tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ आज्ञाम् प्रददौ तेषाम् अर्हानाम् आज्ञया विभोः

ततो देवाश् च स इन्द्राः च नारायण मुखाः तथा

चक्रुः पाद प्रतिष्ठा अर्थम् कलशौ च अस्य पार्श्व गौ

लब्धो हारश् च परमो देव्याः कण्ठ गतः तथा

गायन्तश् च द्रवन्तश् च नृत्यन्तश् च महा बलाः

भव भक्ताः तदा च आसन् तस्मात् एवम् समर्चयेत्

असंख्याता महात्मानः तत्र आजग्मुः मुदा युताः

तस्मात् हि मुनयो लब्ध्वा तद् आज्ञाम् मुनि पुंगवात्

एवं स्तुतः च अभिषिक्तः देवैः स ब्रह्मकैः तदा

व्यजनं चन्द्र शुभ्रम् च हेम दण्डम् सु चामरम्

किं सागरान् शोषयामः यमं वा सह किङ्करैः

देवैश् च लोकाः सर्वे ते ततो जग्मुः मुदा युताः

सिंहासनं च परमं तया च धिष्ठितम् मया

कुण्डले च अमले दिव्ये वज्रं च एव वर आयुधम्

प्रणम्य देवं देवीं च इदं वचनम् अब्रुवन्

तान् तथावादिनः सर्वान् गणेशान् सर्व संमतान्

रथश् च हेम छत्त्रम् च चन्द्र बिम्ब सम प्रभम्

पितामहः अपि भगवान् नियोगात् एव तस्य तु
संत्यक्त उन्मत्त रूपम् स प्राप्य तं याजकं नृपः

स्थितौ विगत संघर्षौ त्वद् बुद्ध्या पैत्रिके पदे

अगस्त्यस्य पुरा सत्रे विप्रा द्वादश वार्षिके

रागः संक्रान्तिम् आयाति स रन्ध्रे स्फटिके यथा

पपात धर्मतनयः शोक म्लान मुख अम्बुजः

सहितो वृष्णिभिः सर्वैः आययौ मधुसूदनः

न शक्यते पुनर् वक्तुम् तथा अपि श्रूयताम् इदम्

आहर्तुं कृत संकल्पः बृहस्पतिम् उपाययौ

धिक् त्वा अ क्षत्रियम् भीरुम् इति ऊचे तं धनंजयः

दुर्लभं दर्शनं विष्णोः स अनुग्रहम् अवाप्तवन्

आसाद्य परमं ज्ञानं यः पुरा गुरु सेवया

विषण्णः ताम् समाश्वास्य पार्थो बाष्प आर्द्र लोचनः

एतस्मिन् एव समये सौभद्र महिषी सुतम्

परिसान्त्व्य शनैः पूजां जग्राह तनय अर्पिताम्

तद् _ स्व वपुः सौम्यं तत् एव पुनर् आददे

समृद्धिम् अतुलाम् तस्य यज्ञे ज्ञात्वा बृहस्पतिः

सर्व देव मयः कर्ता विश्व आत्मा जगन्ताम् अहम्

बृहस्पति प्रभृतिभिः मुनि इन्द्रैः सर्व दर्शिभिः

जिज्ञासुः जमदग्निम् प्राक् स्वयम् क्रोधः श्व विग्रहः

उलूपी धैर्य जलधिम् सुप्त उत्थितम् इव अर्जुनम्

नारदो ऽपि तम् आलोक्य पृष्ट्वा श्रुत्वा च तद् कथाम्

मुनिभिः तर्पिते वह्नौ धौम्येन च पुरोधसा

चक्र वत् परिवर्तन्ते सुख दुःख क्षय उदयाः

श्रुता इयम् भव विच्छेद कथा प्रोक्ता स्वयंभुवा

अद्य प्रभृति मर्त्यो मे न याज्य इति संविदा

तत् भुक्त्वा न अभवत् तस्य क्षुध् निवृत्तिः यदा अर्थिनः

तृष्णा तन्तुः शुष्यतो न तु शुष्यति

महीयसि मनोः वंशे महतां यशसां निधिः

बालस्य बालः तनयः जातो ऽद्य गत जीवनः

ऊचे कच्चित् त्वया साम्ना रक्षितं भारतं कुलम्

भारतानां मुने यत्नः परः संधौ कृतो मया

अश्वमेधेन विधिना यातः तद् योग्य ताम् असि

हेम रत्न लता कान्ते विकासि कनक अम्बुजे

शक्तेन अपि त्वया कृष्ण यस्मात् पार्थ हित एषिणा

ब्राह्मणेन पुरा कश्चिद् जीवन्मुक्त दशाम् श्रितः

प्रत्याख्यातः स यत् मोहात् न तत् युक्तम् त्वया कृतम्

संसार असार चरितम् मुनिभ्यः श्रुतवन् असि

शक्रायुधैः इव व्याप्ता दिशो दश चकाशिरे

इति ब्रुवाणः पृष्टो ऽसौ विप्रैः विस्मय निर्भरैः

बभूवुः भूमिपालस्य निदेश वश गाः चिरम्

उपहारेण विधिना मुहूर्ते शुभ शंसिनि

विसृष्टेषु अभवत् कः ऽपि ब्रह्म संघ महा उत्सवः

क्रतुः बभूव येन इन्द्रः ववर्ष आनन्द निर्भरः

जित्वा नागान् समासाद्य ते पुरा रत्न कुण्डले

कलत्र सहितः भोक्तुं प्रस्थितो अपश्यत् अर्थिनम्

अथ उत्सृज्य विधानेन कृष्ण शारम् तुरङ्गमम्

उत्तिष्ठ पृथिवीपाल न धैर्यं हातुम् अर्हसि

मन्द प्रयत्न शिथिलान् प्राहिणोत् विजयः शरान्

पूरिता इयम् मरु मही निगद्य इति ययौ हरिः
हस्तेन मण्डलं कृत्वा कुर्याद् दिग्बन्धनं ततः

रेखाम् उदीच्याम् प्रथमं पश्चिमे तद् अनन्तरम्

एवं वदति भूतेशे तदा वेताल भैरवौ

अनुष्टुप् छन्दः सर्व अर्थ साधने विनियोगः

मन्त्रं कलेवर गतम् तस्मात् अङ्गम् प्रकीर्तितम्

सु बद्धम् मण्डलं तत् च रक्त वर्णम् विचिन्तयेत्

सगर उवाच

कीदृङ् मन्त्रं पुरा शम्भुः अवोचत् उभययोः तयोः

महादेवस्य ऊर्ध्व मुखम् बीजम् एतत् प्रकीर्तितम्
आशृण्वन्तम् यवम् देवम् यत्र त्वा अच्छावदामसि तत् उच्छ्रयस्व द्यौः इव

अक्षिताः ते उपसदः अक्षिताः सन्तु राशयः
अत्र श्लोकाः

काव्य अलंकार शास्त्र अर्थः प्रसाद्यः कवि पुंगवैः

काव्यं सत् चारु दृष्ट प्रयोजनम् प्रीति हेतु त्वात्

अकीर्ति वर्तनीम् तु एताम् कुकवि त्व विडम्बनाम्
तदा अपि अहम् भविष्यामि नाम्ना वेदशिरा द्विजः

तत्र अपि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः

पुरं भद्रवटं प्राप्य कलौ तस्मिन् युग अन्तिके

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्र लोकाय संवृताः

तत्र अपि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति दृढ व्रताः

उत्पत्स्यामि तदा ब्रह्मन् पुनर् अस्मिन् युग अन्तिके

ते ऽपि तेन एव मार्गेण रुद्र लोकाय संस्थिताः

पुनः सम्प्रेक्ष्य देवेशं तत्र एव अन्तरधीयत

मनुः वैवस्वतः च एव तव पौत्रो भविष्यति

प्रजापतिः यदा व्यासः सद्यो नाम भविष्यति

सप्तमे परिवर्ते तु यदा व्यासः शतक्रतुः

तत्र अपि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महा ओजसः

षड्विंशे परिवर्ते तु यदा व्यासः पराशरः

चत्वारः तु महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः

रुद्र अवतारम् भगवान् प्रणिपत्य महेश्वरम्

तदा ऋतञ्जयो नाम व्यासः तु भविता मुनिः

तम् उद्दिश्य तदा ब्रह्मा नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

दिव्यां मेरु गुहाम् पुण्यां त्वया सार्धं च विष्णुना

लोक विस्मयन अर्थाय ब्रह्मचारि शरीरकः

इति एवम् उक्त्वा ब्रह्मानम् अनुगृह्य महेश्वरः

तदा अपि अहम् भविष्यामि कलौ तस्मिन् युग अन्तिके

सप्तमे च एव वाराहे ततस् तस्मिन् पितामहैः

हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षी कुथुमिस् तथा

भविष्यन्ति महा योगाः रुद्र लोक परायणाः

मम प्रसादात् यास्यन्ति रुद्र लोकम् गत ज्वराः

भवान् नारायणः च एव शक्रः साक्षात् सुर उत्तमः

एकविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्ते क्रम आगते

श्मशाने मृतम् उत्सृष्टं दृष्ट्वा कायम् अनाथकम्
श्रूयतां परमं गुह्यं वेदिका उपरि मण्डलम्

ऐन्द्रिका ईशानयोः मध्ये प्रधानं ब्रह्मणः सुत

स्वायंभुवो मनुः देवम् नमस्कृत्य वृषध्वजम्

तुला मध्ये वितानेन तुलया लम्बके तथा

अमोघां विद्युतां च एव मध्यतः सर्वतोमुखीम्

उत्तरस्य च मध्ये च शङ्कुं दृढम् अनुत्तमम्

बन्दीकृतान् विसर्ज्य अथ कारा गृह निवासिनः

विष्टरां सुभगां च एव वर्धनीं च प्रदक्षिणाम्

पट्टस्य एव तु विस्तारं पञ्च मात्र प्रमाणात्

तस्य अर्धम् च कनिष्ठं स्यात् त्रिविधम् तत्र कल्पितम्

वज्र आदीनाम् च होतव्यं सहस्र अर्धम् ततः क्रमात्

षट्त्रिंशत् मात्र संयुक्तम् व्यायामं तु तुला आत्मकम्

जय मङ्गल शब्द आदि ब्रह्मघोषैः सु शोभनैः

आलिखेत् दक्षिणे दण्डं नैरृत्यां खड्गम् आलिखेत्

अथवा चतुर् अस्रम् च योनि आकारम् अतस् परम्

दिव्येन चक्षुषा रुद्रं नीललोहितम् ईश्वरम्

सनत्कुमारं वर दम् अपश्यत् ब्रह्मनः सुतम्

यजमानो जपेत् मन्त्रम् रुद्र गायत्री संज्ञकम्

सु दृढम् च तुला मध्ये नवम अङ्गुल मानात्

योगिनां च एव सर्वेषां पृथक् निष्कम् प्रदापयेत्

विष्कम्भम् अष्ट मात्रम् तु यव पञ्चक संयुतम्

इध्म आत्मा जातवेदस् तेन इध्यस्व वर्धस्व च अस्मान् प्रजया पशुभिर् ब्रह्मवर्चसेन अन्नाद्येन स स्वाहा

मध्ये सुखं विजानीयात् केसरेषु यथाक्रमम्
इति तासां स्व शक्तीनाम् सतीनाम् सः

परेण विशता स्वस्मिन् मात्रया

यत् स्वयं च आत्म वर्त्म आत्मा न वेद किम् उत अपरे

वैश्यस् तद् उद्भवः वार्त्तां नृणां यः समवर्तयत्

निर्भिन्नं तालु वरुणो लोकपालो अविशत् हरेः

श्रद्धया आत्म विशुद्धि अर्थम् यज् जाताः सह वृत्तिभिः

अथ तस्य अभितप्तस्य कतिधा आयतनानि ह

स वै विश्वसृजां गर्भो देवकर्म आत्म शक्तिमान्
जगाम कक्षां संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम्

अनेकैः चाटुभिः देवी देवेन प्रतिबोधिता

सा अर्हम् तपः करिष्यामि येन गौरी त्वम् आप्नुयाम्

नर्म वादी भविष्यामि जहि कोपं शुचि स्मिते

मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैः दोषैः माम् अधिक्षिपन्

तस्यां व्रजन्त्यां देव ईश गणैः किलकिलो ध्वनिः

उवाच वीरकं माता शोकं पुत्रक मा कृथाः
अमूंस् त आ दधामि प्रजया रेषय एनान् बलि हाराय मृडतान् मह्यम् एव

अग्निर् मे गोप्ता मरुतश् च सर्वे विश्वे देवा अभि रक्षन्तु पक्वम्

यज्ञं दुहानं सदम् इत् प्रपीनं पुमांसं धेनुं सदनं रयीणाम्

सा गात्राणि विदुष्य् ओदनस्य दर्विर् वेद्याम् अध्य् एनं चिनोतु

पुरीषिणः प्रथमानाः पुरस्ताद् आर्षेयास् ते मा रिषन् प्राशितारः

ब्रह्मणा शुद्धा उत पूता घृतेन सोमस्य अंशवः तण्डुला यज्ञिया इमे

कृणुत धूमं वृषणः सखायो ऽद्रोघाविता वाचम् अच्छ

प्रजा अमृत त्वम् उत दीर्घम् आयू रायश् च पोषैर् उप त्वा सदेम
प्राण इन्द्रियाणाम् युधि शौर्य वर्धनम् नारायणो ऽन्ते गतिर् अङ्ग शृण्वताम्

स तदा लब्धतीर्थो ऽपि न बबाधे निरायुधम्

आततायिभिर् उत्सृष्टा हिंस्रा वाचो ऽतिवैशसाः

द्यौर् नष्ट भगण अभ्र ओघैः स विद्युत् स्तनयित्नुभिः

पुनः कतिपयैः स्थानं प्रपत्स्येते ह जन्मभिः
सनत्कुमार संक्षेपात् ते वक्ष्यामि अशेषतस्

अध्यवस्यति सर्व अर्थान् बुद्धिः तस्य आज्ञया विभोः

प्रवृत्तानि पदार्थ ओघैः सहितानि समन्ततः

देवानां जातयः च अष्ट तिरश्चां पञ्च जातयः

चित्त बन्धः न तस्य अभूत् श्रोत्र बन्धो न च अभवत्

अनादि मध्य निष्ठस्य शिवस्य परमेष्ठिनः
नियोगाद् वासुदेवस्य यशोदा तनया हि अभूत्

उशना तस्य पुत्रो ऽभूत् सितेषुः तद् सुतः ऽभवत्

रोमपादः तृतीयः तु बभ्रुः तस्य आत्मजः नृपः

धार्मिको रूप सम्पन्नः तत्त्व ज्ञान रतः सदा

अभूत् तस्य सुतो धीमान् सुमन्तुः तद् सुतः ऽनलः

आहुकस्य उग्रसेनः च देवकः च द्विजोत्तमाः

पूजयामास गानेन देवं त्रिपुर नाशनम्

तस्य बभ्रुः इति ख्यातः पुण्य श्लोकः अभवत् नृपः

जज्ञाते तनयौ पृश्नेः श्वफल्कः चित्रकः च ह

तया स संगतो राजा गान योगम् अनुत्तमम्

विशिष्टाः सर्व पुत्राणाम् संबभूवुः इमे सुताः

समुद्यम्य तदा शूलं प्रवेष्टुं बल दर्पितः

श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा च सुव्रता

अग्रसेनस्य पुत्रो अभूत् न्यग्रोधः कंस एव च

तेषां प्रधानौ विख्यातौ निमिः कृकण एव च

तस्मात् करम्भः सम्भूतो देवरातो ऽभवत् ततः

कृत उपनयनः वेदान् अधीत्य विधिवद् गुरोः

चित्रकस्य अभवत् पुत्रः पृथुः विपृथुः एव च

गुरोः अभ्यधिकम् विप्राः कामरूपि त्वम् एव च
तथा तद् अग्ने कृणु जातवेद इत्य् आज्य भागौ

आव्रस्कात् पांसून् पलाशम् उपनह्य भ्रष्ट्रे ऽभ्यस्यति

प्राण प्राणं त्रायस्व असो ऽसवे मृड

विषं शिरसि

अयं वज्र इति बाह्यतो दण्डम् ऊर्ध्वम् अवाच् अग्रम् तिसृभिर् अन्वृचं निहन्ति

लोहित अलंकृतम् कृष्ण वसनम् अनूक्तं दहति
इनः च एव तथा आप्ये पापानाम् उदयः भवेत्

इडा आचारे तथा सौम्यं चन्द्र सूर्य गतः तथा

द्वयोः वाहे तु मृत्युः स्यात् सर्व कार्य विनाशिनी

वामे वा दक्षिणे वा अपि यत्र संक्रमते शिवा

अन्यत्र वाम वाहे तु नाम वै विषम अक्षरम्

यात्रायां सर्व कार्येषु विष अपहारणे इडा
मस्तिष्क कर्दम लुठत् पत्ति स्यन्दन कुञ्जरे

कृतवर्म कृप द्रौणि शेषे तस्मिन् महा रणे

मुहूर्तात् विदधे शल्यः तान् अदृश्यान् पतत्रिभिः

अपसृत्य रणात् प्रायात् पद्भ्याम् राजा सुयोधनः

परावृत्य कृप द्रौणि हार्दिक्याः तूर्णम् आययुः

द्यूते रण अभिधे तस्मिन् सायक अक्षान् क्षिपन् मुहुर्

लक्ष्य द्वयम् द्वयानां च तिस्रः कोट्यः पदातिनाम्

ह्रदं विवेश विपुलं प्रौढ शोक अनल आकुलः

संजयो ऽयं मया लब्धो निगद्य इति स सम्भ्रमम्

युधिष्ठिरः सहस्रघ्नीं दीप्तां षण्मुख विक्रमः

तं स्तम्भित उरु सलिले सरसि प्रविष्टं ज्ञात्वा गिरा मम गुरोः तनयः कृपः च

मुमूर्षोः दण्डम् उद्यम्य तस्थौ काल इव अग्रतस्

अथ ज्वालायमानेन शोण पट्टेन गुण्ठिताम्

दुर्योधन मुखाः वीराः पार्थ मुख्यान् अयोधयन्

घोरे रण व्यतिकरे तेषां निबिड पातिनाम्

आययुः द्रौणि हार्दिक्य सुशर्म कृप सौबलाः

क्व द्रौणिः क्व च गान्धारः क्व च राजा सुयोधनः
वषट्कृते सर्वं जुहोति

एतावान् प्रवरः

संतिष्ठत उपसत्

यदि पुरो युध्येयुर् अयः प्रथमायाम् अवधाय जुहुयाद् रजतं मध्यमायां हरितम् उत्तमायाम् इति विज्ञायते
चैतन्यं सर्वतोमुखम्

निरालम्बम् इदम् कृत्वा निरालम्बो भविष्यति

सर्व आलम्ब विनिर्मुक्तम् निष्कलं ज्ञानम् उच्यते

चक्राणि नाडयः पद्म देवता बीज मण्डलम्

सदा अभिभूतये चित्तं निद्रया स्मरण आदिना

निर्ममः करुणा उपेतः सर्व भूत अभय प्रदः

स गुरुः सर्व देवाः च स योगी स तपोधनः

निरञ्जनं निष्प्रतिमं निरीशम् अ दृश्यम् अ ग्राह्यम् अ चिन्त्य रूपम्

सर्व आकारम् निराकारं स्व संवेद्यम् विराजते

ईशो अहम् एव अस्य चराचरस्य पिता च माता च पितामहः च

मुक्ति बीजम् तत् आख्यातम् पर योग प्रवर्तकम्

भावान् एतान् परित्यज्य स्वभावं भावयेत् बुधः

अतो हि निर्भयो विद्वान् निःशङ्को विगत स्पृहः

समयाचार निःशेषान् कृत्य जातम् तु बन्धनम्

ध्यानं समास्थाय पदं चतुर्थं ध्यायन्ति माम् एव विमुक्ति कामाः

सर्व तत्त्व आदि असंभिन्नम् देहाद् भिन्नं तथा एव च

निराश्रयं सदा चित्तं सर्व आलम्बन वर्जितम्

यत् ज्ञानम् जायते स्पष्टं तत् अभ्यास परः भवेत्
प्रतिह्रियमाणं साम अवसीदति इति आहुः कुरवः

सामन्न् उ ह एव एतत् साम अभिगीयते
चलनायां नीलः

त्रीणि श्रोत्रियस्य
अपाम् का गतिः इति

सः ह प्रवाहणः जैवलिः उवाच भगवन्तौ अग्रे वदताम् ब्राह्मणयोः वदतोः वाचम् श्रोष्यामि इति

अयम् लोकः इति ह उवाच

अमुष्य लोकस्य का गतिः इति

तम् ह प्रवाहणः जैवलिः उवाच अन्तवत् वै किल ते शालावत्यैः साम् यः तु एतर्हि ब्रूयात् मूर्धा ते विपतिष्यति इति मूर्धा ते विपतेत् इति
यजमानो मैत्रावरुणाय दण्डं प्रयच्छति
विपर्यासेन वर्तन्ते स्थानेषु अन्येषु तद्विधाः

यस्मिन् च दूते ब्रुवति वाक्यम् आतुर संश्रयम्

उत्पद्यन्ते अशुभानि एव प्रति कर्म प्रवृत्तिषु

तत् समासेन वक्ष्यामः पर्याय अन्तरम् आश्रितम्

मत्स्य अज द्विज शङ्खानाम् प्रियङ्गूनां घृतस्य च

शृण्वता च न गन्तव्यं तद् आगारम् विपश्चिता

दूतैः औत्पातिकैः भावैः पथ्य आतुर कुल आश्रयैः

आरोग्यात् बलम् आयुः च सुखं च लभते महत्

अन्नं व्यापद्यते ऽत्यर्थं ज्योतिः च एव उपशाम्यति

सतत स्पन्दनाः देशाः शरीरे ये ऽभिलक्षिताः

न सिध्यति औषधम् यस्य न अस्ति तस्य चिकित्सितम्

यानि च अपि उपपद्यन्ते तेषां वीर्यं न सिध्यति

इति एतानि अप्रशस्तानि सर्वाणि आहुः मनीषिणः

आर्द्रेषु सर्व गात्रेषु सो अर्ध मासम् न जीवति

व्यसनं दर्शनं च अपि मृत व्यसनिनाम् तथा

प्रकृतिः हीयते ऽत्यर्थं विकृतिः च अभिवर्धते

पश्येत् निमित्तम् अशुभम् तं च न अनुव्रजेत् भिषज्
विवृद्ध विज्ञान बलः न्यपाद् वायुं सह अम्भसा

सप्तमो मुख्य सर्गः तु षड्विधस् तस्थुषां च यः

षड् इमे प्राकृताः सर्गा वैकृतान् अपि मे शृणु

सर्गो नवविधस् तस्य प्राकृतो वैकृतस् तु यः

देव सर्गः च अष्टविधः विबुधाः पितरो ऽसुराः

गौर् अजो महिषः कृष्णः सूकरो गवयो रुरुः

मैत्रेय उवाच

सिंहः कपिर् गजः कूर्मो गोधा च मकर आदयः

तिरश्चाम् अष्टमः सर्गः सो ऽष्टाविंशद्विधो मतः

रजो ऽधिकाः कर्म परः दुःखे च सुख मानिनः
मया उक्तम् चक्रवर्ति त्वम् यैश् चिह्नैर् अवगम्यते

जीवयिष्यति जानीयात् स्वामिनं तं भवान् इति

ततः प्रस्थापयामि स्म विचेतुं परिवारकान्

ताभ्यां हि परतन्त्राभ्यां भूषण आदि इदम् उज्झितम्

इयं विजृम्भमाणाया मग्न अग्र चरणा मही

तेन उक्तम् चक्रवर्ती यः स च अपि अन्विष्यताम् इति

न अति दूरम् अतिक्रम्य क्वचित् तुङ्ग तरौ वने

तथा हि चरण आक्रान्ति नतम् अद्य अपि शाद्वलम्

सरोज पत्त्रम् करजैश् छेत्तुम् गोमुखः

दृष्ट्वा तानि धिया मह्यम् आचष्टां भगवान् इति

जीवितः केन बद्धो ऽहम् इत्य् अथ अहम् तम् उक्तवान्

अपसृत्य ततश् छायाम् आश्रयामि स्म शाखिनः

अङ्गाद् अङ्गान् मदीयात् तु वृथा जातो भवान् इति

अस्ति प्रालेयशैलस्य मनस् नयन हारिणि

यच् च शेषम् अशेषं तत् कथितं गोमुखेन वः

को हि विद्याधरैर् बद्धम् अविद्याधर सैन्यपः

येन तेन आत्म रक्षा अर्थम् मद् विद्या गृह्यताम् इति

निम्नेन सलिलं याति पुलिनं सिकता स्थलम्

जीवयित्वा अभ्यनुज्ञेयः मा स्म पश्यत् स माम् इति

तत्र एकदा विचरता मया उपवन चारिणी
तद् अनेन सर्वेण प्रायश्चित्तिं कुरुते

स विद्याद् उप मा देवाः प्राभूवन् प्रजातिर् मे भूयस्य् अभूच् छ्रेयान् भविष्यामि इति तथा ह एव स्यात्

पुरुषाद् रेतः स्कन्दति पशुभ्यः
बाह्यतो लुब्धक श्व गणिनः स तूर्य अग्नयः गूढाः च आरक्षाः

वणिजो रूपाजीवाः च अनु महापथम्

विवाद सौरिक समाज द्यूत वारणम् च कारयेत् मुद्रा रक्षणम् च

प्रथमे पुरस्तान् मन्त्रि पुरोहितौ दक्षिणतः कोष्ठागारं महानसं च वामतः कुप्य आयुध आगारम्
गोपनीयः प्रयत्नेन वेधो ऽयं योगि पुंगवैः

शक्ति प्रबोधाय चिर जीवनाय वज्रोली मुद्राम् मुनयो वदन्ति

न मृत्युर् जायते तस्य प्रलये न अवसीदति

ब्रह्म हा भ्रूण हा च एव सुरा पः गुरु तल्प गः

उड्डीयाने समभ्यस्ते मुक्तिः स्वाभाविकी भवेत्

प्रसादाद् अस्य बन्धस्य साधयेत् सर्व वाञ्छितम्

पञ्चविंशति मुद्राः च सिद्धि दाः इह योगिनाम्

तस्माद् अभ्यसनं कार्यं योगिभिः सिद्धि काङ्क्षिभिः

इयं तु शाम्भवी मुद्रा गुप्ता कुलवधूर् इव

मूलबन्ध महाबन्धौ महावेधं विना तथा

भ्रुवोर् मध्ये गता दृष्टिर् मुद्रा भवति खेचरी

ऊर्ध्वं च योजयेत् सूर्यं चन्द्रं च अध आनयेत्

तस्य विग्रहसिद्धिः स्याद् रोगाणां संक्षयो भवेत्

काकीमुद्रा परा मुद्रा सर्व तन्त्रेषु गोपिता

वलितं पलितं च एव जरां मृत्युं निवारयेत्

जालंधर महामुद्रा मृत्योश् च क्षय कारिणी

पायु मूलम् वाम गुल्फे संपीड्य दृढ यत्नात्

कण्ठ संकोचनम् कृत्वा भ्रुवोर् मध्ये निरीक्षयेत्

विपरीतकरणी योनिर् वज्रोली शक्तिचालनी

एतद् मुद्रा प्रसादेन स जीवति न मृत्यु भाज्

प्राणं तत्र विनीय पञ्च घटिकाः चित्त अन्वितम् धारयेद् एषा खे गमनं करोति यमिनां स्याद् वायवी धारणा

काक चञ्चु वत् आस्येन पिबेद् वायुं शनैः शनैः
ताजक् प्रधन्वति

अर्केण एव एनम् अर्काद् अधि निरवयजते

अमुत एव अर्वाञ्चम् रुद्रम् अवयजते

अथ जानु दघ्ने
अथ अध्वर्युः प्रदक्षिणम् आवृत्य प्रत्यङ्ङ् आद्रुत्य पत्नीः संयाज्य प्राङ् एत्य ध्रुवाम् आप्याय्य षड् ऋग्मियाणि जुहोति धाता रातिः सविता इदम् जुषन्ताम् इति
ऊर्जस्वती पयस्वती पृथिव्यां निमिता मिता

वधूम् इव त्वा शाले यत्रकामं भरामसि

संदंशानां पलदानां परिष्वञ्जल्यस्य च

विजावति प्रजावति वि ते पाशांश् चृतामसि

उपमितां प्रतिमिताम् अथ उ परिमिताम् उत

यद् अन्तरिक्षं रजसो विमानं तत् कृण्वे ऽहम् उदरं शेवधिभ्यः
अश्वत्थं भास्करं गङ्गां प्रणम्य एकत्र वाग्यतः

आदित्य लोकम् आप्नोति धामव्रतम् इदम् स्मृतम्

यक्ष आधिपत्यम् आप्नोति सुखव्रतम् इदम् स्मृतम्

राजा भवति कल्प अन्ते धृतिव्रतम् इदम् स्मृतम्

एतद् विश्वव्रतं नाम महापातक नाशनम्

गो वस्त्र काञ्चनैः विप्रान् पूजयेत् शक्तितस् नरः

एतत् रुद्रव्रतम् नाम पाप शोक विनाशनम्

पक्ष उपवासी यो दद्यात् विप्राय कपिला द्वयम्

वर्जयेत् चैत्र मासे च यः च गन्ध अनुलेपनम्

भूत्वा विषादे कल्पं स्थित्वा राजा भवेत् इह

परमं पदं प्राप्नोति विष्णुव्रतम् इदम् स्मृतम्

हैमं पल द्वयात् ऊर्ध्वम् रथम् अश्व युग अन्वितम्

मास उपवासी यो दद्यात् धेनुम् विप्राय शोभनाम्

वृक्षं हिरण्मयं दद्यात् सः अश्वमेध फलम् लभेत्

घृतव्रतम् इदम् प्राहुः ब्रह्म लोक फल प्रदम्
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयम् उदीरयेत्

परिमार्ष्टि रजस् दिग्धम् स्तनौ दातुम् इव उद्यता

श्रावितः कर्ण वृत्तान्तम् स मात्रा गूढ सम्भवम्

धर्म नित्याः कृत धियः ते धर्मेण क्षताः ते

एष शल्यो हतः संख्ये रिपु शल्य पराक्रमः

इन्द्रसेन मुखाः सूताः संजयो विदुरः तथा

पाण्डवा भ्रातरं स्मृत्वा कालुष्यं तेषु मा कृथाः

क्रव्याद पक्षि वातेन सो अयम् अद्य अपि वीज्यते

भगवान् अथ च अभ्येत्य पाराशर्यो व्यलोकयत्

माल्यैः वस्त्रैः अलंकारैर् भूषिताः ते महा रथाः

पश्य द्रोणस्य समरे वह्नेः शान्त _ यथा

पश्य जामातरं कृष्ण हतं मम जयद्रथम्

लोकपाले त्वयि दिवं याते नन्दन कौतुकात्

इतः सु दक्षिणस्य एताः प्रियाः काम्बोज भूपतेः

आयासाय प्रयासो ऽयं शोक व्यसन सम्भवः
वैष्णवस् त्रि कपालः

त्वाष्ट्रो ऽष्टाकपालः

हिरण्यं दक्षिणा

आग्नेयो ऽष्टाकपालः

सारस्वतश् चरुः
विकेशः च विशोकः च विशापः शापनाशनः

पुरुषाय पुराणाय विष्णवे कूर्म रूपिणे

उतथ्यो वामदेवः च महाकायो महानिलः

कुणिः च कुणिबाहुः च कुशरीरः कुनेत्रकः

सुधामा विरजाः च एव शङ्खपात्रज एव च
तिग्मम् अनीकम् विदितं सहस्वन् मारुतं शर्धः पृतनासु उग्रम्

पयो धेनूनां रसम् ओषधीनां जवम् अर्वतां कवयो य इन्वथ
शीलं कुलं न एव न च एव विद्या ज्ञानं गुणा न एव न बीज शुद्धिः

यत् मुहूर्ते क्षणे वा अपि तत् तथा न तत् अन्यथा

बन्ध स्थः ऽपि तिष्ठेत् च न तु राज्ये खलैः सह

न क्रुद्धः परुषं ब्रूयात् एतत् साधोः तु लक्षणम्

तथा वित्तम् उपादाय राजा कुर्वीत सञ्चयम्

अव्यक्त आदीनि भूतानि व्यक्त मध्यानि शौनक

काले श्रुत्वा हितं वाक्यं न कश्चिद् परितुष्यति

स अवशेषाणि कार्याणि युज्यते

भाग्यानि पूर्वं तपसा अर्जितानि काले फलन्ति अस्य यथा एव वृक्षाः

पुरा कृतानि कर्माणि हि अग्रे धावन्ति धावतः

आत्मनो पश्यन् अपि न पश्यति
तेजोध्यानं श्रुतं चण्ड सूक्ष्मध्यानं वदाम्य् अहम्

तद् मध्ये कर्णिकायां तु अकथ आदि रेखा त्रयम्

आत्मना सह योगेन नेत्र रन्ध्रात् विनिर्गता

ध्यायेज् ज्वाला आवलि युक्तम् तेजोध्यानं तद् एव हि

तत्र उपरि हंस युग्मम् पादुका तत्र वर्तते

स्थूलध्यानाच् छतगुणं तेजोध्यानं प्रचक्षते

यस्य देवस्य यद् रूपं यथा भूषण वाहनम्
उत्कर्षं च अपकर्षम् च मनुष्येष्व् इह जन्मतः

वध्य वासांसि गृह्णीयुः शय्याश् च आभरणानि च

धनिनं वा अपि उपाराध्य वैश्यं शूद्रो जिजीविषेत्

पित्र्यं वा भजते शीलं मातुर् वा उभयम् एव वा

इदं तु वृत्ति वैकल्यात् त्यजतो धर्म नैपुण्यम्

अबीजकम् अपि क्षेत्रं केवलं स्थण्डिलं भवेत्

सद्यः पतति मांसेन लाक्षया लवणेन च

प्रातिलोम्येन जायन्ते शूद्राद् अपसदास् त्रयः

भोजन अभ्यञ्जनात् दानाद् यद् अन्यत् कुरुते तिलैः

तपस् बीज प्रभावैः तु ते गच्छन्ति युगे युगे

स्वर्ग अर्थम् उभयार्थं वा विप्रान् आराधयेत् तु सः

यान् सम्यग् अनुतिष्ठन्तो व्रजन्ति परमां गतिम्

प्रतिग्रहाद् याजनाद् वा तथा एव अध्यापनात् अपि

धिग्वणानां चर्मकार्यं वेणानां भाण्ड वादनम्

सर्व वर्णेषु तुल्यासु पत्नीष्व् अक्षतयोनिषु

धर्म ईप्सवः तु धर्म ज्ञाः सतां वृत्तम् अनुष्ठिताः

संकरे जातयस् त्व् एताः पितृ मातृ प्रदर्शिताः

निषादो मार्गवं सूते दासं नौकर्म जीविनम्

न अस्य अधिकारः धर्मे ऽस्ति न धर्मात् प्रतिषेधनम्

ब्राह्मणाद् वैश्य कन्यायाम् अम्बष्ठो नाम जायते

अश्रेयान् श्रेयसीं जातिं गच्छत्य् सप्तमाद् युगात्

क्षत्तृ वैदेहकौ तद्वत् प्रातिलोम्ये ऽपि जन्मनि

प्रच्छन्ना वा प्रकाशा वा वेदितव्याः स्व कर्मभिः

क्षत्रियाज् जातम् एवं तु विद्याद् वैश्यात् तथा एव च

पुक्कस्यां जायते पापः सदा सत् जन गर्हितः

वैशेष्यात् प्रकृति श्रैष्ठ्यात् नियमस्य च धारणात्

कारावरो निषादात् तु चर्मकारः प्रसूयते
तया मृधो ऽपहते

वज्रम् एव भ्रातृव्याय प्रहरति
न ददौ तद् अनौचित्य भयेन न तु तृष्णया

यतः प्रभृति गर्भो ऽयम् आर्य पुत्र धृतो मया

तत्र सर्व महान् एको यो ऽस्ति न्यग्रोध पादपः

वत्स राजम् प्रतीहार मुख्यः ऽकस्माद् व्यजिज्ञपत्

ततः सुर कृत् आरम्भ जनित अभ्यधिक आदरम्

तं घातयितुम् इच्छन्ती सर्वं मिथ्या ब्रवीति तत्

यौगन्धरायणस्य एव मरुभूतिर् इति श्रुतः

कामदेव अवतारः ऽयं राजञ् जातः तव आत्मजः

इति अकापर संज्ञस्य पुत्रो ऽजायत गोमुखः

तद् मूलात् खन्यमानात् त्वं स्वैरं निधिम् अवाप्स्यसि

आगता देव विज्ञप्त्यै का अपि स्त्री बान्धवैर् वृता

वसन्तकस्य अपि उत्पेदे तनयो ऽथ तपन्तकः

पुत्रि गर्भ कृते चिन्ता न कार्या काचन त्वया

तद् मध्यात् लप्स्यसे च एकम् नभः खण्डम् इव च्युतम्

तानि स्खलन्ति ददतो वदतः च तस्य दृष्ट्वा निशम्य च पदानि पिता तुतोष

अध्यास्त सा च तत् चित्रम् पुत्रिणीभिः परिष्कृतम्

तथा अपि साक्षि वचनात् कार्यं देव यथोचितम्

कोषाद् ऋते न तत्रत्यो कश्चन रिक्त ताम्
संपरेतम् अयः कूटैः छिन्दन्ति उत्थित मन्यवः

पश्यतां राज पुत्राणाम् तत्र एव अन्तर्दधे हरः

यदृच्छया आगताम् तत्र ददर्श प्रमदा उत्तमाम्

न वयं सम्यक् कर्तारं पुरुष ऋषभ

न जानामि महाभाग परं कर्म अपविद्ध धीः

न वृणीत प्रियं प्राप्तं मादृशी त्वादृशं पतिम्

लोका विशोका विरजा यान् न केवलिनो विदुः

अवधूत सखः ताभ्याम् विषयं याति सौरभम्

न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसार वर्त्मसु

गुप्तां प्रतीहारेण सर्वतः
अनन्य मानसः वह्निं जुहुयात् संयत इन्द्रियः

अन्तर् चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः

प्राणायाम त्रयम् कृत्वा ध्यायेत् संध्याम् इति श्रुतिः

विविधानि पवित्राणि गुह्य विद्याः तथा एव च

ततः संमार्जनं कुर्यात् आपोहिष्ठा

नमो नमः ते रुद्राय त्वा अहम् शरणं गतः

त्वम् एव ब्रह्म परमम् अपः ज्योती रसो ऽमृतम्

यथा अश्वमेधः क्रतु राज् सर्व पाप अपनोदनः

वेद तत्त्व अर्थ विद्वसे द्विजाय एव उपपादयेत्

पवित्र पाणिः पूत आत्मा शुक्ल अम्बर धर उत्तरः

सावित्रीं वा जपेद् विद्वान् तथा च एव अघमर्षणम्

भूत यज्ञः तु अयम् नित्यं सायं प्रातर् विधीयते

वेद अभ्यासः ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञ क्रिया क्षमा

उग्राय सर्व भक्ताय त्वां प्रपद्ये सदा एव हि

यदि स्यात् तर्पणात् अर्वाक् ब्रह्मयज्ञः कृतो न हि

अ कृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमाः

एतद् वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवम् अनुत्तमम्

अम्बिकापतये ते उमायाः पतये नमः

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्म कार्ये द्विजोत्तमः

तद् आत्मा तद् मनाः शान्तः तत् विष्णोः इति मन्त्रतः

मन्त्रेण प्रणवेन अथवा पुनः

तत् विष्णोः इति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु

राक्षसं तत् भवेत् सर्वं न अमुत्र इह फल प्रदम्

ध्यायीत देवम् ईशानम् व्योम मध्य गतम् शिवम्

प्रदद्याद् वा अथ पुष्पाणि सूक्तेन पौरुषेण तु

स्फाटिक इन्द्राक्ष रुद्राक्षैः पुत्रजीव समुद्भवैः

तिलोदकैः पितॄन् भक्त्या स्व सूत्र उक्त विधानात्

ऐश्वरी तु परा शक्तिस् तत्त्व त्रय समुद्भवा

देवेभ्यः तु हुतात् अन्नात् शेषात् भूत बलिम् हरेत्
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानम् उच्यते

प्रदद्याद् ब्राह्मणेभ्यः तु मुदा युक्तः सदा भवेत्

च तरति छत्त्र उपानह् प्रदः नरः

स तेन कर्मणा पापी दहत्य् सप्तमं कुलम्

गृहस्थाय अन्न दानेन फलं प्राप्नोति मानवः

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन तत् तत् फलम् अभीप्सता

ब्रह्मना अभिहितम् पूर्वम् ऋषीणाम् ब्रह्म वादिनाम्

ददाति विद्यां विधिना ब्रह्म लोके महीयते

तत् तत् गुणवते देयं तत् एव अक्षयम् इच्छता

तर्पयेत् उद पात्रैः तु ब्रह्म हत्याम् व्यपोहति

यः तु दुर्भिक्ष वेलायाम् अन्नाद्यम् न प्रयच्छति

धन लोभे प्रसक्तः तु ब्राह्मण्यात् एव हीयते

एषा तिथिर् स्याद् द्वादशी शुक्ल पक्षके

तद् वै वित्तम् अहम् मन्ये शेषं कस्य अपि रक्षति

ब्रह्मवर्चस कामः तु ब्रह्माणं ब्रह्म कामुकः

स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

यत् तु पाप उपशान्ति अर्थम् दीयते विदुषां करे
एक स्थान आसन रतिः शयनं विधि वर्जितम्

शीतमेही सु बहुशस् मधुरं भृश शीतलम्

लाला तन्तु युतम् मूत्रं लालामेहेन पिच्छिलम्

साध्या न ते पित्त कृताः तु याप्याः साध्यास् तु मेदो यदि न अति दुष्टम्
यम् आहुः अग्नि कर्तारम् सर्व प्रभवम् ईश्वरम्

ववौ प्रव्यथयन् दैत्यान् प्रतिलोमम् सतोयदः

विचित्र पत्त्र वसनम् धातुमन्तम् इव अचलम्

यं वदन्ति उत्तमम् भूतं यं वदन्ति अशरीरिणम्

युक्तो हय सहस्रेण मनस् मारुत रंहसा

युगान्त कृष्णवर्त्म आभः विश्वस्य जगतः प्रभुः

पवन अधिक सम्पातम् गगन क्षोभणम् खगम्

पाण्डुर उद्धूत वसनः प्रवाल रुचिर अङ्गदः

पवन आविद्ध निर्घोषम् संप्रदीप्त हुताशनम्

शिखिनं बलिनं च एव तप्त कुण्डल भूषणम्
स वृषः कक्षयोर् दृष्टिं प्रणिधाय धृत आननः

साधु साध्व् इति भूतानि तत् कर्म अस्य अभितुष्टुवुः

शकृत् मूत्र उपलिप्त अङ्गः गवाम् उद्वेजनो भृशम्

प्रदोष अर्धे कदाचित् तु कृष्णे रति परायणे
नन्दिकेश्वर उवाच

आग्नेयः परिणामो यो विग्रहेषु शरीरिणाम्

संजीवनस्य लोकानां भवस्य परमात्मनः

समस्त भुवन व्यापी भर्ता सर्व शरीरिणाम्

निग्रहः चेद् कृतो लोके देहिनो यस्य कस्यचित्

शरीरिणां शरीरेषु कठिनं कोङ्कण आदि वत्

ज्ञेयं च तत्त्व विद्भिः वै सर्व वेद अर्थ पारगैः

विश्वम्भर आत्मनः तस्य शर्वस्य परमेष्ठिनः

वायव्यः परिणामो यः शरीरेषु शरीरिणाम्

विकेशी कथ्यते पत्नी तनयो ऽङ्गारकः स्मृतः

भव इति उच्यते देवो भगवान् वेद वादिभिः
नियत आत्मा हविष्यस्य यतिचान्द्रायणं चरेत्

शुक्ल कृष्ण कृतात् पापान् मुच्यते अब्दस्य पर्वभिः

अमावास्यां निराहारः पौर्णमास्यां तिल अशनः

अथ चेत् त्वरते कर्तुं दिवसं मारुताशनः
इति अपरुद्ध वृत्तम्

पुरुष धिष्ठितः च स विशेषम् आदेशम् अनुतिष्ठेत्

बन्ध वध भयात् वा यः सामन्तो न्याय वृत्तिः धार्मिकः सत्य वाच् अविसंवादकः प्रतिग्रहीता मानयिता च अभिपन्नानाम् तम् आश्रयेत