tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अकाल मृत्यु हरणम् सर्व व्याधि विनाशनम्

वृद्धवशिष्ठः

निष्पादित अङ्घ्रि शौचः तु पापाव् अभ्युक्ष्य वै पुनः

उपास्य विधिवत् सन्ध्यां प्राप्ताः पूर्वे परां गतिम्

निराधाराश् च ये जीवाः पाप धर्म रताः च ये

तापनीय श्रुतिषु

गारुडे श्री नारदोक्तौ विष्णुधर्मे च पुलस्त्य उक्तौ

निवसन्ति स तीर्थाः ताः शालग्राम शिला जले

आर्द्र धात्री फल उन्मानाः मृदः शौचे प्रकीर्तिताः

श्री हस्त अङ्घ्रि मुख अम्भोज क्षालनाय च तद् गृहे

विष्णुर् आराध्यते पन्था न अन्यत् तद् तोष कारणम्

औष्ठौ विलोमकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च

आद्ये तिथौ नवम्यां च क्षये चन्द्रमसस् तथा

अभिजप्तेन उदकेन आचमनम् विधिना चरेत्

नमो ऽनन्तं च चतुर्थी अन्तम् आचामेत् क्रमतो जपन्

ततश् च आवश्यकम् कर्तुं नैरृतीं दिशम् आश्रयेत्

त्रैलोक्य चैतन्य मय आदिदेवैः श्रीनाथ विष्णो भवत् आज्ञया एव

आवाहयेद् भगवतीं गङ्गाम् आदित्य मण्डलात्

बृहत् नारदीये कलिप्रसङ्गे

पद्मपुराणे

प्रातःकाले सदा कुर्यान् निर्माल्य उत्तारणम् बुधः

आत्म छायाम् तरोश् छायां गो सूर्य अग्नि अनिलान् तथा

हरि संस्मरणम् एव अत्र सम्पूर्ण फल दायकम्

अत एव जरासंध निरुद्ध नृप वर्गैः प्रार्थितं दशम स्कन्धे

ग्राह अभिभूत वर वारि वारण मुक्ति हेतुम् चक्रायुधं तरुण वारिज पत्त्र नेत्रम्

द्वादश स्कन्धे

प्रक्षाल्य पाणि पादौ च दन्तधावनम् आचरेत्

प्रति आदित्यम् प्रति अनलम् प्रति सोमम् तथा एव च

ध्यायेन् नारायणं देवं स्नान आदिषु च कर्मसु

प्रबोध्य स्तुतिभिः कृष्णं नीराज्यं प्रार्थयेद् इदम्

मुखे पर्युषिते यस्माद् भवेद् अशुचि भाज् नरः

पाद्मे च देवहूति विकुण्डल संवादे

अन्यथा कुरुते यस् तु स्नानं तस्य अफलम् भवेत्

किंच

एवम् आत्म गतः विष्णुर् योगिनाम् अशुभ आशयम्

स्रस्त धम्मिल्ल वसनाः मद स्खलित भाषणाः

उन्मार्जने अपि अधरयोर् वामन श्रीधरौ उभौ

यदि अपि अन्यो अन्य मिलिते पृथग् ज्ञेये तथा अपि अमू

स्कान्दे श्री ब्रह्म उक्तौ

मुहूर्तम् अपि यो ध्यायेन् नारायणम् अतन्द्रितः

देवा यक्षास् तथा नागा गन्धर्व अप्सरसाम् गणाः

श्री गोपीचन्दनेन ऊर्ध्व पुण्ड्रम् कृत्वा यथाविधि

वामनपुराणे

महा विपद् पात विनाशनः ऽयं जनार्दन अनुस्मरण अनुभावः

काशीखण्डे

न अत्यन्त शुद्धिम् लभते ऽन्तरात्मा यथा हृदिस्थे भगवत्य् अनन्ते

तेषाम् आप्यायनाय एतत् दीयते सलिलं मया

नासयोर् नेत्र युगले अनिरुद्धम् पुरुषोत्तमम्

प्रातः प्रातस् तु यत् स्नानं संजाते च अरुण उदये

विष्णुधर्मे

तच् च वैदिकेषु प्रसिद्धम् एव

संहत्य तिसृभिः पूर्वम् आस्यम् एवम् उपस्पृशेत्

प्रक्षेपणं प्रकुर्वीत ब्रह्म हा स निगद्यते

भूः देवान् तर्पयामि

प्रवाह अभिमुखः नद्यां स्याद् अन्यत्र अर्क सम्मुखः

कृत उपवीतः देवेभ्यो निवीती च भवेत् ततः

दृष्टं ते अङ्घ्रि युगलम् जनता अपवर्गम् ब्रह्म आदिभिः हृदि विचिन्त्यम् अगाध बोधैः

स्त्री शूद्रौ आस्य संस्पर्श मात्रेण अपि विशुध्यतः

आचार एव नृप पुंगवैः सेव्यमानो धर्म अर्थ काम फल दः भविता इह पुंसाम्

भरद्वाजस्मृतौ

अपां द्वादश गण्डूषैः विदध्याद् दन्तधावनम्

कौर्मे व्यासगीतायाम्

निषिद्ध त्वात् तृणैः कुर्यात् तथा काष्ठ इतरैः च तत्

ततः सम्पूज्य सलिले निजां श्री मन्त्रदेवताम्

तथा काशीखण्डे तत्र एव

तस्य अन्तरायः मैत्रेय देव इन्द्र त्व आदि सत् फलम्

दिग्बन्धं विधिना आचर्य तीर्थानि परिकल्प्य च

स्नान हीनः नरः पापः स्नान हीनः नरो ऽशुचिः

उद्गायतीनाम् अरविन्द लोचनम् व्रज अङ्गनानाम् दिवम् अस्पृशद् ध्वनिः

प्रावृत्य तु शिरः कुर्याद् विष् मूत्रस्य विसर्जनम्

तदा एव पुरुषो मुक्तो जन्म दुःख जरा आदिभिः

स्वप्ने अपि न नरः पश्येद् यः स्मरेद् गरुडध्वजम्

काशीखण्डे

शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च मृदा लभेत्

आचारो लिख्यते कृत्यं श्रुति स्मृति अनुसारात्

आचाराद् विच्युतो जन्तुर् न कुलीनो न धार्मिकः
मृत्युञ्जयसंहिता अनुसार उदित शारदातिलके च

अ श्रद्दधानः पाप आत्मा नास्तिको अ छिन्न संशयः

गारुडे

कालेन तीर्थ सलिलानि पुनन्ति पापं पाद उदकम् भगवतः प्रपुनाति सद्यः

अपि सर्व नदी तोयैः मृद् कूटैः च अथ गो रसैः

विष्णु पाद उदकस्य एते कलां न अर्हन्ति षोडशीम्
यद् अहं संपद् अस्मि त्वं तद् संपद् असि इति

यो ह वा आयतनं वेद आयतनम् ह स्वानां भवति

प्राणो ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च

कथम् अशकत ऋते मज् जीवितुम् इति
ऋतौ अद्य अर्थितः पूर्वं प्रणयः पूर्यतां विभो

वश छिन्नः अयम् इक्ष्वाकोः ब्रह्मचर्यम् श्रिते मयि

इति और्वः क्रोध जम् वह्निं स तत्याज महा मुनिः

इति संविदम् आदाय नारदस्य पुरो मुनेः

त्रिनेत्र वञ्चनाय इव कल्पितां ललना तनुम्

इति ब्रुवाणे भूपाले खं प्राप्ते च शतक्रतौ

परीक्षित् रक्षण आयातम् दरिद्रं द्रविण अर्थिनम्

तां विलोक्य विलास आर्द्र सौभाग्य तरु मञ्जरीम्

पुत्र्याः ते वयं सर्वे ग्रहीष्यामः करं नृप

अहो बत नृशंसानां धुरि मां चक्रवर्तिनम्

तद् कर्तारम् शशाप इति कम्पमान कर अधरः

श्वेतकेतोः नरपतेः बहु वत्सर याजिनः

द्रोणपुत्रो ऽनुरक्तो मे कृप द्रोणौ यतस् च सः

हृतां ताम् अथ विज्ञाय संहताः सर्व वृष्णयः

पप्रच्छ आकुलितः क्षिप्रं विस्मयेन स्मरेण च

विधाय दिक्षु नीहारं भेजे तां हरिण ईक्षणाम्

याजकाः तस्य बहुभिः वितानैः कर्म विस्तरे

उवाच बत जीवन्ति निजैः पुण्यैः क्षितीश्वराः

समानाः स्व सुतैः एव धर्मेण तव पाण्डवाः

विचार पदम् आसाद्य रुषं विषम् इव अहयः

यायावर सुतः शेषान् धर्म स्थान् मोचयिष्यति

समयात् त्वम् विचलितः स्वस्ति गच्छामि भूपते

पराशरो जुहाव अग्नौ रक्षस् सत्त्रेण राक्षसान्

अवश्यं दीयते कन्या कस्मैचिद् गुण शालिने

मातामहाय तं दत्त्वा स यातः पश्चिमां दिशम्

ततः पुरंदरं स्तुत्वा हय आरूढम् ददर्श तम्

विनष्ट शापम् विदधे संत्यक्तं तेन रक्षसा

करेण आनेतुम् आकृष्टाम् अपूर्वेण द्विजन्मना

तुल्य आकृति वयस् वेशान् चतुरो अन्यान् पुरंदरान्

तनयः पाण्डु वक्त्रायाम् पाण्डुः अस्याम् भविष्यति

मेने सफलम् आत्मानम् यौवराज्ये ऽभिषिच्य तम्

निज वस्त्र समाकर्षात् सः ज्ञाते कलहे ततः

तस्य आरावेण महता पूर्यमाणे नभस्तले

तम् आपतन्तम् मन्त्र ज्ञः हुंकारेण स भूपतिम्

कृष्णां प्रसादयामास प्रच्छन्न ईर्ष्या विष उल्बणाम्

कस्य इदम् लाघवम् इति स्वयम् अन्विष्य ते ततः

शान्तिं निनाय तेन असौ बभूव चिरम् आतुरः

वैचित्रवीर्यः पुत्रेषु हतेषु भृश दुःखितः

सा माम् अजीजनत् काले कलिकाम् इव मञ्जरी

जघान सलिले क्षिप्त्वा न ऊचे किंचिद् च तां नृपः

ततो राजा कृत उद्वाहः तया बाल मृगी दृशा

तं विना राज शशिनम् दुर्भिक्षेण निपीडिताः

ब्राह्मणौ बहुभिः कामैः वर्षम् पर्यचरत् कृती

गङ्गाद्वारं समासाद्य स्नातुं स्वयम् अवातरत्

तस्मिन् अवसरे गङ्गा निवृत्ता ब्रह्म लोकात्

न भाति भूः संकुचिता पद्मिनी इव हिम आहता

उत्त्रास्य तालु रसनः स्वयम् आयात् स राक्षसः

सर्व लोक विनाशाय मतिं चक्रे महा तपाः

पक्ष आक्षेप समुत्थेन रजस् पुञ्जेन भीषणौ

युद्ध काले प्रदास्यामि शतम् अपि अक्षयम् सदा

ओंकार कवलीकार चतुरः ऽहं क्व यास्यसि

तां सेवमानः तरुणाम् हरिणीं हार लोचनाम्

भीताः तद् अनुगाः शब्दं पूर्णं श्रुत्वा समाययुः

आगम्यतां नागपुरं पाण्डवान् इति अभाषत

यमे क्रतु क्रिया व्यग्रे समग्रा जगती पुरा

श्रोणी तटे धृत पदः मदन आलवाले हेला वलत् नयन पत्त्र युतः ऽथ तस्याः

इति प्रविश्य जग्राह स निश्चित्य आयुधम् निजम्

तस्थौ चतुर्मुख आस्थाने राजा राज ऋषिभिः सह

भरद्वाजः पुरा दृष्ट्वा घृताचीं सुरसुन्दरीम्

भिक्षा अन्नम् ते समाहृत्य सदा मात्रे न्यवेदयन्

तां विद्यां प्राहिणोत् ज्ञातुम् बृहस्पति सुतम् कचम्

इति राज्ञो वचः श्रुत्वा तथा इति उक्त्वा त्रि मार्ग गा

स्व कर्म मुद् हितः लोकः को हन्ता कः च हन्यते

समयो विहितो धात्रा मम अयम् न्यायतः प्रभो

उपाया न एव सिध्यन्ति विना दैव अवलोकनम्

न्यस्तो ऽग्नौ वडबा वक्रे लोका हि अप्सु प्रतिष्ठिताः

नृशंसः शकुनिः तेषाम् कुतो नु स्व हिते मतिः

आयूः तस्य अभवत् पुत्रः नहुषः च _ ऽभवत्

तयोः समर वीथिषु सततं भुज शालिनोः

स दिव्य अस्त्र प्रभावेन सृजन् वह्नि जल अनिलान्

अज्ञात वृत्तः तम् मोहात् पाप शूले न्यवेशयत्

कथित अन्वय संज्ञाम् ताम् उज्जहार महीपतिः

धनंजय मुख अम्भोजे न्यस्त स स्नेह लोचनाः
वेद वेदाङ्ग संयुक्तम् भारतं कल्मष अपहम्

अमन्त्रयन्त सहिताः सर्प सत्त्र प्रतिक्रियाम्

मेनिरे तद् विनिष्पेष चूर्णित अङ्गद कुण्डलाः

वसिष्ठ पर्वतम् पुण्यं भृगुतुङ्गं च पाण्डवः

अथ आययौ द्विजः कश्चिद् स्व तेजस् पुञ्ज निर्भरः

न्यवारयत् द्रोण सुतः तौ भुजाभ्यां गुरोः गिरा

वः धृतिम् समालम्ब्य कथ्यताम् इति सा ब्रवीत्

जहुः परस्परं क्षत्रं निःशेषा येन भूः अभूत्

ततः सा शाप पतितान् सप्त जातान् वसून् क्रमात्

स गत्वा मृण्मयं द्रोणं श्रद्धावान् पूजयन् सदा

ऐरावण इव आभाति सततं यो मद श्रिया

सा कन्या पुनर् अभ्येत्य लब्ध संज्ञम् अभाषत

अथ याते मुनि वरे योगे पुष्य इन्दु पूजिते

मन्त्रः स्फार स्फुरत् वीर्यः त्रिदश आह्वान सत् फलः

मौन व्रतम् पुरो दृष्ट्वा समीकं सो अब्रवीत् मुनिम्

दग्धुम् अभ्युद्यतम् ज्ञात्वा ततो भीमः प्ररोचनम्

अथ अर्जुन भुज उत्सृष्टान् सायकान् सरल आयतान्

कान्तः स्वयंवरे पाण्डुः अवाप नृप संसदि

अथ राज्ञो वचः श्रुत्वा पितरं सा सु लोचना

अस्त्रं प्रादुश्चकार उग्रम् आग्नेयम् तेजसां निधिः

पुण्यं पवित्रम् आयुष्यम् इतिहास सुरद्रुमम्

लोकस्य द्रविणैः नित्यम् तृण वत् प्राण विक्रयः

जात मात्राम् च तत्याज निर्जने मालिनी तटे

चिछेद तद् रुषा तस्मै विष अन्नम् कौरवो ददौ

भज मां सुभगे नीतं कामेन तव दास ताम्

जाने चिरेण मे दिष्टं धात्रा भोजनम् ईप्सितम्

निज तेजस् छटा पुञ्ज पिङ्ग श्मश्रु विलोचनः

सव्यसाची समुत्तस्थौ द्विज मध्यात् महा भुजः

सूचितः सोम सूर्याभ्याम् तद् वधात् तद् शिरः ततस्

भविता पार्षत पुरे समाजे जगतीभुजाम्

सो अवदत् मन्त्र सिद्धेन केनचिद् राक्षसः हतः

बभूव पृथिवीपालो दुःष्यन्तः कान्ति भूषणः

अथ तद् तनयः शृङ्गी महा कोपी विलोक्य तम्

आश्वासिता तेन कुन्ती धृतिं लेभे मनस्विनी

क्रोधात् चकार त्रैलोक्य संहार अभिमुखम् मनः

आ चतुर्दश वर्ष अन्तात् इति एषा सत्कृता स्थितिः

कस्य असि चन्द्र वदने का त्वं कुवलय ईक्षणा

शृङ्गार वारवनिता जन दुग्धसिन्धु चन्द्र उदयः मृग दृशाम् अभवत् वसन्तः

निज कान्ति वितानेन संदेहित विभूषणाम्

पितामहाय च क्षिप्रं प्रययुः ते तपस् वनम्

तथा हि वह्निना दग्धाः सर्प सत्त्रे भुजंगमाः

स्वयम् उद्यतयोः द्रष्टुम् तनयौ शक्र सूर्ययोः

ततः प्ररोचन गिरा कुशलैः शिल्पिभिः कृतम्

अहो मिथ्या विनीतेन लम्ब कूर्चेन भूभुजा

तस्मिन् क्षणे समाहूय महामात्रं प्ररोचनम्

मिथः प्रहारैः स्फुटितौ अभूताम् गत जीवितौ

सह दिव्य अस्त्र वर्षेण धनंजयम् अपूरयत्

तद् प्रभाव उचित गतिः कैलास कटकेषु च

वारेण भुङ्क्ते पौराणाम् एकम् स पुरुषं सदा

राज्ञ् भूयाः त्वम् अपि एवम् अकाले वध कृत् मम

शाप च्युता अप्सराः मीन भावम् प्राप्ता निपीय तत्

तत् श्रुत्वा फल्गुणो अवादीत् वसिष्ठस्य महा मुनेः

ते तत्र चारु कटकाः रत्न भ्राजिष्णु शेखराः

ततः कलकल आरावम् निवार्य अङ्गुलि संज्ञया

दृशा कपिशयन् आशा विद्युत् पुञ्ज पिशङ्गया

प्रच्छन्नान् पाण्डु तनयान् पश्य मध्ये द्विजन्मनाम्

इति श्रुत्वा अम्बिका सूनुः तनयः स्नेह मोहितः

राज्य अर्धम् ते प्रदास्यामि इति अवदत् शैशवे स माम्

द्रौपद्या सहितं ज्ञात्वा क्षपां चिन्ता आकुलः ऽभवत्

निज उपवन कुल्या इव कस्य क्रीडा परिग्रहः

पुत्रं तव प्रदास्यामि इति उक्तः साक्षात् _

ततो हिडिम्बा संकल्प भङ्ग भीता घन स्तना

कौतुकात् तत् अथ अन्विष्य सहस्राक्षो मृगी दृशम्

तत्र चित्राङ्गदा केलि विलास रसिकः चिरम्

चकार सर्व नागानाम् विविश्य ब्राह्मणैः सह

विभाति केलि हंसी इव लक्ष्मी यद् भुज पञ्जरे

शर स्तम्भे निपतितात् तस्मात् मिथुनम् उत्तमम्

भवन्ति सत्त्व सम्पन्नाः न हीन अभिजने जने

अभ्यासे क्षत्रियाः सर्वे प्रसाद्य ब्राह्मणं भयात्

ततो नृपति पुण्य उत्थैः अदृष्ट पुरुषैः बलात्

सम्मान कुल शीलानाम् तुल्य अर्थ ज्ञान चेतसाम्
त्यजन्ति जीवितं काले मर्यादां न तु मानिनः

पाण्डु पुत्रान् परिज्ञाय ततो विक्रम सूचितान्

तत् तथा इति प्रतिज्ञाय प्रययौ वारणावतम्

ददौ इति वरं तस्याः स्वयम् आराधितः हरिः

पूर्ण इन्दु वदनाम् सुभ्रु कः त्वा न बहु मन्यते

मानिनो निज वत् यस्य भुज्यते श्रीः सुहृद् जनैः

गुणैः संपद् तया त्यागः तेन संपद् सुधा सिता

अनेन तत् पुरस् राज्ञा यन्त्रं भूमौ निपातितम्

परस्पर उपमा पात्रम् अभूत् भूत भयंकरम्

लावण्य वाहिनीम् वीक्ष्य

दरद् तुरुष्क चीनान् च म्लेच्छान् शोक अरुण ईक्षणा

प्रतिविन्ध्यो नरपतेः सुतसोमः च मारुतेः

स तार हारम् असकृत् पुनर् उक्तम् स्तन स्थले

गर्भ अलसाम् ताम् अहरत् राक्षसः मदन आतुरः

श्रिया शशाङ्क धवल छत्त्र चामर विभ्रमैः

उत्सङ्गात् पतितः मातुः व्याघ्र भीत्याः स बालकः

तां विसृज्य जगाद अथ विजने पाण्डवान् मुनिः

माननीयान् मुनीन् कृष्णे प्रणम्य जगतीभुजाम्

देवः शक्तिमता साक्षात् स्कन्देन इव त्रिलोचनः

दह्यमानान् रवि करैः तुष्टाव मरुतां पतिम्

अम्बरीष इति ख्यातो बभूव पृथिवीपतिः

को हि दैवं समुद्दिश्य विलम्बेत वधे रिपोः

पार्थ यूयं यथा जाताः किं तेन कथितेन वा

दयिता सङ्ग पर्यन्तम् आयुः ते भवतात् इति

ददौ च तं निकृत्य अस्मै निर्विकार आननः ऽथ सः

चाप अभिमुखम् उत्तस्थुः हेला कलित धन्विनः

यः शक्तो ऽपि जगन्त् सर्वम् निर्दग्धुं क्रोध वह्निना

अश्मना अताडयत् दुःखात् तेन अभूत् तद् सुतः ऽश्मकः

कालेन मदन उद्यान मञ्जरी मञ्जु विभ्रमा

एकस्य अपि अपराधेन वृन्दम् आयाति वाच्य ताम्

अवज्ञाता तया तात न अहम् जीवितुम् उत्सहे

ततो वनानि अतिक्रम्य मण्डलानि च भूभुजाम्

क्षत्र क्षेत्रे पुरा जाताः श्रूयन्ते ब्राह्मणात् नृपाः

स्तूयमानः सुरैः सर्वैः स ययौ मातुः अन्तिकम्

तद् मोचनाय तेन आशु प्रेरिता शिष्य मण्डला

करिष्यामो विष उल्काभिः उपायैः वा चतुर्विधैः

वयस्या मर्त्य लोके ऽस्ति जीवितं मे बहिश्चरम्

परासुः स्थापितो धृत्या यस्मात् तेन पितामहः

सा क्वणत् मेखला लोलम् उवाह जघनं घनम्

पार्थाः च रत्न पीठेषु पूजिताः समुपाविशन्

ऋजुः कर्णो नव ऐश्वर्य मूढः दुर्योधनः शिशुः

सुर वार वधूः सा हि शापान् मात्स्यीं तनुं श्रिता

छन्नानां को हि जानाति तेजसः सार फल्गु ताम्

चतुर् मुखः अभवत् क्षिप्रम् तां वीक्ष्य शशिशेखरः

मद् केलि शयने प्राप्ता मोहो वा अत्र अपराध्यति

कार्येषु स्मरणीयो अहम् उक्त्वा इति दिशम् उत्तराम्

धर्मेण योग _ संगता गर्भम् आदधे

पुरारि दलिताः दैत्या भूमौ अंशैः अवातरन्

लेभे तपस् जितान् लोकान् अपुत्रः इव न एव सः

ददर्श पाण्डवान् सुप्तान् प्रबुद्धम् च वृकोदरम्

द्रुह्युं च अनुम् च पूरुं च कालेन प्रापत् आत्मजान्

किम् अकारणम् अस्मे गतवन् असि विक्रियाम्

आजमीढः संवरणः कुरुः संवरण आत्मजः

गर्भे स्थितस्य शुश्राव पौत्रस्य अध्ययन ध्वनिम्

तद् प्रभाभिः नभस् भागे जाते ज्वाला जटा _

षोडश स्त्री सहस्र अक्षि भृङ्ग आलि कमल आकरः

स्पर्धया लज्जते जाने कार्तवीर्यार्जुनेन यः

लम्बमानैः तपस् क्षामैः वालखिल्यैः अधोमुखैः

ऐरावण स्थः विबभौ चित्र स्थः इव विस्मयात्

अ ज्ञात तद् प्रभावः त्वम् एव वादीः कृपा अन्वितः

किं करोमि इति संभ्रान्त मानसः पर्यतप्यत

त्वं न पश्यसि मे जायाम् उच्छिष्टः ताम् पतिव्रताम्

तद् प्रयुक्ताः सभा मध्ये प्रशशंसुः ततस् जनाः

भूपतिं भस्मसात्कृत्वा भोगि इन्द्रः नभसा ययौ

त्वं च सर्व गुण उदारः त्रिषु लोकेषु गीयसे

तपसा वालखिल्यानां जातो जेता स वज्रिणः

असत्यं न उत्सहे राज्ञ् धर्मराजैः ते अनुजः

प्राक् एव च कुरुक्षेत्र प्रयाते तक्षके भयात्

शुश्राव करुणं कुन्ती नादं हृदय दारणम्

पुनः स्वर्गं समारूढे नाहुषे पृथिवीपतौ

वसिष्ठ शापात् निपतत् वसु मोक्ष कृतक्षणा

त्वद् ब्रह्मचर्य विच्छिन्न पुण्य संतान तन्तवः

प्रययौ ते ऽपि संनद्धाः समुत्तस्थुः समन्ततः
तत् श्रुत्वा उवाच कौन्तेयो मातुः सत्यां गिरं स्मरन्

श्रम अपनुत्तये तेषां समाहर्तुं ययौ जलम्

सख्याः पतिः क्षितिपते मम त्वं धर्मतः पतिः

अवश्य भावात् शापः ऽसौ मातुः शापात् समुत्थितः

विमुख आर्ति मुखम् द्रष्टुं न उत्सहे भार्गवो हि अहम्

प्रत्याख्यान _ कद्रूः शशाप तनयान् इति

तस्याः कटाक्ष नयनैः विबभौ कानन स्थली

प्रियाभ्यां सह स प्रायात् शतशृङ्गम् तपस् वनम्

तस्य मन्यु महा वह्नेः भवन्तः शिष्य वारिदाः

ततः परेण तपसा स्वर्गम् आरुह्य नाहुषः

आ जानु बाहुः विक्रान्तः श्यामो राजीव लोचनः

तस्मिन् महा उत्सवे तत्र प्रयाते ललना गणे

मातरं कुपितो दास्यं यास्यसि इति शशाप सः

उक्त्वा इति गत्वा भुजगान् दत्त्वा तेभ्यः सुधां खगः

वह्नेः शिखा अग्र विच्छेदाः गगन अङ्गन सङ्गिनः

विलास मारुत आधूता लता इव ललित आकृतिः

सहसा ध्वस्त धैर्येषु भग्न उत्साहेषु राजसु

जाह्नवी तं नरपतेः पुनर् एत्य सुतं ददौ

पातयित्वा च स आवेगम् निष्पिपेष मही तले

याजः कनीयाः मम भ्राता कर्मणि अस्मिन् नियोज्यताम्

उवाच दिष्ट्या त्वद् पुत्रैः प्राप्ता कृष्णा बलात् इति

ज्येष्ठो दुर्योधनः तेषाम् ततो दुःशासन आदयः

विनिद्रान् सहसा भ्रातॄन् करोमि जननीं तथा

न पुनर् तुल्यकुल्येषु याच्ञा अवनत शेखरः

बभ्रुवाहन नामानम् जयन्तं मघवा इव

उद्भूत अमन्द कन्दर्प वात व्यालोल मानसः

जाने सर्वम् अहम् नाथ त्वद् समय सत् कथाम्

तत् प्रविश्य अब्रवीत् भीमम् गन्धम् आघ्राय धर्मजः

विप्लुष्ट विचटत् कीट पटलैः आशुशुक्षणिः

शिशिर प्रतिपक्षम् च कक्ष घ्नम् न स हन्यते

भीताः प्रसादयामासुः सो ऽथ तान् अवदत् शनैस्

दग्धः तस्य अपकाराय यत्नः समुचितः ते

न मन्युः त्वयि भ्रातुः मम न च अहम् दर्शितः त्वया

राज पुत्र सहस्राणाम् अभूत् मध्ये ऽर्जुनो ऽधिकः

ताम् एव अनुव्रजन् शक्रः ददर्श गिरि मूर्धनि

इति राज्ञ्या वचः श्रुत्वा प्रहृष्टः पाण्डुः अब्रवीत्

अभ्यधात् अयम् अस्मि इति व्यावल्गत् लोल कुण्डलः

अनावृताः स्व वर्णेषु सर्व साधारणाः पुरा

पारीक्षितस्य नृपतेः भ्रातृभिः सरमासुतः

अनेन पुत्रि मन्त्रेण समाह्वाय सुर उत्तमान्

सुषुवाते पुरा कद्रुः विनता च खग उचितम्

इति उक्तवति पाञ्चाले राज पुत्रे नरेश्वराः

व्युषिताश्वः पुरा राजा पौरवो यज्वनां वरः

आर्ये मद् मुख विन्यस्त लोचनः ऽयं महीपतिः

लेभे देवव्रत प्रत्त शुल्केन अम्बालिका सुतः

मुहूर्तं हर्ष निःष्यन्दः स्थित्वा श्रुत्वा च तद् कथाम्

राज्य अर्धम् तद् सखे देहि इति अवदत् सरल आशयः

तस्मिन् व्यालोल विस्फूर्जत् ज्वाला लीढ नभस्तले

स हास कुसुमा भेजे वसन्तम् इव यौवनम्

ते कृष्णा लाभ सर्वस्वे सद्यस् छिन्न मनोरथाः

धर्म मूलम् श्रुति स्कन्धम् स्मृति पुष्पम् महा फलम्

न अधिकम् सेहिरे कर्तुं कार्मुकं गिरि गौरवम्

व्यवर्धन्त महा उत्साहाः प्रजानाम् उत्सवैः सह

वह्निना प्रेरितः सो ऽथ गाण्डीवं पाण्डु सूनवे

मुहूर्तं स्व कथाः श्रुत्वा तस्थुः बाष्प आकुल ईक्षणाः

सो ऽयं वारो माम् आयातः राज देश निवासिनः

कण्ठे बडिश वत् लग्नम् त्यक्त्वा तद् मध्य गम् द्विजम्

ऊचतुः पार्थ वार्ष्णेयौ प्रियं भोजनम् उच्यताम्

पाद संवाहनम् यस्य चक्राते भय कम्पितौ

पराभवस्य च पदं सेवेत आशङ्कितः ऽथ ताः

अपूरयत् वीत सख्यैः कु वीर सदृशः धनैः

ततः स भुवन आभोग भूषणम् जन वल्लभः

इति ब्रुवाणे स आनन्दे पाण्डवे स जनार्दने

किंवर्णो असौ इति स्वैरम् ऊचतुः ते परस्परम्

इति उक्त्वा भीमसेनः तम् क्रोध आध्मात समाकुलः

ददर्श वीरण स्तम्ब लम्बमानान् पितामहान्

अ विचार्य एव तनया वत्सलः किं विशङ्कसे

दश रात्रम् सुखं तस्थुः प्ररोचन कृत उत्सवाः

अपश्यत् एकाम् अभ्येत्य पुलोमां कान्ति भूषणाम्

एतत् आकर्ण्य कर्णो ऽथ किंचिद् आकूणित आननः

एवम् एव न गृह्णामि मानी त्वं क्षत्रियो यदि

सौभाग्य बाल कदला रोम रेखाम् बभार सा
कुर्वाणां दृश् विभागेन कर्ण उत्पलम् इव आत्मनः

असत्य रजसः सङ्गात् राजा राज्ञ् न राजते

अत्र अन्तरे निज उद्यान कानने कमल आनना

विवेश धन्विनां धुर्यः कर्णः कमल लोचनः

पाशैः च दृढम् आत्मानम् बद्ध्वा नद्याम् अपातयत्

ब्रह्म लोके पुरा यज्वा मनु वंश्यः महातिथिः

चक्रवाक युगेन इव सा तारुण्य तरंगिणी

धृतराष्ट्र अनुजः पाण्डुः क्षेत्रजान् तनयान् वने

वन वास आदिभिः क्लेशैः कुपिताः ते महा रणे

को हि सर्व स्वम् आदाय वीत शङ्कः सुखं वसेत्

संवत्सर अनन्तर जम् द्वितीयं प्राप दारकम्

चिरं ममज्ज येन आसन् ते क्षणात् च अल्प जीविताः

एवंविधानां महसाम् आकरः जातु न अल्पकः

पतिते विगत श्वासे तस्मिन् अथ मही तले

प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिः औशीनरः ऽष्टकः

इति श्रुत्वा न चक्रुः तत् पाप भीताः भुजंगमाः

ततस् ताम् राज तनयाम् कुन्तीं कमल लोचनाम्

नागवल्ली समारूढा स्वयं क्रमुक पादपम्

स जित्वा दिक्षु भूपालान् करम् प्राप्य धनुस् धरः

तस्याम् अजीजनत् पार्थः काले कमल लोचनम्

हरिः चक्रेण चिछेद कण्ठ प्राप्त अमृतम् शिरः

एवं कथा कृतोः तत्र हिडिम्बा भीमसेनयोः
तर्पणे काकजङ्घा आर्या पितॄणां तृप्तिः अक्षया

तृतीयं क्रौञ्चपादं च दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

यत्र माहेश्वरी धारा श्राद्धी तत्र अनृणः भवेत्

श्राद्धी रामह्रदे ब्रह्म लोकम् पितृ कुलम् नयेत्

दृष्ट्वा एतानि पितॄन् च आर्य वंश्यान् विंशतिम् उद्धरेत्

आत्मनो ऽपि महा बुद्धिः गयायाम् तु तिलैः विना
तस्य उच्छिष्टम् आश्नात्

सा अमन्यत इतस् मे श्रेयांसो ऽजनिष्यन्त यत् पुरस्ताद् आशिष्यम् इति

त्रिर् वा आदित्यास् सप्त सप्त

तान् एव भागधेयेन उपधावति

यद्य् आ सप्तमाद् अह्नो न अवगच्छेत् इध्मं तान् कृत्वा अपरया यजेत एवम् द्वितीयया एवम् तृतीयया

तान् इध्मे ऽपि प्रोक्षति

आदित्येभ्य एव

देव विशा मनुष्य विशायाः ईशे