tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तपसः तेजसा दीप्ता हूयमाना इव अग्नयः

शोधन अर्थाः च षड् वृक्षाः पुनर्वसु निदर्शिताः

निर्विकारः परः तु आत्मा सत्त्व भूत गुण इन्द्रियैः

अथ मैत्री परः पुण्यम् आयुर्वेदम् पुनर्वसुः

तस्मात् न भिषजा युक्तं युक्ति बाह्येन भेषजम्

सांकृत्यो बैजवापिः च कुशिको बादरायणः

योगात् अपि विषं तीक्ष्णम् उत्तमम् भेषजं भवेत्

इति उक्तम् कारणं कार्यं धातु साम्यम् इह उच्यते

अश्विभ्यां भगवान् शक्रः प्रतिपेदे ह केवलम्

शौनकः शाकुनेयः च मैत्रेयो मैमतायनिः

विघ्न भूताः यदा रोगाः प्रादुर्भूताः शरीरिणाम्

अवि क्षीरम् अजा क्षीरम् गो क्षीरम् माहिषं च यत्

सर्वदा सर्व भावानाम् सामान्यं वृद्ध कारणम्

सर्व एव अस्तुवन् तांश् च सर्व भूत हित एषिणः

भूयस् च अतस् यथाद्रव्यं गुण कर्माणि वक्ष्यते

वनस्पतिः तथा वीरुध् वानस्पत्यः तथा ओषधिः

य एतान् वेत्ति संयोक्तुं विकारेषु स वेद विद्

दीर्घम् आयुः चिकीर्षन्तः वेदं वर्धनम् आयुषः

तत् ब्रूहि मे शम उपायम् यथावत् अमर प्रभो

उक्तानि लवणानि ऊर्ध्वम् मूत्राणि अष्ट निबोध मे

आत्रेयो गौतमः सांख्यः पुलस्त्यो नारदः असितः
ऊर्जे त्वा रायस्पोषाय त्वा सौभाग्याय त्वा साम्राज्याय त्वा संपदे त्वा जीवातवे त्वा सु मङ्गलि प्रजावति सुशीम इति सप्तमं सखा सप्तपदी भव इति
प्रथम गर्भे तृतीये मासि पुंसवनम्
दंष्ट्रां जग्राह दृष्ट्वा तां भूषण अर्थम् अथ आत्मनः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे वराहप्रादुर्भावो नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः

नारायणाय सर्वाय ब्रह्मणे परमात्मने

अनेन एव वराहेण च उद्धृता असि वर प्रदे

प्रणम्य शिरसा विष्णुं दैत्य कोटि विमर्दनम्

सूत उवाच

तथा एक दंष्ट्र अग्र मुख अग्र कोटि भाग एक भाग अर्धतमेन विष्णो
यद् गायन्न् अत्रायत तद् गायत्रस्य गायत्र त्वम्

ता एतद् एव साम गायन्न् अत्रायत

सम् अस्मा इमे लोकास् तायन्ते य एवं वेद

ताः प्राणं विविदाना रक्षांस्य् अन्वसचन्त
अथ प्रतिप्रस्थाता अध्वर्योः पात्रे ग्रहस्य संस्रावम् अवनयति

वषट्कृते जुहोति

उत्तरतस् तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्रे प्रतिनिर्ग्राह्यं प्रयच्छति

द्विः परिवापस्य

ग्रहाव् आदाय उपनिष्क्रामति

तं प्रतिप्रस्थाता आदित्य स्थाल्याम् अवनयति विश्व देवेभ्यः त्वा इति

वषट्कृते सह उभौ जुहुतः

अथ आश्रावयति ओ श्रावय अस्तु श्रौषड् वायव इन्द्र वायुभ्याम् प्रेष्य इति

पुरस्ताद् धानाः

तं प्रतिप्रस्थाता आदित्य स्थाल्याम् अवनयति देवेभ्यस् त्वा इति
ते उदीच्याम् प्राच्याम् दिशि अयतन्त

ते प्रतीच्याम् दिशि अयतन्त

तान् ततस् असुराः अजयन्
अन्याय उपार्जित धनाः पर दार रताः च ये

लकारात् पृथिवी जाता ककाराज् जल सम्भवः

नमो नारायणाय इति मन्त्रः सर्व अर्थ साधकः

अरोमा बहु रोमा च निन्दित आश्रम सेवकः

न कुर्याद् गुरु पुत्रस्य पादयोः शौचम् एव च

अ मानी अ मत्सरः दक्षो निर्ममो दृढ सौहृदः

अन्यत्र च

निःस्पृहः सर्वतः सिद्धः सर्व विद्या विशारदः

पञ्चमाद् अम्बर उत्पत्तिः तम् एव एकम् समभ्यसेत्

नैवेद्य भक्षणम् सन्तः सत् सङ्गः असत् असंगतिः

आगमे

मन्त्राणां मातृका मध्यात् उद्धारो जननं स्मृतम्

नृसिंह अर्क वराहानाम् प्रासाद प्रणवस्य च

तात्पर्यतः श्री गोपाल मन्त्र माहात्म्य पुष्टये

बहुना किम् इह उक्तेन मुमुक्षुर् मोक्षम् आप्नुयात्

ओंकारेण अन्तरितम् ये जपन्ति गोविन्दस्य पञ्च पदम् मनुम्

न वा प्रयास बाहुल्यम् साधने न परिश्रमः

चतुर्भिः कोष्ठकैस् त्व् एकम् इति कोष्ठ चतुष्टये

वैश्यः स्यात् तेन कार्यश् च द्वये नित्यम् अनुग्रहः

बहुना किम् इह उक्तेन पुरश्चरण साधनैः

अथ कृष्ण मनून् वक्ष्ये दृष्ट अदृष्ट फल प्रदान्

शङ्ख आदि वादनम् स अम्बु शङ्ख नीराजनम् स्तुतिः

असवर्णास् तु संपूज्याः प्रत्युत्थान अभिवादनैः

तपस्वी सत्य वादी च गृहस्थो गुरुर् उच्यते

जननं जीवनं च इति ताडनं रोधनं तथा

शिष्यः शुद्ध अन्वयः श्रीमान् विनीतः प्रिय दर्शनः

तथा च क्रमदीपिकायाम्

वस्त्रं पीठं च ऊर्ध्व पुण्ड्रम् श्री गोपीचन्दन आदिकम्

एकाग्र मनसः च अपि विष्णु सामान्य दर्शिणः

अनेन मन्त्र राजेन महा इन्द्र त्वम् पुरन्दरः

जृम्भा हास्य आदिकम् च एव कण्ठ प्रावरणम् तथा

तद् उ ह उवाच हैरण्यः गोप वेशम् अभ्र आभम् तरुणं कल्पद्रुम आश्रितम्

श्री नारदोक्तौ

तस्य मन्त्रं प्रवक्ष्यामि स अङ्ग उपाङ्गम् अनुत्तमम्

कृपा सिन्धुः सु सम्पूर्णः सर्व सत्त्व उपकारकः

स्मृति मात्रेण तेषां वै भुक्ति मुक्ति फल प्रदः

यतीनां तु शतं पूर्णम् एकम् एकेन रुद्र जापकेन तत् समम्

न अ निवेद्य गुरोः किंचिद् भोक्तव्यं वा गुरोस् तथा

जातं भक्तिविलास आख्यम् तद् भक्ताः शीलयन्त्व् इमम्

स्वा शब्देन च क्षेत्रज्ञो ह इति चित् प्रकृतिः परा

यस्य यस्य च मन्त्रस्य यो यो देवस् तथा पुनः

तस्मात् कृष्ण एव परो देवस् तं ध्यायेत् तं रसेत् तं यजेद् इति ॐ तत् सद् इति

पाद शब्द समेतम् च नत मूर्ध अञ्जलि युतः

ततः प्रणतेन मया अनुकूलेन हृदा मह्यम् अष्टादश अर्णम् स्व रूपम् सृष्टये दत्त्वा अन्तर्हितः

यान् वै विज्ञाय मुनयो लेभिरे मुक्तिम् अञ्जसा

न अवमन्येत तद् वाक्यम् न अप्रियम् हि समाचरेत्

गुरु वत् परिपूज्याश् च सवर्णा गुरु योषितः

तत्र एव अन्तरे

नीरुजो निर्जित अशेष पातकः श्रद्धया अन्वितः

वैष्णवतन्त्रे

पुनात्य् अन्यतमो मुकुन्दात् को नाम लोके भगवत् पदार्थः

सुप्त प्रबोध कालम् च तथा ऋण धन आदिकम्

न अ संवत्सर वासिने देयात्

देव्यागमे श्री शिवोक्तौ

तथा च तन्त्रे अस्य च मन्त्र विशेषे अपवादः

आश्रमी क्रोध रहितः वेद विद् सर्व शास्त्र विद्

श्री विष्णुपुराणे
त्रीणि सिलाञ्जाला अग्राणि उर्वरा मध्ये निखनति

दर्भान् आधाय धूपयति

तिस्रः नलद शाखाः वत्सान् पाययति
प्रस्तोत्रा सह होत्रा च अश्वं च एव गणेश्वराः

मोहाद् अ वेद निष्ठ त्वात् ते यान्ति नरकं नराः

यो विष्णुः स स्वयं रुद्रो यो रुद्रः स जनार्दनः

वीक्ष्य देव अधिदेवम् तं स अम्बम् सर्व गणैः वृतम्

दक्ष उवाच

पूर्व संस्कार माहात्म्यात् ब्रह्मणो वचनात् इह

वयं हि अनुचराः सर्वे शर्वस्य अमित तेजसः

वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशम् अगमत् क्रतुः

अनुग्राह्यो भगवता दक्षः च अपि दिवौकसः

ईश्वरः सर्व भूतानाम् सर्व भूत तनुः हरः

यः ते एष महा योगी रक्षको विष्णुः अव्ययः

अन्ये सहस्रशो रुद्रा निसृष्टाः तेन धीमता

जगाम मनसा रुद्रम् अशेष अघ विनाशनम्
यम् कामयेत पशुमान् स्यात् इति बहु पर्णम् तस्मै बहु शाखम् वृश्चेत्

ओषधे त्रायस्व एनम् इति ओषधिम् अन्तर्दधाति
सचेद् सः अगारम् अध्यावसिष्यति राजा भविष्यति चतुर् अङ्गः चक्रवर्ती विजितवान् धार्मिको धर्मराजो जानपद स्थाम वीर्य प्राप्तः सप्त रत्न समन्वागतः

विंशति च देव कन्या सहस्राणि सर्व अलंकार विभूषितानि रत्न सूत्र परिगृहीतानि तं रथं वहन्ति स्म

तत् कस्य हेतोस् तथा हि महा राज सर्वार्थसिद्धः कुमारो द्वात्रिंशता महापुरुष लक्षणैः समन्वागतः

अवश्यम् अभिनिष्क्रमिष्यति प्रव्रज्यायै

तस्य च प्रविशतः पञ्च पूर्णकुम्भ सहस्राणि गन्ध उदक परिपूर्णानि पुरतो नीयन्ते स्म

एषो ऽहं भगवन् चतुष्पञ्च कृत्वस् ऽपि दश कृत्वस् ऽपि यावत् पञ्चाशत् कृत्वस् ऽपि शत कृत्वस् ऽपि यावत् अनेक शत सहस्रशस् अपि अहम् भगवन् बुद्धं भगवन्तं शरणं गच्छामि

मुहूर्तम् आगमय यावत् उत्थास्यति इति

अथ तस्मिन् समये अयं त्रि साहस्र महा साहस्र लोकधातुः स्वरेण अभिविज्ञ आप्तः ऽभूत्

स्यात् खलु पुनर् भिक्षवः युष्माकम् एवम् बोधिसत्त्व अपराधेन मायादेवी कालगता इति न खलु एवम् द्रष्टव्यम्

मृदु तरुण हस्त पादः

उन्मत्तैः च स्मृतिः प्रतिलब्धा

मित्राणि इव मम तानि

सर्व नैरयिकाणाम् च निरय अग्नि प्रतिघाताय सह धर्ममेघ वृष्टिम् वर्षिष्यामि येन ते सुख समर्पिताः भविष्यन्ति

इह भो अ सदृश गुण तेजः धर लक्षण अनुव्यञ्जन सु अलंकृत काय प्रविश इति

ते मम शरणं गताः

अथ स राजा शुद्धोदनो ऽसितस्य महा ऋषेः अर्घ पाद्यम् अर्चनम् च कृत्वा साधु सुष्ठु च परिगृह्य आसनेन उपनिमन्त्रयते स्म

सर्वे वायवः च अवस्थिताः न वान्ति स्म

कः पुनर् वादः ये मां निश्रित्य कुशल मूलानि अवरोपयन्ति

दश च नाग कन्या सहस्राणि मयूर अङ्ग हस्तक परिगृहीताः गगन तले ऽवस्थिताः संदृश्यन्ते स्म

पञ्च अप्सरः सहस्राणि दिव्य गन्ध परिवासित तैल परिगृहीतानि बोधिसत्त्व मातरम् उपसंक्रम्य सु जात जाते ताम् अक्लान्त काय ताम् च परिपृच्छन्ति स्म

श्रद्धायाम् आनन्द योगः करणीयः

सर्व ऋतु कालिकाः च वृक्षाः तस्मिन् समये त्रि साहस्र महा साहस्र लोकधातौ संकुसुमिताः फलिताः च

एवम् एव आनन्द ये केचिद् मम श्रद्धास्यन्ति तान् अहम् उपाददामि

अथ खलु मायादेवी लुम्बिनी वनम् अनुप्रविश्य तस्मात् रथ वरात् अवतीर्य नर मरु कन्या परिवृता वृक्षेण वृक्षं पर्यटन्ती वनात् वनम् चङ्क्रम्यमाणा द्रुमाद् द्रुमं निरीक्षमाणा अनुपूर्वेण येन असौ प्लक्षो महा द्रुम रत्न वर प्रवरः सु विभक्त शाखः सम पत्र मञ्जरी धरः दिव्य मानुष्य नाना पुष्प संपुष्पितः वर प्रवर सुरभि गन्धि नाना गन्धि नाना रङ्ग वस्त्र अभिप्रलम्बितः विविध मणि विचित्र प्रभा उज्ज्वलितः सर्व रत्न मूल दण्ड शाखा पत्र समलंकृतः सु विभक्त विस्तीर्ण शाखः कर तल निभे भूमि भागे सु विभक्त विस्तीर्ण नील तृण मयूर ग्रीवा संनिभे काचिलिन्दिक सुख संस्पर्शे धरणी तले संस्थितः पूर्व जिन ज नेत्र्य अभिनिवासितः देव संगीति अनुगीतः शुभ विमल विशुद्धः शुद्धावास देव शत सहस्रैः प्रशान्त चित्तैः अभिनत जटा मकुट अवलम्बित अवनत मूर्धभिः अभिनन्द्यमानः तम् प्लक्ष वृक्षम् उपजगाम

तत्र महल्लक महल्लिकाः शाक्या एवम् आहुः सर्वा एता वधूका नवा दह्राः तरुण्यः रूप यौवन मद मत्ताः

एवम् उक्ते ऽसितो महा ऋषिः राजानं शुद्धोदनम् एवम् आह न अहम् महा राज कुमारस्य अर्थेन रोदिमि न अपि अस्य काचिद् विप्रतिपत्तिः

अशीति रथ सहस्राणि उच्छ्रित छत्र ध्वज पताका किङ्किणी जाल समलंकृतानि बोधिसत्त्वस्य पृष्ठतो ऽनुगच्छन्ति स्म

ताम्र नखः च स्निग्ध नखः च वृत्त अङ्गुलिः च अनुपूर्व चित्र अङ्गुलिः च गूढ शिरः च गूढ गुल्फः च घन संधिः च अ विषम सम पादः च आयत पार्ष्णिः च महा राज सर्वार्थसिद्धः कुमारः

सप्त उत्सदः

महान् च तस्मिन् समये गीत शब्दः अभूत् नृत्य शब्दः

तत्त्व व्याकरणेन च बोधिसत्त्वं व्याकृत्य पुनर् अपि आगमिष्यामः इति
यदा बोधिसत्त्वः चरमभविकः उपजायते यदा च अनुत्तराम् सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यते तदा अस्य इमानि एवंरूपाणि ऋद्धि प्रातिहार्याणि भवन्ति तस्मिन् खलु पुनर् भिक्षवः समये संहृषित रोमकूप जाताः सर्व सत्त्वाः अभूवन्

कोश उपगत बस्ति गुह्यः

अपगत मेघात् च गगनात् शनैस् सूक्ष्म सूक्ष्मः देवः प्रवर्षति स्म

पञ्च च कन्या सहस्राणि ताल वृक्षक परिगृहीतानि पुरतो गच्छन्ति स्म

प्रलम्ब बाहुः च शुचि गात्र वस्तु सम्पन्नः च मृदु गात्रः च विशाल गात्रः च अ दीन गात्रः च अनुपूर्व उन्नत गात्रः च सु समाहित गात्रः च सु विभक्त गात्रः च पृथु विपुल सु परिपूर्ण जानु मण्डलः च वृत्त गात्रः च महा राज सर्वार्थसिद्धः कुमारः

अथ तस्मिन् समये षष्टि अप्सरः शत सहस्राणि कामावचर देवेभ्यः उपसंक्रम्य मायादेव्या उपस्थाने परिचर्यां कुर्वन्ति स्म

विशुद्धात् च गगन तलात् मेघ शब्दः श्रूयते स्म

विंशति हय सहस्राणि सुवर्ण अलंकार संछन्नानि सर्व अलंकार विभूषितानि पुरतो गच्छन्ति स्म

तीक्ष्ण दंष्ट्रः च अनुपूर्व दंष्ट्रः च तुङ्ग नासः च शुचि नयनः च विमल नयनः च प्रहसित नयनः च आयत नयनः च विशाल नयनः च नील कुवलय दल सदृश नयनः च सहित भ्रूः च महा राज सर्वार्थसिद्धः कुमारः

जागर शीलाः तादृशाः सत् पुरुषाः भवन्ति

सर्व शाक्य गणाः च संनिपात्य आनन्द शब्दम् उदीरयन्ति स्म दानानि च ददन्ति स्म पुण्यानि च कुर्वन्ति स्म
चूर्णस्य पयसा शुक्तिं वात पित्त अर्दितः पिबेत्

शणपुष्प्याः सदापुष्प्याः प्रत्यक्पुष्पी उदके ऽथवा

फलानि न अतिपाण्डूनि न च अतिहरितानि अपि

स्वरसं फल मज्जनः वा भल्लातक विधि शृतम्

मस्तुना वा फलात् मध्यम् पाण्डु कुष्ठ विष अर्दितः

दध्युत्तरं वा दधि वा तत् शृत क्षीर सम्भवम्

कुष्ठ पाण्डु आमय प्लीह शोफ गुल्म गर आदिषु

श्लेष्म ज्वर प्रतिश्याय गुल्म अन्तर्विद्रधिषु च

वमेत् मण्ड रस आदीनाम् तृप्तो जिघ्रन् सुखं सुखी

हृत मध्ये फले जीर्णे स्थितं क्षीरं यदा दधि

आसुत्य वारुणी मण्डम् पिबेत् मृदित गालितम्

मृदु भूतानि मधु इष्ट गन्धानि कुश वेष्टनात्
स शूद्र तया जिज्यूषितः
भगवन्तम् _
अयम् अग्निः उरुष्यति इति

अयम् उ स्य इति यत् आह अयम् उ स्या अगमम् या पुरा गन्धर्वेषु अवाक्सम् इति एव तत् वाच् प्रब्रूते

स्वानाम् एव एनम् तत् श्रैष्ठ्यम् गमयति

अग्ने विश्वेभिः सु अनीक देवैर् ऊर्णावन्तम् प्रथमः सीद योनिम् इति
मिश्रयित्वा सुधा क्षीरम् ततो ऽङ्गारेषु शोषयेत्

राजवृक्षो ऽधिकं पथ्यो मृदुर् मधुर शीतलः

अथ अतस् विरेचनकल्पं व्याख्यास्यामः

मृदौ कोष्ठे ऽबले बाले स्थविरे दीर्घ रोगिणि

द्वि वर्षाम् वा त्रि वर्षाम् वा शिशिर अन्ते विशेषतः

भृङ्ग एलाभ्याम् समा नीली तेभिः त्रिवृत् तेभिः च शर्करा

श्लेष्म आमय उदर गर श्वयथु आदिषु कल्पयेत्

कफ आमये पीलु रस मूत्र मद्य अम्ल काञ्जिकैः

गुल्मी प्रमेही जठरी गरी

तत् क्षौद्र पिप्पली लिप्तम् स्वेद्यं मृद् दर्भ वेष्टितम्

कुर्यात् संश्लेष विश्लेष काल संस्कार युक्तिभिः

कल्प्या गुल्मोदर गर त्वच् रोग मधुमेहिषु

तेषां गुणवतां भारं सिकतासु विनिक्षिपेत्

हरीतकीम् अपि त्रिवृत् विधानेन उपकल्पयेत्

कल्प वैशेष्यम् आसाद्य जायते सर्व रोग जित्

त्रिवृत् दुरालभा मुस्ता शर्करा उदीच्य चन्दनम्

मस्तु मूत्र सुरामण्ड कोल धात्री फल अम्बुषु

तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरम् उद्धारयेत् ततः

तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः

पाण्डौ दूषीविषे शोफे दोष विभ्रान्त चेतसि

तम् अरिष्टं स्थितं मासं पाययेत् पक्षम् एव वा
तत्र तिष्ठति यावत् च तद् विभावन दुर्मनाः

गत्वा च अनुचरैः राजा तत्र एवा आनाययत् सुताम्

तद् विद्याधर राज त्वम् मया दत्तम् इह एव ते

तातः तत्र एव च आयाति तद् अनुज्ञाम् अवाप्य च

सो ऽपि तत् पाचयित्वा एव गर्भ मांसम् महाव्रती

इति सम्प्राप्य च द्वीपं तद् कालम् च विचिन्त्य सः

विद्धो अद्या एव क्षुधा आर्तः सञ् शक्त्या वीरेण केनचित्

तस्याम् एव प्रववृते गन्तुं तत् वहनम् दिशि

कु कन्यकाः प्रजायध्वं मर्त्य लोके ऽखिला इति

शक्तिदेवः ततस् ऽवादीद् अम्बुराशौ स वः पिता

तद् गत्वा गर्भम् एतस्या विपाट्य उदरम् आहर

इति उक्त्वा दाश पुत्राः ते भृत्यान् बद्ध्वा एव तं तदा

ततो द्वीप अन्तरम् गच्छन्न् अहं वहन भङ्गतः

तावत् च तत्र दैवात् तं दृष्ट्वा दाश पतेः सुताः

अथ सो ऽपि शक्तिवेगो राजा भूत्वा विवेश कनकपुरीम्

सत्यव्रतः तु वहता देहेन वहनेन च

जातिस्मर त्वम् दिव्येन विज्ञानेन उपबृंहितम्

आदिष्टं जालपादेन तव मद् गर्भ पाटनम्

आकृष्टः सत्त्वतः सिद्धेः केशपाश इव आयतः

इति उक्त्वा स ययौ तेन समं स्व निलयम् व्रती

सो ऽपि नित्यं तरोः तस्य मूले गत्वा तथा एव तत्

अ सिद्धार्थाः निवर्तन्ते न हि धीराः कृत उद्यमाः

प्रातः पुनर् च तत्र एव गन्तास्मि चरितुं सुखम्

अद्य अम्बुधौ निमग्नः सन् प्राप्य युष्माभिः उद्धृतः

इति उक्त्वा आश्वास्य तेन एव वहनेन निजं गृहम्

पट अवगुण्ठित तनुम् शयानं कंचिद् ऐक्षत

केन अपि कारणेन इदम् इन्द्रजालं वितन्यते

अ म्लान कान्तिः अस्याः च तद् विधात्रा मम ध्रुवम्

तस्य च श्रीमतः पुत्रः कृत विद्यः ऽपि शैशवे

कन्या हि रत्नवर्षस्य ख्याता विद्युत्प्रभा आख्यया

इह अकस्मात् च पापो मां दैत्यो ज्वलित लोचनः

पृष्ठ पक्ष अन्तरे सो ऽथ शक्तिदेवो व्यलीयत

जपन्तं जालपाद आख्यम् महाव्रतिनम् एककम्

इति आख्याय कथां पत्ये शक्तिदेवाय स त्वरा

वपुषा च वशीकृत्य तुभ्यम् एव अहम् अर्पिता

यदि वा अत्यन्तम् ऋजु ता न कस्य परिभूतये

सा दिव्य आकृतिः अभ्येत्य स दया इव जगाद तम्

क्षिप्ता एव अम्बुना आकृष्य कर्मणा इव बलीयसा

पित्रा अभिनन्दितः तस्थौ स उत्सवैः स्व जनैः सह

एवं मया उक्तः तातः मां स उपालम्भम् अभाषत

जिह्मो विद्याधरो भूत्वा जालपादः खम् उद्ययौ

तत् साधय त्वम् अपि एतत् मया सह सु लक्षण

किम् अ प्रबोध सुप्ता इयम् किं वा भ्रान्तिः अबाधका

भद्र साधु कृतं किंतु गत्वा अस्याः यक्ष योषितः

तत् श्रुत्वा एव स गत्वा तान् पटह उद्घोषकान् कृती

इति एवम् वदतः तस्य देवदत्तस्य तद् क्षणम्

रुदन्न् अपृच्छद् वृत्तान्तम् अहं च एवम् तम् अब्रुवम्

भोक्तुर् विद्याधर त्वस्य कारणं गृह्यताम् अयम्

अचिरात् च एष भर्ता मे तत्रस्थाया भविष्यति

इत्थं मया इह मनुजेन सता अपि लब्धा विद्याधर अधिपति ता पुरजित् प्रसादात्

एवम् एव त्वया कार्यम् इह प्रत्यहम् अर्चनम्

पर उपकारि नृपतेः तनयाम् वर कन्यकाम्

आराधयत् च माम् एष जालपादो महाव्रती

ततो ऽपि निर्गतः तस्य स आश्चर्यः मन्दिरस्य सः

कष्टं कीदृग् अनेन अहम् वञ्चितः पाप बुद्धिना

जालपादो ऽपि सो ऽकस्मात् तं दृष्ट्वा एव आगतम् तथा

विद्याधर अधिराज्यम् तत् प्राप्य तत्र व्यजृम्भत

वनस्थेन अर्पिताः पित्रा पुरि राज्यं करिष्यसि

सो अपि एकाकी ततस् तत्र स्थितः चेतः विनोदयन्

चिर काल प्रयाते ऽपि तात त्वयि अन् उपागते

स्वप्न लब्ध अम्बिका आदेशैः भ्रातृभिर् विहित ईप्सिताम्

तस्य एव मध्यमां भूमिं मन्दिरस्य आरुरोह ताम्

जातिस्मरा च मानुष्ये अपि अहम् ज्ञानवती तथा

इतो दूरं महा भोगम् किम् एतद् दृश्यते ऽम्बुधौ

अपश्यद् योषितं स्वप्ने तद् गर्भगृह निर्गताम्

तद् अहर् चरण स्थानम् एकैकः समवर्णयत्

तत्र बद्धः स्थितो रात्रौ संशयानः स्व जीविते

सौवर्ण भित्ति संकेतकेतनं संपदाम् इव

सा अपि आदिश्य प्रतीहारम् अविलम्बितम् एव तम्

शक्तिदेवो ऽपि तत्र एव तद् अन्वेषी प्रविश्य च
आ तः युक् चिण् कृतोः

ओ तः श्यनि

उ तः वृद्धिर् लुकि ह लि

भुज न्युब्जौ पाणि उपतापयोः

द्वार आदीनाम् च

लुग् वा दुह दिह लिह गुहाम् आत्मनेपदे दन्त्ये

बहुलं छन्दसि

प्रत्यय स्थात् कात् पूर्वस्य अ तः इ त् आप्य् अ सुपः

सङ्ख्यायाः संवत्सर सङ्ख्यस्य च

पुक् अन्त लघु उपधस्य च

भोज्यं भक्ष्ये
वीर्यं जातः ततस् नागः सर्व रोग अपहः नृणाम्
सा इमाम् गायत्रीं प्राङ् अभ्यविध्यत्

सा इयम् त्रिष्टुब् अस्मिन्न् अन्तरिक्षे

ताम् अभ्यतपत्
नदानां कारणं च एव नदीनां कारणं परम्

ब्रह्मणः क्षोभकः च एव रुद्रस्य क्षोभकः तथा

पिपासा वर्जितः पाद्यः पुरुषः

पतिः चन्द्रमसः श्रेष्ठः शुक्रस्य पतिः एव च

कालनेमिः महानेमिः मेघः मेघ पतिः तथा

वेदाङ्ग वेत्ता वेदेशो बल आधारः बल अर्दनः

स देवानाम् पतिः च एव वृष्णीनां पतिः ईडितः

पर ईश्वरम् परं ब्रह्म परमात्मानम् अव्ययम्

पशूनां च पतिः प्रायो वसूनां पतिः एव च

कारणं महन्तः च एव प्रधानस्य च कारणम्

दुष्टानां च सुराणां च सर्वदा घातको ऽन्तकः

शरण्यः च एव नित्यः च बुद्धो मुक्तः शरीर भृत्

मधुः च माधवः च एव महादेवो महेश्वरः

अहं बुद्ध्या तथा ग्राह्यः चेतसा ग्राह्या एव च

देही देह स्थितः च एव देहस्य च नियामकः

पतिः आखण्डलस्य एव वरुणस्य पतिः तथा

धूम कृत् धूम रूपः च देवकी पुत्रः उत्तमः

रूपाणां च पतिः च आद्यः खड्ग पाणिः हलायुधः

मनूनां कारणं च एव पक्षिणां कारणं परम्

खर दूषण हन्ता च रावणस्य प्रमर्दनः

परमः पर भूतः च पुरुषोत्तम ईश्वरः

महा वीर्यः महा प्राणः मार्कण्डेय ऋषि वन्दितः

घ्राण स्थः घ्राण कृत् घ्राता घ्राण इन्द्रिय नियामकः

स्वप्न स्थानम् स्वप्नः तथा एव च

दानं दाता च कर्ता च देवदेव प्रियः शुचिः

रुक्मिण्याः च पतिः च एव रुक्मिण्या वल्लभः तथा

शील दः शील सम्पन्नः दुःशील परिवर्जितः

जगत् स्थः च एव जागर्ता स्थानं जागरितं तथा

सिद्धानां कारणं च एव यक्षाणां कारणं परम्

भुवन अधिपतिः च एव भुवनानां नियामकः

रूप द्रष्टा च चक्षुस् स्थः नियन्ता चक्षुषः तथा

मुनीनां च पतिः च एव सूर्यस्य पतिः उत्तमः
पुरस्ताद् अलंकार भूमिः मन्त्र भूमिः उपस्थानं कुमार अध्यक्ष स्थानम् च

कोशगृह विधानेन मध्ये वासगृहम् गूढ भित्ति संचारम् मोहन गृहम् तद् मध्ये वा वासगृहम् भूमिगृहं वा आसन्न चैत्य काष्ठ देवता पिधान द्वारम् अनेक सुरुङ्गा संचारम् तस्य उपरि प्रासादं गूढ भित्ति सोपानम् सुषिर स्तम्भ प्रवेश अपसारम् वा वासगृहं यन्त्र बद्ध तल अवपातम् कारयेत् आपद् प्रतीकार अर्थम् आपदि वा

तस्माद् एतानि आस्पदानि परिहरेत्
गृहीत्वा स ज्वर श्वासम् वमि अतीसार पीडितम्

पुनः पुनः स्नेह पानम् निरूहाः स अनुवासनाः

स अजाजि पिप्पली मूल दीप्यकैः विपचेत् घृतम्

स मण्ड वारुणी पानम् पक्वं वा धान्यकैः जलम्

हृद् रोगम् ग्रहणी दोषम् कामलां विषमज्वरम्

शृतात् शेषम् घृत समम् सर्पिषः च चतुर् पलम्

भित्त्वा विबन्धं स्निग्धस्य स्वेदो गुल्मम् अपोहति

स आनाहम् स विबन्धम् च गुल्मं कठिनम् उन्नतम्

तृष्णा तन्द्रा प्रतिश्यायैः युज्यते न स सिध्यति

शूल आनाह विबन्धेषु गुल्मे वात कफ उल्बणे

संगृहीतो यदा गुल्मः तदा घटम् अथ उद्धरेत्

परिवेष्ट्य प्रदीप्तान् तु बल्वजान् अथवा कुशान्

घृतानाम् औषध गणाः य एते परिकीर्तिताः

पिबेत् उपरि तस्य उष्णम् क्षीरम् एव यथाबलम्

अजमोदा अजगन्धे च तिन्तिडीक अम्लवेतसौ

दौर्बल्य अरुचि हृल्लास कास वमि अरति ज्वरैः

कुर्यात् विरेच्यः स भवेत् स स्नेहैः आनुलोमिकैः

तेन पाद अवशेषेण घृत प्रस्थम् विपाचयेत्

पिबेत् तस्य प्रयोगेण वात गुल्मात् प्रमुच्यते

प्रवक्ष्यामि अतस् ऊर्ध्वं च योगान् गुल्म निबर्हणान्

मृद्नीयाद् गुल्मम् एव एकम् न तु अन्त्र हृदयम् स्पृशेत्

क्षिपेत् चूर्ण पलम् च एकम् त्वच् एला पत्त्र केसरात्

दध्नः प्रस्थेन संयोज्य सुधा क्षीर पलेन च

श्लेष्मणि अनुबले पूर्वं हितं पित्त अनुगे परम्

हेतुः लिङ्गम् सिद्धिः क्रिया क्रमः साध्य ता न योगाः च

श्लेष्माणं मधुरं स्निग्धं मांस क्षीर घृत आशिनः

वात गुल्मे कफो वृद्धो हत्वा अग्निम् अरुचिम् यदि

यः स्थान संस्थान रुजाम् विकल्पं विष् वात सङ्गम् गल वक्त्र शोषम्

इति त्र्यूषण आदि घृतम्

स्नेह पानम् हितं गुल्मे विशेषेण ऊर्ध्व नाभि जे

इति दन्ती हरीतकी

न प्रशाम्यति रक्तस्य सो ऽवसेकात् प्रशाम्यति

स्निग्ध स्विन्न शरीरायै दद्यात् स्नेह विरेचनम्

वमनं वमन अर्हाय प्रदद्यात् कफ गुल्मिने
तस्मा एतं पूर्वं योगं प्रायच्छद् एतं पूर्वाह्णम्

तथा इति

उभयम् इति ब्रूयाद् बृहत् रथन्तरयोः अन्तर् वामदेव्यं वामदेव्ये ऽन्तर् बृहत् रथन्तरे इति

बृहत् रथन्तरे वा असृज्येताम्

अथ यत् परेण दिवम् अन्तरिक्षं मन्यन्त एवं परेण पृथिवीम् आपस् तेन उ बहिस् निधने इति

ते आजिम् ऐताम्

तस्माद् उभय साम्ना यजमान आसायम् एव यजेत
पर्ण मयी जुहूः

यथोपपातम् अवशिष्टान्य् अन्ततः प्रातर्दोह पात्राणि
अस्थुर् वृक्षा ऊर्ध्व स्वप्नाः तिष्ठाद् रोगो अयं तव
मुनयस् तुष्टुवुस् तुष्टा जगुर् गन्धर्व किन्नराः

मैत्रेय उवाच

तद् प्रादुर्भाव संयोग विद्योतित मनाः मुनिः

यो मायया विरचितं निजया आत्मनि इदम् खे रूप भेदम् इव तद् प्रतिचक्षणाय

यस् तयोः पुरुषः साक्षाद् विष्णुर् यज्ञ स्व रूप धृक्

स्वायम्भुवो मुदा युक्तो रुचिर् जग्राह दक्षिणाम्

अत्र आगताः तनुभृतां मनसो ऽपि दूरात् ब्रूत प्रसीदत महान् इह विस्मयो मे

सिनीवाली कुहू राका चतुर्थ्य् अनुमतिस् तथा

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सौम्याः पितर आज्यपाः

तुषिता नाम ते देवा आसन् स्वायम्भुव अन्तरे

पूर्णिमा असूत विरजं विश्वगं च परन्तप

प्राणायामेन संयम्य मनो वर्ष शतम् मुनिः

त एते मुनयः क्षत्तर् लोकान् सर्गैर् अभावयन्

श्लक्ष्णया सु उक्तया वाचा सर्व लोक गरीयसः
संशुद्धस्य उत्थिते च अग्नौ स्नेह स्वेदौ पुनर् हितौ

स्नेहः च धातून् संशुष्कान् पुष्णाति आशु उपयोजितः

स्थान दूष्य आदि च आलोच्य कार्या शेषेषु अपि क्रिया

पाठा विडङ्ग सुरदारु गजोपकुल्या द्विक्षार नागर निशा मिशि चव्य कुष्ठैः

यव क्वाथ अम्बुना पेयं हृद् पार्श्व आर्ति अपतन्त्रके

स मूल शाखस्य सहाचरस्य तुलां समेतां दशमूलात् च

शाकैः अलवणैः शस्ताः किंचिद् तैलैः जलैः शृतैः

दुष्टान् वातान् एक सर्व अङ्ग संस्थान् योनि व्यापद् गुल्म वर्ध्म उदरम् च

कोष्ठ गे क्षार चूर्ण आद्याः हिताः पाचन दीपनाः

सहचर तुलायाः तु रसे तैल आढकम् पचेत्

श्लेष्म मेदस् क्षये च अत्र स्नेह आदीन् अवचारयेत्

स नागकेसरैः सिद्धे दद्यात् च अत्र अवतारिते

स्पृक्का कुङ्कुम शैलेय जाती कटुफला अम्बुषु

संधुक्षिते ऽग्नौ परतो विधिः केवल वातिकः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः
दिवश् च्युतस्य दैत्यस्य गतिर् भवति मेदिनी

स हत्वा दानवं संख्ये सौमित्रिर् मित्र नन्दनः

धैर्याद् अ संभ्रान्त वपुः स स्मितम् राघवो ऽब्रवीत्

कृष्णाजिन उत्तरासङ्गः हेम यज्ञोपवीतवान्

तव अवतरणे विष्णो कंसः स विनशिष्यति

यत् त्वया निहतो मोहाद् दूषिताश् च वनौकसः

वृन्दावने वसत्य् एको नृणां मांसानि भक्षयन्

अमित्राणां प्रिय करैः मोहैर् अधृतिर् ईश्वरः

स्थितो देव सभा मध्ये संरब्धो विष्णुम् अब्रवीत्

स्त्री निमित्तम् हतो युद्धे ग्राम्यान् धर्मान् अवेक्षता

अर्धचन्द्र प्रतीकाशा यमुना तीर शोभिता

राज्ञा राज व्रत स्थेन प्रजानां शुभम् इच्छता

दुर्वृत्तस्य हतस्य अपि त्वया न अन्येन श्रीधर

पृथिव्यां बिभ्यति त्वत्तो न अन्यस्य तु कथंचन
स्नान योग आदयः वा अपि श्रोतुं कौतूहलं हि नः

स्वयम् आचरते यः तु आचारे स्थापयति अपि

पृष्टः अयम् प्रणिपत्य एवम् मुनि मुख्यैः च सर्वतः

पर उपकार निरताः गुरु शुश्रूषणे रताः

ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं बहु दोष विवर्जितम्

पदं वर्ण आख्यकम् विप्र बुद्धीन्द्रिय विकल्पनम्

गुरु प्रसाद जम् दिव्यम् अनायासेन मुक्ति दम्

स्त्री शूद्राणाम् द्विज इन्द्रैः च पूजया तद् फलम् भवेत्

भगवन्त् सर्वैः भूतेश नन्दीश्वर महा ईश्वरैः

आकृष्टाः ताडिताः वा अपि ये विषादं न यान्ति वै

कथं पूजा आदयः शम्भोः धर्म काम अर्थ मुक्तये

पृष्टो नन्दीश्वरो देवः शैलादिः शिव संमतः

तपः च विपुलं तप्त्वा देव दानव दुश्चरम्

सम्प्रेक्ष्य भगवान् नन्दी निशम्य वचनं पुनः
समेत्य सर्व वर दम् चतुर् मूर्ति चतुर् मुखम्

अधीत वेदः भगवान् नन्दी मतिम् अनुत्तमाम्

शिलादं तात तातैः इति प्राह नन्दी पुनः पुनः

तं दृष्ट्वा नन्दनं जातं शिलादः परिषस्वजे

यत्र अस्य नेमिः शीर्येत स देशः पुरुष ऋषभाः

जजाप कोटिं भगवान् भूयस् तद् गत मानसः

अयोनि जम् मृत्यु हीनम् देहि पुत्रं त्वया समम्

तस्य कोट्यां तु पूर्णायां शङ्करो भक्त वत्सलः

ततो मुमोच तत् चक्रम् ते च तत् समनुव्रजन्

आगत्य स अम्बः स गणः वर दः अस्मि इति उवाच ह

कुमार तुल्यः ऽप्रतिमो मेघ गम्भीरया गिरा

भगवन् देवम् ईशानम् भर्गम् एकम् कपर्दिनम्

ब्रह्मणा निर्मितं स्थानं तपः तप्तुम् द्विजोत्तमाः
अशेषैर् न च कर्तव्या परिपाटिर् अपार्थिका

भास्वत् वज्र शिला पादम् आसेवे शयनं ततः

ततः प्रतिहते तस्मिन् सुहृद् मण्डल मण्डने

ततो गन्धर्वदत्तायां प्रगीतायाम् अभून् मम

स नागरक संघातम् अवोचद् विनय आनतः

शुल्कं गन्धर्वदत्ताया वीणा वादन नामकम्

इति क्रम आगतम् तातस् ताताद् आगमितं मया

तथा सति कथा अपि एषा क्रियमाणा विरुध्यते

वीणायां तु प्रयुक्तायां भग्नो ऽयं नो मनोरथः

मदीयस् तु यया पादः पाणिभ्याम् अवलम्बितः

मध्ये महा मनुष्याणाम् एवम् मुखम्

कृच्छ्राम् आपदम् आपन्ना लीलया एव त्वया उद्धृताः

नारदेन ततः प्राप्तं नारदाद् वृत्रशत्रुणा

अपूजयन् मया च असौ न द्रष्टुम् अपि पारितः

गन्धर्वदत्ताम् इव ताम् अददात् सुभग स्वनाम्

ध्रुवं सा राक्षसी यक्षी यदि वा मृत्तिका मया

सभायां गाढ मूर्छायाम् मृदु तद् गीत वादिनम्

विस्रस्त हस्तया हस्ताद् भृङ्गारः पातितस् तया

ततः कञ्चुकिना वक्त्रं क्षणाद् दीन तया कृतम्

तेन उक्तम् संकट अस्थानात् अन्यत्र स्थीयताम् इति

तन्त्री बन्धाः यथास्थानम् असरन् धैवत आदिकम्

अङ्गं गन्धर्वदत्तायास् तेषाम् इव मनोरथाः

तेन गन्धर्वदत्ता अपि सुलभा किम् उत आसनम्

अपरा आनीयताम् आर्य न एताम् स्पृशति मादृशः

परिभूतवती गोष्ठीं सभा स्तम्भ आवलिम् इव

तं च विश्वावसुर् नाम गन्धर्व गण सेवितः

इदं तु दुःसहतरं यद् इमां बकुल आवलिम्

ते च स्वा च एव नृपतेर् इत्य् उक्तं मनुना यतः

पथा सकृत् प्रवृत्तायाः किं करोत्य् अवगुण्ठनम्

ततो जवनिकां प्रेर्य कन्या कञ्चुकिभिर् वृता

आगच्छतु किम् अद्य अपि दृष्टैर् नागरकैर् इति

जड ताम् गमिता येन पटु तन्त्री परम्परा
अधेनुं धेनु भव्या इति ब्रूयात्

न अकल्पाम् नारीम् अभिरमयेत्

न मिथुनीभूत्वा शौचं प्रति विलम्बेत

वर्जयेत्
संनिपाते दशविधे तत् शेषे ऽपि विकल्पयेत्

न अ विक्षोभ्य मनो मद्यं शरीरम् अ विहन्य वा

अनङ्ग आलिङ्गितैः अङ्गैः क्वापि चेतो मुनेः अपि

कफ स्थान आनुपूर्वया च तुल्य दोषे मदात्यये

सर्वत्र अपि विशेषेण पित्तम् एव उपलक्षयेत्

पिबेन् मरिच कोल अस्थि मज्ज उशीर अहि केसरम्

अस्ति देहस्य सा अवस्था यस्यां पानं निवार्यते

त्वच् एला मरिच अर्ध अंशम् अष्ट अङ्ग लवणम् हितम्

रूक्ष उष्ण उद्वर्तन उद्घर्ष स्नान भोजन लङ्घनैः

महा उदधेः समुद्भूता श्री शशाङ्क अमृतैः सह

सु तीव्राः वेदना याः च शिरसि अस्थिषु संधिषु

मधु माधव मैरेय सीधु गौड आसव आदिभिः

त्वचं प्राप्तः च पान ऊष्मा पित्त रक्त अभिमूर्छितः

यं दोषम् अधिकं पश्येत् तस्य आदौ प्रतिकारयेत्

मुस्ता दाडिम लाज अम्बु जलं वा पर्णिनी शृतम्

स्वरसो दाडिमात् क्वाथः पञ्चमूलात् कनीयसः

कुल अङ्गना अपि यां पीत्वा नयति उद्धत मानसा

अतो ऽस्य वक्ष्यते योगो यः सुखाय एव केवलम्

निरामं क्षुधितं काले पाययेद् बहु माक्षिकम्

स कामाभिः सह स्त्रीभिर् युक्त्या जागरणेन च

तालवृन्त नलिनी दल अनिलैः शीतलीकृतम् अतीव शीतलैः

याम् आस्वाद्य विलासिन्यो यथार्थं नाम बिभ्रति

यदि स रभसम् सीधोर् वारं न पाययते कृती किम् अनुभवति क्लेश प्रायम् ततो गृह तन्त्र ताम्

मृणाल बिस कृष्णाः वा लिह्यात् क्षौद्रेण स अभयाः

अ शाम्यति रसैस् तृप्ते रोहिणीं व्यधयेत् सिराम्
पूर्ववत् दक्षिणे भागे विप्रान् षोडश संस्थितान्

इक्षु दण्डम् च दातव्यं ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः