tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विश्वस्त विन्यस्त पदम् विस्पष्ट अर्थम् मनोरमम्

न आस्फालयेत् कपाटं च स्यान् निःशब्द रुचिः सदा

ऋजु पश्येत् सदा सत्त्वान् चक्षुषा सम्पिबन् इव

निध्यायन्ति इव सततं कार्या दृष्टिर् अधस् गता

भयम् अस्तम् गतं सर्वं कृत्स्नं कल्याणम् आगतम्

रक्षसि इमम् मनः कस्मात् आत्मीकृत्य समुच्छ्रयम्

मृद् मर्दन तृण छेद रेखा आदि अफलम् आगतम्

दृष्टि विश्राम हेतोः तु दिशः पश्येत् कदाचन

न अङ्गुल्या कारयेत् किंचिद् दक्षिणेन तु सादरम्

सत्त्वानाम् एव च अर्थाय सर्वं बोधाय नामयेत्

भय उत्सव आदि सम्बन्धे यदि अशक्तः यथासुखम्

आचारो बोधिसत्त्वानाम् अ प्रमेयः उदाहृतः

एवं बुद्ध्वा परार्थेषु भवेत् सततम् उत्थितः

बुद्ध अनुस्मृतिः अपि एवम् भवेत् तस्य मुहुर् मुहुर्

चिकित्सा पाठ मात्रेण रोगिणः किं भविष्यति

न एकया अन्य स्त्रिया कुर्याद् यानं शयनम् आसनम्

प्रमद अजन मध्ये अपि यतिः धीरः न खण्ड्यते

निषिद्धम् अपि अनुज्ञातम् कृपालोः अर्थ दर्शिणः

सह अपि मन्द वृत्त्याः न तद् फलम्

सदा कल्याण मित्रम् च जीवित अर्थे अपि न त्यजेत्

धारयामि ईदृशम् चित्तम् अप्रकम्प्यम् सुमेरु वत्

अन्यचित्तेन मन्देन वृथक् एव इति आह सर्ववित्

उत्तरोत्तरतः श्रेष्ठा दानपारमिता आदयः

निगृह्णीयाद् दृढं शूरः प्रतिपक्षेण तत् सदा
अस्वस्थ मनसम् दैर्घ्यकालिकं स ग्रहम् त्यजेत्

स्खलत् वाचम् च जानीयात् पितृ ग्रह वशीकृतम्

पुरुषे ऽपौरुषं यत्र तत्र भूत ग्रहम् वदेत्

शुक्ल अष्ट पञ्चमी पौर्णमासीषु ब्रह्मराक्षसाः

उच्छिष्ट नृत्य गन्धर्व हास मद्य आमिष प्रियम्
काम अवकीर्णः ऽस्म्य् अवकीर्णो ऽस्मि काम कामाय स्वाहा

चतुर्धा इति ब्रूयात्

अथ अ शुक्रः परिशिष्यते

त्रय इमे लोकाः
शैवला झषका मत्स्याः सत्त्वा मत्स्य उपजीविनः

योगि ईश्वरान् स शिष्यान् च योगं युञ्जीत योग विद्

मनुते मन्यते यस्मात् मतिः मतिमताम् वराः

दोषान् विनिर्दहेत् सर्वान् प्राणायामात् असौ यमी

ख्यायते यत् तु इति ख्यातिर् ज्ञान आदिभिः अनेकशः

प्रस्वेद कम्पन उत्थान जनकः च यथाक्रमम्

नश्यन्त्य् अभ्यासतस् ते ऽपि प्रणिधानेन वै गुरोः

यमाः संक्षेपतः प्रोक्ता नियमांश् च वदामि वः

तदा उत्तम उत्तमः प्रोक्तः प्राणायामः सु शोभनः

निर्मलं निष्कलं ब्रह्म सु शान्तम् ज्ञान रूपिणम्

अहिंसा अपि एवम् एव एषा द्विज गुरु अग्नि पूजने

ज्ञानेन निर्दहेत् पापम् निरुध्य विषयान् सदा

नाना पुष्प समाकीर्णे वितान उपरि शोभिते

पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः

योगात् अभ्यसते यः तु व्यसनं न एव जायते

सगर्भो ऽगर्भ इति उक्तः स जपः विजपः क्रमात्

चान्द्रायण आदि निपुणः तपांसि सु शुभानि च

आग्नेयं वारुणं ब्राह्मं कर्तव्यं शिव पूजकैः

व्रत उपवास मौनम् च स्नानं च नियमा दश

उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने तु सः

आत्म ज्ञान अम्भसि स्नात्वा सकृत् आलिप्य भावतः

निरुद्ध इन्द्रिय वृत्तेः तु योग सिद्धिः भविष्यति

प्राणः स्व देह जः वायुः यमः तस्य निरोधनम्

समाधिः सर्व हेतुः च प्राणायाम इति स्मृतः

गृहीतो दम्यमानः तु यथा स्वस्थः तु जायते
तस्य अयम् सव्यः कर्णो विश्वजित्

तस्माद् इयम् आसां वरिष्ठा
पद्मराग इन्द्रनीलानि महानीलानि पार्थिव

तपः चकार तत्र एव पूजयन् मधुसूदनम्

सुशीत अमल पानीया जलजैः च विराजिता

दृष्ट्वा एव कौतुक आविष्टः तम् विवेश महीपतिः

नल्व मात्रम् अतिक्रम्य स्व प्रभा आभरण उज्ज्वलम्

नाम्नां सहस्रेण तदा तुष्टाव मधुसूदनम्

बिलात् बहिस् गुहाम् कांचिद् आश्रित्य सु मनोहराम्

प्रदेशः स तु राज इन्द्रैः द्वीपे तस्मिन् मनोहरे

त्यक्त आहार क्रियः च एव केवलं तोयतो नृपः

समन्तात् सरसः तस्य शैल लग्ना तु वेदिका

कपर्दिकानां शुक्तीनां शङ्खानां च महीपते
हृद् पद्मे सद्यस् मन्त्रः स्यात् निवृत्तिः च कला इडा

आवाहनं स्थापनं च सन्निधानं निरोधनम्

अभयं प्रसादं शक्तिं शूलं खट्वाङ्गम् ईश्वरः

सूर्यम् अभ्यर्च्य च आचम्य कनिष्ठातो न्यसेत्

चतुरशीति कोटीनाम् उच्छ्रयम् भूमि तन्त्रकम्

त्रिभिः मन्त्रैः आचामेत् तु स्वाहा अन्तैः प्रणव आदिकैः

वामा ज्येष्ठा च पूर्व आदौ रौद्री काली च

समान उदान वरुणा देवता विष्णु कारणम्

वर्तुलं चिन्तयेद् व्योम भूतशुद्धिर् उदाहृता
शतम् हिमान् अधिपतिः नः एहि
एकादश अनूयाजान् इष्ट्वा उदङ् अत्याक्रम्य जुह्वां स्वरुम् अवधाय पुरस्तात् प्रत्यङ् तिष्ठञ् जुहोति दिवं ते धूमो गच्छतु अन्तरिक्षम् अर्चिः पृथिवीं भस्मना पृणस्व स्वाहा इति

अथ बर्हिषि हस्तौ निमार्ष्ट्य् अद्भ्यस् त्वा ओषधीभ्यः मनो मे हार्दि यच्छ इति

अग्निं वैश्वानरं गच्छ स्वाहा इति सर्वम् अन्ततो ऽनुप्रहरति

उत्तानायै जाघन्यै देवानां पत्नीर् यजति
ते अब्रूताम् कम् प्रविशाव इति

आ एनम् ब्रह्म गच्छति ब्रह्मवर्चसी भवति यः पृथिवीम् बृहस्पतिम् अग्निम् ब्रह्म वेद
स ह उवाच

स ह स्म अन्यान् अन्तेवासिनः समावर्तयंस् तं ह स्म एव न समावर्तयति

स ह व्याधिना अन् अशितुम् दध्रे

तस्मै हा प्रोच्य एव

कं च तु खं च न विजानामि इति

यद् वाव कं तद् एव खम्
तेन एनान् अहन्

तान् अब्रवीत् इन्द्रः मा बिभीत त्रि समृद्धम् एभ्यः अहम् प्रातर् वज्रम् प्रहर्तास्मि इति

भवति आत्मना परा अस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यः भवति यः एवम् वेद

रेवत्यः सर्वाः देवताः
तद् उदुम्बरः समभवत्

समुद्रस्य हृदय इति मध्यतो वा आत्मनो हृदयं तस्मान् मध्यतः सदस औदुम्बरी मीयते
अपः अभिव्यख्यम् इति अपः ज्योतिः अभिव्यख्यम् इति अग्निम् पशून् अभिव्यख्यम् इति वत्सम् अभिव्यख्यम् इति आदित्यम्

कृष्ण भक्षः

चित्ययूप उपस्पर्शन कर्णक्रोश अक्षि वेपनेषु सूर्य अभ्युदितः सूर्य अभिनिर्मुक्तः इन्द्रियैः च पाप स्पर्शैः पुनर् माम् इति एताभ्याम् आहुतिम् जुहुयात् आज्य लिप्ते वा समिधौ

न आदित्यव्रतम् एकेषाम्
यदि रथन्तर सामा सोमः स्याद् ऐन्द्र वायव अग्रान् गृह्णीयात्

अथ एनम् ऐन्द्र वायवम् सादयित्वा सादयेत्
कङ्कालान् कतिचिद् दृष्ट्वा श्मशाने किल ते घृणा

न अन्यस्य तद् व्यथा भागः किं प्रियैः विघ्न _

निःशब्द सौम्य वन मारुत वीज्यमानैः संक्रम्यते पर हिताय विचिन्त्यते च

दुःखं कस्मान् निवार्यं चेत् सर्वेषाम् अविवादात्

तथा जगन्त् भिन्नम् अभिन्न दुःख सुख आत्मकम् सर्वम् इदम् तथा एव

निश्चलात् अपि ते त्रासः कङ्कालात् एवम् ईक्षितात्

स्वार्थ द्वारेण या प्रीतिः आत्म अर्थम् प्रीतिः एव सा

न च अन्तिक चराः केचिद् शोचन्तः कुर्वते व्यथाम्

सर्व सत्त्व अर्थम् उत्सृज्य न अन्यत् चिन्त्यं त्वया अधुना

तन् न प्राप्तं मुधा एव आयुः नीतम् तु पर कर्मणा

अद्य अपि अस्ति मम स्व अर्थः इति आशाम् त्यज साम्प्रतम्

स्वच्छन्द चार्य निलयः विहरिष्यामि अहम् कदा

सुखाच् च ऽयं योज्यः अस्मत् व्यथया सदा

याति अर्जनेन तारुण्यं वृद्धः कामैः करोति किम्

भद्रकं नाम तत् वस्तु यद् इष्ट त्वात् न गृह्यते

पुरा दृष्टम् अदृष्टम् वा मुखं जालिकया आवृतम्

पूर्वम् एव मृतो लोके म्रियमाणो न शोचति

हास्यं जनस्य सर्वस्य निन्द्यमानम् इतस्ततस्

दण्डयात्राभिः अपरे प्रवास क्लेश दुःखिताः

सुलब्धा अद्य मे लाभाः पूजितः अहम् अयम् न तु

मृद् आदि अमेध्य लिप्त त्वात् यदि न स्प्रष्टुम् इच्छसि

मुच्यमानेषु सत्त्वेषु ये ते प्रामोद्य सागराः

बहवो लाभिनः अभूवन् बहवः च यशस्विनः

एवम् कामेभ्यो विवेके जनयेत् रतिम्

हित मुक्ताः प्रकुप्यन्ति वारयन्ति च मां हितात्

अमेध्य शौण्ड चित्तस्य का रतिः गूथ पञ्जरे

अयं सुस्थः परो दुःस्थो नीचैः अन्यः अयम् उच्चकैस्

अयम् एव हि कायो मे एवं पूतिः भविष्यति

हस्त आदि भेदेन बहु प्रकारः कायो यथा एकः परिपालनीयः

एवमादिभिः आकारैः विवेक गुण भावनात्

अपि नाम गुणा ये ऽस्य न श्रोष्यन्ति अपि केचन

सह लाभ यशोभिः ते न ज्ञाताः क्व गता इति

अमेध्य भाण्डान् अपरान् गूथ घस्मरैः वाञ्छसि

काय चित्त विवेकेन विक्षेपस्य न सम्भवः

संजात पुलकः हृष्टः परिभोक्ष्ये सुख उत्सवम्

यो क्षुध् पिपासा आदि प्रतीकार चिकीर्षया

तत् तत् एव अपहृति अर्थम् परेभ्यो हितम् आचर

मान अर्थम् दास ताम् यान्ति मूढाः काम विडम्बिताः

असंस्तव अविरोधाभ्याम् एकः एव शरीरकः

आत्म दुःखम् न निहतं बहूनां दुःखिनां व्ययात्

बहुना वा किम् उक्तेन दृश्यताम् इदम् अन्तरम्

समाधानाय चित्तस्य प्रयतिष्ये दमाय च

न बालः कस्यचिद् मित्रम् इति च उक्तम् तथागतैः

पर चक्षुस् निपातेभ्यः ऽप्य् आसीद् यत् परिरक्षितम्

स एव चेन् न जानाति श्रमः कस्य कृतेन मे

बौद्धं सम्पद् सुखम् मुक्त्वा न अभविष्यत् इयं दशा
स तापसः करुणा आकृष्ट चेताः तम् अवदत् राजन् इह जन्मनि भवतः शाप फल अभावः भवतु

विद्येश्वरो लज्जा अभिरामम् राज कुमार मुखम् अभिवीक्ष्य विरचित मन्द हासः व्याजहार देव भवत् अनुचरे मयि तिष्ठति तव कार्यम् असाध्यम् किम् अस्ति

तस्मात् अलम् अलम् आयासेन शीतल उपचारे

बालचन्द्रिका मनोज ज्वर अवस्था परम काष्ठाम् गतां कोमल अङ्गाम् तां राजवाहन लावण्य अधीन मानसाम् अनन्य शरणाम् अवेक्ष्य आत्मनि अचिन्तयत् कुमारः स त्वरम् आनेतव्यो मया

तदनु जातिस्मर त्वम् अपि तयोः अन्वगृह्णात्

तथा हि लोके पण्डिता अपि दाक्षिण्येन अकार्यम् कुर्वन्ति इति

गृध्राः च बहवः तुण्डैः अहि पतीन् आदाय दिवि समचरन्
चमसे सरूप वत्सायाः दुग्धे व्रीहि यवौ अवधाय मूर्छयित्वा मधु

भक्तम् सुराम् प्रपाम् संपातवत् करोति
अथवा न विशेषो ऽस्ति सूक्ष्मो ऽपि मम गोमुखात्

स्वादुना पिण्ड पातेन वन्दनेन चिकित्सया

तद् कुटुम्बम् ततस् तेन धारकेन विनाकृतम्

हिमाद्रेर् अपि नियान्ति सरितः क्षार वारयः

तद् अभिप्राय जिज्ञासुः अथ ताम् इदम् अब्रवम्

माम् असाव् अचिरेण एव तस्माद् व्याधेर् अमोचयत्

राग अधीनम् न मे चक्षुः प्रवृत्तं गणिकास्व् अपि

श्रूयताम् ऋषिदत्ता मे यत्र नेत्र पथम् गता

अथ संघट्टयन् दन्तान् उक्तवान् अस्मि तां शनैः

जित जिह्वैः अपि प्रीतं जिन शासन पारगैः

निर्वाणस्य च सार त्वम् निष्ठां श्रुतधरा आगमत्

स्थित्वा क्षणम् अनालापः परुष आलापम् अब्रवम्

कुटुम्ब आचार चतुरे प्रिये पत्युः पतिव्रते

एकदा आहार वेलायाम् दृश्यते स्म न गोमुखः

माला अलंकार वस्त्र आदि गृह उपकरणानि च

इत्य् उक्त्वा चीवर अन्तेन मुखम् आवृत्य नीचकैः

दुष्करः परितापो ऽपि यथा संभावितस् तया
पितरि प्रस्थिते ऽरण्यं मातुः प्रिय चिकीर्षया

चेतः खल्व् अस्य बन्धाय मुक्तये च आत्मनः मतम्

मैत्रेय उवाच

योगेन मय्य् अर्पितया च भक्त्या मां प्रत्यञ्च् आत्मानम् इह अवरुन्धे

विसृज्य सर्वान् अन्यांश् च माम् एवं विश्वतोमुखम्

तत्त्व आम्नायम् यत् प्रवदन्ति सांख्यं प्रोवाच वै भक्ति वितान योगम्
मधुना कैटभेन एव पुरा हृत गतेः विभोः

पुरा अन्धक अग्नि दक्षाणाम् शक्र इभ मृग रूपिणाम्

वैन्येन पृथुना भूमेः पुरा दोह प्रवर्तनम्

संध्यांशक प्रमाणम् च संध्या वृत्तम् भवस्य च

प्रायश्चित्तम् अशेषस्य प्रत्येकं च एव विस्तरात्

कैलास वर्णनम् च एव योगः पाशुपतस् तथा

अण्डस्य अस्य च सम्भूतिर् अण्डस्य आवरण अष्टकम्

प्रजापतीनां सर्गश् च पृथिवी उद्धरणम् तथा

व्यास अवताराः च तथा कल्प मन्वन्तराणि च
प्रयोग अन्तरम् आह रसकम् इत्यादि
किम्भूतः सन् नियमनं बन्धनं च निरुद्ध प्रसरः सन् निरुद्ध आरुन्धित्तः प्रसरः प्रसरणं प्रकृष्टेन गमनं यस्य तादृशः सन्
वाक्य द्वयस्य शक्ति उपासनावताम् विनियोगात्

उदञ्जि अभ्युत्थाने प्रचेतसः कन्यायाः स्वीकरणस्य परम कारण त्वम्

उत्तरस्मिन् घस्रे असंभेदितम् इव वराङ्गं परिदृश्यते
विरूपाश् च सुरूपाश् च मलिनाः च अपि अपण्डिताः

भद्रे कुतः पतिः धीमान् ते भर्ता सुदर्शनः

अथ दृष्ट्वा अपराः नार्यः किंचित् प्रहसित आननाः

यथा आदित्य प्रकाशेण तारका नभसि स्थिताः

गृहस्थैश् च न निन्द्याः तु सदा हि अतिथयः द्विजाः

पतिव्रताः पतीनां तु संनिधौ भव मायया

सुव्रते सुभ्रु सुभगे शृणु सर्वं प्रयत्नतः

प्रस्थान आदिकम् आयासम् स्व देहस्य चरेत् यतिः

अप्सु वै पार्थिवं न्यस्य गुरवे तैजसानि तु

राघवः स अनुजः च अपि दुर्वासेन महात्मना

निकृत्य केशान् स शिखान् उपवीतं विसृज्य च

वः अस्तु भक्तिः महादेवे शङ्करे परमात्मनि

जितो वै यः त्वया मृत्युः धर्मेण एकेन सुव्रत

तं दृष्ट्वा च अर्चयामास स अर्घ्य आद्यैः अनघा द्विजम्
पूर्व संसृष्टायाः च परिजनेन मिथः कथयति

अविज्ञात विषयस्य संकथा

श्रान्तम् उपलभ्य चोदना

प्रणिधिभिः प्रतिगणिकानां लाभ अतिशयम् श्रावयेत्

वाक्येषु छल ग्रहणम्

तानि च अस्याः हस्ताद् उत्तमर्णः प्रसह्य गृह्णीयात्

तद् अर्थम् ऋण ग्रहणम्

शक्तौ अनभिनन्दनम्

अनर्मणि हासः

अन्यम् अवष्टभ्य

परीक्ष्य गम्यैः संयोगः संयुक्तस्य अनुरञ्जनम्

अनपेक्षणम्
अ प्रत्यवरोही ह भवति इति

माध्यंदिन एव सवने ऽश्वं दद्याद् इति ह स्म आह मौद्गल्यः
क्लीबं तद् संकरे तत्र मध्यं कुक्षेः समुन्नतम्

कर्म अन्ते च पुमान् सर्पिस् क्षीर शालि ओदन अशितः

निरूहः पातयति आशु स स्नेह लवणः ऽपराम्

वत्सराद् द्वादशाद् ऊर्ध्वं याति पञ्चाशतः क्षयम्

नमस्कार परायाः तु शूद्राया मन्त्र वर्जितम्

अश्वघ्न पत्त्र सिद्धेन तैलेन अभ्यज्य मर्दयेत्

गर्भस्य नाभौ मातुः च हृदि नाडी निबध्यते

अत एव च शुक्रस्य बाहुल्याज् जायते पुमान्

शिशुः ओजस् अनवस्थानात् नारी संशयिता भवेत्

गत सूता अभिधाना स्यात् पुनर् आर्तव दर्शनात्

अथ संपीडिते गर्भे योनिम् अस्याः प्रसारयेत्

अधस् गुरु त्वम् अरुचिः प्रसेको बहु मूत्र ता

नृत्य वादित्र गान्धर्व गन्ध माल्य प्रिया च या

गर्भः पुंसवनानि अत्र पूर्वं व्यक्तेः प्रयोजयेत्

अथ अतस् गर्भावक्रान्ति शारीरम् व्याख्यास्यामः

सुवर्चलां विशल्यां वा जरायु अपतने ऽपि च

तैल माष उत्तर आहारा तत्र मन्त्रं प्रयोजयेत्

एभिर् गर्भः स्रवेद् आमः कुक्षौ शुष्येन् म्रियेत वा

ओषधीर् जीवनीयाः च बाह्य अन्तर् उपयोजयेत्

अव्यक्तः प्रथमे मासि सप्त अहात् कललीभवेत्

पूर्ण षोडश वर्षा स्त्री पूर्ण विंशेन संगता

सप्त रात्रात् परं च अस्यै क्रमशो बृंहणं हितम्

ऋतौ अतीते योनिः सा शुक्रं न अतस् प्रतीच्छति

उपवास अध्व तीक्ष्ण उष्ण गुरु विष्टम्भि भोजनम्

प्राक् च एव नवमान् मासात् सा सूतिगृहम् आश्रयेत्
स्तन जेन तदा सार्धं कोपम् अस्याः पपौ पुनः

विज्ञप्तिं ब्रह्मणः श्रुत्वा भगवान् भग नेत्र हा

वध अर्थम् दारुकस्य अस्य स्त्री वध्यस्य वरानने

सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वे पितामह पुरोगमाः

कालीं गर अलंकृत काल कण्ठीम् उपेन्द्र पद्मोद्भव शक्र मुख्याः

सूदयामास कालाग्निः इव देवान् द्विजोत्तमान्
न गति हिंसा अर्थेभ्यः

न विभक्तौ तु स् माः

चु टू

संमानन उत्सञ्जन आचार्य करण ज्ञान भृति विगणन व्ययेषु नियः

सम् उद् आङ्भ्यः यमो अ ग्रन्थे

लुटि च क्ﾲपः

आङो दो अन् आस्य विहरणे

न पा दमि आङ् यम् आङ् यस परि मुह रुचि नृति वद वसः
विभाषा ग्रहः

सु आदिभ्यः श्नुः

श लः इ क् उपधात् अन् इटः क्षः

भृञो अ सञ्ज्ञायाम्

धातोः कर्मणः समान कर्तृकात् इच्छायां वा

दुहश् च

सार्वधातुके यक्

भिद्य उद्ध्यौ नदे

कर्तुः क्यङ् स लोपः च

वह्यं करणम्

मान् बध दान् शान्भ्यः दीर्घश् च अभ्यासस्य

तपस् तपः कर्मकस्य एव

सर्ति शास्ति अर्तिभ्यः च

चित्या अग्निचित्ये च

पद अ स्वैरि बाह्या पक्ष्येषु च

गस् थकन्

ह लः श्नः शानच् हौ
रोमकं पांसुजं सीसं क्षारश् च लवणो गणः

करोति कफ पित्त अस्रम् मूढ वात अनुलोमनः

एकैक हीनाः तान् पञ्चदश यान्ति रसा द्विके

कुठेर आद्याः हरितकाः पित्तं मूत्रम् अरुष्करम्

अम्लो अग्निदीप्ति कृत् स्निग्धो हृद्यः पाचन रोचनः

हर्षणो रोम दन्तानाम् अक्षिभ्रुव निकोचनः

त्रिके स्वादुर् दश अम्लः षट् त्रीन् पटुस् तिक्त एककम्

सो अति अभ्यस्तः तनोः कुर्याच् छैथिल्यं तिमिरं भ्रमम्

पीडनो रोपणः शीतः क्लेद मेदस् विशोषणः

पञ्चकेष्व् एकम् एव अम्लः मधुरः पञ्च सेवते
नीचीकृत्य जघनम् उपरिष्टाद् घट्टयेद् इति हुलः

तत्र इतरायाः व्रीडा निमीलनं च

नायकस्य संतत अभ्यासात् परिश्रमम् उपलभ्य रागस्य च अनुपशमम् अनुमता तेन तम् अधो ऽवपात्य पुरुषायितेन साहाय्यं दद्यात्

तस्या एव विचेष्टाभिः तत् सर्वम् उपलक्षयेत्

स एव उभयतस् पर्यायेण वृषाघातः
महा उदधौ सरिति वा कानने ऽपि वा

वैश्यस्य कान्त कदल दल संनिकाशः शूद्रस्य धौत करवाल समान दीप्तिः

यत् तु सर्व गुणैः युक्तम् वज्रं तरति वारिणि

द्वाभ्यां उपागतस्य तु एक अवमानस्य विनिश्चयो ऽयम्

अपि च इन्द्रनील मणि वर वैडूर्याः पुष्परागाः च

प्रकट अनेक दोषस्य सु अल्पस्य महतो ऽपि वा
ॐ सहस्ररश्मये ठ ठ कवचाय नमः

व्यान आख्य वायु हीनम् वै प्राण धर्म विवर्जितम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे हरिध्यानसूर्यार्चनयोर्निरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः

ॐ बुद्धाय नमः

सूर्यस्य मूलमन्त्रो ऽयं भुक्ति मुक्ति प्रदायकः

मनस् विरहितम् तद्वत् मनस् धर्म विवर्जितम्

ॐ नमो भगवते आदित्याय सहस्रकिरणाय गच्छ सुखं पुनरागमनाय इति

सकलीकरणं कुर्याद् गायत्र्या भास्करस्य च

वज्रपाणिं च नैरृत्यां भूर् भुवः स्वर् च वायवे

अनेन आवाह्य मन्त्रेण ततः सूर्यं विसर्जयेत्

ॐ ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल ठ ठ नमः

ॐ खखोल्काय त्रिदशाय नमः
न रजतं दद्याद् बर्हिषि पुरा अस्य संवत्सराद् गृहे रुदन्ति इति श्रुतेः

सदो गच्छति वि स्वर् इति

ब्राह्मणम् अद्य इति आग्नीध्र गमनम्

उपविश्य हिरण्यम् अस्मै ददात्य् अस्मद् राताः इति

दशसु उन्नयति

अयं न इत्य् अपराम् अश्वं चेद् युक्तं दद्याद् अ युक्तम् वा
स्वाद् एव एनान् योनेर् जनयति

तस्माद् आहुः

अङ्गे अङ्गे वै पुरुषस्य पाप्मा उपश्लिष्टः

सप्तदश एते द्वया ग्रहाः प्राजापत्याः

यत् सोम ग्रहाः च सुरा ग्रहाः च सह गृह्यन्ते

देव लोकम् एव सोम ग्रहैः अभिजयति

वाजपेय याजी त्वै पूत इति

अप्सु भेषजम् इति

यत् सोम ग्रहाः च सुरा ग्रहाः च सह गृह्यन्ते
माधवस्य सिते पक्षे सप्तम्यां नियत व्रतः

इदम् अनघम् शृणोति यः स्मरेत् वा परिपठति इह दिवाकरस्य लोके

इष्टा रवेः अतस् पुण्या शर्करा हव्य कव्ययोः

शर्करासप्तमी च इयम् वाजिमेध फल प्रदा
यत् प्राण ऋताव् आगते ऽभिक्रन्दत्य् ओषधीः

यो अस्य विश्व जन्मनः ईशे विश्वस्य चेष्टतः

यस् ते प्राण इदम् वेद यस्मिंश् च असि प्रतिष्ठितः

प्राणो ह सत्य वादिनम् उत्तमे लोक आ दधत्

यदा त्वं प्राण जिन्वस्य् अथ स जायते पुनः
वेदिम् प्रत्यवेक्षते वर्षतु ते द्यौः इति

अररुः ते दिवम् मा स्कान् इति अत्र अनुवर्तयति

तृतीयम् प्रहरति पृथिवि देव यजनि ओषध्याः ते मूलम् मा हिंसिषम् इति
आपस्य पुत्रो वेतुण्डिः श्रमः श्रान्तो ध्वनिः तथा

ध्रुवस्य तनयः श्लिष्टिः महा बल पराक्रमः

वातापिः नमुचिः च एव इल्वलः खसृमान् तथा

हिरण्यकशिपोः पुत्राः चत्वारः पृथुल ओजसः

ह्रस्वो ऽतिमात्रः कृष्ण अङ्गः निषीद इति ततो ऽब्रुवन्

अयोमुखः शङ्कुशिराः कपिलः शम्बरः तथा

ततो ऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुः सहसा द्विजाः

हिरण्यकशिपुः दितौ हिरण्याक्षो अभवत् तदा

मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वस्वः तु वसवः तथा

शङ्खः श्वेतो महापद्मः कम्बल अश्वतरौ तथा

उत्तानपादाद् अभवत् सुरुचौ उत्तमः सुतः

दक्षः प्रादात् महादेवैः चतस्रो ऽरिष्टनेमये

एते दनोः सुताः ख्याता विप्रचित्तिः च वीर्यवान्

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुलोमजः

अन्तर्धानः पृथोः तद् आत्मजः

अरिष्टा तु महा सत्त्वान् गन्धर्वान् समजीजनत्
एतस्माद् रूपाद् उदेति
प्रयागं तु विशेषेण सदा रक्षति वासवः

कीर्तनात् मुच्यते पापात् दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति

एतत् प्रजापतेः क्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

समागता महाभागा यमुना तत्र निम्नगा

अवगाह्य च पीत्वा तु पुनाति आसप्तमम् कुलम्

मण्डलं रक्षति हरिः दैवतैः सह संगतः

अन्ये च बहवः तीर्थाः सर्व पाप हराः शुभाः

यमुनां रक्षति सदा सविता सप्त वाहनः

प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वम् आयाति संक्षयम्
कथम् एषाम् आग्रयणम् अनन्तरितं भवति

सौम्येन चरुणा इति ब्रूयात्

कथम् एषां पौर्णमासम् अनन्तरितं भवति
माघ कृष्णचतुर्दश्याम् निशीथे यो महाबलम्

रामतीर्थं सङ्गमं च इति अष्टौ तीर्थान्य् अनुक्रमात्

द्वापरे पीत वर्णम् च कलौ श्यामं भविष्यति

सेतौ सिन्धौ सरस्वत्यां गोकर्णे पुरुषोत्तमे

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा पुनर्जन्म न विन्दते

नाना विभव सम्पन्नाः नाना वाहन भूषणाः

मूर्ध्नि तस्य व्रणं दृष्ट्वा सान्त्वयन्न् इदम् अब्रवीत्

तस्य लिङ्गस्य सविधे ह्य् उदीच्यां दिशि संस्थितः

ये मातृ पितृ हन्तारः ये वा भूत द्रुहः शठाः

वाञ्छित अर्थम् स लभतां मद् प्रसादात् असंशयम्

व्यासः सत्यवती पुत्रः शुकेन सह कौरव

देवं महाबलं भक्त्या उत्तरं द्वारम् आश्रिताः

जीवत्पिता अपि कुर्वीत वपनं श्राद्धम् एव च

सूर्यं च मार्कण्डेयं च पापनाशन तीर्थकम्

य एवं कुरुते भक्त्या क्षेत्रम् आसाद्य यत्नतः
मा एताम् विद्याधरा हार्षुः इति ताम् आत्म शोणितैः

ददर्श तं समाकीर्णं जटाभिः वन वासतः

पृष्टाः च लुब्धका ऊचुः न अति दूरे गिरौ इतस्

ताभ्यां सह च कथां ताम् आश्वास्य स सातवाहनः तस्याः
विश्वामित्रं ततो दृष्ट्वा प्रणिपत्य यथाविधि

जपन् स वासुदेवैः इति न किंचित् प्रत्यपद्यत

विष्णोः आज्ञाम् पुरस्कृत्य ज्योतिषां स्थानम् आप्तवन्

तम् अभ्ययुस् महात्मानम् बुद्धि मोहाय भीषणाः

स्वस्थ स्थानम् ध्रुवं पुत्र स्व शक्त्या त्वं समाप्नुयाः

ततः प्रशेमुः सर्वत्र विघ्न रूपाणि तत्र वै

सूत उवाच
सुखे दुःखे नरे नार्यां संपद् सु च विपत्सु च

यत एकेन तेन इदम् पूर्णं ब्रह्माण्ड मण्डलम्

कृतार्थो ऽनेन ज्ञानेन इति एवं गलित धीः कृती

न कदाचिज् जगत्य् अस्मिंस् तत्त्व ज्ञः हन्त खिद्यति
मनो वै पूर्वम् अथ वाक्
देवो व इति प्रणीताः

त्रिर् ऊर्ध्वम् अद्भिर् अनुमार्जयेद् विष्णोर् मनसा पूते स्थ इति सकृद् यजुषा द्विस् तूष्णीम्
ततः पत्न्यः

प्रीत्वा एव तद् देवेषु अन्ततस् ऽर्थं वदते

तेन ह अस्य दर्शपूर्णमासौ संततौ भवतः

अथ यद् अग्निं गृहपतिम् अन्ततो यजति

अथ यद् आहवनीयम् उपतिष्ठते

एतत् स्विष्टकृतो वै पत्न्यः

शान्तिर् एव एषा भेषजम् अन्ततो यज्ञे क्रियते अन्ततो यज्ञे क्रियते

आशिषम् एव तद् वदते
शत आयुः वै पुरुषश् शत वीर्यः

अपोब्धो वा एष जायते यो राजन्यः

ब्रह्म एव एनम् पिता अग्रम् परिणयति

स न व्यरोचत

समृद्ध्यै

सो ऽग्रं पर्यैत्

स एनम् अग्रं परिणयति

ब्रह्म ब्राह्मणस्य पिता

गणवती याज्या अनुवाक्ये भवतः
हविष्यं च व्रत उपायनीयम् दृष्टं भवति

कृष्णाजिन आदीनाम् उपक्ﾱप्तानां यस्मिन्न् अर्थे येन येन यत् प्रयोजनम् तेन तेन तत् कुर्यात्

सर्व एव आहिताग्निः इत्य् एके

केश श्मश्रु लोम नखानि वापयित्वा उपकल्पयते

प्रसिद्धः पञ्चानां महतां यज्ञानाम् अनुप्रयोगः

आ नव वृत्तेः

विश्वेभ्यो देवेभ्यो जुष्टं निर्वपामि इति वा तूष्णीं वा ताः संस्कृत्य साधयति

श्रूयते द्विविधं शौचं यत् शिष्टैः पर्युपासितम्
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि श्रीधरस्य अर्चनम् शुभम्

ॐ श्रः अस्त्राय फट् इति

यः करोति महा भक्त्या स याति परमं पदम्

ॐ अनन्ताय नमः

ॐ ज्ञानायै नमः

ॐ वैराग्याय नमः

मन्त्रैः एभिः महा प्राज्ञः सर्व पाप प्रणाशनैः
दैवोदासं पुरोधा कामः कुर्वीत

देवा वै स्वर्ग कामाः तपो ऽतप्यन्त

सत्रा द्विषन्तं भ्रातृव्यं सहते य एवं वेद
सः ईक्षत _ वाचा अभिव्याहृतम् _ प्राणेन अभिप्राणितम् _ चक्षुषा दृष्टम् _ श्रोत्रेण श्रुतम् _ त्वचा स्पृष्टम् _ मनसा ध्यातम् _ अपानेन अभ्यपानितम् _ शिश्नेन विसृष्टम् अथ कः अहम् इति

तत् त्वचा अजिघृक्षत्

तत् एनत् सृष्टम् पराङ् अत्यजिघांसत्
अहं सत्वम् अनृतं यद् वदामि यो अग्नीषोमाव् अजुषे सखाया

मह्यम् आपो मधुमद् एरयन्तां मह्यं सूरो अभरज् ज्योतिषे कम्
अनात्मनि आत्म विज्ञानम् तस्माद् दुःखं तथा इतरत्

यदा मनसि चैतन्यं भाति सर्वत्रगं सदा

अचक्षुः अपि पश्यामि तथा अकर्णः शृणोमि अहम्

भेदो व्यक्त स्वभावेन सा च माया आत्म संश्रया

सर्व वेदान्त सारम् हि योगः तत्र एकचित्त ता

यत् न देवा विजानन्ति यतन्तो ऽपि द्विजातयः

तस्मात् अज्ञान मूलः हि संसारः सर्व देहिनाम्

तस्मात् अद्वैतम् एव आहुः मुनयः परमार्थतः

न पाणि पादौ नो पायुः न च उपस्थम् द्विजोत्तमाः

अहङ्कार अ विवेकेन कर्ता अहम् इति मन्यते

प्राहुः महन्तम् पुरुषं माम् एकम् तत्त्व दर्शिणः

न अयम् पृथ्वी न सलिलं न तेजः पवनो नभः
अर्ध पिष्टम् वा उभय सामर्थ्यात्

उर्वश्य् असि इति अधरारणिं तयोः

सौमापौष्णे वचनात्

पत्नी च
समास्ते योग युक्त आत्मा पीत्वा तत् परम अमृतम्

ततस् च पूर्व वर्षेण भद्राश्वेण एति च अर्णवम्

तत्र ईशानस्य भवनं रुद्र विष्णु तनोः शुभम्

तत्र भोग अभिलिप्सूनाम् भक्तानां परमेष्ठिनः

निवासः कल्पितः पूर्वं देवदेवेन शूलिना

गृह्णाति पूजां शिरसा पार्वत्या परमेश्वरः

तस्याः तु पश्चिमे भागे निरृतेः तु महात्मनः

अतीत्य च उत्तर अम्भोधिम् समभ्येति महा ऋषयः

जठर आद्याः स्थिता मेरोः चतुर् दिक्षु महा ऋषयः

नाम्ना यशोवती पुण्या सर्वेषां सु दुरासदा

तस्य दक्षिण दिग्भागे वह्नेः अमित तेजसः

गच्छन्ति तां धर्म रताः ये वै तामस वृत्तयः

स्थानं तत् सत्य संधानाम् लोके पुण्य कृताम् नृणाम्

तत्र वेद विदः शान्ता मुनयो ब्रह्मचारिणः

नाम्ना संयमनी दिव्या सिद्ध गन्धर्व सेविता

तम् इन्द्रम् अप्सरस् संघाः गन्धर्वा गीत तत्पराः
अप्य् एव अतिक्रमेत् वेलां सागरो मकर आलयः

अथ ते ब्राह्मणाः समग्राः संमोदमाना वीथी मध्ये वेद उक्तेन विधिना शक्रम् आयाचितुं प्रवृत्ताः एहि एहि अहल्याजार

अत्र अन्तरे न अस्ति किंचिद् बुद्धानां भगवताम् अज्ञातम् अदृष्टम् अविदितम् अविज्ञातम्

एकान्ते निषण्णं राजानं क्षत्रियं मूर्धाभिषिक्तम् इन्द्रदमनः सम्यक्संबुद्धो बोधि करकैः धर्मैः समादापयति
आत्म आरामेण क्रीडा अर्थम् लीलया अक्लिष्ट कर्मणा

सूक्ष्मं कृत्वा आत्मनः रूपं नाभ्यां द्वारम् अविन्दत

बीजी खलु एष बीजानां ज्योतिः एकः प्रकाशते

अटित्वा विविधान् लोकान् विष्णुः नानाविध आश्रयान्

को हि असौ शङ्करो नाम आवयोः व्यतिरिच्यते

तम् एवम् उक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनर् अथ अब्रवीत्

मम च एतानि नामानि नित्यं प्रसव धर्मिणः

को भवान् विश्वमूर्तिः वै कर्तव्यं किं च ते मया

द्यौः अन्तरिक्षम् भूः च एव परं पदम् अहम् भुवः

आशु द्वाराणि सर्वाणि घाटितानि मया आत्मनः

एतत् मम सूक्ष्मम् अव्यक्तम् संशयं छेत्तुम् अर्हसि

भगवन्त् एवम् एव अहम् शाश्वतं हि मम उदरम्

महादेवं महाभूतं भूतानां वर दम् प्रभुम्

अस्मान् महत्तरम् भूतं गुह्यम् अन्यत् न विद्यते

पद्भ्यां तल निपातेन यस्य विक्रमतः अर्णवे

ज्ञात्वा च ईश्वर सद्भावम् ज्ञात्वा माम् अम्बुज ईक्षणम्

पुरा लिङ्ग उद्भवम् बीजं प्रथमं तु आदिसर्गिकम्

ततः स भगवन्त् देवः वरं दत्त्वा किरीटिने

फणा सहस्र कलितम् तम् अप्रतिम वर्चसम्

अल्प सौख्यम् बहु क्लेशम् जरा शोक समन्वितम्

सूत उवाच

न हि एवम् ईदृशम् कार्यं मया अध्यवसितम् तव

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना

तथा एव दृष्टाः कार्त्स्न्येन मया लोकाः ते उदरे
समिधः ह सप्त

बृहत् बृहत्याः निर्मितम्

केवली इन्द्राय दुदुहे हि गृष्टिः वशम् पीयूषम् प्रथमम् दुहाना

विराज् स्वराजम् अभ्येति पश्चात्

एक ऋतुः न अतिरिच्यते

षट् त्वा पृच्छामः ऋषयः कश्यप इमे

गायत्रीम् त्रिष्टुभम् जगतीम् अनुष्टुभम् बृहदर्कीम् यजमानाय स्वर् आभरन्तीम्

समान जन्मा क्रतुः अस्ति वः शिवः
अहा रक्षितृ तद् इमां सेनां रक्षतु

अनुष्ठात्र्य् अनु तिष्ठ सर्वे वीरा भवन्तु मे

परमेष्ठी रक्षिता स इमां सेनां रक्षतु

अनुष्ठातर् अनु तिष्ठ सर्वे वीरा भवन्तु मे

समुद्रो रक्षिता स इमां सेनां रक्षतु

अनुष्ठातारो अनु तिष्ठत सर्वे वीरा भवन्तु मे
भूर्भुवः स्वर् महः तत्र नश्यते च ऊर्ध्वतस् न च

अथ प्राथमिकस्य इह यः कालः तत् अहर् स्मृतम्

एतत् दिव्यम् अहोरात्रम् इति लैङ्गे ऽत्र पठ्यते

मन्वन्तरस्य संख्या च वर्ष अग्रेण प्रकीर्तिता

पूर्ववत् स्थापयामास वाराहं रूपम् आस्थितः

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना

प्रजानां पतयः सर्वे तिष्ठन्ति अन्ये महा ऋषयः

तथा शत सहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया

चतुर् युग सहस्रम् वै कल्पः च एकः द्विज उत्तमाः

परान्ते वै विकाराणि विकारं यान्ति विश्वतः

पञ्चमः चित्रकः च एव आकूतिर् ज्ञान एव च

मानुषं तु शतं विप्रा दिव्य मासाः त्रयः तु ते

दिवा विकृतयः सर्वे विकारा विश्व देवताः

कल्पे अतीते तु वै विप्राः सहस्राणां तु सप्ततिः

कल्प आवसानिकान् त्यक्त्वा प्रलये समुपस्थिते
स वै त्वम् इति अब्रवीत् उग्रः एव देवः इति

तृतीयम् मे नाम कुरु इति अब्रवीत् न वै इदम् द्वाभ्याम् नामभ्याम् अन्नम् अत्स्यामि इति
ओजः च कान्तिः च यस्यां स्तः सा इयम् ओजस् कान्तिमती गौडीया नाम रीतिः
अङ्गेन इ क् विशेष्यते
नमः महिम्ने उत चक्षुषे वाम्

स्वाद्वीम् नः एताम् सविता कृणोतु स्वाद्वीम् नः एताम् जनिता पशूनाम्

जुहुधि अग्ने वयुनानि विद्वान्
स्रोतस् विबन्धे मन्दे अग्नौ अरुचौ स्तिमित आशयः

मरिचं दाडिमं पाठां धानकाम् अम्लवेतसम्

प्रलेप उन्मर्दने युञ्ज्यात् सुख उष्णाः मूत्र कल्किताः

नागर अतिविषा दारु विडङ्ग इन्द्रयव ऊषणम्

अथवा गुग्गुलुं तद्वत् जतु वा शैल सम्भवम्

बिल्व मध्य यवक्षार वृक्षाम्लैः बदर उन्मितैः

मांसी मागधिका वन्य धान्य ध्यामक वालकैः

धाना वल्लूरं समशनम् अथो गुरु असात्म्यम् विदाहि

दत्त्वा गुड तुलाम् तस्मिन् लेहे दद्याद् विचूर्णितम्

प्रस्थ अर्धम् च हिमे क्षौद्रात् तन् निहन्ति उपयोजितम्

स्रुति हिम घृत लेप सेक रेकैः विष जनिते विष जित् च शोफ इष्टम्

पटोल मूल त्रायन्ती यष्ट्याह्व कटुका अभयाः

अथवा विजया शुण्ठी देवदारु पुनर्नवम्
समानं शम रथेन

यदि नवानि गोमयान्य् अन्तरा अतिक्रामेत् गोष्ठम् असि इति उक्त्वा अतिक्रामेत्