tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
प्रजां दृंह

दिवम् अग्रेण मा हिंसीर् अन्तरिक्षं मध्येन पृथिव्या संभव भ्राजं गच्छ

ता ते धामान्य् उश्मसि गमध्यै गावो यत्र भूरि शृङ्गाः अयासः

या ते शिवतमा तनूस् तया एनम् उपस्पृश

तद् विष्णोः परमं पदं शच्या पश्यन्ति सूरयः

उरु विष्णो विक्रमस्व उरु क्षयाय नस् कृधि

पृथिव्यै त्वा अन्तरिक्षाय त्वा दिवे त्वा शुन्धन्तां लोकाः पितृषदनाः
प्रतिषिक्तम् पशु कामस्य

यदि उन्नीयमानम् यदि उन्नीतम् यदि पुरस् उपसन्नम् अ हुते स्कन्देत् पुनर् अवनीय अन्याम् अभिदुह्य अधिश्रित्य उन्नीय जुहुयात्

प्रतिषिक्तम् अन्यत् अ प्रतिषिक्तम् अन्यत्

न वा इमाम् इह न इह अतिस्कन्दति

ततस् सूर्यः ऊर्ध्वः उदद्रवत्
भेक मत्स्य वसा या तु कुक्कुटस्य वसा अथवा
पञ्चकोल शठी पथ्या गुड बीजाह्व पौष्करम्

बला खर्जूर काकोली मेदा युग्मैः च साधितम्

स्यात् शूलम् यस्य भुक्ते ऽति जीर्यति अल्पम् जरां गते

स पूति दारु बीजाह्व पलाश शठी पौष्करैः

रास्ना जीवक जीवन्ती बला व्याघ्री पुनर्नवेभिः

बिल्व आढकी पञ्चकोल दर्भ पञ्चक साधितम्

क्रिया एषा स द्रव आयाम प्रमोहे तु हिता रसाः

क्षीरं च स ऊर्ध्ववातायाम् क्षय कास हरैः शृतम्

परिशुष्कं प्रियं सात्म्यम् अन्नं लघु च शस्यते

त्र्यूषण अरुष्कर वचा फल अम्ल उष्ण अम्बु मस्तुषु

कुर्याद् अतो ऽस्मिन् वमन अतियोग प्रोक्तम् विधिं स्तम्भन बृंहणीयम्

क्षीरैर् वा सह स हि ऊर्ध्वम् गतं दोषं नयति अधस्

कोल मज्ज सिता लाज मक्षिका विष् कणा अञ्जनम्

यवानी लवण क्षार वचा अजाजि औषधैः कृतः

वस्तिं च दद्यात् स क्षौद्रम् तैलं मधुक साधितम्
छन्दांसि वाव तेषां स्वम् आसीत्

ते ऽभ्ययुञ्जत

अथ असुराः रात्रिम् अभ्युपाधावन्

अहर् रात्रयोः वै देव असुराः अधि संयत्ता आसन्
तं तथा श्रपयन्ति यथा पुरा आदित्यस्य उदयात् शृतः भवति
द्वयोर् रस आदि साम्ये सत्य् अपि एकस्य यत् विशिष्टम् कर्म दृश्यते तत् प्रभाव जम्
नाना वाद्य परिस्पन्दाः च अग्रेसर महा रथाः

ध्वाङ्क्षो ध्वजे तु शुम्भस्य कृष्णायस् मयम् उच्छ्रितम्

ततः संचिन्त्य दैत्य इन्द्रः शिशोः वै सप्त वासरात्

परिवव्रुः सहस्राक्षं दिवि देव गणाः यथा

स गत्वा तु सभां दिव्यां महा इन्द्रस्य महात्मनः

कुजम्भस्य रथो युक्तः पिशाच वदनैः खरैः

जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिः एषा सनातनी

वयं च जाति धर्मेण कृत वैराः सह अमरैः

अन्ये अपि शतशस् तस्य पृथिवी दलन क्षमाः

जगाम त्रिदिवं देवो दैत्यः अपि स्वकम् आलयम्

यतस् ततस् अपि वरय मृत्युं यस्मात् न शङ्कसे

तस्मिन् निर्मांसताम् याते तपस् राशि त्वम् आगते

नीतौ क्रमाद् देश काल रिपु योग्य क्रमात् इदम्

मथनो जम्भकः शुम्भो दैत्य इन्द्राः दश नायकाः

हेम सिंह ध्वजौ देवौ चन्द्र अर्कौ अमित द्युती

अनेक आकार विन्यासाः च अन्येषाम् तु ध्वजाः तथा

क्रियतां समर उद्योगः सैन्यं संयोज्यतां मम

मुक्ता जाल परिष्कारः हंसो रजत निर्मितः

स्वस्थाभिः स्वर्ग नारीभिः पीड्यन्ते अमर वल्लभाः
पालाशम् यूपम् कुर्वीत तेजस्कामः ब्रह्मवर्चस कामः

तत् यत् यूपः ऊर्ध्वः निमीयते यज्ञस्य प्रज्ञात्यै स्वर्गस्य लोकस्य अनुख्यात्यै

खादिरेण वै यूपेन देवाः स्वर्गम् लोकम् अजयन्

पुष्यति प्रजाम् च पशून् च यः एवम् विद्वान् बैल्वम् यूपम् कुरुते

तम् उत्खाय ऊर्ध्वम् न्यमिन्वन्

ततस् वै ते प्र यज्ञम् अजानन् प्र स्वर्गम् लोकम्

तत् अन्नाद्यस्य रूपम्
अथ एतत् अहर् अवाप्नुयाम इति यद् वैषुवतम् अपरेषां स्विदितम् अह्नाम् परेषाम् इत्य् अपरेषां च एव परेषां च इति ब्रूयात्

प्रायणीयेन अतिरात्रेण उदयनीयम् अतिरात्रम् अध्यारोहन्ति चतुर्विंशेन महाव्रतम्
अपरिमितस्य अवरुद्ध्यै

तासाम् एकां सम्पदम् अभिसंपाद्य यूपं कुर्वीत

मितं ह वै मितेन जयति
यूथ चरम् एक चरम् निर्यूथं यूथ पतिम् हस्तिनं व्यालं मत्तं पोतं बन्ध मुक्तम् च निबन्धेन विद्युः

हस्ति प्रधानम् विजयो राज्ञः

हस्ति घातिनम् हन्युः
पत्न्या उपदिशति

स्त्री वैश्वदेवं निर्वपेत्

प्रक्षालित पाणि पादा अधिश्रयीत शृतं वेदयीत
तत उत्तरं परिवप्यं जुहोति देवेभ्यः स्वाहा इति

अथ एने संस्रावेण अभिजुहोति

प्राचीं द्वि शूलाम् प्रतीचीम् एक शूलाम्

उपरिष्टात् हिरण्य शकलम् निधाय अभिघारयति

समुत्क्रम्य सह पत्नीकाः चात्वाले मार्जयन्ते
अभीवर्तेन हविषा इति एव एनम् आवर्तयेद् अथ एनम् अन्वीक्षेत अप्रतिरथेन शासेन सौपर्णेन इति
एकादश अक्षरा वै त्रिष्टुप् त्रैष्टुभो वज्रः

तान्य् अप्रतिरथेन अपाघ्नत
ति इति एकम् अक्षरम्

स्वर् इति प्रतिष्ठा

रश्मिभिः एष अस्मिन् प्रतिष्ठितः प्राणैः अयम् अमुष्मिन्

भुवर् इति बाहू

एकम् शिरः

अपः एव इदम् अग्रे आसुः
दक्षिण उत्तर पूर्वाणाम् इति द्वन्द्वे च इति नित्यं प्रतिषेधो भवति

दिश् उपदिष्टे समासे बहुव्रीहौ विभाषा सर्व आदीनि सर्वनाम सञ्ज्ञानि भवन्ति

दक्षिण दक्षिणस्यै देहि
सप्तदशेन सामवेद एकविंशो ब्रह्म संमितः

ऋचो विद्वान् पृथिवीं वेद संप्रति यजूंषि विद्वान् बृहद् अन्तरिक्षम्

वाग् अध्यात्मम् ऋग्वेदस्य यजुषां प्राण उच्यते
परीक्ष्य लोकान् कर्म चितान् ब्राह्मणः निर्वेदम् आयात्

तद् विज्ञान अर्थम् स गुरुम् एव अभिगच्छेत् समिध् पाणिः श्रोत्रियम् ब्रह्म निष्ठम्
पद आदेश मन्त्र संप्रत्यय अर्थम् इति

वपा देशस्य चर्मणः प्रकृत्य वपा भावात्
ता एतानि मर्त्यान्य् अन् अपहत पाप्मानि अक्षराण्य् उद्धृत्य अमृतेषु अपहत पाप्मसु शुद्धेष्व् अक्षरेषु गायत्रम् आगायन्न् अग्नौ वायाव् आदित्ये प्राणे ऽन्ने वाचि

ता अब्रुवन् यानि नो मर्त्यान्य् अन् अपहत पाप्मानि अक्षराणि तान्य् उद्धृत्य अमृतेषु अपहत पाप्मसु शुद्धेष्व् अक्षरेषु गायत्रं गायाम अग्नौ वायाव् आदित्ये प्राणे ऽन्ने वाचि
सूर्यः सोमो मङ्गलः च बुधः च एव बृहस्पतिः

कृष्णा गौः आयसम् छाग एता वै दक्षिणाः क्रमात्
प्रदक्षिणम् अग्निं परिक्रम्य दक्षिणत उदक् आवृत्य उपविश्य उपसंगृह्य पृच्छति
ऋक् संमिताः वा इमे लोकाः

अर्धर्चशो ऽनुब्रूयात्

अथ अतस् प्रातरनुवाकः

वज्रो वै हिंकारः

अयं लोकः पूर्वो ऽर्धर्चः

तस्मात् निरुक्तम् अनुब्रूयात्
अथ जन्यानाम् एकः ध्रुवाणाम् अपाम् कलशम् पूरयित्वा सह उद कुम्भः प्रावृतः वाग्यतः अग्रेण अग्निम् परिक्रम्य दक्षिणतस् उदक् मुखः अवतिष्ठते

यस्याः पाणिम् ग्रहीष्यन् भवति स शिरस्का सा आप्लुता भवति
पूर्वौ सदसो द्वार्यौ श्वभ्रौ अन्तरेण प्रपद्य अग्रेण औदुम्बरीम् गत्वा उदक् मुखः तिष्ठन् अध्वर्युणा सह उच्छ्रयेत् दक्षिण उत्तर उत्तानाभ्याम् पाणिभ्यां द्युतानः त्वा इति

उत्तरेण यदि अन्यतस्

गौतमीयम् इतरत्
नक्तंचरेभ्यश् च सायम्

सर्वत्र वा प्रतिषिद्ध वर्जम्
ते गर गिरः ऽमन्यन्त

यद् एनेन किं च पापं कृतं भवति तद् अपहते
यस्य हि एषा अवरुद्धा स मनुष्याणाम् श्रेष्ठः भवति

स्वाहाकारः वै अग्निहोत्रस्य आहुतिम् युवते

ताम् अवरुन्द्धे
यद् उ शाक्त्या अपश्यंस् तस्माच् छाक्त्यम् इत्य् आख्यायते

त एतत् साम अपश्यन्

अतिरिक्ता इव एषा यद् रात्रिः

अन्नम् उ वै श्वस्तनम्
ततस् तानि प्रजा शरीराणि हीयमान गुण पादैः आहार विहारैः अयथापूर्वम् उपष्टभ्यमानानि अग्नि मारुत परीतानि प्राञ्च् व्याधिभिः ज्वर आदिभिः आक्रान्तानि

दृश्यन्ते हि खलु सौम्य नक्षत्र ग्रह गण चन्द्र सूर्य अनिल अनलानाम् दिशां च अप्रकृति भूतानाम् ऋतु वैकारिकाः भावाः अचिरात् इतस् भूर् अपि च न यथावद् रस वीर्य विपाक प्रभावम् ओषधीनां प्रतिविधास्यति तद् वियोगात् च आतङ्क प्रायता नियता

ततस् त्रेतायाम् लोभाद् अभिद्रोहः अभिद्रोह अनृत वचनम् अनृत वचनात् काम क्रोध मान द्वेष पारुष्य अभिघात भय ताप शोक चिन्ता उद्वेग आदयः प्रवृत्ताः

सेवनं ब्रह्मचर्यस्य तथा एव ब्रह्मचारिणाम्

निदर्शनम् अपि च अत्र उदाहरिष्यामः यदि हि नियत काल प्रमाणम् आयुः सर्वं स्यात् तदा आयुष्कामाणाम् न मन्त्र ओषधि मणि मङ्गल बलि उपहार होम नियम प्रायश्चित्त उपवास स्वस्त्ययन प्रणिपात गमन आद्याः क्रिया इष्टयः च प्रयोज्येरन् न उद्भ्रान्त चण्ड चपल गो गज उष्ट्र खर तुरग महिष आदयः पवन आदयः च दुष्टाः परिहार्याः स्युः न प्रपात गिरि विषम दुर्ग अम्बु वेगाः तथा न प्रमत्त उन्मत्त उद्भ्रान्त चण्ड चपल मोह लोभ आकुल मतयः न अरयः न प्रवृद्धः अग्निः च विविध विष आश्रयाः सरीसृप उरग आदयः न साहसं न अदेश काल चर्या न नरेन्द्र प्रकोपः इति एवमादयो हि भावा न अभाव कराः स्युः आयुषः सर्वस्य नियत काल प्रमाण त्वात्

प्राक् अपि च अधर्मात् ऋते न अशुभ उत्पत्तिः अन्यतस् अभूत्

येषां न मृत्यु सामान्यम् सामान्यं न च कर्मणाम्

तत्र श्लोकाः

यथा च अकाल मरणम् यथा युक्तम् च भेषजम्

दृष्टं हि त्रिविधं कर्म हीनं मध्यमम् उत्तमम्

आदि काले हि अदिति सुत सम ओजसः अति विमल विपुल प्रभावाः प्रत्यक्ष देव देवर्षि धर्म यज्ञ विधि विधानाः शैल सार संहत स्थिर शरीराः प्रसन्न वर्ण इन्द्रियाः पवन सम बल जव पराक्रमाः चारु स्फिचः अभिरूप प्रमाण आकृति प्रसाद उपचयवन्तः सत्य आर्जव आनृशंस्य दान दम नियम तपस् उपवास ब्रह्मचर्य व्रत परे व्यपगत भय राग द्वेष मोह लोभ क्रोध शोक मान रोग निद्रा तन्द्रा श्रम क्लम आलस्य परिग्रहाः च पुरुषा बभूवुर् अमित आयुषः

अतः प्राणिनो ह्रासम् अवापुर् आयुषः क्रमश इति
विश्वामित्रो जमदग्निः भरद्वाजः ऽथ गौतमः
विराट् हिरण्यगर्भ आत्मा कैश्चिद् ईशः निगद्यते

पुनः पुनः प्रवक्ष्यामि शिव रूपाणि ते मुने
महद् इव अभिपरिवर्तयन् गायेद् इति ह स्म आह नाको महा ग्रामः महा निवेशः भवति इति

ते ह वा एते अक्षरे देव लोकः च एव मनुष्य लोकः च
सुट् इति पञ्च वचनानि सर्वनामस्थान सञ्ज्ञानि भवन्ति नपुंसकाद् अन्यत्र
निरुद्धासु न कुर्वीरन्न् अंश भाज् तत्र सेतु कृत्

कृतान्नम् इतरेषु

न त्व् एव कदाचिद् अ दत्त्वा भुञ्जीत
ऋषभ षोडशा ज्यैष्ठिनेयस्य

स्त्रीधनं दुहितॄणाम् अप्रत्तानाम् अप्रतिष्ठिताणां च

पूर्वं च एके

एकैकं वा धनरूपं काम्यं पूर्वः पूर्वो लभते

राजन्या वैश्या पुत्र समवाये यथा स ब्राह्मणी पुत्रेण
हुतायां यथार्थं स्यात्

यत्र एनान् अध्वर्युः आसजेत् तत्र उपतिष्ठेरन् एष ते रुद्र भागस् तेन अवसेन परो मूजवतो ऽतीहि कृत्तिवासाः पिनाकहस्तो अवतत धन्वा ऊम् इति

सवनीयस्य एव इति धानंजय्यः

तेषां ब्रह्मा एकम् लिप्सित्वा यस्य स स्यात् तस्मै प्रयच्छेत्
वेदो वृक्षः

अन् अग्निः अ निकेतः स्याद् अ शर्मा अ शरणः मुनिः

तत्र मौने युक्तस् त्रैविद्य वृद्धैः आचार्यैर् मुनिभिर् अन्यैर् वा आश्रमिभिः बहु श्रुतैः दन्तैर् दन्तान् संधाय अन्तर् मुखे एव यावत् अर्थ संभाषी न स्त्रीभिर् न यत्र लोपो भवति इति विज्ञायते

ब्रह्मणे निवेदयते
षट्चत्वारिंशत् अध्यायम् धर्म काम अर्थ मोक्ष दम्

अणिम आदि प्रदाः सर्वे सर्वे ज्ञानस्य दायकाः

गिरिपुत्र्या अम्बया देव्या भगवत्या एक शय्यया

निवृत्तिः च अस्य विप्रस्य भवेत् भक्तिः च शाश्वती

पीत्वा योग अमृतम् योगी मुच्यते ब्रह्म वित्तमः

सूत उवाच

अ निर्देश्यः सत् आलोकः स्वयम् वेद्यः समं ततः
तद् एकम् मिथुनम्

तद् एकम् मिथुनम्

आदित्य एव सविता

पुरुष एव सविता

का सावित्री

स यत्र चन्द्रस् तन् नक्षत्राणि यत्र वा नक्षत्राणि तच् चन्द्रः
न च संख्येय अग्रेषु भेद प्रकृति अन्तरीयेषु विगीतिः इति अतस् दोषवती स्यात् अत्र काचिद् प्रतिज्ञा न च अविगीतिः इति अतस् स्यात् अदोषवती
इमां पठेत् यः शृणुयात् मुहूर्तम् पश्येत् प्रसङ्गात् अपि दीयमानम्

दद्यात् _ सर्वं विश्वात्मा प्रीयताम् इति
अन्यया सह प्रतिगृह्णीयात्

यज्ञ मुखम् वा अग्नीत्
प्रत्याहृतं बहु धनं च मया परेषां तेज आस्पदम् मणि मयम् च हृतं शिरोभ्यः

वासुदेव अङ्घ्रि अनुध्यान परिबृंहित रंहसा

पृथा अपि अनुश्रुत्य धनञ्जय उदितम् नाशं यदूनां भगवत् गतिम् च ताम्

यथा मत्स्य आदि रूपाणि धत्ते जह्यात् यथा नटः

अन् अवेक्षमाणः निरगात् अशृण्वन् बधिरो यथा
न अभ्यस्तात् शतुः

रधि जभोः अ चि

छन्दस्य् अपि दृश्यते

विभाषा चिण् णमुलोः

उपात् प्रशंसायाम्

वेत्तेर् विभाषा

उ त् ओष्ठ्य पूर्वस्य

भ्यसो भ्यम्

स्नात्वी आदयः च

झो ऽन्तः

उपसर्गात् खल् घञोः

विदेः शतुर् वसुः

साव् अनडुहः

सख्युर् अ सम्बुद्धौ
स यत् आचामति त्रिस् आचामति द्विस् परिशुम्भति

तस्मात् आचमनीयम् पूर्वम् आहारयति

स यत् पूर्वम् आचामति पुरस्ताद्धोमान् तेन अस्मिन् अवरुन्द्धे

तस्मात् वै विद्वान् पुरुषम् इदम् पुण्डरीकम् इति

आपः अमृतम्
उत्कुचतीषु कल्याणम्

सांग्रामिकम् एता व्यादिशति मध्ये मृत्युर् इतरे सेने

तस्यां प्रदान अन्तानि
अग्नेस् तनूर् असि

वरुणस्य स्कम्भो ऽसि

श्येनाय त्वा सोम भृते

मा त्वा परिपरिणो मा परिपन्थिनो मा त्वा वृका अघायवो विदन्

वरुणस् त्वा उत्तभ्नातु
ताः प्रतिमन्त्रयेत याम् पत्नी अपघाटिलाम् मृदुकम् वादयिष्यति सा अरातिम् अपबाधताम् द्विषन्तम् तैजनित्वच् इति

अलाबुवीणा पिशीलवीणे च प्रतिमन्त्रयेत अलाबुवीणा पिशीली च यम् मन्त्रम् अधिजग्मतुः तेन इदम् उपगायताम् ते साम महयिष्यतः इति
ताः अमृताः आपः

तत् वै एतत् यत् एतत् आदित्यस्य मध्ये क्षोभते इव

अथ ये अस्य ऊर्ध्वाः रश्मयः ताः एव अस्य ऊर्ध्वा मधुनाड्यः

तत् आदित्यम् अभितस् अश्रयत्
रजो विधूय नो नित्यं तनोतु विमलाम् मतिम्
ये धर्मं शरणम् यान्ति न ते गच्छन्ति दुर्गतिम्

अथ स देव पुत्रः तिर्यग्योनि उपपत्ति भय भीतः मरण भय भीतः च शक्रं देवानाम् इन्द्रम् इदम् अवोचत् एषो ऽहं कौशिक बुद्धं शरणं गच्छामि द्विपदानाम् अग्र्यम् धर्मं शरणं गच्छामि विरागाणाम् अग्र्यम् संघं शरणं गच्छामि गणानाम् अग्र्यम्

अथ अन्यतमः च्यवन धर्मा देव पुत्रः पृथिव्याम् आवर्तते संपरिवर्त्य एवम् च आह हा मन्दाकिनि हा पुष्करिणि हा वापि हा चैत्ररथ हा पारुष्यक हा नन्दन वन हा मिश्रका वन हा पारियात्रक हा पाण्डुकम्बलशिला हा देव सभा हा सुदर्शन इति करुण करुणम् परिदेवते स्म

ये धर्मं शरणम् यान्ति न ते गच्छन्ति दुर्गतिम्
तस्य ह न काचन रिष्टिः भवति
तत् अयम् तृचः अनूदश्रयत

तथा इति

इयम् एव गायत्री

तम् उदगायन्

अन्तरिक्षम् त्रिष्टुभ्

श्रियम् वः प्रयच्छेयम् माम् इह दृंहेत इति

श्रियम् वः प्रयच्छेयम् माम् इह दृंहेत इति

स गन्धर्व अप्सरसः अब्रवीत् आ मा गायत इति
भवेत् सत्त्वं च देहस्य सर्व उपद्रव वर्जितः

चतुर् अङ्गुल विस्तारम् हस्त पञ्चदश आयतम्

यथा एव लोहकारेण भस्त्रा वेगेन चाल्यते

यथा लगति कण्ठात् तु हृदय अवधि स स्वनम्

कर्म षट्कम् इदं गोप्यं घट शोधन कारकम्

पुनः प्रत्याहरेच् च एतत् उदितं धौतिकर्म तत्

सूर्यभेदनम् उज्जायी शीत्कारी शीतली तथा

प्रातर् मध्यंदिने सायम् अर्धरात्रे च कुम्भकान्

कुम्भक प्राण रोध अन्ते कुर्याच् चित्तं निराश्रयम्

यत्नतस् त्राटकं गोप्यं यथा हाटक पेटकम्

पूरक अन्ते गाढतरं बद्ध्वा जालंधरं शनैः

अमन्द आवर्त वेगेन तुन्दं सव्य अपसव्यात्

यो मनस् सुस्थिरीभावः सा एव अवस्था मनोन्मनी

अनर्गला सुषुम्णा च हठ सिद्धिः च जायते

कपालभातिर् विख्याता कफ दोष विशोषणा
अधा वयम् आदित्य व्रते तव अनागसः अदितये स्याम
सखा इव सख्य उरु शंस धीरः प्र ण आयुर् जीवसे सोम तारीर् इत्य् आत्मानं प्रत्यभिमृशति

न पुरा जरसः प्रमीयते य एवं वेद

यद् यज्ञे ऽभिरूपं तत् समृद्धम्
तत् वै सहस्रं बाहूनां हेम ताल वनम् यथा

एवं बद्ध्वा धनुस् ज्यायाम् उत्सिक्तम् पञ्चभिः शरैः

रुद्रश्रेण्यस्य पुत्रः अभूत् दुर्दमः नाम पार्थिवः

स हि सप्तसु द्वीपेषु खड्गी चक्री शरासनी

ययातेः वंशम् इच्छामः श्रोतुं विस्तरतो वद

कर्कोटक सुतम् जित्वा पुर्यां तत्र न्यवेशयत्

स एव पशुपालो ऽभूत् क्षेत्रपालः स एव हि

कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेत् इह धीमतः

हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्रः प्रतिश्रुतः

चूर्णीकृत महावीचि लीन मीन महा तिमिम्

स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगि त्वात् अर्जुनः अभवत्

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्म आत्मानः महा बलाः
यः प्राणतो निमिषतो विधर्ता पतिर् विश्वस्य जगतो बभूव
ता अहिंसन्त अहम् उक्थम् अस्म्य् अहम् उक्थम् अस्मि इति

तद् ऊर्ध्वम् उदसर्पत् ता ऊरू अभवताम्

श्रयन्ते अस्मिन् श्रियः य एवम् एतच् छिरसः शिरः त्वम् वेद
बृहत् रथंतरे सामनी भवत एते वै यज्ञस्य नावौ सम्पारिण्यौ यद् बृहत् रथंतरे ताभ्याम् एव तत् संवत्सरं तरन्ति

यद् वै रथंतरं तद् वैरूपं यद् बृहत् तद् वैराजम् यद् रथंतरं तत् शाक्वरम् यद् बृहत् तद् रैवतम् एवम् एते उभे अन् अवसृष्टे भवतः
बृहस्पतिः सन्या अस्तु नः सखा

अभि नः गोत्रम् विदुषः इव नेषः

गातौ हविः जनयन् तस्थे इन्द्र
अन्तरिक्षं तेन

इमान् एव लोकान् आप्नोति

एतस्मात् हि एषो ऽधि सृज्यते यस् तम् उद्धरति

दुर्गोपस् तु

अहर् अहर् अस्य मन्थेयुः
पञ्च ब्रह्माणि मे नन्दिन् आचक्ष्व गण सत्तमैः

अघोर आख्या तृतीया च शम्भोः मूर्तिः गरीयाः

प्राहुः वेद विदः मुख्या जनकं जातवेदसः

चतुर्थी वामदेव आख्या मूर्तिः शंभोर् गरीयसी

कीर्तितः सर्व भूतानाम् शरीरेषु व्यवस्थितः

स्थाणोः तत्पुरुष आख्या च द्वितीया मूर्तिः उच्यते

वाच् इन्द्रिय आत्मक त्वेन बुधैः ईशानः उच्यते

समीर जनकम् प्राहुः भगवन्तम् मुनि ईश्वराः
क्षेत्राणि आसाद्य च अभ्यर्च्य लिङ्गानि मुनि पुंगवः

विघ्नेश्वरे च केदारे तथा गोमायुकेश्वरे

प्रधान अवयवम् व्याप्य क्रमात्

ओंकार रूपम् ऋच् वक्त्रम् सम जिह्वा समन्वितम्

इह संनिहितः श्रीमान् नारदो ब्रह्मणः सुतः
यस्माद् दृष्टो यवः स्वादुर् गुरुः अपि अनिल प्रदः

कटु पाकः अपि पित्त घ्नः मुद्गो माषः तु पित्तलः
समानम् एतद् यत् पञ्चथश् च ऋतुः षष्ठश् च

तेन आर्ध्नुवन्

ऋतवो ऽमुष्मिन्

उभयोर् एव लोकयोर् ऋध्नोति य एवं विद्वान् एतम् आधत्ते

तत् तन् न सूर्क्ष्यम्
अन्नेन व्यञ्जनम्

वर्णो वर्णेन
एवम् उ ह अस्य आग्नेयीभिः एव प्रतिपद्यमानस्य पावमान्यो ऽनुशस्ता भवन्ति

एवम् उ ह अस्य अनुष्टुब्भिः एव प्रतिपद्यमानस्य गायत्र्यो ऽनुशस्ता भवन्ति

सम्पदा इति ब्रूयात्
अथ स्वर्ण आदि धातु मारणम् तत्र आदौ शार्ङ्गधर अनुक्तम् अपि स्वर्ण उत्पत्ति भेद शुद्ध अशुद्ध लक्षणम् आह अथ उत्पत्तिः

पुरा निज आश्रम स्थानाम् सप्तर्षीणां जित आत्मनाम्

दाहे छेदे सितं श्वेतं घर्षे च अपि मलं त्यजेत्
कुश मुष्टिम् उपरि तस्मिन्

देवस्य त्वा इति अभ्रिम् आदाय यूप अवटम् परिलिखति इदम् अहम् इत्य् आहवनीयस्य पुरस्ताद् अन्तर्वेदि अर्धम्
आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे पयसि स्थालीपाकं श्रपयित्वा प्राचीं वा उदीचीम् वा दिशम् उपनिष्क्रम्य स्थण्डिलं कल्पयित्वा अग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य अपरेण अग्निम् द्वे कुटी कृत्वा शूलगवम् आवाहयति
ततो न किंचिद् लप्स्यते न चेद् अयम् विप्रलम्भस् तस्य अमुष्य दर्शन अनुभवेन यथा इदम् चक्षुः चरितार्थम् भवेत् तथा अनुग्रहः कार्यः इति

अहम् अपि यथाप्रवेशं निर्गत्य स्वम् एव आवासम् अयासिषम्

पितरौ अपि तावत् माम् न संविदाते किम् उत इतरे तम् एनम् अर्थम् उपायेन साधयिष्यामि इति अगादिषम्

त इमे सर्वम् आभिज्ञानिकम् उपलभ्य स एव अयम् इति निश्चिन्वाना विस्मयमानाः च मां महादेवीं च प्रशंसन्तो मन्त्र बलानि बन्धनात् पितरा निष्क्रामय्य स्वं राज्यं प्रत्यपादयन्

अवरोधन अन्तरेषु च राज्ञो विलसितानि सु गूढानि अपि प्रयत्नेन अन्विष्य प्रकाशयन्ती मानम् अस्या वर्धय इति

श्रुत्वा च तापसी गिरम् अहम् अपि प्रवृद्ध बाष्पः निगूढम् अभ्यधाम् यदि एवम् अम्बे समाश्वसिहि

मद् पद चिह्नानि च उपवने पुष्करिकया प्रमार्जय इति

निशा अन्त उद्यानम् अगात् च गज गामिनी

अभज्ये च यौवराज्य लक्ष्म्या तद् अनुज्ञातया

अतो मुष्टि वधः सस्य वधः वा यदा उत्पद्यते तदा अभियास्यसि न अद्य यात्रा युक्ता इति

अथ प्रथम गर्भ अभिनन्दिताम् तां च प्रिय सखीम् दिदृक्षुः प्रियंवदा वसुमतीं सह भर्त्रा पुष्पपुरम् अगमत्

प्रविश्य च एक पार्श्वे फुल्ल पुष्प निरन्तर कुरण्ट पोत पङ्क्ति भित्ति परिगतम् गर्भगृहम् अवनि पतित अरुण अशोक लता मयम् अभिनव कुसुम कोरक पुलक लाञ्छितम् प्रत्यग्र प्रवाल पटल पाटलम् कपाटम् उद्घाट्य प्राविक्षम् तत्र च आसीत् सु आस्तीर्णम् कुसुम शयनम्

यतस् त्वम् असि मद् अंशः

अर्थपाल मुखे निधाय स्निग्ध दीर्घाम् दृष्टिम् आचष्टां भवान् आत्मीय चरितम् इति आदिदेश

सा तु अहम् मोह सुप्ता केन अपि वृष्णिपालेन उपनीय स्वं कुटीरम् आवेश्य कृपया उपक्रान्त व्रणा स्वस्थीभूय स्व भर्तुः अन्तिकम् उपतिष्ठासुर् असहाय तया यावत् व्याकुलीभवामि तावत् मम एव दुहिता सह यूना केन अपि तम् एव उद्देशम् आगमत्

अतः कथयामि

अन्येद्युस् अनन्यथा वृत्तिः अनङ्गः मयि एव इषु वर्षम् अवर्षत्

उक्तं च तया कुमार कामरूप ईश्वरस्य कलिन्दवर्म नाम्नः कन्या कल्पसुन्दरी कलासु रूपे च अप्सरसः अपि अतिक्रान्ता पतिम् अभिभूय वर्तते

पुनर् अहम् अभिलिख्य आत्मनः प्रतिकृतिम् इयम् अमुष्यै नेया

मां तु न कश्चिद् इहत्य ईदृश् तया जनो जानाति

न अस्ति उपायः प्राणितुम्
श्रद्धा सत्यम् तत् इति उत्तमम् मिथुनम्

पुत्रान् पौत्रान् नप्तॄन् इति आहुः अस्मिन् च लोके अमुष्मिन् च अस्मिन् लोके अयम् स्वर्गः अ स्वर्गेण स्वर्गम् लोकम् आरुरोह इति
लोक कृतः पथिकृतो यजामहे ये देवानां हुत भागाः इह स्थ

धाता मा निरृत्या दक्षिणाया दिशः पातु बाहु च्युता पृथिवी द्यां इव उपरि

तत्र त्वं पितृभिः संविदानः सं सोमेन मदस्व सं स्वधाभिः

अक्षरेण प्रति मिमीते अर्कम् ऋतस्य नाभाव् अभि सं पुनाति

अभि प्रेहि मध्यतो मा अप हास्थाः पितॄणां लोकं प्रथमो यो अत्र

त्रीणि पदानि रूपो अन्व् अरोहच् चतुष्पदीम् अन्व् एतद् व्रतेन

तेभ्यः स्वराड् असुनीतिर् नो अद्य यथावशं तन्वः कल्पयाति

इमम् अग्ने चमसं मा वि जिह्वरः प्रियो देवानाम् उत सोम्यानाम्

तेभ्यो घृतस्य कुल्या एतु शत धारा व्युन्दती

उत् ते स्तभ्नामि पृथिवीं त्वत् परि इमम् लोगं निदधन् मा उ अहम् रिषम्

उद् ईर्ष्व नार्य् अभि जीव लोकम् गतासुम् एतम् उप शेष एहि

अपश्यं युवतिं नीयमानां जीवां मृतेभ्यः परिणीयमानाम्

अथर्वा पूर्णम् चमसम् यम् इन्द्राय अबिभर् वाजिनीवते

मर्तासश् चिद् उर्वशीर् अकृप्रन् वृधे चिद् अर्य उपरस्य आयोः

अञ्जते व्य् अञ्जते सम् अञ्जते क्रतुं रिहन्ति मधुना अभि अञ्जते

उदीच्यां त्वा दिशि पुरा संवृतः स्वधायाम् आ दधामि बाहु च्युता पृथिवी द्याम् इव उपरि

शुचन्तो अग्निं वावृधन्त इन्द्रम् उर्वीम् गव्यां परिषदं नो अक्रन्
शृतायां शृता प्रचर इति आह प्रतिप्रस्थाता

निरस्तम् इत्य् अपास्यति

स्वाहाकृतिभ्यः प्रेष्य इति

स्वधित इति प्रज्ञातया अभिनिधाय छित्त्वा अग्रम् सव्ये कृत्वा दक्षिणेन मूलम् उभयतो ऽनक्ति लोहितेन रक्षसाम् इति

पान्नेजन हस्ताम् वाचयति नयन् नमस् त आतान इति

हुत्वा वपाम् अभिघारयति पृषदाज्यम्
याः कृत्या आङ्गिरसीर् याः कृत्या आसुरीर् याः

इन्द्र असपत्नम् नः पश्चाज् ज्योतिः शूर पुरस् कृधि

स्राक्त्येन मणिना ऋषिणा इव मनीषिणा

सोम पाः अभयङ्करो वृषा

अजैषं सर्वाः पृतना वि मृधो हन्मि रक्षसः
ब्रह्मणा ते ब्रह्म युजा युनज्मि इति ब्राह्मणाच्छंस्य् अहर् अहः शंसति युनज्मि इति युक्तवती युक्त इव ह्य् अहीनो ऽहीनस्य रूपम्

अभयस्य रूपम् अभयम् इव हि यन्न् इच्छति

ता वा एता अहर् अहः शस्यन्ते
यद् आग्नेयो ऽग्निर् वै सर्वा देवताः

अनुसृष्ट इव ह्य् एतस्य सोम पीथः यस्य पिता पितामहः सोमं न पिबति

इन्द्रियेण वा एष वीर्येण व्यृध्यते यस्य पिता पितामहः सोमं न पिबति
अद्भिः चेद् उपाकुर्युस् ता निनयेद् आस्ताव आपोहिष्ठीयाभिः

सर्पिषा एव तृतीयसवने सत्रेषु

एतस्य अन्यतरस्मिन् त्रि अहे ऽतिग्राह्याणां भक्षयेयुः स्तुत्वा पृष्ठेन
अयं चतुर् शरावः घृतवान् अपूपः पयस्वान् अग्ने रयिमान् पुष्टिमान् च

तेभ्यो यथाश्रद्धम् अन्नम् धनं च ददाति

इति

प्रतिनन्दन्तु पितरः संविदानाः सु इष्टः ऽयं सु हुतः मम अस्तु
गावः च एव द्विजश्रेष्ठाः प्रयान्ति परमां गतिम्

ततः शुद्ध अम्बुना स्नाप्य चन्दन आद्यैः च पूजयेत्

सूर्य अयुत समैः श्लक्ष्णैः यानैः शिव पुरम् व्रजेत्

दध्ना च स्नापयेत् रुद्रम् शोधयेत् च यथाविधि

संवत्सर सहस्रैः च तपसा पूज्य शङ्करम्

बिल्व पत्त्रैः अखण्डैः च पद्मैः नानाविधैः तथा

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे शिवार्चनविधिर् नाम एकोनाशीतितमः ऽध्यायः
तद् यद् उपवसथे ऽग्नीषोमीयं पशुम् आलभते
हित्वा एव मा प्रयात इति तान् अज्ञापयत्

स एतत् साम अपश्यत्
पूर्णस्य पूर्णम् आदाय पूर्णम् एव अवशिष्यते

वेद एनेन यद् वेदितव्यम्
लोक एक वीरेण कुमारेण रक्ष्यमाणः संतुष्ट अन्तरङ्गः मातङ्गो ऽपि बिलं शशिशेखर कथित अभिज्ञान परिज्ञातम् निःशङ्कं प्रविश्य गृहीत ताम्र शासनः रसातलं पथा तेन एव उपेत्य तत्र कस्यचिद् पत्तनस्य निकटे केलि कानन कासारस्य वितत सारसस्य समीपे नानाविधेन ईश शासन विधान उपपादितेन हविषा होमं विरच्य प्रत्यूह परिहारिणि स विस्मयम् विलोकयति राजवाहने समिधा आज्य समुज्ज्वलिते ज्वलने पुण्य गेहम् देहं मन्त्र पूर्वकम् आहुतीकृत्य तडित् समान कान्तिम् दिव्यां तनुम् अलभत

महाभाग्य तया अकाण्डः एव अस्य पाद मूलम् गतवन् अस्मि

तेषां भाषण पारुष्यम् असहिष्णुः अहम् अवनिसुर रक्षणाय चिरं प्रयुध्य तैर् अभिहतो गत जीवितः ऽभवम्

कदाचिद् एकस्मिन् कान्तारे मदीय सहचर गणेन जिघांस्यमानं भूसुरम् एकम् अवलोक्य दया आयत्त चित्तः ऽब्रवम् ननु पापाः न हन्तव्यो ब्राह्मण इति

ततः प्रेत पुरीम् उपेत्य तत्र देह धारिभिः पुरुषैः परिवेष्टितं सभा मध्ये रत्न खचित सिंहासन आसीनम् शमनं विलोक्य तस्मै दण्डप्रणामम् अकरवम्

कुमारा मार अभिरामाः राम आद्य पौरुषाः रुषा भस्मीकृत अरयः रय उपहसित समीरणाः रण अभियानेन यानेन अभ्युदय आशंसम् राजानम् अकार्षुः

स वयस्य गणात् अपनीय रहसि पुनर् एनम् अभाषत राजन् अतीते निशा अन्ते गौरीपतिः स्वप्न संनिहितः निद्रा मुद्रित लोचनम् विबोध्य प्रसन्न वदन कान्तिः प्रश्रय आनतम् माम् अवोचन् मातङ्ग दण्डक अरण्य अन्तराल गामिन्याः तटिन्यास् तीर भूमौ सिद्ध साध्य आराध्यमानस्य स्फटिक लिङ्गस्य पश्चाद् अद्रिपति कन्या पद पङ्क्ति चिह्नितस्य अश्मनः सविधे विधेः आननम् इव किम् अपि बिलं विद्यते

ते रोष अरुण नयनाः मां बहुधा निरभर्त्सयन्

साधन अभिलाषिणः मम तोषिणो रचय साहाय्यम् इति

तद् आदेशम् निशम्य घन शब्द उन्मुखा चातकी वर्ष आगमनम् इव ते आलोकन काङ्क्षिणी चिरम् अतिष्ठम्

भवत् साहाय्य करः राज कुमारः ऽद्य श्वो वा समागमिष्यति इति

भूसुर उत्तमैः अहम् असुर उत्तम नन्दिनी कालिन्दी नाम

तत्र च मित्र गणम् अवलोक्य भुवं बभ्राम

तदनु मणि मय मण्डन मण्डल मण्डिता सकल लोक ललन आकुल ललाम भूता कन्यका काचन विनीत अनेक सखी जन अनुगम्यमाना कलहंस गत्या शनैस् आगत्य अवनिसुर उत्तमाय मणिम् एकम् उज्ज्वल आकारम् उपायनीकृत्य तेन का त्वम् इति पृष्टा स उत्कण्ठा कलकण्ठ स्वनेन मन्दं मन्दम् उदञ्जलिः अभाषत
प्रहर्तु कामः विश्वस्ते यस् त्वं स्वस्थेन चेतसा

दिव्य भृङ्गार चमरैः आदर्शैश् च विभूषितम्

दृश्यमाने विनाशे च संनिकृष्टे महा भये

सान्त्वम् एव तु बालेषु प्रधानं प्रथमो नयः

भूरितेजसम् अक्षोभ्यं भूरिश्रवसम् एव च

अ चिन्त्यम् कर्म तच् छ्रुत्वा वर्धमानेषु शत्रुषु

अहं हि खट्वाङ्ग वने नारदेन समागतः

स्थानं तस्या नगे विन्ध्ये निर्मितं स्वेन तेजसा

वर्धमानो मम अनर्थः भवद्भिः किम् उपेक्षितः

कृत्वा केसरिणो रूपं विष्णुना प्रभविष्णुना

राजा धनुः महम् नाम कारयिष्यति वै सुखी

साधयत्य् आत्मनः कार्यं सुराणाम् अर्थ सिद्धये

पालितो गुरु पुत्रेण भार्गवो ऽङ्गिरसेन वै

यमुनायां ह्रदे नागः कालियो दमितस् तथा

न गच्छेतां यथाकालं निग्राह्याव् अपि तौ मम

सा तु कन्या यशोदाया विन्ध्ये पर्वत सत्तमे

उपेक्षित इव व्याधिः पूर्यमाण इव अम्बुदः

हत्वा शुम्भ निशुम्भौ द्वौ दानवौ नग चारिणौ

द्यौर् अपि अनुगृहीता स्याद् भवद्भिः किं पुनर् मही

एतान् स यादवान् सर्वान् आभाष्य शृणुता इति च

धृतं यदु कुलम् वीरैर् भू तलम् पर्वतैर् इव

सागर आकारम् आत्मानं निष्प्रकम्पम् अधारयत्

रुद्राणाम् इव वः क्रोधो दीप्तिर् अङ्गिरसाम् इव

वसुदेव कुलस्य अस्य यद् विरोधयसे भृशम्
इदं सु म इति महा वृक्षेषु जपति
स गदः स अरिः पद्म शङ्खिन् नमः नमः

धर्म अर्थ काम मोक्ष आद्याः प्राप्यन्ते पुरुषेण च

दशावतारो दशभिः अनिरुद्धः अवतात् अथ

स अब्ज चक्र गदा शङ्खैः
न कथंचिद् उदाहरेत्

पर प्रत्ययात् यत् तु क्रियते तेन का रतिः

प्रिया उन्मनायते सा ते किं शठा अभिमनायसे

दारु भित्ति भुवः अतीत्य किम् अन्यत् सद्म कल्प्यते

एवं प्रयोगः तु सर्वत्र अलंकृतिः परा

दधति इति आदयः अपि च

तस्य च अधिगमे यत्नः कार्यः काव्यं विधित्सता

मार्जन्ति अधर रागम् ते पतन्तो बाष्प बिन्दवः

इयत्ता केन वा अमीषाम् विशेषात् अवधार्यते

प्रत्यक्षम् अनुमानम् वा यत्र तत् परमार्थतः

असौ दधन् अलंकारम् स्रजं बिभ्रन् च शोभते

विद्यानां सततम् अपाश्रयः अपराणाम् तासु उक्तात् न च विरुणद्धि कांश्चिद् अर्थान्

हारिणी तनुः अत्यन्तम् कियत् न हरते मनः

हित प्रकरणे च सर्व शब्दात् प्रयुञ्जते

नाना भाषा विषयिणाम् अपर्यन्त अर्थ वर्तिनाम्
अब्रवीत् आभिः वै अहम् इदम् सर्वम् धारयिष्यामि यत् इदम् किम् च इति तस्मात् धाराः अभवन्

तस्मात् त्राति इति पुत्रः

अब्रवीत् आभिः वै अहम् इदम् सर्वम् जनयिष्यामि यत् इदम् किम् च इति तस्मात् जायाः अभवन्
अ संतृण्णे भवतः संतृण्णे वा

एवम् उपरव मन्त्रान् एके समामनन्ति

अथ संमृशाते ऽध्वर्युर् यजमानश् च
पुरुषं प्रकृतिर् ब्रह्मन् न विमुञ्चति कर्हिचित्

क्वचित् तत्त्व अवमर्शेण निवृत्तं भयम् उल्बणम्

स्व आभासेन तथा सूर्यो जल स्थेन दिवि स्थितः

सानुबन्धे च देहे ऽस्मिन्न् अकुर्वन्न् असदाग्रहम्

भुक्त भोगा परित्यक्ता दृष्ट दोषा च नित्यशः
यत् ते अन्नम् भुवस्पते आक्षियेत् पृथिवीम् अनु तस्य नः त्वम् भुवस्पते सम् प्र यच्छ प्रजापते
अब्रुवन्

तत आदित्यास् स्वर्गं लोकम् आयन्

दर्श पूर्णमासौ सृजेय इति

यज्ञम् एव सृष्ट्वा आलभ्य प्रतनुते

तं मनसा अनूद्द्रुत्य अजुहोत्

तं मनसा अनूद्द्रुत्य अजुहवुः

दर्श पूर्णमासौ एव सृष्ट्वा आलभ्य प्रतनुते

स एतं सप्तहोतारम् अपश्यत्

उपद्रष्टृमत्य् एव व्याचष्टे

स एतं चतुर्होतारम् अपश्यत्