tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
आस्ताम् जाल्मः उदरम् स्रंसयित्वा कोशः इव अ बन्धः परिकृत्यमानः

अक्षान् इव श्वघ्नी नि मिनोति तानि
ॐ वं वह्नि मण्डलाय नमः

ॐ अनन्ताय नमः

ॐ गदायै हुं फट् नमः

अनेन विधिना रुद्र सर्व पाप हरम् परम्

ॐ इन्द्राय सुर अधिपतये स वाहन परिवाराय नमः

सर्व व्याधि हरः च एव सर्व ग्रह हरः तथा

ॐ ईशानायै नमः

ॐ द्वार श्रिये नमः

अयं मन्त्रः सुरेशस्य विष्णोः ईशस्य वाचकः

ॐ श्रियै नमः

ॐ खड्गाय हुं फट् नमः

यं क्षैं रं इति बीजैः च कठिनीकृत्य नामभिः

ॐ हां हृदयाय नमः

ॐ पद्माय नमः

ॐ अग्नये तेजस् अधिपतये स वाहन परिवाराय नमः

ॐ हां हृदयाय नमः

ॐ कूर्माय नमः

ॐ त्रिशूलाय हुं फट् नमः

वर प्रदाय शान्ताय वरेण्याय नमः नमः

प्रक्षाल्य पाणी पादौ च आचम्य च विशेषतः

यया तरेयं संसार सागरम् हि अति दुस्तरम्
शिवं प्रपद्ये हरम् इन्दुमौलिम् पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि

इति उक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महा मुनिः

पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः

स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देव संघाः नृत्यन्ति दिव्य अप्सरसः ऽभिरामाः

न कदाचित् कृतं पुण्यम् अल्पम् वा सु अल्पम् एव वा

न पूजिता मया देवा गावो अपि अतिथयः तथा

शङ्कुकर्ण उवाच
सर्व चिन्ताम् परित्यज्य न किंचिद् अपि चिन्तयेत्

सिध्यत्य् एव महा कायः महा बल पराक्रमः

नाद उपास्तिः अतस् नित्यम् अवधार्या हि योगिना

अ वध्यः सर्व शस्त्राणाम् अशक्यः सर्व देहिनाम्

चित्ते समत्वम् आपन्ने वायौ व्रजति मध्यमे

निरञ्जने विलीयेते निश्चितं चित्त मारुतौ

एका एव शाम्भवी मुद्रा गुप्ता कुलवधूर् इव

सर्व चिन्ताम् परित्यज्य सावधानेन चेतसा

तत्र चित्तं स्थिरीकुर्याद् यावत् स्थिर पदम् व्रजेत्

न विजानाति शीत उष्णम् न दुःखं न सुखं तथा

तत्र एक नाशात् अपरस्य नाश एक प्रवृत्त्याः अपर प्रवृत्तिः

अमनस्कं तथा अद्वैतम् निरालम्बं निरञ्जनम्

यावद् ध्याने सहज सदृशम् जायते न एव तत्त्वं तावज् ज्ञानं वदति तद् इदं दम्भ मिथ्या प्रलापः

अशक्य तत्त्व बोधानाम् मूढानाम् अपि संमतम्

नाद एव अनुसंधेयः योग साम्राज्यम् इच्छता

एवं नानाविध उपायाः सम्यक् स्व अनुभव अन्विताः

मनो यत्र विलीयेत पवनस् तत्र लीयते

निष्पत्तौ वैणवः शब्दः क्वणत् वीणा क्वणः भवेत्

जीवन्मुक्तिश् च सहजा तुर्या च इति एकवाचकाः

तारे ज्योतिषि संयोज्य किंचिद् उन्नमयेद् भ्रुवौ
तत्र असाध्य त्वम् एकम् स्यात् साध्य याप्य परिक्रमात्

रक्तपित्तं तु यत् मार्गौ द्वौ अपि प्रतिपद्यते

वमनं हि न पित्तस्य हरणे श्रेष्ठम् उच्यते

तस्य आशुकारिणः दाव अग्नेः इव आपतितस्य आत्ययिकस्य आशु प्रशान्त्यै प्रयतितव्यं मात्रां देशं कालं च अभिसमीक्ष्य संतर्पणेन अपतर्पणेन वा मृदु मधुर शिशिर तिक्त कषायैः अभ्यवहार्यैः प्रदेह परिषेक अवगाह संस्पर्शनैः वमन आद्यैः वा तत्र अवहितेन इति

मार्गौ पुनर् अस्य द्वौ ऊर्ध्वं च अधस् च

तत् बहु श्लेष्मणि शरीरे श्लेष्म संसर्गात् ऊर्ध्वम् प्रतिपद्यमानं कर्ण नासिका नेत्र आस्येभ्यः प्रच्यवते बहु वाते तु शरीरे वात संसर्गात् अधस् प्रतिपद्यमानं मूत्र पुरीष मार्गाभ्याम् प्रच्यवते बहु श्लेष्म वाते तु शरीरे श्लेष्म वात संसर्गात् द्वौ अपि मार्गौ प्रतिपद्यते तौ मार्गौ प्रतिपद्यमानं सर्वेभ्य एव यथा उक्तेभ्यः खेभ्यः प्रच्यवते शरीरस्य
तस्मात् शनैश्चरः च ऊर्ध्वम् तस्मात् सप्तर्षि मण्डलम्

पाद हीनौ वक्र सौरी तथा आयाम प्रमाणात्

तस्मात् ग्रह अर्चना कार्या अग्नौ च उद्यम् यथाविधि

तारा नक्षत्र रूपाणि वपुष्मन्ति इह यानि वै

असंकरेण विज्ञेयः तेषाम् योगः तु वै बुधैः

ददृशे दक्षिणे मार्गे नियमात् दृश्यते न च

वारि तेजस् मयः च अथ पिशङ्गैः च एव शोभनैः

सर्वे ध्रुव निबद्धाः वै ग्रहाः ते वात रश्मिभिः

तारा नक्षत्र रूपाणि हीनानि तु परस्परम्

वक्रः तु भार्गवात् ऊर्ध्वम् वक्राद् ऊर्ध्वं बृहस्पतिः

सूत उवाच

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे च एव योजने
पुत्र अर्थी तनयं श्रेष्ठं रोगी रोगात् प्रमुच्यते

सप्त प्रदक्षिणाः कृत्वा दण्ड वत् प्रणमेद् बुधः

उष्ण उदकेन हरिद्रा आद्येन लिङ्ग मूर्तिम् पीठ सहिताम् विशोध्य गन्ध उदक हिरण्य उदक मन्त्रोदकेन रुद्राध्यायं पठमानः नील रुद्र त्वरितरुद्र पञ्च ब्रह्म आदिभिः नमः शिवाय इति स्नापयेत्

पञ्च मन्त्र सहितेन यथापूर्वम् आत्मनः देह निर्माणम् तथा देवस्य अपि वह्नेः च एवम् उपदेशः

वायव्य चतुर्थेन षष्ठ सहितेन फट् अन्तेन वायु शुद्धिः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे चतुर्विंशो ऽध्यायः

रूपक ध्यानम् कृत्वा मूलेन नमस्कार अन्तम् आपाद्य स्वधा अन्तम् आचमनीयम् सर्वं नमस्कार अन्तम् वा स्वाहाकार अन्तम् अर्घ्यम् मूलेन पुष्प अञ्जलिम् वौषट् अन्तेन सर्वं नमस्कार अन्तम् हृदा वा ईशानेन वा रुद्र गायत्र्या ॐ नमः शिवाय इति मूलमन्त्रेण वा पूजयेत्

पूर्व हृदा शिव शक्ति समवायेन परमीकरणम् अमृतीकरणं हृदय आदि मूलेन सद्येन आवाहनम् हृदा मूल उपरि अघोरेण संनिरोधं हृदा मूल उपरि पुरुषेण सान्निध्यं हृदा मूलेन ईशानेन पूजयेत् इति उपदेशः
सूत उवाच

स्थितं च तारतम्येन प्राणिनां परमं तु इदम्

वाक्यम् एतत् फल भ्रष्टम् पुंसि ग्लानि करम् परम्

तद् समस्त तपः घोरम् कथं पुत्री प्रयास्यति

ततो विनीतो जानुभ्याम् अवलम्ब्य मही स्थितिम्

क्रीडत् मयूर नारीभिः वृतम् वै तत वादिभिः

सः अपि यः अपि जन्मान्तरस्य आत्मज त्वम् गतः क्रीडतः तस्य तृप्तिः कथं जायते यः अपि भावि जगत् वेधसा तेजसः कल्पितः प्रतिक्षणं दिव्य गीत क्षणः नृत्य लोलः गणेशैः प्रणतः

जननी लोक धर्मस्य सम्भूता भूत भावना

गन्धवन्ति च माल्यानि विमलं च नभः अभवत्

अथ अद्य एकः त्वम् अवादि न अन्यथा जगन्त् तथा निर्घृणतां तव स्पृशेत्

वेत्र हस्तैः अ जल्पन्तः ततस् अपहसिताः तु तैः

भगवन्तो विजानन्ति प्राणिनां मानसं हितम्

यत् उक्तम् च मया देवी लक्षणैः वर्जिता तव

दानवानां शरीरेषु बालेषु उन्मत्तकेषु च

चोदितः शैल महिषी सख्या मुनि वरः तदा

रतिः त्वम् रक्त चित्तानाम् प्रीतिः त्वम् हृष्ट दर्शिणाम्

सा प्रार्थना एषा प्रायेण प्रतीहार मयः प्रभुः

न जातयो ध्वनि मुरजा समीरिताः न मूर्छिताः किम् इति च मूर्छन आत्मकाः

उवाच कोप रक्त अक्षा स्फुरद्भिः दशनच्छदैः

रजनीचर नाथः अपि किं भीत इव भाषसे

कर्मणः च फलं हि एतत् नाना रूप समुद्भवम्

अपरिच्छिन्न वाक्य अर्थे मोहं यासि महा गिरे

तस्यां तु जायमानायां जन्तवः स्थाणु जङ्गमाः

अभवन् मुनयः नागा यक्ष गन्धर्व किंनराः

स्रवत् रक्त वसा अभ्यक्त कपाल कृत भूषणात्

हिमाचले अचल गुणाम् प्रापितः अस्मि समुन्नतिम्

एवम् आदाय च उवाच कृत्वा स्रजं मूर्ध्नि गोरोचना पत्त्र भङ्ग उज्ज्वलम्

चलत् ध्वज प्रवर सहस्र मण्डितम् सुर द्रुम स्तबक विकीर्ण चत्वरम्

त्वं मुक्तिः सर्व भूतानाम् त्वं गतिः सर्व देहिनाम्

क्षान्तिर् मुनीनाम् अ क्षोभ्या दया नियमिनाम् इति

ततः स्निग्ध ईक्षिताः शान्ता मुनयः शूलपाणिना

मन्यसे मायया जातं विष्णुं च अपि युगे युगे

भवन्तः केन तत् क्षिप्तम् तेजः तु भवताम् अपि

आविवेश अन्तरम् जन्म मन्यमाना क्षपा तु वै

तत्र अक्ष क्रीडया देवी विहर्तुम् उपचक्रमे

देवतानां निधिः च अस्ति ज्वलनः सर्व काम कृत्

श्रुति प्रिय क्रम गति भेद साधनम् तत आदिकम् किम् इति न तुम्बर ईरितम्

सृष्ट्यां च अवश्य भाविन्याम् केन अपि अतिशय आत्मना

केचित् तु निपुणाः तत्र घटन्ते विबुध उद्यमैः

वन्ध्या सुतं प्राप्तु कामा मनः प्रसरते मुहुः

महार्था ये हि निष्कम्पा मनः तेषाम् सु दुर्जयम्

पृष्टे च कुशले शक्रः प्रोवाच वचनं प्रभुः

मेरु प्रभृतयः च अपि मूर्तिमन्तो महा बलाः

भावीनि अभिविचार्याणि पदार्थानि सदा एव तु

मया अपि उपायः स कृतो यथा एवम् हि भविष्यति

महा वृषम् गण तुमुल आहित ईक्षणम् स भूधरान् अशनिः इव प्रकम्पयन्

उपसर्प्य ततस् तस्याः निकटे सः अभ्यपृच्छत

गङ्गा अम्बु प्लावित आत्मानम् पिङ्ग बद्ध जटा सटम्

काचिद् अपि स्वयम् एव पतन्ती प्राह परां विरह स्खलित अङ्गाम्

हिमवन्त् उवाच

प्रयच्छ मे काम यशस् समृद्धिम् पुनः प्रभो जीवतु कामदेवः

ततः क्रमेण दिवसे गते दूरं विभावरी

जगाम जगती सारम् सरल द्रुम वेदिकम्

नमः शिवाय अस्तु निरामयाय नमः शिवाय अस्तु मनस् मयाय

तथा वैश्रवणो राजा सर्व अर्थ मतिमान् विभुः

यतिना तेन कः ते अर्थः मूर्त अनर्थेन काङ्क्षितः

मनोभवः असि तेन त्वं वेत्सि भूत मनोगतम्

गाङ्गेय इति देवैः तु पूजितः अभूत् गजाननः

आजगाम मुदा युक्तो महा इन्द्रस्य निवेशनम्

भवद्भिः एव कृत्यः अहम् निवासाय आत्म रूपिणाम्

आस्तां तद् धर्म सद्भाव सम्बोधः तावत् अद्भुतः

एषा एव मम मर्यादा नियता लोक भाविनी

यदि हि अस्य शरीरस्य भोगम् इच्छसि सांप्रतम्

शिवस्य हृदये शुद्धे नाश शाली महा शरः

सिद्ध क्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्ण उद्यानेषु वेश्मसु

ततः प्रभु त्वात् भावानाम् न आवेशम् समपद्यत

तं दृष्ट्वा प्रस्रुत अनल्प स्वादु क्षीर पयोधरा

तस्याः सकाश आद्यः शर्वः तु अरणौ पावको यथा
तत्र अपि एते नियमतो हि अभवन् व्यग्र मूर्तयः

ज्ञातुम् अस्याः वचः प्रोचुः प्रक्रमात् प्रकृत अर्थकम्

विदुः विष्णु आदयः यत् च स्व महिम्ना सदा एव हि

वाचं वाचस्पतिः तुष्टः प्रोवाच स्मित सुन्दराम्

इति ईरते गिरिम् अवधान शालिनः सुर असुराः सपदि तु वीरक आज्ञया

देवो दुहितरं साक्षात् पिनाकी तव मार्गते

तथा च नारदो वाक्यं कृतं सर्वम् इति प्रभो

एवम् उक्ताः सुराः तेन ब्रह्मणा ब्रह्म मूर्तिना

यावत् च न सती देह संक्रान्त गुण संचया

शीघ्रं तद् उद्यमः सर्वैः मद् पक्षैः विधीयताम्

आशीर्भिर् अमृत उद्गार रूपाभिः ताम् व्यवर्धयत्

वायुः अस्ति जगत् धाता यः प्राणः सर्व देहिनाम्

सुर कार्ये य एव अर्थः ते अपि सु महत्तरः

नमः अस्तु ते गूढ महा व्रताय नमः अस्तु माया गहन आश्रयाय

वीरक आनयनाय आशो दुहिता हिमभूभृतः

क्वचिद् समाः शतं जीवेत् क्वचिद् बाल्ये विपद्यते

त्रिलोचनं विजानीहि सुर कार्य प्रचोदिताः

अभवत् क्रूर सत्त्वानाम् चेतः शान्तं च देहिनाम्

ज्ञात्वा तद् इङ्गितम् शैलो महिष्या हृदयेन तु

तयोः सुतप्त _ संयोगः स्यात् शुभ आनने

त्वम् एव नो गतिः तत्त्वम् यथा काल अन् अतिक्रमः

तां विविक्ते समालोक्य ब्रह्मा उवाच विभावरीम्

यस्य वध्यः स न अद्य अपि जातः त्रिभुवने पुमान्

ईदृशस्य सुतस्य अस्ति मम उत्कण्ठा पुर अन्तकैः

सर्व उपभोग साराः हि सुन्दर्यः स्वर्ग सम्भवाः

अवगन्तुं हि मां तत्र न कश्चिद् अतिपण्डितः

महा आसने मुनि वरः निषसाद अतुल द्युतिः

न अहम् भद्राः किल इच्छामि ऋते शर्वात् पिनाकिनः

दुर्भग त्वम् वृथा लोको वहते सति साधने

उमा इति चपले पुत्रि त्वया उक्ता तनया ततः

विलोक्य हर हुंकार ज्वाला भस्म कृतम् स्मरम्

उत्तान हस्तता प्रोक्ता याचताम् एव नित्यदा

इति उक्ताः मुनयः ते तु प्रियया हिमभूभृतः

ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः

गुरु त्वम् ते गुण ओघानाम् स्थावरात् अतिरिच्यते

तेभ्यः स्थूलैः तैः पुराणैः प्रतीतो भूतं भव्यं च एवम् उद्भूति भाजाम्

त्वा आत्मानम् लब्ध योगाः गृणन्ति सांख्यैः याः ताः सप्त सूक्ष्माः प्रणीताः

न अकरोत् सेवितुम् मेरुः उपहारम् पतिष्यतः

श्रुत्वा एतत् वचनम् शक्रः तम् उवाच अमरैः युतः

कालनेमिः सुरान् बद्धान् च आदाय द्वारि तिष्ठति

उमा उवाच

उमा इति चपले पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः

नाना पक्षि गण आकीर्णम् चक्रवाक उपशोभितम्

ते अब्रुवन् देव कार्येण तव दर्शन लालसाः

नश्यते देह एव अत्र न आत्मनः नाश उच्यते

हिमशैल सुता देवी स्वयम् पूर्विकया ततः

स दैत्य राजः अपि महा फल उदयः विमूलित अशेष सुरः हि तारकः

परिक्रीडते बाल लीला विहारी गणेश अधिपः देवता आनन्द कारी

अभवन् सुखिनः सर्वे सर्व लोक निवासिनः

समाधि भावना तस्थौ लक्ष्य प्रत्यक्ष रूपिणी

सम्प्राप्य स्नेह संपृक्तम् कामिनां हृदयं किल

अजम् ईशानम् अव्यक्तम् अमेय महिम उदयम्

विनायक आधिपत्यम् च ददौ अस्य पितामहः

व्यजृम्भत सुख उदर्के ततो मेना महा गृहे

ततः स चिन्तया आविष्टः दुहितां प्रशशंस च

तत् यथार्थकम् एव त्वं कुरु नाकसदां प्रियम्

द्विविधं तु सुखं तावत् पुत्रि लोकेषु भाव्यते

सम्भूतिः त्वम् पदार्थानां स्थितिः त्वम् लोकपालिनी

दुर्भाग्येण शरीरेण किं मम अनेन कारणम्

नाना पुष्प लता जालम् गगन स्थ गणेश्वरम्

मारुतः च सुख स्पर्शः दिशः च सु मनोहरा

विमुक्त रुधिरम् पाशं फणिभिः प्रविलोकयन्

वादयन्तः अतिमधुरम् जगुर् गन्धर्व किंनराः

प्रादुर्भूतं तु तं दृष्ट्वा शक्रः प्रोवाच सादरम्

प्रासाद शिखरात् फुल्ल रक्त अम्बुज निभ द्युतिः

व्यक्तं देवा जन्मनः शाश्वतस्य द्यौः ते मूर्धा लोचने चन्द्र सूर्यौ
धर्म काम अर्थ सिद्धि अर्थम् स्व कण्ठे धारयामि अहम्

व्यतीपाते ऽयने च एव चन्द्र सूर्य ग्रहे शिव

दृष्ट्वा पुनः प्रपूज्य अथ वस्त्रेण आच्छाद्य यत्नतः

धूपयित्वा पवित्रं तु मन्त्रेण एव अभिमन्त्रयेत्

वृणीत च पवित्र आख्यम् वरं च इदम् वृषध्वज

नित्यं पवित्रम् उद्दिष्टम् प्रावृष् काले तु अवश्यकम्

अश्वत्थ पत्त्र पुटके अष्ट दिक्षु निवेशितम्

उत्तमो अङ्गुष्ठ मानेन मध्यमो मध्यमेन तु

ओंकारो ऽथ शिवः सोमो हि अग्निः ब्रह्मा फणी रविः

फल सिद्धि अर्थम् अनिरुद्धेन पश्चिमे
प्रेक्ष्य वन्दित्वा नमस्कृत्य उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य प्रवर्त्य देशयित्वा उपदिश्य उद्दिश्य सु आध्याय्य पुनर् एव प्रक्रमितव्यं मंस्यन्ते

इमम् अपि स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा दृष्ट धार्मिकम् गुणं परिगृह्णाति य इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्गृह्णाति धारयति वाचयति पर्यवाप्नोति प्रवर्तयति देशयति उपदिशति उद्दिशति सु आध्यायति

पुनर् अपरम् कौशिक यः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमितां लिखित्वा पुस्तक गताम् कृत्वा पूजा पूर्वंगमम् स्थापयेत् पूजयेत् ना उद्गृह्णीयात् न धारयेत् न वाचयेत् न पर्यवाप्नुयात् न प्रवर्तयेत् न देशयेत् न उपदिशेत् न उद्दिशेत् न सु आध्यायेत् अयम् एव ततः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसवति

तत् कस्य हेतोः दुरभिसंभवा हि कौशिक अनुत्तरा सम्यक्संबोधिः हीन वीर्यैः कुसीदैः हीन सत्त्वैः हीन चित्तैः हीन संज्ञैः हीन अधिमुक्तिकैः हीन प्रज्ञैः

तेभ्यो अपि अल्पेभ्यः अल्पतरकाः ते ये ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तानि उत्पाद्य तं चित्त उत्पादम् बृंहयन्ति

प्रेक्ष्य वन्दित्वा नमस्कृत्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य प्रवर्त्य देशयित्वा उपदिश्य उद्दिश्य सु आध्याय्य पुनर् एव प्रक्रमितव्यं मंस्यन्ते

असमसमा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् किम् मन्यसे आनन्द अ परिणामितम् दानं सर्वज्ञ तायाम् दान पारमिता नामधेयम् लभते आयुष्मान् आनन्दः आह नो हि इदम् भगवन्

अपि तु खलु पुनः कौशिक यावन्तः त्रि साहस्र महा साहस्रे लोकधातौ कामावचरा रूपावचराश् च देव पुत्राः अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंप्रस्थिताः ते ऽपि तत्र आगन्तव्यम् मंस्यन्ते

अपरिमाणा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः इमां हि कौशिक विद्याम् आगम्य पौर्वकाः तथागताः अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धाः यत् उत प्रज्ञापारमिताम्

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

एवं प्रज्ञापारमिता परिगृहीतस्य कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा अनेन पर्यायेण न कश्चिद् पर्यनुयोगः भविष्यति

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

अथ हि मया यो भगवतो अन्तिकात् अस्याः प्रज्ञापारमितायाः प्रदेश उद्गृहीतः स प्रवर्तितः

या इयम् कौशिक सर्वज्ञ ता तथागतस्य अर्हतः सम्यक्संबुद्धस्य प्रज्ञापारमिता निर्जाता एषा

प्रज्ञापारमिता परिगृहीत त्वात् च पारमिता नामधेयम् लभन्ते

तत् किम् मन्यसे कौशिक यो ऽयं तथागतस्य अर्हतः सम्यक्संबुद्धस्य सर्वज्ञ ता आत्म भावः ऽभिनिर्वर्तितः स कतमस्यां प्रतिपदि शिक्षमाणेन तथागतेन अर्हता सम्यक्संबुद्धेन अनुत्तरा सम्यक्संबोधिः सर्वज्ञ ता प्रतिलब्धा अभिसंबुद्धा एवम् उक्ते शक्रो देवानाम् इन्द्रः भगवन्तम् एतत् अवोचत् इह एव भगवन् भगवता प्रज्ञापारमितायां शिक्षमाणेन तथागतेन अर्हता सम्यक्संबुद्धेन अनुत्तरा सम्यक्संबोधिः सर्वज्ञ ता प्रतिलब्धा अभिसंबुद्धा
तिष्ठन्तु खलु पुनः कौशिक त्रि साहस्र महा साहस्रे लोकधातौ सर्व सत्त्वाः येषाम् एकैकः सत्त्व एकैकं सप्त रत्न मयम् तथागत धातु गर्भम् स्तूपं कारयेत् तं च यावज्जीवं दिव्याभिः पुष्प धूप गन्ध माल्य विलेपन चूर्ण चीवर छत्र ध्वज घण्टा पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् ये ऽपि केचिद् कौशिक त्रि साहस्र महा साहस्रे लोकधातौ सत्त्वाः सचेद् पुनर् ते सर्वे अपूर्व अचरमम् मानुष्यकम् आत्म भावम् प्रतिलभेरन् परिकल्पम् उपादाय तत एकैकः सत्त्व एकैकं सप्त रत्न मयम् तथागत धातु गर्भम् स्तूपं कारयेत् एकैकश् च सत्त्वः तान् सर्वान् स्तूपान् कारयेत् कारयित्वा च तान् प्रतिष्ठाप्य कल्पं वा कल्प अवशेषम् वा सर्व वाद्यैः सर्व गीतैः सर्व नृत्यैः सर्व तूर्य तालावचरैः दिव्यैः सर्व पुष्पैः सर्व धूपैः सर्व गन्धैः सर्व माल्यैः सर्व विलेपनैः सर्व चूर्णैः सर्व वस्त्रैः दिव्याभिः सर्व छत्र ध्वज घण्टा पताकाभिः समन्तात् च सर्व दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च दिव्य मानुषिकीभिः सर्व पूजाभिः सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् एते एवंरूपया पुण्य क्रियया ते सर्वे सत्त्वाः तान् अप्रमेयान् असंख्येयान् स्तूपान् प्रतिष्ठाप्य एवंरूपां पूजां कारयेयुः तत् किम् मन्यसे कौशिक अपि नु ते सर्वे सत्त्वाः ततोनिदानम् बहु पुण्यं प्रसवेयुः शक्र आह बहु भगवन् बहु सुगत

तत् कस्य हेतोः तथा हि तस्य प्रज्ञापारमिता रक्षा आवरण गुप्तिम् करोति

प्रेक्ष्य वन्दित्वा नमस्कृत्य उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य प्रवर्त्य देशयित्वा उपदिश्य उद्दिश्य सु आध्याय्य पुनर् एव प्रक्रमितव्यं मंस्यन्ते

तां च एनाम् प्रज्ञापारमितां सत्करिष्यति गुरुकरिष्यति मानयिष्यति पूजयिष्यति अर्चयिष्यति अपचायिष्यति पुष्पैः धूपैः गन्धैः माल्यैः विलेपनैः चूर्णैः वस्त्रैः छत्रैः ध्वजैः घण्टाभिः पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयिष्यति

एवं चरतो ऽस्य कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा स्मृतिः मैत्री च उत्पद्यते

सु आध्याय त्वं कौशिक प्रज्ञापारमिताम्

ये ऽपि केचिद् कौशिक परनिर्मितवशवर्तिषु देवेषु देव पुत्राः अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ सम्प्रस्थिताः ते ऽपि तत्र आगन्तव्यम् मंस्यन्ते

तेभ्यो अपि अल्पेभ्यः अल्पतरकाः ते ये अर्हत् त्वम् प्राप्नुवन्ति

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

तत् कस्य हेतोर् यदा हि कौशिक असुराणाम् एवंरूपाः समुदाचारा उत्पत्स्यन्ते देवान् त्रायस्त्रिंशान् योधयिष्याम इति देवैः त्रायस्त्रिंशैः सार्धं संग्रामयिष्याम इति तदा त्वं कौशिक इमां प्रज्ञापारमितां समन्वाहरेः सु आध्यायेः एवं तेषाम् असुराणाम् ते समुदाचाराः पुनर् एव अन्तर्धास्यन्ति

यथा यथा खलु पुनः कौशिक ते महा ओजस्काः महा ओजस्काः देवा नागा यक्षा गन्धर्वा असुरा गरुडाः किन्नरा महोरगा मनुष्या अमनुष्या वा अभीक्ष्णम् उपसंक्रमितव्यम् मंस्यन्ते तथा तथा स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा प्रसाद बहुलः भविष्यति

अथ खलु त्रायस्त्रिंशत् कायिकाः देव पुत्राः दिव्यानि मान्दार पुष्पाणि अभिनिर्माय विहायसा अन्तरीक्ष गताः येन भगवान् तेन अभ्यवकिरन्ति स्म येन भगवान् तेन तानि दिव्यानि मान्दारव पुष्पाणि अभिप्रकिरन्ति स्म एवं च उदानम् उदानयन्ति स्म चिरस्य बत इयम् प्रज्ञापारमिता जाम्बूद्वीपकानां मनुष्याणाम् उपावृत्ता इति
तस्य संग्रामम् अवतरतः वा अवतीर्णस्य वा अतिक्रामतो वा संग्राम मध्य गतस्य वा तिष्ठतो वा निषण्णस्य वा अस्थानम् एतत् कौशिक अनवकाशो यत्तस्य कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा इमां प्रज्ञापारमितां मनसि कुर्वतो वा उद्गृह्णतो वा धारयतो वा वाचयतो वा पर्यवाप्नुवतो वा प्रवर्तयतो वा देशयतो वा उपदिशतो वा उद्दिशतो वा सु आध्यायतः वा जीवित अन्तरायः वा भवेत्

प्रेक्ष्य वन्दित्वा नमस्कृत्य उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य प्रवर्त्य देशयित्वा उपदिश्य उद्दिश्य सु आध्याय्य पुनर् एव प्रक्रमितव्यं मंस्यन्ते

असमा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

तान् कौशिक सर्वान् शृणु साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु भाषिष्ये ऽहं ते

ते ऽपि तत्र आगत्य एनां प्रज्ञापारमितां पुस्तक गताम् प्रेक्षिष्यन्ते वन्दिष्यन्ते नमस्करिष्यन्ति उद्ग्रहीष्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति प्रवर्तयिष्यन्ति देशयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति उद्देक्ष्यन्ति सु आध्यास्यन्ति

तां च एनाम् प्रज्ञापारमितां सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् पुष्पैः धूपैः गन्धैः माल्यैः विलेपनैः चूर्णैः वस्त्रैः छत्रैः ध्वजैः घण्टाभिः पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयेत् अयम् एव ततः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा ततोनिदानं बहुतरं पुण्यं प्रसवति
याम् एव स ऋद्धिम् आर्ध्नोत् ताम् ऋध्नोति य एवं वेद यश् च एवम् विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति इति ब्राह्मणम्
अन्वारब्धाय अभिमन्त्रण होमाः

आज्यं जुहोति

गोर् अन् अभिप्रापात् वनस्पतीनाम्

भक्षयति क्षीर ओदन पुरोडाश रसान्

समिधम् आदधाति
खर उष्ट्र यान हस्ति अश्व नौ वृक्ष गिरि रोहणे

अप्रियं न वदेत् जातु ब्रह्मसूत्री विनीतवान्

क्रूर उग्र पतित व्रात्य दाम्भिक उच्छिष्ट भोजिनाम्

संमितानि दुराचारो यो हन्ति अविधिना पशून्

न आचक्षीत धयन्तीं गां न अद्वारेण आविशेत् क्वचित्

ऋतु संधिषु भुक्त्वा वा श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च

कर्म स्मार्तं विवाह अग्नौ कुर्वीत प्रत्यहं गृही

सप्तत्रिंशत् अनध्यायान् एतान् तात्कालिकान् विदुः

वेदान् अथ पुराणानि स इतिहासानि शक्तितः

दिग्दाहे पांसु वर्षेषु संध्या नीहार भीतिषु

गो घ्रातम् शकुन उच्छिष्टम् पाद स्पृष्टम् च कामतः

न ईक्षेत अग्नि अर्क नग्नाम् स्त्रीं न च संसृष्ट मैथुनाम्

न भोक्तव्यं वृथा मांसं केश कीट समन्वितम्

दूरात् उच्छिष्ट विष् मूत्र पाद अम्भांसि समुत्सृजेत्

संभोज्य अतिथि भृत्यान् च दम्पत्योः शेष भोजनम्

पादौ प्रतापयेत् न अग्नौ न च एनम् अभिलङ्घयेत्

चाषान् वै कामतो नरः
भाति च तपति च कीर्त्या यशसा ब्रह्मवर्चसेन य एवं वेद य एवं वेद

श्रोत्रम् एव ब्रह्मणश् चतुर्थः पादः

अथ अधिदैवतम्
हेम करण्डकात् च वास ताम्बूल वीटिकाम् कर्पूर स्फुटिकाम् पारिजातकं च उपयुज्य अलक्तक पाटलेन तद् रसेण सुधा भित्तौ चक्रवाक मिथुनम् निरष्ठीवम्

अनुमत मुनि शासनः त्वम् अमुना एव सह उपास्य संध्याम् अनुरूपाभिः कथाभिः तम् अनुशय्य नीत रात्रिः प्रत्युन्मिषत्य् उदय प्रस्थ दाव कल्पे कल्पद्रुम किसलय अवधीरिणि अरुण अर्चिषि तं नमस्कृत्य नगराय उदचलम्

इत्थं च संधुक्षित मन्मथ अग्निः स एव एकान्ते मया उपमन्त्रितः ऽभूद् आर्य लक्षणानि एव ते अविसंवादीनि

व्यथित वर्णेन इव मया उपह्वरे कथितम् नूनम् आर्ये सर्व स्व त्यागात् अति प्रकाशात् आशङ्कनीय चर्मरत्न लाभा

प्रत्युत प्रापयिष्यति एव यौवराज्यम्

सो ऽब्रवीत् साधु भद्र दर्शितम्

उदतिष्ठन् च तत्र गतानाम् हर्ष गर्भाः प्रशंसा आलापाः

तथा निवेदितः च नरपतिः असुभिः माम् अ वियोज्य उपच्छन्दनैः एव स्वं ते दापयितुं प्रयतिष्यते तत् नः पथ्यम् इति

सा पुनर् परम धूर्ता स अश्रु गद्गदम् उदञ्जलिः तान् पुरुषान् स प्रणामम् आसादितवती साम पूर्वम् मम पुरस्तात् अयाचत भद्रकाः प्रतीक्ष्यतां कंचित् कालं यावत् अस्मात् अस्मदीयम् सर्वं मुषितम् अर्थ जातम् अवगच्छेयम् इति

अस्मिन् च पुरे लुब्ध समृद्ध वर्गः तथा मुषितो यथा कपाल पाणिः स्वैः एव धनैः मद् विश्राणितैः समृद्धीकृतस्य अर्थ वर्गस्य गृहेषु भिक्षा अर्थम् अभ्रमत्

गणिकायाः च गम्यं प्रति सज्ज ता एव न सङ्गः

शीलं हि मद उन्मादयोः अमार्गेण अपि उचित कर्मसु एव प्रवर्तनम्

सो ऽपि तेन धन्यंमन्यः किंचिद् उन्मुखः स्मयमानो मद् कर्म प्रहासितायाः राज दुहित्र्याः विलास प्रायम् आकारम् आत्म अभिलाष मूलम् इव यथा संकल्पयेत् तथा मया अपि संज्ञया एव किम् अपि चतुरम् आचेष्टितम्

न हि अलम् अति निपुणः ऽपि पुरुषो नियति लिखिताम् लेखाम् अतिक्रमितुम्

त्वद् गतेन एव चेतसा सहाय भूतेन त्वा इमाम् अभिसरन्तीम् अन्तरा उपलभ्य कृपया त्वद् समीपम् अनैषम्

दास्य पण बन्धेन च अस्मिन् अर्थे

आनीये च अहम् आरक्षक नायकस्य शासनात् चारकम्

न एवम् अन्येन अपि कृत पूर्वम् इति प्रतिनियता एव वस्तु शक्तिः

अध्वंसयाव च अमुना एव अर्थपति भवनम्

फलिता तव सु नीतिः

सो अर्थ काम वत् बाह्य साधनेषु

ततः स्व गृहम् एत्य यथोक्तम् अर्थ त्यागम् कृत्वा दिने दिने स्तेय लब्धैः अर्थैः नक्तम् आपूर्य प्राह्णे लोकाय दर्शयिष्यसि

सो अस्मि अहम् मन्त्र सिद्धः

कथं वा उपलभ्येत स वराकः

सा तु तावता एव उन्नीत मद् अभिप्राया तान् स प्रणामम् अभ्येत्य भद्र मुखाः मम एष पुत्रो वायुग्रस्तः चिरम् चिकित्सितः

न्याय अर्जितम् तु देव ब्राह्मणेभ्यः त्याज्यम्

तद् मुखेन च सारतः कर्मतः शीलात् च सकलम् एव नगरम् अवधार्य धूर्जटि कण्ठ कल्माष कालतमे तमसि नील निवसन अर्धोरुक परिहितः बद्ध तीक्ष्ण कौक्षेयकः फणिमुख काकली संदंशक पुरुषशीर्षक योगचूर्ण योगवर्तिका मानसूत्र कर्कटक रज्जु दीप भाजन भ्रमर करण्डक प्रभृति अनेक उपकरण युक्तः गत्वा कस्यचिद् लुब्ध ईश्वरस्य गृहे संधिं छित्त्वा पट भास सूक्ष्म छिद्र आलक्षित अन्तर्गृह प्रवृत्तिः अव्यथो निज गृहम् इव अनुप्रविश्य नीवीं सारमहतीम् आदाय निरगाम्

ब्रवीषि च कः ते अपकारः मद् कृतः इति ननु प्रतीतम् एव एतत् सार्थवाहस्य अर्थपतेः विमर्दकः बहिश्चराः प्राणाः इति

भूयस् भूयस् च निर्बद्धया त्वया नियतम् अस्मि तद् आगति त्वेन अहम् अपदेश्यः
प्रायो मन्दं स्थिरं श्लक्ष्णं द्रव्यं बृंहणम् उच्यते

साध्यानां साधने सिद्धा मात्रा काल अनुरोधिनः

स्त्री मद्य नित्याः ग्रीष्मे च बृंहणीया नराः स्मृताः

रौक्ष्यं खर त्वम् वैशद्यं यत् कुर्यात् तत् हि रूक्षणम्

द्रवं तनु असरम् यावत् शीतीकरणम् औषधम्

हृद् वर्चस् निग्रहः च स्यात् अति स्तम्भित लक्षणम्

वात मूत्र पुरीषाणाम् विसर्गे गात्र लाघवे

के स्नेहाः स्नेहनीयाः च स्वेदाः स्वेद्याः च के मताः

कृतं लङ्घनम् आदेश्यम् निर्व्यथे च अन्तरात्मनि
प्राह्णे प्राश्य यथा अनलम् उचित आहारः भवेत् सततम्

युक्तं व्यस्तैः समस्तैर् वा ताम्र अयस् रूप्य हेम्भिः

मण्डूकपर्ण्याः स्व रसम् यथाग्नि क्षीरेण यष्टीमधुकस्य चूर्णम्

संस्कृत्य तान्य् अष्टगुणे सलिले ऽष्टौ विपाचयेत्

त्वच् एला मुस्ता रजनी पिप्पली अगुरु चन्दनम्

कुष्ठिनः शीर्यमाण अङ्गाः ते जात अङ्गुलि नासिकाः

एक त्रि सप्त सप्ताहम् कर्षम् अर्ध पलम् पलम्

अवतार्य करीषे च पक्ष मात्रम् निधापयेत्

द्रोणे ऽम्भसो व्रणकृतां त्रि शतात् विपक्वात् क्वाथ आढके पल समैः तिल तैल पात्रम्

निषेवमाणस्य भवेन् नरस्य तारुण्य लावण्यम् अविप्रणष्टम्

अथ _ एव दिनैः सुरूपः स्त्रीष्व् अक्षयः कुञ्जर तुल्य वीर्यः

पिष्ट्वा अष्टादश संगुणे ऽम्भसि धृतान् खण्डैः सह अयस् मयैः

शान्तं सत् वृत्त निरतम् विद्यान् नित्य रसायनम्

ब्रह्मणा विहितं धन्यम् इदं प्राश्य रसायनम्

हेम आदि षष् धातु रसम् प्रोच्यते तत् शिलाजतु

मूर्वा बृहती अंशुमती बलानाम् उशीर पाठा असन सारिवाणाम्

स्निग्ध स्विन्नः नरः पूर्वं तेन साधु विरिच्यते

यक्ष्म मेह ग्रहणी अर्शस् पाण्डु त्व विषमज्वरान्

तद् कल्क स्व रसम् प्रातः शुचि तान्तव पीडितम्

मेधां स्मृतिं कान्तिम् अनामय त्वम् आयुस् प्रकर्षम् पवन आनुलोम्यम्

कुलत्थान् काकमाचीं च कपोतान् च सदा त्यजेत्

एकीभूतं तत् खज क्षोभणेन स्थाप्यं धान्ये सप्त रात्रम् सु गुप्तम्

उपयुज्य भवेज् जडो ऽपि वाग्मी श्रुत धारी प्रतिभानवान् अरोगः

यथास्वं चित्रकः पुष्पैर् ज्ञेयः पीत सित असितैः

कुलत्थ दधि शुक्तानि तैल अभ्यङ्ग अग्नि सेवनम्

तिक्ता विषा द्वय वरा गिरिजन्म तार्क्ष्यैः सिद्धं परं निखिल कुष्ठ निबर्हणाय

पीत अश्वगन्धा पयसा अर्ध मासम् घृतेन तैलेन सुख अम्बुना वा

पूर्वे वयसि मध्ये वा तत् प्रयोज्यं जित आत्मनः

सर्पिः पक्वं तत्र तुल्य प्रमाणम् युञ्ज्यात् स्वेच्छं शर्करया रजोभिः

तान् एव आप्नोति स गुणान् कृष्ण केशः च जायते

स्निग्ध शुद्ध तनुः शीत मधुर उपस्कृत आशयः

चूर्णं श्वदंष्ट्रा आमलक अमृतानाम् लिहन् मधु भाग मिश्रम्

वर्ज्यं यत्नात् सर्व कालम् तु अजीर्णम् वर्षेण एवम् योगम् एव उपयुञ्ज्यात्

विदारी वृष मूलम् च तद् ऐकध्यं पल उन्मितम्

मज्ज सारैः महा वीर्यैः सर्वान् धातून् विशोधय

एकादश अहे ऽस्य ततो व्यतीते पतन्ति केशा दशना नखाश् च

पोषः शरीरस्य भवति अनल्पः दृढीभवन्त्य् मरणात् च दन्ताः