tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
ĸ

Kʼĸ (kra) — латин анбурлcodice_1н шыпас, бергалcodice_2с гренланд кывcodice_3ын 1973 воcodice_1дз, codice_1нcodice_2 codice_7 пыдди гижcodice_1ны q. codice_9нcodice_2 codice_7 вcodice_1дитчcodice_1ны сcodice_1мын нунатсиавуммиутут кывcodice_3ын (Канадаса инуит сcodice_16рнисикас Лабрадор кcodice_1дж вылын). Шуанног — [q].
Видзӧдӧй тшӧтш.
κ
Ÿ

Ÿÿ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, маддяр, немеч кывъясын ас нимъясын. Мукӧддырйи нидерландса кывйын ÿ гижӧны ij пыдди. Сідзжӧ ÿ ij пыдди важӧн гижисны немеч кывйын. Англичан кывйын Ÿ корсюрӧ вӧдитчӧны эллин нимъяслӧн транслитерация пыдди. Тлингит кывйын Ÿ шыӧн пасйӧны [ɰ].
Примеръяс.
франсуз — "Aÿ, Faÿ-lès-Nemours, Freÿr, L’Haÿ-les-Roses, Moÿ-de-l’Aisne; Jules Balaÿ, Ysaÿe"
маддяр — "Hutÿra Ferenc, Harasztÿ István, Danÿ Margit, Méhelÿ Lajos, Isabella von Croÿ-Dülmen"
немеч — "von Meÿenn, Zeÿn, Boÿens, von Croÿ, Deboÿ, Meÿer, Weÿer"
англичан — "Artaÿctes" (Ἀρταΰκτης), Taÿgetus (Ταΰγετος)
Ï

Ïï — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, каталан, галис, кӧмри, нидерландса, африкаанс, динка, лунвыв саами кывъясын. Сідзжӧ Ï корсюрӧ вӧдитчӧны англичан анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ї
Ë

Ëë — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ штип, кашуб, латин, франсуз, ладин, нидерландса, африкаанс, люксембург, уйгур, тагалог кывъясын. Мукӧддырйи Ë вӧдитчӧны англичан да немеч кывъясын, а сідзжӧ квенья кывлӧн латин транслитерацияын.
Шуанног.
штип — [ə]
кашуб — [ə]
люксембург — [ə]
ладин — [ɜ]
уйгур — [e]
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ё
Ŧ

Ŧŧ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ войвыв саами анбурын. Шуанног — [​θ​].
Визя Đ

Đđ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ войвыв саами, анараш саами, колтта саами, хорват, серб (латин анбурын), словен (ас нимъясын), въет, джарай кывъясын.
Шуанног.
саами — [ð]
хорват — [dʑ]
серб — [dʑ]
въет — [ɗ] либӧ [ʔd]
джарай — [ɗ] либӧ [ʔd]
Ė

Ėė — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва анбурын. Шуанног — [​eː​]. Сідзжӧ Ė вӧдитчӧны немеч кывлӧн кӧльнса сёрнисикасын.
История.
Литва анбурӧ шыпассӧ пыртіс гижысь Даниил Клейн XVII нэмӧ.
Ę

Ęę — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, поляк, ӧвдаль, навахо, мӧскоги кывъясын.
Шуанног.
поляк — [ɛ̃], [ɛn], [ɛŋ], [ɛm], [ɛ]
литва — [æː]
История.
ę (лат. e caudata — бӧжа e) вӧдитчисны шӧрнэмса латин, важ скандинав да ирландса кывъясын ea, ae либӧ æ пасйӧм пыдди.
Ą

Ąą — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, поляк, кашуб, ӧвдаль, навахо, мӧскоги кывъясын.
Шуанног.
Kill
поляк — [ɔ̃], [ɔn], [ɔŋ], [ɔm], [ɔ]
кашуб — [õ], [ũ]
литва — [ɑː], [æː]
Į

Įį — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, ӧвдаль, навахо, мӧскоги кывъясын. Шуанног литва кывйын — [iː].
Ų

Ųų — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, ӧвдаль да ӧткымын америкаса вужвойтырлӧн кывъясын. Шуанног литва кывйын — [uː].
Ǫ

Ǫǫ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, навахо, мӧскоги да ӧткымын мӧд америкаса вужвойтырлӧн кывъясын.
Ū

Ūū — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, литва, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити, маршалл кывъясын.
Шуанног.
латыш — [uː]
литва — [uː]
маршалл — [​ʊ]
Ī

Īī — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити кывъясын. Шуанног — [iː].
Ā

Āā — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити, маршалл кывъясын. Шуанног — [aː].
Ō

Ōō — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити, маршалл кывъясын. 1946 воӧдз Ō сідзжӧ вӧдитчӧны латыш анбурын пыртӧм кывъясын. Шуанног — [ɔː].
Ē

Ēē — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити кывъясын. Шуанног — [eː], [æː].
Ȳ

Ȳȳ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ англичан, латин, керновса, лив кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [yː].
Ŗ

Ŗŗ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ лив кывйын. 1946 воӧдз Ŗ сідзжӧ вӧдитчисны латыш анбурын. 
1931—1937 воясӧ Ŗ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын. Шуанног — [rʲ].
Ļ

Ļļ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал да лив кывъясын. Шуанног — [​ʎ].
1931—1937 воясӧ Ļ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [lʲ].
Ņ

Ņņ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал да лив кывъясын. Шуанног — [​​ɲ​].
1931—1937 воясӧ Ņ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [nʲ].
Ģ

Ģģ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш да латгал кывъясын. Шуанног — [​​​ɟ​].
Ķ

Ķķ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш да латгал кывъясын. Шуанног — [​​​​c​​].
Ǥ

Ǥǥ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами кывйын, а сідзжӧ кыв туялысьясӧн прото-герман кывлӧн реконструкцияын. Шуанног — [ɣ]. Важӧн Ǥ сідзжӧ вӧдитчӧны войвыв саами да важ скандинав анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꞡ
Ǧ

Ǧǧ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами, сиу, тамазигхт, кабил кывъясын. Сідзжӧ Ǧ вӧдитчисны XIX нэмӧдз чех да словак анбурын [g] шы пасйӧм пыдди.
Шуанног.
колтта саами — [ɟ͡ʝ]
сиу — [ʁ]
тамазигхт — [d͡ʒ]
кабил — [d͡ʒ]
Ǩ

Ǩǩ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами да лаз кывъясын.
Шуанног.
колтта саами — [c͡ç]
лаз — [kʼ]
Ʒ

Ʒʒ (ezh) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами да ӧткымын африкаса кывъясын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. 1932—1936 воясӧ Ʒ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Дз). Шуанног — [d͡z].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ӡ
Ǯ

Ǯǯ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами да лаз кывъясын. 1989—2007 воясӧ Ǯ вӧдитчисны ливвик карел анбурын. Шуанног — [d͡ʒ].
Ʃ

Ʃʃ (esh) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын. Шуанног — [ʃ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Σ
Ȝ

Ȝȝ (yoȝ либӧ yogh) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс шӧр англичан кывйын. Сідзжӧ вӧдитчисны шӧрнэмса керновса кывйын.
Шуанног.
шӧр англичан — [j], [ɡ], [ɣ], [x], [ç], [w]
керновса — [ð]
Видзӧдӧй тшӧтш.
З
Ƿ

Ƿƿ (ƿynn, ƿen, wynn либӧ wen) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ англичан кывйын. Шуанног — [w].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꝩ
Ƕ

Ƕƕ (ƕair, hwair, huuair либӧ hvair) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс гот кывлӧн транскрипцияын 𐍈 () шыпас пыдди. Шуанног — [hʷ] либӧ [ʍ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ԋ
Ƣ

Ƣƣ (gha) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс 1920—1940-ӧд воясӧ азербайджан, тотара, башкир, казах, уйгур, узбек, таджик, саха, тыва кывъясын. Шуанног — [ɣ] либӧ [ʁ].
Ț

Țț — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [t͡s]. Сідзжӧ Ț вӧдитчӧны лив анбурын. 1931—1937 воясӧ Ț вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын.
Ș

Șș — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [ʃ]. 1931—1937 воясӧ Ș вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын.
Ă

Ăă — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын да въет кывъясын. Сідзжӧ Ă вӧдитчисны 1972 воӧдз малай анбурын [ə] шы пасйӧм пыдди.
Шуанног.
румын — [ə]
въет — [a]
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ӑ
Â

Ââ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, португал, франсуз, фурлан, валлон, кӧмри, фриз, колтта саами, анараш саами, турок, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Â вӧдитчӧны серб да хорват кывъясын, а сідзжӧ синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног.
франсуз — [ɑ] либӧ [a]
фурлан — [ɑː]
португал — [ɐ]
румын — [ɨ]
кӧмри — [aː]
анараш саами — [ɐ]
колтта саами — [ɐ]
въет — [ɜ]
джарай — [ɨ]
Î

Îî — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, итальян, франсуз, фурлан, валлон, африкаанс, кӧмри, турок, курд кывъясын. Мукӧддырйи Î вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног.
румын — [ɨ]
фурлан — [iː]
кӧмри — [iː]
турок — [iː] араб пыртӧм кывъясын
курд — [iː]
Ô

Ôô — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, кӧмри, словак, кашуб, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Ô вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног.
франсуз — [o]
португал — [o]
кӧмри — [oː]
словак — [u̯o]
кашуб — [⁠ɞ]
въет — [ɤ]
джарай — [oː]
Ê

Êê — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, фурлан, кӧмри, нидерландса, африкаанс, курд, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Ê вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног.
франсуз — [ɛ]
фурлан — [e] либӧ [ɛː]
португал — [e]
кӧмри — [eː]
африкаанс — [ɛ]
нидерландса — [ɛ] франсуз пыртӧм кывъясын
курд — [e]
въет — [e]
джарай — [eː]
Ŷ

Ŷŷ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри кывйын, шуанног — [iː], [ɪː], [ɨː] либӧ [əː]. Важӧн Ŷ вӧдитчисны бырӧм тупи кывйын Бразилияын [ɨ] шы пасйӧм пыдди.
Ŵ

Ŵŵ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри кывйын, шуанног — [uː]. Сідзжӧ Ŵ вӧдитчӧны ньянджа кывйын [β] шы пасйӧм пыдди.
Ɔ

Ɔɔ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ɔ]. Важӧн Ɔ вӧдитчисны юкатек майя кывйын [t͡sʼ] шы пасйӧм пыдди.
Ɛ

Ɛɛ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ε]. Сідзжӧ Ɛ вӧдитчӧны тамазигхт да кабил кывъясын [ʕ] шы пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
ε
Ԑ
Ħ

Ħħ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ мальта кывйын.
Ɣ

Ɣɣ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ динка, эве, тамазигхт да кабил кывъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
γ
Ł

Łł — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, кашуб, улыс сорб, вылыс сорб, беларус (латин анбурын), венет, навахо, зуни кывъясын.
1921 воӧдз шыпас вӧдитчисны латыш анбурын (ӧні Ļ).
Сідзжӧ Ł вӧдитчисны украин латин анбурлӧн балаясын.
Шуанног.
поляк — [w], важӧн [ɫ]
вылыс сорб — [w]
улыс сорб — [w]
беларус — [ɫ]
латыш — [ʎ]
венет — [ɰ], [ɛ̆]
навахо — [ɬ]
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ƚ, Ⱡ, Ɬ, Ɫ
Ż

Żż — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, кашуб да мальта кывъясын.
Мукӧддырйи поляк кывйын Ż пыдди гижӧны Ƶ.
Шуанног.
поляк — [ʐ] либӧ [ʂ]
кашуб — [ʒ]
мальта — [z]
Ƶ

Ƶƶ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс 1920—1940-ӧд воясӧ азербайджан, тотара, башкир, уйгур. узбек, таджик, саха, тыва, монгол, карел кывъясын. 
1932—1936 воясӧ Ƶ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Ж). 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын, а 1936—1937 ижора кывйын.
Сідзжӧ шыпас бергалӧ чечен латин анбурын.
Мукӧддырйи Ƶ гижӧны поляк кывйын Ż пыдди.
Шуанног.
тотара — [ʒ]
узбек — [ʒ]
саха — [ʒ]
монгол — [d͡ʒ]
таджик — [ʒ]
чечен — [ʒ]
карел — [ʒ]
Ź

Źź — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, улыс сорб, беларус (латин анбурын), черногор кывъясын.
Шуанног.
поляк — [ʑ]
улыс сорб — [ʑ]
беларус — [zʲ]
Ś

Śś — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, улыс сорб, беларус (латин анбурын), черногор кывъясын.
Шуанног.
поляк — [ɕ]
улыс сорб — [ɕ]
беларус — [sʲ]
Ń

Ńń — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, улыс сорб, беларус (латин анбурын), кашуб кывъясын. Шуанног — [ɲ]. Сидзжӧ Ń вӧдитчӧны юлев саами кывйын [ŋ] шы пасйӧм пыдди.
Ć

Ćć — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, вылыс сорб, улыс сорб, хорват, серб (латин анбурын), словен (ас нимъясын), беларус (латин анбурын) кывъясын.
Шуанног.
поляк — [t͡ɕ]
вылыс сорб — [ʧ]
улыс сорб — [ʧ]
хорват — [ʨ]
Видзӧдӧй тшӧтш.
С́
Ŭ

Ŭŭ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эсперанто, джарай да беларус (латин анбурын) кывъясын.
Шуанног.
эсперанто — [u̯] либӧ [w]
джарай — [u]
беларус — [u̯]
Ĺ

Ĺĺ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ словак анбурын. Шуанног — [l̩ː].
Ľ

Ľľ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ словак анбурын. Шуанног — [ʎ].
Ŕ

Ŕŕ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ словак, улыс сорб да брауи кывъясын.
Важӧн эускара кывйын ŕ гижисны rr пыдди.
Шуанног.
словак — [r̩ː]
улыс сорб — [rʲ]
брауи — [ɽ]
Û

Ûû — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, фурлан, африкаанс, кӧмри, турок, курд кывъясын. Мукӧддырйи Û вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.
Шуанног.
фурлан — [uː]
кӧмри — [ɨː] либӧ [iː]
курд — [ʉ]
Ʋ

Ʋʋ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эве кывйын. 1931—1955 воясӧ шыпас вӧдитчисны шона анбурын. Шуанног — [β].
Ƒ

Ƒƒ — латин анбурлӧн шипас, бергалӧ эве кывйын. Шуанног — [ɸ].
Ĉ

Ĉĉ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эсперанто кывйын. Шуанног — [t͡ʃ].
Ĝ

Ĝĝ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эсперанто кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] либӧ [d͡ʐ]. Сідзжӧ Ĝ вӧдитчӧны алеут кывйын [ʁ] шы пасйӧм пыдди.
Ĥ

Ĥĥ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эсперанто кывйын. Шуанног — [x] либӧ [χ].
Ŝ

Ŝŝ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эсперанто кывйын. Шуанног — [ʃ] либӧ [ʂ].
Ĵ

Ĵĵ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эсперанто кывйын. Шуанног — [ʒ] либӧ [ʐ].
Ò

Òò — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ итальян, каталан, окситан, ломбард, гаити креол, шотландса, кӧмри, кашуб, въет кывъясын.
Шуанног.
кашуб — [wɛ]
окситан — [ɔ]
ломбард — [ɔ]
гаити креол — [ɔ]
кӧмри — [ɔ]
шотландса — [ɔː]
À

Àà — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, окситан, галис, португал, итальян, гаити креол, шотландса, кӧмри, въет кывъясын. Англичан анбурын À мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.
Ù

Ùù — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, итальян, шотландса, кашуб, въет кывъясын.
Шуанног.
кашуб — [wu], [wʉ]
шотландса — [uː]
Ì

Ìì — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ итальян, шотландса, кӧмри, въет, на'ви кывъясын.
È

Èè — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ итальян, каталан, окситан, шотландса, въет кывъясын. Шуанног — [ɛ]. Англичан анбурын È мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын, а сідзжӧ кывбуръясын.
Ỳ

Ỳỳ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри да въет кывъясйын. Сидзжӧ Ỳ вӧдитчӧны тимбира кывйын Бразилияын.
Ċ

Ċċ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ мальта кывйын. Шуанног — [t͡ʃ]. Важӧн ċ вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні ch, шуанног — [x] либӧ [ç]). Сідзжӧ шыпас бергалӧ чечен латин анбурын [tsʼ] шы пасйӧм пыдди.
Ġ

Ġġ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ мальта кывйын. Шуанног — [d͡ʒ]. Важӧн ġ вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні gh, шуанног — [ɣ] либӧ [j]). Сідзжӧ шыпас бергалӧ чечен латин анбурын [ʁ] шы пасйӧм пыдди.
Финикия кыв

Финикия кыв (𐤃𐤁𐤓𐤉𐤌 𐤊𐤍𐤏𐤍𐤉𐤌 "dabarīm Kanaʿanīm") — тайӧ бырӧм семит кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны V нэмӧдз Шӧрму саридз доръяс вылын.
Этруск кыв

Этруск кыв — тайӧ войвыв Италияын бырӧм кыв (олӧма 180 воӧдз м.э.). Анбур — важ итал.
1 - θu
2 - zal
3 - ci
4 - śa
5 - maχ
6 - huθ
7 - semϕ
8 - cezp
9 - nurϕ
10 - śar
Чувьюров Василий Николаевич

Чувьюров Василий Николаевич (Кузнец Вась; 1938—2019) — коми шылад тэчысь. Чойыс, Чувьюрова Лидия Даниловна, сідзжӧ тӧдса кыдзи шылад тэчысь.
Олан туй.
Чужӧма 1938-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктын. Батьыс вӧлӧма дорччысьӧн (кузьнечӧн), та вӧсна сійӧс кутісны шуны Кузнеч Васьӧн. Мамыс вӧлӧма мӧс лысьтысьӧн, семьяас быдмӧма 4 кага: 2 вок да 2 чой.
7 класс помалӧм бӧрын, кор сылы вӧлӧма 15 арӧс, сійӧс муртса абу лыйлӧмаӧсь сыысь, мый гижӧма И.В. Сталинлы письмӧ да дорйӧма ассьыс ёртсӧ, кодӧс лыйлӧмаӧсь. Отсалӧма сійӧ, мый мӧдӧдчӧма велӧдчыны ФЗУ-ӧ (Фабрика-завод училишӧ). Кочегаритӧма. Ленинградса экспедиция котыркӧд вуджӧма Урал гӧраяс, велӧдчӧма Ташкентын.
Армия бӧрын комсомол путёвка серти уджалӧма Казахстанын: кыпӧдӧма эжа му, нёль во комбайнёралӧма Казахстанын Кустанай обласьтса Карабалык районын. Уджавлӧма Челябинскын механическӧй заводын дорччысьӧн.
Сыктывкарӧ воӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Культпросветучилишӧ (ӧні — В.Т. Чисталёв нима Коми Республикаса культура колледж), кытысь во велӧдчӧм бӧрын вӧтлӧмаӧсь со татшӧм кывъясӧн: «низкий идейный уровень творчества и идеологически вредные песни». Ас пыдди велӧдчыны вайӧма Лидия чойсӧ.
Чужанінас, Кулӧмдін районса Дереваннӧй сиктӧ, воӧм бӧрын уджалӧма совхозын бригадирӧн: кыпӧдӧма картаяс.
Кулӧма 2019-ӧд вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунӧ.
Шылад тэчӧм.
Аслас олӧмын гижӧма 400 сайӧ сьыланкыв, на лыдын ветымыныс рочӧн. Паськыда нималӧны татшӧм сьыланкывъяс, кыдзи «Август тӧлысь» (кывъясыс А.П. Мишариналӧн), «Эжваса вальс» (кывъясыс С.А. Поповлӧн), «Козин» (кывъясыс В.Л. Бабинлӧн), и с.в.
Ачыс гижӧ жӧ кывбуръяс да на дорӧ сьыланкывъяс: «Эжва вылын», «Вӧрын ветлӧ ош», «Коми танго» и с.в.
Василий Чувьюров вӧлі «Василей» республикаса гаж котыртысьяс лыдын.
Уна во чужан сиктас веськӧдлӧ «Коми аньяс» сьылан котырӧн, коді босьтлӧма унасикас награда.
M̦

M̦m̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ M̦ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын. Шуанног — [mʲ].
Z̦

Z̦z̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ Z̦ вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын. Шуанног — [zʲ].
C̦

C̦c̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ C̦ вӧдитчисны яран анбурын. Шуанног — [t͡sʲ]. 1928 воӧ шыпас бергаліс сідзжӧ латгал кыв йылысь ӧти небӧгын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин Ç
Кирилл Ҫ
P̦

P̦p̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ P̦ вӧдитчисны яран анбурын. Шуанног — [pʲ].
D̦

D̦d̦ — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ D̦ вӧдитчисны яран анбурын. Шуанног — [dʲ].
Шыпас бергалӧ лив кывйын [ɟ] шы пасйӧм пыдди.
Сідзжӧ D̦ вӧдитчисны XIX нэмӧ румын анбурын [z] либӧ [d͡z] шы пасйӧм пыдди.
Ꜧ

Ꜧꜧ (heng) — латин анбурлӧн шыпас. 1931—1937 воясӧ ꜧ вӧдитчисны яран анбурын (ӧні ʼ либӧ ˮ). 
1930-ӧд воясӧ шыпас бергаліс галгай да нивх кывъясын. 
Важӧн шыпас вӧдитчисны кыв туялысьяс майя кывъяслӧн транскрипцияын. Мукӧддырйи ꜧ бергалӧ сідзжӧ тат анбурын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ӈ
Ꜫ

Ꜫꜫ (tresillo, исп. "ичӧт куим") — латин анбурлӧн шыпас. XVI нэмӧ Ꜫ вӧдитчисны майя кывъясын (пример вылӧ, киче). Шуанног — [qʼ]. 
"Тресильо" лӧсьӧдіс францискан манак Алонсо де ла Парра.
Ꜭ

Ꜭꜭ (cuatrillo, исп. "ичӧт нёль") — латин анбурлӧн шыпас. XVI нэмӧ Ꜭ вӧдитчисны майя кывъясын (пример вылӧ, киче). Шуанног — [kʼ]. 
"Кватрильо" лӧсьӧдіс францискан манак Алонсо де ла Парра.
Ꜯ

Ꜯꜯ (чутіка cuatrillo, исп. "ичӧт нёль") — латин анбурлӧн шыпас. XVI нэмӧ Ꜯ вӧдитчисны майя кывъясын (пример вылӧ, киче). Шуанног — [t͡sʼ]. 
Чутіка "кватрильо" лӧсьӧдіс францискан манак Алонсо де ла Парра.
Ꜩ

Ꜩꜩ — латин анбурлӧн шыпас. XVIII нэмӧ Ꜩ вӧдитчисны майя кывъясын (пример вылӧ, киче). Шуанног — [t͡s]. 
Шыпас лӧсьӧдіс доминикан манак Франциско Хименес.
Немеч кывйын ꜩ мукӧддырйи гижӧны tz пыдди.
Ꜣ

Ꜣꜣ (египтология алеф) — латин анбурлӧн шыпас. Ꜣ вӧдитчӧны кыв туялысьяс египет кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ʔ].
Ꜥ

Ꜥꜥ (египтология айн) — латин анбурлӧн шыпас. Ꜥ вӧдитчӧны кыв туялысьяс египет кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ʕ].
Ꞌ

Ꞌꞌ (saltillo, исп. "ичӧт кольӧм") — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса (медся Мексикаын), африкаса, асыв-лун азияса да океанияса кывъясын. Шуанног — [ʔ].
Ⱬ

Ⱬⱬ — латин анбурлӧн шыпас, 1965—1982 воясӧ бергаліс уйгур кывйын [ʒ] шы пасйӧм пыдди (пыртӧм кывъясын). 1932—1936 воясӧ Ⱬ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Зь).
Ꞑ

Ꞑꞑ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара да чечен латин анбуръясын. 1930-ӧд воясӧ шыпас бергаліс уна, медся тюрк кывъясын ССРСын. Шуанног — [ŋ].
1932—1936 воясӧ Ꞑ вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні Нь).
Ⱨ

Ⱨⱨ — латин анбурлӧн шыпас, 1965—1982 воясӧ бергаліс уйгур кывйын [h] шы пасйӧм пыдди
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ң
Ⱪ

Ⱪⱪ — латин анбурлӧн шыпас, 1965—1982 воясӧ бергаліс уйгур кывйын [q] шы пасйӧм пыдди.
Ветошкин Александр Анатольевич

Ветошкин Александр Анатольевич (1972) — коми артист, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса нимӧдана артист.
Олан туй.
Александр Ветошкин чужӧма 1972-ӧд вося йирым тӧлысь 17-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 
1992-ӧд восянь уджалӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын: «Парма» фольклорно-этнографическӧй ансамбльын сьылысь, театрын артист-вокалист, артист-инструменталист да ворсысь.
Помалӧма Сыктывкарын искусствояс училишӧ «драмтеатрса артист» специальносьт серти, Ярославльса канму институт «драмаса театр да кино артист» специальсноьт серти (2006).
Театрын ворсысь.
Коми республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын ворсӧ медводдза лунъяссяньыс. Некымын спектакль кежлӧ дасьтӧма шылад.
Медшӧр рольяс:
Мукӧд тор.
Александр Ветошкин тӧдса кыдзи коми йӧзкостса шылада инструментъяс вӧчалысь. Пырӧ Коми Республикаса мастеръяс котырӧ.
Чугаев Николай Михайлович

Чугаев Николай Михайлович (1958) — коми гижысь.
Олан туй.
Николай Чугаев чужӧма Койгорт районса Грива сиктын 1958 вося урасьӧм тӧлысь 3-ӧд лунӧ. 8-класса школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма СПТУ-2-ын тракторист-машинист специальносьт серти.
1977—1979 воясӧ служитӧма Казахстан граница бокын. 1991 воӧдз уджалӧма специальносьт серти «Койгородский» совхозын, фермералӧма. Дзоньтавлӧма телевизоръяс, стӧрӧжалӧма челядь видзанінын.
Гижан удж.
2007 восянь йӧзӧдсьӧ «Новая жизнь» газетын, «Войвыв кодзув» журналын. Гижӧ проза да драматургия жанръясын комиӧн. Гижӧма «Шегъясям» теш (2010), «Кӧнкӧ матын, талапӧлас» повесьт (роч вылӧ вуджӧдӧма А.Н. Чугаева). Небӧгъясыс петӧмаӧсь самиздатӧн.
Моисеенко Алексей Васильевич

Моисеенко Алексей Васильевич (1947—2017) — опера сьылысь, Россияса нимӧдана артист, Коми АССР-са нимйӧза артист.
Олан туй.
Алексей Моисеенко чужис Тула карын 1947 вося ӧшым тӧлысь 21-ӧд лунӧ. 1966-1969 воясӧ служитӧма Тихӧй океанса флотын. 1978 воын помалӧма Ленин ордена П.И. Чайковский нима Москва канмуса консерватория Г.Н. Тиц класс серти (ӧтка сьылӧм).
Кулӧма Сыктывкарын 2017 вося урасьӧм тӧлысь 4-ӧд лун
Сьылӧм.
Алексей Моисеенколӧн вӧлӧма тенор тембра гӧлӧс. Сылӧн репертуарын операса медсьӧкыд партияяс:
Куимысь котыртлӧма Сыктывкарын финн-йӧгра войтырлысь «Зарни колипкай» войтыркостса восьса турнир.
Йӧзӧдӧма «Я родился в России…» кывбур чукӧр.
Лямпиада

Лямпиада — «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн козинъяс вылӧ лямпа, лызь да котралан лыжи вылын ордйысян республикаса фестиваль, мый быд во мунӧ Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сиктын 2007 восянь.
Налимов Семён Иванович

Налимов Семён Иванович (1857—1916) — шылада инструментъяс (балалайка, домра, гусли) вӧчалысь. Войтырсикас серти коми.
Олан туй.
Семён Налимов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Выльгорт вӧлӧсьтлӧн Сретенньӧ обществоын (ӧні Коми Республикаса Выльгорт сикт) 1857 вося урасьӧм тӧлысь 13-ӧд лунӧ (важ стиль серти урасьӧм тӧлысь 1-ӧд лунӧ).
Томдырсяньыс плотникалӧма да столяралӧма. 1878 восянь 1884 воӧдз вӧлӧма военнӧй служба вылын, запасӧ мӧдӧдӧмаӧсь старшӧй унтер-офицер званньӧын. 1885 воын мунӧма чужанінсьыс нажӧтка корсьны.
1895-сянь 1916 воӧдз служитӧма В. В. Андреевлӧн имениеын Твер губерняын Вышневолок уездса Марьино сиктын, вӧчалӧма сылӧн оркестрыслы шылада инструментъяс. 
Кулӧма Петроградын 1916 вося моз тӧлысь 22-ӧд лунӧ. Санкт-Петербургса Шӧр канму история архив серти, гуалӧма Ыджыд Охтаса шойнаын.
Шылада инструментъяс вӧчалӧм.
Вяткаса балалайка подув вылын лӧсьӧдӧма медводдзаӧн реконструированнӧй ичӧт домра – сылӧн кузолыс вӧлӧма сизим клёпка вылын. Сы бӧрын вӧлі вӧчӧма альт да бас домраяс, а сэсся — тенор да контрабас домраяс.
Кызь во чӧжӧн, 1895-сянь 1915 воӧдз мастер вӧчӧма 300 гӧгӧр инструмент. Сылӧн инструментъясӧн дыр кад чӧж ворсӧмаӧсь йӧзкостса инструментъяслӧн канмуса роч оркестр.
Ꞗ

Ꞗꞗ — латин анбурлӧн шыпас. XVII нэмӧ Ꞗ вӧдитчисны въет кывйын. Шуанног — [β]. 
Шыпас лӧсьӧдіс францияса иезуит миссионер Александр де Род.
Ȥ

Ȥȥ — латин анбурлӧн шыпас. Ȥ вӧдитчисны шӧр вылыс немеч кывйын [s] шы пасйӧм пыдди.
Ȿ

Ȿȿ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс [sʷ] шы пасйӧм пыдди африкаса кывъясын. 1931—1955 воясӧ Ȿ бергаліс шона анбурын (ӧні sv).
Ɀ

Ɀɀ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс [zʷ] шы пасйӧм пыдди африкаса кывъясын. 1931—1955 воясӧ Ɀ бергаліс шона анбурын (ӧні zv).
Ɓ

Ɓɓ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: фула, хауса, лома, кпелле; важӧн сідзжӧ коса да зулу. 1931—1955 воясӧ Ɓ вӧдитчисны шона анбурын. 
Кпелле, лома, коса да зулу анбуръясын ыджыд Ɓ гижӧны кыдз кирилл Б. Шона анбурын ыджыд Ɓ гижисны кыдз ɓ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Б
Ɗ

Ɗɗ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: фула, хауса. 1931—1955 воясӧ Ɗ вӧдитчисны шона анбурын. 
Шона анбурын ыджыд Ɗ гижисны кыдз ɗ.
Ƙ

Ƙƙ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ хауса кывйын. Шуанног — [kʼ].
Ƴ

Ƴƴ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: фула, хауса. Шуанног — [ʔʲ].
Мукӧддырйи ƴ пыдди гижӧны ʼy либӧ yh.
Ǝ

Ǝǝ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ рытыввыв африкаса кывъясын, пример вылӧ канури. Шуанног — [ɨ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ə
Сантьяго

Сантьяго ("Santiago de Chile") - тайӧ Чилияса кар, Чили юркар.
Вальпараисо

Вальпараисо ("Valparaíso")
Ɍ

Ɍɍ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ рытыввыв африкаса кывъясын, пример вылӧ канури. Шуанног — [ɽ​].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꞧ
Ʊ

Ʊʊ (upsilon) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ, кабъе (Тогоын).
Видзӧдӧй тшӧтш.
υ
Ɩ

Ɩɩ (iota) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ, кабъе (Тогоын).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эллин ι
Кирилл Ꙇ
Ɲ

Ɲɲ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: кпелле, лома, сонинке, бамана, фула.
Африкаса Ɖ

Ɖɖ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса кывъясын, пример вылӧ: эве, фон, басса.
Басса (кыв)

Басса ("Bassa") — тайӧ Либерияын да Сьерра-Леонеын кру кыв. Анбур — латин, важӧн "вах".
𖫐 enni /"n"/
𖫑 ka /"k"/
𖫒 se /"s"/
𖫓 fa /"f"/
𖫔 mbe /"mb"/
𖫕 yie /"ɟ, ɲ"/
𖫖 gah /"g"/
𖫗 dhii /"d"/
𖫘 kpah /"kp"/
𖫙 jo /"j"/
𖫚 hwah /"hw, xw"/
𖫛 wa /"w"/
𖫜 zo /"z"/
𖫝 gbu /"gb"/
𖫞 do /"ⁿɗ"/
𖫟 ce /"c"/
𖫠 uwu /"hw"/
𖫡 to /"t"/
𖫢 ba /"b"/
𖫣 vu /"v"/
𖫤 yein /"h"/
𖫥 pa /"p"/
𖫦 wadda /"r,l"/
𖫧 a /"a"/
𖫨 o /"ɔ"/
𖫩 oo /"o"/
𖫪 u /"u"/
𖫫 ee /"e"/
𖫬 e /"ɛ"/
𖫭 i /"i"/
𖫰 вӧсни
𖫱 кыз 
𖫲 шӧр
𖫳𖫳 кыз-шӧр
𖫴𖫳𖫴 вӧсни-кыз
𖫵 чут
Ʀ

Ʀʀ (yr) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ скандинав кывлӧн транскрипцияын ᛦ (ир) руна пыдди. Шуанног — [ɻ].
Ȣ

Ȣȣ (ou) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын АӦШын да Канадаын, пример вылӧ, вайандот, рытыввыв абенаки да алгонкин.
Массачусетт кывлӧн анбурын ȣ мукӧддырйи гижӧны ꝏ пыдди.
Шыпас петӧма эллин ΟΥ лигатураысь.
Шуанног.
вайандот да рытыввыв абенаки — [ɔ̃] (ӧні ȣ пыдди унджык гижӧны ô)
алгонкин — [ɯ] (ӧні ȣ пыдди унджык гижӧны w)
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꙋ
Ʌ

Ʌʌ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса, папуа-выль гвинеяса да америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын, пример вылӧ, канурилӧн сёрнисикасъясын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Эллин Λ
Кирилл Л
Ƀ

Ƀƀ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ джарай да кату кывъясын Вьетнамын, а сідзжӧ кыв туялысьясӧн важ улыс немеч кывйын да прото-герман кывлӧн реконструкцияын.
Ꞓ

Ꞓꞓ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс нанай кывйын 1930-ӧд воясӧ. Шуанног — [ч].
1934—1937 воясӧ шыпас вӧдитчисны кильдин саами анбурын.
Сідзжӧ Ꞓ вӧдитчӧны туялысьяс АӦШын кембрий период пасйӧм пыдди.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Є
Ꝣ

Ꝣꝣ (визигот Z) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс шӧр нэмъясӧ испан да португал кывъясын. Шуанног — [ts].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ç
Ḓ

Ḓḓ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ венда да гереро кывъясын. Шуанног — [d̪].
Ṋ

Ṋṋ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ венда да гереро кывъясын. Шуанног — [n̪].
S̭

S̭s̭ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ гереро кывйын. Шуанног — [s̪].
Z̭

Z̭z̭ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ гереро кывйын. Шуанног — [z̪].
Ḽ

Ḽḽ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ венда кывйын. Шуанног — [l̪].
Ṱ

Ṱṱ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ венда кывйын. Шуанног — [t̪].
Ṅ

Ṅṅ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ венда да игбо кывъясын. Шуанног — [ŋ].
Ɐ

Ɐɐ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны XVIII нэмӧ англияса кыв туялысьяс Эдвард Ллуйд да Вильям Прайс керновса кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ɔ].
Новосёлов Марк Ефимович

Новосёлов Марк Ефимович (1950) — коми шылад тэчысь.
Олан туй.
Марк Новосёлов чужӧма 1950 вося урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сосногорск районса Войвож посёлокын.
1953 восянь олӧ Койгорт районын, а 1990 восянь — Койгорт сиктын. 1981 воын уджысь орӧдчытӧг помалӧма Кировса культура училишӧысь хорӧн дирижируйтан юкӧн, 1992 воын — искусствояслысь москваса заочнӧй йӧзкостса университетысь композиция юкӧн, кӧні 7 во чӧж велӧдчис шылад тэчысь И. А. Богдановлысь.
Шылад тэчӧм.
1990 восянь лэдзӧма сьыланкывъяслысь 6 асшӧр да 30 чукӧр — Коми республикаса мукӧд поэт да шылад тэчыськӧд ӧтвылысь: Юрий Ионовкӧд, Владислав Можайкинкӧд, Николай Тюрнинкӧд. Марк Новосёлов 40 во чӧжӧн гижӧма 500 сайӧ сьыланкыв. Лэдзӧма «Когда радостно!» аудиоальбом (2006), «Песни таёжного края» компакт-диск (2009), мый сиӧма Койгорт район артмӧмсянь 60 во тырӧмлы.
Оверин Михаил Иванович

Оверин Михаил Иванович (1954) — коми шылад тэчысь.
Олан туй.
Михаил Оверин чужӧма 1954-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Сыктывдін районса Яснӧг посёлокын. 1961—1971-ӧд воясӧ велӧдчӧма Выльгортса шӧр школаын, 1971—1977-ӧдъясын — Сыктывкарса шылада училишӧын «Баянист» специальносьт серти. 1985—1990-ӧд воясын уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Перымса культура институтын «Культурно-просветительнӧй удж котыртысь» специальносьт серти. 1977-ӧд восянь уджалӧ Сыктывдін районса Культура керкаын концертмейстерӧн. 
Шылад тэчӧм.
Михаил Оверин — асшӧр шылад тэчысь, гижӧма 100 сайӧ сьыланкыв. Дасьтӧма да лэдзӧма кык компакт-диск: «Тебе пою, мой Сыктывдин!» (2006) (Выльгорт сиктлы 420 во тыригкежлӧ) да «Козин» челядьлы сьыланкывъяс (2013). Челядьлы сьыланкывъяссӧ дасьтӧма Альберт Ванеев, Надежда Мирошниченко, Василий Лодыгин, Василий Уляшов да Николай Щукинлӧн кывбуръяс вылӧ.
Сылысь сьыланкывъяссӧ сьылӧны Лидия Логинова, Вера Булышева, Виктория Пыстина, Любовь Розе, а сідзжӧ Сыктывдін районса сьылысь котыръяс.
1994-ӧд восянь быд во пырӧдчылӧма «Василей» республикаса гаж-конкурсӧ. Выль коми сьыланкывъяс лӧсьӧдӧм могысь вермасьӧ «Сьыланкывкӧд коля» республикаса челядь конкурс-фестивальӧ. Унаысь пырӧдчылӧма йӧзкостса сьыланкыв сьылысьяслӧн «Завалинка» ставроссияса фестивальӧ, «Шондібан» республикаса йӧзкостса творчество гажӧ, «Играй, гармонь» республикаса гажӧ. 
Михаил Оверин веськӧдлӧ «Мужики» сьылан котырӧн, ачыс сьылӧ культураын уджалысь ветеранъяслӧн «Сьӧлӧмшӧръяс» ансамбльын.
Ꞁ

Ꞁꞁ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ɬ] (ӧні ll).
Ꝺ

Ꝺꝺ (діса D) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ð] (ӧні кӧмриын dd, керновсаын dh).
Ꞇ

Ꞇꞇ (діса T) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [θ] (ӧні th).
Видзӧдӧй тшӧтш.
τ
ԏ
Ꚍ
Джарай (кыв)

Джарай кыв — тайӧ Вьетнамын да Камбоджаын малай-полинезия кыв. Анбур — латин.
Пример.
Abih bang mơnuih-mơnam tơkeng rai rơngai laih anŭn mơdơ̆-mơđơr amăng tơlơi pơpŭ-pơyôm hăng tơlơi dưi. Ƀing gơñu tŭ hơmâo tơlơi pơmĭn hăng tơlơi thâo djơ̆-glaĭ laih anŭn brơi ngă kơ tơdruă amăng tơlơi khăp ayŏng adơi.
Ᵹ

Ᵹᵹ (діса G) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс ирландса, кӧмри, важ англичан, шӧр англичан да войвыв саами кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ɣ].
Ꝿ

Ꝿꝿ (кымыньтӧм діса G) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ŋ].
Ꝼ

Ꝼꝼ (діса F) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны важ скандинав да важ англичан кывъясын. Шуанног — [f].
Ꞃ

Ꞃꞃ (діса R) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны шӧрнэмса ирландса да важ англичан кывъясын. Шуанног — [r].
Ꞅ

Ꞅꞅ (діса S) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны шӧрнэмса ирландса да важ англичан кывъясын. Шуанног — [s].
Ỻ

Ỻỻ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс шӧрнэмса кӧмри кывйын. Шуанног — [ɬ] (ӧні ll).
Ꝇ

Ꝇꝇ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [lː].
Ꝩ

Ꝩꝩ (vend) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [v], [w] либӧ [u].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ƿ
Ỽ

Ỽỽ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс шӧрнэмса кӧмри кывйын. Шуанног — [v], [w] либӧ [u].
Ỿ

Ỿỿ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис 1913 воӧ англияса кыв туялысь Джон Моррис-Джонс кӧмри кывлӧн транскрипцияын. Шуанног — [ə].
Ꝍ

Ꝍꝍ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ], [øː] либӧ [ey].
Ꝛ

Ꝛꝛ (гӧгрӧс R) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны шӧр нэмъясӧ важ скандинав да кӧмри кывъясын. Шуанног — [r].
Cідзжӧ мӧд Европаса кывъясын ꝛ гижисны o, b, p, h, d водзвылын r пыдди.
Ꝡ

Ꝡꝡ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [yː].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура VY vy.
Ꝏ

Ꝏꝏ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Сідзжӧ Ꝏ вӧдитчӧны массачусетт кывлӧн анбурын АӦШын.
Шуанног.
важ скандинав — [oː]
массачусетт — [w] либӧ [ə]
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура OO oo.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꚙ
Ꜳ

Ꜳꜳ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [aː].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AA aa.
Ꜵ

Ꜵꜵ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AO ao.
Ꜷ

Ꜷꜷ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ], [ø], [øː] либӧ [au].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AU au.
Ꜹ

Ꜹꜹ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ], [ø], [øː] либӧ [au].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AV av.
Ꜻ

Ꜻꜻ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ], [ø], [øː] либӧ [ęː].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AV av.
Ꜽ

Ꜽꜽ — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ скандинав кывйын. Шуанног — [ǫ], [øː] либӧ [ey].
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AY ay.
N̈

N̈n̈ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ малагаси, кабувердьяну да хакальтек (Гватемалаын да Мексикаын) кывъясын. Шуанног — [ŋ].
Ơ

Ơơ (сюра O) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ въет да джарай кывъясын. Шуанног — [əː].
Ư

Ưư (сюра U) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ въет да джарай кывъясын. 
Шуанног.
въет — [ɨ]
джарай — [ɯː]
Ȯ

Ȯȯ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ лив да шейен кывъясын. 
Шуанног.
лив — [ʊ]
шейен — вашкӧдан [o]
Q̇

Q̇q̇ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чечен латин анбурын. Шуанног — [qʼ].
Ẋ

Ẋẋ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чечен латин анбурын. Шуанног — [ħ] либӧ [ʜ]. Сідзжӧ Ẋ вӧдитчӧны рытыввыв африкаса кывйын хассания (араблӧн сёрнисикас).
Ḃ

Ḃḃ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні bh, шуанног — [v] либӧ [w]).
Ṁ

Ṁṁ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні mh, шуанног — [v] либӧ [w]).
Ḋ

Ḋḋ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні dh, шуанног — [ɣ] либӧ [j]).
Ṫ

Ṫṫ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні th, шуанног — [h]).
Ṡ

Ṡṡ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні sh, шуанног — [h]).
Ṗ

Ṗṗ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні ph, шуанног — [f]).
Ḟ

Ḟḟ — латин анбурлӧн шыпас, важӧн вӧдитчисны ирландса кывйын (ӧні fh, шуанног — [-]).
ʔ

Ɂɂ либӧ ʔ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын Канадаын да АӦШын, пример вылӧ, чипевайан, догриб, кутенай, мусквим, нутка, слэйви, нитихант, нлакапамук, лушутсид, сквамиш, кайуга, онейда, вайандот да сенека. Сідзжӧ ʔ вӧдитчӧны рытыввыв африкаса кывъясын хассания (араблӧн сёрнисикас) да абиджи.
Сквамиш кывлӧн анбурын ʔ пыдди пырся гижӧны 7.
Орфография.
чипевайан — Ɂɂ
догриб — Ɂɂ
кутенай — ʔ
мусквим — ʔ
нутка — ʔ
слэйви — Ɂɂ
нитихант — ʔ
нлакапамук — ʔ
лушутсид — ʔ
сенека — ˀ
кайуга — ˀ
онейда — ˀ
вайандот — ˀ
хассания — ʔʼ
абиджи — ʔ
Луганск

Луганск (, ) тайӧ кар Асыввыв Украинаын. Промышленнӧй, научнӧй да финансовӧй шӧрин. 
2014 восянь — Луганск Йӧзкостса Республикалӧн юркар.
Йӧз: .
Ọ

Ọọ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ рытыввыв африкаса кывъясын, пример вылӧ, игбо да йоруба а сідзжӧ въет кывйын. 
Шуанног.
въет — [ɔ˧˨ˀ]
игбо — [ɔ]
йоруба — [ɔ], сідзжӧ гижӧны O̩o̩
Ẹ

Ẹẹ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ рытыввыв африкаса кывъясын, пример вылӧ, йоруба а сідзжӧ въет кывйын. 
Шуанног.
въет — [ɛ˧˨ˀ]
йоруба — [ɛ], сідзжӧ гижӧны E̩e̩
Ṣ

Ṣṣ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ йоруба кывйын (сідзжӧ гижӧны S̩s̩). Шуанног — [ʃ]. Сідзжӧ Ṣ вӧдитчӧны рытыввыв африкаса кывйын хассания (араблӧн сёрнисикас).
Ị

Ịị — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ рытыввыв африкаса кывъясын, пример вылӧ, игбо а сідзжӧ въет кывйын. 
Шуанног.
въет — [i˧˨ˀ]
игбо — [ɪ]
Ụ

Ụụ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ рытыввыв африкаса кывъясын, пример вылӧ, игбо а сідзжӧ въет кывйын. 
Шуанног.
въет — [u˧˨ˀ]
игбо — [ʊ]
Альфа

Αα (важ эл. ἄλφα [ˈal.pʰa], эл. άλφα [ˈal.fa]) — эллин анбурлӧн медводдза шыпас. Шуанног — [a]. Лыд пасйӧм — 1.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин A
Кирилл А
Бета

Ββ (важ эл. βῆτα [ˈbɛːˌ.ta], эл. βήτα [ˈvi.ta]) — эллин анбурлӧн мӧд шыпас. Шуанног — важӧн [b], ӧні [v]. Лыд пасйӧм — 2. Мукӧддырйи кыв шӧрын β пыдди гижӧны ϐ: βίβλος — βίϐλος.
Видзӧдӧй тшӧтш.
ß — немеч шыпас
Латин B
Кирилл В
Гамма (эллин шыпас)

Γγ (важ эл. γάμμα [ɡám̚ma], эл. γάμα [ɣáma]) — эллин анбурлӧн коймӧд шыпас. Шуанног — важӧн [ɡ], ӧні [ɣ] либӧ [ʝ]; γ, κ, ξ, χ водзын — [ŋ]. Лыд пасйӧм — 3.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Г
Ɣ
Дэльта

Δδ (δέλτα, важ эл. [délta], эл. [ðélta]) — эллин анбурлӧн нёльӧд шыпас. Шуанног — важӧн [d], ӧні [ð]. Лыд пасйӧм — 4.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Д
Эпсилон

Εε (эл. έψιλον [epsilon]) — эллин анбурлӧн витӧд шыпас. Шуанног — важӧн [e], [e:] либӧ [ɛː], ӧні [e]. Лыд пасйӧм — 5. Мукӧддырйи ε пыдди гижӧны ϵ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин E
Кирилл Е
Латин Ɛ
Кирилл Ԑ
Дзэта

Ζζ (важ эл. ζῆτα [d͡zɛ̂:ta] либӧ [zdɛ̂:ta], эл. ζήτα [ˈzita]) — эллин анбурлӧн квайтӧд шыпас. Шуанног — важӧн [dz] либӧ [zd], ӧні [z]. Лыд пасйӧм — 7.
Эта

Ηη (важ эл. ἦτα [êːtaː], эл. ήτα [ˈita]) — эллин анбурлӧн сизимӧд шыпас. Шуанног — важӧн [ɛː], ӧні [i]. Лыд пасйӧм — 8.
Тэта

Θθ (важ эл. θῆτα [tʰɛ̂ːta], эл. θήτα [ˈθita]) — эллин анбурлӧн кӧкъямысӧд шыпас. Шуанног — важӧн [t̪ʰ], ӧні [θ]. Лыд пасйӧм — 9. Мукӧддырйи Θθ пыдди гижӧны ϴϑ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин Ɵ
Кирилл Ѳ
Кирилл Ө
Йота

Ιι (важ эл. ἰῶτα [ˈiɔːˌ.ta], эл. ιώτα [ióta]) — эллин анбурлӧн ӧкмысӧд шыпас. Шуанног — важӧн [i] либӧ [iː], ӧні [i]. Лыд пасйӧм — 10.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин Ɩ
Кирилл Ꙇ
Латин I
Кирилл І
Каппа

Κκ (эл. κάππα [ˈka.pːa]) — эллин анбурлӧн дасӧд шыпас. Шуанног — [k]. Лыд пасйӧм — 20. Мукӧддырйи математика формулаясын κ пыдди гижӧны ϰ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
ĸ — гренланд шыпас
Латин K
Кирилл К
Лямбда

Λλ (важ эл. λάβδα [laːbdaː], эл. λάμδα [lamða]) — эллин анбурлӧн дас ӧтикӧд шыпас. Шуанног — [l]. Лыд пасйӧм — 30.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин Ʌ
Кирилл Л
Мю

Μμ (важ эл. μῦ [mŷː], эл. μι либӧ μύ [mi]) — эллин анбурлӧн дас кыкӧд шыпас. Шуанног — [m]. Лыд пасйӧм — 40.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин M
Кирилл М
Ϻ
Ню

Νν (важ эл. νῦ [ˈnŷː], эл. νι [ˈni]) — эллин анбурлӧн дас коймӧд шыпас. Шуанног — [n]. Лыд пасйӧм — 50.
Кси

Ξξ (важ эл. ξῖ [ˈkʰsiːˌ] либӧ ξεῖ [ˈkʰseː], эл. ξι [ˈksi]) — эллин анбурлӧн дас нёльӧд шыпас. Шуанног — [ks]. Лыд пасйӧм — 60.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѯ
Омикрон

Οο (важ эл. οὖ [ou] либӧ ὂ μικρόν [ˌo mi.ˈkron], эл. όμικρον [ɔ.mi.kɾo̞n]) — эллин анбурлӧн дас витӧд шыпас. Шуанног — важӧн [o], ӧні [ɔ]. Лыд пасйӧм — 70.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин O
Кирилл О
Пи (эллин шыпас)

Ππ (важ эл. πῖ [ˈpîː] либӧ πεῖ [pé͜e], эл. πι [ˈpi]) — эллин анбурлӧн дас квайтӧд шыпас. Шуанног — [p]. Лыд пасйӧм — 80. Мукӧддырйи математика формулаясын π пыдди гижӧны ϖ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
П
Ро

Ρρ (важ эл. ῥῶ [r̥ɔ́͜ɔ], эл. ρω либӧ ρο [ɾo]) — эллин анбурлӧн дас сизимӧд шыпас. Шуанног — [r]. Лыд пасйӧм — 100. Мукӧддырйи математика формулаясын ρ пыдди гижӧны ϱ.
История.
Кирилл Р
Латин P
Сигма

Σσ, кыв помын ς (важ эл. σῖγμα [sí͜iɡma], эл. σίγμα [síɣma]) — эллин анбурлӧн дас кӧкъямысӧд шыпас. Шуанног — [s], [m] да [n] водзын — [z]. Лыд пасйӧм — 200. Мукӧддырйи Σσς пыдди гижӧны Ϲϲ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ʃ
Ϻ
ϛ
Тау

Ττ (важ эл. ταῦ [ˈta͜ʊˌ], эл. ταυ [taf]) — эллин анбурлӧн дас ӧкмысӧд шыпас. Шуанног — [t]. Лыд пасйӧм — 300.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꞇ
ԏ
Ꚍ
T
Т
Ипсилон

Υυ (важ эл. υ [hu] либӧ ὖ ψιλόν [y psilon], эл. ύψιλον [ipsilon]) — эллин анбурлӧн кызьӧд шыпас. Шуанног — важӧн [u], сёрӧнджык [y]; ӧні [i], α, ε бӧрын [v] либӧ [f], а ου — [u]. Лыд пасйӧм — 400. Мукӧддырйи математика формулаясын Υ пыдди гижӧны ϒ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Y
Ү
Ѵ
ʊ
Фи

Φφ (важ эл. φῖ [ˈpʰiːˌ] либӧ φεῖ [ˈpʰeː], эл. φι [fi]) — эллин анбурлӧн кызь ӧтикӧд шыпас. Шуанног — важӧн [pʰ], ӧні [f]. Лыд пасйӧм — 500. Мукӧддырйи математика формулаясын φ пыдди гижӧны ϕ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ф
Климов Василий Васильевич

Климов Василий Васильевич (1927—2020) — перым коми гижысь, фольклор туялысь.
Олан туй.
Василий Климов чужӧма 1927-ӧд вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ Урал обласьтысь Кудымкар районын Пешнигорт сиктсӧвет улӧ пырысь Заречнӧй Пешнигорт грездын (ӧні — Перым Коми кытшын Кудымкар районса Заречнӧй Пешнигорт грезд).
1934—1941 воясӧ велӧдчӧма Пешнигортса школаын, сэсся ӧти во Кудымкарса педагогика училишӧын. Куим во уджалӧма колхозын. 1944—1952 воясӧ служитӧма Сӧветскӧй Армиаын. Гортас воӧм бӧрын уджалӧма гидротехникӧн Кудымкарса гидрометеостанциаын. Та кадӧ жӧ босьтчӧма велӧдчыны рытъя школаын, мый помалӧма 1955 воын; сэсся помалӧма Кудымкарса педагогика училишӧ.
Небӧг лэдзанінын уджалігӧн 1969—1971 воясӧ велӧдчӧма Москваын Вылыс литературнӧй курсъясын, а сы бӧрын водзӧ редакторалӧма небӧг лэдзанінын. 
1974—1987 воясӧ В.В. Климов уджалӧма литературнӧй консультантӧн Перым-Коми кытшса литература котырын.
Кулӧма 2020-ӧд вося косму тӧлысь 1-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Литератураӧ Василий Васильевич воӧма 1950-ӧд вояс помын. 1956—1957 воясӧ сійӧ вӧлі пырӧ литература кружокӧ, мыйӧн веськӧдлӧма поэт М.Вавилин. Радиовешание редакциаын уджалігӧн босьтчӧма чукӧртны фольклор. 1956 воын Перы-Коми кытшса газет йӧзӧдӧма сылысь медводдза кывбуръяссӧ: «Арся гаж» да «Гожся рытӧн».
1966 восянь Василий Климов СССР-са гижысь котырын. Тайӧ кадӧдзыс удитӧма йӧзӧдны некымын небӧг: «Чайдӧм ув» (1960), «Пашко менам дона» (1962), «Виль няньсов» (1963), «Кӧчлӧн гӧснеч» (1964), «Сизимок» (1965), «Ошпель – медвежье ухо» (1960).
1968 воын гижӧма «Гавкалӧн бедь» повесьт.
Медводдза гижӧдъясас В.В. Климов гижӧ коллективизациа йылысь. Петкӧдлӧ, мый революция бӧрся кадӧ сиктын олӧм вӧлӧма абу кокниджык Гражданскӧй тышысь. 
Василий Климов гижӧма кывбуръяс, вӧр-ва йылысь ичӧт миниатюраяс, висьтъяс. Климов дасьтӧма фольклор висьтъяс подулын Кудым-Ош да Пера-багатыр йылысь гижӧдъяс.
1980-ӧд воясӧ дасьтӧма кык небӧг: челядьлы висьтъяс да кывбуръяс да «Квать юӧр» кывбур чукӧр, найӧ петӧмаӧсь перым-коми да рочӧн. Та кадӧ жӧ гижӧма пьесаяс, кодъяс пырӧмаӧсь ӧтувъя чукӧръясӧ.
Гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма коми, роч да удмурт кывъяс вылӧ, найӧ петавлӧмаӧсь Москваын, Сыктывкарын да Ижкарын.
Туясян уджъяс.
1960 воын В.Климовлӧн петӧма «Коми-Пермяцкой народной устнопоэтической творчество» небӧг. 1980-ӧд воясӧ сійӧ дасьтӧма фольклорысь 3 чукӧр.
В.Климов туялӧма иннимъяс, кывкӧртӧд пыдди йӧзӧдӧма «Мый висьтасьӧны Пармаись ниммез» небӧг (1971).
Хи

Χχ (важ эл. χῖ [ˈkʰiːˌ] либӧ χεῖ [ˈkʰeː], эл. χι [xi]) — эллин анбурлӧн кызь кыкӧд шыпас. Шуанног —важӧн [kʰ], ӧні [x] либӧ [ç]. Лыд пасйӧм — 600.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин X
Кирилл Х
Пси

Ψψ (важ эл. ψῖ [ˈpsiːˌ] либӧ ψεῖ [ˈpseː], эл. ψι [psi]) — эллин анбурлӧн кызь коймӧд шыпас. Шуанног — [ps]. Лыд пасйӧм — 700.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѱ
Омега

Ωω (важ эл. ὦ [ˈɔːˌ] либӧ ὦ μέγα [ˈɔː ˈmega], эл. ωμέγα [ɔ.mé.ɣa]) — эллин анбурлӧн кызь нёльӧд шыпас. Шуанног — важӧн [ɔ:], ӧні [ɔ]. Лыд пасйӧм — 800.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ѡ
Шо

Ϸϸ (sho) — эллин анбурлӧн шыпас, бергаліс бактрия кывйын (бырӧм иран кыв ӧнія Шӧр Азияын, Афганистанын да Пакистанын). Шуанног — гашкӧ, [ʃ].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Þ
Хета

Ͱͱ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Шуанног — [h].
Йот (эллин шыпас)

Ϳϳ (jot) — эллин анбурлӧн шыпас:
Сідзжӧ Ϳ вӧдитчисны XIX нэмӧ. Шуанног — [j].
Важ сампи

Ͳͳ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ts] либӧ [ss].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ϡ
Сампи

Ϡϡ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Бергалӧ сӧмын лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 900.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ͳ
Сан (эллин шыпас)

Ϻϻ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Шуанног — [z] либӧ [s].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Σ
Μ
Латин M
Кирилл М
Важ коппа

Ϙϙ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Шуанног — [k] ο, υ, ω водзын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ϟ
Коппа

Ϟϟ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Бергалӧ сӧмын лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 90.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ϙ
Дигамма

Ϝϝ (ϝαῦ "waû" либӧ δίγαμμα "dígamma") — важ эллин анбурлӧн шыпас. Шуанног — [w]. Лыд пасйӧм — 6.
Видзӧдӧй тшӧтш.
F
Ͷ
Памфилияса дигамма

Ͷͷ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Бергаліс памфилияса сёрнисикасын. Шуанног — [v].
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ϝ
Стигма (эллин шыпас)

Ϛϛ — важ эллин анбурлӧн шыпас. Бергалӧ сӧмын лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 6.
История.
Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ΣΤ στ, либӧ курсив Ϝ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
ς
Кирилл Ѕ
Латин S
Ϝ
Пантелеева Серафима Васильевна

Пантелеева Серафима Васильевна (1846—1918) — медицинаын зільысь, туялысь, гижысь, аньяслысь право дорйысь. Коми промышленник Василий Латкинлӧн ныв. 
Олан туй.
1864 воын петӧма верӧс сайӧ роч революционер Лонгин Фёдорович Пантелеев сайӧ. Регыд мысти верӧссӧ арестуйтӧны да 1866 воын Сибырӧ мӧдӧдӧны. Сы бӧрся сэтчӧ жӧ мӧдӧдчӧма Серафима Васильевна. Сибырын олӧм йылысь гижӧма «Из пережитого в шестидесятых годах» мемуаръяс.
1869 во пансигӧн С.В. Пантелеева бӧр мунӧма Петербургӧ. Сьӧм судзсьытӧмла босьтчӧма гижны журналъясӧ статьяяс да вуджӧдны роч вылӧ суйӧрсайса литература (Жуль Вернлысь «Путешествие к центру земли» роман).
Петербургын кывзылӧма народникъяслӧн тӧдчана идеолог Лавровлысь история да математикаысь, Бутлеровлысь химияысь лекцияяс. Та йылысь гижлӧма «Из Петербурга в Цюрих» казьтылӧмъяс.
1870-ӧд воясын Цюрихын шедӧдӧма медицинаысь тӧдӧмлунъяс. Туясян удж йӧзӧдӧма Германияын медицина журналын.
С.В. Пантелеева вӧлӧма аньяслӧн ӧткодь инӧд кузя Россия лигаса вице-председательӧн, «Российские ведомости» газетса корреспондентӧн.
А

Аа (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [a], [ɑ] либӧ [ə]. Лыд пасйӧм — 1.
Б

Бб (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [b], [p] либӧ [β].
Видзӧдӧй тшӧтш.
ɓ
В

Вв (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [v], [f], [w] либӧ [ʋ]. Лыд пасйӧм — 2.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин B
Эллин Β
Г

Гг (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɡ], [k], [ɣ], [ɦ], [x] либӧ [ʁ]; роч кывйывъясын "-ого", "-его" да "сегодня" кывйын — [v]. Лыд пасйӧм — 3.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Γ
Ґ

Ґґ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ украин, беларус (тарашкевицаын), русин да чиган (Рочмуын) кывъясын. Шуанног — [ɡ].
Д

Дд (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [d] либӧ [t]. Лыд пасйӧм — 4.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Δ
Е

Ее (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [e], [ɛ], [je] либӧ [jɛ]. Лыд пасйӧм — 5.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Латин E
Эллин Ε
Є

Єє — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ украин, русин, важ славян, ханты кывъясын. XVIII — XIX нэмъясӧ Є вӧдитчисны серб анбурын (ӧні је). Шуанног — [je] либӧ [е]. Лыд пасйӧм — 5.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ꞓ
Э
Ё

Ёё — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [jɵ] либӧ [ɵ]. Роч кывйын Ёё пыдди тшӧкыда гижӧны Ее, украин да болгар анбурын та шы пасйӧм пыдди гижӧны ьо либӧ йо.
История.
Роч анбурӧ шыпассӧ пыртіс Санкт-Петербургса Наукаяс Академияӧн веськӧдлысь Екатерина Воронцова-Дашкова 1783 воӧ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ë
Э

Ээ — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [e] либӧ [ɛ].
История.
Э лоӧма глагол анбурлӧн Ⰵ () шыпасысь XIII — XIV нэмъясӧ. XVIII — XIX нэмъясӧ Э либӧ Є ӧткодя вӧдитчисны серб анбурын (ӧні је).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Є
Ж

Жж (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас.
Шуанног.
роч — [ʐ]
украин — [ʒ]
беларус — [ʐ]
болгар — [ʒ]
македон — [ʒ]
серб — [ʒ]
монгол — [t͡ʃ]
кыргыз — [d͡ʒ]
дунган — [ʐ]
З

Зз (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [z] либӧ [s]. Лыд пасйӧм — 7.
История.
Вичко славян кывйын XIX нэмӧдз З пыдди мукӧддырйи гижисны Ꙁ.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ȝ
Ѕ

Ѕѕ (важ слав. , макед. дзе) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ʣ], [z] либӧ [zʲ]. Лыд пасйӧм — 6.
История.
Важ славян кывйын Ѕ пыдди мукӧддырйи гижисны Ꙅ либӧ Ꙃ. XVIII — XIX нэмъясӧ Ѕ вӧдитчисны серб анбурын (ӧні дз). 1860 воӧдз шыпас вӧдитчисны сідзжӧ румын кирилл анбурын. Ӧні Ѕ бергалӧ сӧмын македон кывйын.
Видзӧдӧй тшӧтш.
S
Ꚃ
Ϛ
Ꙉ

Ꙉꙉ (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс лунвыв славян кывъясын. Шуанног — [d͡ʑ] (ӧні đ/ђ) либӧ [t͡ɕ] (ӧні ć/ћ).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ђ
Ћ
Ђ

Ђђ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб да черногор кывъясын. Шуанног — [d͡ʑ] (латин анбурын Đđ).
Ћ

Ћћ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб да черногор кывъясын. Шуанног — [t͡ɕ] (латин анбурын Ćć).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ђ
Ꙉ
Џ

Џџ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ серб, черногор, македон да абхаз кывъясын. XV — XIX нэмъясӧ шыпас вӧдитчисны сідзжӧ румын кирилл анбурын. Шуанног — [ɖʐ] (латин серб анбурын dž).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Ц
Ꙡ
Ѓ

Ѓѓ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ македон кывйын. Шуанног — [ɟ] либӧ [d͡ʑ].
Ќ

Ќќ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ македон кывйын. Шуанног — [c] либӧ [t͡ɕ].
Ꙟ

Ꙟꙟ (ын) — кирилл анбурлӧн шыпас, XV — XIX нэмъясӧ бергаліс румын кирилл анбурын. Шуанног — [ɨn], [ɨm] да [ɨ] кывъяслӧн водзын (ӧнія латин румын анбурын în, îm либӧ î).
Видзӧдӧй тшӧтш.
Î