tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Ермолин Степан Иванович

Ермолин Степан Иванович (1914—1961) — коми гижысь, драматург да ворсысь.
Гижан удж.
Степан Ермолин босьтчис гижан уджӧ Ленинградысь воӧм бӧрын. 1938 восянь Николай Дьяконовкӧд ӧтвылысь гижисны квайт пьеса: «Джуджыд запань» (1938), «Кырнышъяс» (1939), «Мужество» (1940), «Устькуломское восстание» (1941), «Домна Каликова» (1943) да «В дни войны». Вӧлі «Гроза над Усть-Куломом» медводдза коми операын либреттистъяс лыдын. С. Ермолинлӧн «Очередная операция» да «Не вернулся на базу» ӧти акта пьесаяс пырисны «Репертуарный сборник»ӧ 1943 воын. Наысь кындзи С.И. Ермолин гижис «Молодые патриоты» пьеса (1947). Став пьесасӧ вӧлі пуктӧма Коми Республикаса Драма театрын.
Ворсан удж.
Кор Октябрса революция бӧрын поп керкаын воссис клуб, Степан бать-мамсьыс гусьӧн пырис пионеръясӧ. Челядь дырйиыс бура ворсіс балалайкаӧн. Школаын велӧдчигӧн ворсіс сценкаясын, висьтавліс кывбуръяс, бура серпасаліс шмонитан серпасъяс да ёрта шаржъяс.
Коркӧ Час сиктӧ локтіс Коми передвижнӧй театрлӧҥ бригада. Ворсӧм бӧрын артистъяс нуӧдісны том йӧз пӧвстын агитационнӧй удж, корисны найӧс театрса курсъяс вылӧ. Артистӧн лоны вӧлі сэтшӧм ыджыд, мый 16 арӧса Степан школа помавтӧг «пышйис» Сыктывкарӧ 1931 вося рака тӧлысьӧ Степан Ермолин пырис республикаса Театр бердын актёръяслысь дженьыд курсъяс вылӧ. Сійӧс бура помалӧм бӧрын Степанӧс босьтісны ворсысьяс лыдӧ (тӧлысьнас 84 шайта оклад вылӧ) да медводдзаысь петіс сцена вылӧ ворсны. 1936 воын Ленинградса театральнӧй училишӧ помалӧм бӧрын лои Коми республикаса Драма театрын ворсысьӧн.
Регыдъя кадӧ ачыс веськӧдліс гастрольнӧй бригадаӧн. КИППТ-са артистъяс ветлӧдлісны районъясті. Спектакльяс кындзи петкӧдлісны концертъяс: лыддисны кывбуръяс, сьылісны сьыланъяс, висьтавлісны частушкаяс, лэдзисны стенгазетъяс. Унджык кывбурлӧн да частушкалӧн авторнас да стенгазетса редакторӧн вӧлі С. Ермолин.
1932 воын чукӧртісны том йӧзӧс Сценическӧй искусствояслӧн Ленинградса техникум бердын коми национальнӧй студиаӧ. С. Ермолин сэки кольччис Драма театрлӧн труппаӧ, медым ворсны. Ленинградӧ муніс кык во мысти, кор вӧлі содтӧд набор, да сійӧс босьтісны коймӧд курсӧ. 1936 воӧм бӧрын студиаса велӧдчысьяс пуктісны подув Коми республикаса Драма театрлы.
1948-ӧд восянь вӧлі Ставсоюзса театральнӧй котырлӧн Коми юкӧнын медводдза веськӧдлысьӧн.
Рольяс.
Профессиональнӧй театрын кызь воӧн ворсіс сёысь унджык роль, на пиысь — ӧкмысдассӧ Коми Республикаса Драма театрын . Мӧд арталӧм серти, Степан Ермолин 30 воӧн ворсіс 150-ысь унджык роль . Сылӧн рольяс:
Паметь.
Ворсысь йылысь бур паметь кольӧм могысь 2007 воын вӧлі лӧсьӧдӧма театральнӧй искусство юкӧнын С.И. Ермолин нима «Зарни кодзув» общественнӧй премиа. Премиа сетсьӧ Коми Республикаын театральнӧй искусство сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь да драмаа гижӧдъяс паськӧдӧмысь.
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден

Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден () — СССР-ын орден. Медводз вӧлі шусьӧ «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» орден ().
История.
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден лӧсьӧдӧма 1928-ӧд вося кӧч тӧлысь 7 лунӧ СССР-лӧн Совнаркомлӧн да Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн.
Сэсся статутӧ вӧлі пыртӧма вежсьӧмъяс СССР-лӧн Совнаркомлӧн да Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн (1936-ӧд вося ода-кора тӧлысь 7 лунӧ) да СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдъясӧн (1943-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 19 лунӧ да 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 17 лунӧ).
«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» СССР-са орден лӧсьӧдӧмӧдз 1920-ӧд вося ӧшым тӧлысь 28 лунӧ Сӧветъяслӧн VIII Ставроссияса съезд лӧсьӧдіс «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са орден, а неуна сёрӧнджык татшӧм сяма жӧ орденъяс лӧсьӧдісны и мукӧд сӧветскӧй республикаяс.
«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са орден медводдзаӧн сетісны Гомель губерняысь Быхового уездса кресьтянин Менчуков Никиталы. 1921-ӧд вося сора тӧлысь 28 лунӧ РСФСР-са ВЦИК-лӧн Шуӧмӧн сылы сетісны йи кылалігӧн Чигирин пос дорйӧмысь.
«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» СССР-са орден лӧсьӧдӧм бӧрын «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са да мукӧд сӧветскӧй республикаса татшӧм сяма орденӧн наградитӧм помасис.
Орден статут.
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден лӧсьӧдӧма, медым сетны уджвывса ыджыд вермӧмъясысь Сӧветскӧй Союз да йӧз водзын — производство, наука, культура, литература, искусство, велӧдӧм, дзоньвидзалун, канму да общественнӧй юкӧнъясын. Орден сетӧны:
Орден вермасны сетны и суйӧрсайса государстволы, йӧзлы да овмӧсъяслы.
Орден серпасалӧм.
Медводдза сикас.
Орденлӧн медводдза сикасыс лӧсьӧдӧма 1928 воын да шусьӧ «Треугольник».
Орден вӧчӧма эзысьысь. Ыджда: пасьта — 38 мм, джуджта — 43 мм.
Мӧд сикас.
Орденлӧн медводдза сикасыс лӧсьӧдӧма 1936 воын, артмӧ 5 юкӧнысь.
Ленин орден

Ленин орден () — СССР-ын медвылыс орден. Лӧсьӧдӧма 1930-ӧд вося косму тӧлысь 6 лунӧ СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетысь Президиумлӧн Шуӧмӧн.
История.
1930 вояс пансигӧн босьтчисны лӧсьӧдны выль орден, кодлы сетісны «Ленин орден» ним. Москваын «Гознак» фабрикаса серпасалысьяслы сетісны удж лӧсьӧдны орденлысь серпас, кодлӧн подулас Владимир Ильич Ленинлӧн портрет. Уна эскизысь бӧрйисны И.И. Дубасовлысь уджсӧ. Подув пыдди сійӧ босьтіс Ленинлысь снимок, кодӧс вӧчис фотограф Виктор Булла Москваын Коминтернлӧн II Конгресс дырйи 1920 вося сора-моз тӧлысьясӧ. Снимок вылын Владимир Ленинӧс фотографируйтӧма видзӧдысьсянь шуйгалабоксяньыс.
1930 вося тулыснас орденлӧн эскиз сетісны скульпторъяс Иван Шадралы да Пётр Таёжныйлы, медым вӧчны макет. Тайӧ жӧ воас Ленин орденлысь медводдза пасъяс вӧлі вӧчӧма «Гознак» фабрикаын. Образецлысь штампсӧ гравируйтіс Алексей Пугачёв.
Орден лӧсьӧдӧма СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетысь Президиумлӧн Шуӧмӧн 1930-ӧд вося косму тӧлысь 6 лунӧ, а сылӧн статут — 1930-ӧд вося ода-кора тӧлысь 5 лунӧ. Статутӧ да серпасалӧмӧ пыртавлісны вежсьӧмъяс (СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетысь Президиумлӧн Шуӧмӧн, 1934-ӧд вося кӧч тӧлысь 27 лунӧ; Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдъясӧн — 1943-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 19 лунӧ да 1947-ӧд вося ӧшым тӧлысь 16 лунӧ).
Ленин орден статутлӧн бӧръя редакцияыс Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдын, кодӧс кырымалӧма 1980-ӧд вося рака тӧлысь 28 лунӧ.
Орденлӧн статут.
1. Ленин орден — СССР-ын медвылыс награда революционнӧй ӧтмунӧмын, уджын, социалистическӧй Айму дорйӧмын, войтыр костын ёртасьӧм сӧвмӧдӧмын, мир ёнмӧдӧмын да Сӧветскӧй государство да йӧз водзын мукӧд уджын вель ыджыд пайысь.
2. Ленин орден сетсьӧ:
Ленин орден вермасны сетны сідзжӧ и йӧзлы, кодъяс оз лоны СССР-са гражданаӧн, а сідзжӧ суйӧрсайса предприятиеяслы, учреждениеяслы, котыръяслы, овмӧдчанінъяслы.
3. Ленин орден сетӧны:
4. Уджын ыджыд вермӧмъясысь Ленин орден вермӧны сетны сэтшӧм йӧзлы, кодъяслысь уджсӧ вӧлі нин донъялӧма мукӧд орденӧн.
5. Ленин орден сетсьӧ йӧзлы, кодъяслы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним, Социалистическӧй Уджвывса Герой ним, а сідзжӧ кар да изкаръяслы, кодъяслы сетӧма «Кар-Герой» ним, «Изкар-Герой» ним.
6. Ленин орден новлӧны шуйга морӧсын да СССР-са мукӧд орден водзын.
Орден серпасалӧм.
Орденлӧн ортсыса видыс, ыдждаыс да материалыс унаысь вежласис.
Ленин орденлӧн вӧлі нёль сикас.
I сикас.
Ленин орденлысь медводдза сикассӧ вӧлі вынсьӧдӧма 1930 вося ода-кора тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Вӧлі лэдзӧма 700 гӧгӧр орден.
II сикас.
Ленин орденлысь выль статут вӧлі вынсьӧдӧма СССР-са Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн 1934 вося кӧч тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
III сикас.
Коймӧд сикаса Орден сетавлісны 1936 вося лӧддза-номъя тӧлысь 11-ӧд лунсянь 1943 вося лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лунӧдз.
IV сикас.
Нёльӧд сикаса ордена сеталісны вручался 1943 вося лӧддза-номъя тӧлысь 19-ӧд лунсянь СССР киссьытӧдз.
Рощевский Михаил Павлович

Рощевский Михаил Павлович (1933—2025) — Рочмуса туялысь-физиолог, биология наукаясса доктор, профессор, Россияса наукаяс академиясь академик (1990), Коми наука шӧринысь Физиология институтса директор (1988—2004), Коми наука шӧринса Президиумӧн веськӧдлысь (1983—2006). 
Туялан удж.
Туялан уджын медшӧр нырвизьяс — вир бергалан система эволюциялӧн эколого-физиологическӧй аспектъяс, сьӧлӧмлӧн электрофизиология, ӧткодялан электрокардиология. 
Шэм чӧжнас гижис 250 сайӧ туялан удж.
Михаил Рощевский — биология наукаса доктор, 1987 восянь — СССР наукаяса академияын член-корреспондент, 1990 восянь — СССР (сэсся — Россияса) наукаяс академияӧ збыльвывса пырысь. Россия наукаяс академияысь морт да пемӧслӧн физиологияын комплекснӧй мытшӧдъяс туялан комиссияын веськӧдлысьӧс вежысь.
Общественнӧй удж.
Рощевский вӧлӧма Коми АССР-са Вылыс Сӧветын депутатӧн (1985—1990 воясӧ, XI созыв), веськӧдлысьӧс вежысьӧн, республикаса министръяслӧн сӧветӧ пырысьӧн, КПСС-лӧн Коми обкомӧ пырысьӧн.
1989-ӧд воын кӧсйӧма лоны СССР-са народнӧй депутатпуӧн, но округса чукӧртчӧм дырйи абу мунӧма водзӧ. Кык во чӧж, 1994-ӧд вося рака тӧлысьӧдз, вӧлӧма «Комибанкын» акция кутысьяслӧн сӧветын веськӧдлысьӧн.
Семья.
Гӧтырыс — Руфина Александровна Рощевская, водзынсӧ уджавліс Коми наука шӧринса Физиология институтын. Быдтісны кык нылӧс.
Войтыръяслӧн Ёрталун орден

Войтыръяслӧн Ёрталун орден () — СССР-ын канмуса орден. 
История.
Войтыръяслӧн Ёрталун орден лӧсьӧдӧма 1972-ӧд вося ӧшым тӧлысь 17 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн СССР-лы 50 во тырӧмкӧд йитӧдын. Орденлӧн статут вӧлі неуна вежӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн 1980-ӧд вося сора тӧлысь 18 лунӧ. Орденлысь эскизсӧ вӧчис серпасалысь Александр Борисович Жук. Орден дугдісны сетавны Сӧветскӧй Союз киссьӧм бӧрын, 1991 воын.
1972-ӧд вося ӧшым тӧлысь 17 лунсянь 1993-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 27 лунӧдз вӧлі сетӧма 72 761 СССР-са орден. Та кындзи, 1212 мортлы вӧлі сетӧма Россияса Федерацияын Войтыръяслӧн Ёрталун орден (1992-ӧд вося рака тӧлысь 2 лунсянь 1994-ӧд вося рака тӧлысь 2 лунӧдз).
Орденлӧн статут.
СССР-лы 50 во тырӧмкӧд йитӧдын орден лӧсьӧдӧма, медым сетны социалистическӧй странаяс да войтыръяс костын ёртасьӧм ёнмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь, СССР да союзса республикаяс сӧвмӧдӧмӧ пайысь.
Орден сетӧны:
Орден вермасны сетны и суйӧрсайса государстволы, йӧзлы да овмӧсъяслы.
Орден серпасалӧм.
Орден вӧчӧны эзысьысь. Вит йыла кодзув пытшкӧ пуктӧма СССР-лысь зарниӧдӧм канпас. Ӧти кодзув йывсянь мӧд кодзув йылӧдз — 47 мм.
«Мам-героиня» орден

«Мам-героиня» орден () — СССР-ын орден да почёт ним, кодъясӧс сетӧны уна челядя мамъяслы.
История.
Звание да орден лӧсьӧдӧма 1944-ӧд вося сора тӧлысь 8 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн. Согласно «„Мать-героиня“ ним йылысь Положение» серти, тайӧ званиесӧ сетӧны орденкӧд ӧтвылысь мамъяслы, кодъяс чужтісны да быдтісны 10 и унджык челядь, кор бӧръя кагаыслы тырас ӧти арӧс и тайӧ мамыслӧн мукӧд челядьыс ловъяӧсь. «Мам-героиня» орденкӧд ӧтвылысь лӧсьӧдісны «Мамлун медаль» да «Мам слава» орден.
«Мам-героиня» почёт ним медводдзаысь сетісны 1944-ӧд вося йирым тӧлысь 27 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн. Сэки тайӧ нимсӧ вичмӧдісны 14 мамлы. Ӧтиӧд номера орден да СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн 1-ӧд №-а Грамота вӧлі сетӧма Москва обласьтса Мамонтовка посёлокын олысь Анна Савельевна Алексахиналы, коді быдтіс 12 челядьӧс. Награда сылы сетісны Кремльын 1944-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 1 лунӧ.
Бӧръяысь СССР-ын тайӧ нимсӧ сетісны СССР-са Президентлӧн Шуӧм серти 1991-ӧд вося йирым тӧлысь 14 лунӧ.
1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лун вылӧ «Мам-героиня» орденӧн наградитӧма матӧ 431 сюрс нывбабаӧс.
Орден серпасалӧм.
Орденлӧн пасьта — 28 мм, джуджта (колодкаӧн) — 46 мм.
1975 воын орденын зарни — 4,5±0,4402 грамм, эзысь — 11,525±0,974 грамм. Зарнилӧн проба — 950. Орденлӧн сьӧктаыс — 17,5573±1,75 грамм.
Леда

Леда — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 10 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 160 000 км. Леда восьтіс Америкаса астроном Чарльз Томас Коваль 1974 воын.
Элара

Элара — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 43 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 740 000 км. Элара восьтіс Америкаса астроном Чарльз Диллон Перрайн 1905 воын.
Восьтӧм.
Восьтіс астроном Чарльз Перрин 1905 вося кӧч тӧлысь 2 лунӧ Лик обсерваторияын. Нимтӧма грек мифологияса персонаж Элара нимсянь, Зевс радейтысь. Официальнӧй нимсӧ босьтіс сӧмын 1975 воын.
Орбита.
Элара ветлӧ Юпитер гӧгӧр шӧркодь ылнаын 11 741 000 км 259,64 лунӧн. Орбиталӧн эксцентриситетыс 0,22, локальнӧй Лаплас плоскость дорӧ наклонениеыс 26,6°. Пырӧ Гимали чукӧрӧ.
Физическӧй характеристикаяс.
Эларалӧн шӧркодь диаметрыс 86 км. Плотносьтыс лоӧ 2,6 г/см3. Предположительнӧ артмӧма силикат изъясысь. Му шарыс зэв пемыд, альбедоыс 0,04. Ыджыдлуныс 16,3м. Сійӧ бергалӧ аслас ось гӧгӧр 12 часӧн.
Гималия

Гималия — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 85 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 460 000 км. Гималия восьтіс Америкаса астроном Чарльз Диллон Перрайн 1904 воын.
Лиситея

Лиситея — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 18 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 717 000 км. Лиситея восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1938 воын.
Фемисто

Фемисто — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 4 км. Юпитерӧдз шӧр кост 7 284 000 км. Фемисто восьтісны Америкаса астрономъяс Чарльз Коваль да Элизабет Рёмер 1975 воын, но спутник воши. Сійӧс бара восьтісны Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Карпо

Карпо — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 17 058 000 км. Карпо восьтісны Скотт Шеппард да мӧд астрономъяс 2003 воын.
Пасифе

Пасифе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 29 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 582 000 км. Пасифе восьтіс Британияса астроном Жак Мелотт Филиберт 1908 воын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Пазифее
Пазифее

Пазифее — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 004 000 км. Пазифее восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Пасифе
Уркай

Уркай (; ) — вӧрса лэбач.
Ыджда, рöм да паськалöм.
Туялысьяс торйӧдӧны войвывса вӧръясын олысь куим сикас уркайӧс. 
Медся ёна паськалӧма да быдӧнлы тӧдса шӧрпӧлӧс ыджда коз выв уркай (; ). Тайӧ лэбачыслӧн кузьтаыс овлывлö 19 сантиметрӧдз, сьӧктаыс – 50 граммӧдз. Тушаыслӧн рӧмыс пемыдгӧрд, бордйыс да бӧжыс рудовгӧрд.
Пожӧм выв уркай (; ) шочджыка паныдасьлӧ. Кызвыныс олӧны Кола кӧджсянь рытыввылын. Комиын корсюрӧ казявлывлӧмаӧсь сӧмын Печора ю гӧгӧртас вӧръясын. Уркайяс пӧвстын тушанас медся ыджыд (сьӧктаыс 58 граммӧдз). Гӧн рӧмыс – югыдгӧрд.
Ниа выв уркай (; ), медся ичӧт лэбач (сьӧктаыс овлывлӧ сӧмын 30 граммӧдз). Рӧмыс кисьмӧм гӧрд сэтӧрлӧн кодь. Айыслӧн бордъяс тӧдчӧны еджыд визьяс, та вӧсна нӧшта нимтӧны еджыд бордъя уркайӧн.
Вайӧдӧм куим уркай сикасыслӧн нимъясыс петкӧдлӧны, кутшӧм пуяскӧд йитчӧма налӧн олӧм-вылӧмныс – козкӧд, пожӧмкӧд либӧ ниакӧд.
Поздйысьöм.
Быдтысигкежлас позсӧ тэчӧны кос увъясысь, быдмӧг заясысь, нитшкысь да ройысь. Пытшкӧсас вольсалӧны лэбач гӧн, кос турун, пожӧм лыс. Пӧжсигас мамыс весиг здук кежлӧ оз петавлы позсьыс. Эновтлас кӧ колькъяссӧ, найӧ пыр и кынмасны кӧдзыд кадад. Кайпияныс чужӧны кык кымын вежон мысти. Том йылӧмыслӧн нырныс весиг борд йылас кыпӧдчӧм бӧрас на небыд да абу падвежа, та вӧсна найӧ дзикӧдз верстяммытӧдзныс асьныс оз вермыны перйыны кынӧмпӧтсӧ. И бать-мамныслы лоӧ вердны быдтасъяснысӧ зобъяс небзьӧдӧм тусьясӧн дыр кад чӧж.
Оласног да сёян.
Тайӧ вӧрса лэбачыс ёна рӧдмӧ коль артман воясӧ. Уръяс моз жӧ олӧ лыска пуяс вылын да вердчӧ коль кӧйдысӧн. Позъялӧ пучер бердӧ, пӧжӧ куим-ӧ-нёль кольк да быдтысьӧ оз гожӧмнас мукӧд тыла-бордаяс моз, а тӧвнас коль кӧйдыс лэбзьытӧдз. Татшӧм оласногыскӧд йитчӧма лэбач вывтырыслӧн став аслыспӧлӧслуныс: кокыс чорыд шамыра да кузь гыжъя, медым увлань юрӧн ӧшӧдчыны колльӧ.
Ён нырыс падвежа, медым костӧдны коль сьӧмсӧ да пытшкӧссьыс кывнас перйыны кӧйдыссӧ. Сёйигас уркай килльӧ оз став тусьсӧ, а мыйтакӧ чирйыштӧм кольсӧ нетшыштӧ да уськӧдӧ муӧ. Локтан воас, пуяс вылын кӧ колльыс оз артмы, татшӧм чирассӧ, тадзи коми йӧз шуӧны му вылын туплясьысь мӧймуся кольяссӧ, корсялӧны уръяс да мездысьӧны тшыглунысь. Сiдзкӧ, оз прӧстӧ нимтыны лэбачсӧ уркайӧн.
Сёяныс кӧ тырмымӧн, уркайяс тӧв и гожӧм олӧны пыр ӧти местаын. Чужанiнсьыс ылыстчывлӧны сӧмын пӧтӧсаджыкинъяс корсигӧн.
Уркайӧс позьӧ быдтыны да видзны гортын, сiйӧ ӧдйӧ велалӧ морт дiнӧ. Видзан позсӧ колӧ вӧчны крепыдӧс да кӧртысь, сы вӧсна мый пуысь вӧчӧмасӧ чорыд нырнас вермӧ ӧдйӧ жугӧдны.
Рöдвуж кыв вылын.
Ӧткымын коми кыв сёрнисикасын уркай пыдди вӧдитчӧны «кальсы» кывйӧн.
«Уркай» кыв тӧдса коми да перымса комияслы. Удмуртъяс оз тӧдны тайӧ нимсӧ. Сідзкӧ, пӧч-пӧльясным лӧсьӧдлӧмаӧсь тайӧ кывсӧ наысь торйӧдчӧм да войвывлань вешйӧм бӧрын нин. «Кальсы» кывйыс важджык, удмуртъяс ногӧн «кайсы». Лэбачсӧ найӧ шуӧны сiдзжӧ «вамен-нырӧн» либӧ «кечатнырӧн», мый лоӧ, комиӧдны кӧ: вомӧна ныр да креста ныр.
Аойде

Аойде — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 980 000 км. Аойде восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Каллирое

Каллирое — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 4,3 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 103 000 км. Каллирое восьтісны Америкаса астрономъяс Тимоти Спар, Джим Скотти, Роберт Мак Миллан, Джеф Ларсен, Джо Монтани, Арианна Глисон да Том Герельс 1999 воын.
Эвридоме

Эвридоме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 865 000 км. Эвридоме восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Киллене

Киллене — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 349 000 км. Киллене восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Гегемоне

Гегемоне — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 947 000 км. Гегемоне восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Гобор (Луздор район)

Гобор () – Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Ула юлӧн веськыд берегын, Ула грездӧ мунан туй вылын. Гоборсянь Луздор шӧрсиктӧдз 3 км.
Синопе

Синопе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 19 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 540 000 км. Синопе восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1914 воын.
Спонде

Спонде — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 487 000 км. Спонде восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Автоное

Автоное — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 046 000 км. Автоное восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Мальцев Николай Васильевич

Мальцев Николай Васильевич (1932) — коми гижысь, серпасалысь, велӧдысь.
Серпасалысь.
Челядь дырсянь нин серпасасьӧ. Гижӧ пейзажъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь архитектуракӧд, вичкокӧд, портретъяс да натюрмортъяс. 1990-ӧд воясӧ кутчысис иконописьӧ. 1994 воын гижис Немдінса Троича вичкоын вит яруса иконостас. Челядьыслы лӧсьӧдіс аслыспӧлӧс альбомъяс. Немдінын керкасӧ да Сыктывкарын квартирасӧ мичмӧдӧны авторлӧн серпасалӧмъясыс.
Н.В. Мальцев мыччӧдліс серпасъяссӧ Кулӧмдінын, Немдінын, Югыдъягын, Сыктывкарын. Сылысь вит удж ньӧбис «Коми Республикаса йӧзкостса творчестволӧн зарни фонд». Авторлӧн корӧм серти, «Зарни фондысь» некымын серпас сетӧма Сыктыв районса история да культура музейӧ (Визин сикт). Серпасъясыс эмӧсь Сыктывдін районса история да культура музейын (Выльгорт сикт), йӧз дорын.
Елькин Василий Иванович

Елькин Василий Иванович (комиӧн – "Иван Вась, Домна Вась") (1912–1942) – коми поэт, журналист, вуджӧдчысь.
Гижан удж.
Василий Елькин гижис лирикаа кывбуръяс, публицистика да сатира.
В. И. Елькин 1930-ӧд воясӧ вӧлі медся нималана коми кывбуралысьяс лыдын, коді гижис Коми му йылысь. Медводдза колхоз лӧсьӧдӧм, сиктын медводдза лампочка, коми газет петӧм — та йылысь дзик пыр жӧ гижӧ Василий Елькин.
В. Елькин 1939 восянь пырӧ СССР-са Гижысь котырӧ. Сэки жӧ петӧ кывбуръясыслӧн медводдза небӧгыс — «Шуд йылысь сьылӧм».
Коре

Коре — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 543 000 км. Коре восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Мегаклите

Мегаклите — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,7 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 806 000 км. Мегаклите восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Карме

Карме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 23 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 400 000 км. Карме восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1938 воын.
Герсе

Герсе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 992 000 км. Герсе восьтіс Америкаса астроном Брэтт Глэдмэн 2003 воын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эрса
Этне

Этне — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 229 000 км. Этне восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Кале

Кале — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 217 000 км. Кале восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Тайгете

Тайгете — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 280 000 км. Тайгете восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Халдене

Халдене — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,9 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 100 000 км. Халдене восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Эриноме

Эриноме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,6 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 279 000 км. Эриноме восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Каллихоре

Каллихоре — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 043 000 км. Каллихоре восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Калике

Калике — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 583 000 км. Калике восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Эвкеладе

Эвкеладе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 661 000 км. Эвкеладе восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Архе

Архе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 355 000 км. Архе восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2002 воын.
Исоное

Исоное — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 155 000 км. Исоное восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Вӧзь

Вӧзь (; ) — ваын уялысь утка рӧдысь лэбач.
Ыджда да рӧм.
Вӧзь — вель ыджыд утка, пӧшти кык пӧв мыгӧраджык жыдачысь – сьӧктаыс овлывлӧ кило джынсянь ӧкмыссё граммӧдз, тушаыслӧн кузьтаыс – 57 сантиметрӧдз.
Гозйӧдчан кадас айыслӧн мышку вылысыс да ӧтар-мӧдар бокыс руд, вомӧн ногыс вӧсньыдик чукыля визьясаӧсь. Кынӧм улыс еджыд, зобйыс рудов ӧмидз рӧма. Юрыс да сьыліыс гӧрдовперкаль. Кымӧсас эм еджыд кушин. Син бӧжладорас тӧдчӧ куим пельӧса чутпас. Бордъяс «рӧмпӧштаныс» югыд турунвиж, помъясӧдыс сьӧдӧн дорӧсалӧма.
Паськалӧм.
Олӧ-вылӧ тайӧ лэбачыс Европаын да Азияын. Россияын — рытыввывсяньыс Камчаткаӧдз, войладор муясас — Йиа саридзӧдз. Паныдасьлывлӧ Коми му пасьтала, но кызвыныс гожйӧ Печоралӧн шӧр да кывтыд юкӧнъясас, Усва ковтысын, вӧра тундраын да тундраын. Пармаысь да вӧраинъясысь вӧзьӧс он казявлывлы, сы вӧсна мый тайӧ лэбачыс радейтӧ овны-поздйысьны паськыд эрда местаясын, кӧні эмӧсь тыяс да гӧпъяс, туруна видзьяс.
Поздйысьӧм.
Лунвылысь вӧзьяс миянӧ пондӧны локтавны косму тӧлысь шӧрсянь. Поздйысян местасӧ корсьӧны васянь неылысь. Сайӧдаинъясысь, тшӧкыда быдмысь бадь пуяс пӧвстысь бӧрйӧны гурантор да куш муас и пуктӧны ӧкмыс колькйӧдз. Колькъясыс гырысиникӧсь да лым кодь еджыд рӧмаӧсь. А сэсся эньыслӧн пӧжсигас нин лысӧм-гылалӧм гӧнсьыс кутшӧмакӧ артмӧ поз пыдӧс вольӧсыс. Пӧжсян кадас энь вӧзьыс пукалӧ позъяс куим вежонысь дырджык. Уткапияныслӧн колькйысь петан кадыс быд во абу ӧткодь. Медводдза позтыра вӧзьясӧс корсюрӧ казявлывлӧмаӧсь лӧддза-номъя тӧлысь шӧрсянь.
Оласног да сёян.
Вӧзьяс – быдмӧг сёйысь пӧткаяс, пырджык пӧткӧдчӧны ва турунъясӧн. Яя сёян вылӧ найӧ ыштывлӧны зэв гежӧда.
Чужанінсӧ вӧзьяс эновтӧны да лэбӧны шоныдджыкинъясӧ моз тӧлысь помын либӧ кӧч тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Тӧвйӧны уткаясыс Вой саридз да Шӧрмудор саридз бердын. Лэбачьясӧс туялысьяслӧн висьталӧм серти, Комиын кыйсьысьяслы веськавлывлӧмаӧсь Голландияын, Войвыв Исландияын, Бельгияын да Астраханьса заповедникын кольчаалӧм вӧзьяс.
Рӧдвуж кыв вылын.
Комиын кӧнсюрӧ уткасӧ «вӧзь» пыдди шуӧны «ваулаӧн» да «кос уткаӧн». Вӧзь нимыс зэв важся, лӧсьӧдлӧмаӧсь сійӧс, тыдалӧ, важ финн-йӧгра войтыр уна сюрс во сайын нин. Перымса комияс пӧткасӧ шуӧны миян моз жӧ «вӧзьӧн». Ылыс рӧдвуж кывъясын лӧсялана весьтасъясыс тшӧтш эмӧсь, но сӧмын ӧнія войвывса финн-йӧгра войтыръяслӧн – эстонецъяслӧн, саамъяслӧн, хантылӧн (ӧстякъяслӧн) да мансилӧн (вогулъяслӧн). Лунвывланьынджык олысь рӧдвуж войтыръяслӧн кывкудъясын, шуам, мордвалӧн, марилӧн да удмуртъяслӧн, «свиязь» вежӧртаса нимъясыс абуӧсь – татшӧм уткаясыс налы абу тӧдсаӧсь, сэтчӧс местаясын найӧ оз овны да.
Эвпорие

Эвпорие — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 19 300 000 км. Эвпорие восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Тельксиное

Тельксиное — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 162 000 км. Тельксиное восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Эванте

Эванте — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 20 800 000 км. Эванте восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Ябыр

Ябыр (; ) — сьылысь кайяс рӧдысь лэбач.
Ыджда да рöм.
Ябырлӧн тушаыс чим сьӧд. Гозйӧдчан кадас кытсюрӧ содтӧд дзирдалыштӧ гӧрдов либӧ гӧрдовлӧз рӧмсерӧн. Синмыс перкаль, тулыснас нырыс кольквиж. Лысӧм бӧрас выльысь петӧм гӧныс еджыд чутъяса. Туялысьяслӧн висьталӧм серти, Коми муын сьӧд ябырысь ӧтдор кӧнсюрӧ шочиника паныдасьлывлӧ алӧйгӧрд ябыр, кодлӧн сьӧд рӧма сӧмын юрыс, бордйыс да бӧжыс, а сэсся быдлаті гöрдов.
Паськалöм.
Ябыр — локтысь-мунысь лэбач. Гожйыны волывлӧны быд во сӧмын Коми мулӧн лунвыв да шӧр юкӧнъясас, Печора карсянь да Кослан сиктсянь войвылынджык оз нин паныдасьлыны.
Оласног да поздйысьöм.
Локтӧны Коми муӧ ябыръяс сьӧд ракаясысь неуна сёрӧнджык — косму тӧлысь шӧрын. Чужанінас воӧдчӧны оз ӧтвылысь: первой айясыс, лун-мӧд мысти — эньясыс. Айясыслӧн медшӧр могыс – гозпӧвъясыслӧн воигкежлӧ корсьны лӧсялана поздысянінъяс. Эмӧсь кӧ керкаяс дорын пӧвйысь вӧчӧм позъяс, овмӧдчӧны сэтчӧ. Кодлы оз тырмы татшӧм скворечникыс — пу горсъясӧ. Поздысянiнсӧ аддзӧм бӧрын лэбачьясыс пу вожъяс вылӧ пуксьӧмӧн чуксасьӧны быдсяма пӧлӧс шыясӧн, весиг тшӧтш мукӧд кайяс ног сьывны босьтчылӧны, да нерсьӧм кодь артмылӧ. Татшӧм чуксасьӧм сертиыс эньыс и тӧдмалӧ, кытӧн сiйӧс виччысьӧ пӧлыс. А сэсся ябыр гозъя кыкӧн нин дасьтысьӧны быдтысигкежлас. Ваялӧны позъяс кос турун, гӧн да мукӧд пӧлӧс небыдтор, вольсалӧны пыдӧсас. Кольксӧ пӧжны пуктӧны нёльсянь сизимӧдз, найӧ кельыдлӧз рӧмаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ эньыс, пӧлыс сӧмын корсюрӧ вежлывлӧ сiйӧс. Кайпияныс чужӧны кык вежон мысти. Бать-мамныс пырысь-пыр жӧ весалӧны позсӧ — кольк кышъяссӧ петкӧдлӧны ортсӧ.
Медводдза лунъясас йылӧмыс этшаника на сёйӧны, но налӧн вытьыс ӧтарӧ содӧ. Сы вӧсна сёянсӧ ябыр гозъялы лоӧ ваявны пыр унджык и унджык. Водз асывсянь сёр рытӧдз дугдывтӧг ноксигад налы атшвайтӧдзыс овлывлӧ. Борд йылас кыпӧдчӧм бӧрын том лэбачьясыс чукӧртчӧны гырысь кельӧбъясӧ да лунтыръясӧн лэбалӧны градъяс, ыбъяс, видзьяс весьтын, зiля кокалӧны лёльӧясӧс да нидзувъясӧс, вой мазiяслысь, слӧнгагъяслысь, лотшакъяслысь горш номыръяссӧ, кодъяс вайӧны уна лёк кӧдзаяслы, пуктасъяслы, веж быдмӧгъяслы. Пӧткӧдчӧны ябыръяс тшӧтш вотӧс тусьясӧн да быдмӧг кӧйдысӧн.
Чужанiнсӧ ябыръяс эновтӧны водз арнас. Тавося том быдтасъясыс туйӧ вӧрзьӧдчӧны пӧрысьджыкъяс сертиыс водзджык. И асьныс воӧдчӧны налӧн некор на волывтӧм шоныдiнъясӧ. Тӧвсӧ коллялӧны лэбачьясыс Францияын, Испанияын, Шӧрмудор саридзбердса муясын. Но медся уна тӧвйысь ябырыс чукӧртчӧ Англияын.
Рöдвуж кыв вылын.
Ябыр нимыс лэбачыслӧн медся важ, сiйӧс лӧсьӧдлӧмаӧсь уна сюрс во сайын, ӧнія торъя войтыръяс вылӧ юксьытӧдз на: коми пермякъяслӧн — «ябыр», удмуртъяслӧн — «юбер». Ябырӧн шуӧны лэбачсӧ лунвывса комияс — Луз ла Летка вожъясын, Эжва кывтыдын. А мукӧдлаас, тшӧтш и перымса комияс, нимтӧны сьӧдкайӧн. Медся ёна лӧсялӧ лэбачыслы сьӧдкай нимыс.
Тюксей

Тюксей (; ) — утка рӧдысь ваын уялысь лэбач. Мукӧд ним: сьӧд утка, сьӧд чӧж.
Ыджда да рöм.
Тюксей лыддьыссьӧ ыджыд уткаяс лыдӧ пырысь пӧткаӧн. Сьӧктаыс налӧн овлывлӧ килоӧн-джынйӧнӧдз, а кузьтаыс – ветымын кык сантиметрӧдз.
Ай тюксейыс чим сьӧд рӧма. Ныр вуж діныс мылькъя, ныр розьяс бердас эм вижовгӧрд печат. Синмыс пемыдгӧрд рӧма, кокыс сьӧд.
Паськалöм.
Олӧ-вылӧ Европалӧн да Азиялӧн войвыв юкӧнъясас, поздысьӧ весиг Йиа саридз бердын. Парма весьтын петкӧдчывлӧ гожъянінъясас вуджигӧн да тӧвйыны бӧр лэбигас.
Оласног да поздйысьöм.
Коми муӧ локтӧны сьӧд уткаяс ода-кора тӧлысьлӧн мӧд джынъяс. Лэбӧны быдтысянінъясас лун и вой гырысь кельöбъясӧн. Быд кельӧбын овлывлӧ сё либӧ унджык утка. Унаӧн поздйысьӧны Печора ю ковтысын, но кызвыныс воӧдчӧны вӧра тундраӧдз да тундраӧдз. Лунвывланьӧджык кольччӧм уткаяс гожйӧны пармаса нитшка нюръясын. Быд тюксей бӧрйӧ гоз пӧвсӧ тӧвъянінас на, да найӧ ёна тӧждысьӧны ӧта-мӧд вӧснаыс. Неминучаяс дырйи айыс дыр оз эновт кулӧм либӧ лыйӧм эньсӧ.
Чужанінас воӧм бӧрас овмӧдчӧны восьсаинъясӧ — тундраса тыяс бердын либӧ лӧня визувтысь юяс дорын. Позсӧ лӧсьӧдӧны муӧ кустъяс улӧ. Пыдӧсас вольсалӧны кос турун, мый вылӧ вочасӧн содтысьӧ пӧжсян уткаыслӧн лысӧм гӧныс. Позтырас овлывлӧ 5-8 еджыд рӧма кольк. Позъяс пукалӧ сӧмын эньыс тӧлысь чӧж. Сильӧпияныслӧн чужӧм бӧрас посни котырсӧ мамыс жӧ сӧмын дӧзьӧритӧ.
Эновтӧны чужанiнсо сьӧд уткаяс арнас вель сёрӧн — кӧч тӧлысь помасигӧн либӧ йирым тӧлысь пуксигӧн. Тӧвсӧ коллялӧны Балтика да Вой саридз гӧгӧртасын. Тюксейлӧн яйыс чӧскыд, кыйсьысьяс донъялӧны сiйӧс бура. Сьӧд уткаяс – войвывса лэбачьяс, лунвыв муясын найӧ оз овны.
Сёян.
Сьӧд уткаяс пӧткӧдчӧны кызвыннас яя сёянӧн, быдмӧгъяс вылӧ ыштывлӧны сӧмын корсюрӧ. Радейтӧны кутавны васа небыд гагъясӧс, лёльӧясӧс. Чӧсмасьӧны и чериӧн.
Рöдвуж кыв вылын.
Тюксейӧн нимыс бергалӧ сӧмын удораса сёрнисикасын, роч йӧз шуӧны утка сикассӧ «синьгаӧн». Улыс эжваланьын олысьяс ногӧн — «сьӧд чӧж», мукӧд коми сёрнисикасын да литературнӧй кывйын — «сьӧд утка». 
Перымса комияслы тайӧ кывйыс абу тӧдса да кыввораныс уткаыслӧн нимыс абу. А удмуртъяс тӧдӧны, кывкудъясас пыртӧмаӧсь кык ним: «сьӧд сюлы» (комиӧн: сьӧд утка) да «сьӧд тшӧж» (комиӧн: сьӧд чӧж). Кыдзи аддзам, нимъяссӧ лӧсьӧдiгӧн и комияс, и удмуртъяс тӧд выланыс босьтӧмаӧсь уткаыслысь сьӧд рӧмсӧ.
Художествоа литератураын.
Коми гижысь Г.Юшковысь кындзи, ёнасӧ «тюксей» кывйӧн некод оз вӧдитчы. Со мый сiйӧ висьталӧ «Кысь ме тэнӧ корся?» повесьтын утка йывсьыс: «"Сэсся ӧти баржа вылысь шкиперлӧн гӧтырыс бара на кокньӧд вайыштiс сылы: Сьӧд утка кельӧб дізьгысис-пуксис Колва шӧрас, да нывбабалӧн пыр и шусис сэтчӧ: Тюксейыс"!»
Гелике

Гелике — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 263 000 км. Гелике восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Ортозие

Ортозие — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 20 720 000 км. Ортозие восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Иокасте

Иокасте — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 269 000 км. Иокасте восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Вомынъюр (Кулӧмдін район)

Вомынъюр () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, кодӧс бырӧдісны 1950-ӧд воясӧ.
Вомын (Кулӧмдін район)

Вомын () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, кодӧс бырӧдісны 1960-ӧд воясӧ.
Ананке

Ананке — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 14 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 280 000 км. Ананке восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1951 воын.
Праксидике

Праксидике — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 147 000 км. Праксидике восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Гарпалике

Гарпалике — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 105 000 км. Гарпалике восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Мнеме

Мнеме — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 069 000 км. Мнеме восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2003 воын.
Гермиппе

Гермиппе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 131 000 км. Гермиппе восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Тионе

Тионе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 20 940 000 км. Тионе восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Пелысь мольяс (ансамбль)

Пелысь мольяс — Тима Вень нима Коми Республикаса культура колледж бердын студентъяслӧн сьылан-йӧктан ансамбль. Котырлӧн художественнӧй веськӧдлысь — Т.Т. Пупышева, хормейстер — Н.М. Гнедых, балетмейстер — О.В. Просужих.
История.
«Пелысь мольяс» ансамбль артмис 1993 воын. Котырыс чужис кык енбиа мортлӧн водзмӧстчӧм серти: Наталья Гнедых вӧлі медшӧр хормейстерӧн (2012 восянь сідзжӧ веськӧдлӧ роч йӧзкостса сьыланкывъяслӧн «Северная околица» ансамбльӧн), а Татьяна Пупышева — художественнӧй веськӧдлысьӧн.
Ансамбль век петкӧдчӧ Коми Республикаса «Шондібан» да «Луза дорса гаж» празьникъяс вылын. Ансамбльлысь сьылысьяссӧ, йӧктысьяссӧ да ворсысьыссӧ тшӧкыда позьӧ аддзывлыны выставка, гала-концерт, фестиваль, конкурс, рытпук восьтӧмъяс дырйи.
«Пелысь мольяс» котырын сьылӧны колледжын велӧдчысь студентъяс, та вӧсна налӧн лыдыс век вежласьӧ. Шӧркодя сэні 20 артист. Быд во колледж помалысьяс пыдди ансамбльӧ локтӧны выль велӧдчысьяс. Кызь воӧн дасьтӧма 400 гӧгӧр йӧктысь-сьылысьӧс.
Котырлӧн репертуарын эм коми, роч да фин-йӧгра войтырлӧн йӧзкостса сьыланкывъяс: потандорса, вежадырся, кытшӧн йӧктана и с.в.
«Пелысь мольяс» котыр сӧвмӧдӧмӧ пай пуктісны сідзжӧ концертмейстер Николай Артеев, хореографъяс Ольга Просужих да Татьяна Бурилова, хормейстер Светлана Асташева, шылад тэчысь Любовь Глазырина, режиссёр Виктор Напалков, концерт нуӧдысь Вера Морозова.
Оньмӧсьт (Луздор район)

Оньмӧсьт () — Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
Ним артмӧм.
Посёлок ним артмӧма Оньмӧсьт ю ним серти. Коми кыв туялысь А.И. Туркин серти, сійӧ артмӧма онь (луз-летка сёрнисикасын «ру» вежӧртас) кывйысь да -ӧсь кывбердлӧн суффиксысь: сідзкӧ руа ю. Туялысь вайӧдӧ сідзжӧ Оньмӧсьт юлӧн вожлысь роч нимсӧ ("Утренняя Роса"), кодлӧн вежӧртасыс матын Оньмӧсьт ю нимлы .
География.
Посёлок пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын, Оньмӧсьт ю вомын. Оньмӧсьтсянь Луздор шӧрсиктӧдз км, Абъячой юрсиктӧдз км.
Олысь лыд.
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.
Велӧдӧм.
Посёлокын эм челядь сад.
Пожӧг сикт овмӧдчӧмин

Пожӧг сикт овмӧдчӧмин — Коми Республикаса Кулӧмдін районын сикт овмӧдчӧмин. Артмӧдӧма 2006 воын.
Медшӧр юӧр.
Овмӧдчӧминлӧн шӧрсикт — Пожӧг сикт.
Овмӧдчӧминӧ, кӧні олӧ 2436 морт (2012 во), пырӧ 9 оланін:
Ыджда: 921 га.
Веськӧдланін.
Пожӧг сикт овмӧдчӧминса Веськӧдланінӧн юралысь: Шахова Нина Африкановна
Сӧвет.
Пожӧг сикт овмӧдчӧминса Сӧветӧн веськӧдлысь: Шахова Нина Африкановна
Сӧветӧ 2012 воын вӧлі бӧрйӧма 10 депутат: Бугримова Алла Августиновна, Игнатов Ренат Владимирович, Лажанёв Василий Евгеньевич, Лажанёв Константин Васильевич, Сенькин Василий Иванович, Третьяков Анатолий Васильевич, Шахов Иван Егорович, Шахова Нина Африкановна, Шахова Ольга Егоровна, Шомысов Владимир Игоревич.
Эрида

136199 Эрида (символ: ; войдӧр Зена либӧ Ксена) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус — 1200 км. Сылӧн эм спутник — Дисномия. Эрида восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Вевдорйывгорт (Луздор район)

Вевдорйывгорт () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын, Лель ю бокын. Вевдорйывгортсянь Читаёв сиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз 20 км.
История.
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Екчой (Луздор район)

Екчой () – Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Екчойсянь Читаёв сиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 30 км.
История.
2016 воын грездыс пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Ашальчи Оки

Ашальчи Оки (1898—1973) — удмурт поэтесса да гижысь, бурдӧдысь. Збыль нимыс — Акулина Григорьевна Векшина.
Гижан удж.
Ашальчи Оки — удмурт литератураын медводдза нывбаба-поэт. Кывбуръяссӧ заводитіс йӧӟӧдны 1918 восянь «Виль синь» и «Гудыри» удмурт газетъясын. Удмурт кывйӧн медводдза кывбур небӧг «Сюрес дурын» (Туй дорын) петіс 1925 воын , рочӧн — «О чем поет вотячка» небӧг — петіс 1928 воын.
1933 воын гижысьӧс мыждӧны националистъяскӧд йитӧд кутӧмын сідз шусяна «СОФИН» («Союз освобождения финских народностей») делӧ серти. Та бӧрын Ашальчи Оки кежӧ гижан уджысь. Реабилитируйтӧма сӧмын 1956 воын .
Ашальчи Оки гижис лирикаа кывбуръяс, кодъяс сиӧмаӧсь чужан мулы, нывбаба-удмурт олӧмлы. Сылӧн гижӧдъясыс матынӧсь фольклор дорӧ. Мукӧд кывбурыс лоины йӧзкостса сьыланкывъясӧн.
Ашальчи Оки гижис сідзжӧ челядьлы.
Кывбуръяссӧ вуджӧдӧма Рочмуса уна кыв вылӧ, а сідзжӧ француз, венгер да фин кывъяс вылӧ. Кывбуръяс вылас гижӧма уна сьыланкыв.
Екшор (Луздор район)

Екшор () – Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Екшорсянь Читаёв сиктӧдз 10 км, Абъячой юрсиктӧдз 36 км.
История.
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Тарачов (Луздор район)

Тарачов () – Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Лӧпъю бокын. Тарачовсянь Читаёв сиктӧдз 7 км, Абъячой юрсиктӧдз 19 км.
История.
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Мӧсерпом (Луздор район)

Мӧсерпом () – Коми Республикаын Луздор районса Занулльӧ сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Мӧсерпомсянь Занулльӧ шӧрсиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 54 км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Дисномия

Дисномия (войдӧр Габриэла) — тайӧ Эридалӧн спутник. Сылӧн радиус — 75 км. Эридаӧдз шӧр кост 37430 км. Дисномия восьтіс Америкаса астроном Майк Браун 2005 воын.
Даньгрезд (Луздор район)

Даньгрезд () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Даньгрездсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 3 км, Абъячой юрсиктӧдз 35 км, Сыктывкар юркарӧдз 224 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Лихачевскӧй (Луздор район)

Лихачевскӧй () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Лихачевскӧйсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 8 км, Абъячой юрсиктӧдз 41 км, Сыктывкар юркарӧдз 230 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Сидӧрчой (Луздор район)

Сидӧрчой () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Сидӧрчойсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Макемаке

136472 Макемаке (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус - 739 км. Сылӧн эм спутник — S/2015 (136472) 1. Макемаке восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Хаумеа

136108 Хаумеа (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус — 718 км. Сылӧн эм спутникъяс — Хииака да Намака. Хаумеа восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун, Дэвид Рабиновиц, Чедвик Трухильо да ӧттшӧтш испанияса астрономъяс Хосе Луис Ортис да сылӧн велӧдчысь Пабло Сантос-Санз 2005 воын.
Сӧбсикт (Луздор район)

Сӧбсикт () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Сӧбсиктсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз 38 км, Сыктывкар юркарӧдз 227 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Чекшидор (Луздор район)

Чекшидор () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Чекши юлӧн веськыд берегын, Луз юлӧн вомсянь неылын. Чекшидорсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 1 км, Абъячой юрсиктӧдз 31 км, Сыктывкар юркарӧдз 220 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Ловъю (Луздор район)

Ловъю () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Ним артмӧм.
Коми кыв туялысь А.И. Туркин серти, «Ловъю» ним артмӧма ловпу (рочӧн: ольха) нимсянь. Луз-летка сёрнисикасын й шы вуджӧма ль шыӧ роч кывлӧн влияние улын. Йӧзыслӧн висьталӧм серти, ю бокын ёнджыкасӧ быдмӧ тайӧ коръя пуыс.
География.
Грезд пукалӧ Ловъю ю бокын (Сокся юлӧн веськыд вож). Ловъюсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 28 км, Абъячой юрсиктӧдз 60 км, Сыктывкар юркарӧдз 249 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Хииака

Хииака (Hiʻiaka) — тайӧ Хаумеалӧн спутник. Сылӧн радиус — 155 км. Хаумеаӧдз шӧр кост 49880 км. Хииака восьтісны Америкаса астрономъяс Майк Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Намака

Намака — тайӧ Хаумеалӧн спутник. Сылӧн радиус — 85 км. Хаумеаӧдз шӧр кост 25657 км. Намака восьтісны Америкаса астрономъяс Майк Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Кваоар

50000 Кваоар (символ: ) - тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус - 425-585 км. Сылӧн эм спутник - Вейвот. Кваоар восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2002 воын.
Вейвот

Вейвот — тайӧ Кваоарлӧн спутник. Сылӧн радиус — 37 км. Кваоарӧдз шӧр кост 14500 км. Вейвот восьтіс Америкаса астроном Майк Браун 2007 воын.
Чекши (Луздор район)

Чекши () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Чекши юлӧн веськыд берегын. Чекшисянь Ношуль шӧрсиктӧдз 1 км, Абъячой юрсиктӧдз 33 км, Сыктывкар юркарӧдз 222 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Орысь (Луздор район)

Орысь () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Орысьсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 12 км, Абъячой юрсиктӧдз 44 км, Сыктывкар юркарӧдз 233 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Вылыс Сьӧдка (Луздор район)

Вылыс Сьӧдка () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Сьӧдка юлӧн шуйга берегын. Вылыс Сьӧдкасянь Ношуль шӧрсиктӧдз 30 км, Абъячой юрсиктӧдз 57 км, Сыктывкар юркарӧдз 251 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс да рочьяс.
Кӧдж (Луздор район)

Кӧдж () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Кӧджсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 12 км, Абъячой юрсиктӧдз км.
История.
Грезд артмӧма XIX нэм помын. 1920 воын медводдзаысь казьтывсьӧ Гижалігӧн: «Плёсовская» грезд, 20 овмӧс, 103 морт. 1926 воын 22 овмӧсын олӧма 98 морт. 1995 воын грездын 13 овмӧс, 25 морт; 1998 воын — 15 овмӧс, 26 морт ; 2000 воын — 11 овмӧс, 19 морт.
2012 воын Кӧдж грезд, кӧні олӧма 8 морт, кӧсйӧны вӧлі тупкыны, а олысьяссӧ овмӧдны Спаспорубӧ.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Гам (Изьва район)

Гам () — Коми республикаын Изьва районса Мокчой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
Фольклор.
Гамын паськалӧмаӧсь Аминько, Мича Вань, Тандзе Маръя йылысь преданиеяс. Быд во Иван лунӧ сикт шӧрын нуӧдӧны гаж. 
География.
Грезд пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын. Гамсянь Мокчой шӧрсиктӧдз 3 км, Изьва юрсиктӧдз 7 км. Грездыс артмӧма татшӧм юкӧнъясысь: Вылыс Гам, Улыс Гам, Злӧба, Терпиян, Нӧлынь, Косъёль, Пышпиян, Кӧч мыльк, Катш мыльк.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм.
1890-ӧд воӧ Гамын воссьӧма вичко приходбердса школа, 1914-ӧд воын — йӧзӧс велӧдан Министерство бердын ӧти класса школа. Школаыс уджалӧма ас керкаясын. 1927-ӧд воӧ лэптӧмаӧсь выль керка, кӧні ӧнӧдз меститчӧ школа. Гам грездын ӧнія кадӧ уджалӧ ӧкмыс класса школа. Сідзжӧ уджалӧ «Мада» нима челядь сад.
Шиликова Зоя Васильевна

Шиликова Зоя Васильевна (1940—2013) — коми кыв да литература велӧдысь, кывбур гижысь, Россияса нимӧдана велӧдысь (2012).
Олан туй.
Зоя Шиликова чужӧма 1940-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Шойнаты сиктын. 1962 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет.
Кулӧма 2013-ӧд вося ода-кора тӧлысь 1-ӧд лунӧ.
Велӧдан удж.
1962-ӧд восянь З.В. Шиликова уджалӧма чужан Шойнаты сиктас коми да роч кыв да литература велӧдысьӧн.
Гижан удж.
Велӧдӧм кындзи Зоя Васильевна гижӧ кывбуръяс. Найӧс йӧзӧдлісны «Звезда» районнӧй газетын, «Войвыв кодзув», «Арт», «Би кинь» да «Чушканзі» республикаса журналъясын, «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъясын.
Сылӧн кывбуръяс вылӧ гижӧма 30 сайӧ сьыланкыв (шылад тэчысьяс — Александр Уляшов, Ирина Латкина, Алексей Ген, Гений Горчаков. 2010 воын быд вося «Василей» гаж дырйи З.В. Шиликовалӧн «Ӧшкамӧшка» кывбур вылӧ сьыланкывйыс лои вермысьӧн «Челядьлы сьыланкыв» нимпасын (шылад тэчысьыс — А. Ген).
Нелямын воысь дырджык Зоя Васильевна веськӧдлӧм улын Шойнатыса школаын уджалӧ «Би кинь» литературно-творческӧй кружок.
Владыкин Владимир Емельянович

Владыкин Владимир Емельянович (Омель Лади) (1943) — удмурт поэт, этнограф, историк, история наукаясса доктор, профессор.
Гижан удж.
1993 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Айму водзын бур уджысь (орденлӧн медаль)

«Айму водзын бур уджысь» орденлӧн медаль (рочӧн: Медаль ордена «За заслуги перед Отечеством») — Рочмуын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1994 вося рака тӧлысь 2 лунӧ Россияса Президентлӧн 442 №-а Шуӧмӧн. Россияса Президентлӧн 554 №-а Шуӧмӧн дасьтӧма медаль йылысь Положениелӧн выль редакция (1995 вося лӧддза-номъя тӧлысь 1 лунӧ).
Мыйысь сетӧны медаль.
«Айму водзын бур уджысь» орденлысь медаль сетӧны:
Медаль тшупӧдъяс.
Медальлӧн эм кык тшупӧд:
Ыджыдджыкӧн лоӧ медводдза тшупӧда медаль, коді сетӧ позянлун бура уджалӧмысь босьтны «Айму водзын бур уджысь» IV тшупӧда орден. Медводз сетӧны II тшупӧда медаль, а сэсся I тшупӧда медаль.
Военнӧслужашӧйяслы тышъясын повтӧмлун петкӧдлӧмысь сетӧны орделысь медаль, кӧні серпасалӧма меч.
Медаль новланног.
Медаль новлӧны шуйга морӧсын орденъяс бӧрын. Эм кӧ I тшупӧда медаль II тшупӧда медаль оз новлыны (новлӧны, медаль кӧ мечӧн).
Медаль серпасалӧм.
Медаль серпасаліс Санкт-Петербургса монетнӧй дворысь медшӧр серпасалысь, Россияса нимйӧза серпасалысь А.В. Бакланов.
«Айму водзын бур уджысь» орденлӧн медаль вӧчӧма эзысьысь, гӧгрӧс, диаметрыс 32 мм, кыкнанлабоксяньыс эм бортик. Водзладорас серпасалӧма «Айму водзын бур уджысь» орденлысь пас. Бӧрладорас кытшӧн гижӧма девиз: «Польза, честь и слава». Шӧрас — медаль лӧсьӧдан во — 1994.
Уліас — лавровӧй увъяс серпасалӧм да медаль номер. I-дза тшупӧда медаль зарниӧдӧма.
Мукӧдтор.
Биатлонистка Ольга Зайцевалы вӧлі кыкысь сетӧма «Айму водзын бур уджысь» орденлӧн II тшупӧда медаль:
ESTCube-1

ESTCube-1 – Эстонияса медводдза Мулӧн спутник, а сідзжӧ медводдза «электричествоа тӧвдӧраа» спутник. Спутник лӧсьӧдісны Тарту университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Куру космодромсянь (Лунвыв Америкаын) Европаса «Вега» ракета 2013 вося ода-кора тӧлысь 7 лунӧ. Сьӧкта – 1,048 кг, ыджда – 10×10×11,35 см. Апогей – 665 км, перигей – 665 км.
Почёт орден (Рочму)

Почёт орден (рочӧн: орден Почёта) — Рочмуын канму награда. Лӧсьӧдӧма Россияса Президентлӧн 442 №-а индӧдӧн 1994 вося рака тӧлысь 2 лунӧ. Почёт орденлысь статут да серпасалӧм вынсьӧдӧма сэки жӧ. Статутӧ да серпасалӧмӧ вежсьӧмъяс пыртӧма Россияса Президентлӧн 19 №-а индӧдӧн 1999 вося тӧвшӧр тӧлысь 6 лунӧ.
Орденлӧн статут.
Почёт орден сетсьӧ гражданалы ыджыд вермӧмъясысь канму, производственнӧй, туясян, социально-культурнӧй, общественнӧй да благотворительнӧй уджын, мый сетіс позянлун бурмӧдны йӧзлысь олӧм, ыджыд квалификацияа кадръяс дасьтӧмысь, ичӧт войтырӧс быдтӧмысь, оланпас да пӧрадок кутӧмысь.
Почёт орден новлӧны шуйга морӧсын. Эм кӧ Россияса мукӧд орден, новлӧны «Военнӧй заслугаясысь» орден бӧрын.
2012 вося косму тӧлысь 12 лунӧ статутӧ пыртӧма содтӧд:
Почёт орден векджык сетсьӧ сэтшӧм мортлы, кодлӧн эм нин Россияса мукӧд канму награда.
Орден серпасалӧм.
Почёт орден вӧчӧма эзысьысь, мавтӧма эмальӧн. Орден артмӧ кӧкъямыс пельӧса пернаысь, шӧрас — гӧгрӧс медальон, мавтӧма еджыд эмальӧн, вылісяньыс серпасалӧма Россиялӧн канпас, а гӧгӧрыс — лавр кытш. Паслӧн диаметр — 42 мм. Мӧдар бокас — орденлӧн номер.
Орден пысасьӧ вит йыла колодкаӧ, кодӧс гартыштӧма пемыд лӧз рӧма лентаӧн, кӧні эм еджыд сувтса визь. Ленталӧн пасьта — 24 мм, еджыд визьлӧн пасьта — 2,5 мм. Ленталӧн веськыдладорсянь еджыд визьыс 5 мм сайын.
Мукӧдтор.
СССР-ын вӧлі жӧ Почёт орден, коді 1988-ӧд воӧдз шусис «Почёт пас» орденӧн.
Почёт орден и мукӧд страналӧн: Армения, Беларусь, Казахстан, Молдова.
Варуна

20000 Варуна (символ: ) - тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 250-500 км. Варуна восьтіс америкаса астроном Роберт МакМиллан 2000 воын.
Иксион

28978 Иксион (символ: ) - тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 325 км. Иксион восьтісны америкаса астрономъяс Серро-Тололо обсерватория вылын 2001 воын.
Тыдор (Луздор район)

Тыдор () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Тыдорсянь Абъячой шӧрсиктӧдз 5 км, Сыктывкар юркарӧдз 194 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Велӧдӧм.
Тыдорын эм школа.