tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विश्वामित्र आश्रम अभ्याशे मांसं तद् अवबन्धत

अध्याप्य वेद शास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्

पह्लवांश् च एव निःशेषान् कर्तुं व्यवसितो नृपः

न वारयामास मुनिर् वसिष्ठः कारणेन हि

कुमारास् ते यथाकालं सगर प्रीति वर्धनाः

किमर्थं च शक आदीनाम् क्षत्रियाणां महा ओजसाम्

स तेन अस्त्र बलेन आजौ बलेन च समन्वितः

पत्न्या च अनुगतः दुःखी वने प्राणान् अवासृजत्

जनमेजय उवाच

समुद्रश् च अर्घ्यम् आदाय ववन्दे तं महीपतिम्

शका यवन काम्बोजाः पारदाश् च विशां पते

वसिष्ठ उवाच

पुत्रं समुद्रं च विभुः स्वर्गे वासं तथा अक्षयम्

सगरस् तु सुतो बाहोर् जज्ञे सह गरेण वै

स तं देशं तदा पुत्रैः खानयामास पार्थिवः

न तं वसिष्ठो भगवान् पित्रा त्यक्तं न्यवारयत्

तस्य सत्यरथा नाम पत्नी केकय वंश जा
भवस्य एतत् शुभम् चक्रं न जिघांसति माम् इह

पीत अम्बरः च भगवन्त् देवैः दैत्यैः च संवृतः

श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तत् आस्थाय जनार्दनः

श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथा अस्तु इति जनार्दनम्

नक्षत्र तारकाः द्यौश् च ग्रैवेयक विभूषणम्

द्यौः मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुः नासिकाम् गतः

दिव्येन दर्शनेन एव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम

भक्तिः भक्तिमताम् श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रिय अधमैः

क्षुपो दुःख आतुरः भूत्वा सम्पूज्य च मुनि ईश्वरम्

विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

इति उक्त्वा दर्शयामास स्व तनौ निखिलं मुनिः

राजा उवाच

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सु महात्मनः
द्वितीये हि लोके भ्रातृव्यः

यद् आग्नेयः

सप्तदशः प्रजापतिः

ते देवा एतां मारुतीं पृश्निं वशाम् अपश्यन्

सारस्वत इतरेषां सप्तदशानाम् उत्तमः
ताम् अन्तरा कृत्वा तेन सह द्यूतं क्रीडाम् आलापं च आयोजयितुम् इच्छति

परिजनान् अवष्टभ्य ताः ताः च लीला दर्शयति

तान् इङ्गित आकारान् वक्ष्यामः

सा हि प्रीयमाणा विदित आकारा अपि अप्रत्यादिशन्ती तं तां च योजयितुं शक्नुयात्

परिचयान् च बुध्येत
उमापतिः विरूपाक्षः दक्ष यज्ञ विनाशनः

ये रुद्राः ते खलु प्राणा ये प्राणाः ते तद् आत्मकाः

भवन्तौ हृदयस्य अस्य मम हृद्यतरौ उभौ

अथ उवाच महाभागो विष्णुः भवम् इदम् वचः
वाग् उ वै यशः

अथ ह उवाच इन्द्रद्युम्नः भाल्लबेयो ऽनुष्टुभम् एव अहम् यश उपास इति

क्षत्रं वै त्रिष्टुप्
ते अब्रुवन् वाचा उद्गात्रा दीक्षामहै इति

स यत् एव मनसा ध्यायति तत् आत्मने आगायत् अथ ये इतरे कामाः तान् देवेभ्यः

तत् पाप्मा अन्वसृज्यत
क्व रामः क्व च गोविन्दः क्व प्रद्युम्नः क्व सात्यकिः

वज्र अभिधानम् कृष्णस्य पौत्रं कुन्ती सुतः ततस्

सर्वज्ञो ज्ञात वृत्तान्तः वृष्णि क्षयम् उपस्थितम्

विष्णुं प्रविष्टे गोविन्दे बभूव क्षुभितं जगत्

न तु प्रधान नारीषु तेषाम् आसीत् प्रगल्भ ता

षड्विंशे ऽब्दे महाभागा द्वारकां मुनयो ययुः

प्रभासम् अथ सम्प्राप्ते कृष्णे यादव वृष्णयः

वृष्णि पौर अङ्गनाः जह्रुः निर्विवेकाः वनेचराः

तेषु घोर निमित्तेषु जातेषु अपि अ विशङ्किताः

संदर्श्य वदनं प्रायात् वाचा अन्विष्टः अपि अदृश्यत

चण्डांशु मण्डल उच्चण्डम् ततस् चक्रम् सुरद्विषः

अहो बलवती देवी संसारे ऽस्मिन् अनित्य ता

रेवतीं रुक्मिणीं सत्यभामां जाम्बवतीं तथा

गोपान् आपतितान् दृष्ट्वा तान् उग्र लगुड आयुधान्

जित्वा तम् अपि गोपाला वराकाः सुहृदं हरेः

तद् आह्वकः भयात् पिष्ट्वा तूर्णं तत्याज सागरे

विलोक्य लोभ वश गाः हर्तुम् अभ्युद्ययुः बलात्

रथो ध्वजः च सौवर्णः सहसा अन्तरधीयत

दारुकेण एव सहितः प्रययौ शोक मूर्छितः
जय अभिषेकम् देवेश वक्तुम् अर्हसि मे प्रभो

मङ्गला चर्चिका च एव योगेशा हरदायिका

पिपीलिका पुण्यहारी अशनी सर्वहारिणी

सौभद्रं व्यूहम् आसाद्य प्रथम आवरणे क्रमात्

द्रोणं प्रधान कुम्भस्य तद् अर्धम् तण्डुलाः स्मृताः

शक्राय कथितं पूर्वं धर्म काम अर्थ मोक्ष दम्

अथवा कल्पयेत् एतैः यथाकालम् विधानतः

पितामहायीं पूर्व आद्यम् विधिना स्थाप्य पूजयेत्

रक्ता कराली चण्डाक्षी महोच्छुष्मा पयस्विनी

नवधा स्थापयेद् वह्निं ब्राह्मणो वेदपारगः

सूत उवाच

गणांबिकायै विद्महे महा तपायै धीमहि

एवं सम्पूज्य विधिना तृतीय आवरणम् शुभम्

अपमृत्यु जय अर्थम् च सर्व शत्रु जयाय च

शालीनाम् आढकम् प्रोक्तं कमलानां पृथक् पृथक्

तमोहता प्रभा अमोघा तेजिनी दहनी तथा

द्वितीय आवरणे रुद्राः षोडश एव प्रकीर्तिताः

सर्वभव्या च वेगा आख्या शक्तयः षोडश एव तु

कथितो गोमुखी व्यूहः भद्रकर्णीं शृणुष्व मे

प्राञ्च् आद्यम् विधिना स्थाप्य शक्ति अष्टकम् अनुक्रमात्

बिन्दु मात्रम् कला मध्ये नाद आकारम् अतस् परम्

षोडश एव समाख्याताः शक्तयः सर्व संमताः
सूर्येण सहसा उद्गच्छेत् ततस् प्रातस्तनात् तु वै

तद् कालम् सूर्यम् उद्दिश्य दृष्ट्वा संख्यातुम् अर्हसि

यस्मात् ताम् अनुमन्यन्ते पितरो दैवतैः सह

तस्मात् दिवा तु अमावास्याम् गृह्यते यो दिवाकरः

सुषुम्न आप्यायमानस्य शुक्ला वर्धन्ति वै कलाः

अत्यर्थं राजते यस्मात् पौर्णमास्याम् निशाकरः

पितर ऋतवः अर्ध मासाः विज्ञेया ऋतु सूनवः

दृष्ट चन्द्रा तु अमावास्या मध्याह्न प्रभृति इह वै

दशभिः पञ्चभिः च एव कलाभिः दिवस क्रमात्

कृष्णपक्ष _ प्रीतिर् द्रुह्यते परम अंशुभिः

भूमौ असव्यम् दर्भेषु दत्ताः पिण्डाः त्रयः तु वै

ऋषय ऊचुः

युगान्तर उदिते च एव चन्द्रे लेखा उपरि स्थिते

गतागत ज्ञः प्रेतानां प्राप्तिं श्राद्धस्य च एव हि

तस्मिंस् तद् आहारे श्राद्धं दत्तं तु प्रीणयेत्

देवैः ते पितृभिः सार्धम् ऊष्मपैः सोमपैः तथा

दीर्घाः च एव अतिशुष्काः च श्मश्रुलाः च विवाससः

समृद्धिः एवम् सोमस्य पक्षयोः शुक्ल कृष्णयोः
प्रजाम् एव तद् आत्मन् धत्ते
आगम अपगम क्षोभ मृदु ता वेदना ऊष्मणाम्

चतुर्थको मले मेदस् मज्ज अस्थि अन्यतम स्थिते

पृष्ठं क्षोदम् इव आप्नोति निष्पीड्यत इव उदरम्

तद् प्रकृत्या विसर्गात् च तत्र न अनशनात् भयम्

हृद् व्यथा मल संसङ्गः प्रवृत्तिर् वा अल्पशस् ऽति वा

स स्वनौ स _ कर्णौ कण्ठः शूकैः इव आचितः

सर्व आकारम् रस आदीनाम् शुद्ध्या अशुद्ध्या अपि वा क्रमात्

जीर्ण ताम् अविपर्यासात् सप्त रात्रम् च लङ्घनात्

ज्वरे ऽधिकं विकाराः स्युः अन्तर् क्षोभो मल ग्रहः

संततः सततस् तेन विपरीतो विपर्ययात्

दोष दूष्य ऋतु अहर् रात्र प्रभृतीनाम् बलाज् ज्वरः

अभिषङ्गाद् ग्रहेन अस्मिन् अकस्मात् हास रोदने

धातु मूत्र शकृत् वाहि स्रोतसाम् व्यापिनो मलाः

मल प्रवृत्तिः उत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्
ज्ञात्वा वसेद् अपसरेद् वा

परस्य वाचि वक्त्रे दृष्ट्यां च प्रसादं वाक्य पूजनम् इष्ट परिप्रश्नम् गुण कथा सङ्गम् आसन्नम् आसनं सत्कारम् इष्टेषु स्मरणं विश्वास गमनम् च लक्षयेत् तुष्टस्य विपरीतम् अतुष्टस्य

तेषाम् असंभाषायां याचक मत्त उन्मत्त सुप्त प्रलापैः पुण्य स्थान देव गृह चित्र लेख्य संज्ञाभिः वा चारम् उपलभेत

सर्वं वेद भवान् इति ब्रूयात् कार्य सिद्धि करम् वा

प्रतिदूत अपसर्पाभ्याम् दृश्य अदृश्यैः च रक्षिभिः

वाक्यम् अनिष्टं सहेत
द्विधा एकम् दृष्टि मध्य स्थे बहुधा बहुधा आस्थिते

काचीभूते दृग् अरुणा पश्यति आस्यम् अनासिकम्

भृङ्ग नीला निरालोका दृक् स्निग्धा लिङ्गनाशतः

पित्त जे तिमिरे विद्युत् खद्योत द्योत दीपितम्

सिरा अनुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते
धातु समुत्थम् तद् जात कर्मान्तेषु प्रयोजयेत्

एवं सर्वेषु पण्येषु स्थापयेन् मुख संग्रहम्

स्तेनम् अ निसृष्ट उपजीविनम् च बद्धं कर्म कारयेत् दण्ड उपकारिणम् च

विलवणम् उत्तमं दण्डं दद्याद् अ निसृष्ट उपजीवी च अन्यत्र वानप्रस्थेभ्यः
स्रस्त आपीड प्रचलत् अलकम् व्यक्त ताटङ्क रत्नम् मुक्ता चूर्ण स्फुरित तिलकम् वक्त्रं उत्तानयन्त्यः

शुद्धैर् नित्यं परिचित पदः त्वादृशैर् देव हंसैः हंसीभूतः स खलु भवताम् अन्ववाय अग्रजन्मा

नित्य आवासम् वृषभम् अचलं सुन्दर आख्यस्य विष्णोः प्रत्यासीदन् सपदि विनतो भागधेयं नतः स्याः

नेदीयांसं कुशल निवहम् नन्तुर् आधास्यते ते दिव्यं तेजो जलधि तनया स्नेह नित्य अनुषक्तम्

स्थाने दूत्यं तद् अपि भवतः संश्रित त्राण हेतोः सर्व स्रष्टा विधिर् अपि यतः सारथि त्वेन तस्थौ

मधु आसक्तम् सरसिजम् इव स्विन्नम् आलम्बमानो देव्या हस्तं तद् इतर कर न्यस्त लीला अरविन्दः

यस्य उत्संगे बलि विजयिनः तस्य मञ्जीर वान्तम् पाथो दिव्यं पशुपति जटा स्पर्श हीनम् विभाति

सा ते तन्त्री स्वन सुभगया स्याद् इति इह अभ्यनुज्ञाम् मन्ये कुर्यान् मधुकर गिरा मैथिली सौहृदेन

येन अन्विष्यसि अचल तनया पाद लाक्षा अनुषक्तम् चूडा चन्द्रम् पुर विजयिनः स्वर्णदी फेन पूर्णम्

आसन्नानां वन विटपिनाम् वीचि हस्तैः प्रसूनान्य् अर्चा हेतोः उपहरति या नूनम् अर्ध इन्दुमौलेः
हविर्धानं चेत् पूर्वेण गतः स्याद् उपांशु अन्तर्यामौ होष्यत्सु उदङ् अतिक्रम्य तिष्ठेत्

सवनीय वपायाम् हुतायाम्

पुरोडाशेन चरिष्यत्सु तूष्णीम् उपविशेत्
रतिम् अभ्युपपत्तुम् आतुरां मधुर् आत्मानम् अदर्शयत् पुरः

बहुले ऽपि गते निशाकरस् तनु ताम् दुःखम् अनङ्ग मोक्ष्यति

स्मरसि स्मर मेखला गुणैः उत गोत्र स्खलितेषु बन्धनम्

यद् इदं कणशः प्रकीर्यते पवनैर् भस्म कपोत कर्बुरम्

तद् इदं क्रियताम् अनन्तरं भवता बन्धु जन प्रयोजनम्

अयि संप्रति देहि दर्शनं स्मर पर्युत्सुक एष माधवः

विललाप विकीर्ण मूर्धजा सम दुःखाम् इव कुर्वती स्थलीम्

इति च एनम् उवाच दुःखिता सुहृदः पश्य वसन्त किं स्थितम्

कुसुमायुध पत्नि दुर्लभस् तव भर्ता न चिराद् भविष्यति

प्रमदाः पति वर्त्म गाः इति प्रतिपन्नं हि विचेतनैर् अपि

समम् एव गतो ऽस्य् अतर्कितां गतिम् अङ्गेन च जीवितेन च

उपचार पदम् न चेद् इदं त्वम् अनङ्गः कथम् अ क्षता रतिः
ज्ञानेन एव भवेत् मुक्तिः प्रसादो ज्ञान सिद्धये

ज्ञानिनां सूक्ष्मम् अमलम् भवेत् प्रत्यक्षम् अव्ययम्

परम अर्थ विदः केचिद् ऊचुः प्रणव रूपिणम्

लिङ्गं तु द्विविधं प्राहुः बाह्यम् आभ्यन्तरम् द्विजाः

उभाभ्यां मुच्यते योगी तत्र आनन्द मयः भवेत्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे शिवाद्वैतकथनं नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः

कल्पना कल्पितम् रूपं संहृत्य स्व इच्छया एव हि

ते यान्ति च एनम् न च योगिनो ऽन्ये तया च देव्या पुरुषं पुराणम्

ऊचुस् तथा तं च शिवं तथा अन्ये संसारिणं वेद विदः वदन्ति
अस्मिन् कृत मति मर्त्यम् पार्थवीं गतिम् आप्नुयात्

निष्पादित ईश्वर आदेशः यद् अर्थम् इह जज्ञिवान्

देहं विपन्न अखिल चेतना आदिकम् पत्युः पृथिव्या दयितस्य च आत्मनः

खानि आकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागशः

धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् स्वर्ग्यं कलि मल अपहम्

तेन क्रम अनुसिद्धेन ध्वस्त कर्म मल आशयः

आत्मजेषु आत्मजाम् न्यस्य विरहात् रुदतीम् इव

सा एषा नूनं व्रजति ऊर्ध्वम् अनु वैन्यं पतिं सती

प्राणायामैः संनिरुद्ध षड्वर्गः छिन्न बन्धनः

प्रजासु विमनःसु एकः स दारः अगात् तपः वनम्

नाभ्यां कोष्ठेषु अवस्थाप्य हृद् उरः कण्ठ शीर्षणि

नदत्सु अमर तूर्येषु गृणन्ति स्म परस्परम्

तावत् न योग गतिभिः यतिः अप्रमत्तः यावत् गदाग्रज कथासु रतिं न कुर्यात्

पश्यत अस्मान् अतीत्य अर्चिः दुर्विभाव्येन कर्मणा

विजय अभिमुखः राजा श्रुत्वा एतत् अभियाति यान्
अग्नीषोमीयस्य पशु पुरोडाशम् अनु देवसू हवींषि निर्वपति यज प्रैषाणि

उक्थ्यः श्वस्
यष्टव्यं पशुभिः मेध्यैः अथ मूल फलैः अपि

ओषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टि सर्जने

उक्तो न प्रतिजग्राह मान मोह समन्वितः

तथा प्रवर्ततां यज्ञो हि अन्यथा मा अनृतम् वचः

य इन्द्रिय आत्मकाः देवा यज्ञ भाग भुजः तु ते
यत् पञ्चदशः स्तोमः स्याद् अवमं रूपम् उपपद्येरन्

तद् द्वात्रिंशत्
यः आत्मा अपहत पाप्मा विजरः विमृत्युः विशोकः विजिघत्सः अ पिपासः सत्य कामः सत्य संकल्पः सः अन्वेष्टव्यः सः विजिज्ञासितव्यः

ते ह ऊचुः _ तम् आत्मानम् अन्विच्छामः यम् आत्मानम् अन्विष्य सर्वान् च लोकान् आप्नोति सर्वान् च कामान् इति
पृच्छामि त्वां शिबिः औशीनरः अहम् मम अपि लोका यदि सन्ति तात

लोकास् तावन्तो दिवि संस्थिता वै ते त्वां भवन्तं प्रतिपालयन्ति

यदि अन्तरिक्षे प्रथितो महात्मन् क्षेत्रज्ञम् त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये

गोभिः सुवर्णैः च धनैः च मुख्यैः अश्वाः स नागाः शतशस् तु अर्बुदानि

एष वो विरजाः पन्था दृश्यते देव सद्म गः

न मे वृथा व्याहृतम् एव वाक्यं सत्यं हि सन्तः प्रतिपूजयन्ति

एवं राज्ञ् सः महात्मा ययातिः स्व दौहित्रैः तारितः मित्र वर्यैः

कृतं त्वया यत् हि न तस्य कर्ता लोके त्वद् अन्यः ब्राह्मणः क्षत्रियो वा

अहं मन्ये पूर्वम् एकः अभिगन्ता सखा च इन्द्रः सर्वथा मे महात्मा

सत्येन मे द्यौः च वसुंधरा च तथा एव अग्निः ज्वलते मानुषेषु

अथ अष्टकः पुनर् एव अन्वपृच्छत् मातामहम् कौतुकात् इन्द्र कल्पम्

अलिप्समानस्य तु मे यत् उक्तम् न तत् तथा अस्ति इह नरेन्द्र सिंहैः
ओजसा एव एनम् वीर्येण अभिभवति

ऐन्द्राग्नम् एकादश कपालम् निर्वपेत् संग्रामम् अभिप्रयान्
बर्हिषः अग्रम् अपयम्य स्थविमत् लोहितेन अक्त्वा अपास्यति रक्षसाम् भागः असि इति

अपः उपस्पृश्य इषे त्वा इति वपाम् उत्खिदति
तम् प्रति अस्यामि मृत्यवे

इन्द्र मेदी अहम् तव

हवम् देवाः अस्य मा उप गुः

तत् शृणु
ततः स मातृभिः सार्धं भैरवो रुद्र सम्भवः

एतस्मिन् अन्तरे दैत्यो हि अन्धकः नाम दुर्मतिः

तथा अन्धक सहस्रम् तु देवीभिः यम सादनम्

दृष्ट्वा देवं जगद्योनिं विष्णुं विश्व गुरुम् शिवम्

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो धुनिः तथा

तेन ते मुदिताः सन्तो देवदारु वनम् शुभम्

निवेद्य विजयं तस्मै शंकराय अथ शङ्करी

स्वम् एव परमं रूपं ययौ नारायण आह्वयम्

त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवः त्वम् धाम परमं पदम्

न शेकुः बाधितुम् विष्णुं वासुदेवं यथा तथा

यत् अन्तरा अखिलम् जगन्त् जगन्न्ति यान्ति संक्षयम्

अयं स देवो देवानां गोप्ता नारायणो रिपुः

विभज्य संस्थितो देवः स्व आत्मानम् बहुधा ईश्वरः

भवानी पाद युगले नारायण पद अम्बुजे

उपतस्थुः महादेवम् नरसिंह आकृतिम् च तम्

लब्ध्वा अन्धकम् महा पुत्रम् तपसा आराध्य शङ्करम्

कथं देवो महादेवः शाश्वतः काल वर्जितः

भविष्यन्ति त्रयी बाह्याः महापातकिभिः समाः

नमामि मूर्ध्ना भगवन्तम् एकम् समाहिता यं विदुः ईश तत्त्वम्

देव आसन गतम् देवं नारायणम् अनामयम्

विमुञ्चन् भैरवं नादं शङ्ख चक्र गदा धरः

क्षणात् एक त्वम् आपन्नम् शेष अहिम् च अपि मातरः

ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिः अभाषत

सो ऽयं देवो दुराधर्षः कालो लोक प्रकालनः

बाधिताः ताडिताः जग्मुः देवदेवम् पितामहम्

त्वा एकम् आहुः पुरुषं पुराणम् आदित्य वर्णम् तमसः परस्तात्

संस्मृता विष्णुना देव्यो नृसिंह _ पुनः

ब्रह्माणं लोककर्तारं त्रातारं पुरुषं परम्

संरक्त नयनः ऽनन्तो हिरण्यनयन अग्रजम्

त्रिशूल अग्रेषु विन्यस्य प्रननर्त सतां गतिः

संत्यज्य सर्व शस्त्राणि सत्त्व युक्तेन चेतसा

चकार मोह शास्त्राणि केशवो ऽपि शिव ईरितः

दैत्य इन्द्रेण अति बलिना क्षिप्ताः ते शत योजनम्

मन्दर स्थाम् उमाम् देवीं चकमे पर्वतात्मजाम्

चकार शङ्करो भिक्षां हिताय एषाम् द्विजैः सह

अस्तुवन् लौकिकैः स्तोत्रैः उच्छिष्टाः इव सर्व गौ

सृष्ट्वा तान् ऊचतुः देवौ कुर्वाणाः शास्त्र चोदितम्

तद् अन्तरे महा दैत्यः हि अन्धकः मन्मथ अर्दितः

सो ऽनुवीक्ष्य कृपा आविष्टः तस्याः संरक्षण उत्सुकः

त्वं हर्ता सर्व लोकानाम् काल आत्मा हि ऐश्वरा तनुः

अथ तस्य बलाद् देवाः सर्व एव सुर ऋषयः

तापसं न अर्चयामास देवानां च एव मायया

जगन्ति अनादिः भगवन्त् अमेयः हरः सहस्र आकृतिः आविरासीत्

दत्त्वा नारायणे देवीं नन्दिनं कुल नन्दिनम्

तानि तं पुरुषं प्राप्य चत्वारि अस्त्राणि वैष्णवम्

स्त्री रूप धारी नियतं सेवते स्म महेश्वरीम्

असुरा ऊचुः

मोहयन्त इमं लोकम् अवतीर्य मही तले
यशो वितनिता स्वानां दौष्यन्तिः इव यज्वनाम्

दैवेन अ प्रतिघातेन शुक्ले संस्थाम् उपेयुषि

जज्ञे वंश धरः पाण्डोः भूयस् पाण्डुः इव ओजसा

मातुः गर्भ गतः वीरः स तदा भृगुनन्दन

वाजिमेधैः त्रिभिः भीतः यज्ञैः समयजत् हरिम्

धनं प्रहीणम् आजह्रुः उदीच्याम् दिशि भूरिशः

आहूतो भगवान् राज्ञा याजयित्वा द्विजैः नृपम्

पार्थ साक्षात् इक्ष्वाकुः इव मानवः

राजा लब्ध धनः दध्यौ न अन्यत्र कर दण्डयोः

हृत्या बलि समः कृष्णे प्रह्राद इव सत् ग्रहः

श्री राजा उवाच
न्यरुन्धन्न् उद्गलत् बाष्पम् औत्कण्ठ्यात् देवकी सुते

प्रासाद शिखर आरूढाः कुरु नार्यः दिदृक्षया

नेदुः दुन्दुभयः तथा

मृदङ्ग शङ्ख भेर्यः च वीणा पणव गोमुखाः
अध्वर्युः एव अस्य सर्वस्य प्रणेता

उदीच्या त्वा दिशा मित्रावरुणाभ्याम् देवतया आनुष्टुभेन छन्दसा शरदम् ऋतुम् प्रविशामि इति

जगतीम् छन्दः प्रविशामि इति

तेन एनम् सह प्रचरति इन्द्रवन्तः प्रचरत इति स इन्द्र त्वाय

आपः सर्वाः देवताः

ऊर्ध्वाम् च एव हिमाम् च उपरिष्टात् प्रविशन्ति अ प्रदाहाय

त्रिषत्याः हि देवाः

तस्मात् एनम् आह यजुः युक्तम् इति ब्रह्मा
जप्त्वा पुरा द्वादश्या पुनर्

अत्र यत् कामयेत तत्र तद् दद्यात्

पञ्च दक्षिणम् क्रतुं संस्थापयेयुर् एक दक्षिणम् वा
भवन्तु शुद्ध संतानाः सर्व दिश् ख्यात कीर्तयः

नौयान यात्रा आरूढाः च सन्तु सिद्ध मनोरथाः

तद् शस्त्र युद्धम् च परस्परेण क्रीडा अर्थम् अद्य अस्तु च पुष्प युद्धम्

नित्यं जीवन्तु सुखिता मृत्यु शब्दः अपि नश्यतु

मृद्वी च वैदूर्य मया भूमिः सर्वत्र तिष्ठतु

अचिन्त्य बौद्ध सौख्येन सुखिनः सन्तु भूयसा

ते प्राप्नुवन्तु मद् पुण्यैः सुख प्रामोद्य सागरान्

येन तेन आसनेन अहम् यापयेयं बल अन्वितः

विवेक वास सामग्रीम् प्राप्नुयां सर्व जातिषु

आयात आयात शीघ्रं भयम् अपनयत भ्रातरो जीविताः स्मः सम्प्राप्तः नः एष ज्वलत् अभय करः को ऽपि चीरी कुमारः

यत् किंचिज् जगतो दुःखं तत् सर्वं मयि पच्यताम्

बोधि चित्त अविरहिताः बोधि चर्या परायणाः

पश्यन्तु एनम् भवन्तः सुर शत मुकुटैः अर्च्यमान अङ्घ्रि पद्मम् कारुण्यात् आर्द्र दृष्टिम् शिरसि निपतित अनेक पुष्प ओघ वृष्टिम्
ताम् आच्छिद्य आहरत्

विण् मरुतः

तं पश्चा शृतं कुर्युर् यस्मात् क्षत्रियाद् विड् अभ्यर्धश् चरेत्
विधि अन्तरम् आह व्यूढ इत्यादि
एकादश रुद्राः

जगत्या एव आदित्याः गृहिणः
तद् यथा प्रवृत्तस्य अन्तौ समेतौ स्याताम् एवम् एव एतत् संवत्सरस्य अन्तौ समेतौ भवतः

अष्टौ वै चतसृणां पौर्णमासीनां हवींषि भवन्ति

अथ यद् अग्निं मन्थन्ति प्रजापतिर् वै वैश्वदेवम्
श्रुत्वा इति वैन्य चरितम् विस्मितो जनमेजयः

असृजत् मनु मुख्यान् च कर्दम आद्यान् प्रजापतीन्

उच्चैस् विलोकयन्तीनाम् तद् वपुः सुर योषिताम्

रूप्य पात्रे च पितृभिः दुग्धा इयम् वसुधा सुधाम्

धनुः आजगवम् तस्य विबभौ हेम वर्षिणः

यस्य कुण्डल ताम् कर्णे रविः नाभौ सरोज ताम्

वृक्षैः पालाश पात्रे च दुग्धा पुष्पं फलं ततः

आद्यो रत्न आकरैः एत्य रत्नैः अभ्यर्चितः स्वयम्

पद्म पात्रे शुभान् गन्धान् दुग्धा गन्धर्व किंनरैः

मृत्यु पुत्र्याम् सुनीथायां जातः स्थिति विलोप कृत्

अप एव असृजत् पूर्वम् भगवन्त् विष्णुः अव्ययः

यस्य दैत्य वधे कोपः प्राप कल्प अग्नि केतु ताम्

सा लोकान् ब्रह्म लोक अन्तान् अशेषान् विद्रुता जवात्

खर्वः पूर्वम् अथ प्रांशुर् अ प्रमेयः ततो ऽभवत्
क्रिया च इच्छा तथा ज्ञाना ब्राह्मी रौद्री च वैष्णवी

षट्चक्रं षोडश आधारम् त्रि लक्षम् व्योमपञ्चकम्

रसानां शोषणं च एव महामुद्रा अभिधीयते

एते सर्वासु नाडीषु भ्रमन्ते जीव रूपिणः

अतः काल भयात् ब्रह्मा प्राणायाम परायणः

इडा च पिङ्गला च एव सुषुम्णा च तृतीयका

तस्य दोषाः क्षयं यान्ति महामुद्रां तु यो ऽभ्यसेत्

अनया सदृशं ज्ञानं न भूतं न भविष्यति

बिन्दुः शिवो रजः शक्तिर् बिन्दुम् इन्दू रजो रविः

अमृतं दधि संकाशम् गो क्षीर रजत उपमम्

ॐ हठयोग गोरक्षशतक प्रारम्भः

इडा पिङ्गला सुषुम्णा च तिस्रो नाड्य उदाहृताः

तेषु नाडि सहस्रेषु द्विसप्ततिर् उदाहृताः

पीड्यते न स रोगेण लिप्यते न च कर्मणा

एवं द्वारम् उपाश्रित्य तिष्ठन्ति दश नाडिकाः
द्रोणकलशम् अध्यूहति इदम् अहं मां ब्रह्मवर्चसे अध्यूहामि इति
मुमुचुः मुनयः देवाः सुमनांसि मुदा अन्विताः

ताः कृष्ण वाहे वसुदेव आगते स्वयं व्यवर्यन्त यथा तमो रवेः

मर्त्यो मृत्यु व्याल भीतः पलायन् लोकान् सर्वान् निर्भयम् न अध्यगच्छत्

सत्ता मात्रम् निर्विशेषं निरीहं स त्वं साक्षात् विष्णुः अध्यात्म दीपः

एतत् वाम् दर्शितं रूपं प्राच् जन्म स्मरणाय मे

रूपं यत् तत् प्राहुः अव्यक्तम् आद्यम् ब्रह्म ज्योतिः निर्गुणम् निर्विकारम्

विना अनुवादम् न च तत् मनीषितम् सम्यक् यतस् त्यक्तम् पुमान्

त्वद् पाद अब्जम् प्राप्य यदृच्छया अद्य सुस्थः शेते मृत्युः अस्मात् अपैति

अथ एनम् अस्तौत् अवधार्य पूरुषं परं नत अङ्गः कृत धीः कृताञ्जलिः

तदा अयम् सुतपा नाम प्रजापतिः अकल्मषः

सहमानौ श्वास रोध विनिर्धूत मनः मलौ

मघोनि वर्षति असकृत् यम अनुजा गम्भीर तोय ओघ जव ऊर्मि फेनिला
प्रसादं योग मार्गेण कस्मिन् काले नृणां विभुः

वाल्कलश् च महा योगी धर्म आत्मानः महा ओजसः

रोमहर्षण उवाच

बलबन्धुर् निरामित्रः केतुशृङ्गः तपोधनः

योग ईश्वराणाम् चत्वारः शिष्याः प्रत्येकम् अव्ययाः

अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च

विमला ब्रह्म भूयिष्ठाः ज्ञान योग परायणाः

व्यासांश् च साम्प्रतं रुद्रांस् तथा सर्व अन्तरेषु वै

दिव्यं माहेश्वरं च एव योगं योग विदाम् वर

द्वापरे द्वापरे व्यासाः के वै कुत्र अन्तरेषु वै

विशोकः च विकेशश् च विपाशः पापनाशनः

जटामाली अट्टहासः च दारुको लाङ्गली तथा

वैवस्वते ऽन्तरे सम्यक् प्रोक्ता हि परमात्मनः

ऋषय ऊचुः

व्यास अवताराणि तथा द्वापर अन्ते च सुव्रताः
यत् च अपि उपद्रवैः सर्वैः यथा उक्तैः समभिद्रुतम्

दाहे प्रशस्ताः स जलाः सु शीताः पद्म उत्पलानाम् च कलाप वाताः

तत् रक्तपित्ते निखिलेन कार्यं कालं च मात्रां च पुरा समीक्ष्य

वासां स शाखाम् स पलाश मूलाम् कृत्वा कषायं कुसुमानि च अस्याः

नागपुष्पं च लोध्रं च तेन एव विधिना पिबेत्

वात उल्बणे तित्तिरिः स्यात् उदुम्बर रसे शृतः

याप्यं तु अधस् गम् मार्गौ तु द्वौ असाध्यम् प्रपद्यते

मूलानि पुष्पाणि च वारि जानाम् प्रलेपनं पुष्करिणी मृदः च

ईषत् अम्लान् अनम्लान् वा घृत भृष्टान् स शर्करान्

मेचक आगारधूम आभम् अञ्जन आभम् च पैत्तिकम्

प्रियङ्गुका चन्दन रूषितानाम् स्पर्शाः प्रियाणां च वर अङ्गनानाम्

आम्र अस्थि पूर्वैः पयसा च नस्यं स सारिवेभिः स्यात् कमल उत्पलैः च

रक्तपित्तं प्रथमतः प्रवृद्धं सिद्धिम् इच्छता

द्राक्षा शृतम् नागरकैः शृतं वा बला शृतम् गोक्षुरकैः शृतं वा

यत् त्रि दोषम् असाध्यम् तत् मन्द अग्नेः अति वेगवत्

ऊर्ध्व गम् रक्तपित्तं तत् पीतं काले व्यपोहति

सर्पींषि पित्त ज्वर नाशनानि सर्वाणि शस्तानि च रक्तपित्ते

घ्राणात् प्रवृत्तं रुधिरं स पीतम् यदा भवेत् निःसृत दुष्ट दोषम्

शतावरी दाडिम तिन्तिडीकम् काकोली मेदे मधुकं विदारीम्

क्षीणस्य कासमानस्य यत् च तत् च न सिध्यति

अवम्यम् अविरेच्यम् वा यं पश्येत् रक्तपित्तिनम्

तर्पणं स घृत क्षौद्रम् लाज चूर्णैः प्रदापयेत्

शशान् कपिञ्जलान् एणान् हरिणान् कालपुच्छकान्
मध्यमेश्वरम् ईशानम् अर्चयामास शूलिनम्

द्रष्टुं समागता रुद्रं मध्यमेश्वरम् ईश्वरम्

नेमुः अव्यग्र मनसः प्रोचुः सत्यवती सुतम्

एकैकशः कृतं विप्राः पुनाति आसप्तमम् कुलम्

प्रविश्य शिष्य प्रवरैः सार्धं सत्यवती सुतः

लीनाः तत्र एव ते विप्राः क्षणात् अन्तरधीयत
विद्यात् द्वि दोष जम् तद्वत् प्रत्याख्येयं त्रिदोष जम्

भवन्ति च अत्र

पश्चात् कर्म समारम्भः कार्यः साध्येषु धीमता

क्रिया पथम् अतिक्रान्तम् सर्व मार्ग अनुसारिणम्

विकल्पो न तु असाध्यानाम् नियतानां विकल्पना

शेष त्वात् आयुषः याप्यम् असाध्यम् पथ्य सेवया
अपरं च परं वा इति परायणम् इति स्वयम्

विद्योतयति यः तस्मात् वैद्युतः परिगीयते

भुवनं बहुधा जातं जायमानम् इतस् ततस्

हृदि त्वम् असि यो नित्यं तिस्रो मात्राः परः तु सः

परायणं सतां च एव हि असताम् अपि शङ्करम्

जुहुयाद् विरजो विद्वान् विरजाः च भविष्यति

रेरेकारो न कर्तव्यस् तुन्तुन्कारः तथा एव च

त्वम् आदौ च तथा भूतो भूः भुवः स्वर् तथा एव च

तस्मात् सूक्ष्मः समाख्यातो भगवन्त् नीललोहितः

सर्वान् लोकान् क्रमेण एव यो गृह्णति महेश्वरः

हृदिस्था देवताः सर्वा हृदि प्राणे प्रतिष्ठिताः

एतत् व्रतम् पाशुपतं चरिष्यामि समासतः

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन भूति अङ्गम् पूजयेद् बुधः
शिवया तन्वा उपस्पृशत त्वचम् मे

शिवान् अग्नीन् अप्सुषदः हवामहे
अनस्थाः पूताः पवनेन शुद्धाः शुचयः शुचिम् अपि यन्ति लोकम्
अध्यात्म योग अधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्ष शोकौ जहाति

उभौ तौ न विजानीतो न अयम् हन्ति न हन्यते

तं दुर्दर्शं गूढम् अनुप्रविष्टं गुहा हितम् गह्वरेष्ठं पुराणम्

मृत्युर् यस्य उपसेचनम् क इत्था वेद यत्र सः

यां त्वम् आपः सत्य धृतिः बत असि त्वादृङ् नो भूयान् नचिकेतः प्रष्टा

विद्या अभीप्सिनम् नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवो ऽलोलुपन्त
तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः

तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि

दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्म लोके महीयते

यमुनाप्रभवं च एव सर्व पाप विशोधनम्

तत्र अभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति

तत्र अभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णु लोके महीयते

तत्र पाशुपताः शान्ता भस्म उद्धूलित विग्रहाः

महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं

अन्यत् च देवदेवस्य स्थानं शम्भोः महात्मनः

दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्व पाप विनाशनम्

प्राणान् तत्र परित्यज्य कुबेर अनुचरः भवेत्

पवित्र सलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी
क्षय रोगी भव त्वं हि स्त्रीणां भेद करः यतः

तत्र च औषध जातानि जज्ञिरे त्रीणि पार्थिव

प्रत्यक्षम् अगमत् तस्य वरं ब्रूहि इति च अब्रवीत्

पुरे हरि हरे च अस्ति मण्डप त्रितयम् नृप

धर्मराजस्य दुहिता नदी वैतरणी नृप

स ज्ञानं सुलभं लब्ध्वा विष्णु सायुज्यम् आप्नुयात्

यस्माद् देशाद् उपाक्रामत् तद् उन्मज्जनम् उच्यते

वैतरण्यां नरः स्नात्वा सर्व पापैः प्रमुच्यते

हिरण्यकशिपोः वंशे जातो ऽहं लोक विश्रुतः

अतो मे तद् वरम् द त्वा लभस्व उपयमं सुखम्

ज्वाला माली विवृद्धश् च दृष्ट्वा ब्रह्मा विभावसुम्

कोपः संह्रियतां विप्र संहारो न उचितः ऽधुना

ततो ऽनन्तः प्रविश्य अब्धिम् जल मार्गेण पार्थिव

दृष्ट्वा हरिहरौ तत्र तपश् चर सु दुश्चरम्

उन्मज्जने नरः स्नातो राजते खे यथा उडुराज्
आरे ऽसाव् अस्मद् अस्तु हेतिर् देवासो असत्

आरे अश्मा यम् अस्यथ
एवम् उक्ता जगाम अथ मरु देशम् अ निन्दिता

स्त्रीत्वम् एष्यति तत् सर्वम् दश योजन मण्डले

विवस्वन्त् कश्यपात् पूर्वम् अदितौ अभवत् सुतः

मनुना वार्यमाणा अपि मम शापम् अदाद् विभो

वडबा रूपम् आस्थाय भू तले सम्प्रतिष्ठिता

अहो वृत्तम् अहो रूपम् अहो धनम् अहो कुलम्

संतर्जयामास तदा पादम् उद्यम्य दक्षिणम्

भ्रमन् द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः सम्प्रधर्षयन्

सा त्व् अब्रवीद् सर्वम् एतत् तपोधनैः

सावर्णो ऽपि मनुर् मेराव् अद्य अपि आस्ते तपोधनः

द्विज रूपः शिखी ब्रह्मा निगदन् कर्ण कुण्डलः

सोम वंशम् च तत्त्व ज्ञैः यथावत् वक्तुम् अर्हसि

इलस् तु प्रथमः तेषाम् पुत्रेष्ट्यां समजायत

इला कृतार्थम् आत्मानम् मेने तद् भवन स्थिता

बुधः तद् आप्तये यत्नम् अकरोत् काम पीडितः

मम च अस्य च मे भर्तुः अहो लावण्यम् उत्तमम्

चिन्तयती इति ददृशे सोमपुत्रेण सा अङ्गना
ॐ महस् तर्पयामि

यद् अस्य पारे रजस इति शिक्यं गृह्णाति

ॐ भूर् भुवः सुवर् इति जल पवित्रम् आदाय अपः गृह्णाति

त्रिर् उपांशु उक्त्वा त्रिर् उच्चैः

तस्य एव आत्मा पद विद् तं विदित्वा न कर्मणा लिप्यते पापकेन इति

येन देवाः पवित्रेण इति जल पवित्रम् गृह्णाति

ॐ जनस् तर्पयामि

अथ सायं हुते ऽग्निहोत्र उत्तरेण गार्हपत्यं तृणानि संस्तीर्य तेषु द्वंद्वं न्यञ्चि पात्राणि सादयित्वा दक्षिणेन आहवनीयम् ब्रह्म आयतने दर्भान् संस्तीर्य तेषु कृष्णाजिनं च अन्तर्धाय एताम् रात्रिं जागर्ति

अथ

स एष भिक्षुर् आनन्त्याय

अथ अन्तर्वेदि तिष्ठन्

भिक्षा बलि परिश्रान्तः पश्चाद् भवति भिक्षुक इति
भूः प्रपद्ये अमुना अमुना अमुना

अथ यद् अवोचं स्वः प्रपद्य इत्य् ऋग्वेदं प्रपद्ये यजुर्वेदं प्रपद्ये सामवेदं प्रपद्य इत्य् एव तद् अवोचम्
ब्रह्मचारी केशान्तान् कारयते
अहो चित् मात्रम् एव अहम् इन्द्रजाल उपमम् जगत्

उदेतु वः तम् आयातु न मे वृद्धिर् न च क्षतिः
अथ पशुना चरति मनोता प्रभृतिना इडा अन्तेन

तथा उपभृति स्विष्टकृते सर्वेषां सकृत् सकृत् उत्तर अर्धात् अवद्यति

यन्त्य् एते महर्त्विजां चमसाः

अनु ह एके संयन्ति पशव इडा इति वदन्तः

यद् अशना स्यात् पत्नी पत्नीशाले

मार्जयन्ते

होतृ चमसम् एव प्रथमम् उन्नयन्ति

अथ उदङ् अत्याक्रम्य यथायतनं स्रुचौ सादयित्वा तथा एव पात्र्याम् इडां समवधाय प्रतीचः पुरोडाशान् प्रहिणोति

अथ प्राङ् आयन्न् आह उन्नीयमानेभ्यः ऽनुब्रूहि होतुश् चमसम् अनून्नयध्वं तीव्राꣳ आशीर्वतः कुरुध्वम् उन्नेतः सोमं प्रभावय इति
आघातेन च शस्त्र आदि छेद भेद क्षत आदिभिः

विष्टम्भ आलस्यक छर्दि हिक्का पाण्डु विसर्पकम्

विष जः स विष प्राणि परिसर्पण मूत्रणात्

विड्भेदः च अम्लकः दाहः कफात् च हृदय आर्द्र ता

मृदुः चलः ऽवलम्बी च शीघ्रो दाह रुजा करः

अतिमात्रं यदा सेवेत् गुरुम् अत्यन्त शीतलम्

रसैः शुष्कैः च संस्पर्शात् श्वयथुः स्यात् विसर्पवान्

तृष् शोष मूर्छा दौर्गन्ध्यम् शीत इच्छा कटु वक्त्र ता
स य एवं विद्वान् एतम् ओदनं पचति भवत्य् आत्मना परा अस्य अप्रियः भ्रातृव्यो भवति

देवाः च ह वा असुराः च अस्पर्धन्त

तं भागं पश्यन् प्रजापतिर् देवान् उपावर्तत

ऊर्जं मे धेहि

अपरिमितो हि प्रजापतिः

अपरिमितः स्यात्
प्रथमं क्षार वृक्षान् पूर्व उक्तान् आनीय वन अन्तरात् गृहीत्वा

क्षार करण विधानम् आह आनीय इत्यादि