tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Почёт орден (СССР)

Почёт орден (рочӧн: Орден «Знак Почёта») — СССР-ын канмуса орден. Лӧсьӧдӧма СССР-са Шӧр Исполнительнӧй комитетлӧн (ЦИК) Шуӧмӧн 1935 вося вӧльгым тӧлысь 25-ӧд лунӧ. 1988 вося моз тӧлысь 22-ӧд лунӧдз вӧлі шусьӧ «Почёт пас» орден.
1991 воӧдз вӧлі сетӧма кӧнкӧ 1 млн 581 сюрс орден.
Орденлӧн статус.
1. «Почёт Пас» орден лӧсьӧдӧма, медым сетны ыджыд вермӧмъясысь производствоын, туясян, каналан, социально-культурнӧй, спортивной да йӧзлы колана мукӧд уджын, а сідзжӧ гражданскӧй доблесьт петкӧдлӧмысь.
2. «Почёт Пас» орден сетсьӧ:
«Почёт Пас» орден вермӧны сетны и сэтшӧм йӧзлы, кодъяс оз лоны СССР-са гражданаӧн, а сідзжӧ суйӧр сайса предприятиеяс, учреждениеяс, котыръяс да овмӧдчанінъяслы.
3. «Почёт Пас» орден сетсьӧ:
4. «Почёт Пас» орден новлӧны морӧслӧн шуйгала дорас. Эм кӧ СССР-са мукӧд орден, новлӧны Войтыръяслӧн Ёрталун орден бӧрын.
СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн 1988 вося моз тӧлысь 28-ӧд лунӧ Шуӧмӧн вӧлі вынсьӧдӧма «Почёт орденлӧн» выль статут да серпасалӧм.
Орден серпасалӧм.
«Почёт Пас» орден овал кодь, бокъяссяньыс серпасалӧма дублӧн увъясыс. Шӧрас – уджалысь мужичӧй да нывбабалӧн мыгӧръясыс, кодъяс ас весьтаныс кутӧны дӧрапас, кытчӧ гижӧма «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!».
Орденлӧн вылысас вит йыла кодзув, сы улын «СССР» гижӧд. Орденлӧн улысас «ЗНАК ПОЧЁТА» гижӧд.
Дӧрапас да кодзув пемыд гӧрд рӧмаӧсь, бокъяссӧ зарниӧдӧма. Дӧрапаслӧн воропыс да гижӧдыс зарниӧдӧма.
«Почёт Пас» орден вӧчӧма эзысьысь. Орденлӧн джуджтаыс – 46 мм, пасьтаыс – 32,5 мм.
Кытш отсӧгӧн орден йитчӧ вит пома колодкакӧд; сійӧ – розӧвӧй рӧма шӧвк лента, кык оранжӧвӧй визя боктіыс. Ленталӧн пасьтаыс – 24 мм, визьяслӧн пасьтаыс – 3,5 мм.
«Почёт Пас» орден Почёт орденӧ 1988 воын вуджӧдӧм бӧрын неуна вежсис орденлӧн ортсысыс. Почёт орден торъялӧ сыӧн, мый «ЗНАК ПОЧЕТА» гижӧд улысас вежӧма чарла да мӧлӧт серпасъяс вылӧ да кык лавр увъяс вылӧ. Выльпӧлӧс Почёт орден вылӧ вуджігӧн номеръясыс эз дзугсьыны.
Орден историяысь.
1-ӧд номера «Почёт Пас» орден вӧлі сетӧма Ташкент обласьтысь «Батыр» колхозса веськӧдлысь Артыкбай Тиллябаевлы хлопок урожайносьт кыпӧдӧмын ыджыд вермӧмъяс шедӧдӧмысь да уджвывса героизмысь. Медводдза уджалан котыр, кодлы вичмӧдісны «Почёт Пас» орден — С.М. Киров нима Макеевскӧй металлургическӧй заводысь 2 №-а мартеновскӧй цех. Коллективлы сетӧма орденсӧ плансӧ вевтыртӧмысь, вермасьӧм бура котыртӧмысь да канмуса заданиеяс кадысь водз вӧчӧмысь.
Орденсӧ медбӧрын сетӧма «Цемент» Россияса канму концернысь Белгородса цемент заводлӧн директор Анатолий Яковлевич Литвинлы СССР-са Президентлӧн Шуӧмӧн 1991 вося ӧшым тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Морозов Сергей Михайлович

Морозов Сергей Михайлович (Рудов Сергей; 1913—1988) — коми гижысь, вуджӧдчысь, коми литература туялысь.
Олан туй.
Сергей Морозов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Межадорын (ӧні — Сыктыв районса Межадор сикт) 1913-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Ветлӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Война бӧрын редакторалӧма Крымса небӧг лэдзанінын да директоралӧма Симферопольын полиграфия училишӧын. 
Кулӧма 1988-ӧд вося сора тӧлысь 6-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1938-ӧд воын йӧзӧдӧма «Депутатлӧн мӧвпъяс» поэма. Гижӧма висьтъяс, очеркъяс, комиӧдӧма некымын гижӧд. 1957-ӧд воянь пырӧ СССР-са гижысь котырӧ. 
Сергей Морозов гижӧма «Паметьын и син водзын» небӧг, кытчӧ пыртӧма статьяяс, очеркъяс да казьтылӧмъяс аслас тшӧтшъяяс йылысь, кодъяс удитісны нимӧдны асьсӧ война да мирнӧй кадӧ.
Дасьтӧма «Вояс пыр, би пыр» антология, кытчӧ пыртіс Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ усьӧм коми гижысьяслысь гижӧдъяссӧ: Н.А. Шахов (Сандрик Микол) (1898—1943), Я.И. Чупров (Биа Ӧгыр) (1906—1942), Б.С. Ярасов (Биавир) (1908—1942), А.Д. Старцев (Тикӧн Ӧльӧксан) (1906—1943), Н.А. Старцев (Тикӧн Коляй) (1907—1943), И.Н. Симаков (Сим Вань) (1906—1943), И.П. Титов (Тит Паш Вань, И.Лучев) (1908—1941), И.А. Осипов (Вокан) (1911—1942), И.Г. Подоров (Гаврил Иван) (1906—1942), В.П. Латкин (1907—1942), В.И. Елькин (Иван Вась) (1912—1942), А.П. Размыслов (1915—1943), А.Г. Габов (Гриш Саш) (1912—1941), М.И. Шестаков (Мивашеков) (1904—1942), И.Н. Габов (Иван Комсомольскӧй) (1914—1941), А.А. Шаманов (1918—1943), Н.С. Самарин, С.А. Маегов.
Шуктомов Ганс Александрович

Шуктомов Ганс Александрович (1929—2007) — коми гижысь, публицист, туялысь.
Олан туй.
Ганс Шуктомов чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Шыладор грездын 1929-ӧд воося ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ кресьтянин семьяын, кодӧс сёрӧнджык кулакалісны.
Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма Сыктывкарса аэропортын. Вӧр техникум бура помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны пырны Москваса лесотехническӧй институтӧ, но пырӧма Саковскӧй лётнӧй училишӧӧ. Сэні велӧдчӧма сӧмын вит тӧлысь — 1952-ӧд во помсянь 1953-ӧд во пансьӧмӧдз. Училишӧысь сійӧс вӧтлісны кыдзи «кулаклысь» писӧ. Сёрӧнджык Ганс Шуктомов помалӧма лесотехническӧй институт да аспирантуру, но диссертациясӧ абу дорйӧма. Сылы ковмӧма мунны Тамбов карсьыс кыдзи «кулак» пилы. 1980-ӧд вон ыджыд изобретение лӧсьӧдӧмысь диссертация дорйытӧг лоӧма техническӧй наукаясса кандидатӧн, туясян институтын юрнуӧдысь научнӧй сотрудникӧн.
Кулӧма 2007-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Ганс Шуктомовлӧн гижан уджыслӧн мылькйыс веськалӧма 1988—1992 вояс вылӧ. Та кадӧ сійӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын да «Югыд туй» газетын 21 шмонитан висьт, на лыдын «Карьера», «Чурка Вань».
Шуктомов Г.А. петкӧдчӧма кыдзи публицист, гижӧма коми йӧзлӧн история да культура йылысь: «Есть ли у коми национализм?», «Вернуть имя», «Что имеешь, то и найдешь».
Лыюров Александр Алексеевич

Лыюров Александр Алексеевич (А. Зеленцов; 1923—1990) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Лыюров чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Зеленечын 1923-ӧд вося сора тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
1938 воын пырӧма велӧдчыны рабфакӧ, но сэсся вуджма ветеринарнӧй фельдшеръяслӧн школаӧ. Сійӧс помалӧма 1940 воын да кык во уджалӧма специальносьт сертиыс чужан сиктас.
1942 вося ода-кора тӧлысьӧ мунӧма армияӧ, велӧдчӧма Кардорын военно-пулемётнӧй училишӧын, но помавны велӧдчӧмсӧ абу удитӧма. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ Ленинград улын сьӧкыд тышъяс вӧсна училишӧсӧ ставнас нуӧны фронт вылӧ. Разведчикалӧма. Служитӧма Волхов фронтын лыжнӧй баталёнын. Ленинград вӧсна тышъясын кыкысь сьӧкыда ранитчылӧма. Дыркодь куйлӧма госпитальын, но бурдӧдчӧм бӧрас мунӧма ас баталёнас, кӧні и служитӧма война помӧдзыс.
1945-ӧд воын баталёнсӧ вуджӧдӧны Украинаӧ бырӧдны бандеровечьясӧс, и сӧмын 1947-ӧд воын Александр Лыюров локтӧ гортас. Уджалӧма ветеринарнӧй фельдшерӧн Айкатылаын.
1951-ӧд воын нин сійӧс корӧны уджавны редакторӧн Коми АССР-са министръяслӧн сӧветбердса радиоинформация комитетӧ. Дас кӧкъямыс во уджалӧм бӧрын 1968-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьын вуджӧ «Югыд туй» газет редакцияӧ, кӧні уджалӧ дас нёль во. 
Кулӧма 1990 вося ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Александр Лыюров босьтчӧма гижны война бӧрын. Сиктса томулов йылысь «Простӧй йӧз» медводдза повесьт петӧма «Войвыв кодзув» журналын 1949-ӧд воын, а торъя небӧгӧн — 1951-ӧд воын. Сылӧн «Зарни кияс» выль повесьтын (1956) сёрни мунӧ ремесленнӧй училишӧын велӧдчысьяс йылысь, кыдзи налӧн сӧвмӧ пытшкӧсса мирыс. Фронт вылын нуӧдӧма дневник, и тайӧ пасйӧдъясыс лоӧмаӧсь подулӧн «Менам другъяс йылысь повесть» гижӧдлы, кӧні висьталӧма пулемётнӧй училишӧся курсантъяс йылысь.
Бӧръя ыджыд уджыс — «Пармаса варышъяс» роман, мый петавлӧма «Войвыв кодзув» журналын 1992—1993-ӧд воясын.
1957 восянь А.А. Лыюров пырӧ СССР-са гижысь котырӧ.
Коми Александр Павлович

Коми Александр Павлович (1926—1989) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Коми чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Поёл сиктын 1926-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 24-ӧд лунӧ. 1930-ӧд воын семьяыс вуджӧма овны Сыктывкарӧ. Медводдза классӧ велӧдчӧма 4-ӧд школаын. Помалӧма 1941-ӧд воын Сыктывкарын 1-ӧд номера школаын кӧкъямыс класс, а сэсся — мотористъяслысь куим тӧлысся курсъяс. Помалӧм бӧрас уджалӧма «Вычегодсплав» трестын 16-ӧд номера катер вылын ода-кора тӧлысьсянь 1942-ӧд вося моз тӧлысь 31-ӧд лунӧдз. Водзӧ велӧдчӧма 12-ӧд номера школаын, кӧні помалӧма 1943-ӧд воын ӧкмыс класс. Гожӧмнас кык тӧлысь уджалӧма сплавын. 1943-ӧд воын 10-ӧд классын велӧдчигӧн мӧдӧдчӧма фронт вылӧ. 1943—1948-ӧд воясӧ служитӧма Сӧветскӧй армиаын. Воӧм бӧрын велӧдчӧма ВЛКСМ-са ЦК-лӧн Шӧр школаын. Сійӧс помалӧм бӧрын уджалӧма Сыктывкарса горкомын комсомолса медводдза секретарӧн. Коми канмуса педагогика институт помалӧм бӧрын уджалӧма госбезопасносьт комитетын, а сэсся вӧлӧма Коми наука шӧринса Президиумысь веськӧдлысьлӧн отсасьысьӧн войтыркостса йитӧдъяс серти.
Кулӧма 1989 вося моз тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Ассьыс медводдза висьтъяссӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1984 воын. «Зарни вӧр» повесьтын гижысь шыӧдчӧма 1930-ӧд вояслань, петкӧдлӧма, кыдзи коми кресьтяна уджалӧмаӧсь вӧр заптігӧн, вӧралӧмаӧсь да вӧдитӧмаӧсь видз-му.
Мальцев Александр Михайлович

Мальцев Александр Михайлович (1924—1989) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Мальцев чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Волся сиктын 1924 вося моз тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Войнаӧдз велӧдчис чужан сиктса школаас, помаліс Сыктывкарын фельдшер-акушеръяслысь школа. Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи А.М. Мальцев мездіс Польша, Чехословакия, Венгрия, Германия, Австрия. Война бӧрын Александр Мальцев веськӧдліс Сыктыв районысь Исанёвса здравпунктӧн. Сэсся квайт во фельдшераліс Воркутаса коймӧд шахтаын. Вит во уджаліс фельдшерӧн Княжпогост районса Весляна станцияын. 1961 воын лои сыктывкарса санэпидстанцияын бурдӧдчысьлӧн отсасьысьӧн.
Куліс 1989 вося рака тӧлысь 25-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1960-ӧд вояссянь босьтчис гижны кывбуръяс. 1961 воын йӧзӧдіс радейтчӧм йылысь «Нюммун мен» медводдза кывбур. Сёрӧнджык тайӧ тема вылас гижис уна кывбур. Артмисны сылӧн и вӧр-ва йылысь кывбуръяс. Тшӧкыда шыӧдчывліс война тема дорӧ.
Втюрина Людмила Зарниевна

Втюрина Людмила Зарниевна (Зарни Люся; 1964) — коми гижысь.
Олан туй.
Зарни Люся чужӧма 1964-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 11-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Изьва районса Кельчиюр сиктын. 1979-ӧд воын помалӧма Кельчиюрса нетыр школа, 1981-ӧд воын — Красноборса шӧр школа. 1985-ӧд воын помалӧма Перымын канмуса культура институтысь библиотека пакультет. 1985-ӧд восянь уджалӧ Сыктывкарын, С.Я. Маршак нима Коми Республикаса челядьлӧн национальнӧй библиотекаын веськӧдлӧма отделӧн.
Гижан удж.
Людмила Втюриналысь кывбуръяссӧ йӧзӧдлiсны республикаса газет-журналлӧн лист бокъяс вылын, а сiдзжӧ «Сыктывкар», «Был у меня хороший друг», «Собрание разлук», «У камелька», «Kuum ӧӧ» (эст кыв вылын) небӧгъясын.
2006-ӧд воын Зарни Люсялӧн петӧма «Шоныд діяс» медводдза небӧг, 2010-ӧд воын «Народная библиотека» серияын — «Майбыр кад» кывбур ӧктӧд.
Зарни Люся гижӧ рочӧн, комиӧн да изьва кылӧн кывбуръяс да проза. Изьва кылӧн гижӧдъяс петавлісны «Арт» журналлӧн 2012 вося 2-ӧд номерын. Изьва сёрнисикасӧн йӧзӧдӧма «Дзоляньлӧн дзольгӧм» да «Менам шоныд діяс» повесьтъяс.
Челядьлы кывбуръяс петісны «Шоныдін» небӧгын (2018).
2015-ӧд восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Людмила Втюрина дасьтылӧма «Дзолюк» радиопередачалы некымын сценарий, а сідзжӧ коми челядь литератураысь некымын материал. Лӧсьӧдӧма челядь уджъясысь некымын сборник, краеведениеысь да коми литератураысь 60 сайӧ библиотека удж.
Размыслов Александр Васильевич

Размыслов Александр Васильевич (1927—1994) — коми гижысь.
Олан туй.
Александр Размыслов чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Сотчӧмвыв грездын 1927 вося моз тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
17 арӧсаӧн мунӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Тышкасьӧма Литваын. 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лунӧ восьлалӧма Москваын Гӧрд изъэрд вывті Победа парад дырйи. Сизим во служитӧма погранзаставаын да морпогранохранаын. Сыктывкарӧ воӧм бӧрын уджалӧма снабжение кузя уджъяс вылын, некымын во шопералӧма дзоньвидзалун Министерствоын.
Кулӧма 1994 вося кӧч тӧлысь 27-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Александр Размыслов гижӧма проза. Сылӧн петавлӧма ӧти небӧг «Курыд зарава» (1993), кытчӧ пырисны кык повесьт («Курыд зарава», «Косьмывтӧм синва») да 9 висьт: «Никӧн-полой», «"Единоличник" Сидӧр Паш», «Ньӧжйӧ лэбӧ тополь пух», «Вышивайтӧм ковёр», «Косявлӧм письмӧ», «Марпида», «Медбӧръя "гӧснеч"», «Зэр бӧрын», «Бать».
Небӧгкӧд ӧткодь нима повесьт йылысь сійӧ гижис: «"Ме быдми Эжва берег дорын. Войнаӧдзыс на аддзылі мӧдлапӧлын Пычимса спецпереселенечьяслысь сьӧкыд оласногсӧ. Сэки, дерт, ме унатор на эг гӧгӧрво. Та йылысь заводитлі гижны война бӧрас, но ме пыр жӧ веськалі сідз шусяна диссидентӧ, талун-ӧ-аски арестуйтан списокӧ".
"МГБ эз узь! «Специалистъяс» гусьӧн кыйӧдчисны, чукӧртісны налы колана «юӧръяс» ме йылысь. Но воис кад, и ме век жӧ «Курыд зарава» повестьын водзӧссӧ мынті, олӧмӧ пӧрті ассьым кӧсйӧмӧс — НКВД-са комендант Скобелевӧс (сідзкӧ и став системасӧ) вӧйті-меститі нюр пыдӧсӧ, бур йӧз водзас петлывтӧм вылӧ"».
Аслас повесьт-висьтъясын автор туялӧ-восьтӧ сідз шусяна «спецпереселенечьяслысь» сьӧкыд удж-олӧмсӧ. Сталинлӧн культ воясӧ Украинаысь, Беларусьысь, Шӧр Азияысь да мукӧдлаысь уна сюрс мыжтӧм йӧзӧс кӧмтӧг-пасьтӧг вӧтлісны гортсьыныс да этапӧн вайӧдісны войвывса кӧдзыд Коми муӧ. Сьӧкыд уджысь ӧтдор тайӧ войтырыслысь мырддисны став правояссӧ, но та вылӧ видзӧдтӧг вайӧдӧм йӧз оз воштыны морттуйнысӧ — авъяӧсь, кылӧны-гӧгӧрвоӧны мукӧдлысь шогсӧ, сьӧлӧм дойсӧ, пыр дасьӧсь отсыштны пикӧ воӧм ёртныслы. 
Александр Размыслов мӧвпалӧ и научно-техническӧй революциалӧн воськовъяс йылысь. «Бать» висьтын кӧть сёрниыс мунӧ олӧм мунӧм да выль керкаяс лэптӧм йылысь, но сэк жӧ петкӧдлӧма, мый керка кыпӧдысьяс нем жалиттӧг кисьтӧны вӧр-васӧ. Висьтавсьӧ сы йылысь, мый йӧзыс кӧ уджалӧны от сьӧлӧмсяньыс, сэки шогалӧ вӧр-ва да сыкӧд ӧттшӧтш и морт.
Матвеев Александр Михайлович

Матвеев Александр Михайлович (1919—1981) — коми гижысь. 
Олан туй.
Александр Матвеев чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Ипатьдорын (ӧні — Сыктывдін районса Ипать грезд) 1919 вося вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лунӧ.
Помаліс Сыктывкарса педагогика училишӧ да Коми канмуса педагогика институт, босьтіс история велӧдысьлысь специальносьт. Дорйис чужан му Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи, сьӧкыда ранитчыліс. Войнабӧрса воясӧ уджаліс Сыктывкарын, веськӧдліс «Вӧрлэдзысь» газетлӧн сатира юкӧнӧн. 1979 восянь веськӧдліс шмонь радейтысьяслӧн «Чушканзі» журналӧн. 
Куліс 1981 вося йирым тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Гижан уджыс Александр Матвеевлӧн пансьӧ 1945-ӧд восянь. Медводз сійӧ гижис кывбуръяс, а сэсся босьтчис лӧсьӧдны шмонитана висьтъяс. Найӧ петавлісны республикаса газетъясын. Йӧзӧдлісны шмонитан висьтъяссӧ сідзжӧ роч («Крокодил» журналын), украина, грузин да мари кывъяс вылын.
А.М. Матвеевлӧн петавліс нёль небӧг: «Ме найӧс аддзылі» (1959), «Ма да гормӧг» (1964), «Сьӧлӧмыд абу кӧчамач» (1967), «Микол, Марья да мукӧдъяс» (1971).
Попов Эраст Алексеевич

Попов Эраст Алексеевич (1926—1986) — коми драматург, режиссёр, актёр.
Олан туй.
Эраст Попов чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Емдін уездса Слӧбӧдаын (ӧні — Удора районса Слӧбӧда сиктын 1926 вося кӧч тӧлысь 3-ӧд лунӧ.
1947 воын помаліс Сыктывкарын Коми Республикаса Драма театрын актёръяслысь студиа (педагог — Н.М. Дьяконов), 1971 воын — ГИТИС-лысь театроведческӧй факультет.
1947 восянь — Коми Драма театрын ворсысь. Ворсіс 100 гӧгӧр роль.
Кор 1958 воын Сыктывкарын воссис Шылада театр, Эраст Попов вуджис сылӧн труппаас. Сэсся лои сэні режиссёрӧн, а 1962—1973 воясӧ — театрса медшӧр режиссёрӧн.
1973—1975 воясӧ вӧлі Коми АССР-са культура министрӧс 1-дза вежысьӧн. 1975 восянь — Республикаса Драма театрын режиссёр (1985 воын медшӧр режиссёрлысь удж вӧчысь).
Куліс Сыктывкарын 1986 вося сора тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Эраст Попов гижис «Песни к звездам» медводдза коми оперетталысь либретто (шыладыс Яков Перепелицалӧн, 2-ӧд вариант — «Ни пуха, ни пера»); «Гроза над Усть-Куломом» медводдза коми опералысь либретто (Б.П. Семячков да С.И. Ермолинкӧд ӧттшӧтш), «У нас на Севере» пьеса, «Народный артист П.А. Мысов» монография (Сыктывкар, 1981).
Мукӧдтор.
Эраст Поповлӧн мамыс — Серафима Михайловна (1906—1973), 1938 восянь вӧлі Коми АССР-са Совнарком бердын искусствояс делӧяс серти Управлениеын начальник. Сылӧн веськӧдлігӧн Коми муын вӧлі лӧсьӧдӧма: «Асъя кыа» сьылан да йӧктан ансамбль, медводдза шылада школа, шылада училишо, Коми филармония, Шылада театр да Воркутаын аканьяслӧн театр.
Торопов Василий Павлович

Торопов Василий Павлович (1929—2006) — коми гижысь. 
Олан туй.
Василий Торопов чужӧма 1929-ӧд вося ӧшым тӧлысь 29-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Койгорт сиктын. Шӧр школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультетын. Уджалӧма школаын история велӧдысьӧн, Койгорт районса йӧзӧс велӧдан юкӧдын инспекторӧн, школаса директорӧн.
Кулӧма 2006-ӧд воын.
Гижан удж.
«Туробкӧд мӧс видзигӧн» да «Кӧч йылысь» ассьыс медводдза висьтъяссӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1977-ӧд воын (8 №). Вӧр-ва йылысь висьтъясыс да очеркъясыс петісны торъя небӧгӧн 1980-ӧд воын. Наын петкӧдлӧма збыль лоӧмторъяс. Гижӧдъясыс корӧны пыдди пуктыны да видзны вӧр-ва, чужанін. Василий Тороповлӧн петавліс нёль торъя небӧг: «Менам вӧр-ва» (1980), «Медбӧръяысь вӧралӧм» (1990), «Талун и аски» (1993), «Аски оз зэр» (2005).
Мысов Пантелеймон Ануфриевич

Мысов Пантелеймон Ануфриевич (1914—1958) — нималана коми актёр, Коми АССР-са нимйӧза артист (1943), РСФСР-са нимӧдана артист (1946)
Олан туй.
Паня Мысов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдінын (ӧні Коми Республикаын Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт) 1914 вося сора тӧлысь 27-ӧд лун.
Пантелеймон Мысов медводдзаысь тӧдмасис профессиональнӧй театркӧд 1923 воын, кор сылы вӧлі 9 арӧс да сійӧ отсасис ыджыдджык чойыслы уджавны Нардомса гардеробын. Театрса искусствоӧн тӧдмасьӧм вайӧдіс сійӧс художественнӧй самодеятельносьтлӧн кружокӧ. 13 арӧсаӧн сійӧ пырис отсасьны небӧг личкаланінӧ, кӧні уджаліс сылӧн ыджыдджык вок Николай, пырӧдчис драма кружоклӧн уджӧ, мыйлы бӧрыннас сетісны «Синяя блуза» ним.
Режиссураӧн Мысов тӧдмасис водз. Кор сылы вӧлі 17 арӧс, пырис велӧдчыны сценическӧй искусствояслӧн Ленинградса техникумысь режиссёр факультетӧ. Велӧдчӧмысь ковмис эновтчыны, сы вӧсна мый эз сюр ӧтуволанінысь местаыс.
Во мысти П. Мысов кутіс велӧдчыны тайӧ жӧ техникумас актёръяслӧн факультетын (сёрӧнджык лои институтӧн) коми студиакӧд. Найӧс велӧдісны татшӧм педагогъяс, кыдзи Н. Комаровская да Я. Фрид.
1936 восянь П.А. Мысов — Коми Республикаса драма театрын артист, 1940 восянь — режиссёр. Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын — театра директор да художественнӧй веськӧдлысь.
1942—1945 воясӧ Пантелеймон Мысов вӧлі Республикаса театрлӧн Уква филиалын директорӧн да художественнӧй веськӧдлысьӧн.
1948 воын Мысов мӧдӧдчис Москваӧ ГИТИС бердын джынвося режиссёръяслӧн курсъяс вылӧ. Та бӧрын Драма театрын пуктіс вель уна выль спектакль. Сьӧлӧмӧн сьӧкыд висьӧм вӧсна 1953 во бӧрын П.А. Мысов этшаджык режиссёраліс, а 1957 воын пуктіс ассьыс бӧръя удж.
Куліс 1958 вося рака тӧлысь 24-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Общественнӧй удж.
Пантелеймон Мысовӧс кыкысь бӧрйылісны Коми АССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн. 1950—1958 воясӧ веськӧдліс Ставсоюзса Театральнӧй Котырлӧн Коми юкӧнӧн.
Кушманов Василий Егорович

Кушманов Василий Егорович (1929—1995) — коми гижысь-сатирик.
Олан туй.
Василий Кушманов чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Волся сиктын 1929 вося рака тӧлысь 16-ӧд лунӧ.
Велӧдчӧма чужан сиктса школаас. Помалӧма Сыктывкарса медучилишӧ, Ленинградын Вылыс партийнӧй школа. Василий Кушманов заводитӧма уджавны Сыктыв районса газетын Визин сиктын. Сэсся служитӧма армиаын. Воӧм бӧрас уджалӧма Сыктыв районса газетын редакторӧс вежысьӧн. Вӧлӧма сідзжӧ «Югыд туй» газетса редакторӧн, Коми небӧг лэдзанінса медшӧр редакторӧн. Дас ӧти во редактируйтӧма «Красное знамя» газет да некымын во — шмонь радейтысьяслысь «Чушканзі» журнал.
Кулӧма 1995 вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
1990-ӧд вояс шӧрын сылӧн кипод улын петӧмаӧсь шмонитан висьтъяслӧн куим чукӧр: «Энӧ дурӧй, олӧй бура» (1990), «Йӧзкост шмонь» (1991), «Ковтӧм петасъяс» (1993). Тайӧ висьтъяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Чушканзі» журналын либӧ мӧдӧдӧма журнад редакцияӧ. Индӧм сборникъясас петӧмны и Василий Кушмановлӧн шмонитан висьтъясыс да басняясыс. Сійӧ — РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь, пасйӧма орден да медальясӧн.
Никулин Николай Егорович

Никулин Николай Егорович (1932—1993) — коми гижысь.
Олан туй.
Николай Никулин чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктыв районса Волся сиктын 1932-ӧд вося косму тӧлысь 29-ӧд лунӧ.
Шӧр школа помалӧм бӧрын 1946-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса медицина техникумӧ. 1949-ӧд восянь уджалӧма сиктса медпунктъясын, тундраын. 1952—1954 воясӧ служитӧма Сӧветскӧй Армияын. Сэтысь воӧм бӧрын недыр уджалыштӧма инструкторӧн ВЛКСМ-са райкомын, Діюрса санаторийын фельдшерӧн.
Кулӧма 1993-ӧд воын.
Гижан удж.
Николай Никулин ёнджыкасӧ гижӧма челядьлы висьтъяс. Том йӧзлӧн олӧм йылысь лӧсьӧдӧма «Яндӧ» повесьт (1981).
Азербайджанса манат

Азербайджанса манат тайӧ сьӧм Азербайджанын.
Кочанова Анастасия

Кочанова Анастасия Евгеньевна (1992) — коми балерина.
Олан туй.
Анастасия Кочанова чужис Коми Республикаса Кулӧмдін сиктын 1992 вося кӧч тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Йӧктыны кутіс Кулӧмдінса шӧр школаын коймӧд классын велӧдчигӧн: ветлӧдліс школаса йӧктан кружокӧ. 
Сэсся велӧдчис Коми республикаса Юралысь бердын искусствояс гимназиялӧн йӧктан юкӧдын. 
Гимназия бӧрын Настя помаліс Коми Республикаса искусствояс колледж. Велӧдчигӧн мукӧд студентыскӧд ӧттшӧтш йӧктіс Опера да балетлӧн республика театрлӧн сцена вылын.
Колледж бӧрын Настя кӧсйис пырны уджавны Опера да балет театрӧ, но нывъёртыс вӧзйис корсьны шудсӧ Коми муысь ылынджык. Йошкар-Ола бӧрти кольччӧма Москваӧ, йӧктӧма «Корона Русского балета» театрын. А во мысти вуджӧма Классическӧй балетлӧн национальнӧй театрӧ, кӧні уджалӧ нин 2012 восянь. Труппаас морт 30. Уджъёртъясыскӧд гастрольясӧн кытшовтӧма став мирсӧ нин: Франция, Португалия, Канада, Малайзия, Ирландия, куимысь вӧлӧма Испанияын да Китайын, кыкысь Америкаын.
Будинос (кыв)

Будинос ("budinos") — тайӧ лӧсьӧдӧм финн-йӧгра либӧ уралкостса кыв, код вӧлi йӧзӧдӧма 2009 воын. Сылы колӧ вӧдитчыны «финн-йӧгра эсперанто» пыдди. Будинос мыджсьӧ удмурт, суоми, эст, мордва, мари, мадьяр да вӧгул кывъяс вылӧ. Лӧсьӧдысь — удмурт филолог да кывбуралысь Алексей Андреевич Арзамазов (удмуртӧн: Арзами Очей) Ижкарысь.
Будинос анбур.
Будиносӧ босьтӧма латин шыпаскуд:
Будиносӧн кывбур.
Budinosan gimna
Ajgan najasa no chenasa,
Ezre veta no vorsa keddas,
Vazhakelan kajib shonda,
Fenno-ugro madan kela.
Nezide, latide, kalzide, kalide,
Bias-garas vojtib pilmat,
Budijo vijas em amo valda,
Em gudrio mora – budijo vijas.
Mina no tina, vono miesam,
Avime ojmanmit kelan vachale,
Kelage valche tekime lelimat,
Kastime isodat todi ta kelat.
Славян кывъяс

Славян кывъяс — тайӧ индаевропаса котырысь кыв группа сатем кывъяслӧн чукӧрысь. 300 миллион мортлы гӧгӧр лунвыв да асыввыв Европаын славян кывлӧн ӧти – чужан кыв.
Славян кывъяс вӧдитчӧны латин да кирилл анбуръясӧн, важӧн сідзжӧ глагол (важ славяналӧн) анбурӧн. Медваж гижӧм кыв – важ славян кыв, славян подувкывлань матынӧсь, кодсянь рӧдмӧма ӧнія славян кывъяс.
Славян кывъяслӧн группаын эмӧсь куим чукӧр:
Лӧсьӧдӧм кыв

Лӧсьӧдӧм кыв — тайӧ кыв, код абу лоӧма войтырлӧн кыв моз, да вӧлі артмӧдӧма ӧти лӧсьӧдысьӧн либӧ лӧсьӧдысьяслӧн группаӧн. ӧткымын лӧсьӧдӧм кывйӧн вӧдитчӧны войтыркостса йитӧдъяс кузя, мӧдъяс вӧлі лӧсьӧдӧма вӧдитчӧм вӧвлытӧмторйын вылӧ либӧ лӧсьӧдысьлӧн ас нимкодьлун кузя.
Эмӧсь куим медтӧдчана категория:
Сен Сушмита

Сен Сушмита (хинди "सुष्मिता सेन", ) — тайӧ нималана индияса актриса, модель.
Токи Пона (кыв)

Токи Пона ("toki pona" — "бур кыв") — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысь — (Соня Элен Киса, збыль ним — Кристиан Ричард), Канадаса кыв туялысь. Анбур — латин. 
Toki Pona ( — bur kyv) — löšödyš — (Sonya Älen Kisa, zbyl’ nim — Kristian Ričard), Kanadasa kyv tuyalyš. Anbur - latin. 
Токи Пона анбур.
a e i o u k l m n p s t w j
0 - ala
1 - wan
2 - tu
3 - tu wan
4 - tu tu
5 - tu tu wan
6 - tu tu tu
7 - tu tu tu wan
8 - tu tu tu tu
9 - tu tu tu tu wan
10 - tu tu tu tu tu
Пример.
tenpo pini mute-mute la jan mije li lon ma sewi. ona li jo e jan meli olin. jan meli ona li pona lukin. ona mute li pilin pona. taso jan meli li moli. jan mije li pilin ike. oko ona li jo e telo mute-mute. jan mije li toki tawa jan sewi li toki e ni: «ona li moli tan seme?» taso jan sewi li kute ala e ona.
Сӧветскӧй Союзса коммунистическӧй партия

Сӧветскӧй Союзса коммунистическӧй партия (рочӧн: "Коммунистическая партия Советского Союза") либӧ КПСС — тайӧ Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союзса ыджыдалысь ютыр 1917–1991 воясӧ.
КПСС-лӧн вӧлі татшӧм нимъяс:
Ӧстякъяс

Ӧстякъяс (ас шуӧм: ханти, хандэ, кантэк; роч: ханты) — финн-йӧгра войтыр, йӧгра котырӧ пырысь ичӧт лыда вужвойтыр, олӧ Россияын Рытыввыв Сибырын.
Этнографическӧй котыръяс.
Торйӧдӧны ӧстякъяслысь куис этнографическӧй котыр: войвывса, лунвывса да асыввывса. Лунвывса ӧстякъяс, кодъяс олӧны Иртыш ю бокын, сорласисны рочьяскӧд да татараяскӧд.
Лыд.
Ӧстякъяслӧн лыдыс Йӧзӧс гижалан воясӧ вежласис татшӧм ногӧн:
Белых Николай Фёдорович

Белых Николай Фёдорович (1941—1992) — коми гижысь, драматург.
Олан туй.
Николай Белых чужӧма 1941-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Сыктывкарбердса Улыс Човйын.
Помалӧма Сыктывкарын шӧр школа, 1971-ӧд воын — Москваын А.М. Горький нима Литературнӧй институт. Некымын во вӧлӧма Коми АССР-са культура министрӧс вежысьӧн. 1986-ӧд воын котыртӧма «Би кинь» журнал да лоӧма сэні редакторӧн.
Кулӧма 1992-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 24-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Николай Белых тӧдса кыдзи драматург, коді гижис уна юкӧна квайт пьеса да некымын ӧти юкӧна пьеса. Наын петкӧдлӧма сылӧн кадся олысьяс йылысь, кыпӧдӧма нравственно-этическӧй проблемаяс. В.А. Савин нима Коми республикаса драма театр пуктіс «Анисья» да «Таысь колӧ судитны» сылӧн пьесаяс серти кык спектакль.
Критик Раиса Куклина пасйис: «Николай Белых писал в основном во время так называемого застоя. Трудно тогда было публично выражать свои мысли. От писателей требовалось выбирать и определять то, о чем можно говорить, а о чем следует умолчать. Драмы и комедии Н. Белых значительны тем, что он сказал своё слово о расстройстве-разрушении коми жизни (природы, языка, характера, бытовых традиций)».
СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1991).
Коми Республикаса веськӧдлысьяслӧн лыддьӧг

Коми Республикаса веськӧдлысьяслӧн лыддьӧг:
Коми Республикаса почёт нимъяс

Коми Республикаса почёт нимъяс — Коми Республикаын лӧсьӧдӧм канмуса наградаяс, кодъясӧс сетӧ Коми Республикаса Юралысь аслас индӧдӧн бура уджалӧмысь.
История.
«Коми Республикаса канму наградаяс йылысь» Коми Республикаса оланпас серти, мый вӧлі кырымалӧма 1994 вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунӧ, лӧсьӧдӧма со кутшӧм почёт нимъяс:
Почёт наградаяссӧ сетӧ Коми Республикаса Юралысь. Та могысь сійӧ кырымалӧ индӧд, мый колӧ быть йӧзӧдны.
Третьяков Владислав Григорьевич

Третьяков Владислав Григорьевич (1938—1988) — коми гижысь.
Олан туй.
Владислав Третьяков чужис 1938 воын Коми АССР-са Паль сиктын (ӧні — Коми Республикаса Сыктывдін район). Коми канмуса педагогика институт помалӧм бӧрын уджаліс Коми АССР-са пытшкӧсса делӧяс министерствоын.
Гижан удж.
В.Г. Третьяков гижис сатира да шмонитан висьтъяс, кӧні эрдӧдіс горш йӧзӧс, этш тӧдтӧм бюрократъясӧс, гусясьысьясӧс. 
Владислав Третьяковлысь гижӧдъяссӧ вылӧ донъяліс коми литература туялысь, критик Вера Латышева.
Ловъядырйиыс гижысьлӧн ки улысь петаліс сӧмын «Аттьӧ, другъяс-ёртъяс» ӧти небӧг.
Кувсис 1988 воын.
Игнатов Михаил Иванович

Игнатов Михаил Иванович (1933—1999) — коми гижысь.
Олан туй.
Михаил Игнатов чужӧма 1933 вося ода-кора тӧлысь 28-ӧд лунӧ Коми АССР-са Кулӧмдін районын Помӧсдін сикт улӧ пырысь Мӧдлапӧв грездын.
Сизим класс помалӧм бӧрын водзӧ велӧдчӧма Укваса горнӧй техникумын, кӧні и босьтчӧма гижны кывбуръяс. 1952 восянь уджалӧма «Воркутауголь» комбинатлӧн геологоразведочнӧй партияын техник-операторӧн. Бӧрынджык зільӧма Печораса геофизическӧй экспедицияын.
1967 воын Михаил Игнатов помалӧма А.М. Горький нима Литературнӧй институт, 1968 воын пырӧма СССР-са гижысь котырӧ.
Кулӧма 1999 вося моз тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Тундраын да войвывса пармаын геофизикъяслӧн сьӧкыд да кывкутана удж йылысь гижӧма Михаил Игнатов аслас повесьтъясын да висьтъясын. «Чусалысь шом» медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1959 воын. Во мысти татшӧм жӧ ним улын гижысьлӧн петӧма медводдза небӧг.
Водзӧ гижӧма буритчысьяс, изыскательяс, геологъяс йылысь, кодъяс корсьӧны да аддзӧны мупытшса озырлун. Бура тӧдсаӧсь гижысьлӧн «Шоръяс визувтӧны юӧ», «Меным быть колӧ мунны», «Кор эмӧсь другъяс» небӧгъяс.
Гижлӧма сійӧ и ичӧт арлыда челядьлы. Сылӧн ки улысь петавлісны «Васьӧ да кардинал», «Юсьяс, донаяс, вай жӧ висьталӧй» небӧгъяс.
Харлем

Харлем () — тайӧ Нидерландъясса кар, Войвыв Голландия провинциялöн юркар.
Олысь лыд:
Зандам

Зандам () - тайӧ Нидерландъясса кар, Занстад муниципалитетлӧн юркарныс.
Олысь лыд:
Хорн

Хорн () - тайӧ Нидерландъясса кар, Рытыв Фризия районлӧн культурнӧй шӧрин.
Олысь лыд:
Идо (кыв)

Идо ("ido" — пи) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв эсперанто панас вылын, лӧсьӧдысьяс — Францияса эсперантист Луи де Бофрон, Францияса математик Луи Кутюра да Данияса кыв туялысь Отто Есперсен.
Идо анбур.
Диграфъяс:
0 - zero
1 - un
2 - du
3 - tri
4 - quar
5 - kin
6 - sis
7 - sep
8 - ok
9 - non
10 - dek
11 - dek-e-un
20 - duadek
21 - duadek-e-un
100 - cent
132 - cent-e-tridek-e-du
200 - duacent
1000 - mil
2000 - duamil
6500 - sisamil-e-kinacent
1000000 - miliono
1000000000 - miliardo
Идоӧн буркыв.
Patro nia, qua esas en la cielo,
tua nomo santigesez;
tua regno advenez;
tua volo facesez quale en la cielo tale anke sur la tero.
Donez a ni cadie l’omnidiala pano,
e pardonez a ni nia ofensi,
quale anke ni pardonas a nia ofensanti,
e ne duktez ni aden la tento,
ma liberigez ni del malajo.
Оксиденталь (кыв)

Оксиденталь ("Occidental" — рытыввыв), сёрӧнджык интерлингве ("Interlingue") — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Эстонияса кыв туялысь Эдгар де Валь.
Оксиденталь анбур.
Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, LI, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz
0 - null
1 - un
2 - du
3 - tri
4 - quar
5 - quin
6 - six
7 - sett
8 - ott
9 - nin
10 - deci
11 - deciun
20 - duant
21 - duantun
100 - cent
101 - cent un
110 - cent deci
111 - cent deciun
200 - ducent
1000 - mill
2345 - du mill tricent quarantquin
1000000 - un million
Patre nor, qui es in li cieles,
mey tui nómine esser sanctificat,
mey tui regnia venir,
mey tui vole esser fat,
qualmen in li cieles talmen anc sur li terre.
Da nos hodie nor pan omnidial,
e pardona nor débites,
qualmen anc noi pardona nor debitores.
E ne inducte nos in tentation,
ma libera nos de lu mal.
Amen.
Интерлингва (кыв)

Интерлингва ("Interlingua") — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв латин кыв панас вылын, код вӧлі йӧзӧдӧма 1951 воын да лӧсьӧдӧма 1936-1951 воясӧ Войтыркостса отсасян кывлы котырӧн («International Auxiliary Language Association», IALA) Германияса да Америкаса кыв туялысь Александр Гоудлӧн веськӧдлӧм улын.
Интерлингва анбур.
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
а сідзжӧ: ai au ei oi cc ch ph th
0 - zero
1 - un
2 - duo
3 - tres
4 - quatro
5 - cinque
6 - sex
7 - septe
8 - octo
9 - nove
10 - dece
11 - dece-un
20 - vinti
21 - vinti-un
30 - trenta
40 - quaranta
50 - cinquanta
60 - sexanta
70 - septanta
80 - octanta
90 - novanta
100 - cento
101 - cento un
200 - duo centos
381 - tres centos octanta-un
1000 - mille
2000 - duo milles
1000000 - million
1000000000 - billion
1000000000000 - trillion
Patre nostre, qui es in le celos,
que tu nomine sia sanctificate;
que tu regno veni;
que tu voluntate sia facite
como in le celo, etiam super le terra.
Da nos hodie nostre pan quotidian,
e pardona a nos nostre debitas
como etiam nos los pardona a nostre debitores.
E non induce nos in tentation,
sed libera nos del mal.
Amen.
Гоуд Александр

Гоуд Александр (, ) (1906-1970) — Германияса да Америкаса кыв туялысь, вуджӧдчысь, Интерлингва кывлӧн лӧсьӧдысь.
Новиаль (кыв)

Новиаль ("novial" — выль войтыркостса отсасян кыв) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Данияса кыв туялысь Отто Есперсен.
1 - un
2 - du
3 - tri
4 - quar
5 - sink
6 - six
7 - sep
8 - ok
9 - nin
10 - dek
11 - dekun
20 - duanti
30 - trianti
100 - sent
121 - sent duanti un
200 - du sent
1000 - mil
409987 - quar sent nin mil ninsent otanti set
1000000 - milione
1000000000 - milyare
Nusen Patre, kel es in siele,
mey vun nome bli sanktifika,
mey vun regno veni;
mey on fa vun volio
kom in siele anke sur tere.
Dona a nus dissidi li omnidiali pane,
e pardona a nus nusen ofensos,
kom anke nus pardona a nusen ofensantes,
e non dukte nus en tentatione,
ma liberisa nus fro malu.
Amen.
Куратов Виталий Константинович

Куратов Виталий Константинович (1933—2003) — коми гижысь, журналист.
Олан туй.
Виталий Куратов чужис 1933 вося тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лунӧ Сыктыв районса Кебра сиктын. Тані жӧ помалiс 7 класса школа. 1950 воын помаліс Сыктывкарса ӧтиӧд номера Гӧрд Затонса ремесленнӧй училишӧ. 1952 воӧдз уджаліс паракод вылын кочегарӧн. Сэсся служитіс Сӧветскӧй армиаын. Воӧм бӧрын уджаліс электрикӧн «Куратов» совхозын. 1960 восянь сійӧ журналисталіс «Знамя коммунизма» газетын да радиоын, инспектораліс партияса райкомын. 1965 воын Визин сиктын рытъя шӧр школа помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны Ленинградса вылыс партийнӧй школаӧ. 1969 восянь уджаліс Койгорт районса «Новая жизнь» газетын шӧр редакторӧс вежысьӧн. Сэсся уджаліс экономистӧн Коми Республикаса видз-му овмöс министерствоын Сбербанкын.
Куліс 2003 вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Виталий Куратовлысь «Салдат тэрмасьӧ гортас» медводдза висьт 1956 воын йӧзӧдлiс «Войвыв кодзув» журнал. Сэсся вöліны «Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ», «Олӧмыс чуксалӧ» да «Радейтам тэнӧ, Олеся» повесьтъяс да некымын висьт. 2003 воын петіс сылöн «Кӧин котыр» медводдза проза чукöр. Аслас гижӧдъясын автор висьталӧ радейтчӧм да ёртасьӧм йылысь, уджын водзмӧстчысьяс йылысь, серамбана ёсь гижӧдъяснас янӧдiс олӧмсӧ дзугысьясӧс, юысь-кодалысьясӧс да дыш йӧзӧс.
Кулӧм бӧрас В.К. Куратовлӧн Анна Фёдоровна гӧтырыс, бур йӧзыс да гижысь-ёртъясыс водзмӧстчисны да дасьтісны «Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ» выль небӧг (2009). Выль гижӧд чукӧрӧ пырисны медводдза небӧгысь висьтъяс да «Войвыв кодзув» журналын йӧзӧдлӧм гижӧдъяс, повесьтъяс, олӧмысь войтъяс, пьеса. Виталий Куратовлӧн гижӧдъясын шӧр геройяснас лоӧны ныв-зонъяс, мужичӧйяс, нывбабаяс, кодъяслӧн петкӧдчӧ ӧта-мӧдкостса йитӧдъясныс, семьякостса миритчыны позьтӧм мытшӧдъясныс, горш йӧзкӧд веныс. И быдтор позьö венны, кор эм радейтöмлӧн би.
Гижис сидзжӧ серамбана висьтъяс.
Интерглосса (кыв)

Интерглосса ("Interglossa") — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Англияса биолог Ланселот Хогбен.
ph = f
th = t
ch = k
rh = r
1 - mono
2 - bi
3 - tri
4 - tetra
5 - penta
6 - hexa
7 - hepta
8 - octa
9 - nonnea
10 - deca
Na Parenta in Urani:
Na dicte volo; tu Nomino gene revero;
plus tu Crati habe accido;
plus u Demo acte harmono tu Tendo
epi Geo homo in Urani;
Na dicte petitio: Tu date plu di Pani a Na;
plus Tu acte pardo plu malo Acte de Na;
metro Na acte pardo Mu; Su acte malo de Na.
Peti Tu non acte dirigo Na a plu malo Offero;
Hetero, Tu date libero Na apo Malo.
Causo Tu tene u Crati plus u Dyno plus un eu Famo
pan Tem.
Amen.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Глоса
Глоса (кыв)

Глоса ("Glosa") — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв интерглосса панас вылын, лӧсьӧдысьяс — Рональд Кларк да Уэнди Эшби. Мукӧд войтыркостса кывъяс дорысь, глосаын эм важ эллин кывйысь уна кыв.
0 - nuli / ze(ro) 
1 - mo(no)
2 - bi
3 - tri
4 - tet(ra)
5 - pen(ta)
6 - six(a)
7 - septi / seti
8 - ok(to)
9 - nona
10 - deka
11 - mo-mo
20 - bi-ze
22 - bi-bi 
100 - hekto / mo-ze-ze
101 - mo-ze-mo
1000 - (mo-)kilo
1000000 - (mo-)miliona
Na patri in urani:
na volu; tu nomina gene honora,
tu krati veni e
tu tende gene akti epi geo homo in urani.
Place don a na nu-di na di-pani
e tu pardo na plu mali akti;
metri na pardo mu; qi akti mali a na.
E ne direkti na a u proba;
sed libe na ab mali.
Ka tu tena u krati, u dina
e un eufamo pan tem.
Amen.
Видзӧдӧй тшӧтш.
Интерглосса
Лингва франка нова

Лингва франка нова ("Lingua Franca Nova") — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв роман кывъяс панас вылын, лӧсьӧдысь — Америкаса психолог Корнелис Джордж Бурэй.
Лингва франка нова анбур.
Диграфъяс:
ai [ai~ɑi]
au [au~ɑu]
eu [eu~ɛu]
oi [oi~ɔi] 
0 - zero
1 - un
2 - du
3 - tre
4 - cuatro
5 - sinco
6 - ses
7 - sete
8 - oto
9 - nove
10 - des
11 - des-un
20 - dudes
100 - sento
321 - tresento-dudes-un
1000 - mil
45678 - cuatrodes-sinco mil sessento-setedes-oto
1000000 - milion
1000000000 - mil milion
Кывйӧн буркыв.
 Nos Padre Нос Падре
 Nos Padre, ce es en sielo: Нос Падре, ке ес ен сиело: 
 Sante es tu nome. Санте ес ту номе. 
 Tu renia va veni. Ту рениа ва вени. 
 Tu vole va es fada, Ту воле ва ес фада, 
 en tera como en sielo. ен тера комо ен сиело. 
 Dona nos pan dial a nos. Дона нос пан диал а нос. 
 Pardona nos pecas Пардона нос пекас 
 como nos pardona los ci peca a nos. комо нос пардона лос ки пека а нос. 
 No condui nos a tentia, Но кондуи нос а тентиа, 
 ma proteje nos de mal. ма протеже нос де мал. 
 La tu es la renia, la potia, Ла ту ес ла рениа, ла потиа, 
 e la gloria a tota tempo. е ла глориа а тота темпо.
Латино сине флексионе

Латино сине флексионе ("Latino sine flexione" — латин кыв вежлӧгасьӧмтӧг), сёрӧнджык интерлингва (онӧ сорлалӧй сійӧс IALA интерлингвакӧд) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв латин кыв панас вылын, код вӧлі лӧсьӧдӧма 1903 воӧ Италияса математикӧн Джузеппе Пеаноӧн.
1 - uno
2 - duo
3 - tres
4 - quatuor
5 - quinque
6 - sex
7 - septem
8 - octo
9 - novem
10 - decem
11 - decem-uno (decem et uno)
20 - viginti (duo decem)
30 - triginta (tres decem)
90 - nonaginta (novem decem)
100 - centum
1000 - mille
1000000 - millione
Patre nostro, qui es in celos,
que tuo nomine fi sanctificato;
que tuo regno adveni;
que tuo voluntate es facto
sicut in celo et in terra.
Da hodie ad nos nostro pane quotidiano,
et remitte ad nos nostro debitos,
sicut et nos remitte ad nostro debitores.
Et non induce nos in tentatione,
sed libera nos ab malo.
Amen.
Дотраки кыв

Дотраки кыв ("Dothraki", [d̪o.θɾa.ki]) — вӧвлытӧмтор кыв, лӧсьӧдӧм "Престолъяс ворсӧм" сериаллы. Лӧсьӧдысь — Америкаса кыв туялысь да Кыв лӧсьӧдӧмтор котырлӧн веськӧдлысь Дэвид Дж. Питерсон.
Лыдакывъяс.
1 - at
2 - akat
3 - sen
4 - tor
5 - mek
6 - zhinda
7 - fekh
8 - ori
9 - qazat
10 - thi
Палкин Борис Александрович

Палкин Борис Александрович (1930—1992) — коми поэт, журналист.
Олан туй.
Борис Палкин чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Вачӧртыдін грездын 1930 вося ода-кора тӧлысь 4-ӧд лунӧ.
1948 воын помаліс Кослан сиктса шӧр школа, 1955 воын — А.М. Горький нима Литературнӧй институт. Уджаліс Удора районса «Выль туйӧд» газетын медводз литературнӧй сотрудникӧн, а сэсся кывкутысь секретарӧн. СССР-са журналист котырӧ пырысь.
Куліс 1992 вося вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Кывбуръяс босьтчис гижны школаын велӧдчигӧн. Вӧлі пырӧ «Пионеры Удоры» литературнӧй кружокӧ, кодӧн веськӧдліс нималана велӧдысь да поэт В.В. Крюков. Кывбуръяссӧ йӧзӧдліс «Войвыв кодзув» журналын. Кывбуръяслӧн медводдза ӧктӧд вӧлі йӧзӧдӧма «Том гӧлӧсъяс» чукӧрын (1949). Коми поэт Дмитрий Конюхов тайӧ кывбуръяс йывсьс гижис: «Слова Палкина можно поставить эпиграфом ко всему сборнику. Показать советского человека через его труд — это то положительное, что можно наблюдать в творчестве молодых авторов».
Палкин Леонид Николаевич

Палкин Леонид Николаевич (1932—1999) — коми поэт, гижысь, журналист.
Олан туй.
Леонид Палкин чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Жук (рочӧн Георгиево) грездын 1932-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.
Сизимӧд классянь пырӧма уджавны Удора районса исполкомӧ. 1949-ӧд воын помалӧма Косланса шӧр школа да пырӧма велӧдчыны 1 №-а Сыктывкарса ремесленнӧй училишӧӧ, кӧні босьтӧма рулевӧй да столяр-плотниклысь специальносьтъяс. Сёрӧнджык помалӧма штурманъяслысь курсъяс да уджалӧма капитанлы отсасысьӧн Войвыв юяслӧн пароходствоын. 1953-ӧд восянь служитӧма Сӧветскӧй Армияын. Воӧм бӧрас уджалӧма боцманӧн паракодъяс вылын.
1959-ӧд воянь Леонид Палкин уджалӧма «Югыд туй» газетын литературнӧй сотрудникӧн. Сэсся уджалӧма Удора районса «Выль туйӧд» газетын, вӧлӧма районса радиовещаниеын редакторӧн.
Кулӧма 1999-ӧд вося рака тӧлысь 2-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Косланса школаын велӧдчигӧн ветлӧдлӧма «Пионеры Удоры» литературнӧй кружокӧ. Тані жӧ гижӧма медводдза кывбуръяссӧ. На пиысь ӧтиӧс йӧзӧдлӧма 1949-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. Тайӧ жӧ журналас 1949-ӧд воын петӧны сылӧн и мукӧд кывбурыс.
Леонид Палкин петкӧдлӧма асьсӧ кыдзи журналист да гижысь. Гижӧма кывбуръяс, висьтъяс, очеркъяс. Сылӧн артмисны челядьлы неыджыд гижӧдъяс, кодъясӧс рочӧдӧма войвыв вӧр-ва сьылысь В.С. Журавлёв-Печорский (вуджӧдӧмъясыс пырисны «Таёжное чудо» небӧгӧ). «Лесной чай» небӧгын автор гижӧмас, мый «эта книга, если говорить образно, родилась на природе, где я то с удочкой, то с фотоаппаратом провожу своё свободное время».
Палкинлӧн петавлӧма нёль небӧг комиӧн да кык небӧг рочӧн («Таёжное чудо», «Лесной чай»).
Упернавик

Упернавик (грен. "Upernavik" — «Тулысся ин») — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
Олысь лыд: 1181 морт.
Потапов Егор Васильевич

Потапов Егор Васильевич (1937—1982) — коми поэт, серпасалысь.
Олан туй.
Егор Потапов чужӧма Шойнаты районса (ӧні Кӧрткерӧс районса) Додз сиктын 1937 вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма колкозын, вӧлӧма лесникӧн, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын литсотрудникӧн. 
Бӧръя кӧкъямыс восӧ олӧма Кулӧмдін районса Уллянаса психоневрологическӧй интернатын. Кулӧма 1982 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Егор Потапов тӧдса кыдзи поэт. Медводдза кывбурыс петавлӧма «Войвыв кодзув» журналын 1952-ӧд воын, кор сылы вӧлӧма 15 арӧс. Гижӧма «Чунгыр», «Чебостан» да «Аркаша» поэмаяс. Гижӧдъяссӧ мыччӧдлӧма «самиздатӧн», аслыссяма небӧгъяс лӧсьӧдӧмӧн: машинкаӧн печатайтӧма да мичмӧдӧма ас серпасъясӧн. Ас бӧрас кольӧма сюрс гӧгӧр йӧзӧдтӧм кывбур.
Челядьлы «Дзольгӧ шор» кывбуръяса медводдза небӧгыс петавлӧма 1964-ӧд воын, выльпӧв йӧзӧдӧма 2019-ӧд воын.
Унаторйын водзмӧстчӧма: фотографияяс снимайтӧма, шылада гижӧдъяс лӧсьӧдӧма, ворсӧма гармошкаӧн, ноксьӧма радиоӧн. Серпасасьӧма. Миян кадӧдз воӧма кык серпас (ӧтиыс — Вок да кык чойлӧн портрет, 1950-60-ӧд вояс). Чукӧртӧма минералъяс да важ монетаяс, мый сэсся сетӧма Кӧрткерӧс музейӧ.
Елькин Михаил Андреевич

Елькин Михаил Андреевич (1958) — коми поэт, вуджӧдчысь.
Олан туй.
Михаил Елькин чужӧма Сыктывдін районса Сёська сиктын 1958 вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ.
Сёська сиктын 8 вося школа помалӧм бӧрын кык во велӧдчӧма Выльгортса видз-му техникумын. Сӧветскӧй Армиаысь воӧм бӧрын керкаяс кыпӧдӧма да вӧр кылӧдӧма. Уджалӧма кочегарӧн, гидрологӧн.
1986-ӧд восянь уджалӧма «Войвыв кодзув» журналын, 1996-ӧд восянь — медшӧр редакторӧн. 1987-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын уджалысь том войтырлысь рытъя школа, 1993-ӧд воын — Москваын А. М. Горький нима Литературнӧй институт.
Гижан удж.
Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма 1974-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. Сылӧн петавлӧма некымын кывбур чукӧр комиӧн да роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн: «Ӧзын» (1986), «Восьса сьӧлӧмӧн» (1989), «Лысва» (1994), «Бурас эскӧмӧн» (2000), «Арся дзоридзьяс» (2004), «Кодзула эжа» (2013), «Зарава» (2018).
1991-ӧд воянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018)

Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018) (, , официальнӧй ним XXIII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс) — войтыркостса спорт чукӧртчӧм, коді лоас Пхёнчханын (Корея) 2018 воӧ урасьӧм тӧлысь 9-ӧдзсянь урасьӧм тӧлысь 25-ӧд лунӧдз. 
История.
Олимпиада вылӧ ассьыныс спортсменъясӧс ыстӧмаӧсь 92 страна. Ворсӧмъяслӧн талисман — Сухоран тигрпи, Паралимпиада ворсӧмъяслӧн — Пандаби ошпи.
Олимпиада ворсӧмлӧн би эстафета пансьӧма 2017-ӧд вося йирым тӧлысь 24-ӧд лунсянь Грециясянь. Медводдзаӧн факелӧн котӧртӧма Грецияысь лызьӧн котралысь Апостолос Ангелис, коді вуджӧдӧма эстафетасӧ Лунвыв Кореяысь футболӧн ворсысь Пак Чжи Сунлы. Факелӧн странаті котӧртӧма 7 500 морт, би пыралӧма 17 карӧ да провинцияӧ. Маршрутлӧн кузьтаыс — 2018 километр.
Тӧвся Олимпиадаын ордйысисны 7 спорт сикасын да 15 спорт дисциплинаын:
Войтыркостса олимпиада комитет ворсӧмъясӧ пыртӧма 6 выль дисциплина: Сноубордын — «биг-эйр» (айловъяс да аньяс); Конькиӧн котралӧмын — масс-старт (айловъяс да аньяс); Кёрлингын — «Дабл-микст»; Горнолыжнӧй спортын — «командаа ордйысьӧм».
Олимпиада комитет бырӧдӧма кык дисциплина: сноубордын параллельнӧй слалом (айловъяс да аньяс). Пхенчханын ордйысьӧмаӧсь 102 комплект медаль вӧсна.
Квайт страна тӧвся ворсӧмъясӧ пырӧдчӧма медводдзаысь: Косово Республика, Малайзия, Нигерия, Сингапур, Эквадор да Эритрия.
Россия Олимпиадаын.
Сы бӧрын, кыдзи Россияӧс мыждісны допингӧн вӧдитчӧмысь, Пхёнчханӧ мунісны 169 спортсмен, кодъяс петкӧдчисны 15 спорт сикасын. Найӧ петкӧдчисны «Россияысь олимпиадаса спортсменъяс» статусын.
Коми му Олимпиадаын.
Тӧвся Олимпиада вылӧ веськалісны Комиысь вит спортсмен: лызьӧн котралысьяс Алексей Виценко да Юлия Белорукова, конькиӧн ислалысь Дмитрий Алиев да коккейысь ворсысьяс Лиана Ганеева да Фануза Кадирова. Лызьӧн нӧшта кык котралысь — Станислав Волженцев да Ольга Царёва — допингӧн вӧдитчӧмын мыждӧмысь эз веськавны Кореяӧ.
Сила-Нунам

79360 Сила-Нунам — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн кыка объект. Силалӧн радиус — 125 км, Нунамлӧн — 117,5, на костын шӧр кост — 2300 км. Сила-Нунам восьтісны америкаса астрономъяс Джейн X. Лю, Дэвид Джуитт, Чедвик А. Трухильо да Ян Чен Мауна-Кеа обсерватория вылын 1997 воӧ.
Республика

Республика — тайӧ канмуӧн веськӧдланног, мый дырйи власьтлысь медвылыс органъяссӧ лиӧ бӧрйӧны урчитана кад кежлӧ, либӧ найӧс лӧсьӧдӧ парламент, а йӧзыслӧн эм ас да ютырса инӧдъяс. Республикалӧн аслыспӧлӧслунӧн лоӧ канму веськӧдлысьӧс бӧрйӧм, а власьт оз вудж кӧленаысь кӧленаӧ либӧ ӧти мортсянь мӧдлы йӧзлӧн бӧрйытӧг.
2005 во кежлӧ мирын вӧлі 190 канму: на пиысь 140-ыс вӧлі республикаӧн.
Варда

174567 Варда — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 250-565 км. Сылӧн эм спутник — Ильмаре, сылӧн радиус 188 км, Вардаӧдз шӧр кост — 4200 км. Варда восьтіс Америкаса астроном Джеффри Ларсен 2003 воӧ.
Кушманов Виктор Витальевич

Кушманов Виктор Витальевич (1939—2004) — рочӧн гижысь коми поэт, драматург, журналист, Коми Республикаса нимйӧза поэт.
Олан туй.
Виктор Кушманов чужис Коми АССР-ын Сыктыв районса Ниашор посёлокын 1939 вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Мамыс кулӧм бӧрын 1954-1953 воясӧ быдмис детдомын. 1958 восянь уджаліс Заозерьеса лесопунктын, стройкаяс вылын. 1960 восянь — «Красное знамя» да «Молодёжь Севера» газетъясын литсотрудник да корреспондент. 1976 восянь уджаліс «Голос строителя» газетын, сэсся республикаса радиоын. 1979 восянь Виктор Кушманов юрнуӧдіс Виктор Савин нима Драма театрын литература юкӧнӧн, вӧлі Ставсоюзса театр котырлӧн Коми юкӧнын консультантӧн. 
Куліс 2004 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ.
Гижан удж.
Кывбуръяссӧ пондіс йӧзӧдны 1960-ӧд воясӧ «Молодёжь Севера» газетын, а медводдза кывбур чукӧрыс — «Мне двадцать лет» — петіс 1965 воын. 1973 восянь СССР-са гижысь котырын.
Силиго

Силиго () - тайӧ Италияса кар.
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2014)

Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2014) — войтыркостса спорт вермасьӧмъяс.
Официальнӧй ним — XI тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс. Мунісны Сочиын (Россия) 2014 вося рака тӧлысь 7-ӧд лунсянь рака тӧлысь 16-ӧд лунӧдз. Паралимпиада ворсӧмъяслӧн талисманъяс Югӧр (рочӧн Лучик) да Лымчир (рочӧн: Снежинка). Вермасьӧмъяс мунӧны сэні жӧ, кӧні мунісны Сочиын XXII Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс.
Комиысь спортсменъяс.
Мария Иовлева
Капустин Сергей Алексеевич

Капустин Сергей Алексеевич (1953—1997) — спортсмен (шайбаа хоккей), спортса нимӧдана мастер, олимпияса чемпион. Чужис Укваын.
Климов Юрий Михайлович

Климов Юрий Михайлович (1940) — спортсмен (гандбол), спортса нимӧдана мастер, олимпиадаса чемпион.
Олан туй.
Юрий Климов чужӧма 1940-ӧд вося сора тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сыктывкарын.
Захаров Эдуард Фёдорович

Захаров Эдуард Фёдорович (1975—1997) — спортсмен (бокс), Европаса чемпионатын вермысь, войтыркост класса спорт мастер.
Олан туй.
Эдуард Захаров чужӧма 1975 вося тӧвшӧр тӧлысь 10-ӧд лунӧ Уква карын.
Вӧлі вийӧма 1997 вося ода-кора тӧлысь 10-ӧд лунӧ код юраяскӧд тышкасигӧн.
Нутрихин Андрей Владимирович

Нутрихин Андрей Владимирович — войтыркост класса спорт мастер, лызьӧн котралӧмысь Россияса чемпион.
Олан туй.
Чужӧма 1973 вося моз тӧлысь 20 лунӧ Вӧркутаын. Помалӧма Вӧркутаса 23-ӧд №-а школа, 12-ӧд №-а СПТУ, Сыктывкарса университетысь физическӧй культура да спорт факультет. 
8 арӧссянь 14 арӧсӧдз Андрей ветлӧдлӧма быдсяма спорт секцияӧ (бокс, сьӧкыд атлетика, волейбол, греко-римскӧй ляскасьӧм, варччӧм, шахмат). Сы бӧрын локтӧма лызь спорт секцияӧ тренер Сергей Анатольевич Крючков дорӧ.
2007 восянь уджалӧ тренерӧн Сыктывкарын.
Вермӧмъяс.
Спортын медводдза вермӧмсӧ шедӧдӧма 1990 воын 10 километра дистанцияын «Трудовӧй резервъяс» спорт котырлӧн ордйысьӧмын (Сыктывкар).
Андрей Нутрихин некымынысь вӧлӧма Россияса чемпионӧн 4х10 км эстафетаын (1996—2002) да 70 км марафонын (2000).
Вермасьӧма ставмирса чемпионатъясын: нёльӧд места 50 километра вылын коньковӧй ходӧн (Лахти, Финляндия, 2001); 18-ӧд 30 километра вылын коньковӧй ходӧн (Трондхейм, Норвегия, 1997); Валь-Де-Фиемми, Италия, 2003 да с.в.
Ветлӧма Россияса команда пытшкын 1998 воын ХVI тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ (Ногано, Япония): 50 км вылын коньковӧй ходӧн вӧлӧма 15-ӧн. 
Ӧшмӧсъяс.
«ПРО спорт 11» сайт