tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यस्मात् अन्नात् हृताः मात्रा भक्षयन्ति द्विजातयः

पत्नी तु मध्यमं पिण्डं प्राशयेद् विनय अन्विता

एकाग्नेः एकः एव स्यात् निर्वापः दर्विका तथा

ततः कुर्यात् निर्वाप त्रयम् अग्रतस्

त्रिशङ्कुर् बर्बर द्राव वीत द्रविड कोङ्कणान्

स्व गृह्य उक्त विधानेन कांस्ये कृत्वा चरुं ततः

तान् एव विप्रान् प्रथमम् प्राशयेत् यत्नात् नरः

श्राद्ध कालम् च विविधं श्राद्ध भेदम् तथा एव च

तावत् उच्छेषणम् तिष्ठेत् यावत् विप्राः विसर्जिताः

प्राचीनावीतिना कार्यम् अतस् सर्वं विजानता

उपस्पृष्टा उदकान् विप्रान् उपवेश्य अनुमन्त्रयेत्

अन्वाहार्यकम् इति उक्तम् तस्मात् तद् चन्द्र संक्षये

ब्रह्मण्यो योग विद् शान्तः विजित आत्मा च शीलवान्

एवम् आवाह्य तत् सर्वम् वेद मन्त्रैः यथोदितैः

ततो गृहीत्वा पिण्डेभ्यो मात्राः सर्वाः क्रमेण तु

अक्षताभिः स पुष्पाभिः तत् अभ्यर्च्य अपसव्यवत्

इष्टैः सह ततः शान्तो भुञ्जीत पितृ सेवितम्

यज्ञ उपवीती निर्वर्त्य ततः पर्युक्षण आदिकम्

दद्यात् उदक पात्रैः तु स तिलम् सव्य पाणिना
यत् सारस्वतः

वाग् वै सरस्वती

वाचा ह्य् अभिषज्यताम्

कर्कन्धु सक्तुभिः सारस्वतम्

सोम पीथेन व्यर्धुको भवति

इन्द्रे हि तद् वीर्यम् अधत्ताम्
स्त्रीनां प्रेक्षा गृहाः भान्ति राजहंसा इव अम्बरे

स्व कर्म द्रव्य युक्ताभिः पताकाभिर् निरन्तरम्

निधनाय मतिं चक्रे कंस द्विष्टेन चेतसा

सौवर्णाः पान कुम्भाः च पान भूम्यः च शोभिताः

तस्मिन्न् अहनि निर्वृत्ते द्वितीये समुपस्थिते

रेजुः प्रस्तरशस् तत्र प्रकाशा मञ्च संचयाः

शोभिता वारमुख्याभिर् विमान प्रतिमा ओजसः
एतद् वै तत्

यद् एवा इह तद् अमुत्र यद् अमुत्र तद् अन्व् इह

एतेन एव विजानाति किम् अत्र परिशिष्यते

एवं मुनेर् विजानत आत्मा भवति गौतम

मनसा एवा इदम् आप्तव्यं ना इह नाना अस्ति किंचन

पराचः कामान् अनुयन्ति बालास् ते मृत्योर् यन्ति विततस्य पाशम्

ईशानो भूत भव्यस्य न ततो विजुगुप्सते

यः पूर्वं तपसो जातम् अद्भ्यः पूर्वम् अजायत
अस्मिन् यशस् पौरुष लोलुपानाम् अरातिभिः प्रत्युरसं क्षतानाम्

ययौ विकासं द्युतिर् इन्दुमौलेर् आलोकम् अभ्यादिशती गणेभ्यः

आ मूल लूनैः अति मन्युना इव मातंग हस्तैः व्रियते न पन्थाः

भित्त्वा इव भाभिः सवितुर् मयूखाञ् जज्वाल विसृत स्फुलिङ्गः

गच्छन्न् इव अस्तम् वपुर् अभ्युवाह विलोचनानां सुखम् उष्णरश्मिः
वर्मा सीव्यध्वम् बहुला पृथूनि

उप वयम् प्राणम् हवामहे

अ छिन्नाः वयम् आयुषः वर्चसः

यशः गृहीत्वा पृथिवीम् अनु सम् चरेम
यथा सूत्रम्

अन्ये एव सूक्ष्मशरीरम्

किंविशिष्टां तनुं हर गौरी सृष्टि जाम् हरो महादेवः गौरी पार्वती तयोः सृष्टिः सर्जनं मैथुन संयोगः तद् जाता पुत्रा एव इति अर्थः

कोरण्टकः सुरानन्दः सिद्धपादः च चर्पटी

किंविशिष्टा अत्यक्त शरीराः न त्यक्तं शरीरं यैः ते जीवन्मुक्ता इति अर्थः
तस्य ह एतस्य न एव काचन आर्तिः अस्ति य एवं वेद

हन्त इमम् त्रयं वेदम् पीडयानि इति
नि पदं दधति
याज्ञवल्क्यः पुरा हि एवम् ध्यात्वा विष्णुं सुर ईश्वरम्

सहस्र आदित्य तुल्येन ज्वाला माला उग्र रूपिणा

सनातनो ऽव्ययो मेध्यः सर्व अनुग्रह कृत् प्रभुः

विष्णोः ध्यानम् पुनर् ब्रूहि शङ्ख चक्र गदा धरैः

येन विज्ञात मात्रेण कृतकृत्यो भवेत् नरः
अत्याक्रम्य आश्राव्य आह अग्निम् इत्य् उपांशु यज इति उच्चैः

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह सवितारम् इत्य् उपांशु यज इति उच्चैः

अथ वै भवति
तं विष्णुर् वीर्यैर् अन्वतिष्ठत

तत् ते प्रदास्यामि

मेनिर् ह्य् अ दक्षिणः

तद् एनान् मुहुः प्रयुज्यमानम् अवाधूनुत
नारी वा रोहिणी चन्द्रशयनं या समाचरेत्

शिरः शशाङ्काय नमो मुरारेः विश्वेश्वराय इति नमः किरीटिने

चन्द्रः षष् अङ्गुलः कार्यो रोहिणी चतुर् अङ्गुला

सा अपि तद् फलम् आप्नोति पुनरावृत्ति दुर्लभम्
श्रुतेश् च

दोषश् च अ समाप्तौ स्यात् सामान्यात्
केश वर्जम् पत्नी

पूर्वाह्णे बाह्यतः शान्त वृक्षस्य इध्मम् प्राञ्चम् उपसमाधाय

पवित्रे कुरुते
शिरो ह वा एतद् यज्ञस्य यत् प्रवर्ग्यः

तं संभृत्य ऊचुः अश्विनाव् इमं भिषज्यतम् इति

प्रचरत घर्मम् इत्य् अनुजानाति

ते ह ऊचुः देवाः

यत् पयस् तद् रेतः

तं संभृत्य ऊचतुः ब्रह्मन् घर्मेण प्रचरिष्यामो होतर् घर्मम् अभिष्टुह्य् उद्गातः सामानि गाय इति
यश् च गाम् इत्य् अन्वाह

इदम् अहं यो मा प्राच्या दिशो ऽघायुर् अभिदासाद् अपवादीद् इषु गूहः तस्य इमौ प्राण अपानौ अपक्रामामि ब्रह्मणा

यो व आपो ऽपां यं वयम् अपाम् अस्मै वज्रम् इत्य् अन्वृचम् उदवज्रान्

विष्णोः क्रमो असि इति विष्णुक्रमान्

इदम् अहम् यो मा दिशाम् अन्तर्देशेभ्य इत्य् अपक्रामामि इति
नमो वः पितर इति षड्भिर् नमस्कारैर् उपतिष्ठते

तेषां श्रीर् मयि कल्पताम् अस्मिन् लोके शतं समा इति
अत्याक्रम्य आश्राव्य आह दधिघर्मस्य यज इति

यज्ञेन पयसा सह ब्रह्मणा तेजसा सह

क्षत्रेण यशसा सह सत्येन तपसा सह

पूर्व अर्धात् अवदाय अपर अर्धात् अवद्यति

बर्हिषी अन्तर्धाय कंसे वा चमसे वा गृह्णाति यावती द्यावापृथिवी महित्वा यावच् च सप्त सिन्धवो वितस्थुः
पुण्डरीकात् परः च अपि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः

सुरेश्वरं यक्षम् उवाच को वा भवान् इति इत्थम् स कुतूहल आत्मा

दिवावृतः परः च अपि विविन्दो गिरिः उच्यते

उदयो रैवतः च अपि श्यामको मुनि सत्तमाः

तपसा तोषितः पूर्वं मन्दरेण महेश्वरः

परेण तस्य महती दृश्यते लोक संस्थितिः

गृहिणी प्रकृतिः दिव्या प्रजाश् च महत् आदयः

अविमुक्ते महा क्षेत्रे लेभे स परमं वरम्

एवं संक्षेपतः प्रोक्तो भूर्लोकस्य च विस्तरः

अदेहिनस् तु अहो देहम् अखिलम् परमात्मनः

द्विजाः परिवहः च इति वायोः वै सप्त नेमयः

पञ्चमः सोमको नाम सुमनाः षष्ठ उच्यते
तस्माद् भीमला धियो वा एताः

धियो वा इमा मलम् अपावधिषत इति

तस्माद् उ भीमलाः

तस्माद् उ गायतां न अश्नीयात्
तस्मै ह उवाच

तद् ह पुनर् एव जानश्रुतिः पौत्रायणः सहस्रं गवां निष्कम् अश्वतरी रथम् दुहितरं तद् आदाय प्रतिचक्रमे

तस्या ह मुखम् उपोद्गृह्णन्न् उवाच आजहार इमाः शूद्रैः अनेन एव मुखेन अलापयिष्यथाः इति
एक अग्नयः

व्रतं विसृज्य अपर अग्नीनाम् पूर्वे चतुर्गृहीतं यूप आहुति वत्

प्रतिनिगद्य होमाः
इति तां वीर मारीचः कृपणां बहु भाषिणीम्

आशासे पुत्रयोर् मह्यं मा क्रुद्धाद् ब्राह्मणात् प्रभो

भर्तर्य् आप्त उरु मानानाम् लोकान् यशः

स स्वदृग् भगवान् यस्य तोष्यते ऽनन्यया दृशा

न ब्रह्मदण्ड दग्धस्य न भूत भय दस्य च

श्रुत्वा भागवतं पौत्रम् अमोदत दितिर् भृशम्

आदिदैत्यो हिरण्याक्षो हत इत्य् अनुशुश्रुम
कर्मणे वाम्
आत्मा वै संवत्सरस्य विषुवान् अङ्गानि मासाः

स वा एष संवत्सरः

अपरेषां च एव परेषां च इति ब्रूयात्
अस्थान्य् आग्नेयानि मांसानि वारुणानि

ऋद्ध्या एव आग्नेयः

तयोर् एव एनम् भागधेयेन निष्क्रीणाति
अन् अवजितः ह अस्य पुनर्मृत्युर् भवति स य एवंवित् स्यात्

तं ह ऋतूनाम् एको यः कूट हस्तः रश्मिना प्रत्यवेत्य पृच्छति को ऽसि पुरुष इति
यदि भुञ्जीत अपज्वलितम् भुञ्जीत
अम्बयो यन्ति इति क्षीरौदन उत्कुच स्तम्ब पाटा विज्ञानानि
यद् अवद्येद् अवदानान्य् अतिरेचयेत्

यद् एतानि करोति

आवर्तय निवर्तय इति

प्रजननाय
इति

समुद्रं वः प्रहिणोमि अक्षिताः स्वां योनिम् अपिगच्छत अछिद्रः प्रजया भूयासं मा परासेचि मद् पयः

ब्राह्मणान् भोजयत

इति प्राह

आचमनीयम्

भूतम्
कालः सृजति भूतानि कालः संहरति प्रजाः

सर्वतः श्रुतिमत् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति

न अस्ति मत्तः परं भूतं मां विज्ञाय विमुच्यते

ईश्वर उवाच

सर्व इन्द्रियेभ्यः परमं मन आहुः मनीषिणः
अग्निम् वै पशवः अनूपतिष्ठन्ते पशून् अग्निः

स प्राद्रवत्

तस्याः आहुत्याः वसन्तः अजायत ग्रीष्मः अजायत वर्षाः अजायन्त शरद् अजायत हेमन्तः अजायत

स न अरमत

पशुभ्यः अधि प्रजाः

तस्मिन् अजुहोत्
न राजानम् उपतिष्ठते

प्रतिप्रस्थातर् दधिघर्मेण अनूदेहि इति संप्रैष अन्तम् नमति

समानम् आ संप्रैषात्
कपोल संसर्पि शिखः स तस्या मुहूर्त कर्ण उत्पल ताम् प्रपेदे

क्ﾱप्त उपचाराम् चतुर् अस्र वेदिम् ताव् एत्य पश्चात् कनक आसन स्थौ

सा लाज धूम अञ्जलिम् इष्ट गन्धम् गुरु उपदेशात् वदनं निनाय

खे खेल गामी तम् उवाह वाहः स शब्द चामीकर किङ्किणीकः

भूत अर्थ शोभा ह्रियमाण नेत्राः प्रसाधने संनिहिते ऽपि नार्यः

आसीत् पुरं सानुमतो ऽनुरागाद् अन्तःपुरं च एक कुल उपमेयम्

प्रसाधनं मातृभिर् आदृताभिर् न्यस्तं पुरस्तात् पुरशासनस्य

विमान शृङ्गाणि अवगाहमानः शशंस सेवा अवसरम् सुरेभ्यः

भासा ज्वलत् काञ्चन तोरणानाम् स्थान अन्तर स्वर्गः इव आबभासे

एका एव मूर्तिर् बिभिदे त्रिधा सा सामान्यम् एषां प्रथम अवर त्वम्

केयूर चूर्णीकृत लाज मुष्टिम् हिमालयस्य आलयम् आससाद

समुद्रगा रूप विपर्यये ऽपि स हंस पाते इव लक्ष्यमाणे

तासां मुखैर् आसव गन्ध गर्भैः व्याप्त अन्तराः सान्द्र कुतूहलानाम्

सा मङ्गल स्नान विशुद्ध गात्रा गृहीत पति उद्गमनीय वस्त्रा

तथा हि शेष इन्द्रिय वृत्तिः आसां सर्व आत्मना चक्षुर् इव प्रविष्टा

मूर्धानम् क्षिति धारण उच्चम् उच्चैस्तरां वक्ष्यति शैलराजः

न नूनम् आरूढ रुषा शरीरम् अनेन दग्धं कुसुमायुधस्य
अथ उक्थम् वाचि इन्द्राय इति आह तृतीयसवनं प्रतिगीर्य प्रशास्तः प्रसुहि इति

तथा एव द्विस् द्विस् सर्वांश् चमसाञ् जुह्वति

अथ यत्र होतुर् अभिजानाति स्वादुष् किल अयम् मधुमाꣳ उत अयम् इति तद् उभयतोमोदं प्रतिगृणाति मोदा मोद इव मदा मोद इव इति आ व्याहावात्

प्रतिगृणाति

अभ्य् एनम् आह्वयते होता
सप्तदशः वै प्रजापतिः

पञ्च ऋतवः हेमन्त शिशिरयोः समासेन

त्रिस् हि इदम् विष्णुः व्यक्रमत
निष्कारणं निषेधो ऽद्य मम अपि इति कुतूहलात्

निपत्य पादयोः ताभ्याम् जयया सह बोधिता

कैलास शैल तट कल्पित कल्प वल्लि लीला गृहेषु दयितां रमयन्न् उवास

पिङ्ग उत्तुङ्ग जटा जूट गतः यस्य अश्नुते नवः

शाप अन्तम् प्रति शर्वाणी शनैस् वचनम् अब्रवीत्

वेला लम्बक संज्ञः च भवेत् एकादशः ततस्

चराचर गुरुः तत्र निवसति अम्बिका सखः

किं ते प्रियं करोमि इति बभाषे शशिशेखरः

तस्याः स्तुति वचः हृष्टः ताम् अङ्कम् अधिरोप्य सः

ततो जाता हिमाद्रेः त्वम् अब्धेः चन्द्र कला यथा

आद्यम् अत्र कथापीठं कथामुखम् अतस् परम्

तस्य अन्तम् ईक्षितुम् प्रायात् एकः ऊर्ध्वम् अधस् ऽपरः

भूयासं तव शुश्रूषा परः ऽहं भगवन् इति

ततो लावानको नाम तृतीयो लम्बको भवेत्
स एवम् ऋषि वर्यः ऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता

यदा तु राजा स्व सुतान् असाधून् पुष्णन् न धर्मेण विनष्ट दृष्टिः

या वै स्व गर्भेन दधार देवं त्रयी यथा यज्ञ वितानम् अर्थम्

स निर्गतः कौरव पुण्य लब्धः गज आह्वयात् तीर्थ पदः पदानि

श्री शुकः उवाच

अपि विजय अच्युताभ्याम् धर्मेण धर्मः परिपाति सेतुम्

पुरेषु पुण्य उपवन अद्रि कुञ्जेषु अपङ्क तोयेषु सरित् सरःसु

सहानुजो यत्र वृकोदरैः अहिः श्वसन् रुषा यत् त्वम् अलं बिभेषि

कच्चित् पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य पाद्म अनुवृत्त्या इह किल अवतीर्णौ
तृणानि छित्त्वा उपतिष्ठते

त्रीणि पदानि प्रमाय उत्तिष्ठति तिस्रः दिष्टीः

निमृज्य दिश् युक्ताभ्याम् दोषः गाय पातम् नः इति पञ्च अनडुद्भ्यः यमः मृत्युः विश्व जित् शकधूमम् भवाशर्वौ इति उपदधीत

युक्तयोः
यत् ते चतस्रः प्रदिशो मनो जगाम दूरकम्

यत् ते चन्द्रं नक्षत्राणि मनो जगाम दूरकम्

यत् ते वायुम् अन्तरिक्षं मनो जगाम दूरकम्
आत्मा वै पुत्र नाम असि संजीव शरदः शतम् इति

अथ प्रहुतः

अथ एनम् दधि मधु घृतम् इति समुदायुत्य हिरण्येन प्राशयति प्राणो रक्षति विश्वम् एजत् इति एतेन अनुवाकेन प्रत्यृचम्

धयन्तम् अनुमन्त्रयते
उप उ ते अन्धो मद्यम् अयामि यस्य देव दधिषे पूर्वपेयम्

उपयाम गृहीतः ऽसि वायवे त्वा
वाचा हि दीक्षते
एतस्मिन्न् अन्तरे वायुर् वन राजि विनिःसृतः

कश् च त्वं विकृत आकारः येन अस्मि मलिनीकृता

शुद्धा केशान् विधुन्वन्ती भाषसे यद् यद् इच्छसि

मुमुचुर् गन्धम् अधिकं संतत आसार मूर्छिताः

द्रुमिलस् त्व् एवम् उक्तस् तु जगाम आकाशम् एव तु

बर्हिणानां च विरुतं खगानां च विकूजितम्

बलवान् मद लोल अक्षः चपलः क्रोधनो नृषु
यावान् एव अस्य आत्मा तं वरुणान् मुञ्चति

यव मयः भवति

यत् हिरण्यम् मध्ये करोति

यद् रजतं तत् सह भस्मना अपोहति

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

यद् वारुणः
युवं हि स्थः स्वर् पती इति द्वयोः संयजमानयोः प्रतिपदं कुर्यात्

यज्ञो वै शुक्रः
भगव इति ह प्रतिशुश्राव

तम् आचर्यो ऽभ्युवाद सत्यकाम इति

अत्र ह न किंचन वीयाय इति वीयाय इति
एष्टव्या बहवः पुत्रा यदि एकः अपि गयां व्रजते

श्राद्ध साधन काले तु पाणिना एकेन दीयते

सूत उवाच

जामदग्न्यस्य तत् तीर्थम् क्रमाद् आयातम् उत्तमम्

एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धम् आनन्त्यम् अश्नुते

निहत्य नमुचिं शक्रः तपसा स्वर्गम् आप्तवन्

मध्याह्ने सर्वदा यस्मात् मन्दीभवति भास्करः

तत्र एषा पितृभिः गीता गाथा भागम् अभीप्सुभिः

एतेषु श्राद्ध तीर्थेषु श्राद्धम् आनन्त्यम् अश्नुते

प्रातःकालो मुहूर्तांस् त्रीन् संगवस् तावत् एव तु

कस्मिन् वासर भागे तु श्राद्ध कृत् श्राद्धम् आचरेत्

तथा मन्दोदरी तीर्थम् तीर्थं चम्पा नदी शुभा
त्वेषं वचो अपावधीर् उग्रं वचो अपावधीः

आ तुभ्यम् इन्द्रः प्यायताम्
तस्माद् एवं न प्रस्तुयात्

तद् उ तद् अनायुष्यम् इव
यः तु लैङ्गं पठेत् नित्यम् आख्यानम् लिङ्ग संनिधौ

अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः

इह आगतः भवान् यस्मात् विवाद शमनाय नौ

त्रिधा भिन्नो हि अहम् विष्णो ब्रह्म विष्णु भव आख्यया

अथ उवाच महादेवः प्रीतः अहम् सुर सत्तमौ

तदा प्रभृति लोकेषु लिङ्ग अर्चा सुप्रतिष्ठिता

लिङ्ग वेदिः महादेवी लिङ्गं साक्षात् महेश्वरः
निर् दुरर्मण्य इति सर्व सुरभि चूर्णैः अरण्ये अ प्रतीहारम् प्रलिम्पति

अह्ने च त्वा इति अहर् रात्राभ्याम् परिददाति

शरदे त्वा इति ऋतुभ्यः
आनिन्ये मद जनिताम् श्रियं वधूनाम् उष्णांशु द्युति जनितः कपोल रागः

मातंग उन्मथित सरोज रेणु पिङ्गम् माञ्जिष्ठं वसनम् इव अम्बु निर्बभासे

अत्यर्थं दुरुपसदाद् उपेत्य दूरं पर्यन्ताद् अहिममयूख मण्डलस्य

कान्तानां बहु मतिम् आययुः पयोदा न अल्पीयाः बहु सु कृतम् हिनस्ति दोषः

मूलाद् उपनदि सैकतेषु लेभे सामग्री खुर पदवी तुरङ्गमाणाम्

आमोदं व्यवहित भूरि पुष्प गन्धः भिन्न एला सुरभिम् उवाह गन्धवाहः

अध्व श्रम आतुर वधू जन सेवितानाम्

श्रीमद्भिः स रथ गजैः सुर अङ्गनानाम् गुप्तानाम् अथ सचिवैस् त्रिलोक भर्तुः
चतुर्होतारम् अभिप्रेत्य एतत् इति गौतमः

उत्तमां प्रस्तुत्य एषा इति होतारम् ईक्षेत

यम् अध्वर्युर् भक्षं प्रयच्छन् मन्येत तस्य मनसा उपहूय कः त्वा कं भक्षयामि इति भक्षयेयुः

पृथक् स्तोत्रीयाभ्यो हिंकारम्
दृष्टम् अ दृष्टम् अतृहम् अथो कुरूरुम् अतृहम्
सुपार्श्वात् सृंजयो जातः क्षेमारिः सृञ्जयात् स्मृतः

धृष्टस्य क्षेत्रं वैष्णवं तद् बभूव ह

देवानीकः तस्य पुत्रो देवानीकाद् अहीनकः

तस्मात् भलन्दनः पुत्रो वत्सप्रीतिर् भलन्दनात्

राम लक्ष्मण शत्रुघ्न भरताः च महा बलाः

नाभाग पुत्रः हि अम्बरीषः ऽपि तद् सुतः

तद् पुत्रः अभूत् वसुमनाः त्रिधन्वा तस्य च आत्मजः

अनञ्जनात् च कुलजित् तस्य अपि च अधिनेमिकः
तेना परि श्रयामहे तन् नो रक्षतु सर्वतः

देवेभिर् अन्या अस्ता बह्वीर् अन्या अथ उ दिवम्
किम् इदम् गन्धक गैरिक शिला आल क्षिति खेचरम् इति गन्धकं प्रतीतं गैरिकं धातुगैरिकं शिला मनोह्वा आलं हरितालं क्षितिः स्फटिका खेचरं कासीसं एतत् सर्वम् इति च पुनः अञ्जनं नीलाञ्जनं पुनः कङ्कुष्ठं विरङ्गं इति अष्ट उपरस संज्ञकाः इति अर्थः
अस्वेदिनौ मृदु तलौ प्रशस्तौ चरणौ स्त्रियाः

कार्ये च मन्त्री सत् स्त्री स्यात् सती स्यात् करणेषु च

या च काञ्चन वर्ण आभा रक्त हस्त सरोरुहा

अपि दास कुले जाता राज्ञी त्वम् उपगच्छति

भार्या माता स्यात् वेश्या च शयने शुभा
तस्याः परेण शैलः तु मर्यादा आत्म आत्म मण्डलः

दश उत्तरम् अथ एकैकम् अण्ड आवरण सप्तकम्

क्षीरार्णवं समाश्रित्य द्वीपः पुष्कर संवृतः

तस्मिन् द्वीपे महा वृक्षः न्यग्रोधो अमर पूजितः

भूमौ रसातले च एव आकाशे पवने ऽनले

तमस् च अण्ड कटाहेन समन्तात् परिवेष्टितम्
तद् उ तथा न कुर्यात्

तं धूम इति परोक्षम् आचक्षते परोक्षेण एव

अथ एताम् अनुस्तरणीम् आनयन्ति
अतो हेतोः च दुःख सुखे न स्फुरतः

तथा च न्याय शास्त्रे आत्मा मनसा संयुज्यते मन इन्द्रियेण इन्द्रियम् अर्थेन इति इन्द्रियाणाम् वस्तु प्राप्य प्रकाश कारित्व नियमात् इति
न च तेन मित्रकर्म कुर्यात्

तस्मात् परिश्रिते दद्यात् तिलैः _ विकिरेत् पङ्क्ति पावनः _ शमयेत्

द्रव्य देश ब्राह्मण संनिधाने वा अ काल नियमः

अथ श्राद्धम्

हविःषु च एवम्

श्व चाण्डाल पतित अवेक्षणे दुष्टम्
यमसूर् दक्षिणा धेनुर् भार्या वा
तेन युज्यमानेन घटमानेन व्यायच्छमानेन इदम् एव पञ्चगण्डकं संसार चक्रम् चलाचलं विदित्वा सर्व संस्कार गतीः शतन पतन विकिरण विध्वंसन धर्मतया पराहत्य सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम्

ददर्श स पुरुषो बुद्धं भगवन्तं द्वात्रिंशता महापुरुष लक्षणैः समलंकृतम् अशीत्या अनुव्यञ्जनैः विराजित गात्रम् व्याम प्रभा अलंकृतम् सूर्य सहस्र अतिरेक प्रभम् जङ्गमम् इव रत्न पर्वतम् समन्ततो भद्रकम्

स भगवता प्रव्राजित उपसंपादितश् च

इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्

दृष्ट्वा च पुनर् मूल निकृत्तः इव द्रुमो भगवतः पादयोर् निपत्य उवाच वराहो ऽस्मि सुगत निषीदतु भगवान् अग्रासन इति
न इद् अग्निम् आसीदाम इति
आपो वै देवानां पत्नय आसन्

कवतीभ्यो ह्य् एति प्राजापत्याभ्यः

प्राणो वै स्वरः
उदयनीयो ऽतिरात्रः स्वर्गाय लोकाय अन्नाद्याय प्रतिष्ठित्यै

चतुर्विंशम् अहर् अभिप्लवाय
द्वादश मासाः संवत्सरः
मृत्यवे ऽमून् प्रयच्छामि मृत्यु पाशैः अमी सिताः

बृहत् हि जालं बृहतः शक्रस्य वाजिनीवतः

वनस्पतीन् वानस्पत्यान् ओषधीर् उत वीरुधः

इतो जय इतस् विजय संजय जय स्वाहा

सेदिर् उग्रा व्यृद्धिर् आर्तिश् च अनपवाचना

मध्येन घ्नन्तो यन्तु सेनाम् अङ्गिरसो महीम्

रुद्रा एकं वसव एकम् आदित्यैर् एक उद्यतः
रोग प्रणाशन करम् कलि नाशनम् तत् आयुष्करम् कुल करम् च सुख प्रदम् च

ते पूजिता बहु धनाः बहु बान्धवाः च नित्य उज्ज्वलाः प्रमुदिता अपि ते भवन्ति

कर्केतनं यदि परीक्षित वर्ण रूपम् प्रत्यग्र भास्वर दिवाकर सु प्रकाशम्
सर्वं संमानयामास वत्स राज उत्सवे जनम्

पितृ संदेश वाक्यैः च तेन प्रोत्साहिता अथ सा

राजा चण्डमहासेनः तव संदिष्टवान् इदम्

स्व पुत्र पोषिणी कस्मात् त्वम् मां क्लिश्नासि सर्वदा

बन्धुमत्या अपराद्धम् च किं मया देवि ते कृतम्

सो ऽयं द्वितीयस् तातो मे तात इति आह स्म बालकः

दयिता मुख निश्चला च दृष्टिः सुखिनस् तस्य सदा बभूव राज्ञः

न विवाहो भवेद् राजन् प्रतीक्षेथास् तथा मनाक्

कृत उद्वाह उत्सवः सो ऽथ युक्तो वत्स ईश्वरः तया

सो ऽपि तेन भवत् बालः धूसर अङ्गः पृथु उदरः

प्राप वासवदत्ता सा प्रहर्ष उत्फुल्ल लोचना

आययौ सह कृत्वा तौ प्रतीहार पुलिन्दकौ

चिरात् उपागते पत्यौ बभौ नारी इव सा पुरी

अथ क्रुद्धो रुरुः नित्यम् यं यं सर्पं ददर्श सः

गोपालकस्य आगमनम् प्रतीक्षेथां युवाम् इह

रति वल्ली नव उद्भिन्नम् इव पल्लवम् उज्ज्वलम्

व्योम गङ्गा तट उत्फुल्ल हेम अम्बुरुह विभ्रमैः

श्वाशुरं तं प्रतीहारं स्व मित्त्रम् च पुलिन्दकम्
शं नो धाता शम् उ धर्ता नो अस्तु शं न उरूची भवतु स्वधाभिः

शं नः सूर्य उरु चक्षाः उद् एतु शं नो भवन्तु प्रदिशश् चतस्रः
अष्ट अक्षरा गायत्री

चन्द्रमाः एव हिङ्कारः

आदित्यः उद्गीथः

पुरुषः उद्गीथः

मण्डलम् प्रस्तावः
स यद् बहिष्पवमाने गायत्रीं गायति प्राणो वै गायत्रो गायत्रं शिर एव तद् आयतनः वै प्राणो यच् छिरस् स्व एव तद् आयतने प्राणं दधाति

तां यद् अन्यत्रायतनां सतीं नियुनक्ति तस्माद् उत जीवत एव श्रोत्रम् अपक्रामति
प्राप्त उद्यमे रहसि सम्मुख दर्शन अर्थम् लज्जा भय अर्थ नयनाम् अनुचिन्तयामि

तां जीव धारण कराम् मदन आतपत्राम् सुदतीं स्मरामि

अद्य अपि तां गमनम् इत्य् उदितं मदीयं श्रुत्वा एव भीरु हरिणीम् इव चञ्चल अक्षाम्

अद्य अपि वासगृहतो मयि नीयमाने दुर्वार भीषण करैः यम दूत कल्पैः

अद्य अपि तां मसृण चन्दन पङ्क मिश्र कस्तूरिका परिमल उत्थ विसर्पि गन्धाम्

अद्य अपि तां धवल वेश्मनि रत्न दीप माला मयूख पटलैः दलित अन्धकारे

अद्य अपि तां विहसितां कुच भार नम्राम् मुक्ता कलाप धवलीकृत कण्ठ देशाम्

अद्य अपि तां क्षिति तले वर कामिनीनाम् सर्व अङ्ग सुन्दर तया प्रथम एक रेखाम्

अद्य अपि निर्मल शरद् शशि गौर कान्ति चेतो मुनेर् अपि हरेत् किम् उत अस्मदीयम्

अद्य अपि मे निशि दुनोति पूर्ण इन्दु सुन्दर मुखम् मम वल्लभायाः
मरुद्भ्य इति दृषदि
चन्द्रमा एव धाता च विधाता च

या पूर्वा अमावास्या सा सिनीवाली
स इन्द्रेण ह एव वज्रेण स प्रजापतिकेन द्विषन्तं पाप्मानं भ्रातृव्यं हन्ति य एवं वेद
वराहतीर्थम् आख्यातं विष्णु लोक गति प्रदम्

कालेन महता जातः पृथिव्याम् एकराज् भवेत्

वृष युक्तेन यानेन रुद्र लोकम् स गच्छति

मार्कण्डेय उवाच

एतत् तीर्थं समासाद्य यः तु प्राणान् परित्यजेत्

पौर्णमास्यां विशेषेण स्नानं तत्र समाचरेत्

तत्र स्नात्वा नरो राजन् रुद्र लोके महीयते

न शक्या विस्तराद् वक्तुं संख्या तीर्थेषु पाण्डव

जल प्रवेशम् यः कुर्यात् तस्मिन् तीर्थे नराधिप

सर्व पाप विशुद्ध आत्मा रुद्र लोकम् स गच्छति

नर्मदां सेवते नित्यं स्वयं देवो महेश्वरः

उपवास परः भूत्वा नित्यं व्रत परायणः
कालेषु हरते वीर्यं काले गर्भे च वर्तते

नीति सारम् सुर इन्द्राय इमम् ऊच बृहस्पतिः

अश्वमेधेन यष्टव्यं महापातक नाशनम्

वर्जयेत् क्षुद्र संवादम् अदुष्टस्य तु दर्शनम्

गुण धर्म विहीनः यो निष्फलं तस्य जीवनम्

यस्य भार्या श्रिता अन्यम् च पर वेश्म अभिकाङ्क्षिणी

भुजङ्गमे वेश्मनि दृष्टि दृष्टे व्याधौ चिकित्सा विनिवर्तिते च

नीति सारम् प्रवक्ष्यामि अर्थशास्त्र आदि संश्रितम्
भूतो भूतेषु पय आ दधाति स भूतानाम् अधिपतिर् बभूव

विशस् त्वा सर्वा आ यन्त्व् आपो दिव्याः पयस्वतीः

महिषं न सुभुवस् तस्थिवांसं मर्मृज्यन्ते द्वीपिनम् अप्स्व् अन्तः
पच्छः प्रथमम्

मित्रावरुणयोस् त्वा हस्ताभ्यां प्रसूतः प्रशिषा प्रतिगृह्णामि
रत्न हृत् हीन जातः स्यात् पत्त्र शाक हरः शिखी

तैल आहारी तैलपायी पूति वक्त्रः तु सूचकः

धान्य हारी अतिरिक्त अङ्गः पिशुनः पूति नासिकः

यथाकर्म फलं प्राप्य तिर्यञ्च् त्वम् काल पर्ययात्
अपराह्ण उपगृह्णीत

विज्ञायते मध्यंदिनम् ऋषीणाम् इति

पूर्वपक्ष उपगृह्णीत

पितृ संयुक्तम् पुनर् इदम् कर्म

दैवं पुनर् इदम् कर्म
तद् गायत्रीषु भवत्य् अग्रं वै छन्दसां गायत्र्य् अग्रम् अङ्गानां शिरः

दशमीं शंसति त्वक् केशा इत्य् एव सा भवति

ता नव भवन्ति नव कपालम् वै शिरः

प्राणो वै सूददोहाः प्राणेन पर्वाणि संदधाति
गावः सन्तु प्रजाः सन्त्व् अथ उ अस्तु तनू बलम्

शृणोति भद्रं कर्णाभ्यां गवां यः पतिर् अघ्न्यः

इन्द्रस्य ओजः वरुणस्य बाहू अश्विनोर् अंसौ मरुताम् इयं ककुत्

दैवीर् विशः पयस्वान् आ तनोषि त्वाम् इन्द्रं त्वां सरस्वन्तम् आहुः
तच् छङ्कू निहन्ति

तत् स्फ्यं निदधाति

अथ महावेद्या उत्तरात् अंसीयात् छङ्कोर् वेदि अन्तेन द्वादश प्रतीचः प्रक्रमान् प्रक्रामत्य् उदञ्चं त्रयोदशम्

स शालामुखीयः शङ्कुः

तच् छङ्कुं निहन्ति
तान् स खनति वा खानयति वा
नद्य इव स्रवन्तु समुद्र इव निषिञ्चन्तु

स्वाहा

इमं मे वरुण
प्रायेण गृहिणी नेत्राः कन्या अर्थे हि कुटुम्बिनः

एहि विश्वात्मने वत्से भिक्षा असि परिकल्पिता

आददे वचसाम् अन्ते मङ्गल अलंकृताम् सुताम्

स तथा इति प्रतिज्ञाय विसृज्य कथम् अपि उमाम्

एवं वाच्यः स कन्या अर्थम् इति वो न उपदिश्यते

भगवान् अपि सम्प्राप्तः प्रथम उद्दिष्टम् आस्पदम्

संतानक तरु छाया सुप्त विद्याधर अध्वगम्

प्रसीद कथय आत्मानम् न धियां पथि वर्तसे

तान् अर्घ्यान् अर्घ्यम् आदाय दूरात् प्रत्युद्ययौ गिरिः

यज्ञ भाग _ मध्ये पदम् आतस्थुषा त्वया

ते सद्मनि गिरेर् वेगाद् उन्मुख द्वाःस्थ वीक्षिताः

उन्नतेन स्थितिमता धुरम् उद्वहता भुवः

ते प्रभा मण्डलैः व्योम द्योतयन्तस् तपोधनाः
तवक्षीर्याः क्षिपेत् त्रिंशत् सिताया द्विगुणं मधु

धान्य सौवर्चल अजाजि वराङ्गम् च अर्ध कार्षिकम्

लिह्यान् मधुरकाणां च चूर्णं मधु घृत आप्लुतम्

एला त्वच् नाग कुसुम तीक्ष्ण कृष्णा महौषधम्

गुल्म ज्वर उदर प्लीह ग्रहणी पाण्डु पीनसान्

प्रसेक अरुचि हृद् पार्श्व कास श्वास गल आमयान्

भल्लातकं विडङ्गं च पृथग् अष्ट पल उन्मितम्

साधारण आमिष तुलाम् तोय द्रोण द्वये पचेत्

साधितं क्षीरसर्पिः च तत् स्वर्यं नावनं परम्

चूर्णम् एतत् परं रुच्यं हृद्यं ग्राहि हिनस्ति च

अश्नीयात् पायसं च एवम् स्निग्धं स्वेदं नियोजयेत्

शिरस् अंस पार्श्व शूलेषु यथा दोष विधिम् चरेत्

स्नेह क्षीर अम्बु कोष्ठेषु सु अभ्यक्तम् अवगाहयेत्

श्वास कास अग्नि सदन श्वयथु ऊर्ध्व अनिलान् जयेत्

पुनस् तेन घृत प्रस्थम् सिद्धे च अस्मिन् पलानि षट्

मृग आद्याः पित्त कफयोः पवने प्रसह आदयः
इति व्यवसिता विप्राः तस्य राज्ञः प्रजातये

मैत्रेय उवाच

ध्रुवस्य च उत्कलः पुत्रः पितरि प्रस्थिते वनम्

प्रदोषो निशीथो व्युष्ट इति दोषा सुताः त्रयः

मैत्रेय उवाच

यत् असौ लोकपालानां बिभर्ति ओजः स्व तेजसा

आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यान् अति दारुणः

अस्ति एकम् प्राक्तनम् अघम् यत् इह ईदृश् त्वम् अप्रजः

पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषम् ऊर्जम् वसुं जयम्

तम् ऊचुः विस्मिताः तत्र यजमानम् अथ ऋत्विजः

मन्ये महा भागवतम् नारदं देवदर्शनम्

पण्डितो बहु मन्येत यत् अर्थाः क्लेश दाः गृहाः

गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवे ऽप्रजा
त्वा मौ द्वितीयायाः

अहो च

न च वा ह अह एव युक्ते

विभाषितं विशेष वचने बहुवचनम्

अङ्ग अप्रातिलोम्ये

हि च

पूजनात् पूजितम् अनुदात्तं काष्ठ आदिभ्यः

पूजायां न अनन्तरम्

पुरा च परीप्सायाम्

च आदिषु च

अ कृच्छ्रे प्रिय सुखयोः अन्यतरस्याम्
या वश्या शिक्षिता या च सा स्त्री वृष्यतमा मता

तां न अतिपक्वाम् मृदितां कौक्कुटे मधुरे रसे

अनिष्ट गन्धः च एकः च निरपत्यः तथा नरः

सर्पिषश् च आढकम् दद्यात् क्षीर द्रोणम् च तत् भिषज्

सुगन्धे प्रक्षिपेद् उष्णे यथा सान्द्रीभवेद् रसः

सिध्यन्ति देहे मलिने प्रयुक्ताः क्लिष्टे यथा वाससि राग योगाः

पलं पूर्वम् अतस् लीढ्वा ततस् अन्नम् उपयोजयेत्

हृदय उत्सव रूपा या या समान मनस् शया

तत्र पेष्याणि मधुकं द्राक्षा फल्गूनि पिप्पली

दश पञ्च च संयोगा वीर्य अपत्य विवर्धनाः

ऋद्धिर् गोक्षुरकं रास्ना सा आत्मगुप्ता पुनर्नवा

किं पुनः स्त्री शरीरे ये संघातेन प्रतिष्ठिताः
हविः प्रोक्ष्य पात्राणि प्रोक्षति

प्रोक्षणीनां शेषम् इत्य् आश्मरथ्यः

एकैकं त्रिस् त्रिः प्रोक्षति

इदं देवानाम् इति निरुप्तान् अभिमृशति

विहारम् अभिवीक्षते सुवर् अभि वि ख्येषं वैश्वानरं ज्योतिर् इति
मूत्रं प्रवर्तयेत् पीतं स रक्तम् रक्तम् एव वा

प्रच्याव्य वस्तिम् उद्वृत्तं गर्भ आभम् स्थूल विप्लुतम्

आश्रय उपचय अल्प त्वात् ग्रहण आहरणे सुखाः

स दाहम् रोचना शङ्ख चूर्ण वर्णम् भवेत् च तत्

मूत्रं स पित्तम् स कफम् स शुक्रम् वा तदा क्रमात्

मूत्र स्रोतः ऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा

तस्याम् उत्पन्न मात्रायाम् शुक्रम् एति विलीयते

वस्ति वङ्क्षण मेढ्र आर्ति युक्तः अल्प अल्पम् मुहुर् मुहुः

विगुणः कुण्डलीभूतो वस्तौ तीव्र व्यथः ऽनिलः

वस्ति वस्तिशिरस् मेढ्र कटि वृषण पायवः
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे महानवमीव्रतं नाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

सा महानवमी इति उक्ता स्नान दान आदि च अक्षयम्

दीर्घ आकार आदि मात्राभिः नव देव्यो नमस् अन्तिकाः

ब्रह्मा उवाच
गृहीते अस्मिन् व्रते देव यदि अपूर्णे म्रियामि अहम्
प्रसिद्धम् होतारम् वृणीते

पायुः ते आप्यायताम् इति पायुम्

परि समिधम् शिनष्टि

प्राणः ते आप्यायताम् इति प्राणम्

अथ प्रतिप्रस्थाता पत्नीम् उदानयति उद कमण्डलुम् उत्थाप्य

स्वधितिम् तिर्यञ्चम् निदधाति स्वधिते मा एनम् हिंसीः इति

पशुना
तरवः किं न जीवन्ति भस्त्राः किं न श्वसन्ति उत

एवम् पृष्टवान् यत् भवान् मम

कैवल्य संमत पथः तु अथ भक्ति योगः को निर्वृतो हरि कथासु रतिं न कुर्यात्

देवीं मायां तु श्री कामः तेजस्कामः विभावसुम्

आयुः हरति वै पुंसाम् उद्यन्न् अस्तं च यन्न् असौ

श्री शुकः उवाच
अ प्रतिभूतम् इव हि प्रातःसवने मरुत्वतीये तृतीयसवने च होत्रकाणां शस्त्रम्

चतस्रो वै दिशः

सवनस्य एव तत् सरस तायै
आजरसं ह चक्षुष्मान् भवति य एवं वेद

मरुत्वतीयम् प्रगाथं शंसति पशवो वै मरुतः पशवः प्रगाथः पशूनाम् अवरुद्ध्यै
मिथुनं छन्दांसि

छन्दांस्य् एव अयातयामानि पुनर्यामाणि कुरुते

धाता वषट्कारः

यत् पश्यन्त्य् अन्यां न अन्याम् तन् मिथुनम्

अग्रम् एव एनम् परिणयति

छन्दांस्य् एव अयातयामानि पुनर्यामाणि कुरुते

पराचीः प्रजा रेतो दधते

छन्दांसि देविकाः

य एव कश् च सोमेन यजेत स देविकाभिर् यजेत

संवत्सरो वै धाता
सा विश्वायुः अस्तु

द्यौः असि
तत् पूष्णे पर्यहरन्

तत् प्रत्यैक्षत

तत् प्राश्नात्

तत् प्रत्यगृह्णात्
सप्त हि शीर्षण्याः प्राणा द्वौ अवाञ्चौ

स उ एव नव पुत्रः इति
न मांसम् अश्नीयान् न स्त्रियम् उपेयान् न उपरि आसीत जुगुप्सेत अनृतात्

सिंहे व्याघ्र उत या पृदाकाव् इति चतस्रः स्रुव आहुतीः

अथ अग्न्याधेये

पूतो देव लोकान् समश्नुत इति हि ब्राह्मणम्

पूर्वाह्णे पाकयज्ञिक धर्मेण अग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य अग्नि मुखात् कृत्वा अथ आज्य आहुतीः उपजुहोति
मध्येनिधनं भवति प्रतिष्ठायै

तस्य न अन् अवसेन इत्थम् गतिर् अस्ति न इत्थम्
पात्र्याम् पुरोडाशीयान् आवपति

उरु वाताय इति तृणम् वा किंशारु वा निरस्यति
तेषु हि इदम् लोकेषु सर्वम् आहितम्