tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Вож (Удора район)

Вож () — Коми республикаын посёлок, Удора районысь Вож сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Вож пукалӧ Котлас–Микунь кӧрт туй вылын. Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 103 км, Сыктывкар юркарӧдз 199 км.
Ёдва (Удора район)

Ёдва () – Коми республикаын посёлок, Удора районысь Ёдва сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Ёдва пукалӧ Ёд ю бокын, кӧрт туй вылын. Посёлоксянь Кослан юрсиктӧдз 66 км, Сыктывкар юркарӧдз 162 км.
Йӧртымдін (Удора район)

Йӧртымдін () – Коми республикаын сикт, Удора районысь Йӧртымдін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Йӧртымдін пукалӧ Ву юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Кослан юрсиктӧдз 80 км, Сыктывкар юркарӧдз 346 км.
Сьӧська (Княжпогост район)

Сьӧська () – Коми республикаын сикт, Княжпогост районысь Сьӧська сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сьӧська пукалӧ Емва юлӧн берегын. Сиктсянь Емваӧдз 32 км, Сыктывкар юркарӧдз 148 км.
Туръя (Княжпогост район)

Туръя () – Коми республикаын сикт, Княжпогост районысь Туръя сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Туръя пукалӧ Емва юлӧн берегын. Сиктсянь Емваӧдз 50 км, Сыктывкар юркарӧдз 166 км.
Виз (Княжпогост район)

Виз () – Коми республикаын сикт, Княжпогост районысь Виз сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Виз пукалӧ Емва юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Емваӧдз 2 км, Сыктывкар юркарӧдз 132 км.
Ветью (Княжпогост район)

Ветью () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Ветью сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Ветью пукалӧ Емва юлӧн веськыд берегын. Посёлоксянь Емваӧдз 68 км, Сыктывкар юркарӧдз 186 км.
Вожаёль (Княжпогост район)

Вожаёль () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Вожаёль сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Вожаёль пукалӧ Емва юлӧн веськыд берегын. Посёлоксянь Емваӧдз 54 км, Сыктывкар юркарӧдз 184 км.
Йоссер (Княжпогост район)

Йоссер () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Йоссер сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Йоссер пукалӧ Весыва юлӧн шуйга берегын. Посёлоксянь Емваӧдз 81 км, Сыктывкар юркарӧдз 221 км.
Мещура (Княжпогост район)

Мещура () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Мещура сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Мещура пукалӧ Йӧлва юлӧн шуйга берегын. Посёлоксянь Емваӧдз 125 км, Сыктывкар юркарӧдз 239 км.
Тракт (Княжпогост район)

Тракт () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Тракт сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Тракт пукалӧ кӧрт туй бокын. Посёлоксянь Емваӧдз 27 км, Сыктывкар юркарӧдз 157 км.
Чимиавӧрӧк (Княжпогост район)

Чимиавӧрӧк () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Чимиавӧрӧк сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Чимиавӧрӧк пукалӧ кӧрт туй бокын. Посёлоксянь Емваӧдз 119 км, Сыктывкар юркарӧдз 249 км.
Синдор (посёлок)

Синдор () – Коми республикаын посёлок, Княжпогост районысь Синдор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Синдор пукалӧ кӧрт туй бокын. Посёлоксянь Емваӧдз 65 км, Сыктывкар юркарӧдз 195 км.
Серегов (Княжпогост район)

Серегов () – Коми республикаын сикт, Княжпогост районысь Серегов сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Серегов пукалӧ Емва юлӧн веськыд берегын. Сиктсянь Емваӧдз 38 км, Сыктывкар юркарӧдз 92 км.
Кельчиюр (Изьва район)

Кельчиюр () — Коми республикаын Изьва районысь Кельчиюр сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын. Кельчиюрсянь Изьва юрсиктӧдз 68 км.
Кипъёва (Изьва район)

Кипъёва () – Коми республикаын сикт, Изьва районса Кипиев сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Кипъёвасянь Изьва юрсиктӧдз 132 км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс
Велӧдӧм.
1902 воын кутіс уджавны грамота школа, 1912 воын — вичкобердса школа.
Краснобор (Изьва район)

Краснобор () — Коми республикаын сикт, Изьва районса Краснобор сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын. Красноборсянь Изьва юрсиктӧдз 52 км.
Кыдзкар (Изьва район)

Кыдзкар () — Коми республикаын сикт, Изьва районса Кыдзкар сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Кыдзкарсянь Изьва юрсиктӧдз 100 км гӧгӧр.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс
Няшабӧж (Изьва район)

Няшабӧж () — Коми республикаын сикт, Изьва районса Няшабӧж сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Нимыс артмӧм кык юкӧнысь: "няша" да "бӧж".
"Няша" тані — ойдлан видз, "бӧж" — ыліджыкин либӧ пом.
География.
Сикт пукалӧ Печӧра ю веськыд вадорса кыркӧтшас, Вольма ю вомланьын, Вольмаділы паныдамоз. Няшабӧжсянь Изьва юрсиктӧдз 83 км.
Орчча ландшафтъяс.
Орчча юяс: Дзоля Вольма, Печӧра, Пыча
Шор-ёль: Грубешор, Дзодзӧгъёль, Дзоляёль, Истӧмашор, Ниашор, Пипушор, Плешашор, Сьӧдъёль, Фофаншор, Чаньшор, Ыджыдъёль. 
Тыяс: Вольматы, Джуджыдты, Дресваты, Кӧдзыдты, Косты, Ниедзты, Нюлюкаты, Пӧлаты, Пелядяты, Сьӧдты, Юнкоты.
Видзьяс: Вольмавидз, Дзолядіюрвидз, Истӧмадівидз, Лыавидз, Маранвидз, [Навӧлӧккатыдвидз, Навӧлӧккывтыдвидз, Пычавидз, Филимонвидз, Чербакеркавидз, 
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс
Шелляюр (Изьва район)

Шелляюр () — Коми республикаын посёлок, Изьва районса Шелляюр сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Печӧра юлӧн шуйга берегын. Щелляюрсянь Изьва юрсиктӧдз 55 гӧгӧр км.
Мокчой (Изьва район)

Мокчой () — Коми республикаын Изьва районысь Мокчой сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Фольклор.
Мокчойлӧн ним артмӧма кык юкӧнысь: "мок" да "чой". Мӧд юкӧныс "чой" — керӧс, мыльк. Медводдза юкӧн ("мок") йӧзыс гӧгӧрвоӧны некымын ног:
География.
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын, Мокчашар полой дорын. Мокчойсянь Изьва юрсиктӧдз 4 км.
Юкӧнъяс.
Сиктыс куим юкӧна: Мокчойюр, Мокчой, Тод
Мокчой юкӧныс ачыс юксьӧ, тані эм:
Местаяс: Больничадор, Вичкодор, Горӧдскӧйчой, Детдомдор, Нардомдор, Поспом, Поштадор, Сельподор, Техникадор, Титпияндор, Школадор, Шорбок, Шорйыв, Шормӧдар, Шорсай, Шыясдор.
Тодыс бара юксьӧ, сэні нёль юкӧн: 
Тодса местаяс: Калина.
Мокчойюрса местаяс: Сидук
Татчӧс ландшафтъяс.
Изьва юлӧн полой:
 Мокчашарса ландшафтъяс: Важ Джум, Весьланчой, Вӧрӧтавесьт, Выль Джум, Изъянырд, Кось, Прӧлейвом, Рощадор, Рысьвавом, Шарвом, Шеллявыв, Шелляув, Шорвом.
Шоръяс: Балдашор — Ыджыдшорлӧн юкӧн; Конашор = Усьташор (Мокчой да Тод костын), Кӧрмашор, Левашор, Нӧлыньшор (торйӧдӧ Мокчой Гамысь); Ӧксяшор, Чуйдасяншор (торйӧдӧ Мокчой Букурысь), Ыджыдшор (= Мяндиншор).
Тыяс: Баляты, Больничаты, Вискаты, Ижматы, Сімты, Тальматы, Ыджыдты.
Діяс: Нырд.
Мылькъяс: Ванюкчой, Ванькакерӧс, Весьланчой, Ёлькерӧс, Ляга, Мичамыльк.
Муяс да видзьяс: Аллёму, Афанасейму. Бедамель, Ванькакерӧс, Виссай, Власейму (Кантукму), Выльму, Дякӧнйӧр, Ёлькерӧс, Иванді, Йигакерӧс, Кармыльк, Кожевинкерӧс, Кӧнӧвал / Коневал/, Кыктыкост (Тальматы да Ыджыдты костын), Мокчойвыв, Мӧдпӧв, Морскӧй веретя, Ӧльмыльк, Рассай, Уйт, Фӧнарму.
Туйяс: Бамтуй, Ёльтуй. Мӧгила вылэ каан туй, Шӧртуй.
Посъяс: Дымпос, Мяндинпос, Нӧлыньпос, Пичкалевпос, Ыджыдпос.
Юкмӧсъяс: Левабурня, Митрофанбурня, Пименбурня, Поморямбурня, Рӧдьваньбурня, Сидкобурня, Сидукбурня.
Мукӧдінъяс: Пронь Иван.
История.
Швецов "Казьтылан небӧгын" (1864 в.) шуӧма, медводдза олысьяс пӧ воӧмаӧсь татчӧ 1737 во гӧгӧрын. И.Л. Жеребцов серти, Мокчой грезд котыртӧма 1745 да 1763 вояс костын. А.П. Афанасьев датируйтӧ грезд артмӧмсӧ 1763 воӧн, а А.И. Туркин пасйӧ, мусерпасын пӧ Мокчойыд петкӧдчӧ медводз 1846 воӧ.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс.
Сизяб (Изьва район)

Сизяыб, Сизяб () — Коми Республикаын Изьва районысь Сизяб сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
Ним артмӧм.
Сизяыб нимын кык юкӧн: Сизя да Ыб. Татчӧс йӧзыс шуӧны сиктсӧ Ыбӧн.
Кытысь лоӧма Сизя юкӧн? Коркӧ пӧ олӧма Сизь Кузьма. Сылӧн тані вӧлӧма ыб. Артмӧм оланін колӧкӧ и кутісны шуны Сизьыб. Рочьяслӧн небыд шыяс бӧрын ы оз ов, сійӧн найӧ кыласны Сизьыб пыдди Сизяб да содтасны роч суффикс -ск, лоис Сизябск. Татчӧс комияс водзӧ тӧдісны сиктсӧ Ыб нимӧн, а официальнӧй коми нимсӧ лӧсьӧдігӧн вӧлі вӧчӧма выль этимология Сизяыб, тадзи пӧ шуӧмаӧсь "яг вылын куйлысь ыб, кӧні уна сизь". 
Ю сайын пукалысь Изьва сиктса олысьяс шуӧны мӧдлапӧвса Сизяыбсӧ Кересӧн, тайӧяслӧн муяс вылысджыкӧсь да. 
География.
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын, Ёль ю вомланьын, Изьва юрсиктлы паныдамоз.. Сизябсянь Изьва юрсиктӧдз 7 км.
Сизяыб сиктсянь лунвылас пукалӧ Брыка грезд, а сы сайын овмӧдчӧминса мукӧд оланін: Букур, Варыш да Ёль грездъяс. Сизяыбсянь войвылас 18 км ылнаын пукалӧ Мирскӧй грезд.
Сизяыб сиктын выйим татшӧм тӧдса инъяс:
История.
Сизяыбсӧ панӧма 1728 воын.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс
Том (Изьва район)

Том () — Коми республикаын посёлок, Изьва районса Том сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын, Вылыс Томъю вомын. Томсянь Изьва юрсиктӧдз 92 км.
Покча (Мылдін район)

Покча () – Коми республикаын сикт, Мылдін районысь Покча сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын, Гӧрдъёль ю вомын. Покчасянь Мылдін юрсиктӧдз км.
Ылыдздін (Мылдін район)

Ылыдздін () – Коми республикаын сикт, Мылдін районысь Ылыдздін сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Печора юлӧн веськыд берегын, Ылыдз ю вомын. Ылыдздінсянь Мылдін юрсиктӧдз 54 км.
Знаменка (Мылдін район)

Знаменка () – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Знаменка сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Печора юлӧн веськыд берегын, Пожӧг ю вомсянь неылын. Знаменкасянь Мылдін юрсиктӧдз 110 км.
Приуральскӧй (Мылдін район)

Приуральскӧй () – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Приуральскӧй сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Ылыдз юлӧн шуйга берегын. Приуральскӧйсянь Мылдін юрсиктӧдз 117 км.
Митрӧпандікост (Мылдін район)

Митрӧпандікост () — Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Митрӧпандікост сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын. Митрӧпандікостсянь Мылдін юрсиктӧдз 83 км.
Мылва (Мылдін район)

Мылва () – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Мылва сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Войвыв Мылва юлӧн веськыд берегын. Мылвасянь Мылдін юрсиктӧдз 9 км.
Тыбъю (Мылдін район)

Тыбъю () – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Тыбъю сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын, Тыбъю вомсянь неылын. Тыбъюсянь Мылдін юрсиктӧдз 78 км.
Куръя (Мылдін район)

Куръя () — Коми республикаын сикт, Мылдін районысь Куръя сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Сикт пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын, Лелим ю вомын. Куръясянь Мылдін юрсиктӧдз 224 км.
Якша (Мылдін район)

Якша () – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Якша сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлоксянь Мылдін юрсиктӧдз 126 км.
Улыс Омра (Мылдін район)

Улыс Омра () – Коми республикаын посёлок, Мылдін районысь Улыс Омра сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт.
География.
Посёлок пукалӧ Сойва юлӧн шуйга берегын, Улыс Омра ю вомсянь вылынджык. Улыс Омра посёлоксянь Мылдін юрсиктӧдз 21 км.
Дутов (Вуктыл каркытш)

Дутов () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь сикт. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районын Дутов сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
География.
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн шуйга берегын. Дутовсянь Вуктыл карӧдз 75 км.
Пӧдчерем (Вуктыл каркытш)

Пӧдчерем () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь сикт. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районын Пӧдчерем сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
География.
Сикт пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Пӧдчеремсянь Вуктыл карӧдз 29 км.
Шиофок

Шиофок () — тайӧ Венгрияса курорт кар.
География.
Шиофок пукалӧ Балатон ты бокын, кӧні тысьыс петӧ Шио ю. Шиофоксянь Будапешт юркарӧдз 115 км.
История.
2012 воын кӧч тӧлысь 5—7 лунъясӧ Шиофокын нуӧдісны Финн-йӧгра войтырлысь VI Ставмирса конгресс.
Гожся Паралимпиада ворсӧмъяс (2012)

Гожся Паралимпиада ворсӧмъяс (2012) мунісны 2012 воын Лондонын (Ыджыд Британия) моз тӧлысь 29 лунсянь кӧч тӧлысь 9 лунӧдз.
Гожся Паралимпиада ворсӧмъяс вылӧ волісны 166 странаысь спортсмен. Россияса делегацияын вӧлі 312 морт, на лыдын — 182 спортсмен, кодъяс пырӧдчисны 12 сикас спорт дисциплинаӧ: кокни атлетика, варччӧм, пызанвывса теннис, дзюдо, пуляӧн лыйсьӧм, ньӧввужйӧн лыйсьӧм, коляскасянь фехтование, пауэрлифтинг, волейбол пукалӧмӧн, сынсьӧм, велоспорт, вермытӧмаяслы (ДЦП висьӧм) футбол.
Медальяс.
Россияса сборнӧй петкӧдліс тайӧ ворсӧмъясас став Паралимпиада пытшкас медбур результат: босьтіс 36 зарни, 38 эзысь да 28 ыргӧн медаль (торйӧн и командаӧн). Зарни медальяслӧн лыд серти Россия мунӧ мӧдӧн Китай бӧрын.
Ставнас зарни медаль сетӧма 42 Россияса спортсменлы. Варччысь Оксана Савченко шедӧдіс вит зарни медаль. Та кындзи Лондонын Россияса вермасьысьяс пуктісны 14 мирса рекорд варччӧмын да кокни атлетикаын.
Россияса паралимпиадаса котыр босьтіс мӧд места да кыпӧдчис квайт пункт вылӧ. 2000 воын Россия вӧлі 14 места вылын, 2004-ын — 11, 2008-ын — 8, 2012 воын — 2 местаын нин. 
Медальяс юксисны татшӧм ногӧн: 
Россияса Президент Владимир Путин вичмӧдіс россияса паралимпиечьяслы, кодъяс шедӧдісны зарни медаль Лондонын, наградаяс. Вит мортлы сетӧма Почёт орден, нӧшта 37-лы — Ёртасьӧм орден. 
Видзӧдӧй тшӧтш.
Гожся Олимпиада ворсӧмъяс (2012)
Лепча кыв

Лепча (; "Róng ríng") либӧ ронг — тайӧ Непалын, Бутанын, да Индияын (Сикким) син-тибет кыв.
Льӧмтыбӧж (Вуктыл каркытш)

Льӧмтыбӧж () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь посёлок. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районысь Льӧмтыбӧж сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
География.
Посёлок пукалӧ Печӧра юлӧн веськыд берегын. Льӧмтыбӧжсянь Вуктыл карӧдз 23 км.
Сопльӧс (Вуктыл каркытш)

Сопльӧс () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь посёлок. 2015 вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі Вуктыл районын Сопльӧс сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
География.
Посёлок пукалӧ Печӧра юлӧн шуйга берегын, Сопльӧс ю вомын. Сопльӧссянь Вуктыл карӧдз 84 км.
История.
Сопльӧс ю вылын XVII нэмсянь нин вӧлі перйӧны зуд из, татчӧ волывлӧмаӧсь Эжва, Сыктыв да Печӧра вожса кресьттяна. 1771 воын академик И.И. Лепёхин пасйис, мый зуд из перйӧмӧн вердчисны став Яренск уездыс. Ӧнія Солпльӧс посёлок артмӧма 1747 во бӧрын. Медводдзаысь казьтыштӧма 1784 воын «Экономические примечания к Генеральному межеванию» уджын: «дер. на Усть Соплеса», 1 овмӧс, 4 морт.
Уквавом (Сосногорск район)

Уквавом () — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь сикт.
География.
Сикт пукалӧ Изьва юлӧн шуйга берегын, Уква ю вомын. Уквавомсянь Сосногорскӧдз 1 км.
История.
Археологъяс серти, сикт гӧгӧрӧ йӧзыс овмӧдчылӧмаӧсь «из» кадӧ нин. 1989 воын вӧлі аддзӧма Уквавомсянь неылын Изьва вожын медводдза «кар». Сылӧн ыдждаыс — 600 кв. метр, сулалӧма неыджыд Понъюлӧн (Изьва ю вож) шуйгаладорса мыльк йылын.
Изьва йыв овмӧдны кутісны VIII нэм пом — ХІХ нэмлӧн медводдза джынъяс. Василий Латкин, коді ветліс Печора вожӧ 1840 да 1843 воясӧ, гижліс аслас дневникас: «Первыми поселенцами на берегах Ижмы были зыряне, которые перебрались сюда из Яренского, а частью, может быть, и Усть-Сысольского уездов; они поселились в верховьях Ижмы и Ухты».
Уквавомсаяс жӧ чайтӧны, мый сикт артмис 1799 воын. Медводз куйлӧма увтасінын, ӧнія сиктсянь 1,5 км сайын. Тайӧ иныс ӧні шусьӧ «Важ вӧлӧсьт». Ытваӧн ойдӧм вӧсна йӧзыс шуисны вуджны косінӧджык. Вуджны кутісны 1860 восянь. Вежа ай Иоанн Елеазаровский «Статистические и естественно-исторические очерки выселков по реке Ижма» гижӧдын, мый вӧлі йӧзӧзӧма «Архангельские губернские ведомости» газетын 1867 вося йирым тӧлысьын, пасйӧ: «Усть-Ухтинская деревня стоит на левом берегу реки Ижмы, близ устья быстрой и прозрачной Ухты: от этого она и получила название Усть-Ухтинской; на языке же зырян известна под именем «Вуквавомской».
1863 воӧ вӧлі шуӧма вежа Илля пророк нима вичко лэптыны. 1864—1865 воясӧ кыпӧдӧма пу вичко, вежӧдӧма 1869 вося тӧвшӧр 15-ӧд лунӧ. «Архангельские губернские ведомости» газетын (69—71 №№, 1867 во) гижлісны: «...внутреннее расположение ея также очень красиво и удобно: иконостас на деревенский вкус изящен, словом — все достойно похвалы».
1908 вося ода-кора тӧлысьын сиктын восьтӧма гидрометеослужба пост, некутшӧм прибор абу вӧлӧма. Поводдя бӧрся кутісны бурджыка видзӧдны 1928 вося косму тӧлысьсянь. Штатас вӧлӧма 4 морт, юӧрсӧ мӧдӧдлісны Кардорӧ. 1948 вося урасьӧм тӧлысьын Уквавомса метеостанция тупкысис, сы вӧсна мый метеослужба воссис Уква карса аэропортын.
Сиктлӧн история йитчӧма Уква ю вылын мусир перйӧмкӧд. Уквавомсаяс медасьлісны М.К. Сидоров дорӧ: найӧ доддьӧн ваявлісны бурӧвӧйлы оборудование, кыпӧдісны некымын олан керка, пес дасьтісны. Медводдза мирӧвӧй тыш пансьӧмкӧд уна уджалысьӧс вӧлі босьтӧма армияӧ, но мусир перйӧм эз сувт. 1915 во помын вӧлі шуӧма дугӧдны уджъяссӧ да оборудованиесӧ нуны Чибью вомӧ. Тӧвнас уквавомса кресьтяна додьясӧн нуисны оборудованиесӧ выльлаӧ. 1917 вося рака тӧлысьын кык барак да контора керка, мый вӧлі кольлӧма Карлов участокын, вӧлі вуджӧдӧма Уквавомӧ. 1917 вося Октябрса революция бӧрын баракъясысь вӧчисны ичӧт школа, а контора керкаысь — вузасянін. Тайӧ керкаясыс эз кольны миян кадӧдз. 1920 восянь Укваса мусир перъянінын бара на кутісны уджавны уквавомсаяс.
2012 воӧдз Уквавом сикт вӧлі Сосногорск районысь Уквавом сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Олысь лыд.
Сиктын олӧны комияс.
Улыс Одес (Сосногорск район)

Улыс Одес () — Коми Республикаын посёлок, Сосногорск районысь Улыс Одес карт овмӧдчӧминса шӧрин.
География.
Посёлок пукалӧ Улыс Одес ю йылын. Улыс Одессянь Сосногорскӧдз 92 км.
Войвож (Сосногорск район)

Войвож () — Коми Республикаын посёлок, Сосногорск районысь Войвож кар овмӧдчӧминса шӧрин.
География.
Посёлок пукалӧ Уква—Мылдін туй бокын.
Ичӧт Пера (Сосногорск район)

Ичӧт Пера () — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Ичӧт Пера ю бокын. Ичӧт Перасянь Сосногорскӧдз 85 км.
Поляна (Сосногорск район)

Поляна () — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок. 
География.
Посёлок пукалӧ Изьва юлӧн веськыд берегын. Полянасянь Сосногорск карӧдз 8 км.
История.
Артмис 1940-ӧд воясын. 1949 воын Пожня вӧр пӧрӧданінын вӧлӧма 7 ыстӧм морт: 3 рытыввывса украинеч да 4 «власовец».
2012 воӧдз посёлок вӧлі Сосногорск районысь Поляна сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Керки (Сосногорск район)

Керки () — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлок пукалӧ Айюва ю бокын, кӧрт туй бердын. Керкисянь Сосногорск карӧдз 23 км. 
История.
Артмис 1941-ӧд воын. 1949 воын тані вӧлӧма 260 ыстӧм морт: 96 немеч, 4 «вӧвлӧм кулак», 36 рытыввывса украинеч да 124 «власовец».
2012 воӧдз Керки вӧлі Сосногорск районысь Керки сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Вис (Сосногорск район)

Вис () — Коми Республикаын посёлок, Сосногорск районысь Вис сикт овмӧдчӧминса шӧрсикт. 
История.
1956-ӧд вося списокын абу пасйӧма. 1959 воын тані олӧма 772 морт.
Йираёль (Сосногорск район)

Йираёль () — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок. 
География.
Посёлок пукалӧ Микунь—Воркута кӧрт туй бердын. Йираёльсянь Сосногорскӧдз 148 км.
История.
Посёлок восьтӧма 1942-ӧд воын Войвыв Печораса кӧрт туй вӧчигӧн. 1989 воын тані олӧма 1742 морт.
2012 воӧдз посёлок вӧлі Йираёль сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Вылыс Изьва (Сосногорск район)

Вылыс Изьва () — Коми Республикаын Сосногорск районса Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.
География.
Посёлоксянь Сосногорскӧдз ? км.
История.
Посёлок котыртӧма 1965-ӧд вося сора тӧлысь 30-ӧд лунӧ 3 посёлок подув вылын: Крутӧй, Крутӧй (совхоз), Кирпич Завод.
2012 воӧдз посёлок вӧлі Вылыс Изьва сикт овмӧдчӧминса шӧрсиктӧн.
Винла (Сосногорск район)

Винла () — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. 
Ним артмӧм.
Винла ним артмӧма ю бокӧ пуксянінсянь, сылӧн вежӧртасыс — чукляин.
География.
Грезд пукалӧ Изьва ю берегын. Винласянь Уквавом шӧрсиктӧдз ? км.
Олысь лыд.
Грездын олӧны комияс
Уква каркытш

Уква каркытш – Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.
География.
Уква каркытш куйлӧ Коми Республика шӧрын. 
Оланінъяс.
Уквар каркытшӧ пырӧны: ӧти кар (Уква), нёль карсяма посёлок, кӧкъямыс посёлок, ӧти сикт (Кедвавом) да нёль грезд.
Ускар каркытш

Ускар каркытш — Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.
География.
Ускар каркытш куйлӧ Коми Республика войвылын. 
Олысь лыд.
Усва каркытшын олысь лыд:
Оланінъяс.
Ускар каркытшӧ пырӧны 20 оланін: ӧти кар (Ускар), ӧти карсяма посёлок (Парма), вит посёлок, вит сикт да кӧкъямыс грезд.
Войтӧвкай

Войтӧвкай (, ) — пинькайкӧд ӧти рӧдысь лэбач. Уна ӧткодьлуныс на костын: и оласногас, и вывтыр тэчасас, и чуксасян шыясас. Весиг позъяссӧ ӧткодьӧс вӧчӧны. Та вӧсна войтӧвкайӧс частӧ нимтывлӧны тшӧтш пинькайӧн.
Ыджда да рӧм.
Ыджданас войтӧвкай пышкай кодь кымын. Кузьтаыс овлывлӧ 18 сантиметр, сьӧктаыс — 25 грамм. Тулыснас ай лэбачыс югыд рӧмъяса. Туша увдорыс гӧрдовперкаль, кымӧсыс да нырувса визьыс сьӧд. Юр вылысыс лӧзовруд, мышкуыс пемыдруд. Бӧжыс сьӧд, кӧні дорса кык тывбордъяс тӧдчӧны гырысь еджыд чутъяс. Сьӧд бордйыс турунвиж сора да кык еджыд визя. Нырыс кельыдлӧз.
Паськалӧм.
Олӧны войтӧвкайяс Европаын, Рытыввыв Сибырын да Рытыв-Войвыв Африкаын, а сідзжӧ Крымын да Кавказын. Миянын войтӧвкайясӧс шуӧны ӧнія кадӧ медся частӧ паныдасьлысь лэбачьяс лыдӧ пырысь тылабордаӧн. Поздысьӧ да быдтысьӧ сійӧ оз сӧмын пармаын, а тшӧтш и вӧра тундраын.
Оласног да поздйысьӧм.
Коми муӧ войтӧвкайяс локтӧны вель водз — косму тӧлысь шӧрын. Войдӧр петкӧдчӧны айясыс, сэсся некымын лун мысти воӧны эньясыс. Тшӧкыд вӧраинъяс налы оз лӧсявны, сы вӧсна овмӧдчӧны коръя вӧръясӧ, медсясӧ кыддза расъясӧ. Воӧмсяньыс недыр кад кольӧм мысти лэбачьясыс босьтчӧны лӧсьӧдны позъяс. Тэчӧ позсӧ энь войтӧвкай пу вылӧ, мусяньыс нёль метр вылнаӧ кымын, кык увлӧн вожаланінӧ. А айыс отсасьӧ сылы, ваялӧ да мыччалӧ став коланасӧ. Тадзи кай гозъя ноксьӧны вежон чӧж — сэтчӧдз, кытчӧдз оз артмы ортсысяньыс нитшкӧн да кырсьӧн кыӧм мичаник сяр джын кодь быдтысянін. Пыдӧсас вольсалӧны небыд вӧв сіяс. Пӧжны пуктӧны пемыдгӧрд чутъяса 5–6 ичӧтик кольк. Эньыс пукалӧ позъяс кык вежонӧдз. Айыс ваялӧ сылы сёянсӧ, шойччан здукъясас гажӧдӧ аслас сьылӧмӧн.
Сёян.
Колькйысь петӧм бӧрас пиянсӧ дӧзьӧритӧны батьыс и мамыс. Дугдывтӧг ваялӧны налы небыд гагъясӧс — гӧнтӧм номыръясӧс, лёльӧясӧс, гутъясӧс. Азыма сёйигад йылӧмыс быдмӧны чожа да кык вежон мысти эновтӧны позсӧ. Арланьыс войтӧвкайяс чукӧртчӧны кельӧбъясӧ да пӧткӧдчӧны быдмӧгъяслӧн кӧйдысӧн. Окотапырысь кокалӧны тшӧтш ёг турунъяслысь тусьяссӧ да татшӧм ногӧн оз сетны позянлун налы паськавны-рӧдмыны. Торйӧдчӧны войтӧвкайяс чужаніныскӧд йирым тӧлысьын. Тӧвйыны лэбӧны Кавказ сайӧ, Крымӧ, Европа лунвылӧ, Африка войвылӧ.
Войтӧвкай — пинькай кодь жӧ кид лэбач, мустӧмтӧ клеткаын олӧм. Татшӧм йӧртӧм кайясыс ёна гажтӧмтчӧны вӧр-ваысь да дзикӧдз дугдӧны сьылӧмысь. Ӧти войтӧвкай видзигӧн овлӧма 11 арӧсӧдз.
Рӧдвуж кывйын.
Лэбачыслӧн оласног серти пӧ позьӧ тӧдмавны ывлалысь вежсьӧмсӧ. Поводдяыд ӧд векджык лёкмывлӧ сэк, кор кутасны пӧльтны войвывсянь ыркыд тӧвъяс. Татшӧм пӧра водзвылас пӧ войтӧвкай пондӧ быттьӧ «турдыны-кынмыны» да чипӧстлывлыны руйган шыясӧн. Сідзкӧ, абу весьшӧрӧ миян пӧч-пӧльяс нимтылӧмаӧсь «войтӧвкайӧн». Дзик жӧ тадзи зябликӧс нӧшта нимтӧны перымса комияс. Рочьяслысь зяблик кывсӧ ("зябнуть" «кынмыны») тайӧ подулыс жӧ отсалӧ гӧгӧрвоны. Удмуртъяс нимтӧны кык ногӧн: «ӟиллё» да «почаш», кодъяслӧн коми нимыскӧд некутшӧм йитӧд абу.
Чукарева Мария Андреевна

Чукарева Мария Андреевна — коми актриса, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (2010).
Олан туй.
Мария Чукарева чужӧма Коми АССР-ын Удора районса Кослан сиктын 1960-ӧд вося моз тӧлысь 1-ӧд лунӧ. Сыктывкарын культ­просветучилишӧ помалӧм бӧрын кык во уджалӧма Косланын Удора районса культура керкаын челядькӧд удж серти методист-инструкторӧн. 1985-ӧд воын помалӧма Уфаын искусствояс каналан институт. 1985-ӧд восянь ворсӧ В.А. Савин нима канмуса академическöй Драма театр труппаын.
Театрын рольяс.
2020-ӧд во вылӧ ворсӧ татшӧм рольяс:
Сметанина Елена Григорьевна

Сметанина Елена Григорьевна (18.09.1974) — коми артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.
Олан туй.
Алена Сметанина чужӧма 1974-ӧд вося кӧч тӧлысь 18-ӧд лунӧ Изьва районса Краснобор сиктын. Помалӧма 2006-ӧд воын Ярославльын каналан театрса институтысь театрса искусство факультетын драма театрса да кино кафедра. Сцена вылӧ локтӧма 1992-ӧд воын, кор велӧдчӧма на искусство училишӧын. Артисталӧ да режиссёралӧ Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын.
Забоева Феоктиста Ивановна

Забоева Феоктиста Ивановна (1850–1943) — коми гижысь, велӧдысь.
Олан туй.
Феоктиста Забоева чужӧма 1850-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын. Батьыс — мӧд гильдияса купеч Иван Назарович Забоев (1814—1908); мамыс — Анна Степановна Лыткина (1823—) — коми кыв туялысь Георгий Лыткинлӧн чойыс. Помавлӧма Усть-Сысольскса приходскӧй училишӧ, женскӧй второразряднӧй училище (1868–1872) , сэсся Совдорын велӧдысьяслысь курсъяс 1872-ӧд воын.
Матӧ нелямын во велӧдӧма Сыктывдін районса Выльгорт школаын, кӧні велӧдчысьяс лыдас вӧлӧмаӧсь тшӧтш Каллистрат Жаков да Василий Налимов.
Комиӧдӧма Библияысь юкӧнъяс, мый вӧлі йӧзӧдӧма торъя небӧгӧн «Начатки христианского православного учения» ним улын. 1914-ӧд воын сылы сетӧма «За усердие» зарни медаль. Нелямын вося велӧдӧмкӧд йитӧдын Усть-Сысольск земскӧй собранньӧ шуӧмӧн сылысь портретсӧ вӧлі ӧшӧдӧма выльгортса школаын.
Георгий Лыткинлӧн корӧм серти чукӧртӧма коми фольклор. Гижӧма Иван Куратов да Усть-Сысольскса XIX нэм шӧрся олӧм йылысь казьтылӧмъяс. Найӧс коми гижысь, историк П.Г. Доронин йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын. 1939-ӧд воын Ф.И. Забоева сетӧма Павел Доронинлы коми поэт Пётр Клочковлысь видзӧм кывбуръяссӧ, мый вӧлі йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1961-ӧд воын. Сылысь казьтылӧмъяссӧ видзӧны Коми Республикаса Вужвойтырлӧн архивын.
Зурганнӧрыс

Зурганнӧрыс () — Коми Республикаын бырӧм грезд, вӧлі пырӧ Кулӧмдін вӧлӧсьтӧ.
География.
Зурганнӧрыс вӧлі пукалӧ Кулӧмъюлӧн веськыд берегын. Кулӧмдін сиктсянь 24 км. сайын.
Вылыс Бугаев (Чилимдін район)

Вылыс Бугаев () — Коми республикаын Чилимдін районысь Бугаев сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.
География.
Вылыс Бугаев пукалӧ Печора юлӧн шуйга берегын. Бугаев шӧрсиктсянь 8 км сайын, Чилимдін юрсиктсянь 77 км сайын.
История.
Йӧзлӧн висьталӧм серти, медводдзаӧн татчӧ овмӧдчӧмаӧсь XIX нэм пансигӧн Гарев да Высокӧй Гӧраысь йӧз. 1811—1858-ӧд воясся Ревизскӧй сказкаясын абу индӧма. В.Н. Латкинлӧн 1843-ӧд вося Луннебӧгын индӧма, мый Бугаев грездын куим овмӧс. Тайӧ вермис лоны, кыдзи Вылыс Бугаев, сідз и Бугаев сикт, мый тшӧтш, легенда серти, овмӧдӧма XIX нэм пансигӧн.
1850-ӧд вося списокын: «деревня Бугаевская 1-я» (8 овмӧс, 66 морт) да «деревня Бугаевская 2-я» (8 овмӧс, 66 морт).
1918 воын Вылыс Бугаев (Зайково): 41 овмӧс, 245 морт, 1926-ӧд воын — 38 овмӧс, 245 морт. 1930-ӧд вося списокын Вылыс Бугаев (Зайково): тані вӧлӧма школа да потребитель котыр.
Олысь лыд.
Сиктын олӧны роч йӧз.
Лудыков Михаил Ильич

Лудыков Михаил Ильич (1930–2005) — коми гижысь, велӧдысь.
Олан туй.
Михаил Лудыков Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын Емдін районса Гам сиктын чужӧма 1930-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 3-ӧд лунӧ. Мукӧдлаас сорсьӧмӧн гижӧма, мый чужӧма ӧшым тӧлысь 3-ӧд лунӧ. 1951-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт. Уджалӧма Кулӧмдін районса Пожӧг шӧр школын, кӧні велӧдӧма роч кыв да литература, история.
Кулӧма 2005-ӧд вося йирым тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
М.И. Лудыков — теш, гаж да серамтор гижысь. Йӧзӧдлӧма кывбуръяс, висьтъяс, шмонь, очерк да мойдъяс, рецензияяс. 1962-ӧд восянь йӧзӧдчӧма «Войвыв кодзув» журналын, «Коми му» да «Ленин туйӧд» газетъясын.
1969-ӧд воын йӧзӧдӧма «Пужга вылын тулыс» повесьт.
Сизяыб поселениеын грезднимъяс

Изьва район Сизяыб поселениеын грезднимъяс.
Изва район сулалö Коми республикалöн войвылын. Граничитö Усть-Цилемскимскöй, Усинскöй, Сосногорскö и Печорскöй районъяскöд. Изьва районын 34 населённö пункт. Танi кывтö кык ю: Изьва да Печора. Изва юлöн шуйга берегас сулалö куим сикт да квайт грезд. Сизяыб поселениеö пырö 4 грезд да ачыс Сизяыб сиктыс. Тайö местностьыс зэв озыр мича видзьясöн, шоръясöн, кулигаясöн, ягъясö да с.в. и налöн нимъясöн.
1.Букур (Бакур), 1820-öд воын медводдзаысь кабалаясын казьтылöма Букур грезд, нимлöн кык вежöртас:öти-кö, важöн сикт местаас вöлöма яг, кöні лэбалöма уна сюзь, налöн буксöмыс («бу-у-у») кылöма весиг Изьваöдз, мöд-кö, медводдза олысьыс повзьöдлывлöма сы керка дорö локтысь ошъяссö буксанöн (сюмöдысь вöчöм дудка), да сійöс нимтöмаöсь Букурöн. Важöнджык Букурыс сулалöма ёна вылынджык öнія местасьыс, ягланьыс и шусьöма «Важ оланін». Бакур грезд торъялö аслас иннас, сы серти кöнi артмöмаöсь торъя грездъяс:
а) Вылыс Букур (шöр туйсянь ягланьджык, вылынджык, бöръя воясö ёна паськаліс, кыптісны выль керкаяс)
 б) Улыс Букур (шöр туйсянь Куръялань, увлань) 
 в) Гöгера (местаыс гöптын, гöгöрыс гöра)
 г) Сидöр (Медводз олысьыслöн нимыс Сидор, коді джуджыд кыр йылö кыпöдлöма кык судта вышкаа керка)
 д) Кустыш (медводз овмöдчöма Кустышев Николай Васильевич, кыпöдöма кык судта керка квайт челядя ыджыд семьяыслы. Кустышас тайö керкаыс öнöдз на медыджыд). 
 е)Букур Пом (войвыв пом, Ыбö мунігöн медбöръя керкаясыс)
2.Варыш,артмöма сiйö 1859 воын, медводдза олысьыслöн прöзвище серти, грездгöгöрса ягас лэбалöма уна варыш «ястреб». Видзöдны кö грезд вылö вылісянь, аддзан серпас, быттьö варыш шевкнитöма бордъяссö, лöсьöдчöма лэбзьыны. Варыш грездлöн торъя юкöнъясöн лоöны:
 а) Шор модор (грезд шöрті визувтö Варыш шор, шорсайса юкöныс шусьö Шор модорöн).
 б) Шор йыв (грездлöн шор катыдын сулалысь юкöн)
 в) Выль посёлок (важöн Гриш керöсын быдтылісны сю, зöр, анькытш, кöкъямысдасöд вояссянь керöссö сетісны выль керкаяс улö, öні сэні 21 керка. Мыйöн абу посёлок?
3. Ёль, архивнöй гижöдъяс серти чужöма сійö 19 нэмын, но сы йылысь гарыштлöмаöсь на 1859-öд вося йöз оланін пасъялан кабалаын. Видлавны кö вужвойтырлысь чужöм да олöм, позьö шуны, мый грездыс артмылöма ёна важöнджык, коркö 18 нэмын, но пасйöдъяс сэки сы йылысь абу вöчлöмаöсь либö абу кольöмаöсь. Ёль грездыс торъялö кык юкöн вылö:
 а) Улыс Ёльыс шор дорö матöджык
 б) Вылыс Ёльыс сулалö кыр йыласджык
4. Сизяыб сикт сулалö Изьва юлöн шуйга берег вылас, джуджыдiнын. Таысь артмöма и нимыс: «Ыб» тайö возвышенность, а сизя, сы вöсна мый танi вöлi cук вöр, кöнi олiс уна сизь, да и öнöдз на эмöсь.
5. Черноборская, а йöзыс шуöны Мирскей. Грездсö тадзи шулöмаöсь сы вöсна, мый сiйö сулалö Чöрнагöра сайын, а Чöрнагöраыс тайö пемыд, сук, козъя вöр. А Мирскöйöн нин заводитiсны шуны, кор сэнi лоис медводдза «Мир» туйыс.
Му джыдж

Му джыдж (; ) — чикыш котырысь неыджыд лэбач.
Комиын гожйӧ куим сикас чикыш. На пӧвстысь ӧтисӧ комияс шуӧны "джыджӧн" либӧ "му джыджӧн" (рочӧн «береговая ласточка»). Колӧ пасйыны: джыджнас комияс шуӧны тшӧтш лэбачӧс, кодӧс рочьяс шуӧны «стриж». Кыкнан сикас пӧткалӧн эм зэв уна ӧткодьтор, но найӧ абу ӧти вужйысь.
Ыджда да рӧм.
Гожӧмбыд мудзлытӧг бергалӧны найӧ сынӧдын. А абуӧсь нин кӧ лэбачьясыс — вешйӧмаӧсь мӧдлаӧ либӧ вуджӧмаӧсь лунвылӧ тӧвйыны — казьтылӧны на йылысь вадорса лыа крут кырйӧ кольӧм позъясыслӧн гӧгрӧс розьясыс.
Му джыдж вывтырнас ичӧтджык чикышъяс дорысь: 15 сантиметр кузьта, шеныштӧм бордйыс 28–30 сантиметр пасьта, сьӧктаыс 16 грамм. Гӧн рӧмыс абу зэв синмӧ шыбитчана. Туша вевдорыс сьӧдовгӧрд, сьыліыс да балябӧжыс нӧшта на пемыдджык, кынӧм улыс еджыд, морӧсвывса вомӧна визьыс оз сэтшӧма тӧдчы, кыдзи сиктса чикышлӧн.
Паськалӧм.
Олӧ-вылӧ зэв паськыда: и Европаса муясын, и Азияын, и Африкалӧн войвывладорас, и Войвыв Америкаын. Миянын паныдасьлӧ сідзжӧ вель уналаын — Печӧра, Эжва, Сыктыв да Мозын ю пӧлӧнъясын.
Поздйысьӧм да оласног.
Петкӧдчӧны войвылын му джыджъяс ода-кора тӧлысь пуксигӧн либӧ сёрӧнджык. Овмӧдчӧны уна лыда чукӧръясӧн бужӧда кыркӧтшъясын. Быдтысигкежлас вӧчӧны сэтчӧ ассьыныс позъяссӧ. Кок гыжъяснас гоз-мӧд лун кодйӧны метрысь пыдӧджык горсъяс. Сэрӧгсӧ перйӧны пыран розьсьыс паськыдджыка да дасьтӧны сэтчӧ олан жырсӧ, вольсалӧны кос турун, ва вылын олысь пӧткаяслысь гӧн. Пӧжны пуктӧны вит-ӧ-квайт еджыд кольк. Пукалӧны гознан лэбачыс кык вежонысь дырджык, ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн. Чужан мусӧ джыджъяс эновтӧны моз тӧлысь помасигӧн, тӧвйӧны Асыввыв Африкаын.
Сёян.
Паськыд вомнас куталӧны лэбалысь гагъясӧс: номъясӧс, ком бобувъясӧс да лунысъя бобувъясӧс, кодъяслӧн чутік-номыръясыс чужӧны ва пытшкын. 
Рӧдвуж кыв вылын.
Джыдж — зэв важся лэбач ним, тӧдса сійӧ став комиыслы, тшӧтш и Язьва дорын олысьяслы.
Перымса комияс нимтӧны тайӧ кайсӧ дзик жӧ миян моз: «джыдж», «му джыдж», а удмуртъяслӧн уна ним эм, ӧтиыс — «ӟоздор пӧськы» (комиӧдны кӧ, лоӧ «берегдор чикыш»). Кыдзи позьӧ аддзыны роч да удмурт нимъясысь, му джыджъяслӧн оласногыс топыда йитчӧма вадор кыркӧтшкӧд.
Лӧсялана лэбач нимъяс эмӧсь нӧшта ылыс рӧдвуж кывъясын — саамияслӧн, маддяръяслӧн, хантыяслӧн да мансилӧн.
Рып — тадзи шулывлӧны му джыджъясӧс дзик ӧти — сыктывкарбердса сёрнисикасын. Кыв туялысьяс серти, тайӧ абу ас коми ним — вуджӧма йӧгра (ханты-манси) сёрниысь.
Байдӧг

Байдӧг (; ) — сьӧла-тар котырӧ пырысь пӧтка, войвывса лэбач.
Ыджда да рӧм.
Еджыд байдӧг — шӧрпӧлӧс тылаборда, рака ыджда кымын, топыд да кыз яя. Сьыліыс дженьыд, юрыс ичӧтик. Тӧвнас гӧн рӧмыс дзик еджыд, сӧмын бӧжыс сьӧд да еджыд дорыша. Синкымыс гӧрд, нырыс сьӧд. Гожся гӧныс гӧрдовруд, вомӧнногыс сьӧдӧн серӧдышталӧма. Тундраысь ӧтдор мыйтакӧ еджыд байдӧг олӧ и парма пытшкын — вотӧса паськыд нюръясын.
Паськалӧм.
Комиын олӧ кык сикас — из выв байдӧг да еджыд байдӧг. Пармалӧн лунвыв юкӧнас паныдасьлӧны нӧшта руд байдӧгъяс. Налӧн оланіныс — степъясын. Но колян нэм пуксьӧм бӧрын заводитӧмаӧсь паськӧдчыны войвывланьӧ. 1920–30 воясӧ воӧдчӧмаӧсь Перым да Киров обласьтъясӧдз, а сэсянь вуджӧмаӧсь миянӧ. Висьталӧны, мый руд байдӧгӧс казявлӧмаӧсь весиг Сыктывкарбердса вӧръясысь.
Миян байдӧгъяс — войвывса лэбачьяс. Россияын олӧны Войкытш пӧлӧнын Кола кӧджсянь (Мурманск обласьт) Камчаткаӧдз да Сахалинӧдз. Еджыд байдӧг олӧ да быдтысьӧ тундра пасьтала, а из выв байдӧг — сӧмын Урал из гӧгӧртасын. Сылӧн лыдыс зэв этша, сы вӧсна и кыйдӧс вылӧ кыян тӧдчанлуныс пӧшти абу.
Поздйысьӧм, оласног да сёян.
Кӧдздӧдӧм бӧрын байдӧгъяс ӧтувтчӧны гырысь чукӧръясӧ, а гожйӧны гозйӧн-гозйӧн. Кор тундраын лымйыс вывті джуджыд, став быдмӧгыс вевттьысьӧма еджыд эшкынӧн да байдӧгъяслы сёйнысӧ нинӧм, найӧ вуджӧны вӧра тундраӧ. Тулыснас вывтасінъяс мыччысьӧм бӧрын заводитчӧ койтан кад. Айясыс горзігтыр да борднас шлопӧдчигтыр качӧдчывлӧны сынӧдӧ. Корсюрӧ волывлӧны косьӧдз, но оз эньясыс вӧсна, а поз вӧчны бурджык места босьтӧм могысь.
Позсӧ лӧсьӧдӧны гуранторйӧ, пыдӧссӧ вольсалӧны турунӧн, коръясӧн, небыдик ньӧръясӧн. Кольксӧ пуктӧны дассянь кызьӧдз. Пӧжӧ сӧмын эньыс, пукалӧ вежон куимӧдз. Айыс поз дорас жӧ бергалӧ. Чужӧм бӧрас кайпияныс, мыйӧн сӧмын косьмыштасны, эновтӧны позсӧ да вӧтлысьӧны мамыс бӧрся. Сыкӧд кӧ мыйкӧ лоас, йылӧмсӧ дӧзьӧритӧ-быдтӧ айыс. Пӧткӧдчӧны байдӧгъяс сӧмын быдмӧг сёянӧн, кокалӧны бадь пулысь гаръяссӧ, коръяссӧ, выль петасъяссӧ. Байдӧгъяслӧн яйыс чӧскыд. Кыйӧны найӧс ёнджыкасӧ петляясӧн да лэчьясӧн. Важӧн ӧти вося кыйдӧс лыдыс артавсьылӧма сё сюрсъясӧдз, а ӧні некымын пӧв этшаджык.
Рӧдвуж кыв вылын.
Перымса комияс пӧткасӧ шуӧны «бадьӧгӧн», а удмуртъяс байдӧг кывсӧ оз тӧдны, найӧ вӧдитчӧны асланыс нимъясӧн: «кыр курег», «кыр сяла» (комиӧдны кӧ, «дикӧй курӧг» да «степса сьӧла»). Туялысьяс «байдӧг» кывсӧ петкӧдӧны ӧти вужйысь манси «пальтя» («тар») да венгр «файд» («дозмӧр») нимъясысь. Чайтӧны, мый важ йӧз найӧс лӧсьӧдлӧмаӧсь ӧтувъя финн-йӧгра кадӧ, нёль-ӧ-вит сюрс во сайын.
Юсь

Юсь (; ) — миян вӧр-ваын олысь лэбачьяс пӧвстын медся ыджыд, дзодзӧг отрядса утка котырысь лэбач.
Ыджда да рöм.
Джуджданас муртса абу кык метр, а сьӧктанас овлывлӧ 13 килограммӧдз. Бордйыс кык да джын метр пасьта. Гӧн рӧмыс лым кодь еджыд, нырыс кольквиж либӧ вижовгӧрд, сӧмын йылыс да крукыльыс сьӧд, синмыс перкаль. Пукаланінсяньыс сьӧкыда кыпӧдчигас вель унаысь йӧткыштчалӧ кокнас и борднас ва веркӧсӧд.
Оласног.
Позсӧ вӧчӧ ыджыдӧс — метр пасьта кымын, тэчӧ сійӧс шепта турунъяслӧн заысь, эжӧрысь да нитшкысь. Тайӧ мича пӧткаыс веж петкӧдлана кыдзи ловъя дырйиыс, сідз и серпасъяс вылын. Уна шусьӧг да сьыланкыв тэчӧма сы йылысь быд войтырлӧн.
Коми муын гожйӧ кык пӧлӧс юсь. Ӧтиыс — ыджыд юсь («лебедь-кликун») ёнджыка олӧ пармаын. Паныдасьлывлӧ Печӧра ковтысын — кывтыдас и катыдас, Войвыв Мылва пӧлӧн, Ву ю йылын. Быдтысьлывлӧ пӧ и Ыджыд Кадам ты гӧгӧрын. Локтӧны миянӧ водз тулыснас, йи вӧрзьытӧдз на. Овмӧдчыны бӧрйӧны вӧрпытшса лӧнь ты. Ичӧтик кӧ тыыс, сӧмын ӧти гозъя кольччӧ. Мукӧдыслы лоӧ мӧдлаӧ мунны. Позсӧ лӧсьӧдӧны тыдавтӧминӧ, туруна-баддя местаӧ. Пӧжны пуктӧны ки пыдӧс пасьта нёль либӧ квайт кольк. Эньыс пукалӧ позъяс нелямын лунӧдз. Пияныс кыпӧдчӧны борд йылӧ моз тӧлысьлӧн мӧд джынъяс. Лунвылӧ лэбзьӧны йирым тӧлысь помасигӧн. Тӧвйӧны Германияын да Скандинав муын, Рытыввыв Европалӧн мукӧд юкӧнын.
Юсьяс оз сунавны, сы вӧсна сёянсӧ корсьӧны ляпкыдінысь. Юрсӧ ваӧ сюйӧмӧн куталӧны ты пыдӧсын олысь гагъясӧс, а сідзжӧ перъялӧны васа быдмӧгъяслысь засӧ да вужъяссӧ.
Мӧд сикасыс — дзоля юсь («малый или тундровый лебедь»). Ичӧтджык воддза юссьыс, сьӧктаыс сӧмын 7 килограмм. Нырыс гӧрдовкольквиж, синмыс перкаль рӧма, кокыс сьӧд. Паныдасьлывлӧ сӧмын тундраса тыясын. Войвылӧ локтӧны ыджыд юсьяс дорысь сёрӧнджык — ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын нин. Гозйӧдчӧны миянӧ вотӧдз на. Позсӧ лӧсьӧдӧ энь юсьыс. Пӧжны пуктӧ кык либӧ куим еджыд рӧма кольк. Пукалігас айыс дӧзьӧритӧ да видзӧ сійӧс. Лёктор кӧ мыйкӧ казялас, пыр и юӧртас пӧлыслы, и мӧдыс эновтӧ позсӧ.
Пияныс пондӧны лэбавны кӧч тӧлысьын. Чужан мусӧ эновтӧны мукӧд юсь моз жӧ кӧдздӧдігӧн. Тӧвсӧ коллялӧны Бритму діяс вылын, а кодсюрӧ матынджык — Войвыв саридзын да Еджыд саридзлӧн кынмавтӧминъясын.
Юсьяслӧн яйыс чӧскыд и гӧныс зэв колана. Но найӧс кыйны оз позь, сы вӧсна мый пыртӧма видзан лэбачьяс лыдӧ, а быран выйӧдз воӧм сикасъяссӧ весиг пасйӧма «Гӧрд небӧгын».
Рöдвуж кыв вылын.
«Юсь» нимыс зэв важся. Перымса комияс да удмуртъяс комияс моз жӧ «юсьӧн» шуӧны, марилӧн — «йӱксӧ», финъяслӧн — «ёутсэн». Рӧдвуж весьтасъяс эмӧсь тшӧтш мордва, саам да манси кывъясын.
Чув

Чув (сідзжӧ вурд, ; ) — вель ыджыд, яй сёйысь пемӧс.
Паськалӧм да оласног.
Сьӧктаыс вит-ӧ-квайт кило. Овлывлӧ и дасӧдз. Тушаыс метрысь неуна дженьыдджык, бӧжыс ветымын сантиметр кузьта, ветлӧдлігас муӧдыс кыссьӧ. Сямыс да вывтыр тэчасыс чувлӧн йитчӧма ваын олӧм-вылӧмкӧд. Юрыс кузьмӧс да тшӧтшыд, дженьыд голяыскӧд ӧткыза. Кокъясыс дженьыдӧсь, чунь костъясас уткалӧн моз уялан няр. Дзирдалан гӧныс шыльыд, чорыд сіяса, тшӧкыд да кӧтасьтӧм подула, пемыд рӧма.
Тайӧ чувкӧс вӧрпаыс олӧ лӧняинъясын, вӧрса ёльяс бердын Коми му пасьтала, дзик войвывланьсьыс кындзи. Но оз быдлаын, а сӧмын сэтшӧм ёльясын да юясын, кӧні ваыс визув да сӧдз, пыдӧсыс изъя, дорӧсыс джуджыд кыркӧтшъяса. Тӧвнас мед кынмывтӧм рыяс вӧліны, и мед тырмымӧн вӧлі чери — сылӧн чӧсмасянторйыс. Медся ёна радейтӧ тэрыб комӧс, кодӧс вӧтӧднысӧ ваас оз вермы да кыйӧдӧ из вылын пукалӧмӧн. А ньӧжмыд чериястӧ вӧтлысьӧмӧн куталӧ. Гожӧмнас пӧткӧдчӧ ва выв пӧткаясӧн — медсясӧ сювчӧжӧн да крӧкальӧн. Тӧвнас сёйлывлӧ и лягушаясӧс, ӧд найӧ кӧдздӧдігӧн йи улӧ пырӧны. Косінӧ вӧрпаыс петавлывлӧ сӧмын шойччӧм могысь, а сэсся пыр ваын. Зэв бура уялӧ да суналӧ. Оз кӧ тэрмась, сынӧ кокъяснас, ӧдйӧ уйигӧн найӧс топӧдӧ кынӧм бердас да нюглей моз пескылясьӧ-визгӧ тушанас и бӧжнас.
Поздйысьӧм.
Олӧны чувъяс ӧткӧн-ӧткӧн. Пырмӧсыс му пытшкын. Корсюрӧ босьтлывлӧ мойлысь эновтӧм позсӧ, но унджыкысьсӧ кодйӧ ачыс. Розьыс пырмӧсыслӧн кыръя дорӧсын ва улын, веркӧссяньыс метр джынйысь пыдынджык. Пыран горсйыс кык метр кузьта, вывлань катола, вайӧдӧ узьланінас, кытчӧ вольсалӧма кос турун. Узьланінсьыс сынӧд ветлан туй петӧ.
Пышъялан кадыс чувлӧн рака тӧлысьын. Вайсьӧ косму помын либӧ ода кора тӧлысьын. Кызвыныслӧн кык пи овлывлӧ, синмасьӧны найӧ чужӧмсяньыс комын вит лун мысти. Арйӧны да тӧвйӧны мамыскӧд ӧтлаын, а сэсся вӧлисти эновтӧны позтырсӧ. Верстяммӧм выйӧдз воӧны 2–3 арӧс тыртігӧн. Чувлысь кусӧ зэв вылӧ донъялӧны. Вузалӧм вылӧ пӧ бӧръя кадас Комиын кыйӧны 200 лов.
Рӧдвуж кывйын.
«Чув» нимыс паныдасьлӧ сӧмын коми кывйын. Туялысьяс йитӧны сійӧс чувкӧс «шустрый, ловкий» кывкӧд, подув вежӧртассӧ петкӧдӧны татшӧмӧс: «ёсь ныр-вома», «визув», «шурыд». Миян кывворын, а сідзжӧ и перымса комияслӧн, тайӧ вӧрпаыслӧн эм нӧшта ӧти ним — «вурд». Удмуртъяслӧн эм жӧ, но шусянногыс вежсьӧма да лоӧма «вудор» (комиӧн кӧ, «вадор»), тыдалӧ, ӧнія ву «вода» да дор «край, сторона» кывъяскӧд ӧткодялӧмаӧсь да, сійӧн. Лыддьӧны, мый «вурдыс» важ, но абу ас ним. Орччӧдӧны осетин, авестаса, санскрит кывъяскӧд да чайтӧны, мый Волга ковтысын ӧтвылысь олігӧн на комияслӧн да удмуртъяслӧн пӧч-пӧльясыс босьтлӧмаӧсь кутшӧмкӧ важ иран войтырлӧн сёрниысь.
Авлык

Авлык (; ) — тайӧ утка котырысь ваӧ суналысь неыджыд лэбач.
Паськалӧм да оласног.
Тайӧ лэбачыс унджык кадсӧ коллялӧ саридз бердын. Гожйӧ да быдтысьӧ Йиа саридз пӧлӧн, а тӧвйыны лэбзьӧ Мурман да Скандинавия дорӧсъясӧ, а сідзжӧ Балтика саридз дорӧ.
Авлык — шӧрпӧлӧс суналысь утка. Тушаыслӧн кузьтаыс бӧж йылӧдзыс овлывлӧ 60 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — килограмм гӧгӧр. Айыслӧн йыла бӧжас медся кузь кык чурвидзысь шӧр тывбордйыс гожӧмнас гылалӧ. Нырыс дженьыд, туша ӧтар-мӧдар бокыс да юрыс рудов, зобйыс, мышку вылысыс да бордйыс пемыд рудовгӧрд, а сэсся быдлаті еджыд. Эньыслӧн мыш вевдорыс серӧдышталӧма визьясӧн, нырыс сьӧд, кокыс кельыд-лӧзовруд, синмыс гӧрдов. Роч муын тайӧ войвывса уткаыс олӧ тундра пасьтала — Кола кӧджсянь Камчаткаӧдз, а сідзжӧ паныдасьлӧ Европалӧн войвыв юкӧнъясас да Войвыв Америкаын.
Парма весьтын, ёнджыкасӧ Печӧра кывтыд вожъясын, петкӧдчылӧ сӧмын гожйыны локтігас да тӧвйыны бӧр мунігас.
Коми муӧ авлыкъяс локтӧны ода-кора тӧлысь помын, став мукӧд уткасьыс медся сёрӧн. Лэбӧны быдтысянінъясас ӧткӧн-ӧткӧн либӧ ичӧтик кельӧбъясӧн. Быдӧн на пиысь аслыс гозпӧвсӧ бӧрйӧ тӧвъянінас на. Овмӧдчӧны тыяс да гӧпъяспӧлӧнса быдмӧга местаясӧ. Позсӧ лӧсьӧдӧны косінӧ, васянь неылӧ. Водзпӧрсӧ поз пыдӧсас вольӧсыс жебиник, но, пӧжсьысь уткаыслӧн гӧныс гылалӧ да, сійӧ вочасӧн содӧ.
Пӧжны пуктӧны куимсянь кӧкъямыс колькйӧдз. Найӧ абу дзик еджыдӧсь, содтӧд тӧдчыштӧ кольквижгӧрдов рӧмсер. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь уткаыс куим вежон чӧж либӧ дырджык. Уткапияныслӧн вынсялыштӧм мысти мамыс котырсӧ нуӧдӧ гырысьджык юяс-тыяслань. А налӧн борд йылӧ кыпӧдчӧм бӧрын воӧдчӧны саридз дорӧдз.
Лэбалӧны авлыкъяс тэрыба, шӧр нырвизьсьыс ӧтарӧ-мӧдарӧ кокньыда кежавлігтырйи. Бура уялӧны. Пӧткӧдчӧны небыд гагъясӧн да чериӧн. Чужанінсӧ эновтӧны йирым тӧлысь пуксигӧн.
Рӧдвуж кыв вылын.
«Авлык» нимыс кызвын комиыслы абу тӧдса. Вӧдитчӧны сійӧн сӧмын кык сёрнисикасын: изьвасалӧн «авлык», удорасалӧн «аллык». Роч нимыс пӧткаыслӧн «морянка». 
Тайӧ войвывса уткасӧ матыс рӧдвуж войтыръяс (перымса комияс да удмуртъяс) оз тӧдны, сы вӧсна мый сэтчӧс местаясӧ найӧ оз волывлыны. Аддзывлытӧм лэбачьясыдлӧн и кыввораныс нимыс абу. Лӧсялана нимъяс эмӧсь балтикабердса финн-йӧгра кывъясын — финнъяслӧн, карелъяслӧн да саамъяслӧн. Сэнъясын уткасӧ шуӧны «аллыӧн» либӧ «аллогкайӧн».
Туялысьяслӧн да тундра гӧгӧртасын кыйсьысьяслӧн висьталӧм серти, татшӧм утка сикасыс пӧ чуксасьӧ «алла-аллаа-аллы» шыясӧн. Тайӧ шыяссӧ, тыдалӧ, и пуктӧмаӧсь подулас пӧткаыслы коми да мукӧд финн-йӧгра нимъяссӧ лӧсьӧдігӧн. Татшӧмсяма лэбач нимъясыс коми кывйын абу этша, шуам, ватшкан, герчкан, кырныш, куваркан, чавкан да с.в.
Попов Александр Александрович

Попов Александр Александрович (1952) — коми историк, история наукаясса доктор.
Олан туй.
Александр Попов чужӧма Коми АССР-ын Сыктывкарын 1952-ӧд вося ӧшым тӧлысь 24-ӧд лунӧ. 1974-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетын история факультет. 1974–1975-ӧд воясын служитӧма Сӧветскӧй Армияын. 1975–1977-ӧд воясын велӧдӧма история Изьва районса Діюр школаын. 1977–1980-ӧд воясын велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтса аспирантураын. 
Велӧдчӧм бӧрын уджалӧма Кыв, литература да история институтын: история юкӧдын младшӧй научнӧй сотрудник (1981–1985), старшӧй научнӧй сотрудник (1986–1996), ведушӧй научнӧй сотрудник (1996–2001), директорӧс вежысь (2001–2011), история да этнография юкӧдса веськӧдлысь (2011—2014), войтыркостса туясьӧмъясын йитӧдъяс серти учёнӧй секретар (2014–2017), айму историяса секторын главнӧй научнӧй сотрудник (2017-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь).
Туясян удж.
1985-ӧд воын Ленинград канму университетса история факультетын дорйӧма история кандидат ним вылӧ диссертация, темаыс — «Социально-культурное строительство на селе в Коми АССР в 60-е – первой половине 70-х годов». 
История доктор ним вылӧ диссертация дорйӧма 1996-ӧд воын РАН-ын Россияса история институтын (Москва), темаыс — «Культура северной деревни в 60-е – 80-е годы (на материалах Архангельской и Вологодской областей, Карельской и Коми АССР)».
Ермолин Рем Николаевич

Ермолин Рем Николаевич (1926—2004) — СССР да Россия кадся серпасалысь, РСФСР-са нимйӧза серпасалысь, Коми АССР-са нимйӧза серпасалысь, вӧр-ва серпасалысь.
Олан туй.
Рем Ермолин чужӧма Ленинградын 1926-ӧд вося ӧшым тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Велӧдчӧма Ленинградса художественно-графическӧй педагогика училишӧын (1947—1951) да Репин нима Ленинградса живопись, скульптура да архитектура институтын (1954—1960) В. М. Орешниковлӧн живопись факультетын.
СССР-са серпасалысь котырын 1962-ӧд восянь. Велӧдчӧм бӧрын олӧма да уджалӧма Коми АССР-ын. Вӧлӧма СССР-са серпасалысь котырлӧн Коми республикаса юкӧнын веськӧдлысьӧс вежысьӧн да веськӧдлысьӧн (1970—1986). 
Кулӧма 2004-ӧд вося ода-кора тӧлысь 15-ӧд лунӧ.
Серпасасьӧм.
Уджалӧма уна жанрын, но медшӧрыс — темаа серпасъяс да портретъяс. Уна серпасалӧма Коми муысь йӧзӧс, уджалӧмсӧ, войвывса вӧр-васӧ. Сылысь бура тӧдӧны Чилимдінлы сиӧм серпас чукӧр, мыйысь 1972-ӧд воын сылы сетӧма Коми АССР-са канму премия. 1975-ӧд воын «Чилимдінса гӧрка» уджысь сылы вичмӧма СССР-са художествоа академиялӧн Диплом.
Серпасалӧма Коми лыжникъясӧс (1977), В. В. Поляковлысь (1967), коми гижысьяс И. А. Куратовлысь (1977), И. Г. Тороповлысь (1986), шылад тэчысь А. Г. Осиповлысь (1968), портретъяс и с.в. Асьсӧ серпасалӧма некымынысь.
1957-ӧд восянь пырӧдчӧма Коми республикаса художествов выставкаясӧ; «Советский Север» выставкаясӧ; Москваын котыртӧм выставкаясӧ: «Советская Россия» (1967—1985), ставсоюзсаясӧ (1961—1985), РСФСР-са асвеськӧдлан республикаясысь серпасалысьяслӧн выставкаӧ (1971), «По родной стране» (1972, 1983), «СССР — наша родина» (1972) да мукӧд. 
Асшӧр выставка вӧлӧмаӧсь 1976-ӧд воын — Москваын; 1986 воын — Ленинградын да Москваын; 1987, 1992, 1996 воясын — Сыктывкарын; суйӧр сайын: 1972 воын – ГДР-ын, Польшаын, Чехословакияын да Румынияын; 1976—1985 воясын — Болгарияын.
Чавкан

Чавкан (; ) — рака котырысь медічӧтик лэбач.
Ыджда да рӧм.
Чавкан — катша-рака котырӧ пырысь лэбач, пелькиник тушаа, сьӧктаыс 200 граммысь неуна унджык. Мышкуыс, бӧжыс да кокыс сьӧд. Юрыс синмӧдзыс сьӧд жӧ, синсяньыс руд, а ачыс синмыс еджыд.
Паськалӧм.
Медся уна чавканыс коми мулӧн лунвыв юкӧнъясас — Эжва да Сыктыв ковтысъясын. Печӧра вожын олӧ сӧмын Чилимдінын. Удораын шочиника паныдасьлӧ. Кызвыныс тӧвйӧ миянын, но кутшӧмкӧ юкӧн кӧдздӧдӧм бӧрын вешйӧ лунвывланьджык.
Поздйысьӧм.
Поздысьӧ йӧз оланінъясын — керка вевт увъясын, пач трубаяс бердын, ӧшинь юрйыв пӧвъяс сайын, а сідзжӧ пу горсъясын. Позтырас вит-ӧ-квайт кольк, рӧмыс налӧн турунвижвевъя. Пӧжсян кадыс кыссьӧ куим вежонӧдз. Кайпияныслӧн борд вылӧ кыпӧдчӧм бӧрын чавканъяс ӧксьӧны гырысь чукӧръясӧ да сьӧд ракаяскӧд ӧтвылысь лэбалӧны ыбсянь ыбӧ, видз вывсянь видз вылӧ.
Сёян.
Абу писка, катша да рака кодь жӧ быдтор сёйысь лэбач. Но медся ёна радейтӧ чӧсмасьны гут-гагйӧн да вӧдитан быдмӧгъяслӧн тусьясӧн. Тӧвнас бергалӧ сёян колясъяс шыблаланінъясын. Кӧть и пакӧститчывлӧ — перъялӧ-путкылялӧ град выв пуктасъяслысь петасъяссӧ, бурыс сысянь эм жӧ. Тулыснас да гожӧмнас зіля кокалӧ муяс вылысь быдмӧгъяслы лёк вӧчысь гагъясӧс.
Оласног.
Чавкан — вежӧра лэбач. Та йылысь гижис Лев Толстой. Челядьлы сылӧн висьтъясын гижӧма, мый ӧти чавканлӧн зэв ёна косьмӧма горшыс. Аддзӧма сійӧ кутшӧмкӧ керка дорысь ваа кувшин. Ваыс вӧлӧма этша да, горшсӧ веськӧдны абу судзӧма. Но лэбачыд оз шӧйӧвош, мӧвпыштас ваявны изъяс да чӧвтавны кувшин пытшкас. Ноксяс сэтчӧдз, кытчӧдз ваыс оз кыпты пӧттӧдзыс юмӧн. 
Нӧшта на унджык позьӧ висьтавны мевйӧдӧм чавканъяс йылысь. Школаын велӧдчигӧн ӧти тӧдса детина ваяс гортас позсьыс усьӧм чавканпиӧс да быдтас. Мӧдыс сэтшӧма велалас сы дінӧ, мый пон моз вӧтлысьӧ вӧлі зонмыс бӧрся, кытчӧ кӧть оз мун сійӧ. Волывліс школа дорӧ, медым виччысьны, кор помасясны урокъяс да видзысь-вердысьыс петас ывлаӧ. А ылыстчывліс кӧ кытчӧкӧ лэбачыс, ёртыс чукӧстас вӧлі нимнас «Чавӧ! Чавӧ!», да пыр и петкӧдчас, шлывкнитас-пуксяс сылы пельпомас. Быдтӧм лэбач ӧти морт ордын вермӧ овны 11 арӧсӧдз.
Рӧдвуж кывйын.
Кӧнсюрӧ рӧдвуж кывъясын миян ног жӧ шуӧны лэбачсӧ: перымса комияс — «чавкан», мордва — «чавко» да с.в. Нимъяслы подулас пуктӧмаӧсь лэбачыслӧн вомысь петысь «чав-чав» шыяссӧ. А рочьяс чавканлӧн горзӧмысь кылӧны «гал-гал» шыяс, сы вӧсна и галкаӧн нимтӧны.