшöктöм серти. Но сöмын 17 десятина вылын вöлі позьö гöрны. Вичколы вöлі сетöма "Троицкöй" ним. Вичко лэптісны ю дорö матын, и сійö тыдалö став грездсянь. Первой сійö вöлі вöчöма керъясысь, но бöрын лэптісны кирпичысь. Сідз жö лэптісны часовняяс Полльӧын – "Святого Николая Пречистого", Кырнышаын – "Рождества Пресвятой Богородицы".
Пожöг вичко историяын вöлі сöмын куим поп. 1869–1885 воясö "Михаил Андреевич Шейтанов"; 1885–1896 воясö "Александр Сапожников"; 1896–1917 воясö Василий Тюрнин.
1885 воын вичко бердын том поп Александр Сапожников восьтіс медводдза школа прихожаналы. «Вӧлӧгда Епархияса ведомосьтъяс» газет пасйö: «1887 вося рака тӧлысь 3-öд лунö воссис öти класса вичкобердса школа». Сэні велöдісны лыддьысьны, мича гижны (чистописание), роч кыв, вичкоса славяна кыв, «Закон божий».
Овмöс.
Сикт овмӧдчӧминын уджалӧны:
Культура.
Пожӧгын эм Культура керка, клубъяс уджалӧны Пожӧгдінын, Полльӧын, Улыс Ярашъюын да Ярашъюын. Культура керкаын эм сиктса библиотека.
Велӧдӧм.
2012 воын Пожӧг сиктын эм шӧр школа, челядь сад, содтӧд тӧдӧмлун сетан республикаса шӧринлӧн Пожӧгса филиал; Ярашъюын — школа да сад, Полльӧын — челядь сад, Кекурын — «Начальнӧй школа — челядь сад», Пожӧгдінын — челядь сад.
Тöдчана йöз.
Нималана йӧзлӧн список тані:.
Изьвавом

 Изьвавом либӧ Устьӧ () — Коми Республикаын Изьва районысь Кельчиюр сикт овмӧдчӧминӧ пырысь коми грезд.
Ним артмӧм.
Сэтчöс комияс грездсӧ шуöны Усьте.
География.
Сиктыс пукалö Печора ю бокын, Изьва ю вомсянь неылын. Изьвавомсянь Кельчиюрӧдз 5 км. Матысса сикт-грезд: Галфедь, Кельчиюр, Галпи, Едэма, Неридз.
Олысь лыд.
Олöны Усьтеын комияс, 641 морт. Сёрнитöны Изьва сёрнисикас вылын.
Медведев Дмитрий Анатольевич

Медведев Дмитрий Анатольевич () — Роч Федерациялӧн коймӧд Президент. 
Олан туй.
Чужӧма 1965-ӧд вося кӧч тӧлысь 14-ӧд лунӧ Петыркарын. Президентӧн бӧрйӧмаӧсь 2008-ӧд вося рака тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Сы вӧсна кипасалӧма пӧ 70,28 % (52 530 712 морт) . Президентавны босьтчӧма 2008-ӧд вося ода-кора тӧлысь 7-ӧд лунӧ да дугдӧма 2012-ӧд вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Гайзер Вячеслав Михайлович

Гайзер Вячеслав Михайлович — Коми республикаса Юралысь (2010—2015).
Библия

Библия — тайӧ кристоцаяслӧн вежа гижӧд.
Донгхой (аэропорт)

Донгхой (, ) тайӧ аэропорт Донгхойын.
Куратова Нина Никитична

Куратова Нина Никитична (комиӧн Микит Нина, 1930—2021) — коми гижысь, Коми Республика нимйӧза гижысь.
Олан туй.
Нина Куратова чужӧма 1930-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Кебра грездын, öнiя Куратов сикт. 1941 воын – Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи, кор нывкалы вöлӧма 11 арöс, батьыс пуктӧма юрсö фронт вылын, мамыс кулӧма тшыгъялöмысь. Нинаöс чойясыскöд быдтӧма пöрысь пöчыс. Нывъяслы ичöтдырсянь öти кадö ковмӧма велöдчыны да уджавны колхозын. Нина Куратова 14 арöссянь кутӧма отсасьны Кебраса бать-мамтöм челядьлöн керкаын, уджалӧма войся воспитательöн. 
1946 воын Нина Куратова помалӧма школа, 1949 воын – Сыктывкарса педагогика училишӧ. 1949–1951 воясӧ уджалӧма воспитательöн Серегов сиктын да Ухта карын. 1951–1956 воясӧ олӧма ГДР-ын, кор сэтчӧ верöссö ыстылӧмаӧсь удж вылö. 
1956–1971 воясӧ уджалӧма воспитательöн Инта, Вӧркута, Сыктывкар каръясын. 1962 воын бöр воöма овны Сыктывкарö. 1971 восянь Коми АССР-са гижысь котырын литконсультант. Олӧма Сыктывкарын. 
Кулӧма 2021-ӧд вося моз тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Аслас гижан сямсö петкöдлӧма 1964-ӧд воын «Аппассионата» висьтöн. 1968-ӧд воын сьöрсьöн-бöрсьöн петöны гырысьджык гижöдъяс — «Марьюшка» да «Батьяс йылысь висьт».
Нина Куратова — медводза коми нывбаба-гижысь, кодi пырöдчис Ыджыд тыш визьö. Медшöр геройöн сылöн гижöдъясас лоö прöст коми нывбаба да сылöн сьöкыд олöм.
СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1978).
Небöгъяс.
Нина Куратовалӧн челядьлы да верстьӧлы петавліс комиӧн и рочӧн 19 небӧг:
Торопов Иван Григорьевич

Торопов Иван Григорьевич (комиӧн Гриш Вань, 1928—-2011 во) — Коми Республикаса нимйӧза гижысь, Коми Республикаса культураын нимöдана уджалысь, Иван Куратов нима канму премиа босьтысь.
Гижан удж.
Иван Торопов босьтчис гижны очеркъяс, кодъяс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын. «Кыв кӧ сетін» медводдза висьтсӧ И. Торопов йӧзӧдіс 1959 воын. Сэсся чужисны «Бригадир да сылӧн тӧварышъяс», «Майя» (1959). Регыдӧн петіс «Ми — войвывсаяс» висьт чукӧр. 1962 воö «Войвыв кодзув» журналын петö «Ныв локтiс пармаö» повесьт, шöр геройöн лоö Галя Горицвет. Ассьыс олöмсö Гижысь петкöдлö автобиографическöй гижöдъясын: «Шуриклы шыд», «Проса рок» (1966), «Воклы дозмöр» (1967), «Кöнi тэ, кар?» (1967), «Регыд дас квайт» (1971). Танi петкöдчö Тороповлöн гижöдъясын меднималана герой - Федя Мелехин.
Гижöдъясас петкöдлöма тшыг война кад да зонкалöн быдмöм-сöвмöм. Бура петкöдлöма, кутшöм мöвпъяс пырöны сылöн юрас, кыдзи сiйö венö олöмысь став сьöкыдлунсö.
1970 воö «Войвыв кодзув» журнал йöзöдö «Чужин кö тэ мортöн» романлысь медводдза юкöн, а 1974 воын романыс петö торъя небöгöн. 1972 воö петö «Но-о, биа бордаяс!» повесьт, кöнi петкöдчö быдмöм Федя Мелехин.
Иван Григорьевич гижöдъясын тыдовтчöны экологическöй проблемаяс: «Арся сьыланкыв» повесьт (1973), «Дозмöр койт» пьеса (1974). 1975 воын петö «Тiянлы водзö овны» повесьт, критикъяс вылö донъялiсны гижöдсö. 1977 воын петö «Видза колян, мушкетер!» повесьт, кодi помалö мелехин циклсö.
Иван Торопов гижліс сідзжӧ кывбуръяс, пьеса («Дозмӧр койт»).
Едэма (Изьва район)

Едэма () — Коми Республикаса Изьва районысь Кельчиюр сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалö Печора ю бокын, Кельчиюр сиктсянь 11 км ылнаын. Орчча грездъяс: Изьвавом (мöд нимыс – Усьте), Галфедь, Неридз. Матiгöгöрса ю – Изьва, грездгöгöрса вöр – Едэма яг.
История.
Артмис 1850-1858 воясö, медводдзаысь пасйöма 1858 воын кыдз Едомскöй выселок. 
1918 воын — Едомскöй грезд (либö Мазалиха), 2 йöр, 15 олысь. 
1926 воын — Мазалины грезд (либö Едома), 9 йöр, 40 олысь (20 мужичöй да 20 нывбаба). 
1930 воын танi уджалöма кучик вöчан завод. 
1970-80-öд воясö грездса олысьяслöн лыдыс ёна чинiс: 1970-öд воын вöлi 124 морт, а 1979-öд воö коли сöмын 47 морт. 
1989 воын — 26 морт (14 мужичöй да 12 нывбаба), 2001 воын — 12 морт, 2010 воын – 8 морт.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс. Асьнысӧ шуӧны едэмсаяс. 2010 воын танӧ оліс сöмын 8 морт, чужан кыв — коми, медся паныдасьлысь ов — Филиппов.
Овмӧс да транспорт.
Грездын эм некымын мотоцикл, автомобильяс абуöсь, эм ичöт лавка; йöз оз уджавны, олöны пенсия вылö, вöралöмöн да чери кыйöмöн.
Культура да велӧдӧм.
Велöдчанiн ни культура керка абу.
Таншоннят (аэропорт)

 Таншоннят (, ) тайӧ аэропорт Хошиминын.
Хорват кыв

Хорват кыв (хорват "hrvatski jezik") — тайӧ лунвыв славян кыв, Хорватияын каналан да официал кыв. 
Хорват анбур.
Тонъяс пасйӧны: à ȁ á â. Кузь шыяс пасйӧны: ā.
Сан-Паулу метрополитен

Сан-Паулу метрополитен () тайӧ метрополитен Сан-Паулу, Бразилия.
Башкир кыв

Башкир кыв () тайӧ тюрк кыв, роч кывкӧд Башкортостанлӧн каналан кыв.
1 - бер
2 - ике
3 - өс 
4 - дүрт
5 - биш
6 - алты
7 - ете
8 - һигеҙ
9 - туғыҙ
10 - ун
11 - ун бер
20 - егерме 
29 - егерме туғыҙ
30 - утыҙ
40 - ҡырҡ 
50 - илле
60 - алтмыш 
70 - етмеш 
80 - һикһән
90 - туҡһан
100 - йөҙ
200 - ике йөҙ
201 - ике йөҙ бер
1000 - мең
1990 - бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан
2000 - ике мең
Синтӧм горань

Синтöм горань — важся коми йöзкостса ворсöм. Тöдса вöлi кыдзи челядьлы, сiдзи и томуловлы. Том йöз ворсöны вöлi войпукъяс вылын. 
Ворсöмлöн мукöд ним: «Син горань» (Абар гр.), «Синтöм горань» (Керчомья, Кулӧмдiн, Носим, Нёбдiн, Пезмöг, Шойнаты, Ылыдздiн), «Синтöм зань» (Дон), «Синтöм Ёгорöн ворсöм» (Воч), «Син гуран» (Нёбдiн), «Син куньöм» (Кони), «Ыж куталöм» (Абъячой, Ношуль, Луздор), «Кöч куталöм» (Читаёв), «Шыр куталöм» (Читаёв), «Слепöкур» (Занулльö), «Син кöртöд» да «Син куньöн ворсны» (изьваса сиктъяс), «Син куньмöн ворсны» (Ловозеро, Мужи), «Синтöм гурань» (Дутов), «Шлепета» (Веньдiн, Кослан, Разыб, Путшкымдiн), «Синтöм курöг» (Слӧбӧда), «Гораньöн ворсны» (Мыс, Пожöг), «Пань-паньöн ворсны» (Айкатыла, Гажакерöс, Емдiн, Придаш, Час, Пызьдiн, Латьюдiн), «Чур пань чери кок» (Паджга), «Шапка-тотаркаöн орсны» (Грива, Ужга), «Чур, горань» (Палаззя).
Пудъясянкывйöн бöрйöм мортлысь чышъянöн кöрталöны синсö. Места вылас бергöдлiгтырйи юалöны сылысь: «Вала, песла либö турунла?» Мый кöть оз бöрйы, сiйöс йöткыштöны кодарланьöкö. Та бöрын сiйö пондö кыясьны. Кутöм ворсысьлысь колö нöшта на тöдмавны нимсö. Сэки сöмын сiйö лоö кыялысьöн. 
Куталысьöс бергöдлiгöн позьö шуавны сiдзжö мукöдтор:
Шапка-тотарка,
Синъясыд куньса,
Колöкö, кутав
Да эн жö нин аддзы! 
Либö:
Гырйöс кут,
Тоинöс кут,
А менö эн кут!
Изки карнан

Изки карнан — важся коми йöзкостса ворсöм. Рочöн тöдса "Молчанка" ним улын.
Нимъяс.
Ворсöмлöн мукöд ним: «"Курнан-карнан"» (Пожӧг), «"Изки карнан"» (Аныб, Кулӧмдiн, Улыс Воч, Руч), «"Кекурнан-какурнан"» (От), «"Ти курнан-карнан"» (Айкатыла, Койтыбöж, Паль, Час), «"Изки карлан"» (Разыб), «"Ки гуръян"» (Сизяб, Обдор).
Кыдзи ворсöны.
Быдöн чургöдö веськыд киысь певсö да кабырнас кутчысьö ворсысьлöн певйö. Тадзи артмö кулакъясысь сувтса чеп. Шондi ньылыд ньöжйöник ветлöдлiг моз ворсысьяс шуалöны:
"Изки карнан, ва карнан,"
"Код шыасяс – дас печик,"
"Код оз шыась – дас кöлач."
Либö:
"Изки карнан, ва карнан,"
"Код шыасяс – дас юрси,"
"Код шыасяс – дас печик,"
"Код шыасяс – дас котшкун,"
"Код шыасяс – дас чепель,"
"Код шыасяс – дас зiмгун."
Тайöс лыддьöм бöрын ворсысьяс ланьтöны да пондöны öта-мöдсö чеплявны, йöткавны, медым кодкö серöктiс либö шуис кыв. Кодi медводз серöктас либö шуас кутшöмкö кыв, сiйöс мыждöны. Сэсся пондöны ворсны водзö.
Шыр да пельӧс

Шыр да пельöс — важся коми йöзкостса ворсöм.
Ворсӧм нимъяс.
Ворсöм нимъяс: «"Шырöн-пельöсöн ворсны"» (Пызьдiн), «"Шырöй-шырöй, пельöсöн"» (Латьюдiн), «"Пельöсöн"» (Вачöртыдiн, Емдiн), «"Чур, пельöс"» (Кебра).
Ворсанног.
Бöрйöны ворсысьяс пöвстысь куталысьöс, кодi лоö «каньöс», мукöдыс – «шыръяс». Ворсöны керка пытшкын. Оз кö быдöнлы тырмы пельöсыс, позьö содтыны улöсъяс. «Шыръяс» сувталöны пельöсъясö, а бöрйöм «кань» ветлöдлö на водзын да шуалö: «Шырö, шырö, вай мен пельöс!»
Кутшöмкö здукö «шыръяс» вежсьöны пельöсъяснас, а «каньлы» сiйö кадас колö удитны сувтны тыртöм пельöсö. Кодлы оз сюр пельöсыс, лоö куталысьöн.
Ошкӧ-бабӧ

Ошкö-бабö — важся коми йöзкостса ворсöм.
Нимъяс.
Ворсöм нимъяс: «"Ошкö-бабö"» (Нёбдін), «"Ошкысь ворсöм"» (Одыб, Сизяб), «"Ош гуöн ворсны"» (Латьюдін).
Ворсанног.
Бöрйöны ворсысьяс пиысь куталысьöс, кодi лоö «ошкöн», мукöдыс — «вотчысьяс». Ворсны позьö ывлаын и гортын: ворсöны кö ывлаын, «ош» пырö гуранö да лажыньтчö, керкаын кö — пидзöсчанясьö, и сiйöс вевттьöны пасьöн. Ворсысьяс ветлöдлöны сы гöгöр, копрасьöны — петкöдлöны вотчöм, да сьылöны:
"Ошкö-бабö, ошкö-бабö,"
"Чöдтö вотам, пувтö öктам,"
"Бур вотöссö босьтам,"
"Лёк вотöссö чöвтам."
Та бöрын кутасьысь уськöдчö кыявны пышъялысьясöс. Шедöм ворсысь лоö «ошкöн».
Пышкай (ворсӧм)

Пышкай — коми челядьлöн важся йöзкостса ворсöм.
Пудъясянкывйöн бöрйöны куталысьöс («пышкайöс»). Сылысь синсö кöрталöны чышъянöн, либö сiйö синсö сöмын куньö. Мукöдыс («каньяс») кытшлалöны гöгöрыс да сьылöны:
"Миян гажа сад йöрö"
"Локтöс пышкай да сьылö."
"Пышкай, пышкай, эн вуграв,"
"Кодi нявöстас, тöдмав?" (Аныб).
Кор ставныс лöньöны, ворсысьяс пиысь кодкö нявöстö. Куталысь кö тöдмалас нявöстысьсö, найö вежсьöны мастаяснас, а оз кö – водзö кутас тöдмавны.
Кӧр али морт

Кöр али морт? — важся коми ворсöм.
Ворсöм нимъяс: «Кöр али морт?» (Кулӧмдiн, Разыб), «Кöр али мир?» (Туръя).
Пудъясянкывйöн бöрйöм куталысь кыялö мукöдсö. Кодöс суöдö, сылысь пельяссö топöдö кинас да юалö: «Кöр али морт?» Медводдза здукъясас ворсысь пыксьö да век шуö «кӧр». Куталысь кинас топöдö пыр ёнджыка и ёнджыка, кытчöдз ворсысь оз шу «морт». Шусяс кö «мортöн», сэки ворсысьыс мунö кытшö да виччысьö, кор кутасьысь кыяс мукöдсö. Медводдза кыйöм ворсысь лоö куталысьöн.
Малушка

Малушка - челядьлӧн ворсӧм, вӧлі гижӧма Пожӧг сиктын.
Пудъясянкывйӧн бӧрйӧны куталысьӧс, мукӧдыс пышъялӧны. На бӧрся куталысь вӧтчӧ ӧти кок вылын. Суӧдас кӧ кодӧскӧ, куталысь чужйӧ сылы кокнас. Кыйӧм ворсысь лоӧ куталысьӧн.
Кынтысьӧм

Кынтысьӧм — коми челядьлӧн ворсӧм.
Куталысь, кодӧс бӧрйӧны пудъясянкывйӧн, кыялӧ пышъялысь ворсысьясӧс. Кодӧс куталысь кыяс, сійӧ сувтӧ места вылас да оз вӧрӧдчы – «кынмӧ».
Пышъялысьяс вермасны «ловзьӧдны» ворсысьсӧ – куимысь инмӧдчыны сыӧ. Ворсӧм помасьӧ, кор куталысь ставнысӧ кыяс. Кодӧс медводдзаӧн «кынтісны», сійӧ лоӧ куталысьӧн.
Чери-бери

Чери-бери ним улын ворсöмыс паныдасьлö Кулӧмдiн сиктын.
Му вылö кытш (диаметрыс 8 м.) серпасалöны. Ворсысьяс юксьöны джынвыйö: öти юкöныс пырö пытшкас, мöд юкöныс сувтö кытшлöн визь саяс. Ортсыас сулалысьяс шыблалöны мачсö наö, кодъяс котралöны кытш пытшкас. Мачöн лыйысьяс кö оз инмыны, командаыс ставнас пырö кытшö, а мукöдыс пондасны лыйлыны наö.
Öшмöс.
Коми календар. 2009 во / Дасьтiс "А.Н. Рассыхаев". Сыктывкар, 2008.
Сар

Сар — челядьлöн важся коми ворсöм.
Медводз бöрйöны «сарöс». Муö кодйöны (коклябöрöн тальыштöны) мач ыджда неыджыд гу. Некымын воськовсянь сьöрсьöн-бöрсьöн быдöн му веркöстi мачсö гöгыльтöдö гу весьттi. Кодi мачнас гуö веськалö, «сарöн» лоö. Сiйö пуксьö кытшын лöсьöдöм джекö да мачсö гуö пуктö. Сарсянь кык-куим метра сайын сулалöны ворсысьяс, кодъяс дасьöсь сылöн кывъяс серти либö ылöджык котöртны, либö мачсö босьтны. Кодлысь нимсö сар горöдö, сiйö тэрыба босьтö гуысь мачсö да сарлöн «сувтöй!» кыв бöрын мячсö лыйö пышъялысьяслы. Кодлы инмас, сылы сар сетö кутшöмкö удж: чеччавны кок пöлöн кутшöмкö инöдз, йöктыны, сьывны и с.в.
Гезйӧн ворсӧм

Гезйöн ворсöм — том йöзлöн гожся кадӧ ворсöм.
Ворсöм нимъяс: «Гезйöн ворсны» (изьва, удораса да емваса сиктъяс: Вачöртыдiн, Латьюдiн, Путшкöмдiн, Ляй), «Дезъя дечысь ворсны» (Айкатыла).
Ворсысьяс сувтöны кытшö, кыкнан кинас кутчысьöны гезйö, кодi артмöдö кытш. Бöрйöны öти ворсысьöс, кодi пырö кытш шöрас. Сылы колö корсьны колана здук да инмöдчыны кодлöнкö киас. Ворсысь, медым не шедны, вештö гезсьыс öти кисö. Сэки куталысьлы мöд кисö оз нин позь вöрöдны. Кодлы тапкасны, лоö куталысьöн.
Кыка кӧр

Кыка кöр – том йöзлöн гожся кадö ворсöм.
Нимъяс.
Ворсöм нимъяс: «Кыка кöр» (Бадьёль, Вӧльдін, Носим, Пöдчерем), «Кыка кер» (Немдін), «Пöла кöр» (Пожӧг), «Чур, гозъя!» (Паль, Придаш, Час), «Гозъя кöр» (Одыб), «Гозъя падöс» (Разыб), «Кöрйöн ворсöм» (Вачöртыдiн, Веньдiн) «Чутiкысь ворсны» (Поёл), «Стобйысь ворсны» (Абъячой), «Кыка дечöн пышъялöм» (Придаш).
Ворсанног.
Ворсысьяс сувталöны öта-мöд бöрсяньыс гозйöн да кутчысьöны кинас. Насянь некымын воськолöн водзынджык мышкöн сулалö куталысь. Медбöръя (либö медводдза) гозйыс друг чепöсйö водзö, медым кытшовтны куталысьöс öтар-мöдар боксяньыс да кутчысьны кинас. Куталысьлы колö кыйны на пиысь кодöскö. Кодi кольö гозтöг (либö кодöс кутасны), пондас кутасьны. Выльöн артмöм гоз сувтö водзö (бöрö), а бöръя (медводдза) гозъя бара котöртö.
Чур, юр

Чур юр! — том йöзлöн гожся кадö ворсöм.
Нимъяс.
Мукöд ворсöм ним: «"Чур, кага"» (Емва да Сыктыв вож, Паль), «"Чур, дитя"» (Межӧг, Туис-Керöс), «"Чур, юр"» (Эжва йыв да Луз вож, Бадьёль, Пожӧг), «"Дитяшко"» (изьваса сиктъясын), «"Сувтса падöс"» да «"Пукса падöс"» (Веньдін), «"Куима кöр"» (Вӧльдін), «"Батышасьöм"» (Ношуль).
Ворсанног.
Бöрйöны куталысьöс да пышъялысьöс. Мукöд ворсысьыс сувтö гозйöн-гозйöн: либö öта-мöд бöрсяньыс, либö öтиыс пидзöсчанясьö, а мöдыс сувтö сы сайö. Сулалысьяс косттi пышъялö öти ворсысь, а мöдыс сiйöс куталö. Медым мынны тапкöмысь, пышъялысь вермö сувтны гоз водзö, и сэки коймöдыс, бöръяыс, пондö пышъявны сы пыдди; либö инмöдчыны пукалысьлöн юр дорö, шуны «чур, юр!» да пуксьыны сы местаö, а коймöдыс, сулалысьыс, кутас пышъявны. Куталысь кö водзджык инмöдчö пышъялысьöдз, ачыс пондö сыысь пышъявны.
Ыджыдвидз (Кӧрткерӧс район)

Ыджыдвидз () — Коми Республикаса Кöрткерöс районын коми сикт, Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧминлöн шöрин.
Ним артмӧм.
Ним артмӧм йылысь эм татшӧм висьталӧм: овмӧдчылӧмаӧсь пӧ Висер юлӧн шуйга берегас — сэн оз ков вӧлӧм вӧчны выль видз-му, сы вӧсна мый ю русло вежласьӧм понда чукыляс вӧлӧма нин ыджыд видз. Век жӧ ёна ойдалӧм вӧсна вуджӧмаӧсь веськыд берегас. Нимыс кольӧма Ыджыдвидз.
Фольклор.
Кыдзи и став Висер вожын, эмӧсь Тювӧ йылысь висьтъяс. Сідзжӧ 1939 воын волӧма фольклор чукӧртысь Осипов Иван Александрович. Сылы сьылӧмаӧсь Васильева Домна Максимовна, Габова Фекла Вонифатиевна, Никифорова Евдокия Вонифатиевна; бӧрдӧдчанкывъяс оллялӧма Мишарина Парасковья Ивановна (Калик Иван Парась); мойдӧмаӧсь Джиянысь Мефодий Романович Попов, Макарсиктысь Филипп Тимофеевич Мишарин да Аврам Степанович Мишарин.
География.
Пуксьöма Висер юлöн веськыд берегас. Ыджыдвидз овмöдчöминö пырöны Выльыб, Джиян да Зулӧб грездъяс. Ыджыдвидзсянь Кӧрткерӧсöдз – 75 км, Сыктывкарöдз – 123 км.
История.
Ыджыдвидзлöн историяыс йитчöма Выльыб грезд артмöмкöд. Медводдзаысь Ыджыдвидз Вишера погостыс казьтывсьö 1585 воö. Вöлöма 3 керка, олöмаöсь Висер юлöн шуйга берегас, öнiя Выльыб весьтын, а местасö шулöмаöсь Кöсьта керöсöн. Мöдар берегас вöлöма паськыд видз. XVII нэмын Висер ю писькöдöма сэтi выль ва туй. 
XVII нэм помас ёна ойдлöм вöсна да Висер юлöн ва туй вежсьöм вöсна Кöсьта керöсын олысьяс вуджöмаöсь овны Висер юлöн веськыд берегас. Öтияс овмöдöмаöсь вывтасiнö, выль ыбъяс вылö – тадзи артмöма Выльыб, мукöдыс – ю кузя улöджык, но дыр кад чöж став олысьсö шуöны ыджыдвидзсаöн. Медводдза вуджысьсö шулöмаöсь «шабалаöн». Веськыд берегас овны вуджöмаöсь дыр кад чöж. 
Вичко.
Кирпичысь вичко кыпöдöмаöсь 1914-1918-öд воясö. Уджалöма 1932-öд воöдз. Сэк арестуйтöмаöсь священник Мысов Алексей Григорьевичöс, кодi велöдлöма «Закон божий» Ыджыдвиддзын, Выльыбын и Джиянын.
Культура.
Сиктын эм Культура керка.
Выльыб (Кӧрткерӧс район)

Выльыб () — Коми Республикаса Кӧрткерӧс районысь Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. 
География.
Грезд пукалӧ Висер юлӧн веськыд берегас. Выльыбсянь Ыджыдвидз шӧрсиктӧдз — 3 км, Кӧрткерӧс юрсиктӧдз — 78 км, Сыктывкар юркарӧдз — 126 км.
История.
Выльыблӧн историяыс йитчӧма Ыджыдвидз сикт артмӧмкӧд. Медводдзаысь Ыджыдвидз Вишера погостыс казьтывсьӧ 1585 воö. Вӧлӧма 3 керка, олӧмаӧсь Висер юлӧн шуйга берегас, ӧнія Выльыб весьтын, а местасӧ шулӧмаӧсь Кӧсьта керӧсӧн. Мӧдар берегас вӧлӧма паськыд видз. XVII нэмын Висер ю писькӧдӧма сэті выль ва туй.
Асму тӧдмалысь И.М. Панюков серти, XVII нэм помас ёна ойдлӧм вӧсна да Висер юлӧн ва туй вежсьӧм вӧсна Кӧсьта керӧсын олысьяс вуджӧмаӧсь овны Висер юлӧн веськыд берегас. Ӧтияс овмӧдчӧмаӧсь вывтасінӧ, выль ыбъяс вылӧ — тадзи артмӧма Выльыб, мукӧдыс — ю кузя улӧджык, но дыр кад чӧж став олысьсӧ шуӧны ыджыдвидзсаӧн. Медводдза вуджысьсӧ шулӧмаӧсь «шабалаӧн». Веськыд берегас овны вуджӧмаӧсь дыр кад чӧж.
Грездын вӧлӧма мельнича. Выльыбсянь катыдланьын сулавлӧма часовня либӧ крест (Прокопей лун – сура празьник).
1916 воын Выльыбын вӧлӧма 51 овмӧс, 270 олысь, 1926 воын — 70 овмӧс, 262 олысь.
Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз Выльыбса ягын вӧлӧма зэкъяслӧн баракъяс да вышкаяс, пукалысьясыс пӧрӧдісны вӧр да кыскалісны Висер юӧ.
Радио кывны кутӧма 1952 восянь. Би сетны кутӧмаӧсь 1958 восянь. Грездас вӧлӧма КБО, медпункт, начальнӧй школа. Ӧні эм челядь видзанін, кирпичысь клуб, «Исток» видз-му овмӧс, пилорама.
Культура.
Грездын эм кирпичысь кыпӧдӧм Культура керка. Челядь видзанін бокын кыпӧдӧма челядь ворсанін.
Ягсер

Ягсер () – тайӧ солалан тшак.
Виж гоб

Виж гоб () – тайӧ сёян тшак, рочӧн - "моховик".
Гӧрд гоб

Гӧрд гоб () – тайӧ сёян тшак, рочӧн - "подос'иновик", "красноголо'вик".
Шегъясьӧм

Шегъясьӧм — ыжлӧн шегъясӧн ворсӧм. Ворслiсны том и челядь, комияс ёнджыкасö шегъясисны Вежадыр кадколастö (Рöштвосянь Ва вежöдан лунöдз). 
Ворсӧм ним.
Ворсöм нимыс быдлаын öткодь – Шегйöн ворсны, Шегъясьны, Шегъясьöм, некымын изьва сиктын шуöны Бабкаöн ворсны.
Коми ворсанног.
Ворсöны ыж шегъясöн – пемöсыслöн бöръя коксьыс лыясöн. Мукöддырйи лыяссö краситöны лöз либö гöрд рöмöн. Ворсöны джоджын, пызан либö паччöр вылын. 
Ворсöм вылö колö босьтны сы мында шег, медым быдöнлы вöлi öтмында (40 шег, 4 ворсысь, быдöнлы 10). 
Медводз лöсьöдöны öчередь: ставöн босьтö шег да шыбитö пызан вылö. Öчередь лöсьöдiгöн колö тöд вылын кутны шег бокъясыслысь вынсö. Медвынаöн лыддьысьö стол (шыльыдладорнас вывлань), мöдöн – сак (кык гöпнас вывлань), коймöдöн – пук (мылькнас вывлань), медся жебöн – гатш (гураннас вывлань). 
Ворсысьяслöн кö шегъясыс усьöны öткодя, ас костаныс найö выльысь шыбитöны лыяссö. Öчередь лöсьöдöм бöрын медводдза ворсысьыс чукöртö соддзас шегъяссö да койыштö пызан вылö. Сэсся пондö печлавны öткодя куйлысь шегъяссö: пуксö пукö, гатшсö гатшö, и с.в. Инмас кö, босьтö на пиысь öтисö да водзö печлалö. Оз кö веськав либö инмас кö коймöд шегйö (та дырйи шуöны "куималiс"), сэки кутас печлавны мöд ворсысь. 
Öшыбкаöн лоö, кор ворсысь печиктас да оз веськав чуньнас шегйö, либö тöдлытöгыс вöрзьöдас кинас либö паськöмнас мукöд лысö. Ворсiгöн оз позь вежны пукалан местатö. Кор кодкö торксьö, сэки мöд ворсысь чукöртö шегъяссö соддзас да койыштö пызан вылö. Ворсöмыс помасьö сэк, кор бöръя кык шегйыс усьö öткодя, да ворсысь стöча инмас. Мöд конас ворсысьяслöн öчередь лöсьöдöны чукöрмöм шег лыд серти. Кодлöн медуна лыыс, сiйö медводдзаöн кутас печлавны.
Ворссьысьöс мыждöны плешкö печлалöмöн. Шуам, кор 40 шегйöн ворсöны нёльöн, сэки шöркодя быдöнлы воö 10 лы. Кодлöн дассьыс этшаджык, сiйö «ньöбö» мöд ворсысьлысь сы мында шег, кымын оз тырмы дасöдзыс. Быд сетöм шегйысь печиктöны.