tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
इन्द्रं या देवी सुभगा जजान सा न ऐतु वर्चसा संविदाना

सिंहे व्याघ्र उत या पृदाकौ त्विषिर् अग्नौ ब्राह्मणे सूर्ये या

इन्द्रं या देवी सुभगा जजान सा न ऐतु वर्चसा संविदाना
अथ एताः दास्य उद कुम्भान् अधिनिधाय मार्जालीयं परिनृत्यन्त्य् उपस्थान् उपहत्य दक्षिणान् पदो निघ्नन्तीर् इदंमधुं गायन्त्यः

इम उद्वासीकारिण इमे दुर्भूतम् अक्रन् इति वृषलः

ब्राह्मणः संजयति

तासां सकृत् परीतानाम् प्रथमां वाचयति
तया अस्तुवाताम्

सर्व जित् सर्वम् एव जयति

विजयत एतया प्रतिपदा तुष्टुवानः
एवं कृते सति अक्षीणं अक्षयं दिव्यं प्रवरं देव योग्यम् देवा इन्द्र आदयः तद् योग्यम् कनकं भवति
सा नः सीते पयसा अभ्याववृत्स्व ऊर्जस्वती घृतवत् पिन्वमाना

शुनासीरा हविषा तोशमाना सु पिप्पलाः ओषधीः कर्तम् अस्मै
ऋतु पात्रम् आरभ्य ऊर्ध्वः तिष्ठन् सदः बिले प्रतिगृणाति प्रह्वो वा

स संस्रावेण ऐन्द्राग्नम् गृह्णाति इन्द्र अग्नी आगत सुतम् इति

परिधानीयाया उत्तमेन प्रणवेन सह प्रणौति

इव इति प्रणवेषु

शस्त्रं प्रतिगीर्य आदत्ते ग्रहम् अध्वर्युः
नलिका वातला तिक्ता गुर्वी च मधुरा हिमा

सरलः स्निग्ध तिक्त उष्णः कफ मारुत नाशनः

जटा च पिशिता पेशी क्रव्यादी च तपस्विनी

स्थौणेयं कफ वात घ्नम् सुगन्धि कटु तिक्तकम्

भेदनं पिच्छिलं स्वादु कुष्ठ वात अस्र जित् मृदु

स्वादु स्निग्धं हिमं नेत्र्यं कषायं रक्तपित्त जित्

भल्लातकः स्मृतः अरुष्कः दहनः तपनः अग्निकः

काङ्क्षी कटु कषाया स्यात् केश्या च एव विष अपहा

स्यात् पूगफलम् उद्वेगम् स्रंसि घोण्टाफलं स्मृतम्

मांसी द्वयम् कषायं च वर्ण्यं पित्त कफ अपहम्

वक्त्र दौर्गन्ध्य हृत् वर्ण्या विष हृत् काय शान्ति दा

जातिपत्री जातिकोशा सुमनःपत्त्रिका अपि च

चक्षुष्यं रक्तपित्त घ्नम् गुल्म प्लीह हरम् स्मृतम्

लोध्रो रोध्रः शाबरकः तिल्वकः तिलकः तरुः

नलिका विद्रुमलता कपोतचरणा नली

पत्त्राङ्गं पट्टरागं च पट्टरञ्जनम् एव च

क्षमाशान्तिपरः साधुः साधुकः साधुगन्धिकः

नलिका रक्तपित्त घ्ना चक्षुष्या विष नाशिनी

सिन्दूरं रक्तरेणुः च नागगर्भं च नागजम्

मुरा अत्यन्तम् भवेत् शीता तिक्ता सुरभि गन्धिनी

श्रीवेष्टको धूपवृक्षः क्षीरशीर्षः खरद्रुमः

सप्तच्छदो गूढपुष्पः तथा शाल्मलिपत्त्रकः

स्वादुः च कटुकः पाके सुरभिः देवता प्रियः

भेदि सम्मोह कृत् पूगं कषायं स्वादु रोचनम्

रेचकं पुलकं ह्रासं शोधनं कालपालकम्

द्वितीयं पुष्पकासीसं वत्सकं च मलीमसम्

ताप्यं च माक्षिकं धातु मधुधातु विनिर्दिशेत्

जातीफलं जातिसस्यं शालूकं मालतीफलम्

कृष्णागरु स्वादु अगरु योगजं विश्वरूपकम्
यत् च अप्रियम् अपथ्यम् च नियतं तत् न लक्षयेत्

हिरण्याक्षः तु न इति आह न हि आत्मा रस जः स्मृतः

तम् उवाच भगवान् आत्रेयः यत् आहार जातम् अग्निवेशैः समान् च एव शरीर धातून् प्रकृतौ स्थापयति विषमान् च समीकरोति इति एतत् हितम् विद्धि विपरीतं तु अहितम् इति इति एतद् हित अहित लक्षणम् अनपवादं भवति

अलम् एतत् विकाराणाम् विघाताय उपदिश्यते

यथास्वं संयोग संस्कार संस्कृताः हि आसवाः स्वं कर्म कुर्वन्ति

भरद्वाजः तु न इति आह कर्ता पूर्वं हि कर्मणः

किम् नु भोः पुरुषो यद् जः तद् जाः तस्य आमयाः स्मृताः

उवाच यज्जःपुरुषादिके ऽस्मिन् मुनिः तथा अग्र्याणि वर आसवान् च

तत् यथा आहार त्वम् आहारस्य एकविधम् अर्थ अभेदात् स पुनर् द्वि योनिः स्थावर जङ्गम आत्मक त्वात् द्विविध प्रभावः हित अहित उदर्क विशेषात् चतुर्विध उपयोगः पान अशन भक्ष्य लेह्य उपयोगात् षष् आस्वादः रस भेदात् षड्विध त्वात् विंशति गुणः गुरु लघु शीत उष्ण स्निग्ध रूक्ष मन्द तीक्ष्ण स्थिर सर मृदु कठिन विशद पिच्छिल श्लक्ष्ण खर सूक्ष्म स्थूल सान्द्र द्रव अनुगमात् अपरिसंख्येय विकल्पः द्रव्य संयोग करण बाहुल्यात्

भवन्ति च अत्र

तत् अपेक्ष्य उभयम् कर्म प्रयोज्यं सिद्धिम् इच्छता

भाव हेतुः स्वभावः तु व्याधीनां पुरुषस्य च

समान कारिणः ये अर्थाः तेषाम् श्रेष्ठस्य लक्षणम्
जायमानः ह वै ब्राह्मणः सप्त इन्द्रियाणि अभिजायते ब्रह्मवर्चसम् च यशः च स्वप्नम् च क्रोधम् च श्लाघाम् च रूपम् च पुण्यम् एव गन्धम् सप्तमम्

स ह स्नातः यशस्वी भवति

अथ एतत् ब्रह्मचारिणः पुण्यः गन्धः यः ओषधि वनस्पतीनाम्
सद्यः सुत्या संतिष्ठते

अथ यदि त्वरेत जुह्वां चतुर्गृहीतम् आज्यं गृहीत्वा उरु विष्णो वि क्रमस्व इति आहवनीये जुहुयात्
या वशा उदकल्पयन् देवा यज्ञाद् उदेत्य

विलिप्ती या बृहस्पते अथ उ सूत वशा वशा

ततो ह ब्रह्माणो वशाम् उपप्रयन्ति याचितुम्

चरेद् अस्य तावद् गोषु न अस्य श्रुत्वा गृहे वसेत्

रुद्रस्य अस्ताम् ते हेतिं परियन्त्य् अचित्त्या

देवा वशाम् अयाचन् मुखं कृत्वा ब्राह्मणम्

यद् अस्याः पल्पूलनं शकृद् दासी समस्यति
कृमिमान् मधुना लिह्याद् भावितं वा वरा रसैः

स्नुह् अर्क दुग्धे घनम् आयस स्थम् शलाकया तद् विदधीत लेपम्

पक्षाद् ऊर्ध्वं श्वित्रिणा पेयम् एतत् कार्यं च अस्मै कुष्ठ दिष्टम् विधानम्

पिबेत् स स्वर्जिका क्षारैः यवागूं तक्र साधिताम्

मलयूम् असनं प्रियङ्गुं शतपुष्पां च अम्भसा समुत्क्वाथ्य

नीप मार्कव निर्गुण्डी पल्लवेषु अपि अयम् विधिः

क्षारे सु दग्धे गज लिण्ड जे च गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च

शत कृत्वस् अश्व विष् चूर्णम् विडङ्ग क्वाथ भावितम्
आसाद्य पृच्छन्ति तदा दानवाः त्रिपुर आलयाः

निकृष्य जघ्नुः अन्योन्यम् इषुभिः प्राण भोजनैः

ततो रणे देव बलम् नारदः अभ्यगमत् पुनर्

तारक आख्यः जयति एष इति दैत्या अघोषयन्

दानव आकुलम् अत्यर्थम् तत् पुरम् सकलं बभौ

दृढ आहताः पतन् पूर्वं दानवाः प्रमथाः तथा

प्राकारेषु पुरे तत्र गोपुरेषु अपि च अपरे

त्रिपुरं प्रभवत् तद्वद् भीम रूप महा असुरैः

द्रुम शैल महा वृष्टिम् पयोदाः ससृजुः यथा

चक्रुः ते देह निर्यासम् स्वर्ण धातुम् इव अचलाः

यथा च सिंहैः विजनेषु गोकुलं तथा बलं तत् त्रिदशैः अभिद्रुतम्

भ्रमते मधुना व्यक्तः पुरा नारायणो यथा

एहि आयुधम् आदाय क्व मे पृच्छा भविष्यति

तत् एतत् निर्दहिष्यामि शरेण एकेन वासव
शिवो गोभ्य उत पुरुषेभ्यो नो अस्तु मा नो देवा इह हिंसीत् कपोत
ब्रह्मणो मानसः पुत्रः कुशिको नाम पार्थिवः

मित्रावरुण नाम्नौ मुनी तत्र तपस्यतः

सूत उवाच

पुत्रस् ते भविता भद्रे मातुस् ते ऽपि न संशयः

गायन्तं त्रायते यस्माद् गायत्री च इति तां विदुः

निर्जितः कौशिकस् त्व् ईर्ष्याद् रुद्रम् आराध्य यत्नतः

वेदराशौ मथ्यमाने गायत्री समजायत

पानानि वस्त्र आभरणम् दुदोह सुरभिः क्षणात्

श्रावणे माम् असि शुक्ले तु पञ्चम्यां नाग तीर्थके

तद् आरभ्य नराः सर्वे सनिमेषा नृपैः अभवन्

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य शतशृङ्गस्य मूर्धनि

योधान् ससर्ज विविधान् नाना प्रहरण उद्यतान्

मात्रा शप्ताः पुरा नागा उच्चैः श्रव स कारणात्
यौधिष्ठिरी दौर्योधनी कुरुक्षेत्रं ययौ चमूः

संस्कृत्य प्रहतान् वीरान् दत्त उदक धन आदिकः

हस्ति अश्व रथ पादातम् अन्योन्य अस्त्र निपातितम्

पञ्चमे ऽहनि दुर्धर्षः सर्व क्षत्रम् प्रमथ्य च

शस्त्राशस्त्रि महा रौद्रम् देवासुर रण उपमम्

अक्षौहिणी प्रमाणम् तु अश्वत्थामा महा बलः

कृष्ण उक्तः अथ अर्जुनः अयुध्यत् रथ स्थः वाद्य शब्दवान्

श्रुत्वा अर्जुनात् यादवानां च संक्षयम्
कियन्तो येषु च आधाराः निराधाराः च केचन

शुक अङ्घ्रिः पूर्व वत् ज्ञेया निर्गम उच्छ्रायकम् भवेत्

सार्ध भित्ति प्रमाणेन भित्ति मानेन वा पुनः

एतत् सामान्यम् उद्दिष्टम् प्रासादस्य हि लक्षणम्

वक्रः स्वस्तिक खड्गौ च गदा श्रीवृक्ष एव च

स्पर्धा गवाक्षक उपेतः निर्गवाक्षो ऽथवा भवेत्

परिमाण विरोधेन रेखा वैषम्य भूषिता

भूमुखो भूधरः च एव श्रीजयः पृथिवीधरः

प्रतिच्छन्दक भेदेन प्रासादाः सम्भवन्ति ते
व्रण अधिकारात् परिशीलनात् च सम्यग् विदित्वा औपयिकम् विदध्यात्

क्षिणोति तिर्यङ् निर्गच्छन्न् उन्मार्गं क्षततो गतिः

तत्र श्याव अरुणा तोद भेद स्फुरण रुज् करा

शृङ्गवेर रजस् युक्तम् तद् एव च सु भावितम्

साहसानि विविधानि च रूढे वत्सरं परिहरेद् अधिकं वा

चीयते अणु मुखैः छिद्रैः शतपोनक वत् क्रमात्
अन् ऐडकीः ऊर्णाः प्रक्षाल्य आश्लेषयेत् तयोः

आषाढाम् अयं ते योनिर् इति समारोह्य उदवसाय निर्मथ्य वरुणप्रघासाः

यावन्तो यजमान गृह्याः एक अधिकानि

प्रजायां वा जात श्रुतेः
कुर्यात् कृच्छ्रातिकृच्छ्रं तु चान्द्रायणम् अथ अपि वा

इति यति नियमानाम् एतत् उक्तम् विधानं पशुपति परितोषे यद् भवेत् एक हेतुः

आदित्ये दर्शयित्वा अन्नम् भुञ्जीत प्राञ्च् मुख उत्तरः

एवं स्व आश्रम निष्ठानाम् यतीनां नियत आत्मनाम्

मन्यते ये स्वम् आत्मानम् विभिन्नं परमेश्वरात्

एक अन्ने मधु मांसे च नवश्राद्धे तथा एव च

यद् अंशः तत्परः यः तु स देवः स्यात् महेश्वरः

आत्म योग आह्वये तत्त्वे महादेवः ततस् स्मृतः

ध्यायेद् अनादिम् अद्वैतम् आनन्द आदि गुण आलयम्

ज्ञानं समभ्यसेद् ब्राह्मं येन मुच्येत बन्धनात्
हृद् वस्ति रोग वात अर्शस् कृमि पीनस शुक्र हृत्

धमनी अञ्जनकेशी च निर्मेध्या सुषिरा नली

जातीफलस्य त्वक् प्रोक्ता जातीपत्त्री भिषज् वरैः

चक्षुष्यं मधुरं पाके वर्ण्यं पित्त कफ _

ऐलवालुकम् एलालु कपित्थं पत्त्रम् ईरितम्

विष अपस्मार शूल अक्षिरोग दोषत्रय अपहम्

वीसर्प दाह विस्फोट कुष्ठ श्लेष्म अस्रपित्त नुद्

स्पृक्का स्वाद्वी हिमा वृष्या तिक्ता निखिल दोष _

ग्रन्थिपर्णं ग्रन्थिकं च काकपुच्छं च गुच्छकम्

चोरकः शङ्कितश् चण्डो दुष्पत्त्रः क्षेमको रिपुः

तत्र अपि मुनिभिः प्रोक्तं वरं नागरमुस्तकम्

चाम्पेयो नागकिञ्जल्कः कथितः काञ्चन आह्वयः

कफ अनिल स्वेद दाह कास मूर्छा व्रण अपहः

एला स्थूला च बहुला पृथ्वीका त्रिपुटा अपि च

हृल्लास अरुचि वीसर्प हृद् रोग आम अतिसार जित्

तिलपर्णं रक्तसारं तत् प्रवालफलम् स्मृतम्

प्रमेह पीनस श्लेष्म कास कण्डू समीर नुद्

तालीशम् उक्तं पत्त्राढ्यं धात्रीपत्त्रं च तत् स्मृतम्

गन्धकोकिलया तुल्या विज्ञेया गन्धमालती

भस्मगन्धा पाण्डुपुत्री स्मृता कौन्ती हरेणुका

शोथ कास व्रण श्वास शूल सिध्म ग्रहा अपहा

त्वक्पत्त्रं च वराङ्गं स्यद् भृङ्गं चोचं तथा उत्कटम्
ब्रह्म एव हि सेवेत ब्रह्म एव हि परं सुखम्

हृदिस्थं सर्व भूतानाम् उपासीत महेश्वरम्

विवृत्या हि एष संभेदाद् भूतानां च एव शाश्वतः

त्रैलोक्ये सर्व भूतेषु यथा इष्ट गमनम् स्मृतम्

शुष्यन्ते परिगत वेदनाः सु भृशम् अनन्त यातनाभिः

तस्मात् च सततं युक्तो ध्यान तत्पर युञ्जकः

इति एवम् कथितं सर्वं गुण प्राप्ति विशेषात्

स्थावर त्वे पुनः प्राप्ते यावद् जनः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे होम आदि वर्णनम् नाम अष्टाशीतितमः ऽध्यायः

प्राप्नुयुः कर्मभिः शेषैः दुःखम् वा यदि वा इतरत्

ततस् तु गर्भ कालेन कललं नाम जायते

सरीसृप त्वात् गच्छेत् वै स्थावर त्वम् न संशयः

प्राणे निविष्टो वै रुद्रः तस्मात् प्राण मयः स्वयम्

वशित्वम् अथ सर्वत्र यत्र कामावसायि ता

दृष्ट्वा तु पुरुषं दिव्यं विश्व आख्यम् विश्वतोमुखम्
अहं योगी युग आख्यस्य युगान्त आवर्तः एव च

तथा एव भगवन्त् भूयस् बभाषे मधुसूदनः

गीर्णो भगवन्तः तस्य कुक्षौ एव महा मुनिः

तस्मै भगवते भक्त्या नमस्कारम् अथ अकरोत्

यः अहम् एव विविध तनुम् परिश्रितो महार्णवे व्यपगत चन्द्र भास्करे

प्रच्छाद्य सलिलेन उर्वीम् हंसो नारायणः तदा

स तस्मै भगवन्त् आह स्वागतं बाल योगवान्

न हि एष वः समाचारो देवेषु अपि मम उचितः

अटन् तीर्थ प्रसङ्गेण पृथिवीं तीर्थ गोचराम्

पूर्व दृष्टम् इदम् मेने शङ्कितो देव मायया

अहं वर्षम् अहम् सोमः पर्जन्यः अहम् अहम् रविः

अव्यग्रः क्रीडते लोके सर्व भूत विवर्जिते

सम्प्रविष्टः पुनः कुक्षिं मार्कण्डेयः अतिविस्मयः

वेदाः च एतद् मयाः सर्वे साङ्ग उपनिषद क्रियाः

अहं सांख्यम् अहम् योगः अपि अहम् तद् परमम् पदम्

ब्रह्माणं प्रथमं वक्त्रात् उद्गातारम् च सामगम्
हेतु प्रदीप दीप त्वम् अपवृत्तौ रवेः इह

इति प्रयोगस्य यथा कलाव् अपि भवान् इह

अन्वय व्यतिरेकौ हि केवलाव् अर्थ सिद्धये

तद् विपर्ययात् वा अपि तद् आभः तद् अवृत्त्याः

भरतः त्वम् दिलीपः त्वम् त्वम् एव ऐलः पुरूरवाः

को वा गत्वरम् अर्थिभ्यः न यच्छति धनं लघु

जायते भेद विषयः विवादो वादिनोः मिथस्

अर्थात् एव इति रूप आदेः ततस् एव इति न अन्यतस्

कथम् अन्यतर असिद्ध हेत्वाभास व्यवस्थितिः

समारोपः किल एतावान् सत् अर्थ आलम्बनम् च तत्

काशा हरन्ति हृदयम् अमी कुसुम सौरभात्

हेतुः त्रि लक्षणः ज्ञेयो हेत्वाभासो विपर्ययात्
न एनम् पाप्मा तपति

इति नु कामयमानः

तद् एव सक्तः सह कर्मणा एति लिङ्गं मनो यत्र निषक्तम् अस्य

सर्वम् आत्मानं पश्यति

एष सर्व ईश्वरः

तद् यथा तृणजलायुका तृणस्य अन्तम् गत्वा अन्यम् आक्रमम् आक्रम्य आत्मानम् उपसंहरति
अथ एनाम् स्रुव आहुत्या अभिजुहोति त्वाम् उ ते दधिरे हव्यवाहम् इति

अथ एने संस्रावेण अभिजुहोति

ऐति उरु अन्तरिक्षम् अन्विहि इति

अथ एनाम् अन्तरेण यूपम् च आहवनीयम् च उपातिहृत्य ताम् दक्षिणतस् उदक् मुखः प्रतिप्रस्थाता श्रपयति
स सत्त्व रति दे नित्यं स दर अमर्ष नाशिनि

विलङ्घ्य पत्रिणां पङ्क्तिं भिन्नः शिव शिलीमुखैः

मुह्यति इव हि कृच्छ्रेषु सम्भ्रम ज्वलितम् मनः

वने ऽवने वन सदाम् मार्गं मार्गम् उपेयुषाम्

भास्वान् अधीरो

न असुरः ऽयं न वा नागो धर संस्थः न राक्षसः

प्रणुदत्य् आगत अवज्ञम् जघनेषु पशून् इव

दूनास् ते अरि बलात् ऊना निरेभा बहु मेनिरे

स पिशङ्ग जटा आवलिः किरन्न् उरु तेजः परमेण मन्युना
शनैर् व्युदस्य अभिध्यायेत् मनसा गुरुणा गुरुम्

त्रि रात्र अन्ते त्रि रात्र अन्ते कपित्थ बदर अशनः

मैत्रेय उवाच

गुण अधिकात् मुदं लिप्सेद् अनुक्रोशं गुण अधमात्

न एते गृहान् ब्रह्म सुताः ह्य् आवसन् ऊर्ध्वरेतसः

सनक आद्याः नारदश् च ऋभुर् हंसो ऽरुणिर् यतिः

त्रिः श्रुत्वा एतत् पुमान् पुण्यं विधुनोत्य् आत्मनो मलम्

तयोश् च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस् तथा

बालो ऽप्य् अयं हृदा धत्ते यत् समातुर् असत् वचः

मैत्रेय उवाच

एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम्

इत्य् उक्तस् तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृप अर्भकः

यतिष्यति भवान् काले श्रेयसां समुपस्थिते

समाहितः पर्यचरद् ऋषि आदेशेन पूरुषम्

नारद उवाच

प्रीतः प्रत्याह तं बालं सत् वाक्यम् अनुकम्पया

जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरुचिस् तयोः

अर्हित अर्हणकः राज्ञा सुख आसीनः उवाच तम्

यं सप्त रात्रम् प्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान्

लक्षयामः कुमारस्य सक्तस्य क्रीडन आदिषु

मा मा शुचः स्व तनयम् देव गुप्तम् विशाम् पते

अतो निवर्तताम् एष निर्बन्धस् तव निष्फलः
शिरीष आदि विषं हन्ति स्वप्न आद्यम् तद् विवृद्धये
प्रथो वरो व्यचो लोक इति त्वा उपास्महे वयम्

सर्वे अस्मिन् देवा एकवृतो भवन्ति

स सर्वस्मै विपश्यति यच् च प्राणति यच् च न

न द्वितीयो न तृतीयश् चतुर्थो न अपि उच्यते

स धाता स विधर्ता स वायुर् नभ उच्छ्रितम्

स वै दिवो ऽजायत तस्माद् द्यौर् अधि अजायत

तस्य एष मारुतो गणः स एति शिक्या कृतः

तावांस् ते मघवन् महिमा उप उ ते तन्वः शतम्

स यज्ञस् तस्य यज्ञः स यज्ञस्य शिरः कृतम्
देवानाम् अर्ध भाज् असि
अथ अतस् पाकयज्ञान् व्याख्यास्यामः हुतः अहुतः प्रहुतः प्राशितः इति

वसु अन्तम् रात्रिः चेद्

तासाम् अलाभे जपा रूपका कुत्था भण्डी कुरण्डक वर्जम् गन्धवत्यः _ सर्व वर्णाः

नित्ये यज्ञोपवीत उदक आचमने
ततस् तैर् नाविकैर् भगवान् महता सत्कारेण नौ संक्रमेण उत्तारितः सार्धं भिक्षु संघेन

तस्मिन् समये ऽन्यतरः सार्थवाहो अनेक शत परिवारः नद्यां गङ्गायां सार्थम् उत्तारयति

एकान्त निषण्णान् तान् नाविकान् भगवान् धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति

बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैर् धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षैर् असुरैर् गरुडैः किन्नरैर् महोरगैर् इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवान् ज्ञातो महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः श्रावस्त्यां विहरति नद्या अजिरवत्या अधस्तान् नाविक ग्रामे
लोकेषु उत्साद्यमानेषु तपोधन वनेषु च

प्रत्याह त्रिदशान् स इन्द्रान् इन्दु तुल्य आननः प्रभुः

इति एवम् त्रिदशैः उक्तः पद्मयोनिः पितामहः

नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च
जल अधिवासनम् प्रोक्तं वृष इन्द्रस्य प्रकीर्तितम्

पूजयेत् स्थापयेत् तेषाम् आसनम् प्रणवं स्मृतम्

पद्मोद्भवाय विद्महे वेद वक्त्राय धीमहि

सिंहासने हि अनन्त आदीन् विद्या ईशाम् अपि च क्रमात्

तेषाम् अपि च गायत्रीं कृत्वा स्थाप्य च पूजयेत्

गायत्रीं कल्पयेत् शम्भोः सर्वेषाम् अपि यत्नतः

कात्यायन्यै विद्महे कन्याकुमार्यै धीमहि

तत् नः दन्तिः प्रचोदयात्

तत् नः शक्रः प्रचोदयात्

नमो नारायणाय इति मन्त्रः परम शोभनः

शक्तीनां सर्व कार्येषु योनिकुण्डं विधीयते

प्रद्युम्नाय प्रधानाय अनिरुद्धाय वै नमः
तां मे गोपाय इति

तन् मे गोपाय इति

तन् मे गोपाय इति

धनं मे शंस्य पाहि

तैर् एव समृध्येते

तद् एव अस्मै परिददाति

धनस्य वा एष गोप्ता

यद् एतैर् उपतिष्ठते

अन्नम् एव गुप्तं पुनर् आत्मन् धत्ते

प्रवत्स्यन्न् आहवनीयम् उपतिष्ठेत
तम् अवेक्षते यन् मे मनो यन् मे मनो यमं गतं यद् वा मे अपरागतम् राज्ञा सोमेन तद् वयं पुनर् अस्मासु दध्मसि
न यत्र भागं तव भागिनो ददुः कु याजिनः येन मखो निनीयते

तथा अपरे सिद्ध गणाः महा ऋषिभिः ये वै समन्ताद् अनु नीललोहितम्

कर्ण अन्त्रा एक पद आश्वास्यैः निर्जुष्टं वृक नाभिभिः

परान् दुरुक्तैर् वितुदन्त्य् अरुन्तुदास् तान् मा अवधीत् दैव वधान् भवद्विधः

तं ब्रह्म निर्वाण समाधिम् आश्रितं व्युपाश्रितं गिरिशं योगकक्षाम्

आशासाना जीवितम् अध्वरस्य लोकः स पालः कुपिते न यस्मिन्

उपविष्टं दर्भ मय्याम् बृस्यां ब्रह्म सनातनम्

त्वं कर्मणां मङ्गल मङ्गलानां कर्तुः स्व लोकम् तनुषे स्वः परं वा
तिलपर्णी रसम् नीत्वा गगनं तेन भावयेत्

अन्यत् च
दिन द्वयम् महा युद्धम् कृत्वा पार्थ अस्त्र सागरे

युधिष्ठिराय महते भ्रात्रे नीति विदे मुदा

कर्ण दुःशासन मते स्थितेन शकुनेः मते

विश्वामित्र सुताय एव सुश्रुताय महात्मने

आनन्दे तु पदे लीनो विमले मुक्त किल्बिषे

कल्किः विष्णुः च भविता शम्भल ग्रामके पुनः

दिनानि पञ्च तत् युद्धम् आसीत् परम दारुणम्

आसीत् युद्धम् संकुलं च देव असुर रण उपमम्

पाण्डवानां शिखण्डी च तयोः युद्धम् बभूव ह

अथ भीमेन वीरेण गदया विनिपातितः

शंतनुः तस्य वंशे अभूत् गङ्गायाम् शन्तनोः सुतः

ततः पाञ्चाल विषये द्रौपद्याः ते स्वयंवरम्

युधिष्ठिरो ऽपि धर्म आत्मा भ्रातृभिः परिवारितः
देश काल आत्म गुण विपरीतानाम् हि कर्मणाम् आहार विकाराणाम् च क्रिया उपयोगः सम्यक् सर्व अतियोग संधारणम् असंधारणम् उदीर्णानां च गतिमतां साहसानां च वर्जनं स्वस्थ वृत्तम् एतावत् धातूनाम् साम्य अनुग्रह अर्थम् उपदिश्यते

न हि कश्चिन् न म्रियत इति सम क्रियः

यत् हि यस्य धातोः वृद्धि करम् तत् ततस् विपरीत गुणस्य धातोः प्रत्यवाय करम् सम्पद्यते

देह वृद्धि कराः भावा बल वृद्धि कराः च ये

कालो हि आयुषः प्रमाणम् अधिकृत्य उच्यते

तस्य निमित्तं प्रकृति गुण आत्म संपद् सात्म्य उपसेवनम् च इति

परिणमतः तु आहारस्य गुणाः शरीर गुण भावम् आपद्यन्ते यथास्वम् अविरुद्धाः विरुद्धाः च विहन्युः विहताः च विरोधिभिः शरीरम्

शरीरं सर्वथा सर्वं सर्वदा वेद यो भिषक्

कार्त्स्न्येन शरीर वृद्धि कराः तु इमे भावा भवन्ति तत् यथा काल योगः स्वभाव संसिद्धिः आहार सौष्ठवम् अविघातः च इति

शरीर गुणाः पुनर् द्विविधाः संग्रहेण मल भूताः प्रसाद भूताः च
यथानिदेशं त्रिदशा विविशुस् ते सभां शुभाम्

महा अर्णवे प्रस्वपतः काष्ठ कुड्य समौ स्थितौ

तं व्रजन्तं सुपर्णेन पद्मयोनि गत अनुगम्

जामदग्न्येन रामेण भार अवतरण ईप्सया

स पद्मे पद्मनाभस्य नाभि मध्यात् समुत्थिते

देव माया धराम् दिव्यां निर्मितां विश्वकर्मणा

वायु प्राणौ तु तौ गृह्य ब्रह्मा परिमृशञ् शनैः

अग्निः सुवर्णस्य गुरुर् गवां सूर्यो गुरुः स्मृतः

मा शब्द इति सर्वत्र प्रचक्राम सभां शुभाम्

अहम् आदौ पुरा अनेन संक्षिप्ता पद्मयोनिना

श्रीवत्सो राजते श्रीमान् स्तन द्वय मुख अञ्चितः

तां हृष्ट मनसः सर्वे यथास्थानं यथावयः

सो ह्य् आवां युधि निर्जेता तस्य आवाम् विहितौ सुतौ
ईश्वरौ जनयितवै

श्रीः ह वै एषा स्त्रीणाम् यत् मल उद्वासाः

अयशाः एव भवति

अमो ऽहम् अस्मि सा त्वम्

अथ याम् इच्छेत् दधीत इति तस्याम् अर्थम् निष्ठाय मुखेन मुखम् संधाय अपान्य अभिप्राण्यात् इन्द्रियेण ते रेतसा रेतः आदधामि इति

गर्भिणी एव भवति

अथ याम् इच्छेत् न गर्भम् दधीत इति तस्याम् अर्थम् निष्ठाय मुखेन मुखम् संधाय अभिप्राण्य अपान्यात् इन्द्रियेण ते रेतसा रेतः आददे इति

चर्म अधिषवणे

हुत्वा उद्धृत्य प्राश्नाति

तस्याः वेदिः उपस्थः

प्रक्षाल्य पाणी उद पात्रम् पूरयित्वा तेन एनाम् त्रिस् अभ्युक्षति उत्तिष्ठ अतस् विश्वावसो अन्याम् इच्छ प्रपूर्व्याम् _ जायाम् पत्या सह इति
सा एतम् एव वरम् अवृणीत मद् प्रायणाः यज्ञाः सन्तु मद् उदयनाः इति

आग्नेय्यः हि ओषधयः

समानः होता भवति

सवितृ प्रसूतः हि एषः एतत् पवते

अथो एतम् वरम् अवृणीत मया एव प्राचीम् दिशम् प्रजानाथ अग्निना दक्षिणाम् सोमेन प्रतीचीम् सवित्रा उदीचीम् इति

यत् सवितारम् यजति तस्मात् उत्तरतस् पश्चात् अयम् भूयिष्ठम् पवमानः पवते
पशुषु पञ्चविधं साम् उपासीत
पाणि पाद आश्रिताः स्फोटाः क्लेशात् संधिषु च अधिकम्

अन्ता रूक्षं बहिः स्निग्धम् अन्तर् घृष्टम् रजः किरेत्

अस्वेदं च मत्स्य शल्क संनिभम् किटिमं पुनः

रोम हर्षः ऽसृजः कार्ष्ण्यं कुष्ठ लक्षणम् अग्र जम्

पुण्डरीक ऋक्षजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु

वात श्लेष्म उद्भवाः श्लेष्म पित्तात् दद्रू _

कापालं तोद बहुलम् तत् कुष्ठम् विषमं स्मृतम्

अन् अग्नि दग्ध जम् साध्यं श्वित्रं वर्ज्यम् अतस् ऽन्यथा

स दाहम् रोम विध्वंसि कफात् श्वेतम् घनं गुरु
हीयते ऽन्यतरा
चतुर्थे मासि कर्तव्यं शिशोर् निष्क्रमणं गृहात्

निवेद्य गुरवे ऽश्नीयाद् आचम्य प्राच् मुखः शुचिः

नामधेयं दशम्यां तु द्वादश्यां वा अस्य कारयेत्

वर्जयेन् मधु मांसं च गन्धं माल्यं रसान् स्त्रियः

प्रणम्य तु शयानस्य निदेशे च एव तिष्ठतः

द्वाविंशात् क्षत्रबन्धोर् चतुर्विंशतेर् विशः

कृत उपनयनस्य अस्य व्रत आदेशनम् इष्यते

कामान् माता पिता च एनम् यद् उत्पादयतो मिथः

एकः शयीत सर्वत्र न रेतः स्कन्दयेत् क्वचित्

व्यत्यस्त पाणिना कार्यम् उपसंग्रहणं गुरोः

अकारं च अपि उकारं च मकारं च प्रजापतिः

संस्कार अर्थम् शरीरस्य यथाकालं यथाक्रमम्

एतेष्व् अ विद्यमानेषु स्थान आसन विहारवान्

पुत्रका इति ह उवाच ज्ञानेन परिगृह्य तान्

यो दण्डो यच् च वसनं तत् तद् अस्य व्रतेष्व् अपि

आसीनस्य स्थितः कुर्याद् अभिगच्छंस् तु तिष्ठतः

अ विद्वांसम् अलं लोके विद्वांसम् अपि वा पुनः

न अ पृष्टः कस्यचिद् ब्रूयान् न च अन्यायेन पृच्छतः

धान्यं शाकं च वासांसि गुरवे प्रीतिम् आवहेत्

एक देशम् तु वेदस्य वेदाङ्गान्य् अपि वा पुनः

अन् आदृताः तु यस्य एते सर्वास् तस्य अफलाः क्रियाः

वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रम् आरोग्यम् एव च

वित्तं बन्धुर् वयः कर्म विद्या भवति पञ्चमी

स्वं स्वं चरित्रं शिक्षेरन् पृथिव्यां सर्व मानवाः

अभिवादन शीलस्य नित्यं वृद्ध उपसेविनः

मेखलाम् अजिनं दण्डम् उपवीतं कमण्डलुम्

वर्णानां स अन्तरालाणाम् स सत् आचारः उच्यते

ते तम् अर्थम् अपृच्छन्त देवान् आगत मन्यवः

संनियम्य इन्द्रिय ग्रामम् तपस् वृद्धि अर्थम् आत्मनः

स कल्पम् स रहस्यम् च तम् आचार्यं प्रचक्षते

समुद्रात् तु वै पूर्वाद् समुद्रात् च पश्चिमात्

अध्येष्यमाणस् त्व् आचान्तो यथाशास्त्रम् उदङ्मुखः

नाम्नाम् स्वरूप भावः हि भो भावः ऋषिभिः स्मृतः

अलाभे त्व् अन्य गेहानाम् पूर्वं पूर्वं विवर्जयेत्

ब्राह्मणस्य एव कर्म एतत् उपदिष्टं मनीषिभिः

यो ऽवमन्येत ते मूले हेतु शास्त्र आश्रयात् द्विजः

प्राणायामैस् त्रिभिः पूतस् तत ओंकारम् अर्हति

महतो ऽप्य् एनसो मासात् त्वचा इव अहिः विमुच्यते

स सर्वो ऽभिहितो वेदे सर्व ज्ञान मयः हि सः

अकारश् च अस्य नाम्नो ऽन्ते वाच्यः पूर्व अक्षरः प्लुतः

अमित्राद् अपि सत् वृत्तम् अमेध्याद् अपि काञ्चनम्

अन् उष्णाभिः अ फेनाभिः अद्भिस् तीर्थेन धर्म विद्

अज्ञो भवति वै बालः पिता भवति मन्त्र दः

पति सेवा गुरौ वासो गृह अर्थः अग्नि परिक्रिया

न आर्तेन अपि अवमन्तव्या ब्राह्मणेन विशेषतः

स जीवन्न् एव शूद्र त्वम् आशु गच्छति स अन्वयः

उत्पादयति सावित्र्या सा सत्या सा अजर अमरा

कृष्णसारस् तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः

श्रुति स्मृति उदितम् धर्मम् अनुतिष्ठन् हि मानवः

विधियज्ञात् जप यज्ञः विशिष्टो दशभिर् गुणैः

यः करोति वृतो यस्य स तस्य ऋत्विजः इह उच्यते
आ ते वाचम् आस्याद् मनस्यां हृदयाद् अधि

अङ्गाद् अङ्गात् ते वाचम् आददे यत्र यत्र निहिता वाच् ताम् त आददे

या त एषा रराट्या तनूर् मन्योर् मृद्धस्य नाशिनी तां देवा ब्रह्मचारिणो विनयन्तु सुमेधसः

यत् ते एतत् मुखे मतं रराटम् उद् इव विध्यसि
हि मणि रत्नम् प्रशस्यते

सधर्माणः प्रजायन्ते सु अल्प मूल्याः हि ते स्मृताः

न कौस्तुभेन अपि सह अवबद्धम् विद्वाः विजातिम् बिभृयात् कदाचिद्

भानोः च _ अनुवेध योगाम् आसाद्य रश्मि प्रकरेण दूरम्

सम्प्राप्य च उत्क्षिप्य यथा अनुवृत्तिम् बिभर्ति यः सर्व गुणान् अतीव

वज्रस्य यत् तण्डुल संख्यया उक्तम् मूल्यं समुत्पादित गौरवस्य

वज्रं वा कुरुविन्दं वा विमुच्य अनेन केनचित्

दिवाकरः तस्य महा महिम्नः महा असुरस्य उत्तम रत्न बीजम्

कलशपुर उद्भव सिंहल तुम्बुरु देश उत्थ मुक्तपाणीयाः
उत्थाय विश्व विजयाय च नो विषादं माध्व्या गिरा अपनयतात् पुरुषः पुराणः

कुर्वन्ति काम सुख लेश लवाय दीना लोभ अभिभूत मनसः ऽकुशलानि शश्वत्

आदौ गृहीतम् अवतार शत एक बीजम् यन् नाभि पद्म भवनात् अहम् आविरासम्

तेपे तपो बहु सवः तस्मै नमो भगवते अधि मखाय तुभ्यम्

दैव आहत अर्थ रचनाः ऋषयो ऽपि देव त्वद् प्रसङ्ग विमुखाः इह संसरन्ति

मैत्रेय उवाच

तावन् न संसृतिर् असौ प्रतिसंक्रमेत व्यर्था अपि दुःख निवहम् वहती क्रिया अर्था

अन्तर् जले अहि कशिपु स्पर्श अनुकूलाम् भीम ऊर्मि मालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन्

नाना कर्म वितानेन प्रजा बह्वीः सिसृक्षतः

रूपं विचित्रम् इदम् अस्य विवृण्वतो मे मा निगमस्य गिरां विसर्गः
तानि मृत्युः श्रमः भूत्वा उपयेमे

सः रात्रिभिः एव _ च पूर्यते _ च क्षीयते

अस्य

एतद् मयः वै अयम् आत्मा वाच् मयः मनस् मयः प्राण मयः

प्राणः हि अ विज्ञातः

अथ यः ह एतान् अनन्तान् उपास्ते अनन्तम् सः लोकम् जयति

अन्यत्रमनाः अभूवम् न अदर्शम् अन्यत्रमनाः अभूवम् न अश्रौषम् इति

तानि ज्ञातुम् दध्रिरे अयम् वै नः श्रेष्ठः यः संचरन् च अ संचरन् च न व्यथते अथो न रिष्यति _ अस्य एव सर्वे रूपम् भवाम इति

तस्मात् अपि पृष्ठतस् उपस्पृष्टः मनसा विजानाति

वाच् एव अयम् लोकः मनः अन्तरिक्ष लोकः प्राणः असौ लोकः

इति श्लोकाः

त्रयः वेदाः एते एव

सः यथा एषाम् प्राणानाम् मध्यमः प्राणः एवम् एतासाम् देवतानाम् वायुः

अथ एतस्य प्राणस्य अपः शरीरम् ज्योतिस् रूपम् असौ चन्द्रः

अथ वत्सम् जातम् आहुः अ तृण आदः इति
दंश्म उत्तमया निताप्य अहिम् अभिनिरस्यति

पैद्वं प्रकर्ष्य दक्षिणेन अङ्गुष्ठेन दक्षिणस्यां नस्तः

प्रियङ्गु तण्डुलान् अभ्यवदुग्धान् पाययति

यस् ते स्तन इति जम्भ गृहीताय स्तनं प्रयच्छति
यज्ञस्य तेजसा तेज आप्नोत्य् ऊर्जया ऊर्जाम् यशसा यशः

तं ह स्म एतत् उत्तरं यज्ञे विद्वांसः कुर्वन्ति
पितरः सम् नह्यध्वम् मम राष्ट्राय जयन्तः अमित्रेभ्यः हेतिम् अस्यन्तः
तुलया पद्मरागस्य यत् मूल्यम् उपजायते

तत् सर्वम् विष रोगाणाम् प्रशमाय प्रकीर्त्यते

तत्र आ कठोर शुक कण्ठ शिरीष पुष्प खद्योत पृष्ठ चर शाद्वल शैवलानाम्

सान्द्र स्निग्ध विशुद्धम् कोमल बर्हि प्रभा आदि सम कान्ति

काञ्चन चूर्णस्य अन्तर् पूर्णम् इव लक्ष्यते यत् च

दिग्धं शिलाजतुना मरकतम् एवंविधम् विगुणम्

वर्णस्य अति विभु त्वात् यस्य अन्तर् सु अच्छ किरण परिधानम्
अग्निर् ह वै ह्य् उदकं गृह्णाति

क्षत्रियात् पञ्चविंशत् तु ब्राह्मणाद् दश कीर्तिताः

अथ कमण्डलु चर्याम् उपदिशन्ति

गृह्णीयाद् इत्य् एतद् अपरम्
यावत् कल्प शतम् साग्रं वसेत् च इह नर अधिपैः

पूर्ववत् गुरु ऋत्विग्भ्यः इमान् मन्त्रान् उदीरयेत्

ब्रह्महत्या आदिकम् किंचिद् यत् अत्र अमुत्र वा कृतम्
अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा पालाशीं समिधम् आज्येन अक्त्वा मध्यंदिने ऽभ्यादधाति

तेन विद्यावन्तं ब्राह्मणं भोजयेत्

आवहन्ती वितन्वाना
प्लक्षेण दन्तकाष्ठं च नैवेद्यं पूरिका मुने

शर्करा शाकम् अण्डाः च चूत जम् दन्तधावनम्

गां द्विजं भोजयेत् भक्त्या कृतकृत्यो भवेत् नरः

मार्गशीर्षे सिते पक्षे व्यासैः अनङ्गत्रयोदशी
पञ्चवक्त्रं दश भुजम् शुद्ध स्फटिक संनिभम्

तथा अन्तरेण पुण्येन सूक्तेन पुरुषेण च

वेद विद्भिः हि वेदान्तैः तु अगोचरम् इति श्रुतिः

तोयं सु गन्धितम् च एव पुनर् आचमनीयकम्

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपम् अन्नम् क्रमेण तु

कुश अपामार्ग कर्पूर जाती पुष्पक चम्पकैः

रजनी सूक्तकेन एव चमकेन शुभेन च

ताम्रेण पद्म पत्त्रेण पालाशेन दलेन वा

अथ संप्रोक्षयेत् पश्चात् द्रव्याणि प्रणवेन तु

प्राणायाम त्रयम् कृत्वा ध्यायेत् देवम् त्रियंबकम्

आज्येन मधुना च एव तथा च इक्षुरसेण च