tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ता वा एता देवता अत एव पुनर् जायन्ते

अग्नेर् वा आदित्यो जायते तं दृष्ट्वा ब्रूयाद् आदित्यो जायताम् मा मे द्विषञ् जन्य् अत एव पराङ् इत्य् अतो ह एव पराङ्
स मन्थो ऽभवत्

तम् अशित्वा उदानन्
तार्क्ष्यम् इह आ हुवेम इति ह्वयत्य् एव एनम् एतत्
तैर् अलात आयुधैः सर्वे प्रमथाः सह गुह्यकाः

ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ताः सहस्रशः

यद् पाद पद्मम् महतां मनः अलिभिः निषेवितं ब्रह्म रस आसव अर्थिभिः

यथा गतिर् देव मनुष्ययोः पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत् स्थितः

मृद् दारु अयः काञ्चन दर्भ चर्मभिः निसृष्ट भाण्डम् यजनं समाविशत्

तद् माल्य भस्म नृ कपाली अवसत् पिशाचैर् ये मूर्धभिर् दधति तद् चरण अवसृष्टम्

तस्मिन् समस्त आत्मनि मुक्त वैरके ऋते भवन्तं कतमः प्रतीपयेत्

तद् अन्न तृप्तैः असुहृद्भिर् ईडिता अव्यक्त लिङ्गाः अवधूत सेविताः

गीतायनैर् दुन्दुभि शङ्ख वेणुभिः वृष इन्द्रम् आरोप्य विटङ्किता ययुः

मैत्रेय उवाच

सुहृद् दिदृक्षा प्रतिघात दुर्मनाः स्नेहाद् रुदत्य् अश्रु कला अति विह्वला
च पुनः अनुसारितः त्रिगुण बीजेन सारितः स अयुतेन अयुत वेधी स्यात् इति व्यक्तिः
मा इह एव प्रासादे जिघत्सा पिपासाभ्याम् सर्व एव कालं करिष्यथ

अथ राजा कनकवर्णः प्रारोदीत्

तैः च भगवान् अन् उपलिप्तः पद्मम् इव वारिणा

अथ राजा कनकवर्णः प्राञ्जलिः भूत्वा तावत् अनिमिषम् प्रेक्षमाणो ऽस्थात् यावत् चक्षुष्पथात् अतिक्रान्तः इति

तेन खलु पुनः समयेन सर्व जम्बुद्वीपात् अन्नाद्यम् परिक्षीणम् अन्यत्र राज्ञः कनकवर्णस्य एका मानिका भक्तस्य अवशिष्टा

विंशति स्त्री सहस्राणि अन्तःपुरम् अभूत्

परं देव इति संख्या गणक लिपिक पौरुषेयाः राज्ञः कनकवर्णस्य प्रतिश्रुत्य सर्व जाम्बुद्वीपकान् मनुष्यान् गणयन्ति संगण्य राजानं कनकवर्णम् आदौ कृत्वा सर्व जाम्बुद्वीपकानाम् मनुष्याणां समं भक्तं प्रज्ञपयन्ति

प्रभूत सत्त्व स्वापतेयः प्रभूत वित्त उपकरणः प्रभूत धन धान्य हिरण्य सुवर्ण मणि मुक्ता वैडूर्य शङ्ख शिला प्रवाल रजत जातरूपः प्रभूत हस्ति अश्व गवेडकः परिपूर्ण कोश कोष्ठागारः

ऋद्धा च स्फीता च क्षेमा च सुभिक्षा च आकीर्ण बहु जन मनुष्या च रमणीया च

अथ राजा कनकवर्णः तम् भगवन्तं प्रत्येकबुद्धम् इदम् अवोचत् किमर्थम् ऋषे इह अभ्यागमनम् भोजन अर्थम् महा राज

स इमं स देवकम् लोकं स मारकम् स ब्रह्मकम् स श्रमण ब्राह्मणीम् प्रजां स देव मानुषीम् दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञाय साक्षात्कृत्वा उपसंपद्य प्रवेदयते

एकस्मिन् समये भगवाञ् श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवने अनाथपिण्डदस्य आरामे महता भिक्षु संघेन सार्धम् अर्ध त्रयोदशभिः भिक्षु शतैः
अभिवाद्य अभिवाद्यानाम् ऋषीणां ब्रह्म वर्चसाम्

ब्रह्म लोकम् यथा आरूढः ब्रह्मणा सह मोदते

कामं तस्य गतिः सूक्ष्मा देवैर् अपि दुरनुगा

कथं च ब्रह्म लोक स्थः धुरं वहति लौकिकीम्

यत् तु शक्ष्याम्य् अहं वक्तुं तन् मे निगदतः शृणु

स ददर्श मखेष्व् आज्यैर् इज्यमानं महा ऋषिभिः

एवम् अस्त्व् इति तान् विप्रान् भगवान् प्रत्यपूजयत्

क्षीराद् यथा दधि भवेद् दध्नः सर्पिर् यथा भवेत्

मुमुदे ब्रह्म लोक स्थः ब्रह्मा एव हि पितामहः

चरितं तस्य विप्र इन्द्र दिव्यं भगवतो दिवि

ब्रह्म लोके च किं स्थानं कं वा योगम् उपास्त सः
एषाम् अभावे दातॄणां कन्या कुर्यात् स्वयंवरम्

अप्रयच्छान् समाप्नोति भ्रूण हत्याम् ऋतौ ऋतौ

चत्वारो ब्राह्मणस्य आद्याः तथा गान्धर्व राक्षसौ

इति उक्त्वा चरतां धर्मं सह या दीयते ऽर्थिने

वैश्या प्रतोदम् आदद्यात् वेदने च अग्रजन्मनः

यत्र अविरोधः दम्पत्योस् त्रिवर्गस् तत्र वर्धते
ब्रह्मचर्यम् आगाम् इति वाचयति

दक्षिणेन पाणिना दक्षिणम् अंसम् अन्ववमृश्य अन् अन्तर्हिताम् नाभिम् अभिमृशेत् प्राणानां ग्रन्थिर् असि इति

तिष्ठत्य् अहर् शेषम् वाग्यतः
किंच अपि विमल चक्षो पश्यसि बुद्धान् दशा दिशि लोके

मणि रत्नम् विमल बुद्धे प्रवर्ष जम्बु ध्वजे वर्षम्

किंच अपि देव नयुताः श्रुत्वा धर्मं न ते वितृप्यन्ते

त्रि विमोक्ष अगद योगैः निर्वाण सुखे स्थपय शीघ्रम्

धर्मं शृणोषि च ततस् तम् धर्म वरम् विभज लोके

व्यवलोकय अभियशाः कुल रत्न कुल उदिता कुल कुलीना
दधद् अलघु तपः क्रिया अनुरूपम् विजयवतीं च तपस् समाम् समृद्धिम्

अनुपम शम दीप्त ता गरीयाः कृत पद पङ्क्तिः अथर्वणा इव वेदः

शिखर निचयम् एक सानु सद्मा सकलम् इव अपि दधन् महीधरस्य

स ललित चलित त्रिक अभिरामाः शिरसिज संयमन आकुल एक पाणिः

स _ इव चित्त रागम् ऊहुर् नमित शिखानि कदम्ब केसराणि

न दलति निचये तथा उत्पलानाम् न च विषमच्छद गुच्छ यूथिकासु

अभिपतितु मनाः स साध्वसा इव च्युत रशना गुण संदिता अवतस्थे

श्रवण नियमितेन तं सकलम् इव अ सकलेन लोचनेन

गुणम् असमय जम् चिराय लेभे विरल तुषार कणः तुषार कालः

मुनिम् अभिमुख ताम् निनीषवो याः समुपययुः कमनीय ता गुणेन

स्थितम् उरु जघन स्थल अति भारात् उदित परिश्रम जिह्मित ईक्षणम् वा
तानि एनं स्वर्गं गतानि स्वर्गं गमयन्ति नरकम् गतानि नरकं गमयन्ति
तत् ह अपि मृत उदीरिणः आहुर् यमस्य एतत् सभायाम् अपश्याम इति

तस्माद् उ ग्रीष्मे शीताः कूप्या अप उदाहरन्ति
महा बाहो महा राजैः दैत्यानाम् आदि सम्भवैः

नारायण अस्त्रम् ऐन्द्रम् च सार्पम् अस्त्रम् तथा अद्भुतम्

नागा यक्षाः पिशाचाः च राक्षसा भीम विक्रमाः

गिरिः यथा संतत वर्षिभिः घनैः कृत अन्धकार अन्तर कन्दरः द्रुमैः

सिंह नादम् विमुच्य अथ नरसिंहो महा बलः

भवान् च सहितः अस्माभिः सर्वैः दैत्य गणैः वृतः

अव्यक्त प्रभवम् दिव्यं किम् इदम् रूपम् आगतम्
दिङ्मुखे दिङ्मुखे नित्यं स गणैः पूजिताय ते

पुत्र अर्थम् च एव नारीणां नराणां कर्म सिद्धये

ब्रह्माणं च हरिं विप्रा लब्ध ईप्सित वराः यतः

कालकण्ठाय मुख्याय वाहनाय वराय ते

पतये हैमवत्याश् च हेम शुक्लाय ते नमः

मूल सूक्ष्म स्वरूपाय स्थूल सूक्ष्माय ते नमः

अथ शृणु भगवन् स्तव छलेन कथितम् अज इन्द्र मुखैः सुर असुर ईशैः
सु शृताम् करोति

दर्भाभ्याम् अन्वारभते

तेन एनाम् आचामयति च सम्प्रोक्षति च

पायुम् इति पायुम्

देवस् त्वा सविता श्रपयतु इति श्रपयति
तद् मूलाः ते हि तद् वृद्धि क्षय वृद्धि क्षय आत्मकाः

उद्धृत्य शल्यं यत्नेन सद्यःक्षत विधानात्

अधिका विंशतिः स्त्रीणां योनि स्तन समाश्रिताः

रस जम् वपुषो जन्म वृत्तिर् वृद्धिर् अलोलता

प्रायः करोत्य् अहोरात्रात् कर्म अन्यत् अपि भेषजम्

विंशतिर् गन्ध वेदिन्यः तासाम् एकां च तालु गाम्

नेत्राणि च एषाम् खर धूसराणि वृत्तान्य् अचारूणि मृत उपमानि

विषमो ऽसम्यग् अप्य् आशु सम्यग् वा अपि चिरात् पचेत्

पार्श्वयोः षोडश एकैकाम् ऊर्ध्व गाम् वर्जयेत् तयोः

धातुभिर् विगुणो यश् च स्रोतसां स प्रदूषकः

शिरो ऽन्तराधिर् द्वौ बाहू समासतः

प्रायो ऽत एव पवन अध्युषिताः मनुष्या दोष आत्मकाः स्फुटित धूसर केश गात्राः

सिरां जालंधरां नाम तिस्रश् च अभ्यन्तर आश्रिताः

समद द्विरद इन्द्र तुल्य यातः जलद अम्भोधि मृदङ्ग सिंह घोषः

सुप्तः पश्येत् कर्णिकारान् पलाशान् दिग्दाह उल्का विद्युत् अर्क अनलान् च

यः पचेत् सम्यग् एव अन्नम् भुक्तं सम्यक् समस् त्व् असौ

कृत्वा आस्य शोष आटोप अन्त्र कूजन आध्मान गौरवम्

दान शील दया सत्य ब्रह्मचर्य कृतज्ञ ताः

स्नाव्नां नव शती पञ्च पुंसां पेशी शतानि तु

कफः पित्तं मलाः खेषु प्रस्वेदो नख रोम् च

श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावान् आर्यो निद्रालुर् दीर्घसूत्रः कृतज्ञः
त्रयाणाम् एक वाक्ये सम्प्रत्ययः

न च अन्योन्यम् संस्थाः ते वा विद्युः

वने वन चराः कार्याः श्रमण आटविक आदयः

परिव्राजिका वृत्ति कामा दरिद्रा विधवा प्रगल्भा ब्राह्मणी अन्तःपुरे कृत सत्कारा महामात्र कुलानि अभिगच्छेत्

पर अपसर्प ज्ञान अर्थम् मुख्यान् अन्तेषु वासयेत्

अकृत्यान् कृत्य पक्षीयैः दर्शितान् कार्य हेतुभिः
विद्युत् प्रदग्धः अङ्गारः ज्वालः _ विद्युत् प्रदग्धैः काष्ठैः गृहीतः च अनुवासितः कृत्तिकासु भरणीषु _ रौद्रेण कर्मणा अभिहुतः अग्निः प्रणीतः च निष्प्रतीकारः दहति

भङ्ग क्वाथ उपनयनम् औषधानाम् चूर्णम् प्राणभृताम् सर्वेषाम् _ क्वाथ उपनयनम् एवम् वीर्यवत्तरम् भवति

कला मात्रम् पुरुषाणाम् इति समानम् पूर्वेण

सोमाय _

निष्प्रतिकारः

नमः ते देवैः सवितर्
समुद्रो निधनम्
अथ यो वीडितः कुम्भस् तं याचति

इडा अन्तः पशुपुरोडाशः संतिष्ठते
ततस् अस्त्र तेजसा सर्वं व्याप्तं लोकं चराचरम्

अभ्यद्रवत् रणे क्रुद्धो दैत्य अनीके तु पौरुषात्

चक्रं तत् आकाश गतम् विलोक्य सर्व आत्मना दैत्य वराः स्व वीर्यैः

एकेन महिषं क्रुद्धो विव्याध उरसि पत्त्रिणा

भूः दिशः विदिशः च एव बाण जाल मयाः बभुः

न अशक्नुवन् वारयितुम् प्रचण्डं दैवं यथा कर्म मुधा प्रपन्नम्

आजघ्नुः समरे क्रुद्धा विष्णुम् अक्लिष्ट कारिणम्

कृष्ण चामर जाल आढ्ये सुधा विरचित अङ्कुरे

गदया जम्भ दैत्यः तु ग्रसनः पट्टिशेन तु

तानि अस्त्राणि प्रयुक्तानि शरीरं विविशुः हरेः
यो नो द्वेष्ट्य् अधरः स पद्यतां तस्मिन् पाशान् प्रतिमुञ्चाम एतान्

नाथ विद् असि

यत्र यन्ति सु कृतः न अपि दुष्कृतस् तत्र त्वा देवः सविता दधातु

गातुं मह्यम्

अद्भ्यस् त्वा ओषधीभ्यः जुष्टं प्रोक्षामि

अग्निष् टं अग्रे प्रमुमोक्तु देवः प्रजापतिः प्रजया संरराणः
ततः सौविष्टकृतं जुहोत्य् अग्नये कव्य वाहनाय स्विष्टकृते स्वधा नमः पितृभ्यः स्वाहा इति

पुरस्तात् स्विष्टकृत एता आहुतीर् जुहोति पूर्णा पश्चात् त्वम् अग्ने अयासि प्रजापत इति तिस्रः

वह अपूपम् जातवेदः पितृभ्यो यत्र एनान् वेत्थ निहितान् पराके

गां प्रशस्य अष्टका अपूपम् चतुर् शरावम् तूष्णीं निर्वपति
विश्वे देवा उर्व् अन्तरिक्षं त उ नः शर्म यच्छन्तु देवाः

मा नो विश्वे देवा मरुतो हेतिम् इच्छत
नमः अस्तु सर्व विद्यानाम् ईशानैः परमेश्वर

बलाय बलिनां नित्यं सदा विकरणाय ते

नमो विकरणाय एव काल वर्णाय वर्णिने

सूत उवाच

उवाच भगवान् रुद्रं प्रीतं प्रीतेन चेतसा

नमः अस्तु सर्व भूतानाम् ईशानैः वृषवाहन

नमो ब्रह्म अधिपतये शिवं मे ऽस्तु सदाशिव

एवं ध्यान गतम् तत्र प्रणमन्तं पितामहम्

सा एषा भगवती देवी मद् प्रसूतिः प्रतिष्ठिता
मद् आदीन् अबोध अन्धान् संदिहन्न् इव पृच्छति

वीणा अवयव सम्पूर्णाम् अपश्यं शकट आवलिम्

उपसृत्य तम् आभाष्य भोः साधो सुखम् आस्यते

केन नाम प्रकारेण त्यजेयम् इदम् इत्य् अहम्

न पृच्छामि स्म पन्थानं देशं नगरम् एव वा

अथ अवोचत् द्वितीयस् तं धिक् त्वां निर्बुद्ध चक्षुषम्

मम त्व् आसीन् मया तावद् ब्राह्मण त्वम् प्रकाशितम्

तुषार समय आरम्भ भ्या इव कमल आकरान्

रूपं गन्धर्वदत्तायाः कीदृग् इत्य् अथ सो ऽब्रवीत्

एवं वा प्रविशन् धीरं धरणी धीर धीः इति

तेन अमर कुमारः त्वम् अवतीर्णो विहायसः

दत्तकस् तु पुरो ऽस्माकं दासी दासम् अभाषत

स्वामि प्रवहणम् प्राप्तम् इति दत्तकम् अब्रवीत्

सर्वथा धिग् अकार्य ज्ञम् ऐश्वर्य जनितम् मदम्

अथ असौ माम् अ वन्दित्वा निस्त्रिंश कर कङ्कटः

वणिजो ऽन्ये किम् उत्सन्ना येन खादसि माम् इति

प्रत्याख्यातुम् अशक्तेन याचितेन क्षणे क्षणे
अमावास्यायाम् तत् श्राद्धम्

स्थालीपाक आवृता अन्यत्

अन्वष्टक्य स्थालीपाकेन पिण्डपितृयज्ञः व्याख्यातः
तस्मात् अरि षड्वर्ग त्यागेन इन्द्रिय जयम् कुर्वीत वृद्ध संयोगेन प्रज्ञाम् चारेण चक्षुः उत्थानेन योगक्षेम साधनम् कार्य अनुशासनेन स्वधर्म स्थापनम् विनयम् विद्या उपदेशेन लोक प्रिय त्वम् अर्थ संयोगेन हितेन वृत्तिम्

कुर्वीत सचिवान् तस्मात्
युज्यमानो वैश्वदेवो युक्तः प्रजापतिर् विमुक्तः सर्वम्

क्षुत् कुक्षिर् इरा वनिष्ठुः पर्वताः प्लाशयः

चेतो हृदयं यकृन् मेधा व्रतं पुरीतत्
सुशीमम् वा दुःशीमम् वा

तत् सर्वः आत्मा वाचम् अप्येति
तस्य ते पवित्र पते पवित्रेण यस्मै कं पुने तं शकेयम्

अन्तर् अहं त्वया द्वेषो अन्तर् अरातीर् दधे

विष्णोः शर्म असि
यत् प्राश्नाति तत् मनुष्याणाम्

आहुत्योः आग्नेयी सायमाहुतिः सौरी प्रातर्

अभिक्रामम् सायम् होतव्यम्

प्रतिक्रामम् प्रातर्

अम्नस् सूर्ये निम्रुक्ते सायम् अग्निहोत्रम् जुहुयात् उप उदयम् सूर्यस्य प्रातर्

तम् गर्भिण्या वाचा मिथुनया प्रजनयति

अभिक्रान्तेन हि यज्ञस्य ऋध्नोति
अस्ति इति एवा उपलब्धस्य तत्त्व भावः प्रसीदति

ब्रह्म प्राप्तः विरजो ऽभूद् विमृत्युर् अन्यो ऽप्य् एवं यो विद् अध्यात्मम् एव

ऊर्ध्व मूलः अवाच् शाखः एषो ऽश्वत्थः सनातनः
सूर्यस्य च अथ संक्रान्तिः तिथिः सा सार्वकामिकी

इत्यादि च अस्त्राणि च पूज्य नित्यं विश्वेश्वराय इति शिवः अभिपूज्यः

तत् सर्वम् द्विजस्य भवनं नयेत्

सूर्य अर्चाम् शिव लिङ्गे च प्रकुर्वन् पूजयेत् यतस्

उपवासेषु अशक्तस्य तत् एव फलम् इच्छतः

गजासुर अनङ्ग पुर अन्धक आदि विनाश मूलाय नमः शिवाय
वाग्देवता वशकरी विजया विजयप्रदा

आकृष्य पत्त्राण्य् एतासाम् स बीजानि प्रयत्नतः

इति स्तुत्वा च सकलम् तद् वृत्तान्तम् न्यवेदयन्

कैलासे निवसन्तम् मां ध्यान उपरतम् ईश्वरम्

त्रैलोक्यविजया आख्यायाः नामानि प्रथमं क्रमात्
स्थूल लिङ्गः दरिद्रः स्याद् दुःखी एक वृष्णिः भवेत्

दुःख दारिद्र्य दौ स्यातां न अत्र कार्यां विचारणा

भोग आढ्याः सम जठराः निःस्वाः स्युः घट संनिभाः

पाण्डुरैः मलिनैः च एव मणिभिः च सुखी नरः
आपः इति उन्देत्

उष्णेन इति उष्ण उदकम् प्रेक्षेत् वायुम् ध्यायन्

हुत्वा अयम् आगात् इति नापितम् प्रेक्षेत् सवितारम् ध्यायन्

स्तम्बे निदधति एके

उदङ् उत्सृप्य कुशली कारयेत् यथागोत्रकुलकल्पम्

द्विस् तूष्णीम्
अपरेण अग्निम् उदीचीन प्रतिषेवणाम् एरकां स अधिवासाम् आस्तीर्य तस्यां प्राञ्चाव् उपविशत उत्तरतः पतिर् दक्षिणा पत्नी

पवित्रे कृत्वा तूष्णीं संस्कृताभिर् अद्भिर् उत्तानानि पात्राणि कृत्वा प्रोक्ष्य विस्रस्य इध्मम् त्रिस् सर्वाभिः प्रोक्षति

अथ एनम् प्रदक्षिणम् अग्निम् परिसमूह्य परिस्तीर्य प्राञ्च् अग्रैः दर्भैः अग्निं परिस्तृणाति

अथ इध्मम् अभ्यज्य परि समिधं शिनष्टि स्वाहाकारेण अभ्याधाय आघारौ आघारयति
दत्त्वा सम्प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह

शौनक उवाच

यः त्वम् मे हृदयात् जातः वयः स्वं न प्रयच्छसि

गृहाण यौवनं मत्तः चर कामान् यथा ईप्सितान्

न कामये जरां तात काम भोग प्रणाशिनीम्

पूरो प्रीतः अस्मि ते वत्स वरं च इमम् ददामि ते

जरां वर्ष सहस्रम् मे यौवनं स्वं प्रयच्छताम्

पूर्णे वर्ष सहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम्

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप
मारुतीं सह आज्याम् प्रतिप्रस्थाता दक्षिणस्याम्

हविर्भिश् चरित उभौ स्विष्टकृत् प्रभृति

अन् आख्यातम् अहितं ज्ञातिभ्य इति श्रुतेः

अन्योन्यस्य पृष्ठे धावतः

धेनुर् दक्षिणा
उशन्तः त्वा तथा आयन्तु ऋग्भ्याम् आवाहयेत् पितॄन्

उपलिप्ते मही पृष्ठे गो शकृत् मूत्र वारिणा

अमङ्गलं तत् यत्नेन देव कार्येषु वर्जयेत्

सौवर्णं राजतं वा अपि पितॄणां पात्रम् उच्यते

फाल्गुनस्य ह्य् अमावास्या पौषस्य एकादशी तथा

बृहद्रथंतरं तद्वत् ज्येष्ठसाम् सरौहिणम्

तद् तृप्तये ऽन्नं भुवि दत्तम् एतत् प्रयान्तु लोकेषु सुखाय तद्वत्

यस्यां मन्वन्तरस्य आदौ रथम् आस्ते दिवाकरः

ख पवित्राणि कृत्वा आदौ शं नो देवी इति अपः क्षिपेत्

युग्मा द्विजातयः पूज्या वस्त्र कार्तस्वर आदिभिः

उच्छिष्ट भागधेयः स्यात् दर्मे विकिरयोः च यः

ततो मातामहा राज्ञ् विश्वाः देवाः तथा एव च

या दिव्या इति पितुः नाम गोत्रैः दर्भ करः न्यसेत्

निवृत्य प्रणिपत्य अथ पर्युक्ष्य अग्निम् स मन्त्र वत्

विप्रान् पूर्वे परे विनीत आत्मा निमन्त्रयेत्

आषाढस्य अपि दशमी माघ मासस्य सप्तमी
नियुनक्ति पात्नीवतस्य

आ नो विश्वाभिर् ऊतिभिः कदाचन स्तरीर् असि इन्द्राय गाव आशिरम् इति तिस्र आदित्यस्य ग्रहस्य
क्षेमाय वः शिवः शान्त्यै प्रपद्य इति प्रपद्यते दक्षिण पूर्वाभ्याम् अनुवीक्षते

पुत्रं संगच्छमानम् अनुमन्त्रयते ऽङ्गाद् अङ्गात् सम्भवसि इति द्वाभ्याम्
तस्माद् एतेन द्वयं प्राणेन करोति भस्म च करोति वातं च

यो ऽयम् अवाङ् प्राण एष एव स

तस्माद् एतेन द्वयं प्राणेन करोति रेतश् च सिञ्चति मेहति च
कण्डूयमानः सततं लोकान् अटति चञ्चलः

ज्ञात्वा विष्णुं क्षिति गतम् भागांश् च त्रिदिवौकसाम्

नारदेन हि गर्भेभ्यो भयं नः समुदाहृतम्

आप्लुतं मे सु तीर्थासु सरित्सु सह दैवतैः

विवेश कंसो भवनं दह्यमानेन चेतसा

तत्र एषा देवकी या ते मथुरायां पितृष्वसा

गतः सूर्य सखम् तात विपुलं मेरु पर्वतम्

एषा मे त्वद् गता प्रीतिर् इति अर्थम् च अहम् आगतः

को ऽस्ति यो मानुषे लोके मां क्षोभयितुम् उत्सहेत्
यत् उलूकः वदति मोघम् एतत् यत् वा कपोतः पदम् अग्नौ कृणोति

अ वैरहत्याय इदम् आ पपत्यात्
तद् अमुष्य अमु त्वम्

स यो न्वाव एकस्य राज्यस्य त्राता स्याद् यो द्वयोर् यस् त्रयाणां लोकी वाव स तेन मन्येत

ता यन् न सम्भिन्दन्त्य् एतस्य एव स्तोमस्य क्रतोः

यथा ह वा इदम् आयतनम् आयतनी प्रेप्सेद् एवम् इमं लोकम् आपः प्रेप्सन्ति याश् च अमूः याश् च इमाः
यदा एतेषाम् पारं यन्त्य् अथ अध्वर्युः मनसा एव प्राङ् द्रुत्वा मनसा एव तं ग्रहम् उपोद्यच्छते

ते अधि वृक्ष सूर्ये एव वाचं विसृजन्ते
किं कृत्वा यन्त्रात् दोलिका अभिधानात् उद्धृत्य यन्त्राद् बहिर् गृहीत्वा इति

जीर्ण ग्रास लक्षणम् आह यदि इत्यादि

अथ इति त्रि दिन स्वेद अनन्तरम् जीर्णस्य रसस्य लक्षणं ज्ञेयं ग्रासो जीर्णो न वा इति ज्ञातव्यः
लोकपाल अष्टकम् दिव्यं साक्षात् परम दुर्लभम्

स्व देश रक्षणम् दिव्यं गज वाजि विवर्धनम्

पूर्वतो होमयेत् अग्नौ लोकपालक मन्त्रकैः

पुत्र वृद्धि करम् पुण्यं गो ब्राह्मण हित आवहम्

एवं यः कुरुते दानं लोकेशानां तु भक्तितः

गन्ध पुष्पैः सु धूपैः च ब्राह्मणान् अर्चयेत् क्रमात्
तिस्रो म इमास् तन्वो वीर्यावतीः

ततो वै सो ऽभवत्

इन्द्रियम् एव तेन आत्मन् धत्ते

त इन्द्रम् अब्रुवन्

इन्द्राय च इन्द्राण्यै च चरुं निर्वपेत् सेनायाम् उत्थितायां राज्ञो गृहे

त्रयस्त्रिंशद् वै देवताः

तद् इमांल् लोकान् ऊर्ध्वम् अनूदश्रयत

तद् अस्मिन्न् अदधात्

इन्द्राय विमृधाय एकादश कपालम् निर्वपेद् इन्द्राय अंहः मुचे एकादश कपालम् इन्द्राय इन्द्रियवते एकादश कपालम्

यत् सा विन्देत ततो दक्षिणा
अन् आह्वानम् धानञ्जय्यः

साद्यस्क्रेष्व् अग्नीषोमीयायाम् इष्टौ वपा काल आज्यभागयोः हुतयोः संस्थितायां वा इति एके

देवानां स्थाने ऽग्नयः
अथ उ गवा एव एनम् चिनुते

उप उप एव एनम् पशवो यन्ति

साहस्रीम् एव पुष्टिं न्यङ्क्ते

अम्भस् स्थ इति

पशुष्व् एव प्रतितिष्ठति

रायस्पोषो ह्य् एताः
अप्सराः मूलम् अखनत्

घुणान् हन्तु परायती

नि गावः गोष्ठे असदन्
या यजुषश् च साम्नश् च ऋद्धिः ऋध्नोति ताम् ऋद्धिम् आप्नोति तान् कामान् य एवं वेद
दुर्भगान् च जनान् वीक्ष्य मुनिः दिव्येन चक्षुषा

एकान्त मतिः उन्निद्रः गूढो मूढ इव इयते

अथर्व अङ्गिरसाम् आसीत् सुमन्तुः दारुणः मुनिः

मन्ये त्वां विषये वाचां स्नातम् अन्यत्र छान्दसात्

द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युग पर्यये

युग धर्म व्यतिकरम् प्राप्तं भुवि युगे युगे
स्यूम ह एतत् यज्ञस्य यद् धाय्यास् तद् यथा सूच्या वासः संदधद् इयाद् एवम् एव एताभिः यज्ञस्य छिद्रं संदधद् एति य एवं वेद यद् व् एव धाय्याः

अछिद्रेण ह अस्य यज्ञेन इष्टम् भवति य एवं वेद यद् व् एव धाय्याः
रास्ना द्वि अंशुमती वृद्ध पञ्चमूल बला घनात्

उत्क्वाथ्य तोयं तद् रात्रौ बालानां स्नपनं शिवम्

रहस् स्त्री रति संलाप गन्ध स्रज् भूषण प्रियः

ऊर्ध्वं निरीक्ष्य हसनं मध्ये विनमनं ज्वरः

सारिवा सुरभि ब्राह्मी शङ्खिनी कुष्ठ सर्षपैः

मृद् भाण्डे बस्त मूत्रेण भावितं श्लक्ष्ण चूर्णितम्

वेपथुर् मत्स्य गन्ध त्वम् अथवा स अम्ल गन्ध ता

आध्मानं पाणि पादस्य स्पन्दनं फेन निर्वमः

तत्र एक नयन स्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः

हिध्मा आध्मानम् शकृद्भेदः पिपासा मूत्र निग्रहः

धूपनं च हितं सर्व भूतेषु विषमज्वरे

स्रस्त अङ्ग त्वम् अतीसारो जिह्वा तालु गले व्रणाः

अथ अतस् बालग्रहप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

जिह्वाया निम्न ता मध्ये श्यावं तालु च तं त्यजेत्
वर्तलोहं वट्टलोहं वर्तकं लोहम् एव च

कफ पित्त अपहम् पुंसां रसायनम् अनुत्तमम्

चामीकरं चारुरत्नं तपनीयं च पीतकम्

मौक्तिकं मधुरं शीतं सरं दृष्टि भवम् गदम्

उन्मूलयति पित्तं च हार आलिङ्गेन दाह हृत्

हिङ्गुलं दरदं म्लेच्छं हिङ्गूलं चूर्णपारदम्
तन् म ऋध्यतां तन् मे समृध्यतां तन् मे संपद्यतां काम इति
स्वस्ति मात्र उत पित्रे नो अस्तु स्वस्ति गोभ्य उत पूरुषेभ्यः

य आशानाम् आशा पालः तुरीयो देवः स नः सुभूतम् आ इह वक्षत्

इदं भूतस्य अध्यक्षेभ्यः विधेम हविषा वयम्
अथ वैषुवते ऽह्नि शुक्र अग्राः ग्रहा गृह्यन्ते

अथ सौर्या ऋचा सौर्यम् अतिग्राह्यं गृह्णाति

ते वा एते परःसामानः पुरस्ताद् वैषुवतात् त्रि अहम् अन्वहम् इतः पराञ्चो गृह्यन्ते उपयाम गृहीतः ऽसि अद्भ्यस् त्वा ओषधीभ्यः जुष्टं गृह्णामि उपयाम गृहीतः ऽसि ओषधीभ्यस् त्वा प्रजाभ्यो जुष्टं गृह्णामि उपयाम गृहीतः ऽसि प्रजाभ्यस् त्वा प्रजापतये जुष्टं गृह्णामि इति
तत् सर्पिर् भवति

आपस् मयः प्राणः

एवम् एव खलु सोम्यैः अन्नस्य अश्यमानस्य यो ऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति
अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेत् भवम्

वैवस्वताय कालाय सर्व भूत क्षयाय च

ब्रह्म हा द्वादश अब्दानि कुटीं कृत्वा वने वसेत्

कुर्यात् अनशनम् वा अथ भृगोः पतनम् एव च

प्रत्येकं तिल संयुक्तान् दद्यात् सप्त जल अञ्जलीन्

उपोषितः चतुर्दश्याम् कृष्ण पक्षे समाहितः

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम्

ब्रह्मचर्यम् अधस् शय्याम् उपवासम् द्विज अर्चनम्

गुरु अङ्गना गामिनः च चरेयुर् ब्रह्म ह व्रतम्
त्रिष्टुभ् प्रातःसवनः तृतीयस् त्रिरात्रो जगत् माध्यंदिनः गायत्री तृतीयसवनः इति

अथ छन्दोग बह्वृचतः

गायत्री प्रातःसवनः प्रथमस् त्रिरात्रस् त्रिष्टुभ् माध्यंदिनः जगत् तृतीयसवनः

आग्रयण अग्रम् अष्टमम् अहः
तान् ह राजा मदयाम् एव चकार ते ह ऊचुः स्वेन वै नो मन्त्रेण ग्राव्णो अभिष्टौति इति हन्त अस्य अन्याभिः ऋग्भिर् मन्त्रम् आपृणचाम इति तथा इति तस्य ह अन्याभिः ऋग्भिर् मन्त्रम् आपपृचुस् ततो ह एनान् न मदयांचकार तद् यद् अस्य अन्याभिः ऋग्भिर् मन्त्रम् आपृञ्चन्ति शान्त्या एव
अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयाः अपि यो भवेत्

उपवीती भवेत् नित्यम् विधिः एष सनातनः

मुञ्ज अभावे कुशेन आहुः ग्रन्थिना एकेन वा त्रिभिः

पूजयेत् अशनम् नित्यम् अद्यात् च एतत् अकुत्सयान्

उपवीतं भवेत् नित्यम् निवीतं कण्ठ सज्जने

तेषाम् अथ अक्षयान् लोकान् प्रोवाच भगवान् मनुः

गर्भ अष्टमे ऽष्टमे वा अब्दे स्व सूत्र उक्त विधानात्

तयोः प्रत्युपकारो ऽपि न कथञ्चन विद्यते

धर्म सारः समुद्दिष्टः प्रेत्य अनन्त फल प्रदः

सम्यक् आराध्य वक्तारं विसृष्टः तद् अनुज्ञया

समाहित धियः यूयं शृणुध्वं गदतो मम

ज्ञान कर्म गुण उपेताः यदि अपि एते बहु श्रुताः
उलूके मे श्वभ्यशः

परस्वति मे ऽसमृद्धिः

कशे मे पापो गन्धः

गोधायां मे खेदः

स्त्रीषु मे ऽनृतम्

कृष्णशकुनौ मे भीरु ता

अश्वतर्यां मे ऽप्रजस्ता

गर्दभे मे ऽर्शः

लोभायां मे क्लेदः

वृके मे क्षुत्

शल्यके मे ह्रीः

द्वीपिनि मे निष्टपत्

जरायां मे हिमः
मधु त्वा मधुकृत् कृणोतु

तत् नि आस परुष्णियाम्

दासी असि
कफ पित्त घ्ना शुक्रला च तथा स्मृता

पुंस्त्व असृज् कफ पित्त घ्नः चणकः वातलः स्मृतः

धन्वन्तरिः उवाच

तण्डुलीयो विष हरः पालङ्क्याः च तथा अपरे

वात घ्नम् कफ पित्त घ्नम् ग्राहि विष्टम्भि जाम्बवम्
स्वाहा

इति पिङ्गलाम्

प्रसार्य सक्थ्यौ पतसि सव्यम् अक्षि च
मध्ये तस्य महामेरुः विधूमः इव पावकः

तस्य माल्यवतः पार्श्वे पूर्वे पूर्वा तु गण्डिका

अचिन्त्याः खलु ये भावाः तान् तु तर्केण साधयेत्

द्वात्रिंशत् तु एवम् अपि उक्तः पर्वतो गन्धमादनः

मयूर बर्ह वर्णः च शातकौम्भः स शृङ्गवान्

नाना जनपद आकीर्णम् पुरैः च विविधैः शुभैः

इमं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम्

समं रूपं च शीलं च समं च एव म्रियन्ति वै

सर्व धातु पिनद्धैः तैः शिला जाल समुद्गतैः

द्वे द्वे सहस्रे विस्तीर्णा योजनैः दक्षिण उत्तरम्

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलैः च आभरणानि च

ब्रह्मनः अव्यक्त जन्मनः

द्वात्रिंशत् च सहस्राणि योजनैः सर्वतः समः

पूर्वतो निषधस्य इदम् वेद्यर्धं दक्षिणं स्मृतम्

तेषां मनुष्य तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते

तथा भद्र कदम्बः तु पर्वते गन्धमादने

ऋषय ऊचुः
श्लैष्मिको लिङ्गनाशो हि सित त्वात् श्लेष्मणः सितः

अथ अतस् लिङ्गनाशप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

शृतम् आश्च्योतनं योज्यं रुजा राग विनाशनम्

श्लेष्मलैः पूर्यते च आशु सो ऽन्यैः स उपद्रवः चिरात्

विध्येत् सु विद्धे शब्दः स्याद् अरुक् च अम्बु लव स्रुतिः

शर्करा अर्क पयस् लेश निचिता इव घना अति च

शलाकायाः ततस् ऽग्रेण निर्लिखेन् नेत्र मण्डलम्
प्रजा उपद्रवम् आलक्ष्य लोक व्यतिकरम् च तम्

यैः कोपितं ब्रह्म कुलम् राजन्यैः अजितात्मभिः

शिबिराय रज्ज्वा बद्ध्वा रिपुं बलात्

यदा मृधे कौरव सृञ्जयानाम् वीरेषु अथो वीरगतिं गतेषु

तत् असौ वध्यतां पाप आततायी आत्मबन्धु हा

न ऐच्छत् हन्तुम् गुरु सुतम् यदि अपि आत्म हानम् महान्

अर्जुन उवाच

एष हि ब्रह्मबन्धूनां वधो न अन्यः ऽस्ति दैहिकः

ततः प्रादुष्कृतं तेजः प्रचण्डं सर्वतोदिशम्

कस्य वा बृहतीम् एताम् आत्म आरामः

त्वम् एको दह्यमानानाम् अपवर्गो ऽसि संसृतेः
ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेव महा भटाः

पुत्रम् उत्कल नामानम् योषित् रत्नम् अजीजनत्

अभ्यवर्षन् प्रकुपिताः स रथम् सह सारथिम्

प्रायो विवृक्ण अवयवाः विदुद्रुवुः मृगेन्द्र विक्रीडित यूथपाः इव

ससृजुः तिग्म गतयः आसुर्या मायया असुराः

गदा परिघ निस्त्रिंश मुसलाः स अश्म वर्षिणः

हत अवशिष्टाः इतरे रण अजिरात् रक्षः गणाः क्षत्रिय वर्य सायकैः

शुश्राव शब्दं जलधेः इव ईरितम् नभस्वतो दिक्षु रजो ऽन्वदृश्यत

मुनय ऊचुः

अहयो अशनि निःश्वासाः वमन्तो ऽग्निं रुषा अक्षिभिः
अष्टानाम् इत्य् अत्र नुड् भवति
मनस् त्यजति दौरात्म्यं चिन्तितस्य अनुचिन्तया

खगः स्व केतम् उत्सृज्य क्षेमं याति ह्य् अलम्पटः

स्वे स्वे ऽधिकारे या निष्ठा स गुणः परिकीर्तितः

प्रोक्तेन भक्ति योगेन भजतो माम् असकृत् मुनेः

अप्रमत्त इदं ज्ञात्वा मर्त्यम् अप्य् अर्थ सिद्धि दम्

न मय्य् एकान्त भक्तानाम् गुण दोष उद्भवाः गुणाः

नृ देहम् आद्यं सुलभं सु दुर्लभम् प्लवं सु कल्पम् गुरु कर्णधारम्
तालानां तम् अधो दृष्ट्वा स ध्वज आकारम् अव्ययम्

सा भूर् गर्दभ देहैः च ताल पक्वैः च पातितैः

ददृशाते ऽथ तौ वीरौ रम्यं ताल वनम् महत्
विना गन्ध रस घ्राण जिह्वा विज्ञान धातुभिः

अपः तेजः च वायुः तु धातुः एव तथा अपि च

मोह इन्द्रिय रुचि त्रैधात् तिस्रः स्कन्ध आदि देशनाः

यः सर्वथा सर्व हत अन्धकारः संसार पङ्कात् जगन्त् उज्जहार तस्मै नमस्कृत्य यथा अर्थ शास्त्रे शास्त्रम् प्रवक्ष्यामि अभिधर्मकोशम्

विज्ञानं दृश्यते रूपं न किल अन्तरितम् यतः

ॐ नमो बुद्धाय

सप्त स आलम्बनाः चित्त धातवः अर्धं च धर्मतः

रूपिणः अव्याकृता अष्टौ त एव अरूप शब्दकाः

धातुना च स्वभावेन पर भाव वियोगात्

उत्पाद अत्यन्त विघ्नः अन्यः निरोधः अप्रतिसंख्यया
अथ अप्रयोज्य दाहस्य निर्गतान् कफ वात जान्

त्रि प्रस्थे सलिलस्य एतत् क्षीर प्रस्थे च साधयेत्

तत् पक्वं लेह ताम् यातं धान्ये पक्ष स्थितम् लिहन्

तरुणः च सुरामण्डः शोणितस्य औषधम् परम्

दध्ना च साधितं वात शकृत् मूत्र विबन्ध नुद्

तथा अश्वगन्धा सुरसा बृहती पिप्पली घृतम्

दद्यात् श्यामा त्रिवृत् दन्ती पिप्पली नीलिनी फलैः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

रूक्षम् अर्ध उद्धृत स्नेहम् यतस् च अन् उद्धृतम् घृतम्

क्रमो ऽयं भिन्न शकृताम् वक्ष्यते गाढ वर्चसाम्

सलिलस्य वहे पक्त्वा प्रस्थ अर्धम् अभया त्वचाम्

गुदे शाम्यन्ति गुदजाः पावकः च अभिवर्धते

मदिरां शार्करं गौडं सीधुं तक्रं तुषोदकम्

अनुवास्यः च रौक्ष्यात् हि सङ्गो मारुत वर्चसोः

संग्रहाय च रक्तस्य परं तिक्तैः उपाचरेत्

अर्क क्षीरम् सुधा क्षीरम् त्रिफला च प्रलेपनम्

साधयेत् तज् जयति आशु गुद वङ्क्षण वेदनाम्

सक्तूनां पिण्डिकाभिर् वा स्निग्धानां तैल सर्पिषा

यूषै रसैर् वा तक्र आढ्यैः शालीन् भुञ्जीत मात्रया

भार्गी आस्फोता अमृता पञ्चकोलेषु अपि एष संविधिः

करञ्ज पल्लवान् खादेद् वात वर्चस् अनुलोमनान्

दुग्धिका कण्टकारीभ्याम् सिद्धं सर्पिः प्रशस्यते

शिखि तित्तिरि लावानाम् रसान् अम्लान् सु संस्कृतान्

द्वि पल अंशम् पृथक् पाद शेषे पूते गुडात् तुले

सन्ने ऽनले सन्ति न सन्ति दीप्ते रक्षेद् अतस् तेषु विशेषतो ऽग्निम्

स स्नेहम् अथवा क्षीरं तैलं वा वात नाशनम्

तैः च शक्रयवान् पूते ततो दर्वी प्रलेपनम्

एकैकेन अपि संयुक्ता पाठा हन्ति अर्शसाम् रुजम्

कल्पयेद् रक्तशालि अन्न व्यञ्जनम् शाक वत् रसान्
सर्वं तत् इदम् आख्यातं यत् पृष्टो ऽहं त्वया अनघैः

एवं यतन्तं विजने माम् आह अगोचरः गिराम्

अहं च तद् ब्रह्म कुले तद् उपेक्षया

आमन्त्र्य वीणां रणयन् ययौ यादृच्छिको मुनिः

अहं च तस्मै महतां महीयसे विदधे ऽनुकम्पितः

सूत उवाच
पिशाचाः तस्मात् नश्यन्ति यम् अहम् ग्रामम् आविशे

ये आगरे मृगयन्ते प्रतिक्रोशे अमावास्ये
ब्रह्मा इव असंस्थितम् हविः अन् अदन्तः इमान् यवान् अ हिंसन्तः अपोदित

जभ्य है उपक्वस

अथ अभयम् कृणुतम् धान्याय
करोति अनया वीर्यम् करोति अनया करोति अनेन

यज्ञम् एव अवरुन्द्धे

पर्ण मयानि पञ्चथानि भवन्ति पाङ्क्त त्वाय

सा दिव्या अशनिः अभवत्
श्यामिका कालिका कदली चन्द्रोत्तरा शाकुला च आरोह जाः

कालिका कपिला कपोत वर्णा वा

प्रैयकं नील पीत श्वेत लेखा बिन्दु चित्रम्

हेम मणि चित्रा रत्न आवलिः

सांतिना नलतूला वृत्तपृच्छा चौद्राः

शीतोदकीयं पद्म आभम् काल स्निग्धम् वा

कालपर्वतकं रक्त कालम् अनवद्य वर्णम् वा

कुचन्दनं रूक्षम् अगुरु कालम् रक्तं रक्त कालम् वा

खनिः स्रोतः प्रकीर्णकं च योनयः

मागधिका पौण्ड्रिका सौवर्णकुड्यका च पत्त्रोर्णा