tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पक्व उदुम्बर संकाशः पित्ताद् दाह ऊष्म पाकवान्

वात पूर्ण दृति स्पर्शः रूक्षो वाताद् अहेतु रुज्

निरुणद्धि आर्तवम् योन्यां प्रतिमासम् अवस्थितम्

पाकं चिरेण भजते न एव वा विद्रधिः पुनः

प्रपीड्य धमनीर् वृद्धिं करोति फलकोशयोः

पिण्डित त्वात् अमूर्तो ऽपि मूर्त त्वम् इव संश्रितः

सूतानां गर्भिणीनां वा सम्भवेत् श्वयथुः घनः

शुद्धो वा आशु विदाहीनि भजते स्यन्दनानि वा
अथ अनन्तरम् रसः रसेन्द्रो यदा वक्ष्यमाणैः श्वेत आदिभिः रागैः रज्यते तदा निज कर्मे वर्णं स्वकीयम् एव स्वाभाविकं रूपं न जहाति न त्यजति पुनर् तैः एव रागैः निर्णिक्तो रक्तः सन् रञ्जनं कुरुते राग दायी भवति इति

तथा नो रक्तो न रञ्जनं कुरुते अ विद्यमान त्वात् निषेधः
मनसे चेतसे धिय आकूतय उत चित्तये
तेन इन्द्रम् प्रीणाति

स सुगोपातमो जन इति

त्वष्टारं सोम पीतये इति
विना पुरुषकारेण फलं पश्यत शाखिनाम्

भूतार्थ अपह्नवात् अस्याः क्रियते च अभिधा यथा

अधिकारात् अपेतस्य वस्तुनः अन्यस्य या स्तुतिः

गुण क्रियाभ्याम् नाम्ना च श्लिष्टं तत् अभिधीयते

शत अंशेन अपि भवता किं तयोः सदृशं कृतम्

छायावन्तो गत व्यालाः स्वारोहाः फल दायिनः

द्वि प्रकारम् उदात्तम् च भेदैः श्लिष्टम् अपि त्रिभिः

अपह्नुतिः अभीष्टा च किंचिद् अन्तर्गतोपमा

हिम पात आविल दिशः गाढ आलिङ्गन हेतवः
द्विप इन्द्र जीमूत वराह शङ्ख मत्स्य अहि शुक्ति उद्भव वेणु जानि

शुक्त्युद्भवं न अति निकृष्ट वर्णम् प्रमाण संस्थान गुण प्रभाभिः

हीनो अपि यः तत् लभते कदाचिद् विपाक योगात् महतः शुभस्य

तत् योजनानाम् परितः सहस्रं सर्वान् अनर्थान् विमुखीकरोति

अर्ध अधिकौ द्वौ वहतो ऽस्य मूल्यं त्रिभिः शतैः अपि अधिकम् सहस्रम्

न अभ्येति मेघ प्रभवम् धरित्रीं तत् विबुधाः हरन्ति

अक्रेतुर् अपि आवहति प्रमोदं यत् मौक्तिकम् तत् गुणवत् प्रदिष्टम्
न अञ्चेः पूजायाम्

घु असोः ए त् हौ अभ्यास लोपः च

न संयोगाद् व म् अन्तात्

ज्वर त्वर स्रिवि अवि मवाम् उपधायाश् च

प्रिय स्थिर स्फिर उरु बहुल गुरु वृद्ध तृप्र दीर्घ वृन्दारकाणाम् प्र स्थ स्फ वर् बंहि गर् वर्षि त्रप् द्राघि वृन्दाः

अन्

उ तः च प्रत्ययाद् अ संयोग पूर्वात्

अचः

अ ṅ इतः च

एर् अनेक अ चः अ संयोग पूर्वस्य

न क्तिचि दीर्घश् च

विभाषा ङि श्योः

क्यस्य विभाषा

असिद्ध वत् अत्र आ भात्

वा ऽन्यस्य संयोग आदेः

विभाषा आपः

दीङो युड् अ चि क् ṅ इति

इ त् दरिद्रस्य

ब्राह्मो अ जातौ

आड् अ च् आदीनाम्
त्रैलोक्य चारिणी सा त्वं भुवि सत्य उपयाचिता

वैशंपायन उवाच

कान्तारेष्व् अवसन्नानां मग्नानां च महा अर्णवे

अमर प्रतिमाः युद्धे पुत्रा वै कालनेमिनः

वसाना मेचकं क्षौमं पीतेन उत्तर वाससा

षड्गर्भाः संयताः सन्ति जल गर्भ गृहे शयाः

प्राणेश्वरांश् च निष्कृष्य निद्रायै प्रददौ तदा

प्रसादं ते करिष्यामि मद् प्रसाद समम् भुवि
तस्मात् पशवो वज्रेण विधृताः

पशुमान् भवति

अ परिमित्य शर्करास् सिकता व्यूहेद् यं कामयेत अपशुः स्याद् इति

परिगृहीतम् एव अस्मै रेतस् सिञ्चति

रूपेण एव वैश्वानरम् अवरुन्द्धे

तस्मात् स्थेयान् अस्थेयसो न आदत्ते

ऊन अतिरिक्ताः मिथुनाः प्रजात्यै
ज्ञानं च भागवतम् आत्म स तत्त्व दीपम् यत् वासुदेव शरणाः विदुः अञ्जसा एव

ऊचे यया आत्म शमलम् गुण सङ्ग पङ्कम् अस्मिन् विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे

ज्यायान् गुणैः अवरजः अपि अदितेः सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यत् अथ अधियज्ञः

यर्हि आलयेषु अपि सतां न हरेः कथाः स्युः पाषण्डिनो द्विज जनाः वृषला नृदेवाः

दूरे सुहृद् मथित रोष सु शोण दृष्ट्या तातप्यमान मकर उरग नक्र चक्रः

तद् शुद्धये अति विष वीर्य विलोल जिह्वम् उच्चाटयिष्यत् उरगम् विहरन् ह्रदिन्याम्

उद्दीपित स्मर रुजाम् व्रज भृत् वधूनाम् हर्तुः हरिष्यति शिरो धनद अनुगस्य

त्रात्वा अर्थितः जगति पुत्र पदम् च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन

दृष्ट्वा आत्मनः भगवतो नियमौ अलोपम् देव्यः तु अनङ्ग पृतनाः घटितुं न शेकुः

नन्दं च मोक्ष्यति भयात् वरुणस्य पाशात् गोपान् बिलेषु पिहितान् मय सूनुना च

वक्षः स्थल स्पर्श रुग्ण महा इन्द्र वाह दन्तैः विडम्बित ककुभ् जुषः ऊढ हासम्

अन्ये च शाल्व कुज बल्वल दन्तवक्र सप्त उक्ष शम्बर विदूरथ रुक्मि मुख्याः
लिम्पेत् सर्षप वार्त्ताक मूलाभ्याम्

काकादनी लाङ्गलिका नहिका उत्तुण्डिकी फलैः

जलौकसो हिमं सर्वं कफ जे वातिको विधिः

तथा अपि अपक्वम् छित्त्वा एनम् स्थिते रक्ते ऽग्निना दहेत्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

शीलयेत् कफ मेदस् घ्नम् धूम गण्डूष नावनम्

उपनाहो अनिल हरैः वस्ति कर्म सिराव्यधः

अनेन माला गण्डानां चिर जा पूय वाहिनी

प्रस्थं करञ्ज तैलस्य निर्गुण्डी स्वरस आढके
कति वा सिद्धयो ब्रूहि योगिनां सिद्धि दः भवान्

श्री भगवन्त् उवाच

सिद्धयो ऽष्टादश प्रोक्ता धारणा योग पारगैः

अग्नि आदिभिः न मुनेर् योग मयम् वपुः

मद् विभूतीः अभिध्यायन् श्रीवत्स अस्त्र विभूषिताः

नारायणे तुरीय आख्ये भगवत् शब्द शब्दिते

तस्य त्रैकालिकी बुद्धिर् जन्म मृत्यु उपबृंहिता
तथा अपि नाथमानस्य नाथ नाथय नाथितम्

प्रविष्टानि अप्रविष्टानि तथा तेषु न तेषु अहम्

सर्व भूत मयः विश्वं ससर्ज इदम् स पूर्ववत्

महा भागवतः राजन् पितरं पर्यतोषयत्

अतप्यत स्म अखिल लोक तापनम् तपः तपीयान् तपताम् समाहितः

भगवन् सर्व भूतानाम् अध्यक्षो ऽवस्थितो गुहाम्

पश्चात् अहम् यत् एतत् च यो ऽवशिष्येत सो अस्मि अहम्

श्री शुकः उवाच
यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेय फलम् लभेत्

दक्षिणं मानसं गत्वा मौनी पिण्ड आदि कारयेत्

गो प्रचार समीप स्थाः आब्रह्म ब्रह्म कल्पिताः

अवीचिं नरकं प्राप्तौ मुक्तौ जातौ च पिण्डद

स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहम्

ब्रह्मा उवाच

येषां दाहो न क्रिया च ये अग्नि दग्धाः तथा अपरे

पिण्डान् दद्यात् पितॄणाम् च सकलं तारयेत् कुलम्

शमी पत्त्र प्रमाणेन पिण्डं दद्याद् गयाशिरे

त्रिस् वित्त पूर्णाम् पृथिवीं दत्त्वा यत् फलम् आप्नुयात्

ततो ग्राम अन्तरम् गत्वा श्राद्ध शेषस्य भोजनम्

प्रेत भावात् विमुक्तः स्यां स्वर्ग दः दातुः एव च

मुक्तीकृतास् ततः सर्वे व्रजामः स्वर्गम् उत्तमम्

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्

ऋण त्रय अपाकरणम् लभेत् दक्षिणमानसे
स उद्वीक्ष्य चिरं कालं स्निग्ध गम्भीरया गिरा

तद् पद्म कर्णिका मध्ये स्थापयामास च ईश्वरम्

वह्निः समीरणः च एव व्योम्नि तन्मात्र संयुतः

रुद्राय कथितं विप्रान् श्रावयेत् वा समाहितः

तदा धरा अम्भसि व्याप्ता हि अपः वह्नौ समीरणे

प्रजाः स्रष्टु मनाः तेपे तत उग्रं तपो महत्

तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः

अष्टमूर्तेः प्रसादेन विरिञ्चिः च सृजत् पुनर्

क्षितिः वायुः पुमान् अम्भः सुषिरं सर्वगं तथा

श्रुत्वा वचः ततस् तस्य स्वप्न भूतम् मनोगतम्

तथा अन्याः बहवः सृष्टास् तया नार्यः सहस्रशः

जहौ प्राणांश् च भगवान् क्रोध आविष्टः प्रजापतिः
तस्य एव दर्शनात् दुष्टाः मेघ विद्युत् दीप आदयः

ॐ क्ष्व नमः

ॐ क्षुं नमः

ध्यात्वा कृतान्तं च दहेत् छेदक अस्त्रेण वै जगत्

ह्रींकारः च शिवः शूले त्रि शाखे तु क्रमात् न्यसेत्
देवान् प्रति कृत आमर्षाः दैतेया न अति कोविदाः

मा अनुशोच यतः सर्वः स्व कृतम् विन्दते ऽवशः

अपोथयत् शिला पृष्ठे स्व अर्थ उन्मूलित सौहृदः

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां कंस आहूय मन्त्रिणः

एवम् एतत् महाभाग यथा वदसि देहिनाम्

आकर्ण्य भर्तुः गदितम् तम् ऊचुः देव शत्रवः

ननु अहम् ते हि अवरजा दीना हत सुता प्रभो

सा तद् हस्तात् समुत्पत्य सद्यो देवी अम्बरम् गता

यत्र क्व वा पूर्व शत्रुः मा हिंसीः कृपणान् वृथा
न अति अद्भुतम् इदम् नाथ तव आजीव्य अनुशासनम्

मैत्रेय उवाच

विदुर उवाच

कृष्ण अजिन धरः श्रीमान् कुश पाणिः कृत उचितः

अहो वयं हि अद्य पवित्र कीर्ते त्वया एव नाथेन मुकुन्द नाथाः

तेषाम् अहम् पाद सरोज रेणुम् आर्याः वहेय अधि किरीटम् आयुः

चारु चित्र पदम् श्लक्ष्णं मृष्टं गूढम् अ विक्लवम्

पूजितः पूजयामास तत्र तत्र महा यशाः
संधि वत् वा

ऐन्द्रं सह इति चमसस्य अ सत्रे
तस्य प्रिया ज्ञातयः सुकृतम् उपयन्ति

स आगच्छति विभु प्रमितम्

स प्राणः

स ब्रह्म अलङ्कारेण अलंकृतः विद्वान् ब्रह्म अभिप्रैति

बृहत् रथन्तरे सामनी पूर्वौ पादौ

इति

श्रोत्रेण इति
अतिक्रान्ते दश अहे तु त्रि रात्रम् अशुचिः भवेत्

मत्स्य गृह्यस्य यत् पापम् षष् मास अभ्यन्तरे भवेत्

अभुक्त राशि धान्यानाम् एक देशस्य दूषणे

दमः शमः सत्यम् अकल्मष त्वम् मौनं च भूतेषु अखिलेषु च आर्जवम्

त्रयोदश्यां जडां नारीं सर्व संकर कारिणीम्

ततस् तु अधीत शाखानाम् चतुर्भिः सर्व देहिनाम्

षोडशात् ततः स्त्रीणां मूत्र वत् शौचम् इष्यते

नियमेषु अप्रमत्तः तु यमेषु च सदा भवेत्

सूतिका शौच संयुक्तः शाव अशौच समन्वितः

एक अहम् तद् समम् ज्ञेयम् अ पूतम् यत् जलम् भवेत्

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन न संभाष्या रजस्वला

सर्व लोक उपकार अर्थम् शृणुध्वं प्रवदामि वः

चक्षुस् पूतम् चरेत् मार्गम् वस्त्र पूतम् जलं पिबेत्

अवाच्य वाचने च एव सहस्रात् शुद्धिः उच्यते

अवमानो ऽमृतं तत्र सत् मानः विषम् उच्यते

एतद् मार्गेण शुद्धेन दग्ध बीजः हि अकल्मषः

अघोर लक्षणम् मन्त्रं ततः शुद्धिम् अवाप्नुयात्

सप्त वर्षात् ततस् च अर्वाक् त्रि रात्रम् हि ततः परम्

द्वादश अब्दात् ततस् च अर्वाक् त्रि रात्रम् स्त्रीषु सुव्रताः

दश अहम् ब्राह्मणानां वै प्रथमे ऽहनि वा पितुः

योग ध्यान एक निष्ठाः च निर्लेपाः काञ्चनं यथा

यः तत्र अथ अप्रमत्तः स्यात् सः मुनिः न अवसीदति

श्रावयेत् वा यथान्यायं ब्राह्मणान् दग्ध किल्बिषान्

हैमम् अद्भिः शुभं पात्रं रौप्य पात्रम् द्विजोत्तमाः

यानम् अभ्यञ्जनम् नारी द्यूतं च एव अनुलेपनम्

ज्ञानाद् ध्यानं सङ्ग रागात् अपेतम् तस्मिन् प्राप्ते शाश्वतस्य उपलम्भः

सत्य पूतम् वदेत् वाक्यम् मनस् पूतम् समाचरेत्
मुखम् देवानाम् अग्निः

प्रजापतेः वै प्रजाः सिसृक्षमाणस्य तस्य तेजः यज्ञियम् अपाक्रामत्

सुदानवः वै मरुतः आरण्याः

तेजः एव ब्रह्म यजमाने दधाति

चतस्रः वै दिशः

वृष्णः निष्पद् असि प्राजापत्यम् इति अश्व शकानि व्याहरति

पशवः वै जगती

अ व्यथमानः पृथिव्याम् आशाः दिशः आपृण इति

यज्ञः वै वीरः नर्यः पङ्क्ति राधाः

अश्छाः

बृहस्पतिः एव भूत्वा प्रतितिष्ठति

त्रिस् हरति
वरुणः च अर्यमा च एव पश्चिमे तस्य

एते वाहा ग्रहाणां वै मया प्रोक्ता रथैः सह

वर्षाणि दृष्ट्वा जीवेत तावत् एव अधिकानि तु

एक एव भ्रमति एष मेरोः अन्तर मूर्धनि

सर्पते असौ कुमारो वै ऋजु वक्र अनुवक्र गः

गौर अश्वेन तु रौक्मेण स्यन्दनेन विसर्पति

तारा ग्रहानाम् वक्ष्यामि स्वर्भानोः तु रथं पुनः
ते ऽधराञ्च इति प्रप्लावयति

इन्द्र ऊतिभिः अग्ने जातान् यो न स्तायद् दिप्सति यो नः शपाद् इति वैद्युद्धतीः

शरं कद्विन्दु कोष्ठैः अनुनिर्वपति

नावि प्र एनान् नुदस्व काम इति मन्त्र उक्तम् शाखया प्रणुदति
न नृत्येत् अथवा गायेत् न वादित्राणि वादयेत्

अग्निना भस्मना च एव सलिलेन अवसेकात्

न च आत्मानम् प्रशंसेद् वा पर निन्दाम् च वर्जयेत्

न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेत् आत्मनः शिरः

न ईक्षेत उद्यन्तम् आदित्यम् शशिनं च अनिमित्तात्

ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देव अर्चन विधौ द्विजाः

न वीजयेद् वा वस्त्रेण न देवायतने स्वपेत्

न उच्छिष्टम् वा मधु घृतं न च कृष्णाजिनं हविः

कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः

न अवगाहेत् अपो नग्नो वह्निं न अतिव्रजेत् पदा

न वत्स तन्त्रीम् वितताम् अतिक्रामेत् क्वचिद् द्विजः

न गच्छेत् न पठेद् वा अपि न च एव स्व शिरः स्पृशेत्

ब्रह्म स्वम् वा न अपहरेत् आपदि अपि कदाचन

न पापं पापिनां ब्रूयाद् अ पापम् वा द्विजोत्तमाः

न शूद्र राज्ये निवसेत् न पाषण्ड जनैः वृते

परस्य अपहरन् जन्तुः नरकम् प्रतिपद्यते

न स्पृशेत् पाणिना उच्छिष्टः विप्रो गो ब्राह्मण अनलान्

विहित आचार हीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

न अस्थि भस्म कपालानि न केशान् न च कण्टकान्
जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति हुत्वा एताः आहुतीर् जुहोति पूर्णा पश्चाद् इमं मे वरुण तत् त्वा यामि त्वं नो ऽग्ने स त्वं नो अग्ने त्वम् अग्ने अयाश् च अग्ने ऽस्य् अनभिशस्तीश् च यद् अस्य कर्मणो ऽत्यरीरिचं प्रजापत इति उत्तमाम् हुत्वा गुरवे वरं ददाति

यस्य ते प्रथम वास्यम् हरामः तम् त्वा विश्वे अवन्तु देवाः

अथ अजिनम् उत्तरं परिधत्ते
भुक्त्वा च अ क्षार लवणम् आत्मना च विसर्जयेत्

कथयिष्यति विश्वात्मा वासुदेवो जगद्गुरुः

छिद्रेण जल सम्पूर्णम् अथ कृष्णाजिन स्थितः

सु अल्पेन तपसा देव भवेत् मोक्षः अथवा नृणाम्

त्वया कृतम् इदम् वीर त्वद् नाम आख्यम् भविष्यति

गन्धैः माल्यैः तथा धूपैः भक्ष्यैः नानाविधैः अपि

घृतेन अभ्यञ्जनम् कृत्वा तिलैः स्नानं समाचरेत्

पुरीं द्वारवतीं नाम साम्प्रतं या कुशस्थली

भार्याभिः वृष्णिभिः च एव भूभृद्भिर् भूरि दक्षिणैः

नमो देव्यै नमः शान्त्यै नमो लक्ष्म्यै नमः श्रियै

प्रवर्तकः अस्य धर्मस्य पाण्डु पुत्रः महा बलः

प्रीयताम् अत्र देवेशः केशवः क्लेश नाशनः
आनन्दं ब्रह्म तत् स्थानम् यस्मात् न आवर्तते मुनिः

दानम् अध्ययनम् यज्ञो धर्मः क्षत्रिय वैश्ययोः

कुम्भको निश्चल त्वात् च रेचनाद् रेचकः त्रिधा

तपसा कर्शितो ऽत्यर्थं यः तु ध्यान परः भवेत्

दण्डः तस्य कृषिः वैश्यस्य शस्यते

आनन्दम् ऐश्वरम् यस्मात् मुक्तः न आवर्तते नरः

नित्यं शुद्धं बुद्धम् उक्तम् सत्यम् आनन्दम् अद्वयम्

गान्धर्वं शूद्र जातीनाम् परिचारे च वर्तताम्

अग्नयो अतिथि शुश्रूषा यज्ञो दानं सुर अर्चनम्

यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहः

अहं मनस् बुद्धि महत् अहंकार आदि वर्जितम्
सर्वे मद्वतीभिर् यजन्ति

पञ्च उक्थानि माध्यंदिनस्य सवनस्य
सव्यं परिक्रामति

ग्रामात् पांसून्

एकादश्या नाभिं बध्नाति

दशम्या अलाबुना आचमयति
एतत् वै यज्ञस्य समृद्धम् यत् रूप समृद्धम् यत् कर्म क्रियमाणम् ऋच् अभिवदति

अहर् रात्रैः एव अस्मै एताम् आशिषम् आशास्ते

द्विषन्तम् एव अस्मै तत् पाप्मानम् भ्रातृव्यम् अपबाधते अधरम् पादयति

तासाम् त्रिस् प्रथमाम् अन्वाह त्रिस् उत्तमाम्

प्रजावन्तम् रयिम् अस्मे सम् इन्वतु इति आशिषम् एव आशास्ते

सोम याः ते मयोभुवः इति तृचम् सौम्यम् गायत्रम् अन्वाह सोमे राजनि प्रोह्यमाणे

सर्वे नन्दन्ति यशसा आगतेन इति अन्वाह

ताम् एनेन सनोति
यो वायुः प्राण एव स

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिः को ऽश्वश् श्वेतः किम् एकम् इति
भविष्यन्ति ह वा अतो ऽन्ये ब्राह्मणा लघु सम्भारतमाः

तं सामवेद एत्य उवाच अहम् अश्वं शमेयम् इति

एतद् वा आदित्यस्य पदं यद् भूमिः

स ह उवाच अशान्तः न्व् अयम् अश्व इति
नन्दिनी रङ्गपताका इन्द्रसेना च अपृथक् भूता

तथा अस्मे प्रतिविधाय तिष्ठत्सु राजा अपि विज्ञापित उदन्तः जात अनुतापः पारग्रामिकान् प्रयोगान् प्रायः प्रायुङ्क्त

श्रूयताम्

कथयत काः स्थ यूयम्

कथय तथ्यं केन इदम् अयथापूर्वम् आनन अरविन्दे ते एषु वासरेषु इति

सा उदञ्जलिः भर्तृ दारकैः भाग्यवत्यो वयम् याः त्वा एभिः एव चक्षुर्भिः अनघम् अद्राक्ष्म

उत्सव उत्तरम् च पश्चिमं विधि संस्कारम् अनुभवतु मे भगिनी पतिः इति चण्डाले तु मद् प्रतिषिद्ध सकल मन्त्र वादि प्रयासे संस्थिते कामपालो ऽपि काल दष्टः एव इति स्व भवन उपनयनम् अमुष्य स्व माहात्म्य प्रकाशनाय महीपतिः अन्वमंस्त

आकृष्य च तम् अहिम् इव अहि शत्रुः स्फुरन्तम् अमुना एव भित्ति रन्ध्र पथेन स्त्रैण संनिधिम् अनैषम्

अथ पितरौ प्रहृष्टतरौ तं निकृष्ट आशयम् निशम्य बन्धने नियम्य तस्या दारिकाया यथार्हेण कर्मणा मां पाणिम् अग्राहयेताम्

तस्य अस्मि द्वैमातुरः कनीयान् भ्राता अहम्

यः ते मातामहश् चण्डसिंहः तेन अस्याम् देव्यां लीलावत्यां चण्डघोषः कान्तिमती इति अपत्य द्वयम् उदपादि

आनीतः च पिता मे विविक्तायां भूमौ दर्भ शय्याम् अधिशाय्य स्थितो ऽभूत्
ईषत् अ कृता

कु गति प्र आदयः

तृच् अकाभ्याम् कर्तरि

अमा एव अव्ययेन

सप्तमी विशेषणे बहुव्रीहौ
मध्वा पृञ्चे नद्यः पर्वता गिरयो मधु
वेदि अन्तरे स्थित्वा उदङ् उत्तरवेदिं प्रोक्षति इन्द्रघोषः इति प्रतिमन्त्रं प्रतिदिशं यथालिङ्गम्

दक्षिणं प्रतिप्रस्थातुः

प्रियेण धाम्ना इति वा अ विशेष उपदेशात्

उपयमनीर् उपनिवपति

औपभृत आसादनम्
सकृद् दिवं जगतीं छन्दः

राष्ट्रम् एव भवति

आ त्वा अहार्षम् इत्य् आ ह्य् एनं हरति

चतुष्पादा हि पशवः

बहिष्टान् निर्बाधं कुर्यात्

ऊर्ग् वै मुञ्जाः

अस्माद् एव एनम् लोकान् निर्बाधते
तम् तन्वन्तम् कूर्म प्रकारम् करोति

अथ अनुपरिप्लावयति अद्भ्यः परि प्रजाताः स्थ सम् अद्भिः पृच्यध्वम् इति

प्रथयति उरु प्रथस्व उरु ते यज्ञपतिः प्रथताम् इति
स यः स्वर्गस्य लोकस्य अभिनेता स मा स्वर्गं लोकम् अभिनयाद् इति

प्राणान् एव तद् अभ्युत्क्रामन्तो यन्ति

प्रजापतिर् वै सप्तदशः
छद द्वंद्वे यस्य ध्वनति मथुरा वासि बटवः व्युदस्यन्ते साम स्वर कलितम् अन्योन्य कलहम्

विलज्जं मा रोदीर् इह सखि पुनर् यास्यति हरिस् ते अपाङ्ग क्रीडा निबिड परिचर्या ग्रहि लताम्

इति प्रेम उद्घाट संपुटित वचः भङ्गिः अखिलं त्वम् आवेद्य क्लिद्यत् मुख परिसरः लोचन जलैः

तरंगैः कुर्वाणा शमन भगिनी लाघवम् असौ नदीं कांचिद् गोष्ठे नयनजल पूरैः अजनयत्

चिराद् अस्याश् चित्तं परिचित कुटीर अवकलनात् अवस्थां तस्तार स्फुटम् अथ सुषुप्तेः प्रिय सखी

चिरं ध्यान आसक्ता निवसति सदा सौगत रतिः तथा अपि अस्याम् ह हो सदय हृदय त्वं न दयसे

मुरारे कालिन्दी सलिल चलत् इन्दीवर रुचे मुकुन्द श्री वृन्दावन मदन वृन्दारक मणे

प्रणेतव्यो नव्य स्तबक भर संवर्धित शुचः त्वया वृन्दा देव्याः परम विनयात् वन्दन विधिः

सदा कंसाराते भजसि यमिनां नेत्र पदवीम् इति व्यक्तं सज्जीभवति यमम् आलम्बितुम् अपि

भवान् द्रष्टा हेम उल्लिखित दशम स्कन्ध चरितैः लसत् भित्ति प्रान्तम् मुरविजयिनः केलि निलयम्

चिराद् ऊधः भार स्फुरण गरिम आक्रान्त जघना बभूव प्रष्ठौही मुर मथनैः सा इयम् कपिलिका

मरीचीभिर् यस्मिन् रवि निवह तुल्यः अपि वहते सदा खद्योत आभाम् भुवन मधुरः कौस्तुभ मणिः

निकेतैः आकीर्णा गिरिश गिरि डिम्भ प्रतिभटैः अवष्टम्भ स्तम्भ आवलि विलसितैः पुष्पित वना

इयं यामैः गम्या चतुर मथुरा अपि त्रिचतुरैर् इति द्वैधं न अन्तर् कलय कलहंसी कुल पते

इति व्यग्रैः अस्याम् गुरुभिर् अभितो वेणु निनद श्रवात् विभ्रष्टायां मुर हरैः विकल्पा विदधिरे

न तस्या दोषः अयम् यत् इह विहगं प्रार्थितवती न कस्मिन् विस्रम्भं दिशति हरि भक्ति प्रणयिता

तथा इदानीम् हा धिक् समजनि तटस्थः स्फुटम् अहम् भजे लज्जां येन क्षणम् अपि पुनर् जीवितुम्

वसानः कौशेयं जित कनक लक्ष्मी परिमलम् मुकुन्दः ते साक्षात् प्रमद सुधया सेक्ष्यति दृशौ

परीहास आरम्भी प्रिय सखि समालम्बित मुखीम् प्रपेदे चुम्बाय स्फुरत् अधर बिम्बः तव सखा

यदा यातो गोपी हृदय मदनः नन्द सदनात् मुकुन्दो गान्धिन्यास् तनयम् अनुविन्दन् मधुपुरीम्

अगाधा राधायाम् अपि तव सखे विस्मृतिः अभूत् कथं वा कल्याणं वहति तरले हि प्रणयि ता

तव स्कन्ध उपान्ते विनिहित भुजा वल्लरिम् अहम् कदा कुञ्जे लीना रहसि विहसिष्यामि सु मुखीम्

तम् आदौ पन्थानं रचय चरित अर्था भवतु ते विराजन्ती सर्व उपरि परमहंस स्थितिः इयम्
सर्वे वीराः भवन्तु मे

अनुष्ठातर् अनु तिष्ठ सर्वे वीरा भवन्तु मे
विरसं वा मयि शक्तम् अपकर्तु कामम् च प्रकृतिम् आपादयिष्यति

प्रच्छन्नः तु द्वितीयः

याम् अन्याम् कामयिष्ये सः अस्याः वशगा

उत्तम अधम मध्यम ताम् तु गुण अगुणात् विद्यात्

कार्य अन्तर अभावात् एतासाम् अपि पूर्वासु एव उपलक्षणम् तस्मात् चतस्रः एव नायिका इति वात्स्यायनः

राज नियोगात् च अन्तर्वर्तिनम् शत्रुं वा अस्य निर्हनिष्यामि

इति साहसिक्यं न केवलं रागाद् एव

संसृष्टो वा अनया हत्वा अस्याः पतिम् मद् भाव्यम् तद् ऐश्वर्यम् एवम् अधिगमिष्यामि

विशेष अलाभात्

सह पांसु क्रीडितम् उपकार सम्बद्धम् समान शील व्यसनम् सहाध्यायिनं यः च अस्य मर्माणि रहस्यानि च विद्यात् यस्य च अयम् विद्याद् वा धातृ अपत्यम् सह संवृद्धम् मित्रम्
सुरभि घृतम् मनुष्याणाम्

तस्मात् मुक्ताः गर्भाः जरायोः जायन्ते

शुद्धम् एव एनम् तत् पूतम् दीक्षयन्ति

मुष्टी कृत्वा कुमारः जायते

तेजः वै एतत् अक्ष्योः यत् आञ्जनम्
सर्वतः सु विशुद्धस्य सम्यग् आश्वासितस्य च

चपलं परुषं रूपं विरूपं विकृत आननम्

अविपाको ऽरुचिर् मूर्छा कुक्षि आटोपः बल क्षयः

उन्माद वत् प्रकुपितैः चित्त देह गतैः मलैः

तुण्डैः पक्षैः पुरीषैः च धूपम् अस्य प्रयोजयेत्

दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्

न ब्रूयाद् विषयैः इष्टैः क्लिष्टं चेतो ऽस्य बृंहयेत्

बस्त मूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वा ध्मापयेद् भिषक्

तत्र वातात् स्फुरत् सक्थिः प्रपतन् च मुहुर् मुहुः
एका हि एव इषुः इति आख्यायतः

त्रीन् स्तनान् व्रतम् उपैति उपसत्सु

विपर्यस्ताभिः अपराह्णे यजति

एकया वीर्यम् क्रियते
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे हयग्रीवपूजाविधिर् नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः

ततस् च मण्डले रुद्र ध्यायेत् देवम् पर ईश्वरम्

पूजयेत् पूर्वतस् रुद्र एभिः मन्त्रैः स्व नामकैः

प्रह्वी सत्या तथा ईशाना अनुग्रहौ शक्तयो हि अमूः

खड्गं च मुसलं पाशम् अङ्कुशम् स शरम् धनुः

यमुनां च महा देवीम् शङ्ख पद्म निधी तथा

अनन्तं पृथिवीं पश्चात् धर्म ज्ञाने ततो ऽर्चयेत्
सूर्यावर्ते ऽपि तस्मिन् तु सिरया अपहरेत् असृक्

मत्ताः शोणित गन्धेन निर्यान्ति घ्राण वक्त्रयोः

तिलाः स आमलकाः पद्म किञ्जल्कः मधुकं मधु

अथ अतस् शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

कल्कितैर् मधुर द्रव्यैः सर्व जत्रु ऊर्ध्व रोग जित्

इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा प्रलेपयेत्

शतावरी विदारी इक्षु बृहती सारिवा युगैः

नस्यं शैल आसने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः

शिरीष बीज अपामार्ग मूलम् नस्यं विड अन्वितम्

मधूक अक्षोट वाताम मुञ्जात अभिषुकैः अपि

प्रलेपैः स घृतैः कुष्ठ कुटिल उत्पल चन्दनैः

कर्तव्यं रक्त जे अपि एतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके
स य एवम् एताम् अश्विनोर् उज्जितिं वेद यत्र कामयत उद् इह जयेयम् इत्य् उत् तत्र जयति

ताव् उदजयताम्

तस्मान् नाना देवत्यासु स्तुवन्त्य् अथ आश्विनम् इत्य् एव आख्यायते
पुनः पञ्चाशत् निर्व्यूढे सति तद् अर्धम् समस्य अर्धम् इति

न्यून अधिके निर्व्यूढे सति न्यून अधिक अंशः ज्ञेय इति विशेष अर्थः
संप्रोक्ष्य अग्नौ निधापयेत् इति नीराजनम्

जीवित अन्ते लभेत् स्वर्गम् लभते अग्नि दीपनम्

ॐ वाच् ईश्वराय नमः

अहिंसकं चरेत् होमम् साधको मुक्ति काङ्क्षकः

आज्य भागौ तु जुहुयात् विधिना एव घृतेन च

ईशान मूर्तये तत्पुरुष वक्त्राय स्वाहा तत्पुरुष वक्त्राय अघोर हृदयाय स्वाहा अघोर हृदयाय वाम गुह्याय सद्योजात मूर्तये स्वाहा इति वक्त्र संधानम्

आज्य स्थाली प्रणीता च प्रोक्षणी तिस्र एव च

ईशान आदि क्रमेण एव शक्ति बीज क्रमेण च

राजतं वा यथान्यायं सर्व लक्षण संयुतम्

तूष्णीं प्रादेश मात्रैः तु याज्ञिकैः शकलैः शुभैः

अग्रम् अग्रेण संशोध्य मध्यं मध्येन सुव्रत

ॐ हिरण्यायै चामीकर आभायै ईशान जिह्वायै ज्ञान प्रदायै स्वाहा

यवानां च तद् अर्धम् स्यात् फलानाम् स्व प्रमाणात्

षष् अङ्गुल परीणाहम् दण्ड मूलम् महा मुने

द्वात्रिंशत् अङ्गुल आयामाः तिस्रः परिधयः स्मृताः

अथ अपकर्षयेत् पात्रं क्रमेण उत्तर पश्चिमे
प्रत्याह्वयते ऽध्वर्युः

स तथा करोति

शंसति

अभ्य् एनम् आह्वयते होता

हिन्व म इत्य् आत्मानं प्रत्यभिमृशन्ते
मूत्र पुरीष लोहित रेतः प्रभृति उपहतानाम् मृदा अद्भिः इति प्रक्षालनम्

एवं प्रक्रमाद् ऊर्ध्वम्

परोक्ष उपहतानाम् अभ्युक्षणम्

अग्नि आधाने क्षौमाणि वासांसि तेषाम् अलाभे कार्पासिकान्य् और्णानि वा भवन्ति

न परिहितम् अधिरूढम् अ प्रक्षालितम् प्रावरणम्

घनाया भूमेर् उपघात उपलेपनम्

यथा एतत् अभिचरणीयेष्व् इष्टि पशु सोमेषु लोहित उष्णीषाः लोहित वाससः च ऋत्विजः प्रचरेयुश् चित्र वाससः चित्र आसङ्गाः वृषाकपाव् इति च
क्षत्रियं याचित्वा उदक अन्ते देवयजनम् अध्यवस्यति यद् उदीचीन प्राचीन प्रवणम् आ इदम् अगन्म देवयजनं पृथिव्या इति

आदित एव एके देवयजनस्य अध्यवसानम् समामनन्ति
वस्ति कर्म पुरः कृत्वा वङ्क्षण स्थम् ततो दहेत्

प्रततं च हरेद् रक्तं पक्वे तु व्रण वत् क्रिया

त्रिवृत् पटोल मूलाभ्याम् चत्वारो ऽंशाः पृथक् पृथक्

निरूहं स्नेह वस्तिम् च ताभ्याम् एव प्रकल्पयेत्

स्वेद प्रलेपाः वात घ्नाः पक्वे भित्त्वा व्रण क्रियाम्

रसेन भोजितं अनु

यष्टीमधुक मृद्वीका यवानी नागराणि च

द्वि दर्भ शर काश इक्षुमूल पोटगल अन्विताः
तत् तथागत माता पैतृकस्य आश्रयस्य प्रमाणम् इति

तत् कस्य हेतोः अस्मिन् आनन्द प्रदेशे काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य अ विकोपितः अस्थि संघातः तिष्ठति

स दृष्ट सत्यः कथयति अतिक्रान्तो ऽहं भदन्त अतिक्रान्तः

सर्वं तथा एव

एषो ऽहं भगवन्तं शरणं गच्छामि धर्मं च भिक्षु संघम् च

अनुजानामि गृहपते प्रज्ञापयितव्यम्

तत् को ऽसौ उपायः स्यात् येन मे कर्म परिहाणिः न स्यात् न अपि पुण्य परिहाणिः इति

शतं सहस्राणि सुवर्ण राशयः जाम्बूनदा न अस्य समा भवन्ति

तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते आगमय आनन्द येन तोयिका
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्

मांसकीलो गले दोषैः एकः ऽनेको ऽथवा अल्प रुज्

नाडी ओष्ठकोपौ निचयाद् रक्तात् सर्वैः च रोहिणी

क्रुद्धाः श्लेष्म उल्बणाः दोषाः कुर्वन्ति अन्तर् मुखं गदान्

अधिजिह्वः स रुज् कण्डुः वाक्य आहार विघात कृत्

शाक पत्त्र खरा सुप्ता स्फुटिता वात दूषिता

वलयं न अति रुज् शोफः तद्वत् एव आयत उन्नतः

व्याप्त सर्व गलः शीघ्र जन्म पाकः महा रुजः

कण्ठ उपरोध तृष् कास वमि कृत् गलशुण्डिका

मुखपाको भवेत् स अस्रैः सर्वैः सर्व आकृतिः मलैः

महासुषिर इति उक्तः विशीर्ण द्विज बन्धनः

पित्ताज् ज्वर ऊषा तृष् मोह कण्ठ धूमायन अन्विता

कच्छपः कच्छप आकारः चिर वृद्धिः कफाद् अरुक्

वक्त्रे सर्वत्र च इति उक्ताः पञ्चसप्ततिः आमयाः

अकस्मान् म्लान संशून _ विषम पाकिनः
जाङ्गलैः प्रतिभुक्तस्य वर्तक आद्याः बिलेशयाः

कण्टकार्याः फलं पत्त्रं बालं शुष्कं च मूलकम्

वात श्लेष्म आत्मके शुष्के स्निग्धम् आर्द्रे विरूक्षणम्

दशमूलं बलां मूर्वां हरिद्रे पिप्पली द्वयम्

हिध्मा श्वास उक्त धूमान् च क्षीर मांस रस अशनः

पल अर्धकम् च मरिच त्वच् एला पत्त्र केसरम्

लिह्यात् कर्कटशृङ्गीं च कासे तैलेन वात जे

पचेद् व्याघ्री तुलाम् क्षुण्णां वहे ऽपाम् आढक स्थिते

त्वच् एला व्योष मृद्वीका पिप्पली मूल पौष्करैः

पचेत् शोष ज्वर प्लीह सर्व कास हरम् शिवम्

वृष व्याघ्री गुडूचीनाम् पत्त्र मूल फल अङ्कुरात्

गुडोदकं वा क्वथितं स क्षौद्र मरिचम् हितम्

घृतं तु पित्ते ऽभ्यधिके लिह्याद् वाते ऽधिके पिबेत्

कण्टकारी घृतम् च एतत् कफ व्याधि विनाशनम्

मेदां विदारीं काकोलीं स्वयंगुप्ता फलम् बलाम्

क्षाम क्षीण कृश अङ्गानाम् एतानि एव घृतानि तु

एकां षोडशिकां धान्याद् द्वे द्वे च अजाजि दीप्यकात्

त्रिजातम् अर्ध कर्ष अंशम् पिप्पली अर्ध पलम् सिता

क्रमात् पल द्वय अर्ध अक्ष कर्ष अर्ध अक्ष पल उन्मितम्

वातघ्न सिद्धैः स्निग्धैः च पेया यूष रस आदिभिः

पालिकानि पचेत् तेषां रसे क्षीर चतुर्गुणे

शठी ह्रीवेर बृहती शर्करा विश्वभेषजम्

पिप्पली पिप्पली मूलम् शृङ्गवेरं विभीतकम्

मधुक अष्ट पल द्राक्षा प्रस्थ क्वाथे पचेद् घृतम्

मधुरैर् जाङ्गल रसैः यव श्यामाक कोद्रवाः

पित्त अनुबन्धयोः वात कफयोः पित्त नाशिनीम्

पिप्पली नागरं मुस्तं पथ्या धात्री सितोपला

पेया वा उत्कारिका छर्दि तृष् कास आम अतिसार जित्

द्वि मेदा द्वि बला यष्टी कल्कैः क्षौमे सु भाविते

कल्कैस् तत् सर्व कासेषु श्वास हिध्मासु च इष्यते

पित्त कास क्रियाम् तत्र यथावस्थं प्रयोजयेत्

शृतं पयो मधु युतम् संधान अर्थम् पिबेत् क्षती

तैलैः च अनिल रोग घ्नैः पीडिते मातरिश्वना

रसायनं वसिष्ठ उक्तम् एतत् पूर्व गुण अधिकम्

हृत दोषः हिमं स्वादु स्निग्धं संसर्जनं भजेत्

शम्याकेन त्रिवृतया मृद्वीका रस युक्तया

पिष्ट्वा रसं पिबेत् पूतं वस्त्रेण घृत मूर्छितम्

यक्ष्म अपस्मार पित्तासृज् कास मेह क्षय अपहम्

पिष्टैः कर्कटशृङ्ग्या च समैः सर्पिर् विपाचयेत्

रोचनं दीपनं स्वर्यं पीनस श्वास कास जित्

पञ्च कासान् क्षयं श्वासं स हिध्मम् विषमज्वरम्

युञ्ज्याद् विरेकाय युतां घन श्लेष्मणि तिक्तकैः

यव स्वेदे कषायं तं पूतं तत् च अभया शतम्
जय प्रभृति यथा विधानम्

उरस्तः पितरस् तस्य वामतश् च पितामहाः

निरङ्गुष्ठं तु यद् दत्तं न तत् प्रीणाति वै पितॄन्

यच् च दत्तम् अन् अङ्गुष्ठम् यच् च एव प्रतिगृह्यते
अथ एनम् संप्रयौति यत् ते सोम दिवि ज्योतिर् यत् पृथिव्यां यद् उराव् अन्तरिक्षे तेन अस्मै यजमानाय उरु राया कृध्य् अधि दात्रे वोच इति

न एव अत्र अंशौ स्कन्ने वाचयति