tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Пелыськай

Пелыськай (, ) — ватшкысь кайяс (дроздъяс) котырӧ лэбач. Пелыськайкӧд ӧти сикасӧ туялысьяс пыртӧны вель уна тылабордаӧс, шуам, сера ватшканӧс «пестрый дрозд», сьылысь ватшканӧс «певчий дрозд», сьӧд зобъя ватшканӧс «чернозобый дрозд» да с.в.
Ыджда да рӧм.
Пелыськай неуна ыджыдджык ябырысь: тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 28 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 150 граммӧдз. Юр вылысыс, сьыліыс да бӧж вевдорыс руд, мышкуыс, бордйыс да бӧжыс сьӧдовруд. Кынӧмыс еджгов, ӧтар-мӧдарӧдыс сьӧдӧн серӧдалыштӧма; голяыс, морӧсыс да зобйыс вижов. Гӧн рӧмнас айыс и эньыс дзик ӧткодьӧсь, ӧта-мӧдсьыс оз торъявны. Ай лэбачьясыс дзользьӧны дзуртышталігтырйи. Чуксасьӧны «тшак-тшак-тшак» шыясӧн, а повзиганыс «ра-ра-ра» горӧдӧны. Та вӧсна удорасаяс нимтӧны тшаръяӧн.
Паськалӧм.
Пелысь кайяс олӧны-вылӧны Европа пасьтала, асыввылын — Сибырса Лена юлӧн Алдан вожӧдз. Комиын поздысьӧны-быдтысьӧны кыдзи пармаын, сідзи и вӧра тундраын, нӧшта Урал излӧн войвыв юкӧнъясас.
Оласног.
Ветлысь-мунысь лэбачьяс. Войвылӧ локтӧны косму тӧлысь помын — ода-кора тӧлысь пуксигӧн. Овмӧдчӧны оз сӧмын пожӧма, но и сора да коръя вӧръяслӧн дорӧсын, васӧд местаяссянь матіникӧ. Гожӧмбыд олӧны оз ӧткӧн-ӧткӧн, а гырысь кельӧбъясӧн.
Поздйысьӧм.
Ӧти пу вылас пелыськайяслӧн овлывлӧ нёль-ӧ-вит позйӧдз. Найӧ джынъя сяр кодьӧсь. Ассьыныс быдтысянінсӧ дасьтігӧн лун витӧдз дугдывтӧг ноксьӧны лэбачьясыс — тэчӧны позъяснысӧ шепта быдмӧгъяслӧн заясысь, коръясысь да вуж сіясысь, пытшкӧссӧ кышӧны нюйтӧн, пыдӧсас вольсалӧны бонзьӧм кач да турун тылӧб. Позтырас овлывлӧ сизим колькйӧдз. Пӧжсян кадыс кыссьӧ кык вежонӧдз. Кайпияныслы сёянсӧ ваялӧны батьыс и мамыс. Быдтасъясыс асшӧр олӧмӧ петӧны борд йылас кыпӧдчытӧдз на. Лэбавны сӧвмытӧдзыс найӧ олӧны сук турун пиӧ дзебсясьӧмӧн.
Сёян.
Пӧткӧдчӧны пелыськайяс мувывса небыд гагъясӧн: номыръясӧн, лёльӧясӧн, нидзувъясӧн. Арнас — вотӧсӧн. Медся ёна радейтана чӧсмасянторйыс — пелысь пулӧн кисьмӧм мольясыс. Лэбалӧны пуысь пуӧ да кокалӧны став вотӧссӧ ӧтчыд пуксьылӧмӧн.
Воыс кӧ озыр вотӧсӧн (пелысьӧн, лежнӧгӧн, жовйӧн), пелыськайяс тӧв шӧрӧдз оз эновтны чужанінсӧ. Кӧдзыд кадсӧ коллявны лэбзьылӧны Европаса шӧринъясӧ да весиг воӧдчывлӧны Африкаса муясӧдз.
Рӧдвуж кывйын.
Перымса комияс лэбачсӧ шуӧны миян моз жӧ — пелыськайӧн. Мыйла тадзи сійӧс нимтӧны рочьяс (рябинник) да комияс (пелыськай), гӧгӧрвоана. Удмуртъяс ногӧн «палэзьсиись» да «пурысь юбер», кодьяс гӧгӧрвосьӧны, кыдзи «пелысь сёйысь» да «руд ябыр».
Упри

Упри (, ) - мык рöдысь ыджыд чери.
Чери ыджда да рöм.
Упри быдмö ыджыда: кузьтаыс - 80 см-öдз, сьöктаыс - 4 кг сайö. Юр пыдöсыс паськыд да шыльыд, сьöмыс - гырысь. Мышкыслöн рöмыс - пемыдтурунвиж да сьöд, бокъясыс - югыд. Улiса да бокиса плавникъясыс - гöрд рöмаöсь, мукöдыс - пемыдлöз рöма.
Чери паськалöм.
Комиын упри олö Летка, Эжва да Висер юясын. Оз паныдасьлы Печора да Мозын юясын.
Рöдмöм.
Упри пöксö лэдзö ода-кора да лӧддза-номъя тöлысьясö гырысь юяслöн вожъясын. Пöкйыс ыджыд - диаметрыс 1,5 мм. Отпырйö кöдзö 200 сюрс пöкйöдз.
Сёян.
Сёйö нидзувъяс, гут-гаг, ракъяс, посни черияс, и весиг - лягуша да шыр.
Öшмöс.
Республика Коми: Энциклопедия: В 3-х т. Сыктывкар, 1997. Т. 1.
Леонтьев Валерий Яковлевич

Леонтьев Валерий Яковлевич (1949) — сӧветскӧй да рочмуса нималана сьылысь, Россияса нимйӧза артист, Коми Республикаса нимйӧза артист, «Айму водзын бур уджысь» IV тшупӧда орден, Почёт да Ёртасян орденъяс новлӧдлысь.
Олан туй.
Валерий Леонтьев чужӧма Коми АССР-са Усвавом сиктын 1949 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ кӧр видзысьяслӧн семьяын. Челядьдырйиыс кольӧма Кардор обласьтын Холмогор районса Вылыс Матигоры сиктын. 1961 воын семьяыс вуджӧма овны Иваново обласьтса Юрьевец карӧ, кӧні помалӧма школа. Валерий кӧсйӧма лоны океан туялысьӧн да пырны велӧдчыны Дальневосточнӧй университетӧ, но сьӧм тырмытӧм вӧсна эновтчӧма тайӧ мӧвпсьыс. 1966 воын документъяссӧ мӧдӧдӧма ГИТИС-ӧ, бӧръя здукъясас вежӧма мӧвпсӧ да документъясӧ босьтӧма бӧр.
Юрьевецӧ воӧм бӧрын уджалӧма кирпич заводын подсобнӧй рабочӧйӧн, йӧв заводын операторӧн, шабді кыан фабрикаын тесёмщик-смазчикӧн, почталёналӧма, электрикалӧма, вурсьӧма. Сэсся сьылысь вуджӧма Вӧркутаӧ, кӧні пырӧма горнӧй институтлӧн Ленинградса филиалӧ, лаборанталӧма мупытшса сооружениеяслӧн туясян институтын.
1972 вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ Воркутаын шахтёръяслӧн да стрӧительяслӧн культура керкаын вӧлӧма Валерий Леонтьевлӧн медводдза асшӧр концерт. Тайӧ жӧ воас Сыктывкарын «Карнавал на Севере» сьыланкывйӧн вермӧма «Песня-72» регионса конкурс. Вермӧмысь козин пыдди вӧлӧма Георгий Виноградовлӧн эстраднӧй искусствоса творческӧй мастерскӧйын велӧдчӧм (Москва). Велӧдчӧмсӧ эновтӧма да бергӧдчӧма гортас. 1973—1979 воясын сьылӧма томуловлӧн «Мечтатели» эстраднӧй ансамбльын, а сэсся Коми республикаса филармониялӧн «Эхо» ансамбльын.
1979—1990 воясын Валерий Леонтьев уджалӧма Горький да Ворошиловград (ӧні — Луганск) филармонияясын. 1979 воын пырӧдчӧма том сьылысьяслӧн ставсоюзса конкурсӧ, мый вӧлі мунӧ Ялтаын, да лоӧма вермысьӧн. Сьылӧма 12-минута кузьта «Памяти гитариста» баллада (кывъясыс Роберт Рождественскийлӧн).
1987 воын помалӧма Крупская нима Ленинградса культура институтын режиссёр юкӧн.
Альбомъяс.
Гижӧма 20-ысь унджык альбом; найӧ разалӧмаӧсь миллион тиражӧн.
Фильмография.
Художествоа фильмъяс: «На чужом празднике» (1981); «Дочь полковника» (1982); «Не ходите, девки, замуж» (1985), «Страховой агент» (1985); «Как стать звездой» (1986); «Захочу — полюблю» (1990), «Экстрасенс» (1991); «Золушка» (2003).
Документальнӧй фильмъяс ас олӧм да сьылӧм йывсьыс: «Я с тобой не прощаюсь» (1984), «Валерий Леонтьев» (1987); «По дороге на Олимп: Валерий Леонтьев» (2009).
Наградаяс.
1991 воын Валерий Леонтьев шедӧдӧма The World Music Awards премия, кыдзи медбур сьылысь, СССР-ын сьыланкывъяссӧ медуна вузалысь. Унаысь босьтӧма World Music Awards, ZD Awards, «Овация», «Золотой Граммофон» премияяс. 1980—2001 воясӧ унаысь вермылӧма «Певец года» да «Шоу года» нимпасъясын.
Витысь шедӧдӧма «Овация» россияса национальнӧй премия, на лыдын — 1998 воын «Ловъя легенда» нимпасын; кӧкъямысысь босьтӧма «Шылада туй» («Звуковая дорожка») премия, на лыдын — 2009 воын «Легенда» нимпасын.
Мукӧдтор.
Валерий Леонтьевлысь нимсӧ сетӧма Сизима кодзув созвездиеын ичӧт планеталы. Нима кодзув пуктӧма Москваын «Кодзувъяслӧн эрдын» (1998) да Витебск карса Славяна базарын «Кодзувъяслӧн аллеяын» (2009).
Вӧркань

Вӧркань (, ) тайӧ кань рӧдысь вӧрса пемӧс
Ыджда да рӧм.
Вӧркань кузь кока, пельпомъясӧдзыс 65 см. Юрыс неыджыд, гӧгрӧс, синмыс ыджыд. Пель йылыс гӧна.
Кок гыжйыс кузь да ён. Бӧжыс дженьыд, керыштӧмкодь.
Тӧвся гӧныс небыд да пашкыр.
Гӧныс тшын да сім рӧма, мыш вылас да кокас бура тыдалӧ чутъяс.
Паськалӧм.
Вӧркань ёнджыка паныдасьлӧ Комиын лунвыв районъясын, войвылас - гежӧдджыка.
Сёян.
Вӧркань сёйӧ кӧчьясӧс, шыръяс да лэбачьясӧс.
Вӧралӧ пемыднас да войнас. Вермӧ дыр виччысьны да виччысьтӧг уськӧдчыны кыйдӧс вылас.
Рӧдмӧм.
Вӧрканьлӧн лыдыс содӧ-чинӧ кӧч лыд серти.
Кырсасян кадыс - урасьӧм да рака тӧлысьясӧ. Вайӧ 2-3 каньпиӧс коркӧ ода-кора да лӧддза-номъя тӧлысьясӧ.
Медводдза воас каньпиян олӧны мамыскӧд.
Вӧрканьӧс кыйӧм.
Вӧркань вылӧ вӧралӧны. Комиын шӧркодя дасьтӧны 100 гӧгӧр вӧркань ку. Медуна вӧлӧма 1940-ӧд воын - 202 ку.
Ӧшмӧс.
Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. Сыктывкар, 1999. Т. 2.
2010-ӧд во

2010-ӧд (Кык сюрс дасӧд) во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Сан-Паулу

Сан-Паулу (португал "São Paulo") — тайӧ кар Бразилияын.
Микушев Анатолий Константинович

Микушев Анатолий Константинович (1926—1993) — коми фольклор да литература туялысь, филология наукаясса доктор, критик, СССР-са гижысь котырö пырысь, Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь, РСФСР-са наукаын нимӧдана уджалысь. Батьлӧн вокыс — Айму вӧсна Ыджыд тыш кадся нималана комдив Георгий Микушев.
Олан туй.
Анатолий Микушев чужӧма 1926-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 5-ӧд лунӧ Усть-Сысольск карын. 1934–1943-ӧд воясӧ велӧдчӧма Сыктывкарын 1-ӧд да 2-ӧд номера шӧр школаясын, 1943–1947-ӧд воясӧ — Коми канмуса педагогика институтысь филология факультетын. Пединститут помалӧм бӧрын 1947-ӧд вося моз тӧлысьсянь 1950-ӧд вося кӧч тӧлысьӧдз уджалӧма велӧдысьӧн да директорӧн Сыктывдін районса Ыб шӧр школаын.
1950-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь 1953-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз велӧдчӧма Ленинградын Роч литература Институтса аспирантураын «фольклористика» специальносьт серти. Научнӧй веськӧдлысьнас вӧлӧма нималана эпосовед Астахова Анна Михайловна. 1953-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 5-ӧд лунӧ дорйӧма «Песенное творчество народа коми в советскую эпоху» тема серти филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация. Дорйысьӧм бӧрын уджалӧма СССР наукаяс академияысь Коми филиалын: кыв, литература да история юкӧдса младшӧй научнӧй сотрудник (1953-ӧд во, вӧльгым тӧлысь — 1957, ӧшым тӧлысь), кыв да литература юкӧдса старшӧй научнӧй сотрудник (сэсся Кыв, литература да история институтын литература да фольклор секторын) (1957, ӧшым тӧлысь — 1970, ӧшым тӧлысь).
1970-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунӧ дорйӧма «Генезис и эволюция коми песенного фольклора» тема серти филология наукаясса доктор ним вылӧ диссертация. 1970-ӧд вося ӧшым тӧлысьсянь сійӧс индӧма СССР наукаяс академияысь Коми филиаллӧн Кыв, литература да история институтын литература да фольклор секторса веськӧдлысьӧн. 1972-ӧд воын вуджӧдӧма Кыв, литература да история институтын старшӧй научнӧй сотрудник должносьтӧ (нёрпалӧм вӧсна).
1975-ӧд вося ӧшым тӧлысь 2-ӧд лунсянь 1993-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 11-ӧд лунӧдз — Сыктывкарса канму университетын коми да фин-йӧгра филология кафедраӧн веськӧдлысь. 1977–1978-ӧд воясӧ — Сыктывкарса университетын филология факультетса декан.
Кулӧма 1993-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 11-ӧд лунӧ Сыктывкарын аслас уджалан пызан сайын. Гуалӧма Сыктывкарын Шӧр шойнаын.
Туялан удж.
«Коми йӧзкостса сьыланкывъяс» (1966, 1968, 1971) куим тома удж вӧчӧмысь (Прометей Чисталёв да Юрий Рочевкӧд ӧтвылысь) 1972-ӧд воын сылы сетӧма В.А. Савин нима Коми АССР-са канму премия.
СССР-са гижысь котырын 1959-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь.
Плесовский Фёдор Васильевич

Плесовский Фёдор Васильевич (1920—1988) — коми фольклор туялысь, филология наукаясса кандидат (1951).
Олан туй.
Фёдор Плесовский чужӧма 1920-ӧд вося йирым тӧлысь 1-ӧд лунӧ Усть-Сысольск губернияысь Спаспоруб вӧлӧсьтса Кӧдж грездын (ӧні – Коми Республикаысь Луздор районын Спаспорубса Кӧдж грезд. 1934-ӧд воын помалӧма колхозса том войтырлысь школа, 1937-ӧд воын — Спаспорубса шӧр школа, 1941-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтса кыв да литература факультет. Уджыштӧма роч кыв да литература велӧдысьӧн Нювчимса шӧр школаын кык вежон.
1941-ӧд вося кӧч тӧлысьын сійӧс босьтӧмаӧсь Гӧрд Армияӧ, велӧдчӧма Кардорын лыжнӧй запаснӧй полкын, а сэсся веськалӧма Волхов фронтӧ. Сьӧкыда ранитчӧм бӧрын бурдӧдчӧма Березникын. Сэсся мӧдӧдӧны 9 тӧлысь вылӧ велӧдчыны М. Ломоносов нима военнӧй фельдшеръяслӧн школаӧ. 1943-ӧд вося рака тӧлысьын бара ранитчӧ, пидзӧсӧдзыс воштӧ коксӧ. Бурдӧдчӧ Красноярск крайса Абакан карын 1944-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧдз. 
Армияысь комиссуйтӧм бӧрын воӧ чужан грездас да уджалӧ колхозын счётоводӧн. Регыд мысти заводитӧ уджавны Абъячойын радио вылын редакторӧн, 1945-ӧд вося моз тӧлысьсянь — «Сталинец» районса газетын кывкутысь секретарӧн. Вӧлӧма Вӧрлэдзысь» газетса собкорӧн..
1946–1950-ӧд воясӧ велӧдчӧма Ленинградын Роч литература Институтса аспирантураын «фольклористика» специальносьт серти. Научнӧй веськӧдлысьнас вӧлӧма ставмирса нималан мойд туялысь Пропп Владимир Яковлевич.
1951-ӧд воын Москваын дорйӧма «Сказки народа коми» тема серти филология наукаясса кандидат ним.
1950—1952 воясӧ уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын да Коми канмуса педагогика институтын. 
1952-ӧд вося ода-кора тӧлысь 8-ӧд лунсянь уджалӧ СССРса наукаяс академиялӧн Коми филиалын. Вӧлӧма младшӧй научнӧй сотрудникӧн, аспирантураӧн веськӧдлысьӧн, старшӧй научнӧй сотрудникӧн (1956—1982).
1982-ӧд воын петӧма пенсия вылӧ. Кулӧма 1988-ӧд вося рака тӧлысь 27-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Туясян удж.
Фёдор Плесовский уна во чӧж чукӧртӧма да туялӧма коми йӧзкостса мойдъяс, кӧлысьдырся обрядъяс да бӧрдӧдчанывъяс, шусьӧгъяс да нӧдкывъяс, коми овъяс артманног, иннимъяс, и с.в. Йӧзӧдӧма дас сайӧ небӧг: "Коми мойдъяс, сьыланкывъяс да пословицаяс" (1956); "Коми народные сказки" (1958), "Коми мойдъяс да сьыланкывъяс" (1963), "Коми мойдъяс" (1966), "Свадьба народа коми (обряды и причитания)" монография (1968), "Коми пословицы и поговорки" (1973), "Коми народные загадки" (1975), "Коми народные сказки" (1975), "Коми мойдъяс" (1976), "Коми фразеологизмъяс" (1980), "Коми литература история" монография (1980; соавтор), "Коми шусьӧгъяс да кывйӧзъяс" (1983), "Коми кывтэчасъяс" (1986)", "Комиын овъяс" (1997).
Йӧзӧдтӧмӧн кольӧма «Социальные основы волшебной сказки» монографияыс.
Вуджӧдлӧма Л. Толстойлысь да В. Пановалысь прозасӧ.
Коми Республикаса Национальнӧй архивын да Коми наука шӧринса научнӧй архивын эмӧсь Ф.В. Плесовскийлӧн торъя фондъяс.
Чисталёв Прометей Ионович

Чисталёв Прометей Ионович (1921—1988) — шылада коми фольклор туялысь, шылад тэчысь, искусствоведениеяса кандидат (1974). Батьыс — коми поэт, вуджӧдчысь, критик, велӧдысь Иона Чисталёв.
Олан туй.
Прометей Чисталёв чужӧма 1921 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Нювчим посёлокын (ӧнi — Коми Республикаын Сыктывдiн районса Нювчим). 1938 воын помалӧма Нювчимса шӧр школа. 1938—1940 воясӧ велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтын физика-математика факультетын. 1940 восянь велӧдӧма Визинса шӧр школаын математика.
1940–1946 воясӧ вӧлӧма армияын. Тышкасьӧма Айму вӧсна Ыджыд тышын. Наградитӧма «Боевӧй заслугаысь» да «Германия весьтын вермӧмысь» медальясӧн.
1946—1952 воясӧ велӧдӧма Нювчимса школаын математика, вӧлӧма Сыктывдін районын школаясса инспекторӧн. Уджысь орӧдчытӧг помалӧма Коми канмуса педагогика институтын физика-математика факультет. 1952—1955 воясӧ уджалӧма Сыктывкарса шылада училишӧын велӧдысьӧн. 1955—1957 воясӧ директоралӧма Сыктывкарса шылада училишӧын да сэні жӧ велӧдчӧма. 1958 воын пырӧма велӧдчыны Москваын Гнесиных нима шылада-педагогикаса институтлӧн теоретико-композиторскӧй факультетӧ, но дзоньвидзалун вӧснаыс эновтчӧма велӧдчӧмсьыс да бӧр локтӧма сузучилишӧӧ велӧдны.
1960 вося йирым тӧлысьӧ пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялöн Коми филиаллӧн кыв да литература юкӧдӧ младшӧй научнöй сотрудникöн. 1971 вося ода-кора тӧлысьсянь — Коми канмуса филармонияын художественнӧй веськӧдлысь. 1972 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь — Коми АССР-са культура министерствоысь йӧзкостса творчестволӧн Коми республикаса керкаын фольклорысь методист. 1972 вося йирым тӧлысь 3 лунсянь уджалӧ СССР-са наукаяс академиялöн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтын: медводз младшӧй научнӧй сотрудник, а 1977 восянь — старшӧй научнӧй сотрудник. 1974 воын дорйӧма Ленинградын театр, шылад да кинематограф канмуса институтын «Коми народные музыкальные инструменты (музыкально-этнографическое исследование)» тема серти искусствознаниеса кандидат ним вылö диссертация.
1982 вося лӧддза-номъя тöлысь 14-ӧд лун Прометей Чисталёв петӧма пенсия вылӧ. Кулӧма 1988 вося моз тöлысь 11-ӧд лунӧ Коми Республикаын Сыктывдiн районса Нювчимын.
Туялан удж.
Прометей Чисталёв йӧзӧдіс 100 сайӧ удж.
Челядь фольклор

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;49439&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2012-12-07T19:15:08Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Микол Ӧльӧш&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;102268&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Челядь фольклор – фольклорлӧн асшӧр юкӧн, кытчӧ пырӧны уна сикас темаа да функцияа текстъяс. Жанр артмӧм серти, челядь фольклор ӧтувтӧ произведениеяс, кодъясӧс верстьӧяс сьылӧны челядьлы; произведениеяс, кодъяс вуджисны верстьӧяссянь челядьлы; и зон-посни костын артмӧм текстъяс. Челядь фольклор сӧвмис йӧзкостса педагогикакӧд йитӧдын, сӧвмӧдіс кагалысь вежӧрсӧ да мыгӧрсӧ, сылысь олӧм вылӧ видзӧдласъяссӧ.
Челядь фольклор гöгöрвоöм.
Челядь фольклор понятиеӧн кутісны вӧдитчыны 1860-ӧд воясын. 1920-ӧд вояссянь чужис кык пӧлӧс видзӧдлас «челядь фольклор» объем вылӧ: векни – В.В. Виноградовлӧн, паськыд – О.И. Капицалӧн, коді пыртӧ и мам поэзия.
Коми челядь фольклор туялысьяс да уджъяс.
Коми челядь фольклор туялӧмӧ медыджыд пай пуктіс Ю.Г. Рочев, коді 1974 воын дорйис тайӧ тема сертиыс кандидат ним вылӧ диссертация. Сійӧ вӧзйис жанръяс вылӧ юклӧм, видлаліс налысь аслыспӧлӧслунсӧ. 1969 воын йӧзӧдіс «Челядь сьыланкывъяс да мойдкывъяс» небӧг, кытчӧ пыртіс сӧмын на чукӧртӧм фольклорнӧй материал. Небӧгыс выль пӧв петіс 1994 воын. Челядь фольклор жанръяс вӧлі йӧзӧдӧма и «Коми йӧзкоста сьыланкывъяс» куим томын, мукӧд ӧтувъя фольклор чукӧръясын. 1988 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Коми челядьлӧн важъя ворсӧмъяс» небӧгтор, кытчӧ пыртӧма 16 ворсӧм да некымын пудъясянкыв. Ворсӧмлысь семантика видлалӧма Д.А. Несанелис да В.Э. Шарапов уджъясын. Бӧръя воясас челядь фольклор туялӧ А.Н. Рассыхаев, ёнджыкасӧ ворсӧмкӧд йитчӧм текстъяс – пудъясянкывъяс, ворсана текстъяс, йӧзкостса важся ворсӧмъяс, а сідзжӧ ӧнія кадся челядь фольклор.
Коми челядь фольклор сикасалöм.
Ю.Г. Рочев аслас уджын медводдзаӧн вӧзйис коми челядь фольклор жанръяс юклӧм. Челядь арлыд да йӧзкостса ворсӧмкӧд йитӧд подувъяс вылын сійӧ юкис фольклор жанръяссӧ куим котыр вылӧ:
Медводдза кадас кӧ кага олӧмын медыджыд ин босьтӧ потандорса поэзия (потандорса сьыланкывъяс да бӧрдӧдчанкывъяс), то водзӧсӧ на пыдди челядьлы коланаӧсь произведениеяс, кодъясӧс пыртӧны ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклорӧ. Ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклорӧ пырӧны: лелькуйтчан поэзия – тешъяс, лелькуйтчанкывъяс, чуксасянкывъяс; челядь сьыланкывъяс – вӧр-ва дорӧ шыӧдчанкывъяс, пемӧсъяс дорӧ шыӧдчанкывъяс, вӧр-ва да пемӧс шыяс петкӧдлан сьыланкывъяс, прибауткаяс; челядь мойдъяс – проза мойдкывъяс, мойдкыв сюжета прибауткаяс, сьыланкывъяс-мойдкывъяс.
Неуна быдмыштӧм бӧрын вежсьӧ челядьлӧн репертуар. Челядь ёнджыка заводитӧны ворсны асшӧра. Тайӧ арлыдыскӧд йитӧмаӧсь фольклор текстъяс, кодъясӧс Ю.Г. Рочев пыртӧ челядь ворсана фольклорӧ: ворсан приговоркаяс да припевкаяс, лыддьысянкывъяс, нимтысянкывъяс, поддёвкаяс, кывбертласъяс.
Челядь ворсана фольклор

Челядь ворсана фольклор - челядь фольклор юкöн, кодi йитчöма челядь ворсöмъяскöд.
Пудъясянкыв

Пудъясянкыв - фольклор жанр, пырӧ челядь фольклор жанръяс лыдӧ.
1839-ӧд во

1839 во — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.
1875-ӧд во

1875 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
1865-ӧд во

1865 во – Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.
1890-ӧд во

1890 во — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.
1892-ӧд во

1892 во — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.
Веденньӧ лун

Веденньӧ лун () — коми йӧзкостса календарын вичкоса гажкӧд йитчӧм лун, пасйӧны ӧшым тӧлысь 4-ӧд лунӧ.
Введенньӧ кӧть и веськалӧ Рӧштво видз вылӧ, но позьӧ сёйны чери.
1881—1883-ӧд воясӧ пуысь кыпӧдӧм Введенньӧ вичко вӧлӧма Кӧрткерӧс районса Шойнатыын, а Тистын — часовня.
Катерина лун

Катерина лун () - вичкоса гаж, пасйӧны ӧшым 7 лунӧ .
Катерина лун пасйӧны Койгорт районса Гриваын, Кулӧмдін районса Носимын.
Тайӧ лунас Носимӧ волӧны попъяс Кулӧмдінса вичкосянь. Найӧ юрбитӧны часовняас, кӧні вӧлӧма «Екатерина-мученица» ен.
Тӧвся Ёгорей

Тöвся Ёгорей () - вичкоса гаж, пасйöны ӧшым 9 лунö .
Тöвся Ёгорей - крам празьник Койгорт районса Карвуджӧм грездын.
Тайö празьниксö пасйöны сiдзжö Луздор районысь Сернӧсса Улпонын, кöнi лунсö шуöны "Арсёо Ёгорейöн".
Рӧштво видз

Рöштво видз () - вичкоса нёль виддзысь öти, кодi пансьö вӧльгым 28 лунö да помасьö Рöштво лунö.
Рöштво видз нелямын луна да абу стрöгöй: чери позьö сёйны вежалунö да празьник лунъясö. Видзлöн бöръя вит лунас (тӧвшӧр мöд-квайтöд лунъясö) чери сёйны оз позь. Кöнтусь вый оз видлыны выльлунö, середаö да пекничаö.
Коми небӧг лэдзанін

Коми небöг лэдзанiн — Коми муын небӧг дасьтан да йӧзӧдан медводдза канму уджаланін, коді воссис 1920-ӧд воын.
История.
XXI нэм.
2007 воын "Коми небöг лэдзанiн" бырӧдісны-тупкисны, а овмӧссӧ вузалісны асшӧр уджалысьяслы.
Пинькай

Пинькай (, ) – вöрса лэбач, неуна ыджыдджык пышкайысь. 
Ыджда.
Кузьтаыс 14-18 сантиметр, сьöктанас овлывлö 25 граммöдз. 
Рöм.
Юрыс, сьылiыс, мышкуыс да борд шöрыс югъялана сьöд рöма. Морöс улысладорыс, туша бокыс, кынöмыс, бöж вевдорыс еджыд. Морöс вылысладорыс, бöж йывъясыс гöрдов. Ён нырыс да синмыс сьöдов, кокыс рудов. 
Паськалöм.
Паныдасьлö вöра местаясын Скандинавия муяссянь Камчаткаöдз. Миянын олö парма пасьтала. Поздысьö Печора ковтысын тундраöдз, а сiдзжö Войвыв Уралын, Удораын, Эжва катыдын, Летка ю вожын да мукöдлаын. 
Оланін да поздйысьöм.
Радейтö васöд ньыв пуа-козъяинъяс. Позъяснысö пинькайяс век тэчöны кыдз, коз, пожӧм да мукöд сикас пу вылö, мусяньыс нёль-ö-вит метр вылнаö. Найö гöгрöс сяр кодьöсь, кодлöн вылысладорыс джынвыйöдзыс восьса. Пöжны пуктöны вит-ö-квайт посньыдик кольк. Рöмыс налöн вижов вевъя, ичöтик чутъясöн серöдöма. Борд йылö кыпöдчöм да верстяммыштöм бöрын пинькайпиян öтвывтчöны кельӧбъясö да дыр на лэбалöны чужанiн гöгöртас вӧръясын. 
Сёян.
Кынöмпöтсö пинькайяс перйöны быдмӧгъяс помысь, кокалöны налысь туся кӧйдыссö. Гожӧмнас чöсмасьöны тшöтш и гут-гагйöн.
Тöвйöм.
Кӧч тӧлысьын пинькайяс гырысь кельöбъясöн вешйöны миянысь лунвыв да рытыв-лунвывланьö. Сэсся йирым тöлысь шöрын воöдчöны асланыс быдвося тöвъянiнъясöдз – Лунвыв Европаöдз. А налöн Сибырын гожйысь чой-вокыс тӧвсö коллявны лэбзьöны Гималай гöраясöдз.
Гортын видзöм.
Кыдзи висьталöны лэбачьяслысь олöм-вылöмсö бура тöдысьяс, пинькайяс оз туйны гортын видзöм вылö. Найö зэв полысьöсь, öтдортöны йöзöс да оз сетчыны мевйöдны. Нöшта и сьыланногыс пö тайö кайясыслöн абу зэв мича.
Рöдвуж кыв вылын.
Перымса комияс тылабордасö миян моз жö шуöны "пинькайöн". Кыдзи аддзам, важ коми йöз нимсö сетiгöн мыджсьöмаöсь сылöн чуксасян шыясыслöн аслыспöлöслун вылö. Удмуртъяслöн кывворын татшöм нимыс абу. Найö шуöны лэбачсö ас ногыс: "тэль куака", мый лоö, комиöдны кö, вöрса рака.
Художествоа гижöдын.
«Пинь-пинь... пинь-пинь!..» – кытöнкö коз йылын, кылö, тешкöдчö-пинясьö кöдзыдкöд пинькай, коль гылöдiгтырйи. Тадзи гижö Тима Вень 1919 вося дженьыдик «Во гöгöр кытшовтöм» висьтын, кöнi сёрниыс мунö войвывса лэбачьяслöн сьылöм да чуксасьöм йылысь.
Зулӧб (Кӧрткерӧс район)

Зулӧб () – Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧминын коми грезд.
Фольклор.
Зулӧбын праздничайтлӧмаӧсь Пантелеймон лун, кодӧс пасйӧны моз тӧлысь 9 лунӧ.
География.
Зулӧб пукалӧ Висер юлӧн веськыд берегас Зулӧб ю вомын. Грездсянь Ыджыдвидз шӧрсиктӧдз 6 км, Кӧрткерӧс шӧрсиктӧдз — 81 км, Сыктывкар юркарӧдз — 129 км.
Велӧдӧм.
Коркӧ вӧлӧма улыс тшупӧда школа да челядь видзанін.
Культура.
Ӧні грездас уджалӧ клуб (вӧвлӧм часовня инын).
Парма (Кулӧмдін район)

Парма – Коми Республикаын Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса грезд.
География.
Грезд пукалӧ Кулӧмъюлӧн веськыд берегын, Кулӧмдін шӧрсиктсянь 26 км сайын.
Тӧвся Микӧла

Тöвся Микöла () — вичкоса гаж, кодöс пасйӧны ӧшым 19 лунö.
"Тöвся Микöла" – сура празьник Луздор районса Поруб грездын, Сернöс да Абъячой сиктъясын, Кулöмдiн районса Помӧсдiнын.
Тайö лунсö Абъячойын шуöны "Арся Микöла" и пасйöны куим лун матысса грездъясас: Белявчиын, Ручукын, сэсся – Лукинчиын да Дунайчиын.
Сiдзжö и Помöсдiнын: медводдза лунсö пасйöны сиктас, мöдсö да коймöдсö – Сордйыв да Выльгорт грездъясын.
Спиридон лун

Спиридон лун () - вичкоса гаж, кодӧс пасйӧны ӧшым 25 лунö.
Йöз костын эм примета: шуöны, мый Спиридон лунӧ шондi бергöдчö тулыслань, а ош аслас гуас – мöдар бокас.
Митрей лун

Митрей лун () - вичкоса православнӧй гаж, кодӧс пасйӧны вӧльгым 8 лунӧ.
"Митрей лун" – сура празьник Луздор районса Читаёв сикт улӧ пырысь Вевпонын.
Примета: Митрей дырйи кӧ ваыс (юыс) йи улын, Ёгорей дырйи йи улын жӧ.
Ӧшмӧс.
тя е тук аз съм нейн пратеник за да убия този който дазне да я убиди
Коми овъяс

Коми овъяс — коми зыряналöн да перым комияслöн важъя да öнія овъяс, кодъясöс аслыныс лöсьöдöмаöсь коми йöз.
Ов тэчас.
Тэчас сертиыс коми овъяс öткодьöсь роч овъяскöд. Найö артмöмаöсь нимъяс да прöзвишшöяс дорö роч суффиксъяс содтöмöн (-ин, -ов / - ев, - ских).
Позьö торйöдны нёль сикас ов: 1. Коми кыввужъя овъяс; 2. Роч кыввужъя овъяс; 3. Мортлöн ас нимъясысь артмӧм овъяс; 4. Сёрöн лöсьöдöм коми овъяс.
История.
Кыдзи висьталöны история документъяс, коми овъяс артмисны XV нэмсянь. Тайöс гöгöрвоöдöны сiйöн, мый Коми му (важöн ногöн - Эжваса Перым му) вöлi веськалö Вылькар республика улö, кöнi важöнсянь жö вöлiны ас овъяс.
Рӧштво видзӧ пыран лун

Рöштво видзö пыран лун () - Рöштво видз водзвывса лун, вичкоса православнӧй гаж, кодöс пасйöны вӧльгым 27 лунö.
Рöштво видзö пырöм Висер сиктын шуöны «"Чипан öбедня"».
Томулов чукöртчöны ас пескöн войпук вылö. 
Сэтчö вайöны пызь, яй, блин, либö блинсö пöжалöны сэнi нин öтув. Сёрöнджык матыстчöны зонъяс, кодъясöс гöститöдöны блинöн. 
Кодöс оз лэдзны керкаас, найö пакöсьтитчöны, кыдзи и Вежадыр кадö – кайöны керка вевт вылö тупкöны пач труба, медым тшыныс керкаас петö, пес чипас кисьтöны, ваöн пессö киськалöны. 
Петавлöны ывла вылö да коялöны öта-мöдöс лымйöн.
Кузьма-Демьян лун

Кузьма-Демьян лун () — йӧзкостса гаж, кодӧс пасйӧны вӧльгым тӧлысь 14 лунӧ.
"Кузьма-Демьян лунӧ" эжвайывса сиктъясын том йӧз рытнас чукӧртчӧны братчина вылӧ, кодӧс празднуйтӧны куим лун. Зонъяс медалӧны керка. Нывъяс вайӧны пызь, ид, таг да ӧтвыв пуӧны тагъя сур. 
Юантор пуӧм бӧрын нывъяс сьыланкывйӧн корӧны керка кӧзяинлысь яндӧва. Сэсся нёль ныв стӧкан тыра сурӧн йӧктӧны сьыланкыв улӧ да юӧны. Сьыланкывйӧн жӧ найӧ матыстчӧны кык зон дорӧ подносӧн да мыччӧны налы сур. Юӧм бӧрын зонъяс пуктӧны поднос вылӧ сьӧмтор. 
Та бӧрын нывъяс гӧститӧдӧны мукӧд зонсӧ.
Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын "Кузьма-Демьян лунӧ" ичӧт нывкаяс ветлӧны керкаысь керкаӧ. Найӧс гӧститӧдӧны тшайӧн, ырӧшӧн, няньӧн, калляӧн (идъя чужваысь юантор).
Еремей лун

Еремей лун () - вичкоса гаж, пасйӧны ода-кора 14 лунӧ.
"Еремей лун" йитчӧма гӧра-кӧдзан уджкӧд.
Керчомья сиктса йӧзлӧн вӧлӧма примета: ывлаыс кӧ мича, "Еремей лунӧ" медводдзаысь петӧны гӧрны.
А гӧра-кӧдзан удж колӧ пӧ эштӧдны Доропей лун кежлӧ (лӧддза-номъя 18-ӧд лун).
Доропей лун

Доропей лун () - вичкоса гаж, пасйӧны лӧддза-номъя 18 лунӧ.
"Доропей лун" кежлӧ лунвывса комияс помалӧны нин став гӧра-кӧдзан уджсӧ.
Истан

Истан (, ) – куликъяслöн котырö пырысь шöрпöлöс лэбач. 
Ыджда.
Тушаыс весьтысь неуна кузьджык, сьöктаыс овлывлö 74 граммöдз. Вöсни нырыс юрсьыс кузь. Та вöсна удмурт кывйын лэбачыслöн нимыс "кузьныр". 
Рöм.
Лыа рöмысь рудовджык, истанлöн мышкуыс турунвиж сора, вомöнöн вöсньдик чукля визьясöн серöдлöма. Кынöм улыс еджыд, кокыс вижов, синмыс перкаль.
Паськалöм.
Олö-вылö Европа да Азия пасьтала. Комиын паныдасьлö пöшти был ю вожын: Эжва и Сыктыв, Печора и Мозын ковтысын.
Оласног.
Веськалан кö ва дорö, пыр и казялан тайö визув да сибöдысь лэбачсö. Медъёна радейтöны истанъяс сэтшöм юяс да шоръяс, кодъяслöн дорöсыс изъя либö лыаа, а ва пöлöнас эмöсь тшöкыд кустъяса бурысьяс. Пыжа либö пода мортлöн матыстчигöн истан чепöсйö места вывсьыс да «и-ис... и-ис. и-ис-и-и-ис...» чипсöмöн ва веркöстi лэбзьö мöдарладорас. Татшöм ногöн быттьö чуксалö повзьöдысьсö вуджны ас бöрсяыс. Та серти гöгöрвоана, мыйла рочьяс нимтöны истанöс вуджöдчысьöн – "перевозчикöн". Корсюрö пö истанъяс тшöтш пуксьывлöны ва вылö, медым уялыштны да суналыштны. 
Сёян.
Истан сёйӧ гут-гагӧс да чераньясӧс. 
Поздйысьöм.
Локтöны истанъяс миянö тулыснас, лым сылöм бöрын. Воöм мысти быдöн на пиысь бöрйö аслыс гозпöвсö. Сэсся гозйöдчöм лэбачьяс öтвылысь корсьöны олан места да сэнi и коллялöны гожӧмсö. Мукöд гозъялöн угоддьöö оз сюйсьыны. Поздысьны заводитöны лӧддза-номъя тöлысьын. Ва дорышсянь комын воськов ылнаын кымын кустъяс пöвстысь бöрйöны кос места. Неыджыд гуранö ваялöны коръяс да пуктöны сэтчö льöм рöма чутъяса вижов нёль кольк. Пöжсигас эньыс пукалö куим вежон чöж. Айыс зэв гежöда вежлывлö сiйöс. Кайпияныс борд йылö кыпöдчöны сора тöлысь помын. Недыр мысти матiгöгöрса позтыръяс öтувтчöны дас вита-комына кельöбъясö. 
Тöвйöм.
Моз тöлысь пуксьöм бöрын истанъяс эновтöны чужанiнсö да лэбзьöны шоныд муяслань. Тöвйöны найö Африкаын, Азия лунвылын да Австралияын. 
Рöдвуж кыв вылын.
Перымса комияс лэбачсö шуöны комияс моз жö "истанöн", удмуртъяс шуöны "кузьныр". Коми нимъясыс тöдчöдöны сылысь шыалан аслыспöлöслунсö.
А. Ракинлöн казьтылöмъясысь.
Ичöтдырйи, школаын велöдчигöн на, ачым аддзылi татшöмтор: ыджыд рака уськöдчис истан вылö, кöсйис ловсö босьтны сылысь. И рам лэбачыдлы быть лои юö пырны да пондыны сунавны-сайласьны, мый отсалiс мездмыны «шышкыдлöн» ёсь гыжъясысь.
Һ

Һһ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами, курд, казах, тотара, башкир, калмык, саха, бурят, тофалар да долган кывъясын. Шуанног — [h] либӧ [ɣ].
1991 воӧдз Һ вӧдитчисны азербайджан кирилл анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
h
Ꙣ

Ꙣꙣ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [dʲ] пасйӧм пыдди.
Ꙥ

Ꙥꙥ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [lʲ] пасйӧм пыдди.
Ꙧ

Ꙧꙧ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [mʲ] пасйӧм пыдди.
Ԛ

Ԛԛ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ курд кывйын. Шуанног — [q].
XX нэмлӧн водзӧдз Ԛ вӧдитчисны абхаз анбурын (ӧні Ҟ).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Q
Ԝ

Ԝԝ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ курд да ягноб кывъясын.
Шуанног.
курд — [ʋ]
ягноб — [β̞]
Видзӧдӧй тшӧтш.
W
Ҟ

Ҟҟ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [qʼ].
Ӡ

Ӡӡ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз да уильтин кывъясын. Шуанног — [d͡z].
XIX нэмӧ ӡ вӧдитчисны сван анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ʒ
Ӷ

Ӷӷ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз, нивх, сёлькуп, кет да юпик (Чукоткаса эскимос) кывъясын.
Шуанног.
абхаз — [ɣ], [ʁ], сідзжӧ гижӧны кыдз Ҕ
нивх — [ɢ]
кет — [ɢ], [ʁ]
юпик — [ɢ]
Ԧ

Ԧԧ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тат кывйын. Шуанног — [ʔ].
Ӿ

Ӿӿ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [h].
Ӽ

Ӽӽ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх да ительмен кывъясын. Шуанног — [χ]. Мукӧддырйи Ӽ пыдди гижӧны Ҳ.
Ҳ

Ҳҳ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, абхаз да ительмен кывъясын.
1990-ӧд воясӧдз Ҳҳ вӧдитчисны узбек да каракалпак кирилл анбуръясын (ӧні латин Hh).
Шуанног.
таджик — [h]
узбек — [h]
каракалпак — [h]
абхаз — [ħ]
ительмен — [χ], мукӧддырйи гижӧны кыдз Ӽ
Ӻ

Ӻӻ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [ʁ]. 1932—1937 воясӧ латин анбурын Ӻӻ пыдди гижисны Ꜧꜧ, 1979 воӧдз — диграф гг’.
Ғ

Ғғ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах, башкир, таджик, хакас, нивх да тофалар кывъясын. Шуанног — [ɣ] либӧ [ʁ].
1990-ӧд воясӧдз Ғ ғ вӧдитчисны азербайджан (ӧні латин Ğ ğ), узбек да каракалпак (ӧні латин G‘ g‘) кирилл анбуръясын.
Қ

Ққ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах, уйгур, таджик, шор да тофалар кывъясын. Шуанног — [q].
Абхаз кывйын Қ вӧдитчӧны [kʰ] пасйӧм пыдди.
1990-ӧд воясӧдз Ққ бергаліс узбек да каракалпак кирилл анбуръясын (ӧні латин Qq).
Мукӧддырйи ханты анбурын Қ гижӧны Ӄ пыдди.
Ұ

Ұұ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах кывйын. Шуанног — [u] либӧ [ʊ]. 1957 воӧдз Ұ пыдди гижисны Ӯ.
Ӯ

Ӯӯ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да ягноб кывъясын.
1957 воӧдз Ӯ вӧдитчисны казах анбурын (ӧні Ұ).
Мукӧддырйи Ӯ гижӧны дунган кывйын Ў пыдди.
Сідзжӧ шыпас бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын кузь [uː] пасйӧм пыдди.
Шуанног.
таджик — [ɵ]
шугнан — [əː]
ягноб — [uː], [yː]
Ӣ

Ӣӣ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да ягноб кывъясын. Шуанног — [iː].
Сідзжӧ шыпас бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын кузь [iː] пасйӧм пыдди.
Ө

Өө — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, башкир, казах, кыргыз, уйгур, тыва, саха, долган, тофалар, калмык, бурят, монгол, ханты, сёлькуп, ня-ася, эвен, кет, юкагир кывъясын. Шуанног — [œ] либӧ [ø], монгол кывйын — [o].
Коми-ёдз анбурын ө вӧдитчӧны [ɤ̹̈] пасйӧм пыдди.
1990-ӧд воясӧдз Ө ө бергаліс азербайджан, туркмен, крымтотара (ӧні латин Ö ö) да каракалпак (ӧні латин O’o’) кирилл анбуръясын.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура OE oe.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ɵ
Ѳ
Θ
Ø
Ү

Үү — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, башкир, казах, кыргыз, уйгур, тыва, саха, долган, тофалар, калмык, бурят, монгол, ня-ася, дунган кывъясын. Шуанног — [y] либӧ [ʏ], монгол кывйын — [u].
1990-ӧд воясӧдз Ү ү бергаліс азербайджан (ӧні латин Ü ü) да каракалпак (ӧні латин U’u’) кирилл анбуръясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Y
Υ
Ѵ
Ҕ

Ҕҕ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз, саха да юкагир кывъясын. Шуанног — [ɣ].
Мукӧддырйи абхаз кывйын Ҕ пыдди гижӧны Ӷ.
XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын Ҕ вӧдитчисны осет да сван анбуръясын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен 1844 воӧ.
Ҧ

Ҧҧ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [pʰ].
Мукӧддырйи Ҧ пыдди гижӧны Ԥ.
XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын Ҧ вӧдитчисны осет да сван анбуръясын.
Ԥ

Ԥԥ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [pʰ].
Мукӧддырйи Ԥ пыдди гижӧны Ҧ.
Ҭ

Ҭ ҭ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [tʰ].
Ꚋ

Ꚋꚋ — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын бергаліс абхаз, осет да сван кывъясын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен 1844 воӧ. Шуанног — [tʰ].
1873 — 1938 воясӧ Ꚋ вӧдитчисны чуваш анбурын небыд [c] пасйӧм пыдди.
Ԡ

Ԡԡ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1873 — 1938 воясӧ бергаліс чуваш анбурын небыд [ʎ] пасйӧм пыдди.
Ԣ

Ԣԣ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1873 — 1938 воясӧ бергаліс чуваш анбурын небыд [ɲ] пасйӧм пыдди.
О

Оо (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [o], [ɔ] либӧ [ə]. Лыд пасйӧм — 70.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Латин O
Эллин Ο
Ӫ

Ӫӫ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ханты да эвен кывъясын.
Шуанног.
ханты — [ɵ], [ɞ]
эвен — [ø], [ʏ]
Ӧ

Ӧӧ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ коми, удмурт, мари, алтай, хакас, шор да курд кывъясын.
1995 воӧдз Ӧ бергаліс гагауз кирилл анбурын.
XX нэмлӧн водзӧдз роч кывйын Ӧ мукӧддырйи вӧдитчисны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын [ø] либӧ [ə] шы пасйӧм пыдди: Кӧльнъ — нем. "Köln", Карагӧль — туркм. "Garagöl".
Шуанног.
коми — [ə]
удмурт — [ʌ]
мари — [œ]
алтай — [ø]
хакас — [ø]
шор — [ø]
курд — [u]
Видзӧдӧй тшӧтш.
«Ӧ» коми шыпаслы паметник
Ö
Ӝ

Ӝӝ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] (коми анбурын дж).
Ӟ

Ӟӟ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [d͡ʑ] (коми анбурын дз).
Ӥ

Ӥӥ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [i] сӧмын чорыд д, з, л, н, с, т бӧрын (коми анбурын і).
Ӵ

Ӵӵ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [t͡ʃ] (коми анбурын тш).
Ҹ

Ҹҹ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1991 воӧдз бергаліс азербайджан кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] (ӧнія латин анбурын C). Сідзжӧ Ҹ мукӧддырйи вӧдитчӧны тат да талыш кирилл анбуръясын.
Ҝ

Ҝҝ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1991 воӧдз бергаліс азербайджан кывйын. Шуанног — [ɟ] (ӧнія латин анбурын G).
Ә

Әә — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, башкир, казах, уйгур, тофалар, калмык, дунган, абхаз, курд, ханты, сёлькуп, ня-ася, кет да ительмен кывъясын. Шуанног — [æ], курд кывйын — [ε], дунган кывйын — [ɤ]. Абхаз анбурын ә вӧдитчӧны дженьыд [ʷ] консонантъяс бӧрын пасйӧм пыдди.
1990-ӧд воясӧдз Ә ә бергаліс азербайджан (ӧні латин Ə ə), туркмен (ӧні латин Ä ä), да каракалпак (ӧні латин A’a’) кирилл анбуръясын.
Тотара латин анбурын Ә пыдди гижӧны Ä.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ə
Ӛ

Ӛӛ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ханты кывйын. Шуанног — [ɘ].
Ӱ

Ӱӱ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ мари, ханты, коми-ёдз, алтай, хакас да шор кывъясын. Шуанног — [y].
Ӌ

Ӌӌ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ хакас кывйын. Шуанног — [d͡ʒ].
Ӧнія хакас анбурӧ шыпас пырис 1947 воӧ. 1924—1929 воясӧ Ӌ пыдди гижисны Ј, 1929—1939 вояслӧн латин хакас анбурын вӧдитчисны Ç, 1939—1947 эз торйӧдны Ч шыпасысь.
Ҷ

Ҷҷ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, абхаз а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да ягноб кывъясын. Шуанног — [d͡ʒ], абхаз кывйын — [t͡ʃʼ].
Ꙏ

Ꙏꙏ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ славян кывлӧн транскрипцияын, сьӧкыда кӧ шуны, кутшӧм шыпассӧ гижӧма важ документын: ъ либӧ ь.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ъ, Ь, Ҍ, Ѣ
Ꙇ

Ꙇꙇ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ славян кывлӧн транскрипцияын глагол анбурлӧн иже шыпас () пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эллин ι
Латин ɩ
Ҵ

Ҵҵ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [t͡sʼ].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ТЦ тц.
1844-1923 воясӧ ҵ вӧдитчисны осет кывйын (ӧні цъ). Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.
Абхаз анбурӧ шыпассӧ пыртісны кывтуялысьяс Константин Мачавариани да Дмитрий Гулиа 1892 воӧ.
Ҩ

Ҩҩ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ɥ] либӧ [jʷ].
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ҽ

Ҽҽ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂ].
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ҿ

Ҿҿ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂʼ].
Ꚃ

Ꚃꚃ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [d͡ʑʷ] (ӧнія анбурын ӡә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма эллин ζ шыпасысь.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Кирилл Ѕ
Латин S
Ꚕ

Ꚕꚕ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ħʷ] (ӧнія анбурын хә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ꚍ

Ꚍꚍ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [tʼʷ] (ӧнія анбурын тә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма эллин τ шыпасысь.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ԏ
Ꞇ
Ӂ

Ӂ ӂ — кирилл анбурлӧн шыпас, 1990-ӧд воясӧдз бергаліс молдав (ӧнія латин анбурын g, i да e водзын) да гагауз (ӧнія латин анбурын c) анбуръясын. Шуанног — [d͡ʒ].
Ꚇ

Ꚇꚇ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂ].
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.
Ꚑ

Ꚑꚑ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [t͡ɕʼʷ] (ӧнія анбурын ҵә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ, петӧма ТС тс лигатураысь.
Ꚏ

Ꚏꚏ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [t͡ɕʷʰ] (ӧнія анбурын цә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ꚗ

Ꚗꚗ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ʃʷ] (ӧнія анбурын шә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ꚁ

Ꚁꚁ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [dʷ] (ӧнія анбурын дә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ꚅ

Ꚅꚅ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ʒʷ] (ӧнія анбурын жә).
История.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма ЗЖ зж лигатураысь.
Ӏ

Ӏ, ӏ (бедьтор) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кавказса кывъясын: абазин, адыгей, авар, чечен, галгай, кабарда-черкес, даргин, лак, лезги да табасаран. Шуанног — [ʔ] либӧ [ʕ].
История.
Шыпас артмӧма 1930-ӧд воясӧ, петӧма римса Ⅰ лыдпасысь. Мукӧддырйи ӏ пыдди гижӧны 1.
Булышева Вера Витальевна

Булышева Вера Витальевна (1973) — коми сьылысь, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй.
Вера Булышева чужӧма 1973 вося сора тӧлысь 26 лунӧ Кулӧмдін районса Парч сиктын. Помалӧма Коми Республикаса искусствояс училишӧ, Ипполитов-Иванов нима Москваса шылада педагогика институт. Уджалӧ Коми республикаса филармонияын сьылысьӧн. Та кындзи, 2008 восянь уджалӧ велӧдысьӧн Коми Республикаса искусствояс колледжса сольнӧй да хорӧвӧй йӧзкостса сьылӧм юкӧнын: велӧдӧ студентъясӧс сьывны.
Сьылӧм.
Вера Булышевалӧн репертуарын коми и роч йӧзкостса сьыланкывъяс, а сідзжӧ ӧнія коми да роч авторъяслӧн.
1997 воын пырӧдчылӧма том сьылысьяслӧн «Юрган» йӧзкостса сьыланкыв конкурсӧ.
Унаысь сьыланкывъяснас петкӧдчылӧма «Василей» конкурс-фестиваль дырйи да шедӧдлӧма нимпасъясын местаяс да Гран-при.
Уна во чӧж веськӧдлӧ Сыктывкарын Кулӧмдінса землячествобердса «Медбур кад» котырӧн. 2015 вося косму тӧлысьсянь восьтӧма челядьлы йӧзкостса сьылан школа-студия.
П

Пп (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [p]. Лыд пасйӧм — 80.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Π
Р

Рр (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [r]. Лыд пасйӧм — 100.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эллин Ρ
Латин P
С

Сс (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [s]. Лыд пасйӧм — 200.
История.
Шыпас петӧма эллин "тӧлысь сигма" (Ϲϲ) шыпасысь.
Видзӧдӧй тшӧтш.
C
Ꚓ

Ꚓꚓ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз (ӧнія анбурын ҷ) да осет (ӧнія анбурын чъ) кывъясын. Шуанног — [t͡ʃʼ].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ТЧ тч.
1844-1923 воясӧ ꚓ вӧдитчисны осет кывйын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.
Сідзжӧ XIX нэмӧ Ꚓ бергаліс коми анбурын (ӧні ч либӧ чч).
Ԭ

Ԭԭ — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ Ԭ бергаліс коми анбурын (ӧні дч). Шуанног — [d͡ʑ].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ДЧ дч.
Ꚉ

Ꚉꚉ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз (ӧнія анбурын ӡ) да осет (ӧнія анбурын дз) кывъясын. Шуанног — [ʣ].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ДЗ дз.
XIX нэмӧ ꚉ вӧдитчисны осет кывйын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.
Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.
Сідзжӧ XIX нэмӧ Ꚉ бергаліс коми анбурын (ӧні дз).
Ԫ

Ԫԫ — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ Ԫ бергаліс коми да осет анбуръясын (ӧні дж). Шуанног — [d͡ʒ].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ДЖ дж.
Ꙡ

Ꙡꙡ — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны вылькарса важ славян сёрнисикасын, кӧні эз торйӧдны ц да ч, кыкнан шы пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ц
Џ
Ч
Ꙕ

Ꙕꙕ — кирилл анбурлӧн шыпас, XII—XV нэмъясӧ Болгарияын мукӧддырйи бергаліс важ славян кывйын Ю пыдди. Шыпас петӧма эллин ΟΙ диграфысь.
Ю (шыпас)

Юю (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ju] либӧ [y].
История.
Шыпас петӧма эллин ΙǑ лигатураысь.
Серб кирилл анбурын ю вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні ју).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙕ
Ꙗ

Ꙗꙗ — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ja] либӧ [a] небыд консонантъяс бӧрын.
История.
Шыпас петӧма ІА іа лигатураысь.
Болгар да серб кирилл анбуръясын ꙗ вӧдитчисны XIX нэмӧдз. Ӧні бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Я
Ѥ

Ѥѥ — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [je] либӧ [e] небыд консонантъяс бӧрын.
История.
Шыпас петӧма ІЄ іє лигатураысь. XIX нэмӧ Ѥ мукӧддырйи гижисны кыдз ІЕ іе лигатура.
Роч кывйын Ѥ вӧдитчисны XV нэмӧдз. 
Серб кирилл анбурын шыпас вӧдитчисны XVII нэмӧдз. Болгар кывйын ѥ мукӧддырйи бергаліс XIX нэмӧ.
Ѯ

Ѯѯ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс роч кывйын XVIII нэмӧдз, ӧні бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын. Шыпас петӧма эллин ξ шыпасысь. Шуанног — [ks]. Лыд пасйӧм — 60.
Ѱ

Ѱѱ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс роч кывйын XVIII нэмӧдз, ӧні бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын. Шыпас петӧма эллин ψ шыпасысь. Шуанног — [ps]. Лыд пасйӧм — 700.
Ѳ

Ѳѳ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [f] либӧ (лунвыв славян кывъясын) [t]. Лыд пасйӧм — 9.
История.
Роч кывйын 1918 воӧдз ѳ вӧдитчисны ф пыдди эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ "орѳографія" — ορθογραφία, Ѳеодоръ" — Θεόδωρος (ӧткодялӧй: Філіппъ" — Φίλιππος).
Украин анбурын Ѳ бергаліс 1857 воӧдз.
Румын кирилл анбурын Ѳ бергаліс 1860 воӧдз.
Вичко славян кывйын Ѳ вӧдитчӧны эллин пыртӧм кывъясын; XVII нэмӧдз Ѳ да Ф вӧдитчисны торйӧдтӧг.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Θ
Ɵ
Ө
Ѵ

Ѵѵ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [i] либӧ [v]. Лыд пасйӧм — 400.
История.
Роч кывйын 1918 воӧдз ѵ вӧдитчисны и пыдди неуна эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ: "мѵро, сѵнодъ, ѵпостась". Мукӧддырйи Ѵ гижисны рим V лыдпас пыдди.
Вичко славян кывйын вӧдитчӧны эллин пыртӧм кывъясын, да ас нимъясын (). диакритика пастӧг шуӧны кыдз [v]; ижица диакритика пасӧн, пример вылӧ шуӧны кыдз гора [i].
Серб кирилл анбурын ѵ вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Румын кирилл анбурын Ѵ бергаліс 1860 воӧдз.
1844—1923 воясӧ Ѵ вӧдитчисны осет кирилл анбурын (ӧні Ы).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин V
Латин Y
Кирилл Ү
Эллин Υ
У

Уу — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [u] либӧ (казах кывйын) [w].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙋ
Т

Тт (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t]. Лыд пасйӧм — 300.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эллин Τ
Латин T
Ф

Фф (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [f]. Лыд пасйӧм — 500.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Φ
Х

Хх (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [x]. Лыд пасйӧм — 600.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин X
Эллин Χ
Ц

Цц (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t͡s]. Лыд пасйӧм — 900.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙡ
Џ
Ч

Чч (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t͡ʃ], [t͡ɕ] либӧ [ʂ]. Лыд пасйӧм — 90.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ɥ
Ҁ

Ҁҁ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Бергалӧ сӧмын лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 90.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ϙ
Ϟ
Я

Яя (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ja] либӧ [æ].
История.
Шыпас петӧма Ѧ шыпасысь.
Серб кирилл анбурын я вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні ја).
Видзӧдӧй тшӧтш.
R
Ꙗ
Ѧ

Ѧѧ (ичӧт юс) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɛ̃], сёрӧнджык [ja] либӧ [æ].
История.
Роч кывйын 1708 воӧдз ѧ вӧдитчисны я пыдди.
Ӧні Ѧ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын.
Румын кирилл анбурын Ѧ бергаліс 1860 воӧдз [ja] пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѩ
Я
Ѩ

Ѩ ѩ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын. Шуанног — [jɛ̃].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѧ
Ѭ

Ѭѭ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын. Шуанног — [jɔ̃]. Болгар анбурын Ѭ вӧдитчисны 1910-ӧд воясӧдз ӧнія йъ пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѫ
Ѫ

Ѫѫ (ыджыд юс) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɔ̃].
История.
Болгар анбурын ѫ ("голям юс") бергаліс 1945 воӧдз ӧния ъ либӧ а пыдди.
Ӧні Ѫ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын ыджыд лунся радзын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѭ
Ь

Ьь (небыд пас, важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног: важӧн — [ĭ], ӧні небзьӧдӧ воддза консонантъяс.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ъ, Ꙏ, Ҍ, Ѣ
Ъ

Ъъ (чорыд пас, важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног: важӧн — [ŭ], ӧні [j].
История.
Роч кывйын 1918 воӧдз ъ вӧдитчисны кыв помын чорыд консонантъяс бӧрын, а сідзжӧ кыдз торйӧдан пас. Ӧні шыпас вӧдитчӧны сӧмын кыдз торйӧдан пас.
Болгар анбурын Ъ ("ер голям") бергалӧ [ɤ̞] шы пасйӧм пыдди. 1945 воӧдз ъ вӧдитчисны сідзжӧ кыв помын кыдз роч кывйын.
Вичко славян кывйын ъ вӧдитчӧны кыдз рочын 1918 воӧдз.
Серб кирилл анбурын Ъ вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Украин, беларус да македон кывъясын Ъ пыдди гижӧны ’. Сідзжӧ мукӧддырйи гижисны ’ и роч кывйын XX нэмӧ.
Славян кывъясысь ӧтдор Ъ вӧдитчӧны уна финн-йӧгра, тюрк да кавказса кирилл анбуръясын.
Румын кирилл анбурын Ъ бергаліс 1860 воӧдз (ӧні ă).
Таджик кывйын Ъ ("айн") вӧдитчӧны сӧмын араб пыртӧм кывъясын: "калъа" (изкар), "раъд" (гым).
Мокша анбурын Ъ бергалӧ [ɤ] либӧ [ə] пасйӧм пыдди: "ърьвя" (гӧтырпу), "ърдаз" (няйт).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙏ, Ь, Ҍ, Ѣ
Ѣ

Ѣѣ (важ слав. либӧ ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [æ] либӧ [i͡e].
История.
Роч анбурын 1918 воӧдз Ѣ вӧдитчисны Е пыдди ӧткымын кывъясын.
Вичко славян кывйын ѣ вӧдитчӧны кыдз рочын 1918 воӧдз.
Болгар кывйын ѣ ("е двойно") бергаліс 1945 воӧдз ӧния е либӧ я пыдди.
Мукӧддырйи ӧнія Рочмуын да Болгарияын гижӧны важ гижанногӧн (пример вылӧ, рекламаын), но тшӧкыда торксьӧма.
Серб кирилл анбурын Ѣ вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Украин кывйын Ѣ сідзжӧ вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні і либӧ ї). Рытыввыв Украинаын, а сідзжӧ русин кывйын Ѣ бергаліс 1945 воӧдз.
Румын кирилл анбурын Ѣ ("eati") бергаліс 1860 воӧдз (ӧні ea).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙏ, Ъ, Ь, Ҍ
Ꙓ

Ꙓꙓ — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [jæː] либӧ [jeː] кыв водзын да гора шыпасъяс бӧрын: .
История.
Шыпас петӧма ІѢ іѣ лигатураысь, вӧдитчисны сӧмын 1073 воӧ "Святославлӧн Изборник" небӧгын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѣ
Ы (шыпас)

Ыы (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɨ], [ɯ] либӧ [ɤ].
История.
Шыпас петӧма ЪІ ъі, ЪИ ъи, ЬІ ьі либӧ ЬИ ьи лигатураысь.
Серб да болгар анбурын Ы вӧдитчисны XIX нэмӧдз.
Украин кывйын Ы пыдди гижӧны И.
Русин анбурын Ы вермӧ гижсьыны небыд шыяс бӧрын (кыдз и комиын, но абу рочын), пример вылӧ, "синьый" — лӧз.
Славян кывъясысь ӧтдор Ы вӧдитчӧны уна финн-йӧгра, тюрк да монгол кирилл анбуръясын.
Румын кирилл анбурын Ы ("ieri") бергаліс 1860 воӧдз (ӧні â либӧ î).
Ꙋ

Ѹ ѹ либӧ Ꙋꙋ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [u].
История.
Шыпас петӧма эллин ΟΥ лигатураысь.
Румын кирилл анбурын Ꙋ ("ucu") бергаліс 1860 воӧдз (ӧні u).
Ӧні Ꙋ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын (ѹ диграф кыв водзын, ꙋ лигатура шӧрын да помын), та шыпасысь петӧма ӧнія кирилл У.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ȣ
У
Ѵ
Ꙩ

Ꙩꙩ (син пӧла О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди ("син") кывйын, а сідзжӧ кыв водзын да гора шыяс бӧрын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Ꙫ

Ꙫꙫ (синма О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди ("синъяс") кывйын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙩ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Ꙭ

Ꙭꙭ (синма О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди ("синъяс") кывйын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, ꙮ
ꙮ

ꙮ (уна синма О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди ("уна синма серафимъяс") кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ
Ꚛ

Ꚛꚛ (креста О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди ("гӧгӧртас, матігӧгӧр") кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Ꚙ

Ꚙ ꚙ (кыка О) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын О пыдди (кыкӧн), (кыкнан) да (дас кык) кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꙭ, ꙮ
Ꝏ
Ѻ

Ѻѻ (паськыд Он) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [o].
Ӧні Ѻ бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын О пыдди:
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Истомина Анна Юрьевна

Истомина Анна Юрьевна (1964) — перым коми гижысь.
Олан туй.
Анна Истомина чужӧма 1964 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Кудымкарын. Школа помалӧм бӧрын уджалӧма заводын. Уджысь орӧдчытӧг помалӧма Перым-Коми видз-му 
овмӧс техникум да А.М. Горький нима литература институт.
1993—2005 воясын вӧлӧма челядьлы «Силькан» журналса шӧр редакторӧн. 2004—2007 воясын веськӧдлӧма Перым-Коми кытшса гижысь котырӧн.
Гижан удж.
Медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдлӧма 1981 воын «Парма» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Литературная Россия» газетын, Перым обласьтса да мукӧд регионса газет-журналъясын, ӧтувъя сборникъясын.
Йӧзӧдӧма 7 асшӧр небӧг. 
1994 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.