tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सर्वं पाप्मानं तरति तरति ब्रह्महत्याम् अप पुनर्मृत्युं जयति इति आह भगवान् बोधायनः

अथ उपसमिद्धम् अग्निं कृत्वा यद् अशनीयस्य जुहोति इमा रुद्राय स्थिरधन्वने गिरः इति षड्भिर् अनुच्छन्दसं मा नो महान्तं मा नस् तोके इति द्वाभ्यां वास्तोष्पते वास्तोष्पते इति द्वाभ्यां आर्द्रया रुद्रः हेती रुद्रस्य इति द्वाभ्यां द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सर एव प्रतितिष्ठति इति ब्राह्मणम्
अथ वैक्रान्त गर्भद्रुतिम् आह रक्त इत्यादि
पूर्ववद् अनड्वाहौ युनक्ति

अथ अभ्याघातः स्याद् अग्निश् च उद्वातः स्यात् सर्वं तत् अपहताः इति प्रोक्ष्य स्थण्डिलम् उद्धृत्य तम् एव अग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य आ अग्नि मुखात् कृत्वा पक्वाज् जुहोति ये देवा यज्ञ हनः यज्ञ मुषः इति तिसृभिर् अनुच्छन्दसम्
स नः पर्षद् अति द्विषः स नः पर्षद् अति द्विष इति शंसति बहु वा एतस्मिन् नवरात्रे किंच किंच वारणं क्रियते शान्त्या एव तद् यत् स नः पर्षद् अति द्विषः स नः पर्षद् अति द्विष इति शंसति सर्वस्माद् एव एनान् तद् एनसः प्रमुञ्चति

तद् उ त्रैष्टुभम् तेन प्रतिष्ठित पदेन सवनं दाधार आयतनात् एव एतेन न प्रच्यवते
पुरुषो वै नदस् तस्मात् पुरुषो वदन् सर्वः संनदति इव

पतिं वो अघ्न्यानाम् इती३ꣳ आपो वा अघ्न्या या अग्नेर् धूमाज् जायन्त आपो वा अघ्न्या या शिश्नात् प्रसृज्यन्ते
यो वशायां गर्भो यः च वेहति इन्द्रः तम् निदधे वनस्पतौ
तं तदानीम् एव तीर्थाद् आनीय पवयित्वा दीक्षणीयाम् इष्टिं निर्वपति

क्रोशम् उदक् स्थूरिर् इति
कर्कोटीं कञ्चुकीं तुम्बां पलाशं च अग्निमन्थकम्

अम्बष्ठा करमर्दः च कपित्थः करण आदिकः

क्षुध् बोधः रसराजस्य जायते इति शेषः
इन्द्र नेदीय आ इद् इहि इति अच्युतः प्रगाथः प्र नूनम् ब्रह्मणस्पतिर् इति ब्राह्मणस्पत्यो निनृत्तवांस् तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्

तस्माद् एतद् अश्ववद् आज्यम् भवति तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्
वसवस् त्वा गायत्रेण छन्दसा त्रिवृता स्तोमेन रथंतरेण साम्ना आरोहन्तु तान् अन्व् आरोह साम्राज्याय रुद्रास् त्वा त्रैष्टुभेन छन्दसा पञ्चदशेन स्तोमेन बृहता साम्ना आरोहन्तु तान् अन्व् आरोह भौज्याय आदित्याः त्वा जागतेन छन्दसा सप्तदशेन स्तोमेन वैरूपेण साम्ना आरोहन्तु तान् अन्व् आरोह स्वाराज्याय विश्वे त्वा देवा आनुष्टुभेन छन्दसा एकविंशेन स्तोमेन वैराजेन साम्ना आरोहन्तु तान् अन्व् आरोह वैराज्याय मरुतश् च त्वा अङ्गिरसः च देवा अतिछन्दसा छन्दसा त्रयस्त्रिंशेन स्तोमेन रैवतेन साम्ना आरोहन्तु तान् अन्व् आरोह पारमेष्ठ्याय साध्याश् च त्वा आप्त्याः च देवाः पाङ्क्तेन छन्दसा त्रिणवेन स्तोमेन शाक्वरेण साम्ना आरोहन्तु तान् अन्व् आरोह राज्याय माहाराज्याय आधिपत्याय स्वावश्याय आतिष्ठाय आरोह इति एताम् आसन्दीम् आरोहयेत्
तेषाम् अपि एतत् एव स्यात् दोष आदीन् वीक्ष्य भेषजम्
सो अब्रवीत् श्येती वा इमान् पशून् अकृषि इति

श्येतीकृता एनं पशव उपतिष्ठन्ते ऽभ्य् एनं पशव आवर्तन्ते न अस्मात् पशवो ऽपक्रामन्ति य एवं वेद
यो देवाः कृत्यां कृत्वा हराद् अ विदुषः गृहम्
यद् धावसि त्रि योजनम् पञ्च योजनम् आश्विनम्
जम्भैर् मलिम्लून् अग्ने दंष्ट्राभ्यां तस्करान् उत
आ त्वा विशन्तु सुतास इन्द्र पृणस्व कुक्षी विड्ढि शक्र धिया इहि आ नः
इति एवम् खेचराः सिद्धा जजल्पुः प्रीत मानसाः

समुद्रेषु च सर्वेषु वायु स्कन्धेषु सर्वतः

सर्वे भव अंश जाः नूनं गतिः तु एषाम् स एव वै

इच्छा आख्या च तथा हि आज्ञा द्वे विद्ये न च संशयः
निर्बीजं यथा स्यात् तथा सम जीर्णम् पादेन तुर्य अंशेन फलं ददाति तथा अर्धेन जीर्णेन षोडश अंशेन फलं ददाति च पुनर् तद् अर्धेन जीर्णेन तद् पाद योगम् तद् पादेन एकेन तद् पाद योगम् फलं ददाति इति सर्वत्र वाच्यम्
स यः कश् च मनुत एतस्य एव रश्मिना मनुते

स एष सप्त रश्मिः वृषभस् तुविष्मान्

स एष एतस्य रश्मिर् वाग् भूत्वा सर्वास्व् आसु प्रजासु प्रत्यवस्थितः

तद् यत् तन् मनश् चन्द्रमाः सः
अक्षुध्या अतृष्या गृहा मा अस्मत् बिभेतन

अपराह्णे अधि वृक्ष सूर्ये गृहान् उपयाय ऊर्जम् बिभ्रती इति गृहान् प्रतिदृश्य जपति
लोध्रं प्रसिद्धं प्रतिविषा अतिविषा मुस्तं नागरं धातकी पुष्पाणि इन्द्रयवः अमृता गुडूची एषां स्वरसैः प्रत्येकं त्रिधा भावना स्यात्
यथा सूर्यस्य रश्मयः परापतन्ति आशुमत् एव त्वम् कासे प्र पत समुद्रस्य अनु विक्षरम्
असदन् गावः सदने ऽपप्तद् वसतिं वयः
अथ मध्ये ऽनडुहः संयुज्य प्राचो यवान् प्रगृह्णन्तो यन्ति

तेषाम् अनूचीनं वपाभिर् आद्रवन्ति
न दर्श पूर्णमासाभ्याम् अन् इष्ट्वा सोमेन यजेत

सर्वं भूयासम् इत्य् उक्त्वा प्रति वा चष्टे प्रति वा जानीते
ताम् अस्मा अक्षितिम् अहर् रात्रे पुनर् दत्तः

ता आह प्र मा वहत इति
अथ आज्य स्थाल्याः स्रुवेण उपघातम् प्रायश्चित्तानि जुहोत्य् आश्रावितम् अत्याश्रावितम् वषट्कृतम् अत्यनूक्तं च यज्ञे ऽतिरिक्तं कर्मणो यच् च हीनं यज्ञः पर्वाणि प्रतिरन्न् एति कल्पयन् स्वाहाकृता आहुतिः एतु देवान्त् स्वाहा इति
ब्रह्म संस्थः अमृत त्वम् एति

तानि अभ्यतपत्

तस्याः अभितप्तायाः एतानि अक्षराणि सम्प्रास्रवन्त भूः भुवः स्वर् इति
वर्षा उद्गीथः
स ग्राह्याः पाशान् वि चृत प्रजानन्
दक्षिणान् उत्तरान् करोति उत्तरान् अधरान् यदि प्राच् उदक् अग्राः
ते ये एव इमे मुख्याः प्राणाः एते एव उद्गातारः च उपगातारः च

इमे उ चत्वारः उपगातारः

इमे ह त्रयः उद्गातारः
सं प्राणो वाचा सम् अहं वाचा सं चक्षुर् मनसा सम् अहं मनसा सं श्रोत्रम् आत्मना सम् अहम् आत्मना मयि महान् मयि भर्गो मयि भगो मयि भुजो मयि स्तोभो मयि स्तोमो मयि श्लोको मयि घोषो मयि यशो मयि श्रीर् मयि कीर्तिर् मयि भुक्तिर् इति
तृतीयायां स्तोत्रीयायां प्रस्तुतायां सर्वं तद् उदकं निनयेत्

सौम्यम् आहृतम् उद्गाता अवेक्षेत आयुः मे प्राण इति
अधुना विशेष प्रकार अन्तरम् आह स्वेद्य इत्यादि
अधा मिथो विकेश्यो वि घ्नतां यातुधान्यो वि तृह्यन्ताम् अराय्यः
ते कुम्ब्यया अपुनन्

किं ततस् स्याद् इति
अथ यत् द्वितीयम् प्राश्नाति तेन उदान अपानौ तृप्यतः

तम् समान व्यानौ गर्भाः च आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति
सद्यो ह जातो वृषभः कनीन इति मैत्रावरुणः पुरस्तात् सूक्तानाम् अहर् अहः शंसति

तद् ऋषभवत् पशुमद् भवति पशूनाम् अवरुद्ध्यै
परा इत

तस्य अत्त पुत्रान् भ्रातॄन् च

परि अग्निम् अहृषत
दक्षिणेन अग्निम् ब्रह्म आयतने दर्भान् संस्तीर्य मयि गृह्णाम्य् अग्रे अग्निम् इति द्वाभ्याम् आत्मनि अग्निम् ध्यात्वा उत्तरेण अग्निम् पात्रेभ्यः संस्तीर्य यथार्थं द्रव्याणि प्रयुनक्त्य् अश्मानम् अहतं वासो ऽजिनं मौञ्जीं मेखलां त्रिवृतं ब्राह्मणस्य मौर्वीं राजन्यस्य सौत्रीं वैश्यस्य बैल्वं पालाशं वा दण्डं ब्राह्मणस्य नैयग्रोधं राजन्यस्य औदुम्बरम् वैश्यस्य
सुमनोभिः प्रच्छादयति यथा त्वं वनस्पते फलवान् असि एवम् अहम् पुत्रैः च पशुभिः च फलवान् भवानि इति

मासिश्राद्धेन च अपरपक्षे
कन्या दानम् प्रवक्ष्यामि सर्व दान उत्तम उत्तमम्

माता पित्रोः तु संवादं कृत्वा दत्त्वा धनं महत्
इयम् वीरुध् मधु जाता

माम् इद् किल त्वम् वनाः शाखाम् मधुमतीम् इव
अपि वा उत्तरम् एव द्विः सकृद् एव दक्षिणम्
वाम हस्तेन संगृह्य दक्षिणेन उद्धरेत् ततस्
तथा इति

राष्ट्रं वै द्रोणकलशः
तत इदं सर्वम् पराभवेत् ततो न किंचन परिशिष्येत इति
सांतपना इति षड्भिर् मरुत् गणानाम् त्वाम् अग्ने अङ्गिरसो वायुर् अग्रेगा इति च
अथ अपराः द्वादश संहिता अधीत्य ताभिर् उशनसो लोकम् अवाप्नोति

तिष्ठन्न् आसीनः शयानश् चङ्क्रम्यमाणो वा संहितां प्रयुञ्ज्यात्

न च अन्तरा विरमेत्
बृहस्पते सवितर् वर्धय एनम् ज्योतय एनम् महते सौभगाय
वषट्कृते जुहोति सह सोमाः इन्द्राय स्वाहा इति

शीर्षन्न् अधिनिधाय विक्रम्य आश्राव्य आह इन्द्राय हरिवते धाना सोमान् प्रस्थितान् प्रेष्य इति

तच् श्रुत्वा उन्नेता द्रोणकलश आग्रयण तृतीयम् ग्रहं गृह्णात्य् उपयाम गृहीतः ऽसि हरिर् असि हारियोजनो हर्यो स्थाता वज्रस्य भर्ता पृश्नेः प्रेता तस्य ते देव सोम इष्ट यजुषः स्तुत स्तोमस्य शस्त उक्थस्य हरिवन्तं ग्रहं गृह्णामि इति
को नु मा अनुशिष्यात् भो इति इह अप इव निह्नुते
ते सौधन्वनाः सुवर् आनशानाः सु इष्टिम् नो अभि वसीयो नयन्तु स्वाहा इति एतया अध्वर्यू जुहुतः

तथा एषः आग्नीध्र आग्नीध्रीयाद् धिष्णियाद् अनुपूर्वं धिष्णियेषु शालाकान् विहरति
एवम् एव देवाः वाचम् सर्वान् कामान् अदुह्रन्

अग्निः ह वै ब्रह्मणः वत्सः
तत् सभस्य स भ त्वम्

तद् उ काकुभं स्वारं भवति

अथ उ यजमानम् एव तत् प्राणेन समर्धयन्ति

स आभम् ह वा एतन् नाम
यत्र एतत् पशवो मनुष्या वयांसि इति वाचं व्यालभन्ते पुरा ततः

तद् इह स्थितम् अन् आव्रस्काय
अभिपीड्य पवित्रम् अध्वर्युर् निःसर्पन्तं प्रस्तोता संतनुयात्

उत्तरात् हविर्धानात् ध्रुव स्थालीम् हरन्तः पश्चिमेन उद्गातॄन् हृत्वा तेन एव प्रतिहरेयुः
अथ एने अभिमन्त्रयत इमौ प्राण अपानौ यज्ञस्य अङ्गानि सर्वशः
अग्नी प्रणीयमानौ यथैतम् अनुगच्छेत्
यन् मा हुतं यद् अ हुतम् आजगाम यस्माद् अन्नान् मनसा उद्रारजीमि
रुद्र आहुति अन्ते च विज्ञायते रुद्रो वै क्रूरो देवानां सो ऽस्य तुष्टः प्रीतो भवति इति सर्वत्र छेदन भेदन खनन निरसन पितृ राक्षस नैरृत रौद्र अभिचरणीयेषु अप उपस्पृशेद् इति विज्ञायते आपो वै शान्ताः शान्ताभिर् एव अस्य शुचं शमयति इति ब्राह्मणम्
पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधस् च एव तमो नाशयते समम्

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः काम चारिणः

प्रजापति सुतौ उक्तौ ततः शुक्र बृहस्पती
सा नः सूक्तैः जुजुषाणा समीची अस्मान् वृणीताम् सु मनस्यमाना

इयम् देवी समितिः विश्व रूपा शिल्पम् कृण्वाना चरति जनेषु
अथ अन्यम् आवर्तयति आ देव यजम् वह इति
एष वै सोम्य चतुष्कलः पादो ब्रह्मणो ज्योतिष्मान् नाम

विद्युत् कला
औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] उद्वासनं करिष्यन् सर्वाभ्यो देवताभ्य

सर्वम् आयुर् एति य एवं वेद

या ते घर्म दिवि शुग् या जागते छन्दसि या सप्तदशे स्तोमे या हविर्धाने तान् त एतद् अवयजे तस्यै स्वाहा इति अमुष्या एव एनम् एतज् जागतात् छन्दसः सप्तदशात् स्तोमात् हविर्धानात् च रुद्रं निरवदयते

अस्याम् एवं प्रतितिष्ठति
सप्त स्वसारो अभि सं नवन्त यत्र गवाम् निहिता सप्त नाम
तद् यत् समं स मूलम् अ विदग्धम् प्रतिष्ठितं प्राच् उदक् प्रवणम्
अन्त्याभ्यां वाव तौ तत् सामभ्याम् अन्त्यं स्वर्गं लोकम् आश्नुवाताम्
मां ते मनः प्रविशतु मां चक्षुर् माम् उ ते भगः मयि सर्वाणि भूतानि मयि प्रज्ञानम् अस्तु ते

सञ् जास्पत्यं सुयमम् आकृणुष्व शत्रूयताम् अभितिष्ठा महांसि स्वाहा

अथ अपरः परिसमूह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य प्राकृतेन हविषा यावद् आम्नातम् आहुतीर् जुहोत्य् एष ह्य् अपूर्वः

चाक्रवाकं संवननं यन् नदीभ्य उदाहृतम्

अग्निर् ऐतु प्रथमो देवतानां सो ऽस्यै प्रजां मुञ्चतु मृत्यु पाशात्
तत् यत् एताः देवताः यजति अत्र अग्निः स अङ्गः स तनूः प्रीतः भवति
रुद्राध्यायेन विधिना घृतेन नियुतं क्रमात्

जुहुयात् काल मृत्योः वा प्रतीकारः प्रकीर्तितः
तस्मिन् आधाय इति पूर्व निरूपिते तस्मिन् एव आत्मनि मन आधाय संस्थाप्य पुमान् उत्सन्न कर्म बन्धः भवेत् त्यक्त कर्म पाशः स्यात्
एक उक्थ्यः षोडशी

नव वै प्राणाः
सर्वेषु अपि खलु एतेषु पित्त विकारेषु उक्तेषु अन्येषु च अनुक्तेषु पित्तस्य इदम् आत्म रूपम् अपरिणामि कर्मणः च स्वलक्षणं यत् उपलभ्य तद् अवयवम् वा विमुक्त संदेहाः पित्त विकारम् एव अध्यवस्यन्ति कुशलाः तत् यथा औष्ण्यं तैक्ष्ण्यं द्रव त्वम् अन् अति स्नेहः वर्णः च शुक्ल अरुण वर्जः गन्धः च विस्रो रसौ च कटुक अम्लौ सरत्वं च पित्तस्य आत्म रूपाणि एवंविध त्वात् च पित्तस्य कर्मणः स्वलक्षणम् इदम् अस्य भवति तं तं शरीर अवयवम् आविशतः तत् यथा दाह औष्ण्य पाक स्वेद क्लेद कोथ कण्डू स्राव रागाः यथास्वं च गन्ध वर्ण रस अभिनिर्वर्तनम् पित्तस्य कर्माणि तैर् अन्वितं पित्त विकारम् एव अध्यवस्येत्

सम्यक् महति रोगाणाम् अध्याये तत्त्व दर्शिणा

सर्वेषु अपि खलु एतेषु वात विकारेषु उक्तेषु अन्येषु च अनुक्तेषु वायोर् इदम् आत्म रूपम् अपरिणामि कर्मणः च स्वलक्षणं यत् उपलभ्य तद् अवयवम् वा विमुक्त संदेहाः वात विकारम् एव अध्यवस्यन्ति कुशलाः तत् यथा रौक्ष्यं शैत्यं लाघवं वैशद्यं गतिः अमूर्त त्वम् अनवस्थित त्वम् च इति वायोः आत्म रूपाणि एवंविध त्वात् च वायोः कर्मणः स्वलक्षणम् इदम् अस्य भवति तं तं शरीर अवयवम् आविशतः तत् यथा स्रंस भ्रंश व्यास सङ्ग भेद साद हर्ष तर्ष कम्प वर्त चाल तोद व्यथा चेष्टा आदीनि तथा खर परुष विशद सुषिर अरुण वर्ण कषाय विरस मुख त्व शोष शूल सुप्ति संकोचन स्तम्भन खञ्जता आदीनि च वायोः कर्माणि तेभिः अन्वितम् वात विकारम् एव अध्यवस्येत्

तेषां त्रयाणाम् अपि दोषाणां शरीरे स्थान विभागः उपदेक्ष्यते तत् यथा वस्तिः पुरीष आधानम् कटिः सक्थिनी पादौ अस्थीनि पक्वाशयः च वात स्थानानि तत्र अपि पक्वाशयो विशेषेण वात स्थानम् स्वेदो रसो लसीका रुधिरम् आमाशयः च पित्त स्थानानि तत्र अपि आमाशयः विशेषेण पित्त स्थानम् उरः शिरो ग्रीवा पर्वाणि आमाशयः मेदः च श्लेष्म स्थानानि तत्र अपि उरः विशेषेण श्लेष्म स्थानम्
सकृद् आच्छिन्नं बर्हिर् ऊर्णा मृदु स्योनं पितृभ्यस् त्वा भराम्य् अहम्
काव्य घस्रेषु इति

नियम विधेः तात्पर्य अर्थम् संप्रदर्शयति
स्वर्गो वै लोकः स्वरः साम

तस्माद् उ न अनूत्तिष्ठेत्
त्रि अह व्रतम् चरति

व्याहृतिभिः समिधो ऽभ्यादधात्य् एकैकशः समस्ताभिश् च एषा ते अग्ने समित् तया वर्धस्व च आ च प्यायस्व वर्धिषीमहि च वयम् आ च प्यासिषीमहि स्वाहा मेधां म इन्द्रो ददातु मेधां देवी सरस्वती मेधां मे अश्विनौ उभौ आधत्तां पुष्कर स्रजौ स्वाहा अप्सरासु च या मेधा गन्धर्वेषु च यत् मनः दैवी मेधा मनुष्य जा सा मां मेधा सुरभिः जुषताम् स्वाहा आ मां मेधा सुरभिर् विश्व रूपा हिरण्य वर्णा जगती ऊर्जस्वती पयसा पिन्वमाना सा मां मेधा सु प्रतीका जुषतां स्वाहा इति

पुरस्तात् परिषेचनाद् यथा ह तत् वसवः गौर्यम् इति प्रदक्षिणम् अग्निम् परिमृज्य परिषिञ्चति यथा पुरस्तात्

अष्टाचत्वारिंशत् वर्षाणि चतुर्विंशतिं द्वादश यावद्ग्रहणं वा
इमे तु एव अस्य देवाः भवन्ति येषु जुह्वत् आस्ते
तद् उक्तम् ऋषिणा बृहस्पते प्रथमं वाचो अग्रम् इत्य् एतत् हि एव प्रथमं वाचो अग्रम्

तया एव तत् ततवत्या वाचा प्रतिपद्यते
प्रथमा ह व्य् उवास सा धेनुर् अभवद् यमे

संवत्सरस्य प्रतिमां ये त्वा रात्र्य् उपासते
न मुञ्चति न गृह्णाति न हृष्यति न कुप्यति
यत् ते वर्चो जातवेदो बृहद् भवत्य् आहुतेः

तस्य भगेन वर्चसा अभि षिञ्चामि माम् अहम्

हस्ती मृगाणां सुषदाम् अतिष्ठावान् बभूव हि

तावत् समैत्व् इन्द्रियं मयि तत् हस्ति वर्चसम्
उदक् दशम् आस्तरणम् आस्तीर्य शिरस्त उदकं निधाय व्रीहि यवान् ओप्य आपोहिष्ठीयाभिः शय्याम् अभ्युक्ष्य त्रातारम् इन्द्रम् इति शमी शाखया शय्यां निर्मार्ष्टि
सर्वः सर्वासु तिथिषु भुक्तिं मुक्तिम् अवाप्नुयात्

अच्युतैः अनन्तैः गोविन्द प्रसीद यत् अभीप्सितम्
अस्ति भगव आशाया भूय इति

स य आशां ब्रह्म इति उपास्ते
प्रातरनुवाकं चेद् दुरितम् उपाकुर्यात् प्र वां दंसांस्य् अश्विनाव् अवोचम् इति पञ्चभिर् जुहुयात्
आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे ऽग्निम् उपसमाधाय व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा जुहोति इमम् मे वरुण

अथ एनम् अन्नम् प्राशयति
वेद्याः सीतायाः ह्रदात् गोष्ठात् आदेवनात् आदहनात् चतुष्पथात् इरिणात् संभार्यम् नवमम्
याम् आहरज् जमदग्निः श्रद्धायै कामायान्यै
यद्य् अनुष्टुभं न शक्नोति विगातुम् अ जिह्वः आत्मना भवत्य् अ जिह्वाः गर्भा जायन्ते

यदि जगतीं न शक्नोति विगातुं बधिर आत्मना भवति बधिरा गर्भा जायन्ते

स यः कामयेत शान्ताः प्रजा एधेरन्न् इति न धुरो विगायेत्
अन्यद् अन्यद् अस्य अन्नाद्यम् ग्रहेषु ध्रियते य एवं वेद

अन्नाद्यं वा एतेन अवरुन्द्धे यत् प्रौगम् अन्या अन्या देवता प्रौगे शस्यते ऽन्यद् अन्यद् उक्थम् प्रौगे क्रियते

एष वै जातो जायते सर्वाभ्य एताभ्यो देवताभ्यः सर्वेभ्य उक्थेभ्यः सर्वेभ्यश् छन्दोभ्यः सर्वेभ्यः प्रौगेभ्यः सर्वेभ्यः सवनेभ्यो य एवं वेद यस्य च एवम् विदुष एतत् शंसन्ति
अयं नो नभसा पुर इत्य् अग्निम् स त्वं नो नभसस्पत इति वायुम्

अथ देवता उपतिष्ठते
तं विश्वे देवा अब्रुवन् वयं त्वा हरिवता मन्त्रेण स्तोष्यामस् तथा त्वा हरो न अतिरेक्ष्यते इति

ततो वा इन्द्रं हरो न अत्यरिच्यत
तत एव ईक्षमाणाः मार्जालीयं नाके सुपर्णम् इति यत् द्वन्द्वेषु
आ इन्द्रम् अचुच्यवुः

उत्तमस्य अभिषवस्य मध्यमे पर्याये बृहद् इत्य् अभिषुण्वन्ति
गन्धर्व वह्नि कदल सदृश अवभासाः एते प्रशस्ताः पुलकाः प्रसूताः

मङ्गल्य युक्ताः बहु भक्ति चित्राः वृद्धि प्रदाः ते पुलका भवन्ति
यद् वा इदम् अग्निं बहुधा विहरन्ति यद् इमान् पोषान् पुपोष
आदित्यं हि तमो जग्राह
तेषां चेत् कश्चित् प्रेयाद् अ तीर्थेन निर्हृत्य आहार्येण अन् आहिताग्निम् दहेयुः पत्नीं च एवम्
यावज्जीवम् एतम् अग्निं व्रीहिभिर् यवैर् वा सायं प्रातः परिचरति

संतिष्ठत औपासन कल्पः संतिष्ठत औपासन कल्पः
पुनः फणि योगात् नाग संयोगात् माक्षिक युत हेमगैरिकया सह ताप्य मिलित स्वर्णगैरिकया सार्धं क्रामति
तूर्णिर् हव्य वाह् इति शंसति वायुर् वै तूर्णिर् हव्य वाह् वायुर् हि इदम् सर्वम् सद्यस् तरति यद् इदं किंच वायुर् देवेभ्यो हव्यं वहति वायुम् एव तद् अन्तरिक्ष लोके आयातयति
पृछामि त्वा परम् अन्तं पृथिव्याः पृछामि वृष्णो अश्वस्य रेतः

दुहाम् अश्विभ्यां पयो अघ्न्या इयम् सा वर्धतां महते सौभगाय

जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिर् अमर्त्यो मर्त्येना स योनिः

विराण् मृत्युः साध्यानाम् अधिराजो बभूव तस्य भूतं भव्यं वशे स मे भूतं भव्यं वशे कृणोतु

चत्वारि वाक् परिमिता पदानि तानि विदुर् ब्राह्मणा ये मनीषिणः
सामन् भवति य एवं वेद
इन्द्र गीर्भिर् न आ विश यजमानाय सुन्वते
अग्रेण उत्तरम् परिधि संधिम् अश्मानम् निधाय दक्षिणेन पादेन

यत् अस्य कर्मणि इति अरीरिचम् यत् वा न्यूनम् इह अकरम् अग्निः तत् स्विष्टकृत् विद्वान् सर्वम् सु इष्टम् सु हुतम् करोतु मे अग्नये स्विष्टकृते सु हुत हुते सर्व हुते आहुतीनाम् कामानाम् समर्धयित्रे स्वाहा इति उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे संसक्ताम् इतराभिः आहुतीभिः जुहोति
एवं मण्डलानां द्वादशकं क्रमेण पूज्यम्
त्वं दैवीर् विश इमा वि राज आयुष्मत् क्षत्रम् अजरं ते अस्तु
विष्णुर् युनक्तु बहुधा तपांस्य् अस्मिन् यज्ञे सु युजः स्वाहा
आत्मा इति वयम् उपास्महे
तीयप्रत्ययस्य प्रकृति भूतायाम् इति
अथ प्लक्ष शाखायाम् हृदयं निधाय स्वधितिना तस्य अग्रे ऽवद्यन्न् आह

आहरन्ति तं पशुम् अन्तरेण चात्वाल उत्करौ अन्तरेण यूपं च आहवनीयम् च उपातिहृत्य तं दक्षिणतः पञ्चहोत्रा आसादयति

तं तथा एव इतरः प्रत्याह
पशुः वै नीयमानः स मृत्युम् प्रापश्यत्

उपनयत मेध्या दुर आशासाना मेध पतिभ्याम् मेधम् इति
यज् जागतम् ऐडं वैश्वदेवं तद् देवतया

तद् उ ह स्म आह इयपिः सौमापो न बृहत् रथन्तरे यज्ञं कल्पयतः

सो ऽग्निर् गायत्र्या स्वाराण्य् असृजत
पुरस्ताद् एव गुदं द्वैधं कृत्वा स्थविमद् उपयड्भ्यो निदधाति
जन्मना च विपत्तौ च भवेत् तेषाम् च सूतकम्

भर्त्रा सहमृता नारी रोम अब्दानि वसेत् दिवि

गो हतम् कृमि दष्टम् च स्पृष्ट्वा कृच्छ्रेण शुध्यति

अग्निमान् श्रोत्रियः राजा सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः
कामो ऽसि कामाय त्वा सर्व वीराय सर्व पुरुषाय सर्व गणाय सर्व कामाय जुहोमि

उत्तमा सर्व कामा
सं सं स्रवन्तु सिन्धवः सं वाताः सं पतत्रिणः
य एव एषाम् लोकानाम् अधिपतयस् तेभ्य एव एतत् आत्मानं परिदाय सर्पति न आर्तिम् आर्च्छति
तस्य संस्तुतस्य नवति शतम् स्तोत्रियाः सा या नवतिस् ते दश त्रिवृतो ऽथ या नवतिस् ते दश अथ या दश तासाम् एका स्तोत्रिया उदेति त्रिवृत् परिशिष्यते सो असौ एकविंशः ऽध्याहितस् तपति विषुवान् वा एष स्तोमानां दश वा एतस्माद् अर्वाञ्चस् त्रिवृतो दश पराञ्चो मध्य एष एकविंश उभयतो अधि आहितः तपति तद् या असौ स्तोत्रिया उदेति सा एतस्मिन् अध्यूﾱहा स यजमानस् तद् दैवं क्षत्रं सहो बलम्
ये दक्षिणतो जुह्वति जातवेदो दक्षिणाया दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्

अग्निम् ऋत्वा ते पराञ्चो व्यथन्तां प्रत्यग् एनान् प्रतिसरेण हन्मि
अधा पुष्टस्य ईशानः पुनर् नो रयिम् आ कृधि
सुक्षेत्रिया सुगातुया वसूया च यजामहे
अथ उ स्तुत शस्त्रैः इति
चलतश् च एतान् स्वधर्मे स्थापयेत्

राजा सर्वस्य ईष्टे ब्राह्मण वर्जम्

ब्रह्म क्षत्रेण संपृक्तं देव पितृ मनुष्यान् धारयति इति विज्ञायते
सद आग्नीध्र शालाम् च तद् विहारम् महानसम्

भृगोर् लुलुञ्चे सदसि यो अहसत् श्मश्रु दर्शयन्

छिन्दन्न् अपि तद् उद्धर्तुं न अशक्नोत् त्र्यम्बकस् तदा

अबाधन्त मुनीन् अन्ये एके पत्नीर् अतर्जयन्
तद् उक्ष्ण उक्ष त्वम्

अहर् रात्रे वै मित्रावरुणौ

स उक्षा अभवत्

रूपेण एव एनत् संश्यति
धाता अस्यै अग्रुवै पतिम् दधातु प्रतिकाम्यम्

धाता दाधार पृथिवीम् धाता द्याम् उत सूर्यम्

अश्रमद् इयम् अर्यमन्न् अन्यासां समनं यती
पुण्यं त्रिशिखरं च एव कान्तं मन्दरम् एव च
स यथा अश्मानम् आखणम् ऋत्वा लोष्टो विध्वंसत एवम् एव स विध्वंसते य एवं विद्वांसम् उपवदति
न कर्हिचिन् माता पित्रोः अवृत्तिः
या उत्तरा सा राका

अ निर्ज्ञाय पुरस्तात् अमावास्यायाम् चन्द्रमसम् यत् उपैति यत् यजते तेन सोमम् क्रीणन्ति
तस्मात् स ब्रह्मणे परिहृत्यः
श्लक्ष्णम् बलवत् इन्द्रस्य
परेद्युस् मत्तकालेन प्रेषिताः केचन पुरुषा मानपालम् उपेत्य मन्त्रिन् मदीय राज मन्दिरे सुरङ्गया बहु धनम् अपहृत्य चोर वीराः भवदीयं कटकं प्राविशन् तान् अर्पय

भवान् एकाकी कुत्र गतः इति

तत् निशम्य अभिनन्दित पराक्रमः राजवाहनः तद् निरपराध दण्डे दैवम् उपालभ्य तस्मै क्रमेण आत्म चरितम् कथयामास
सत्यं वदन्ति

स यद् आह अद्राक्षम् इति तथा आह अस्य श्रद्दधति
सति अञ्जलौ किं दिश् वल्कल आदौ सति किं दुकूलैः

विभूषितं मेखलया अङ्गुलीयकैः महाधनैः नूपुर कङ्कण आदिभिः

योग ईश्वराणाम् गतिम् आहुः अन्तर् बहिस् त्रिलोक्याः पवन अन्तरात्मनाम्

तावत् स्थवीयः पुरुषस्य रूपं क्रिया अवसाने प्रयतः स्मरेत

तं निर्वृतो नियत अर्थः भजेत संसार हेतु उपरमः च यत्र
यावत् पात्रं लोहितं रक्तं भवति तावत् पचेत्

माक्षिकं कृत् भूतम् नपुंसक त्वात्
स तेभ्य एव एतत् नमस्करोति

गायत्रं त्रैष्टुभं जगद् इत्य् एतानि वै त्रीणि सवनानि तान्य् एव एतानि आत्मन् परिगृह्णीते

गायत्रं त्रैष्टुभं जगद् विश्वा रूपाणि संभृतम्
यद् उपस्थेन तेन गृहमेधिनाम्

तस्य ह प्रजा श्वः श्वः श्रेयसी श्रेयसी इह भवति

एवं ह स्म वै तत् पूर्वे ब्राह्मणा ब्रह्मचर्यं चरन्ति
स भूः इति ऋचाम् प्रावृहत् भुवः इति यजुषाम् स्वर् इति साम्नाम्

सः अग्नेः एव ऋचः असृजत वायोः यजूंषि आदित्यात् सामानि

सः ऋचा एव अशंसत् यजुषा प्राचरत् साम्ना उदगायत्
अच्छ पेयस्य मात्रा त्रयम् आह द्वाभ्याम् इत्यादि

महा देह अनल बल क्षुध् तृष् क्लेश सहिष्णुभिः
इति

संग्रहे त्व् अधिकम् उक्तम्

कम्पिल्लो रक्ताङ्गः
आ दधामि ते पदं समिद्धे जातवेदसि
सं ज्योतिषा ज्योतिः
जीवलम् नघारिषम् जयत्कम् अ पराजितम् तम् त्वा अमृतस्य ईशानम् राजन् कुष्ठ आ वदामसि

त्रिस् कुष्ठ असि वृत्रात् जातः
शिरो वा एतद् यज्ञस्य यद् बहिष्पवमानम्

तत् त्रिष्टुभा उद्वर्धयति वर्षीयसा छन्दसा
तौ वा एतौ प्रगाथाव् अ स्तुतौ सन्तौ पुनर् आदायम् शस्येते तद् आहुर् यन् न किंचन अ स्तुतम् सत् पुनर् आदायम् शस्यते ऽथ कस्माद् एतौ प्रगाथाव् अ स्तुतौ सन्तौ पुनर् आदायम् शस्येते इति
यद् वो देवा उपजीका आसिञ्चन् धन्वन्य् उदकम्
तस्य याज्या अनुवाक्ये आयाहि तपसा जनेषु आ नः याहि तपसा जनेषु इति

आहुतिम् वा आहवनीये जुहुयात् अग्नये व्रतपतये स्वाहा इति
स प्रजापतिम् समैरयत्

नीलेन एव अप्रियम् भ्रातृव्यम् प्रोर्णोति लोहितेन द्विषन्तम् विध्यति इति ब्रह्म वादिनः वदन्ति

तत् प्राजनयत्

सः अवर्धत
सूनुः जनित्रीम् जने आ इहि शृण्वन्

इमाः स्वसारः

मातरिश्वा पवमानः त्वायन् सूर्यः आभ्राजन् तन्वा दृशे कः
तत् अण्डम् अकरोत् द्वैधं दिवं भुवम् अथ अपि च

अप एव ससर्ज आदौ तासु वीर्यम् अवासृजत्

जगत् सर्ग आदिकान् क्रीडान् विष्णोर् वक्ष्ये ऽधुना शृणु
उक्तः लोम मणिः
अप उपनिधाय स्तुवन्त्य् अग्निर् वा एष वैश्वानरो यद् यज्ञायज्ञीयं तस्य शान्त्या अ प्रदाहाय
एषा ह वै प्रत्यक्षं दीक्षा
तस्मात् पार्श्वे त्रिणवः

विंशतिर् ह्य् एव एतस्य अन्तरे उदरे कुन्तापानि भवन्त्य् उदरम् एकविंशम्
विस्तार अभिहतम् दैर्घ्यं राशिं वास्तोः तु कारयेत्

सुत हीनम् तु रौद्रेण वीर्य घ्नम् दक्षिणे तथा

भाण्डागारं च कौबेर्यां गोष्ठ आगारम् च वायवे

ऐशान्यां भीम रूपः तु पाताले प्रेत नायकः

मध्ये नव पदे ब्रह्मा च समीप गान्

ईशाने च शिरः पादौ नैरृते अग्नि अनिले करौ

ईशान आदौ भवेत् पूर्वम् तु दक्षिणम्
विष्कम्भ शैलाः तद्वत् च ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादयेत्
बलाद् वा अव भूयो अस्ति इति
तस्य द्वि अवर अर्ध्यौ रथौ अनुयायिनौ स्याताम्

प्रतिधत्स्व इति ब्रूयात्
उपनिनयत्य् अपां शेषं यथा बलिं न प्रवक्ष्यति इति
अध्वर्यु प्रथमः सर्पत्य् अथ प्रस्तोता अथ उद्गाता अथ प्रतिहर्ता अथ यजमानो ब्रह्मा षष्ठः सर्पति

त उदञ्चो बहिष्पवमानाय सर्पन्ति

द्वितीयां जुहोति सूर्यो मा देवो दिव्येभ्यो रक्षोभ्यः पातु वात आन्तरिक्षेभ्यो ऽग्निः पार्थिवेभ्यः स्वाहा इति
नमांसि सन्तु ते
या सा द्वितीया मात्रा विष्णु देवत्या कृष्णा वर्णेन

या सा प्रथमा मात्रा ब्रह्म देवत्या रक्ता वर्णेन

रुद्रः देवता
तास् त्रिः प्रथमया त्रिर् उत्तमया पञ्चविंशतिर् भवन्ति पञ्चविंश आत्मा पञ्चविंशः प्रजापतिर् दश हस्त्या अङ्गुलयो दश पाद्या द्वा ऊरू द्वौ बाहू आत्मा एव पञ्चविंशस् तम् इमम् आत्मानं पञ्चविंशं संस्कुरुते
ततस् एतत् अमुया रक्षः ईर्ते
ते ते भिनद्मि शम्यया अमुष्याः अधि मुष्कयोः

त्वं वीरुधां श्रेष्ठतमा अभिश्रुता असि ओषधे
सः करञ्ज तैल प्लुतः योगो बहुशो वारम् वारम् कङ्गुणी तैलेन सेचितो यथा स्यात् तथा अयम् अति विलीनः सन् माक्षिक रवि निवापाम् पुनः कार्य एवंविधं च कनकं शत अंशेन शत विभागेन विध्यति सित कनकम् इति
येन देवा न वियन्ति न उ च विद्विषते मिथः
नमो ऽस्तु ते चतुर्वक्त्रे शार्ङ्ग चक्र असि धारिणे

प्रसादम् अकरोत् तेषां वराह वपूः ईश्वरः

तस्य उपरि जल ओघस्य महती नौः इव स्थिता

इमं च उदाहरन्ति अत्र श्लोकं नारायणं प्रति
पञ्चसु स्रोतसां शुद्धिः क्लम नाशः त्रिषु क्रमात्

नासा आस्य शोषे वाक्सङ्गे कृच्छ्र बोधे ऽवबाहुके

अथ उत्तान ऋजु देहस्य पाणि पादे प्रसारिते

न च ऊन अष्टादशे धूमः कवडो न ऊन पञ्चमे

ध्मानं विरेचनः चूर्णः युञ्ज्यात् तं मुख वायुना

पाके क्षिपेत् च दशमे समम् आज दुग्धम् नस्यं महा गुणम् उशन्ति अणुतैलम् एतत्

न शुद्धिर् ऊन दशमे न च अतिक्रान्त सप्ततौ
अयुग्मान् खादिरान् शङ्कून् अक्ष्यौ निविध्य इति पश्चात् अग्नेः समंभूमि निहन्ति एवम् आयस लोहान्

आखुकिरि पूतीक मथित जरत् प्रमन्द स आव्रस्कान् पाययति

वैश्रवणाय अञ्जलिम् कृत्वा जपन् आचमयति अभ्युक्षति
अग्निं महयित्वा अथ राजानम् ईडते
तम् भ्रियासाम् बहु रोचमानः दीर्घ आयु त्वाय शत शारदाय
पुरो वा एतान् देवा अक्रत यत् पुरोﾱआशास् तत् पुरोﾱआशानाम् पुरोﾱआश त्वम्
सः ह उवाच गार्ग्यः यः एव अयम् यन्तम् पश्चात् शब्दः अनूदेति एतम् एव अहम् ब्रह्म उपासे इति

सः यः एतम् एवम् उपास्ते अतिष्ठः सर्वेषाम् भूतानाम् मूर्धा राजा भवति

अथ उ प्रतिरूपः अस्मात् जायते
अथ ह वा एतानि मृत्योर् मुखानि बृहत्य् एव प्रतिविभवितुम् अर्हति न अन्यत् छन्दः

ताष् षड् बृहत्यः

षड् उ मृत्योर् मुखान्य् ऋतव एव
तद् कार्ये रसस्य सूतस्य त्रिगुणं हेम संयोज्यं पुनस् तस्य हेम्नः त्रिगुणं वर बीजम् योज्यं इति विशेष विधिः
अथ अतस् ऽहीनस्य युक्तिश् च विमुक्तिश् च
ॐ तथा इति प्रतिवचनम्

ॐ तथा इति प्रतिवचनम्
अन्यं गार्हपत्य स्थानीयम् आगमयेद् इत्य् एकम्

पत्नी वा मध्यमं पिण्डं प्राश्नाति
वरुणो रक्षः हा
उष्ण जल समम् इति ज्ञेयम्

अमुना वक्ष्यमाण विरेचनेन यावक आदिना शुद्ध शरीरः सन् परिहत संसर्ग दोष बली भवति संसर्गेण ये दोषाः शरीर अभ्यन्तराः ते संसर्ग दोषाः ते परिहता जिता येन सः परिहत संसर्ग दोषः तेन बली बल युक्तः दोष निवृत्तौ गुण प्रवृत्तिः इति अवश्यम्
एतद् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यन्ति

स एतद् एव रूपम् अभिसंविशति
इति

यदि पार्वणो विच्छिद्येत तस्मिन् पाथिकृतेन याजयेत्

उद्बुध्यस्व

त्वं नो अग्ने
एवम् संवत्सरे संवत्सरे नवयज्ञयोः वा

तस्य कणान् अपरासु सन्ध्यासु प्रत्यक् ग्रामात् स्थण्डिलम् उपलिप्य भलाय इति जुहुयात् भल्लाय इति च एवम् एव अपरस्मिन् तामिस्र आदौ
ततस् अश्वगन्धा आदिभिः मर्द्य भक्षयेत्
कुतः यतस् तौ महा बलौ
चतुर्विधः पाकयज्ञः भवति हुतः अहुतः प्रहुतः प्राशितः च इति

उपहारः अहुतानाम्
मेघो यत् संप्लवते स हिङ्कारः
त्रि प्रायणाः हि स्तोमास् त्रि मध्याः त्रि उदयाः

तत् ह न प्रत्युवाच
मध्यम पिण्डम् पत्न्यै पुत्र कामायै प्रयच्छति

अन्नं प्राणस्य बन्धनं तेन बध्नामि त्वा मयि इति
तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतम्

अन्न दाः त्व् एव एनम् उपमन्त्रयन्ते ददाम त इति

तद् यथा ग्रामं भिक्षित्वा अ लब्ध्वा उपविशेत् न अहम् अतो दत्तम् अश्नीयाम् इति
सूर्यम् ऋतं तमसो ग्राह्या अधि देवा मुञ्चन्तो असृजन् निर् एनसः
एष ह वै सूर्यो भूत्वा अमुष्मिन् लोके स्वरति
पुनश् चक्षुः पुनः प्राणं पुनर् आयुर् धेहि नो जातवेदः
स एष रेतसः प्रतिरूपो देव भक्षः सोमो राजा सर्वस्य अस्य रसः समुदूढः
द्यावापृथिवी भवतं मे स्योने ते नो मुञ्चतम् अंहसः
असाव् इति इतरः प्रत्याह
एतत् वेदितुम् इच्छामि तत्त्वं तत्त्व विदाम् वर

यत् अ धातुमतः ब्रह्मन् देह आरम्भः ऽस्य धातुभिः

आत्मनो बन्ध मोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपतः
न्यग् वातो वाति न्यक् तपति सूर्यः
इडा अन्तेन वै एतेन देवाः अराध्नुवन् यत् आतिथ्यम्