tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Самарин Николай Степанович

Самарин Николай Степанович (1923—1944) — коми гижысь.
Олан туй.
Николай Самарин чужӧма Кулӧмдін районса Керчомъяын 1923-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Керчомъяса 7 класса школа помалӧм бӧрын кык во велӧдчӧма Уллянаын видз-му техникумын. 1940-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтӧ кыв да литература факультетӧ. 
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ мунӧма 1941-ӧд вося ӧшым тӧлысьӧ. Служитӧма 28-ӧд номера Невельскӧй дивизиялӧн 112-ӧд артиллерия полкын стрелок-радистӧн. Сержант. Ранитчӧма 1943-ӧд вося моз тӧлысьӧ. Кулӧма госпитальын ранаясысь 1944-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма Калинин обласьтса Аушев сикт сӧвет улӧ пырысь Помохого грезд дорын (200 метра войвывланьджык) 
Гижан удж.
Техникумын да институтын велӧдчигӧн веськӧдлӧма литература кружокъясӧн. 
Йӧзӧдчылӧма «Ударник» журналын да коми газетъясын.
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ гижлӧма фронтвывса прессаӧ.
.tr

.tr Турциялы вылыс судталӧн войтырскас доменыс.
Внуково

Внуково — Рочмуын федерал тшупӧда войтыркостса аэропорт. Восьтӧма Москва обласьтын 1941 вося сора тӧлысь 2-ӧд лунӧ. 2015 воын аэропорт пыр мунӧма 14 миллион морт.
Нестерова Нина Александровна

Нестерова Нина Александровна (1965—2017) — коми историк, общественнӧй да каналан удж вӧчысь.
Олан туй.
Нина Нестерова чужӧма 1965 вося урасьӧм тӧлысь 18 лунӧ Кӧрткерӧс сиктын. 1987 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт, босьтӧма «Физика и математика» специальносьт серти диплом. 1987—1980 воясӧ велӧдӧма математика Кӧрткерӧс районса Каляты шӧр школаын. 1988—1991 воясӧ секретаралӧма ВЛКСМ-лӧм Кӧрткерӧс райкомын. 1991—1992 воясын вӧлӧма Кӧрткерӧс райисполкомын том йӧз делӧяс серти отделса веськӧдлысьӧн. 1992—1993 воясын Том йӧзлӧн Коми котырса рескомын организационнӧ-общӧй юкӧнын веськӧдлысь (Сыктывкар). 1993 воын — Коми Республикаса том йӧзлӧн канму комитетын медшӧр специалист.
1995 воын помалӧма Рытыв-Войвыв канму службаӧ велӧдан академия («Канму да муниципальнӧй веськӧдлӧм»). 
1993—1997 воясын — Коми Республикаса национальносьтъяслӧн делӧяс серти министерствоын ведушӧй да медшӧр специалист. 1997—2000 воясын — Коми Республикаын Россия Федерацияса Президентлӧн полномочнӧй представитель аппаратын специалист-эксперт (Сыктывкар).
2001-ӧд восянь 2010 воӧдз уджалӧ Сыктывкарса канму университетын: фин-йӧгра пакультетса регионоведение кафедраын старшӧй преподаватель да кафедраса веськӧдлысьлысь уджвӧчысь, деканлысь уджвӧчысь; содтӧд профессиональнӧй велӧдчӧм институтын социально-культурнӧй сервис да туризм шӧринын веськӧдлысь; экономика да сервислӧн менеджмент кафедраын доцент, веськӧдлан пакультетса деканӧс вежысь; университетса международнӧй юкӧнын начальник.
2010—2011 воясын вӧлӧма Коми Республикаса велӧдӧм министрӧс вежысьӧн.
2011 восянь веськӧдлӧ Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми Республикаса академияӧн: медводз ректорлысь уджвӧчысь, а сэсся ректор.
2015 вося кӧч тӧлысьӧ пырӧдчӧма республикаса парламентӧ бӧрйысьӧмъясӧ да лоӧма VI созывса депутатӧн. 2015 вося йирым тӧлысь 15-ӧд лунӧ сійӧс бӧрйӧмаӧсь Коми Республикаса Каналан Сӧветын оланпас да асвеськӧдлан комитетса веськӧдлысьӧн.
Кулӧма Петыркарын 2017 вося ӧшым тӧлысь 21 лунӧ. Сыктывкарын колльӧдчӧм бӧрын гуалӧма Кӧрткерӧс шойнаын ӧшым тӧлысь 25-ӧд лунӧ.
Общественнӧй удж.
Уна во чӧж вӧлі пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмса Исполкомӧ, Коми Республикаса вужвойтыр аньяслӧн котырӧ.
Наградаяс.
Бур уджысь сетӧма Коми Республикаса велӧдӧм министерстволысь Почёт грамота (2011), Коми Республикаса Почёт грамота (2013), Туризмысь федеральнӧй агентствоса Почёт грамота (2013), «Коми Республика водзын уджысь» торъялана пас (2015), Коми Республикаса каналан сӧветлысь Аттьӧалӧм (2017).
Попов Фёдор Васильевич

Попов Фёдор Васильевич (Вась Педӧр; 1899–1922) — коми поэт, велӧдысь.
Олан туй.
Попов Фёдор Васильевич чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Сордйылын (ӧні — Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Сордйыв грездын) 1899-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ.
Велӧдчӧма Помӧсдінын да Дереваннӧйын. Дереваннӧйын кык класса школа помалӧм бӧрын 1917-ӧд воын недыр уджыштӧ вӧлӧсьтса писарлы отсасьысьӧн; сэсся сійӧс босьтӧны армия; Румын фронт вылын висьмӧма. 1918 воын бергӧдчӧма гортас, пырӧдчӧма литература кружокӧ, мый дасьтӧма Помӧсдінын Афанасий Маегов. 1918-ӧд вося арнас сдайтӧма экзаменъяс Сыктывкарса велӧдысьяслӧн семинарияӧ, но велӧдчыны сэні абу кутӧма, сы вӧсна мый стипендиясӧ абу сетӧмаӧсь.
Том кывбуралысьӧс индӧмаӧсь коми школалы литература дасьтан Коми комиссиялӧн секретарӧн; уджавлӧма Коми небӧг лэдзанінын.
1921-ӧд восянь велӧдӧма Народнӧй образованньӧ институтын: лыддьӧма лекцияяс сы йылысь, кыдзи коми кыв вылын велӧдны мукӧд предметсӧ. Дасьтӧма коми кывйысь грамматика.
Кулӧма 1922-ӧд вося кӧч тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Гижӧма кывбуръяс да висьтъяс, критика. Тӧдсаӧсь сылӧн «Пармаын вотчӧны посньыдик челядь» да «Коми том войтырӧй» кывбуръяс, «Тшыкӧдчысь баба» кывбура мойд.
Газетъясӧ гижлӧма «Курсант-практикант» да «Студент» гусянимъяс улын, а сэсся «Вась Педӧр» ним улын.
Хозяинов Николай Васильевич

Хозяинов Николай Васильевичч (1942—1998) — В.А. Савин нима канмуса академическöй Драма театрын ворсысь, Коми ССР-са нимӧдана артист.
Олан туй.
Николай Хозяинов чужӧма 1942 вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ Изьва районса Діюр грездсянь 16 километра сайын кӧр видзысьяслӧн семьяын. Дыр кад чӧж Хозяиновъяс олісны Кулӧмдін районса Помӧсдінын. Шӧр школа помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса культпросветучилишеӧ, но велӧдчӧма недыр. Коми АССР-са драма театрбердса театр студияӧ экзамен сдайтӧм бӧрын куим во кежлӧ мунӧма армияӧ. Ракетнӧй войскаясын пырӧдчӧма художественнӧй самодеятельносьтӧ. Армия бӧрын помалӧма ГИТИС-лысь актёръяслысь юкӧн да локтӧма уджавны Драма театрӧ.
Ворсӧм да рольяс.
Помӧсдін сиктса пионер керкаын зонка ветлӧдлӧма драма кружокӧ, мыйӧн веськӧдлӧма Муза Вениаминовна Чисталёва — нималана коми гижысь Тима Веньлӧн нылыс. Тані Николай тӧдмасьӧма театрса искусствоӧн. Медводдза рольӧн дас арӧса детинкалӧн вӧлӧма Чиполлино (Дж. Родари мойд серти).
Профессиональнӧй сценаын медводдза ыджыд рольыс — А. Штейнлӧн «Океан» пьеса серти спектакльын Задорнов старшиналӧн роль.
Рольяс:
Уна видзӧдысьлы сійӧ паметяс кольӧма кыдзи Беддя Коля Геннадий Юшковлӧн «Кыськӧ тай эмӧсь» пьеса серти спектакльын (пуктӧма Иван Аврамов).
Нилогов Леонид Егорович

Нилогов Леонид Егорович (1924—1996) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Леонид Нилогов чужӧма 1924 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧс районса Гортлуд грездын. 1938 воын пырӧма велӧдчыны Кудымкарса педагогика училишӧӧ. 1940 восянь студенталӧма Перымса педагогика институтын. 1942 вося сора тӧлысьын мунӧ Перымса пулемётно-миномётнӧй училишӧӧ да во джын мысти нин веськалӧ фронт вылӧ. Тышкасьӧма Рытыввыв да Рытыв-Лунвыв фронтъясын, ранитчылӧма, контузитчылӧма. 1945 вося тулыснас вӧлӧма нин капитанӧн. Тышъясын бура петкӧдчӧмысь сылы сетлӧмаӧсь Айму вӧсна тышса I тшупӧда орден, «Отвагаысь» медаль да мукӧд награда.
Война бӧрын велӧдӧма, а сэсся веськӧдлӧма школаӧн. Директоралӧма Кудымкарса педагогика училишӧын. Вӧлӧма Велӧдысьясӧс сӧвмӧдан округса институтын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, Перым Коми кытшса исполкомын веськӧдлысьӧс вежысьӧн. 
Кулӧма 1996 воын. 
Гижан удж.
Леонид Нилогов серпасасьӧма, гижӧма проза. Йӧзӧдчылӧма округса газет-журналъясын. 1993 воын сылӧн петавлӧма «Быд кадлӧн аслас чужӧм» висьт чукӧр.
Ермаков Александр Константинович

Ермаков Александр Константинович (1960—2006) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Александр Ермаков чужӧма 1960-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 24-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кудымкар районса Питер грездын. 1977-ӧд воын помалӧма Вылыс Иньваса шӧр школа да пырӧма Кудымкарса лесотехническӧй техникумӧ.
1978—1980-ӧд воясын служитӧма армияын. 1982-ӧд воын помалӧма Кудымкарса лесотехническӧй техникум, уджалӧма Кудымкарса ремонтно-строительнӧй управленньӧын мастерӧн, инженерӧн. 1988-ӧд вося ода-кора тӧлысьын вуджӧ Перым-Коми кытшса краеведческӧй музейӧ столярнӧй цехӧн веськӧдлысьӧн. Сэні уджалӧ 2003-ӧд воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдз.
Кулӧма 2006-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Медводдза гижӧдыс петӧма «По ленинскому пути» округса газетын 1980-ӧд вояс помын. Медводдза асшӧр прозаа небӧг — «Кӧмтӧг вундӧмпод вылӧт» (Кӧмтӧг вундӧм му вывті) небӧг — йӧзӧдӧма 1992-ӧд воын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь и ӧтувъя небӧгъясын.
1990-ӧд воын Перым-Коми кытшса литературнӧй котыр лӧсьӧдӧма том прозаикъяс костын конкурс. А. Ермаков босьтӧма мӧд места.
Минин Иван Алексеевич

Минин Иван Алексеевич (1926—1990) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Иван Минин чужӧма 1926 вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧч районса Кышкамыс грездын.
Велӧдчӧма медводз Лягаев начальнӧй школаын, сэсся Хазовса семилеткаын. Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз помалӧма Кӧч сиктса шӧр школаысь 8 класс. 1943 воын босьтӧны армияӧ. Велӧдчӧма авиатехническӧй школаын да 8 во, 1951 воӧдз, служитӧма авиацияын бортмеханикӧн. Армияысь воӧм бӧрын уджалӧма «По ленинскому пути» округса газетын литературнӧй сотрудникӧн. Помалӧ 1955 воын Уджалысь томуловлысь Кудымкарса школа, 1960 воын — Перым карын вылыс тшупӧда партийнӧй школа да став вынсӧ сетӧ печатьлы: зільӧ кытшса радиоын шӧр редакторӧн, веськӧдлӧ Перым небӧг лэдзанінын Перым-Коми кытшса юкӧнын.
Кулӧма 1990 вося тӧвшӧр тӧлысь 10-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Гижны босьтчӧма школаас велӧдчигас на. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма 1940 воын. Гижӧма кывбуръяс да висьтъяс. 1951 воын петӧ кывбуръяса медводдза небӧг — «Югъялӧ шонді». Гижӧма «Рыт и асыв», «Миян-ладорын», «Пӧрысь морт» да мукӧд поэма.
Медводдза прозаа гижӧдӧн лоӧма «Шоныт кепыссез» висьт, мый вылӧ донъялӧма лыддьысьысь. И.А. Минин ставнас йӧзӧдӧма перым коми да роч кывйӧн 26 небӧг.
Некымын кывбур вылӧ гижӧмаӧсь сьыланкывъяс.
1958 восянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ. Минин вӧлӧма РСФСР-са гижысь котырлӧн V съездса делегатӧн.
Фадеев Тимофей Павлович

Фадеев Тимофей Павлович (1937—1992) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Тимофей Фадеев чужӧма 1937 вося урасьӧм тӧлысь 11-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧс районса Новожилов грездын. Тані жӧ помалӧма начальнӧй школа, а орчча Чурак сиктын — сизим класс. Кӧс леспромхозын уджалыштӧм бӧрын ветлӧма армияӧ. Сэсся уджалӧма комсомол райкомын инструкторӧн, районса газетын корреспондентӧн, веськӧдлӧма клубӧн, вӧлӧма столярӧн, горнорабочӧйӧн, трудысь велӧдысьӧн. Помалӧма шӧр школа.
Кулӧма 1992 вося ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ. 
Гижан удж.
Йӧзӧдчыны босьтчӧма 1963 воын: медводз — ӧтувъя сборникъясын, а сэсся чужӧмаӧсь асшӧр небӧгъяс. Медводдзаыс — «Почкаэз оссьӧны» — петӧма 1970 воын Кудымкарын. 
Гижӧма да йӧзӧдӧ «Гажа грива», «Адззисьлытӧдз, Марина!» да «Прошинаын тулыс» повесьтъяс. Сідзжӧ гижӧ кывбуръяс, пьесаяс, вӧр-ва йылысь висьтъяс. Сылӧн кывбуръяс вылӧ тэчӧма уна сьыланкыв да романс.
Пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
«Олӧм лун» небӧгысь Т.П. Фадеевлы сетӧма М. Лихачёв нима литературнӧй премия.
Мелехина Вера Петровна

Мелехина Вера Петровна (1965) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Вера Мелехина чужӧма 1965 вося моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ Перым обласьтын Перым коми национальнӧй кытшысь Кӧч районса Лобоз грездын. Велӧдчӧма Гаинчи начальнӧй школаын, 1980 воын помалӧма Хазовса 8 класса школа. 1982 воын помалӧма Верещагино карын 4 №-а ГПТУ, 1987 воын — Кудымкарын Перым Коми видз-му овмӧс техникум. Уджалӧма «Кочёвскӧй» совхозын зоотехникӧн; веськӧдлӧма Лобоз сиктса клубӧн (1982—2002 воясын), Кӧч районса культура керкаын автоклубӧн, «Надея» да «Лымдорчача» фольклор котыръясӧн. 
Гижан удж.
Перым коми кывйӧн медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Парма» кытшса газетын 1992 воын. Йӧзӧдчылӧма «Северянка» да «Кочёвская жизнь» райгазетаясын, Кудымкар районса «В окружении Камы» газетын, «Иньва» литературно-художественнӧй сборникъясын (2007, 2010, 2012 воясӧ). Пырӧдчылӧма районса да Перым коми кытшса литературнӧй конкурсъясӧ 2005, 2008, 2011, 2012 воясын. Медводдза «Оланлӧн пассэз» кывбур чукӧрыс петӧма Перым Коми небӧг лэдзанінын 2010 воын. 
2018 воын сетӧма Перым Коми кытшса А. Зубов нима литературнӧй премия поэзия юкӧнын «Ловнам ме гортын» кывбур чукӧрысь.
Небӧгъяс.
Ставнас йӧзӧдӧма вит асшӧр небӧг:
Подорова Агния Ивановна

Подорова Агния Ивановна (1901—1972) — коми кыв туялысь, педагог.
Олан туй.
Агния Подорова чужӧма Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Куж грездын — (ӧні Кулӧмдін районса Куж сикт) 1901-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 8 (21) лунӧ. 1920-ӧд воын помалӧма Югдінын педагогикаысь дженьыд курсъяс да воӧма Кулӧмдінӧ веськӧдлыны челядь видзанінӧн. 1921—1924 воясын инструкторалӧма Кулӧмдін уездса РКП(б) комитетын, веськӧдлӧма женотделӧн. Велӧдӧма начальнӧй классъясын Аквадын, Княжпогостын да Туръяын.
1930-ӧд вося арнас сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь велӧдчыны Москваӧ Н.К. Крупская нима коммунист ногӧн челядьӧс быдтыны велӧдан педагогика академияӧ, кӧні велӧдчӧма 1932-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз. 1932—1936 воясын велӧдӧма коми да роч кывъяс Емдінса да Сыктывкарса педагогика техникумъясын. 1936—1939 воясын велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь кыв да литература пакультетын, но помалӧма уджысь орӧдчытӧг сӧмын 1947-ӧд воын.
1939-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын сійӧс индӧмаӧсь ВКП(б) Коми обкомӧ школаяс юкӧнса веськӧдлысьӧн. Регыд мысти сійӧс пуктӧмаӧсь Коми АССР-са просвещение наркомӧн. 1943-ӧд восянь А.И. Подорова веськӧдлӧма Коми туялан институтӧн, но Коми АССР-ын СССР-са наукаяс академиялысь туясян база лӧсьӧдӧм бӧрын 1944-ӧд воын сійӧс индӧны веськӧдлыны Коми филиаллӧн кыв, письменносьт да история секторӧн. 1947 восянь и 1956 воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдзыс, тайӧ секторас уджалӧма младшӧй научнӧй сотрудникӧн.
Кулӧма Сыктывкарын 1972-ӧд вося рака тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Туялан удж.
А.И. Подорова 1954-ӧд воын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация, нимыс — «Коми кывйын кывтор».
Сылӧн веськӧдлӧм улын вӧлі дасьтӧма нормаа кывкудъяс: «Коми-русский словарь» (1948), «Коми орфографический словарь» (1953).
Зільӧма коми кыв гижанноглы нормаяс дасьтӧмын. Гижӧма «Современный коми язык» (1955) велӧдан небӧгӧ «Кывтор» да «Кывйитӧд» юкӧнъяс.
1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь (медаль)

«1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь» медаль (рочӧн: Медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.») — СССР-ын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум указӧн. Медальлы серпассӧ дасьтісны серпасалысьяс И.К. Андрианов да Е.М. Романов.
Медаль йылысь Положение.
Медаль сетӧны:
Медаль новлӧны шуйга морӧсын. Эм кӧ СССР-са мукӧд сикас медаль, ӧшӧдны «Прага мездӧмысь» медаль юӧрын. 1987 вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун кежлӧ медаль сетӧма кӧнкӧ 16 100 000 мортлы.
Медаль серпасалӧм.
Медальыс гӧгрӧс, диаметрыс 32 мм., вӧчӧны ыргӧнысь. Медаль водзладорас серпасалӧма морӧсӧдзыс И. В. Сталин маршал формаын. Вылысас гӧгӧрыс гижӧма: «НАШЕ ДЕЛО ПРАВОЕ», уліас — «МЫ ПОБЕДИЛИ».
Мӧдарас гӧгӧрыс гижӧма — «ЗА ДОБЛЕСТНЫЙ ТРУД», шӧрас — «В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ 1941—1945 ГГ.», выліас — чарла да мӧлӧт, уліас — вит йыла кодзув. Став гижӧдсӧ да серпассӧ гӧгрӧсмӧдӧма.
Гуляева Людмила Петровна

Гуляева Людмила Петровна (1952) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Людмила Гуляева чужӧма 1952-ӧд вося рака тӧлысь 12-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Юсьва районса Ларин грездын. 
1959—1969-ӧд воясын велӧдчӧма школаын. 1974-ӧд воын помалӧма Перым педагогика институтысь филология факультетса комиа-роч юкӧн. Велӧдӧма Перым Коми кытшса школаясын роч да перым коми кыв да литература: Кудымкар районса Мелехин школаын, нёль во — Антипин школаын. Бӧръя кызь восӧ уджалӧма Юсьва районса Крыкалёв шӧр школаын, на пиысь 9-сӧ — директоралӧма.
Гижан удж.
Кывбуръяссӧ заводитӧма гижны школаын велӧдчигӧн. Йӧзӧдчылӧма кытшса газет-журналъясын да литературно-художественнӧй чукӧръясын. Гижӧ верстьӧлы да поснилы кывбуръяс да проза. 
2007-ӧд воын челядьлы «Гажа кад» небӧгысь Л.П. Гуляевалы сетӧма Перым Коми кытшса премия.
Россияса гижысь котырӧ пырысь (2009).
Исаева Нина Васильевна

Исаева Нина Васильевна (1955) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Нина Исаева чужӧма 1955 вося лӧддза-номъя тӧлысь 22-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧч районса Шаньшор грездын. 1972 воын Кӧч сиктса шӧр школа помалӧм бӧрын 1978 воын эштӧдӧма Перым педагогика институтысь филология пакультетса комиа-роч юкӧн.
Гижан удж.
Нина Исаева гижӧ комиӧн и рочӧн. Перым институтын велӧдчигӧн ветлӧдлӧма «Лукоморье» поэзия клубӧ, кӧні и босьтчӧма гижны «версттьӧ» кывбуръяс. 
Йӧзӧдчылӧма газетъясын, литературно-художественнӧй сборникъясын. «Менам песня» медводдза асшӧр кывбур чукӧрсӧ йӧзӧдӧма 1986 воын.
2002 воын Н. Исаева босьтӧма А.Н. Зубов нима литературнӧй премия поэзия юкӧнын.
Столповский Пётр Митрофанович

Столповский Пётр Митрофанович (1943) — Комиысь роч гижысь, вуджӧдчысь. Пырӧ челядьлы да томуловлы гижысьяслӧн россияса товариществоӧ, Россияса гижысь да журналист котыръясӧ. Коми Республикаса да Россияса культураын нимӧдана уджалысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь.
Олан туй.
Пётр Столповский чужӧма 1943 вося косму тӧлысь 10-ӧд лунӧ Красноярск крайса Ачинск карын, кытчӧ сылысь семьясӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлі мӧдӧдӧма эвакуацияӧ. Батьыс — М.С. Столповский — журналист, вӧлі репрессируйтӧма. Челядьдырйиыс кольӧма Воронеж обласьтса Улыс Ведуга сиктын – мамыслӧн чужанінас, кытчӧ локтӧмаӧсь немечьясысь сиктсӧ мездӧм бӧрын.
Уджалӧма 15 арӧссянь, босьтӧма стрӧительлысь некымын профессия. Уджавлӧма Сибырын, Шӧр Азияын, Войвылын, Ылі Асыввылын. Журналисталӧма Воронеж обласьтса, Сибырса, Казахстанса, Крымса газетъясын. Куим во служитӧма армияын Байкалсайса степьясын, сынӧд дӧзьӧритан войскаясын, СССР—Китай суйӧрын.
1973 воын локтӧма Сыктывкарӧ, журналисталӧма. 1980 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультет. Вӧлӧма Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн (1983 восянь), директорӧн (1999 восянь).
Гижан удж.
Дасьтӧма да йӧзӧдӧма некымын проза небӧг. Роч кыв вылӧ вуджӧдӧма коми литератураысь да фольклорысь гижӧдъяс: В.И. Безносиковӧс, Н.Н. Куратоваӧс, И.И. Белыхӧс. Вуджӧдӧм коми йӧзкостса мойдъяс йӧзӧдӧма «Три стрелы» (1998), «Солнцеликие братья» (2007) да «Доброе слово» (2008) небӧгъясын.
Дасьтывлӧма да редактируйтӧма Коми му йылысь энциклопедияяс, сборникъяс, альманахъяс. «Коми — край далекий и близкий» (2003) сборникысь сылы сетӧма «Моя малая родина» ставроссияса конкурслӧн Диплом да II премия.
«Дай доброты его сердечку» повесьтысь», мый сиӧма войнабӧрся челядьдырйи, Столповскийлы сетӧма челядьлы до томуловлы медбур художествоа гижӧд дасьтӧм вылӧ ставроссияса конкурслысь II премия (1980—1982).
1970 восянь пырӧ СССР-са журналист котырӧ, 1982 восянь — СССР-са гижысь котырӧ.
1999 восянь – наукаяс да искусствояс Петр академияса член-корреспондент.
Редактируйтӧма «Республика Коми» куим тома энциклопедия (1997, 1999, 2000).
Кунгин Василий Прокопьевич

Кунгин Василий Прокопьевич (1863—1936) — кресьттяна пиысь асшӧр гижысь, чужан му тӧдмалысь.
Олан туй.
Василий Кунгин чужӧма 1863-ӧд вося косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ Перым губерняысь Чердін уездса Покча сиктын. Чужӧма кресьттяна семьяын. Помалӧма Покчаын куим вося вичкобердса школа 1874-ӧд воын.
1890-ӧд воын овмӧдчӧма Помӧсдін сиктӧ, босьтчӧма литература уджӧ. Йӧзӧдчылӧма «Сельский вестник» да «Родина» газетъясын, «Известия Архангельского общества изучения Северного края» журналын (1926—1934).
Кулӧма 1936-ӧд вося рака тӧлысь 21-ӧд лунӧ, гуалӧма Сыктывдін районса Выльгорт сикт шойнаын. Гуыс абу тӧдса.
Гижан удж.
Гижлӧма кывбуръяс да пьесаяс. Медыджыдыс — документальнӧй висьтъяс да очеркъяс, кӧні висьтавсьӧ XIX нэм пом — ХХ нэм заводитчӧмӧн олӧм.
Автор серпасалӧ Коми муын революцияӧдзса лоӧмторъяс, Гражданскӧй тыш да колкоз артман вояс. Кунгин гижӧма сталинкадся репрессияяс, Эжва, Печора да Перым вожса йӧзлӧн обычаяс йылысь.
Василий Кунгин мемуаръясас гижӧма и Л.Н. Толстойкӧд Москваын паныдасьлӧм йылысь (1896). Кывбуръяссӧ лыддьӧм бӧрын Лев Николаевич сетӧма Кунгинлы вӧзйӧм: «"Чтобы поэтом быть — нужно им родиться. А чтобы быть писателем, нужно много думать, тогда дума рождает мысль, а мысль рождает слово. Когда вы будете писать о чем-либо — сначала обдумайте, будут ли верить написанному вами. Если будут, то вы будете считаться писателем"».
Коми Республикаса национальнӧй архивын лӧсьӧдӧма В.П. Кунгинлӧн личнӧй фонд, кытчӧ чукӧрмӧма 1500 гӧгӧр лист. 1930-ӧд воясын репрессияяс дырйи кипомысь уна гижӧд вошӧма. Вӧвлӧм коробейникӧс (посни торъясӧн вузасьысьӧс), коді 1917-ӧд воӧдз чукӧртлӧма неуна сьӧм, арестуйтӧмаӧсь да шуӧмаӧсь «кулакӧн».
Тараканов Фёдор Гаврилович

Фёдор Гаврилович Тараканов (Гаврив Пёдор, 1900—1997) — перым коми литература панысьяс пиысь ӧти, Уралын революцияса да Гражданскӧй тышъясӧ пырӧдчысь, Перым-Коми асвеськӧдлан кытш лӧсьӧдӧм могысь тыш котыртысь да водзмӧстчысь, сӧвет кадӧ партияын да канмуса уджалысь. Кудымкарса Почёта гражданин.
Олан туй.
Фёдор Тараканов чужӧма 1900 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым губерняысь Соликамск уездса Юсьва сиктын (ӧні — Перым Коми кытшын Юсьва районса Юсьва сикт) шӧркодя олысь кресьттянин семьяын.
Кулӧма 1997 вося вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Бушенёва Анастасия Владимировна

Бушенёва Анастасия Владимировна (1984) — коми гижысь. Нывдырся овыс — Павлова.
Олан туй.
Анастасия Бушенёва чужӧма 1984-ӧд вося косму тӧлысь 22-ӧд лунӧ Удора районса Пыисдін сиктын.
Помалӧма Пысса школа (1999), Ю.А. Спиридонов нима Коми Республикаса Юралысь бердса искусствояс гимназия (2001), Сыктывкарса канму университетысь фин-йӧгра пакультет (2006). Куим во уджалӧма Усогорскса шӧр школаын коми кыв велӧдысьӧн, сэсся вит во «Удора» муниципальнӧй районса администрацияын йӧзкӧд уджалысь шӧр специалистӧн. Ӧні уджалӧ Косланса шӧр школаын коми кыв, роч кыв да литература велӧдысьӧн.
Гижан удж.
Медводдза гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь роч кыв вылын районса да республикаса газет-журналын Пыисдінса школаын велӧдчигӧн на. 2001-ӧд восянь гижӧ дзик комиӧн. Гожся каникулъяс дырйи помалӧма том коми гижысьяслысь да вуджӧдчысьяслысь курсъяс.
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Выль туйӧд», «Йӧлӧга», «Коми му» газетъясын, «Войвыв кодзув» журналын, «Ме тэнӧ радейта» альманахын, «Сьӧлӧмшӧрӧй менам Удора» да «Дона менам Пысса» сборникъясын. 2013-ӧд воын петӧма менам «Уна рӧма шуд» медводдза сборник.
Батурорд (Емдін район)

Батурорд () — Коми Республикаса бырӧм грезд; коркӧ вӧлі пырӧ Емдін районса Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ.
История.
Грездсӧ медводдзаысь казьтыштӧма 1916-ӧд вося видз-му овмӧс переписьын: «Батурордская» грездын 20 овмӧс, 3 лавка, земскӧй школа. 1920 воын — 26 овмӧс, 91 олысь; 1939 воын — 55 олысь. 1956 вося списокын абу нин казьтыштӧма.
Тентюков (Сыктывкар)

Тентюков () — Сыктывкар юкӧн, карпом. Водзынджык сиктсӧвет шӧрин, ӧтувтӧма Сыктывкаркӧд.
Чит (Сыктывкар)

Чит () — Сыктывкар юкӧн, карпом. Водзынджык Кӧджпом сиктсӧветын торъя грезд, ӧтувтӧма Сыктывкаркӧд.
История.
Медводдзаысь казьтыштӧма 1586 воын: «Титовская» грезд, 1 овтӧм овмӧс, сэні олысьыс, Дмитрий Васильевич (овыс тӧдтӧм), мунӧма мӧд грездӧ. 1646 воын грездас («что была пустошь Титовская над озерков над Титовским») вӧлӧма 2 кресьтянин овмӧс: Ӧтиас олӧма Иван Леонтьевич, мӧдас — Малко прӧзвишӧа Емельян Иванович. 1678 воын грездын вӧлӧма 5 овмӧс. XVI—XVII нэмъясӧ грездыс вӧлі пырӧ Сёська вӧлӧсьтӧ, XVIII—XIX нэм заводитчигӧн — Выльгорт вӧлӧсьтӧ, кытысь торйӧдчӧма сэсся.
1719 воын грездыс шусьӧма «Читовская». 1784 воын 26 овмӧсын олӧма 158 морт. 1859 воын Чит грездын 32 овмӧс, 273 морт, вӧлӧма вичко. 1892 воын тані олӧма 509 морт. 1900 воын воссьӧма училишӧ, 1905 воын — библиотека. 1920 воын грездын вӧлӧма 128 овмӧс, 506 морт; 1925 воын — 132 овмӧс, 578 морт; 1926 воын — 137 овмӧс, 570 морт.
Бангкок

Бангкок (กรุงเทพฯ) тайӧ Таиландса кар, Таиландлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Кессарин Эктаваткул

Кессарин Эктаваткул (таи кыв: เกศริน เอกธวัชกุล; ) — тайӧ нималана таиландса спортсмен да актриса. Сійӧ олӧ и уджалӧ Бангкок карын. Эктаваткул абу верӧс сайын.
Одинцов Александр Иванович

Одинцов Александр Иванович (1918—1995) — СССР кадӧ военнӧй разведкаын уджалысь, генерал-полковник. Дзик ӧти коми генерал, кодлы сетӧма ӧтпыр нёль Гӧрд Дӧрапас орден.
Олан туй.
Чужӧма 1918 вося ода-кора тӧлысь 13-ӧд лунӧ крестьянин семьяын Емдін районса Семуков грездын. 1936 воын Емдінса педагогика училишӧ помалӧм бӧрын уджалӧма комсомолса райкомын. 1938 восянь Сӧветскӧй армияын. 1939 воын помалӧма Энгельс нима Ленинградса военнӧ-политическӧй училишӧ. Сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь советскӧ-финляндскӧй тыш вылӧ, кӧні чорыда ранитчӧма. 1939—1940 воясӧ вӧлӧма стрелковӧй ротаса политрукӧн, стрелковӧй батальонса комиссарӧн. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сійӧс наградитӧма Гӧрд Дӧрапас орденӧн.
1941 восянь Айму вӧсна Ыджыд тышын. 1941-ӧд вося моз тӧлысь 19-ӧд лунсянь политрук А.И. Одинцов вӧлӧма Рытыв фронт штаблӧн Разведотделын торъя назначенияса отрядысь (отряда особого назначения) военкомӧн. 1942 вося моз тӧлысьсянь А.И. Одинцов вськӧдлӧм улын котыр тышкасьӧма немеч тылын Смоленск гӧгӧрын да Беларусьын. 1943 восянь А.И. Одинцов майоралӧма Рытыв фронт штабса Разведывательнӧй отделын, сэсся командиралӧма вӧрӧглӧн тылын оперативнӧй разведывательнӧй шӧринын (спецназлӧн торъя разведывательнӧй бригада). Пуктӧма ыджыд пай «Багратион» стратегическӧй операция нуӧдӧмӧ.
Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын А.И. Одинцов помалӧма М.В. Фрунзе нима Военнӧй академия (1948) да СССР-са Вооружоннӧй вынъяслысь Генеральнӧй штабса академия (1956). 1948—1968 воясӧ веськӧдлӧма стрелковӧй батальонӧн да полкӧн, механизированнӧй да танкӧвӧй дивизияясӧн, корпусӧн. 1968—1973 воясын вӧлӧма сухопутнӧй войскаяслӧн Медшӧр штабын управленньӧса начальникӧн.
1986 восянь отставкаын. Олӧма Москваын.
А.И. Одинцов кулӧма 1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Москваын, гуалӧма Лефортово шойнаын.
Общественнӧй удж.
1973—1986 воясын вӧлӧма ДОСААФ Шӧр комитетын веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн. Бӧръя воясас уджалӧма войнаса ветеранъяслӧн Россияса комитетын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
Наградаяс.
А.И. Одинцовлы сетӧма ӧкмыс орден, а сідзжӧ медальяс.
Ен каян лун

Ен каян лун () — йӧзкостса календарын ветлӧдлысь гаж, пасйӧны Ыджыд лунсянь 40 лун мысти.
Ним.
"Ен каян лун" ним кыдзи праздниксӧ сідзжӧ шуӧны "Вӧзнесенньӧ", "Кристос каян лун".
Эскӧмъяс.
Йӧз костын висьталӧны, мый Ыджыд лунӧ Енмыс лэччӧ му вылӧ, а нелямынӧд лунас енэжӧ кайӧ, та серти и нимтӧмаӧсь Ен каян лун либӧ Кристос каян лун. Шуӧны, мый тайӧ лунас Енмыс каяс енэжӧ да ыстас бур поводдя. Луздорын, Сыктыв вожын тайӧ лун кежлӧ краситӧны кольк. Верстьӧ войтыр и челядь петӧны ывлаӧ да качӧдлӧны кольксӧ енэжӧ, корӧны Енмыслысь бур поводдя, мед нянь ӧдйӧ быдмас. Мукӧдлаас челядь чукӧртчӧны ыб вылын либӧ часовня дорын да гӧгльӧдлӧны кольксӧ кыр горув. Эскӧны, мый колькйыс кӧ вошӧ турун пиӧ, туруна во лоӧ.
Жижева Зоя Григорьевна

Жижева Зоя Григорьевна (1946) — асшӧра босьтчысь коми гижысь, велӧдысь. Нывдырся овыс — Королёва.
Олан туй.
Чужӧма 1946-ӧд воын Кӧрткерӧс районса Пӧддельнӧй сиктын. Мӧд классянь велӧдчӧма Одыбса школаын. 1961 воын помалӧма Одыбын 7 класса школа, велӧдчӧма медводз Сыктывкарса педагогика училишӧын, а сэсся уджысь орӧдчытӧг Сыктывкарса канму университетысь история факультетын. 1965—1967-ӧд воясын уджалӧма Кӧрткерӧс районса Каляты посёлокын, а 1968-ӧд восянь — Одыбын: велӧдӧма начальнӧй классъяс, история да обществознание. Одыбса шӧр школаын уджалӧма 43 во.
Гижан удж.
Зоя Жижева гижӧ комиӧн кывбуръяс да сьыланкывъяс челядьлы да верстьӧлы. Кывбуръяссӧ сиӧ муса войвыв вӧр-валы да чужан мулы. Уна кывбур тэчӧма радейтчӧм, вона кадся олӧм йылысь.
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма республикаса газет-журналъясын, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь и гижысьяслӧн ӧктӧдъясын — «Сьӧлӧм кудйысь» (1996), «Край родной, ты дорог мне» (2004), мый петӧма Кӧрткерӧс районлы 65 во тыриг кежлӧ.
Зоя Григорьевна сьылӧ да петкӧдчӧ «Сипертас» йӧзкостса котыркӧд районса да республикаса «Шондібан», «Василей», «Играй гармонь, звени частушка», «Русская зима» гажъяс дырйи, кӧні юргӧмаӧсь сылӧн кывбуръяс вылӧ тэчӧм сьыланкывъяс.
Мукӧдтор.
Дыр кад чӧж веськӧдлӧма Одыб сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн. З.Г. Жижева — уджвывса ветеран да Рочмуса велӧдӧм юкӧнын нимӧдана велӧдысь.
Круглов Александр Васильевич

Круглов Александр Васильевич (1852—1915) — коми вужъяса роч гижысь, публицист, гижлӧма комияс йылысь.
Олан туй.
Александр Круглов чужӧма 1852-ӧд вося (мукӧдлаын — 1853-ӧд воын) лӧддза-номъя тӧлысь (5) 17-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Югдін карын. Батьыс вӧлӧма коми, уджалӧма училишӧяс бӧрся видзӧдысьӧн. Батьыслӧн кулӧм бӧрас семьяыс вуджӧма овны Вӧлӧгдаӧ. Велӧдчӧма вӧлӧгдаса гимназияын; сетӧма урокъяс, недыр уджыштӧма губерняса казеннӧй палатаын, босьтчӧма гижны кывбуръяс да очеркъяс. 1873-ӧд воын овмӧдчӧма Санкт-Петербургӧ.
Кулӧма 1915-ӧд вося йирым тӧлысь (9) 22-ӧд лунӧ Сергиев Посад карын.
Гижан удж.
Александр Круглов гижӧма кывбуръяс, проза, очеркъяс. Кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлӧма «Русская Речь», «Наблюдатель», «Дело», «Вестник Европы», «Исторический Вестник», «Русские Ведомости», «Биржевые Ведомости» да челядьлы мукӧд журналын.
Медводдза ыджыд гижӧдӧн вӧлӧма М. В. Ломоносов йылысь очерк, мый вӧлі гижӧма 18 арӧсӧн на 1870-ӧд воын. Очеркыс петавлӧма торъя брошюраӧн челядьлы кӧкъямысысь ӧтпыр. Лэдзӧма сідзжӧ «Вологда и Вологодский край», «Кружевница» да мукӧд очерк.
XIX нэм помын — XX нэм пансигӧн А. В. Кругловӧс унаӧн кутӧмаӧсь тӧдны, кӧть и олӧма гӧля да тшӧкыда висьӧма. Сійӧ тшӧкыда йӧзӧдчӧма периодикаын. 
Ыджыд пай Кругловлӧн сыын, мый тӧдмӧдӧма аслас кадся лыддьысьысӧс коми йӧзлӧн олӧмӧн. «Лесные люди» небӧгын гижысь пыдди пуктӧмӧн висьталӧма налӧн сьӧкыд олӧм йывсьыныс.
Аслас олӧм йывсьыс казьтылӧмъяссӧ А. В. Круглов йӧзӧдӧма «Исторический вестник» журналын (1894—1895).
А. В. Кругловлӧн гижан сямын тӧдчӧ Ф. М. Достоевский. Тайӧ бура петкӧдчӧ гижысьлӧн бӧръя олан воясас, кор Круглов редактируйтіс да йӧзӧдіс «Светоч» да «Дневник писателя» журналъяс.
Небӧгъяс.
Ставнас йӧзӧдлӧма 100 сайӧ небӧг. Сылӧн петавлісны: «Живые души», очерки и рассказы (СПб., 1885); «Лесные люди»; «На исторической реке» (М., 1890); «Под колесом жизни»; «Свои — чужие»; «Немудреное счастье» (1895); «Провинциальные корреспонденты» (СПб., 1886); «Господа земцы» (СПб., 1887); «Губернские сказки» (М., 1890).
Круглов уна гижӧма челядьлы да томуловлы. Налы петавлӧмаӧсь татшӧм небӧгъяс: «Дети лесов» (СПб., 1885); «Иван Иванович и компания», (3 изд., СПб., 1889); «Большак» (4 изд.); «Котофей Котофеевич» (М., 1890); «Вечерние досуги» (2 изд.); «Незабудки»; «Разными дорогами»; «Картины русской жизни» (1892) и мукӧд.
Розе Любовь Петровна

Розе Любовь Петровна (1954—2018) — коми сьыланкывъяс сьылысь, поэт, шылад тэчысь, хорӧн веськӧдлысь, велӧдысь.
Олан туй.
Любовь Розе чужӧма 1954-ӧд вося сора тӧлысь 19-ӧд лунӧ Красноярск крайын Балахтинск районса Павловск приискын. Батьыс вӧлӧма туясян-корсьсян экспедицияын начальникӧн. Быдмӧма Красноярск крайын Партизан районса Мина посёлокын, кӧні 1970-ӧд воын помалӧма школа. 1974-ӧд воын вит вылӧ помалӧма Абаканын искусствояс училишӧ «Асшӧр хорӧн веськӧдлысь» специальносьт серти. 1979 воын помалӧма Ленинградын Н. К. Крупская нима канмуса культура институт «Роч йӧзкостса хорӧн веськӧдлысь» специальносьт серти. Велӧдчигас жӧ сьылӧма эстраднӧй оркестрын Капранов нима культура дворечын. 1979-ӧд восянь уджалӧ Уква карын: медводз мусир перйысьяслӧн Шӧр культура керкаын, сэсся культуралӧн карса дворечын. 
2004-ӧд воын гӧрд дипломӧн помалӧма ӧнія искусствояслӧн Москваса институт «Эстраднӧй вокал сьылысь да велӧдысь» специальносьт серти. Уджалӧма «Газпром трансгаз Ухта» ичӧт кывкутана котырын йӧзкӧд йитӧд кутан юкӧдын. 
Кулӧма 2018-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Сьылӧм.
Любовь Розе лӧсьӧдӧма да веськӧдлӧма некымын асшӧр котырӧн: роч сьыланкывлӧн хорӧн, «Лысва войт» ансамбльӧн, коми сьыланкывъяса «Ӧшкамӧшка» челядь ансамбльӧн, украинаса сьыланкывлӧн «Диброва» хорӧн. 
Стажируйтчылӧма Канмуса войвыв роч йӧзкостса хорын (Кардор), М. Е. Пятницкий нима канмуса роч йӧзкостса хорын (Москва), О. Сорокин веськӧдлӧм улын ансамбльын челядь хорӧн сьылӧм серти.
Кыдзи сьылысь дасьтӧма некымын асшӧр концерт. Лӧсьӧдӧма 30 сайӧ сьыланкыв: «Поклон великим землякам», «С юбилеем, Ухта родная», «Мы первопроходцы», «Газовики народ особый», «Нас называют нефтяными королями», «Живи и здравствуй республика моя» да мукӧд. Йӧзӧдӧма 11 компакт-диск, на лыдын нёльыс асшӧр. Сьылӧма коми сьыланкывъяс (шуам, «Лэбӧ лунвылӧ тури)»
Порошкин Александр Григорьевич

Порошкин Александр Григорьевич (1930—2019) — коми математик-туялысь, физика-математика наукаясса кандидат, профессор.
Олан туй.
Александр Порошкин чужӧма 1930-ӧд вося кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Сыктывдін районса Зеленеч сиктсӧвет улӧ пырысь Вылыс Чукачой грездын кресьттянин семьяын. Батьыс ыджыд нылыскӧд 1932-ӧд воын мунӧмаӧсь уджавны Сыктывкарӧ; 1937-ӧд воын на дорӧ воӧмаӧсь и гӧтырыс да мукӧд челядьыс. Александр 1947-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын 12-ӧд номера Олег Кошевой нима шӧр школа, 1951-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика пакультет. Институт бӧрын ӧти во уджалӧма Лӧзымса да Сыктывкарса 12-ӧд номера школаясын, а сэсся локтӧма институтса математика кафедраӧ, кӧні уджалӧма 1976 воӧдз. Ӧти кадӧ веськӧдлӧма кафедранас. 
Аспиранталӧма А. И. Герцен нима Ленинградса канму педагогика институтын. 1970-ӧд воын дорйӧма физика-математика наукаясса кандидатлысь диссертация, лоӧма доцентӧн. 1976-ӧд воын вуджӧма уджавны Сыктывкарса канму университетлӧн Высшӧй математика кафедраӧ (1989-ӧд вося йирым тӧлысьсянь — математика анализ кафедра). 1992-ӧд восянь — профессор.
Кулӧма 2019-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Туясян удж.
Аспирантураын велӧдчигӧн сылӧн веськӧдлысьӧн вӧлӧма профессор Б. З. Вулих. Медводдза уджъяссӧ А. Г. Порошкин сідзжӧ сиӧма К-ин теория туялӧмлы.
Лэдзӧма москваса да сыктывкарса небӧг лэдзанінъясын студентъяслы да велӧдчысьяслы 14 велӧдчан небӧг.
1982-ӧд воын А. Г. Порошкин водзмӧстчӧма, медым Комиын йӧзӧдӧны математикаысь туясян уджъяслысь вузъяскостса сборник. 1982—1991 воясӧ петӧма вит татшӧм сборник.
А. Г. Порошкин — Америкаса математика котырӧ пырысь, «Mathematical Reviews» журналса референт.
Игушев Николай Ефимович

Игушев Николай Ефимович (Епим Микулай, 1931—2016) — видз-му овмӧсын уджалысь, Коми АССР-са народнӧй овмӧсса нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Николай Игушев чужӧма Кӧрткерӧс районса Зулӧб грездын 1931-ӧд вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Ичӧтсянь зільӧ колхозын, а сэсся «СССР-лы 50 во» совхозын, бригадиралӧма. Сылӧн веськӧдлӧм улын бригадаясыс век вӧлӧмаӧсь медводдзаын. 
Кулӧма Зулӧбын 2016-ӧд вося йирым тӧлысь 30-ӧд лунӧ.
Мирошниченко Надежда Александровна

Мирошниченко Надежда Александровна (1943) — Комиысь роч гижысь, Россияса гижысь да журналист котыръясӧ пырысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь.
Олан туй.
Надежда Мирошниченко чужӧма 1943-ӧд вося сора тӧлысь 3-ӧд лунӧ Москваын. 1949-ӧд восянь олӧ Сыктывкарын. 1964 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультетса английскӧй кыв велӧдан чукӧр. Школаясын куим во велӧдӧма англия кыв; дас кык во уджалӧма республикаса газетъясын, телевидениеын, Коми АССР-са гижысь котырын консультантӧн (1978—1981).
Гижан удж.
Медводдза кывбуръяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Молодёжь Севера» газетын да «Перекличка» сборникын (1966). Кывбуръяса асшӧр чукӧр «Назовите меня по имени» ним улын петӧма 1975 воын. Сы бӧрын петавлӧмаӧсь «Отрывок» (1980), «Все кончается добром», «Сыктывкарский вариант» (1986), «Хочется счастья», «Русское сердце» (1996), «Зачем не сберегли» чукӧръяс. Ставнас йӧзӧдӧма 11 небӧг.
Сылӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс да романсъяс.
Надежда Мирошниченко — СССР-са журналист котырӧ пырысь (1977), СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1981), «Всемирный Собор русского народа» общественнӧй котырӧ пырысь, «Мир Севера» войтыркостса журналлӧн редколлегияӧ пырысь, наукаяс да искусствояс Петыр академияса член-корреспондент. 
Н. Мирошниченко шедӧдлӧма Коми Республикаса канму премия (1997), «Наш современник» журналлысь литературнӧй премия, Россияса да Саха (Якутия) Республикаса гижысь котыръяслысь «Северная звезда» литературнӧй премия, Россияса ыджыд литературнӧй премия.
2009-ӧд вося косму тӧлысьын Надежда Мирошниченколы медводдзаысь роч поэтъяс пӧвстын сетӧма Коми Республикаса нимйӧза гижысь ним. Рочмуын роч поэтъяслы татшӧм нимыс абу.
Купальнича лун

Купальнича лун — йӧзкостса календарын лун, кӧні йитчӧмаӧсь вичкоса да йӧзкостса эскӧмъяс. Иванлунся рытсӧ уналаын шуӧны "Купальнича лунӧн", "Иван Купалаӧн".
Эскӧмъяс.
Купальнича лунӧ медводдзаысь вӧрысь вайӧны да пывсьӧны кыдз пу корӧсьӧн, кытчӧ содтӧны купальнича чвет либӧ кольквиж рӧма дзоридзьяс (чал, лютик, лютик-летки), пелысь увъяс. Йӧзыс ӧлӧдӧны, мый Иван лунӧдз кӧ выль корӧсьӧн пывсян – лудӧм висьӧм лоӧ. Пывсигӧн шуалӧны: 
 «Ло кыдз пу кодь ёнӧн, 
 Купальнича кодь мичаӧн, 
 Пелысь кодь сӧстӧмӧн!» 
Либӧ: 
 «Мед корӧсь кодь жӧ мича лоан, 
 Ён да зумыд, 
 Дзоньвидза да шуда.
 Порсьлы — лудӧм, 
 Каньлы — висьӧм, 
 Ошлы — гыжъясьны, 
 А меным быдмыны-сӧвмыны».
Купальнича лунӧ челядьӧс пывсянын корӧсялігӧн (вермӧны корӧсьӧ пуктыны бадь, пипу, ловпу, жовпу увъяс) лыддьӧны татшӧм кывъяс:
 Быгзян турун моз быгзьыны,
 Купальнича моз чветитны,
 Кыдз пу кор моз гӧгрӧсмыны,
 Бадь кор моз нюжавны тэныд.
Иван лун асылӧ йӧзыс гусьӧн ветлӧны кӧмтӧгыс лысваа турунті, ӧктӧны лысвасӧ корӧсьӧ, туплясьӧны лысваын, медым дзоньвидзаӧн лоны. 
Иван-Купала лунӧ кӧзяйкаяс вӧрӧдӧны лук, медым сійӧ бурджыка быдмас.
Тунасьӧм.
Быд морт пывсьӧ аслас корӧсьӧн, а сэсся чӧвтӧ юӧ: корӧсьыс кӧ ылӧ кывтӧ, сідзкӧ олӧмыс кузь на лоӧ; вӧйӧ кӧ — кувсьӧм, шог либӧ лёктор водзын. Томиник нывъяс корӧсь шыбитӧмӧн кӧсйӧны тӧдмавны верӧс сайӧ петӧм йылысь: ю кузя водзӧ кывтӧм индӧ чунькытшасьӧм вылӧ.
Лунвывса комияс пывсьӧм бӧрын корӧсьсӧ асылӧдзыс кольӧны майӧг йылӧ: войнас кӧ корӧсьыс вижӧдас, мортыс кулас; оз кӧ кельдӧд — ставыс лоӧ бур. Мукӧдыс чайтӧны, мый майӧг вылӧ ӧшӧдӧм корӧсь нуас мортыслысь став висьӧмсӧ.
Корӧсьсӧ шыбитлӧны и пывсян вевт вылӧ: сувтӧны мышкӧн пывсяныслы да веськыд киӧн шуйга пельпом вӧмын чӧвтӧны. Кодарланьыс петкӧдлӧ діныс, сэтысянь и воас верӧспуыд. Мукӧдыс шуӧны, діныс кӧ вичколань либӧ шойналань, сідзкӧ кулан.
Иван войӧ нывъяс гадайчӧны: ветлӧны войнас виж турунла. Сійӧс кусыньтӧны пидзӧс вылас, пиньнас курччӧны да вомас вайӧны гортас. Турунсӧ пуктӧны юрлӧс улас, водӧны пӧрччысьтӧг, некодкӧд оз сёрнитны. Чайтӧны, мый войнас вӧтын волас верӧспуыс.
Примета:.
Ивана Купала лунӧ кӧ зэрыс абу, оз зэр Петыр лунӧдз.
Иван лун

Иван лун () — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйӧны сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Сура праздник.
Иван лун — сура (крам) праздник Кулӧмдін районса Дереваннӧйын, Кӧрткерӧс районса Джиян грездын, Сыктыв районса Кебраын, Луздор районса Леткаын, Мутнича да Олгу грездын, и с.в.
Эскӧмъяс.
Эжва йылын Иван лун бӧрын петӧны турун пуктыны. Йӧзыс чайтӧны, мый Иван лун кежлӧ турунъясыс воӧны нин и позьӧ чукӧртны бурдӧдчан быдмӧгъяс. Тӧдысь йӧзыс бурдӧдчан турунсӧ мунӧны чукӧртны водз асывнас. Эскӧны, мый мунігӧн оз позь сёрнитны паныдасьысьяскӧд, колӧ пасьтасьны сӧстӧм еджыд кӧлуйӧ. 
Бурдӧдчигъясӧн Иван лунӧ чукӧртӧм корӧсь коръяссӧ пӧжӧны пӧсь ваын да юӧны кызӧмысь.
Тайӧ лунӧ, висьталӧм серти, керкаысь керкаӧ ветлӧны еретикъяс да тшыкӧдӧны мӧсъяссӧ да йӧзсӧ.
Иван лун войӧ йӧзыс ветлӧны вӧрӧ корсьны ас турун либӧ папоротник, коді пӧ войнас дзоридзалӧ. Эскӧны, мый папоротниксӧ видзӧ бес, и сійӧс колӧ гусявны. Кодлы веськалас дзоридзалысь папоротникыс, сійӧс некод оз кут аддзыны. Коді аддзас ассьыс турунсӧ, лоӧ шудаӧн.
Тикӧн лун

Тикӧн лун () — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйöны лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Сура праздник.
Тикӧн лун — сура (крам) праздник Сыктыв районса Волсяын (Ягдор, Вичкодор, Вадыб), Луздор районса Керӧс грездын. Койгорт районса Ужгаын Тикӧн лун пасӧны куим лун: медводдза лун — Мырпонаыбын, мӧд лун — Ужгаын (Погостас), коймӧд лун Ыбпонын.
Эскӧмъяс.
Тикӧн лун бӧрын Луздорын петӧны турун пуктыны. Оз тшӧктыны тайӧ лунас пырны ваӧ да купайтчыны.
Керӧс грездӧ Тикӧн лунӧ поп локтӧ Абъячойысь. Крестдiн дорын поп локтiгкежлӧ керӧссаяс лӧсьӧдӧны сёян тыра пызан. Нёльӧд лун вылас, йӧз висьталӧм серти, выль корӧсь нин позьӧ перйыны.
Речкей

Речкей () — коми йӧзкостса календарын Николай Великорецкийлы сиӧм лун, кодӧс пасйӧны Ыджыд лунсянь дасӧд шойччан лунӧ. Речкей ним артмӧма "Великорецкий" ним дженьдӧдӧмӧн.
Сура праздник.
Тайӧ лунсӧ Сыктыв районса Поёлын да Сыктывдін районса Гаръяын лунсӧ шуӧны "Речкей" ("Микӧла Речкей"), Кулӧмдін районса Полльӧн — "Микела", Кӧрткерӧс районса Одыбын — "Гажа Микела", "Одыб Микела", и с.в. Одыб сиктын праздничайтӧмаӧсь куим лун: медводз сиктас, а сэсся Ягвыв да Тист грездъясын.
Эскӧмъяс.
Одыбын праздник бӧрын вӧлі етӧны турун пуктыны.
Гаръяын вичкоын асывсяньыс сьылӧны. Сэсся лэччӧны ва дорӧ да вежӧдӧны васӧ. Нывбабаяс турунысь кыӧны вӧньяс да вачкалӧны мужичӧйясӧс. Та лун бӧрас петӧны сэсся турун пуктыны. Том йӧз гажӧдчӧны пос вылын.
Эдирне

Эдирне (, , , , ), тайӧ Турцияса кар, Эдирне велаятӧн юркар.
Кейзерлинг Александр Андреевич

Кейзерлинг Александр Андреевич (нем. "Alexander Friedrich Michael Lebrecht Nikolaus Arthur, Graf von Keyserling"; 1815—1891) – естествоиспытатель, общественнӧй удж вӧчысь, медводдза геолог, коді туялӧма Печора вож. 
Олан туй.
Чужӧма 1815-ӧд вося моз тӧлысь 27-ӧд лунӧ Курляндия губернялӧн Тальсен уездса Кабил вӧлӧсьт улӧ пырысь Кабилленын (ӧні – Латвия). Челядь дырйиыс да том дырйиыс олӧма бать-мамыслӧн имениеас. Бура кужӧма ворсны пианиноӧн. 1833-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Берлин университетӧ, кӧні медводз велӧдӧма право, а сэсся естественнӧй наукаяс. Та кадӧ жӧ ёртасьӧма Отто Бисмарккӧд, коді сёрӧнджык лоӧма Германия империяса канцлерӧн.
1835-ӧд воын ветлӧма туясьны экспедицияӧн Карпат гӧраясӧ да йӧзӧдӧма зоологияысь удж.
Университет помалӧм бӧрын немеч кыв туялысь Вильгельм Гумбольдт вӧзйӧм серти Кейзерлинг мӧдӧдчӧма Петербургӧ да 1840-ӧд воын сійӧс ыстӧмаӧсь туявны Фин заливлысь Эстлянд берегсӧ. 
Кулӧма 1891-ӧд вося ода-кора тӧлысь 8-ӧд лунӧ Эстлянд губерняса Райкюль имениеын.
Коми муӧ волӧм.
1840-ӧд воын натуралистӧн медводдзаысь волӧма экспедицияӧн Коми муӧ, кор вӧлі туялӧны Россиялысь мупытшса озырлунъяссӧ. Тайӧ туялӧмсьыд да воддза уджъяссьыс сылы сетӧмаӧсь Берлин университетса докторлысь ним.
1841-ӧд воын англияса геолог Р. Мурчисон да Э. Вернейлялӧн экспедицияын тӧдмалӧма Россияса европейскӧй юкӧнлысь геология тэчассӧ.
1843-ӧд воын П.И. Крузенштернкӧд ӧтвылысь веськӧдлӧмаӧсь экспедицияӧн да туялӧмаӧсь Печора вожлысь геологиясӧ да топографиясӧ. Коми муӧ медводдзаысь волігӧн налӧн маршрутыс вӧлӧма татшӧм: Визин, Сыктыв да Эжва юяс, Печора да сылӧн вожъяс — Ылыдз, Войвыв Мылва, Егра-Ляга да Изьва. Ветлӧма Урал из вылӧ (Сабля из), лэччӧма Печора ю горув, вуджӧма Тиман тундра да воӧдчӧма Бармин Носӧдз. Бӧрсӧ бергӧдчӧма тадзи: Печора, Изьва, Уква, Емва да Эжва юясті Усть-Сысольскӧдз. Туялысьяс лӧсьӧдӧмаӧсь Тиман кряжлысь геологическӧй мусерпас — тайӧ вӧлі Рочмуын медводдза геологическӧй мусерпасъяс лыдысь.
Геолог да палеонтолог А. А. Кейзерлинглӧн да военнӧй моряк капитан-лейтенант П. И. Крузенштернлӧн Печора ю кузя экспедицияыс нюжалӧма куим тӧлысь чӧж. Тайӧ ветлігас аддзӧмаӧсь Соплеск ю вылысь изшом, Емва да Пижма бокысь — гипс. Медводдзаясӧн лӧсьӧдӧмаӧсь кряжлысь медводдза мусерпас, кодӧс Кейзерлинг шуӧма Тиманӧн. Та кындзи, Кейзерлинг вӧлӧма Уква ю вылын да медводдзаӧн юӧртӧма Укваса мусир петанін йылысь. 
Ветлӧм бӧрас 1846-ӧд воын вӧлі йӧзӧдӧма Печора ковтыслӧн медводдза мусерпас, мыйӧн дыр кад чӧж сэсся вӧдитчисны туялысьяс.
Экспедиция вӧлі котыртӧма сьӧм министерство да горнӧй инженеръяслӧн Корпус. Таӧдзыс воддза мусерпасъясыс Коми мунымӧс вӧлі серпасалӧны ылӧсас, эз лӧсявны географическӧй координатъяслы. Усть-Сысольск кындзи мукӧдыслы абу вӧлі индӧма широта да долгота.
Кейзерлинг да Крузенштерн йӧзӧдісны 1846-ӧд воын «Научные наблюдения при поездке в Печорский край». Тайӧ уджсьыс налы вӧлі сетӧма Демидов премия.
Маркова Галина Петровна

Маркова Галина Петровна (1950) — сценарист, телережиссёр, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.
Олан туй.
Галина Маркова чужӧма Коми АССР-ын Луздор районса Абъячойын 1950-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Помалӧма Абъячойса шӧр школа, Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультет (1974). 
1977-ӧд восянь уджалӧма «Коми гор» телерадиокомпанияын.
Удж.
Коми телевидениеын медводдзаяс лыдын босьтчӧма снимайтны коми фольклор серти уджъяс. Коми йӧзлӧн традицияяс да обрядъяс йылысь «Кӧка войяса му» телефильмысь Фин-йӧгра войтырлӧн I войтыркостса телефестиваль дырйи 1991-ӧд воын сетӧма медшӧр приз. Фильмсӧ вӧлі петкӧдлӧма Россияса шӧр каналъясті да Венгрияын. 1995-ӧд воын тайӧ фильмыс вӧлі петкӧдлӧ Рочмунымӧс «Радуга» ставмирса телефестивальын.
Галина Маркова дасьтӧма да снимайтӧма художествоа татшӧм дженьыд фильмъяс, кыдзи «Трипан Вась» (Тима Вень висьт серти), «Войвыв кӧш улын» (изьва-колваса эпос серти).
Г. П. Маркова вӧлӧма «Финно-угорский мир» (1993) ӧтувъя тележурнал котыртысьяс лыдын.
«Я хочу жить в тундре» телефильмсӧ петкӧдлӧма «Дети и экология: 21 век» ставмирса II телефестивальын (1999). 
«Колесо времени» телепроект ӧтувтӧ вит фильм, кӧні петкӧдлӧма комияслӧн во гӧгӧрся йӧзкостса праздникъяс да керка кыпӧдӧм. 
Г. Маркова дасьтӧма сідзжӧ медводдза коми гижысь-романист В. В. Юхнинлӧн «Бианюр» повесьт серти фильм.
Общественнӧй удж.
Веськӧдлӧма «Землячество Прилузья» ӧтмунӧмӧн.
Анисимов Павел Александрович

Анисимов Павел Александрович (1886—1947) — шылад тэчысь, коми фольклор туялысь.
Олан туй.
Чужӧма 1886-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 27-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Нювчимын (ӧні Сыктывдiн районын). Батьыс уджавлӧма чугун сывдан заводын. Вичкобердса школа помалӧм бӧрын помалӧма 1904-ӧд воын Казаньын велӧдысьяслысь семинария. Велӧдӧма сьывны Усть-Сысольск уездса сиктса школаясын. Тышкасьӧма Медводдза мирӧвӧй да Гражданскӧй тышъясын. Аспиранталӧма 1926—1928-ӧд воясын Асыввыв войтыръяслӧн институтын. 
Кулӧма 1947-ӧд вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Шылад тэчӧм.
Анисимов тӧдса кыдзи коми шылад фольклор чукӧртысь да туялысь. Гижӧма «Усть-Куломское восстание» медводдза коми шылада драма, кӧні тшӧтш и ачыс сьылӧма.
Мастеница Вацлав Ииосифович

Мастеница Вацлав Ииосифович (унджыклаас — Иосифович) (1921—1995) — шылад тэчысь, артист. Гӧтырыс — нималана коми сьылысь, Коми АССР-са нимйӧза артистка Валентина Есева.
Олан туй.
Чужӧма 1921-ӧд вося кӧч тӧлысь 3-ӧд лунӧ Ленинградын. Помалӧма Мусоргский нима Ленинградса шылада техникум да Ленинградса канму консерваториялысь 1-дза курссӧ, мый бӧрын вӧлі босьтӧма армияӧ. Тышкасьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ, воӧма инвалидӧн. Уджавлӧма Андреевлӧн оркестрын, Ленинградса радиокомитетын, Башкортостанса канму филармонияын. 
1947—1984-ӧд воясын уджалӧма Коми республикаса филармонияын — сьылысь, конферансье, хормейстер, концертмейстер-аккомпаниатор. 1961—1961-ӧд воясын — Коми АССР-са сьылӧм да йӧктӧм канму ансамбльын художественнӧй веськӧдлысь.
Кулӧма 1995-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Шылад тэчӧм.
1949-ӧд восянь дасьтӧма 100 сайӧ сьыланкыв.
Русина Анна Степановна

Русина Анна Степановна (1915—1975) — нималана коми актриса, Коми АССР-са нимйӧза артист, РСФСР-са нимӧдана артистка. Медводдза верӧсыс — серпасалысь Н. Л. Жилин, мӧдыс — Сергей Александрович Русин, коді вӧлӧма 1950-ӧд воясӧ Коми АССР-са торговля министрӧн. Нывдырся овыс — Тарабукина.
Олан туй.
Анна Тарабукина чужӧма Кардор губерняысь Яренск уездса Емдінын (ӧні Коми Республикаын Емдін районса Емдін сикт) 1915-ӧд вося ӧшым тӧлысь 6 (19)-ӧд лунӧ. 1932—1936-ӧд воясын велӧдчӧма Ленинградса театральнӧй училишӧлӧн коми студияын. Помалӧм бӧрын пырӧма уджавны Драма театрӧ.
Кулӧма 1975-ӧд вося кӧч тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Ворсӧмъяс.
Аслас ворсӧмнас вермис вӧрзьӧдны сьӧлӧмсӧ быд видзӧдысьлысь. Петкӧдчис рытыввывса классическӧй драматургияын: В. Шекспир, Р. Шеридан, К. Гольдони, Б. Шоу. 
Творчествоын ыджыд вермӧмӧн лои А.Островскийлӧн «Приданнӧйтӧм ныв» пьесаын Ларисаӧс ворсӧм (1945). Тайӧ образас и серпасалӧма актрисаӧс Н. Жилин, сылӧн верӧсыс.
Анна Тарабукиналы медводдзаяс лыдын (Пантелеймон Мысовкӧд ӧттшӧтш) Коми АССР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн шуӧмӧн вӧлі сетӧма «Коми АССР-са нимйӧза артист» ним 1943-ӧд вося косму тӧлысь 10-ӧд лунӧ.