tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यत् वः मनः परागतम् यत् बद्धम् इह वा इह वा तत् वः आ वर्तयामसि
स कथं तत् आह माक्षिक इत्यादि
इन्द्राय कृण्वती भागं मित्राय वरुणाय च इति

अथ यदि कन्या उपसाद्यमाना वा उह्यमाना वा पतेत् ताम् उत्थापयेयुः
इति न्वा अपोनप्त्रीयस्य

अन्नं विराड् अन्नम् आपः
व्रतेन वै ब्राह्मणः संशितो भवति

ब्रह्मणा ब्राह्मणम्
संभृतेषु यथार्थं स्यात्

तं यदा अध्वर्युः वाचं यमयेद् अथ यथार्थं स्यात्
शं नो देवी पृश्निपर्ण्य् अ शम् निरृतये करत्

उग्रा हि कण्व जम्भनी तां त्वा अहार्षम् सहस्वतीम्
आपः सत्ये

वौषड् इति वषट्करोति
जरा मर्यम् वा एतत् सत्त्रं यद् अग्निहोत्रम्
अपाम् एकं वेधसां रेत आहुस् तत् ते हिरण्यं त्रिवृद् अस्त्व् आयुषे

ऋतुभिष् त्वा आर्तवैः आयुषे वर्चसे त्वा
त्वं ह्य् अग्ने अग्निना विप्रो विप्रेण सन् सता

रुक्मं कर्त्रे दद्यात्

भवतं नः समनसौ समोकसाव् अरेपसौ
अथ एनौ संशास्ति गायतम् इति

विष्णुः हि गर्भस्य देवता
शत आयुधाय इति चतसृभिः आज्यम् जुहुयाद् उपरिष्टात्

अनन्तरा भार्या पुत्राः च

नवयज्ञे पायस ऐन्द्राग्नः
अग्नीद् अग्नीन् विहर बर्हि स्तृणीहि पुरोडाशान् अलंकुर्व् इति

अप खलु वा एते गच्छन्ति ये बहिष्पवमानं सर्पन्ति
अपि इति निश्चयेन
एकविंशत्या एकविंशत्या एव इमान् लोकान् रोहति

विराजौ अन्नाद्य कामः कुर्वीत

तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति यः एवम् विद्वान् गायत्र्यौ कुरुते

त्रयः इमे ऊर्ध्वाः एकविंशाः लोकाः

जगत्यौ पशु कामः कुर्वीत
भूत पूर्वम् भिक्षवो ऽतीते ऽध्वनि क्षेमंकरो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् अनुत्तरः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देव मनुष्याणाम् बुद्धो भगवान्

तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् यत् शास्तारम् सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः

शत साहस्रेण च वस्त्रेण आछादयामास

तत् यथा संक्षिप्तानि विशालीभवन्ति हस्तिनः क्रोशन्ति अश्वाश् च हेषन्ते ऋषभा नर्दन्ते गृह गतानि विविध वाद्य भाण्डानि स्वयं नदन्ति अन्धाश् चक्षूंषि प्रतिलभन्ते बधिराः श्रोत्रं मूकाः प्रव्याहरण समर्थाः भवन्ति परिशिष्ट इन्द्रिय विकलाः इन्द्रियाणि परिपूर्णानि प्रतिलभन्ते मद्य मद आक्षिप्ताः विमदीभवन्ति विष पीताः निर्विषीभवन्ति अन्योन्य वैरिणः मैत्रीं प्रतिलभन्ते गुर्विण्यः स्वस्तिना प्रजायन्ते बन्धन बद्धाः विमुच्यन्ते अधना धनानि प्रतिलभन्ते आन्तरिक्षाश् च देव असुर गरुड किन्नर महोरगाः दिव्यं पुष्पम् उत्सृजन्ति

इदम् अवोचद् भगवान्
यद् गिरामि सं गिरामि समुद्र इव संगिरः
तम् जाया उवाच _ पते इमे एव कुल्माषाः इति

सः ह प्रस्तोतारम् उवाच प्रस्तोतर् या देवता प्रस्तावम् अन्वायत्ता ताम् _ अ विद्वान् प्रस्तोष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यति इति
तद् वसूनाम्
जुषाणो अप् तुर् आज्यस्य वेतु स्वाहा

अग्ने व्रतपते या मम तनूस् त्वय्य् अभूद् इयं सा मयि
ता अतिरिक्त उक्थे वारवन्तीयेन अवारयन्

तस्मात् सर्व पृष्ठः

तद् यथा श्रेष्ठिनि संवशेयुर् अपि विद्विषाणा एवम् एव एतत् श्रेष्ठिनः वशेय अन्नम् अन्नस्य अनुचर्याय क्षमन्ते
विश्वा आशाः प्रतिरक्षन्त्य् अन्य इति

य आहुतीर् अत्यमन्यन्त देवा अपां नेतारः कतमे त आसन्न् इति
तस्मात् पुत्र अर्थिनी स्यात्

संयुक्ता नायकेन तद् रञ्जन अर्थम् एकचारिणी वृत्तम् अनुतिष्ठेत्

इष्ट स्वप्न दर्शने तद् संगमः मम अस्तु इति वचनम्

कथासु अनुवृत्तिः अन्यत्र सपत्न्याः

कामयन्ते विरज्यन्ते रञ्जयन्ति त्यजन्ति च

तेन विना गोष्ठी आदीनाम् अगमनम् इति

निर्माल्य धारणे श्लाघा उच्छिष्ट भोजने च

स एव च मे स्याद् इति और्ध्वदेहिकेषु वचनम्

अनुरागस्य अवचनम् आकारात् तु दर्शयेत्
तां ते प्राविशन्

तान् सा अच्छादयन्
सौम्यः चरुः
सम् सम् स्रवन्तु पशवः सम् अश्वाः सम् उ पूरुषाः सम् धान्यस्य या स्फातिः

अस्मिन् तान् गोष्ठे सविता नि यच्छतु
आदित्याय स्वाहा इति हुत्वा
स य एवम् एतम् इन्द्रं भूतानाम् अधिपतिं वेद विस्रसा ह एव अस्मात् लोकात् प्रैति इति ह स्म आह महिदास ऐतरेयः प्रेत्य इन्द्रः भूत्वा एषु लोकेषु राजति
अग्निः प्रातःसवने पात्व् अस्मान् वैश्वानरो महिना विश्व शंभूः

तस्य पञ्चम्यां प्रस्तुतायां वाचयति श्येनो ऽसि गायत्र छन्दाः अनु त्वा आरभे स्वस्ति मा संपारय इति
श्वभिर् आदयेद् राजा निहीन वर्ण गमने स्त्रियं प्रकाशम्

यथा उक्तम् वा

श्वापद उष्ट्र खराणाम् च अङ्गस्य

प्राक् पञ्चनखेभ्यः छर्दनं घृतप्राशनं च

अन्त्यावसायिनी गमने कृच्छ्र अब्दः
एषा पिता

तत् एतत् ऋचा अभ्यनूच्यते अदितिः द्यौः अदितिः अन्तरिक्षम् अदितिः माता स पिता स पुत्रः विश्वे देवाः अदितिः पञ्च जनाः अदितिः जातम् अदितिः जनित्वम् इति
यत् एषि यत् निषीदसि तत्र त्वा अहम् सम् अग्रभम् अश्वम् इव अश्व अभिधान्या
क्षिप्रं वै तस्य आदहनम् परिनृत्यन्ति केशिनीर् आघ्नानाः पाणिना उरसि कुर्वाणाः पापम् ऐलबम्

यथा यात् यम सादनात् पाप लोकान् परावतः

वैरं विकृत्यमाना पौत्र अद्यम् विभाज्यमाना

शरव्या मुखे अपिनह्यमाना ऋतिः हन्यमाना

शर्वः क्रुद्धः पिश्यमाना शिमिदा पिशिता
विचारी ह वै काबन्धिः कबन्धस्य आथर्वणस्य पुत्रः मेधावी मीमांसकः अनूचानः आस
भार्यां च तां देवगुरोर् अनङ्ग बाण अभिराम आयत चारु नेत्राम्

लक्ष्मी नारायणम् त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम्

कीर्तिः जयन्तम् भर्तारं वसुः मारीच कश्यपम्

तद् अस्त्र युग्मम् जगतां क्षयाय प्रवृद्धम् आलोक्य पितामहो ऽपि

तद् वंश्याः ये च राजानो बभूवुः कीर्ति वर्धनाः

यस्मात् उमापतिः सार्धम् उमया तम् अधिष्ठितः

सूत उवाच

क्षीयते वर्धते च एव शुक्ले कृष्णे च सर्वदा

विंशतिं च तथा सप्त दक्षः प्राचेतसो ददौ

यस्मात् पर स्त्री हरणाय सोम त्वया कृतं युद्धम् अतीव भीमम्

सप्तलोक एक नाथ त्वम् अवाप तपसा तदा

ब्रह्म त्वम् अगमत् तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम्

रुद्रः कोपात् ब्रह्म शीर्षम् मुमोच सोमः अपि सोम अस्त्रम् अमोघ वीर्यम्
वैष्णवीषु शिपिविष्टवतीषु स्तुवन्ति

तेन सयोनिः

इयं वै रथन्तरम्

तेन वियोनिः
सर्वाः इमाः ओषधयः पृथिव्याम् अधि निष्ठिताः

शतम् जहि अप्सरसाम् शतम् श्वन्वतीनाम्
इति पक्षच्छेद विधिः
तम् अपध्वंसमानम् असुरा अवाञ्चो ऽनुप्राध्वंसन्त

अपानीत्

त एतौ ग्रहा अगृह्णत

वीर्य एव वीर्यम् आदधात्
निः क्रव्यादं नुदामसि यो अग्निर् जीवित योपनः

इषीकां जरतीम् इष्ट्वा तिल्पिञ्जं दण्डनं नडम्

क्रव्याद् यान् अग्निर् अन्तिकाद् अश्व इव अनुवपते नडम्

संकसुको विकसुको निरृथो यश् च निस्वरः

मुच्यमानो निर् एनसो ऽमोग् अस्माꣳ अशस्त्याः

अत्रा जहीत ये असन् दुरेवा अनमीवान् उत् तरेम अभि वाजान्

यो नो अग्निः पितरो हृत्स्व् अन्तर् आविवेश अमृतः मर्त्येषु
तत् समेन समम् प्रतिपद्यते

तम् इमम् आत्मानम् पञ्चविंशम् संस्कुरुते

तस्मात् जातवत्
विपुलं सागरं ते तु दानवाः समुपाश्रिताः

त्रिपुर पुर जिघांसया हरिः प्रविकसित अम्बुज लोचनः ययौ

निहतान् निहतान् दैत्यान् आजीवयति दैवतैः

मृत प्रायाः तथा दैत्या दैवतैः विकृत आननाः

सागरे जल गम्भीरे उत्पपात पुरं वरम्

यत्र ईदृशस्य दुर्गस्य उपरोधो
यजमानः प्रथमः पृच्छति यजमान उत्तमः

पुरो ऽक्षम् इतराणि संसादयन्ति

भद्रम् इति

अथ एषु यवान् प्रस्कन्दयति यवो ऽसि यवय अस्मत् द्वेषो यवय अरातीः इति सर्वेष्व् एव अनुपूर्वम्

एतत् समादाय आह एहि यजमान इति

अथ अस्य एते फलके दीर्घ सोमे संतृण्णे भवतो अ संतृण्णे एकाहे
अष्टाकपालः अनुमत्यै
यः अद्य स्तेनः आयति स सम्पिष्टः अपायति

वि यमः यत् न संयमः
मुखत एव तत् देवान् प्रीणाति

अथ यद् ऐन्द्राग्नो द्वादश कपालः

तद् यद् एता देवता यजति

एते वै सर्वे देवा यद् विश्वे देवाः

तां ह एके आग्नेयीं वा वारुणीं वा प्राजापत्यां वा कुर्वन्त्य् एतद् तन्त्राम् एव एतद् ब्राह्मणाम्
ब्रह्मा असि सुब्रह्मण्ये तस्यास् ते दिशः पादो ऽवान्तरदिशा वत्सस् तेन मे प्रस्नुत इषम् ऊर्जं धुक्ष्व

सुब्रह्मण्य ऊम् सुब्रह्मण्य ऊम् सुब्रह्मण्य ऊम् इन्द्राः गच्छ हरिव आगच्छ मेधातिथेर् मेष वृषणश्वस्य मेने गौर अवस्कन्दिन् अहल्यायै जार कौशिक ब्राह्मण कौशिक ब्रुवाण सुत्याम् आगच्छ मघवन् देवा ब्रह्माण आगच्छत आगच्छत आगच्छत इति

अद्य सुत्याम् इति सवे
तद् यद् इन्द्र उष्णीषी ब्रह्मवेदो भूत्वा दक्षिणतः परीत्य उपातिष्ठत् तद् ब्रह्मा अभवत्

तं देवा अब्रुवन्न् अन्यत् तद् रूपं कुरुष्व न एतेन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयसि न एतेन शक्ष्यसि गोप्तुम् इति

स यजुर्वेदो भूत्वा पश्चात् परीत्य उपातिष्ठत्

तं देवा अब्रुवन् वरं वृणीष्व इति

तत् सदस्यस्य सदस्य त्वम्

द्वितीयं वरं वृणीष्व इति

तं यत् तस्याम् एव होत्रायाम् इन्द्र भूतम् पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तो ऽतिष्ठंस् तद् ब्राह्मणाच्छंस्य् अभवत्
भूष्णुः

इ कः इति एव

चितः चितवान्
तस्य त्रयस्त्रिंशद् दक्षिणा भवन्ति

अथ या द्वादश तृतीयसवने द्वादशा आदित्याः आदित्यानाम् एव तेन पुरोधाम् आश्नुत
तेन एव यथेतम् प्रत्येत्य दक्षिणम् उदक् मुखः पक्षम् नमः ते राथन्तराय यः ते दक्षिणः पक्षः इति
सर्पिषा पच्यमानेन सुरभीकृत मारुतम्

नील पीत अम्बराभिः च तरुणीभिः समन्ततः

निवेशं रोचयामास परिवर्ते सुख आश्रये

स च पुत्रो मम ज्यायान् कनीयांस् तव च अपि अयम्

तत्र तं बाल सूर्य आभम् कृष्णं गूढं न्यवेशयत्

अस्मात् हि मे भयं कंसान् निर्घृणाद् वै शिशोर् वधे

योजयित्वा व्रजे तात संवर्धय यथासुखम्
शङ्कितां रक्षितां भीतां स श्वश्रूकाम् च योषितम्

पूर्व प्रवृत्तेषु लोक चरितेषु द्रव्य गुण परीक्षासु च तया तद् परिजनेन च सह विवादः

येन कर्मणा द्रव्येण कौशलेन च अर्थिनी स्यात् तस्य प्रयोगम् उत्पत्तिम् आगमम् उपायं विज्ञानं च आत्म आयत्तम् दर्शयेत्

कन्यानाम् असम्प्रयुक्त त्वात्

क्रमेण च विविक्त देशे गमनम् आलिङ्गनं चुम्बनं ताम्बूलस्य ग्राहणं दान अन्ते द्रव्याणां परिवर्तनं गुह्य देश अभिमर्शनम् च इति अभियोगाः
उत्तमाद् आभिप्लविकात् तृतीयसवनम् अन्यद् वैश्वदेवान् निविद् धानात् अस्य वामस्य पलितस्य होतुर् इति सलिलस्य दैर्घतमस एकचत्वारिंशतम् आनोभद्रीयं च तस्य स्थान ऐकाहिकौ वैश्वदेवस्य प्रतिपद् अनुचरौ

सोमो मे राजा आयुः प्राणाय वर्षतु

आयुः प्राणं मे धुक्ष्व

अन्तो वाचो विभुः सर्वस्माद् उत्तरं ज्योतिर् ऊधर् अ प्रतिवादः पूर्वम्

ताभिर् म इह धुक्ष्व अमृतस्य श्रियं महीम्

लोकम् ब्रह्मवर्चसम् अभयं यज्ञ समृद्धिम् मे धुक्ष्व
ब्रह्म जज्ञानम् इत्य् अङ्गुष्ठेन व्यचस्करोति

एष सौर्यो विवाहः

यावतीः कृत्या इति व्रजेत्

शण शकलेन परिवेष्ट्य तिस्रो रात्रीः प्रति सुप्ता आस्ते
दशहोतारं सामिधेनीष्व् अनूच्यमानासु व्याचक्षीत

पञ्चहोतारं हविषाम् अवदीयमाने व्याचक्षीत

स इन्द्रम् तत् सवनं करोति

वरो दक्षिणा

चतुर्होत्रा याजयेद् राजानं संग्रामे संयत्ते
शल्यात् विषम् निः अवोचम् प्राञ्जनात् उत पर्णधेः
हुत अनुकृतिः उपाकर्म

त्रीन् आदितो ऽनुवाकान् अधीयीरन् वा सर्वान्
तस्य अन्ते सर्व तत्त्वानाम् स्व हेतौ प्रकृतौ लयः

अंशकं षट्शतं तस्मात् कृत संध्यांशकम् विना

अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्ष द्वय आत्मकः

ब्रह्माणो बहवो रुद्रा हि अन्ये नारायण आदयः

सर्वग त्वात् स्वतन्त्र त्वात् सर्वात्मा असौ महेश्वरः
प्रादेश मात्री भवति

स्वर्गे एव तत् लोके यजमानम् दधाति
करोति कालो भगवान् महा योग ईश्वरः स्वयम्

अहम् एव हि संहर्ता स्रष्टा अहम् परिपालकः

यो मे ददाति नियतः स मे भक्तः प्रियो मतः
स एताम् अग्निष्टोम सम्पदम् अपश्यत्
तच् चतुष्पदः पशून् अवरुन्द्धे

अथ यानि चत्वारि त एव चतुष्पदाः पशवः

षोडश अक्षराणि स्तोभति
चन्द्रमसि तृप्यति दिशस् तृप्यन्ति

दिक्षु तृप्यन्तीषु यत् किंच दिशश् चन्द्रमाश् च अधितिष्ठन्ति तत् तृप्यति
महो गोत्रस्य क्षयति स्व राजा तुरश् चिद् विश्वम् अर्णवत् तपस्वान्

त्वया वयं शाशद्महे रणेषु प्रपश्यन्तो युधेन्यानि भूरि
रेतस् तत् सिञ्चति

संततम् इव वै रेतः
गृहाण एतानि नामानि स्थानानि च सयोषणः

तेजीयसाम् अपि ह्य् एतन् न सुश्लोक्यं जगद्गुरो

सनत्कुमारं च मुनीन् निष्क्रियान् ऊर्ध्वरेतसः

धीर् धृति रस लोमा च इला अम्बिका

मरीचिर् अत्रि अङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

मैत्रेय उवाच
निर्बीज बद्धः यथा रसमञ्जर्याम्

ध्मातो द्रुतो भवेत् खोटः त्व् आहतः चूर्ण ताम् व्रजेत्

इति
राया वयं ससृवांसो मदेम हव्येन देवा यवसेन गावः
तस्यां न हिंकुर्यात्

स रेतसः सेक्ता
त्रीणि च अहर् अहः शस्यानि
भगवान् एक आस इदम् अग्र आत्म आत्मनाम् विभुः

यथा ससर्ज अग्रे इदं निरीहः संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते

सो ऽप्य् अंश गुण काल आत्मा
इति औद्दालकेः उभयतस् योगाः

अथ संकीर्णाः
ऊर्जं दुहाते अन् अपस्फुरन्तौ

अग्नेर् वातान् मधु कशा हि जज्ञे मरुताम् उग्रा नप्तिः

मधुमान् भवति मधुमद् अस्य आहार्यम् भवति

यथा मधु मधुकृतः संभरन्ति मधाव् अधि

यथा सोमः प्रातःसवने अश्विनोर् भवति प्रियः

अन्व् एनं प्रजा अनु प्रजापतिर् बुध्यते य एवं वेद
ततस् तुष्टः तु भगवन्त् वरेण एनम् अरोचयत्

जाम्बवन्तं स जग्राह क्रोध संरक्त लोचनः

जयन्तः तु जयन्त्यां तु पुत्रः समभवत् शुभः

प्रसेनः च महा वीर्यः शक्तिसेनः च ताव् उभौ

ततस् ते यादवाः सर्वे वासुदेवम् अथ अब्रुवन्

न स मिथ्या अभिशापेन अभिशाप्यो ऽथ केनचित्

वृष्टिनेमिः सुधर्मा च तथा शर्यातिः एव च

गोविन्दः अपि न तं लेभे शक्तः अपि न जहार सः
ते ह प्रत्यूचुः स्थूणाम् एव दिव स्तम्भनीम् सूर्यम् आहुर् अन्तरिक्षे सूर्यः पृथिवी प्रतिष्ठः

सा पृथक् सलिलम् कामदुघा अक्षिति प्राण संहितम् चक्षुः श्रोत्रम् वाच् प्रभूतम् मनसा व्याप्तं हृदय अग्रम् ब्राह्मण भक्तम् अन्न शुभम् वर्ष पवित्रम् गो भगम् पृथिवी उपरम् तपः तनु वरुण परियतनम् इन्द्र श्रेष्ठम् सहस्र अक्षरम् अयुत धारम् अमृतं दुहाना सर्वान् इमांल् लोकान् अभिविक्षरति इति
तौ वै संभवाव इति

त्वया एव संभवानि इति

एतेन हि पश्यति
त्वं देवानाम् असि यह्व होता स एनान् यक्षि इषितः यजीयान्

अस्य होतुः प्रशिष्य् ऋतस्य वाचि स्वाहाकृतं हविर् अदन्तु देवाः
दितिः च अदितिः च शीर्ष कपाले

यः अस्य सव्यः कर्णः अयम् स पवमानः
एकधन शेषम् च
तद् प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविध अहित सेवनम्

रसायनं प्रपद्य आशु दोषा देहे विकुर्वते

सा भिद्यते यथा अत्र एव वक्ष्यन्ते ऽष्टौ ज्वरा इति
त्रिणव त्रयस्त्रिंशौ उक्थ्यौ

अग्निष्टुत् त्रयः उक्थ्याः इन्द्रस्तुत् सूर्यस्तुत् वैश्वदेवस्तुत् वाजपेयः अप्तोर्यामः
तद् आहुः स वा उद्गाता यो यजमानस्य प्राणेभ्यो ऽधि मृत्यु पाशान् उन्मुञ्चति इति

एवं वा एवंविद् उद्गाता यजमानस्य प्राणेभ्यो ऽधि मृत्यु पाशान् उन्मुञ्चति

अथ एते एव मृत्यवो यद् अग्निर् वायुर् आदित्यश् चन्द्रमाः
क्व तद् विदेह कैवल्यम् निर्विशेषस्य सर्वदा

क्व प्रारब्धानि कर्माणि जीवन्मुक्तिर् अपि क्व वा

क्व किंचित् क्व न किंचिद् वा सर्वदा विमलस्य मे
धान्यान् निर्वपति प्राणाय वो जुष्टं निर्वपामि इति

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ प्रणीताभ्यः कृत्वा व्रीहीन् निर्वपति अग्नय आयुष्मते वो जुष्टं निर्वपामि इति

श्रियं लक्ष्मीम् औपलाम् अम्बिकां गां षष्ठीं जयाम् इन्द्रसेना इति उदाहुः

अथ अग्रेण अग्निम् दूर्वा स्तम्बेषु हुत शेषम् निदधाति मा नो महान्तं मा नस् तोके इति द्वाभ्याम्
उद पात्रम् समासिञ्चेते

स्थालीपाकं श्रपयित्वा दक्षिणतः परिगृह्याया दर्भेषु तिष्ठन्तम् अभिषिञ्चति

अश्वम् आरोह्य अपराजिताम् प्रतिपादयति

सह एव नौ सुकृतं सह दुष्कृतम् इति ब्रह्मा ब्रूयात्

उक्तं समासेचनं विपरिधानम्
आपो देवीर् इत्य् अधस्ताद् उपोक्षति

चषालम् उभयतः

ब्रह्म वनि त्वा इति पांसुभिः पर्यूहति

यथामन्त्रवर्णं प्रोक्षणे
अथ अग्निम् उपतिष्ठते ऽग्ने त्वं नो अन्तम इति
पञ्च हि एव अहानि भवन्ति

यत् हि एव प्रथमम् अहस् तद् उत्तमम् अहः
अस्ति भगवो ऽन्नाद् भूय इति

अथ अन्नस्य आये द्रष्टा भवति श्रोता भवति मन्ता भवति बोद्धा भवति कर्ता भवति विज्ञाता भवति
तस्य एषः एव संचरो भवत्य् आ सुत्यायाः

देवस् त्वा सविता पुनात्व् इत्य् एतैर् मन्त्रैः
गर्भस् ते योनिम् आ शयां गर्भो जराय्व् आ शयाम्
या शशाप शपनेन या वा घ मूरम् आदधे

सर्वाः सम् अह्व्य् ओषधीर् इतो मा पारयान् इति
पृथिवी आदि शब्द अभिलभ्यम् द्रव्यम् इति अर्थः

गुरु आदयः गुणा द्रव्य एव न रसेषु

साहचर्यम् एव कुतः इति आह रस आश्रयः इति
प्रयतनं प्रयत्नः स्पृष्टता आदिः वर्ण गुणः

ऋकार ॠकारयोः सवर्ण सञ्ज्ञा वक्तव्या
स्थण्डिल आदिषु सिद्धये

ॐ ह्रीं ॐ ह्रीं सरस्वत्यै नमः
अथ यस्य एवम् विद्वान् प्रतिहरति य एव अस्य अपराह्णे स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् प्रतिहरति य एव अस्य अङ्गेषु मृत्यु पाशः तस्माद् एव एनम् स्पृणाति
तस्य राजा मित्रम् भवति द्विषन्तम् अपबाधते यस्य एवम् विद्वान् ब्राह्मणो राष्ट्र गोपः पुरोहितः

पूर्वम् अन्यम् अपरम् अन्यम् पादाव् अवनेनिजे
तय इति तयप् प्रत्ययः

प्रथमे प्रथमाः

क अकचोः यथायोगम् वृत्तिः
प्रभावतः प्रभा हीनान् निष्प्रभान् च प्रभावतः

स्वस्थाः प्रज्ञा विपर्यासैः इन्द्रियार्थेषु वैकृतम्

स्वस्थेभ्यो विकृतं यस्य ज्ञानम् इन्द्रिय संश्रयम्
वसतीवरीभिर् होतृ चमसम् पूरयित्वा निग्राभ्यासु यजमानं वाचयति यथा प्रातःसवने

आग्रयणं चतसृभ्यो धाराभ्यो गृह्णाति
नागद्वीपः कटाहः च सिंहलो वारुणः तथा

वृषध्वज जनाः पाद्माः सूत मागध चेदयः

विदर्भा च _ च नद्यः पाप हराः शुभाः

महाकेशा महानासा देशाः तु उत्तर पश्चिमे

पश्चिमे केतुमालः च रम्यकः पश्चिम उत्तरे

इन्द्रद्वीपः कशेरुमन्त् ताम्रवर्णः
समृद्धिर् ओज आकूतिः क्षत्रं राष्ट्रं षड् उर्व्यः

अर्क अश्वमेधौ उच्छिष्टे जीव बर्हिः मदिन्तमः

आनन्दा मोदाः प्रमुदो ऽभीमोदमुदश् च ये

दृढो दृंह स्थिरो न्यो ब्रह्म विश्व सृजः दश
पृष्ठ्य अभिप्लवान् अनुलोमान् मास आवृत्त कारिणः

गोः ककुभ् उष्णिहौ

तृतीयात् साहस्राद् आज्यानि नित्यैर् विकल्पन्ते

उत्सेध स्थाने रथन्तरम्
तेन ह एतेन रौहिणेयः क्रोथुनिः कौलाश्वो यास्क ऋतु मुखेषु विहृतेन ईजे

ताम् अग्नीधे वा ब्रह्मणे वा होत्रे वा उद्गात्रे वा अध्वर्यवे वा दद्यात्
मुखस्य उभयतस् द्वार द्वयम् कृत्वा प्रयत्नतः

दोलायन्त्रेण तीव्रेण मर्दयित्वा पुनः पुनः
प्रजापति लोकेषु गार्गि इति
पञ्चविंशति पण अवरेषु कुक्कुट नकुल मार्जार श्व सूकर स्तेयेषु हिंसायां वा चतुष्पञ्चाशत् पणः दण्डो नासा अग्र छेदनम् वा चण्डाल अरण्य चराणाम् अर्ध दण्डाः

मानुष मांस विक्रये वधः
तत् यत् इदम् मनः सः असौ चन्द्रः सः ब्रह्मा सः मुक्तिः सा अतिमुक्तिः इति अतिमोक्षाः

याः हुताः उज्ज्वलन्ति देव लोकम् एव ताभिः जयति

किम् ताभिः जयति इति

तम् ह ततस् एव प्रष्टुम् दध्रे होता अश्वलः

वाच् वै यज्ञस्य होता

एकया इति
दक्षिणे द्वार्याव् अध्वर्युः परिषीव्यत्य् उत्तरे प्रतिप्रस्थाता विष्णो स्यूर् असि इति
तस्य होमो ऽनादेशे

प्रत्यक्षाच् च

गुणानाम् एक अर्थानाम् सर्व आरम्भः चोदित त्वात्
सम्पन्नम् इति पृष्ट्वा इडा देव हूः इत्य् अनुवाक शेषम् जपेत्
संशंसेद् इत्य् आहुः
न एतत् वस्तु तया पश्येत् दृश्यमानम् विनश्यति

भिक्षोर् धर्मः शमो ऽहिंसा तप ईक्षा वनौकसः

केश रोम नख श्मश्रु मलानि बिभृयाद्

एतत् ते ऽभिहितं साधो भवान् पृच्छति यच् च माम्

दृष्टि पूतम् न्यसेत् पादं वस्त्र पूतम् पिबेज् जलम्

न धावेद् अप्सु मज्जेत त्रिकालं स्थण्डिलेशयः
दरदं हिङ्गुलं हेमाह्वा चोक पत्त्र मात्रम् हिङ्गुल आद्याः कर्ष मात्रम् दन्ती बीजम् तद् समम् गो दुग्धेन त्रि गुञ्जम् पिबेत्
शिक्षा कल्पः व्याकरणम् निरुक्तम् छन्दोविचितिः ज्योतिषम् इति च अङ्गानि
तस्मिन्न् उन्नतो वेहद् वामन इति भवन्ति

संतिष्ठते द्विरात्रः

द्वादश उपसदः

अभिप्लवः पूर्वम् अहर् भवति गतिर् उत्तरम्
पवमानयोर् उत्तरयोर् धिष्ण्य विहरणे मार्जालीयं हरन्तः पश्चिमेन यजमानं हुत्वा तेन एव प्रतिहरेयुः
देव लोकः ह एव अन्यः मनुष्य लोकः अन्यः

द्वौ उ ह एव लोकौ

अथ एषा देव योनिः देव लोकः यत् आहवनीयः
इन्द्र अग्नी युवं सु न इत्य् ऐन्द्राग्ना ऊरू उरु अष्ठीवे प्रतिष्ठे

अथ उ एकविंशो वै स्तोमानां प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा उदरम् अन्नाद्यानाम्

द्वितीया सप्त पदा भवति तां गायत्रीं च अनुष्टुभम् च करोति ब्रह्म वै गायत्री वाग् अनुष्टुब् ब्रह्मणा एव तद् वाचं संदधाति
संवत्सरः प्रजापतिः

द्वयोः हि एतत् तृतीयम् छदिः अधिनिधीयत

एतत् वै यज्ञस्य समृद्धम् यत् रूप समृद्धम् यत् कर्म क्रियमाणम् ऋच् अभिवदति

यत् अदः पूर्वम् यत्तवत् पदम् आह तत् एव एतेन शान्त्या शमयति

ते हि इदम् अन्तरेण सर्वम् हविः यत् इदम् किंच
इतिहास पुराणानि प्रवक्तुं माम् अयोजयत्

स एव वेदो वेद्यः च तम् एव आश्रित्य मुच्यते

ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः

पञ्चविंशे तथा शक्तिः षड्विंशे तु पराशरः

अस्मिन् मन्वन्तरे पूर्वं वर्तमाने महान् विभुः

पराशर सुतः व्यासः कृष्णद्वैपायनो ऽभवत्

सो अयम् एकः चतुष्पादः वेदः पूर्वं पुरातनात्
अथ यदि पात्र्यां निर्वपेद् दक्षिणतः स्फ्यम् अवधाय तस्यां सर्वान् शकट मन्त्रान् जपेत्

एवम् एव उत्तरम् पुरोडाशं निर्वपत्य् अग्नीषोमाभ्याम् इति पौर्णमास्याम् इन्द्र अग्निभ्याम् इति अमावास्यायाम् अ संनयतः
पुरुष संमितः ऽर्थः कर्म अर्थः पुरुष संमितः
सः एतौ पुनर्मृत्यू अतिमुच्यते यत् अहर् रात्रे

तया एनम् प्राजयन्
सर्वासु स्रक्तिषु दुन्दुभीन् आबध्नीयुः
कुतः क्रिया योगात् कृत्य करणात्
अग्नेर् इव अस्य दहत एति शुष्मिण उत इव मत्तो विलपन्न् अपायति
अथ अस्य दक्षिणेन हस्तेन दक्षिणं हस्तं स अङ्गुष्ठम् गृह्णात्य् अग्निष् टे हस्तम् अग्रभीत् सोमः ते हस्तम् अग्रभीत् सविता ते हस्तम् अग्रभीत् सरस्वती ते हस्तम् अग्रभीत् पूषा ते हस्तम् अग्रभीद् बृहस्पतिः ते हस्तम् अग्रभीन् मित्रः ते हस्तम् अग्रभीत् वरुणस् ते हस्तम् अग्रभीत् त्वष्टा ते हस्तम् अग्रभीत् धाता ते हस्तम् अग्रभीत् विष्णुः ते हस्तम् अग्रभीत् प्रजापतिः ते हस्तम् अग्रभीत् इति

को नाम असि इति

प्राणानां ग्रन्थिः असि स मा विस्रस इति नाभि देशम्

तं पृच्छति
एतानि त्रयोदश यजमानः
ते तूष्णीम् एव त्रिंशम् अहर् आसीरन्
न मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्य पः

यावद् एक एकस्मै ऋत्विजे धनं दास्यामि तावद् भगवद्भ्यो दास्यामि

येन ह एव अर्थेन पुरुषश् चरेत् तं ह एव वदेत्

प्रातर् वः प्रतिवक्तास्मि इति

स ह संपादयांचकार
यत् किंच वाचो हुम् इति स हिङ्कारः

यत् इति स प्रस्तावः
यो महति अर्थ समुदये स्थितः कदर्यः संनिधत्ते ऽवनिधत्ते ऽवस्रावयति वा संनिधत्ते स्व वेश्मनि अवनिधत्ते पौर जानपदेषु अवस्रावयति पर विषये तस्य सत्त्री मन्त्रि मित्र भृत्य बन्धु पक्षम् आगतिं गतिं च द्रव्याणाम् उपलभेत

यः च अस्य पर विषये संचारं कुर्यात् तम् अनुप्रविश्य मन्त्रं विद्यात्
वायौ वायुः च वियति तु आकाशौ याति अहंकृतौ
तूष्णीं संप्रधाव्य रजः प्रप्लावयति तूष्णीम्

तस्यै दशतयम् उत्सीदति न यजमानं व्रतम् उपनयति न पत्नीं संनह्यति न यजमान भागम् करोति न ब्रह्म भागम् न बर्हिषदं पुरोडाशं करोति न अन्वाहार्यम् याचति न फलीकरण होमेन चरति न समिष्ट यजुः जुहोति न पूर्णपात्रे यजमानं वाचयति न विष्णुक्रमान् क्रमते

तूष्णीम् आङ्क्ते
वृषः सद्यो जयति अस्रम् स हि अस्य परम् औषधम्

शमनैर् बृंहणैः च अन्यत् लङ्घ्य बृंह्यान् अवेक्ष्य च

युञ्ज्यात् छागम् शृतं तद्वद् गव्यं पञ्चगुणे ऽम्भसि

कषाय योगैः एभिः वा विपक्वं पाययेद् घृतम्
यद् वारुणः

वाचा एव एषाम् वाचं शमयति

स्तायद् इव यजेत

धूम्र इव वा एष यो दुर्ब्राह्मणः

यया वा एष देवतया पुरा पुण्यो भवति सा हि वा एतम् अनुसृजति
प्राणो वै गायत्री

चक्षुर् वै त्रिष्टुप्

वाग् वै ब्रह्म

चक्षुषी एव तद् दधाति
वैक्रान्त प्रकारम् आह नाना इत्यादि

आप्त काठिन्यम् प्राप्तं काठिन्यं येन पूर्वम् एतत् च मृदु उत्पन्नम् इति अर्थः
व्याख्यातम् आप्यायनं सादनम्

प्रतिप्रस्थानेन भक्षयन्ति

याम् अन्यो दीयमानां न कामयेत यं द्विष्यात् तस्मै तां दक्षिणां दद्याद् अन्येन धनेन सह

वि सुवः पश्य व्य् अन्तरिक्षम् इति सदः प्रेक्षेत
आयुः प्रजा धनं विद्यां स्वर्ग मोक्ष सुखानि च

एकोद्दिष्टं दैव हीनम् एक अन्न एक पवित्रकम्

श्राद्धं प्रतिरुचिः च एव श्राद्ध कालाः प्रकीर्तिताः

मातामहानाम् अपि एवम् तन्त्रं वा वैश्वदेविकम्

अथ श्राद्ध विधिम् वक्ष्ये सर्व पाप प्रणाशनम्

त्रिणाचिकेत दौहित्र शिष्य सम्बन्धि बान्धवाः

यवैः अन्नम् विकीर्य अथ भाजने स पवित्रके
दम्पत्योः पर्यदात् प्रीत्या भूषा वासः परिच्छदान्

सर्व आत्मना अनुरूपाम् ते गृहमेधिषु कर्मसु

अयातयामास् तस्य आसन् यामाः स्व अन्तर यापनाः

स व्रीडः इव तं सम्राड् उपारतम् उवाच ह

तव संदर्शनाद् एव छिन्ना मे सर्व संशयाः

क एव ते तनयां स्वया एव कान्त्या क्षिपतीम् इव श्रियम्

मैत्रेय उवाच

अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत् तेजो बिभृयाद् आत्मनो मे
यस्य अग्निहोत्री उपावसृष्टा दुह्यमाना स्पन्देत का तत्र प्रायश्चित्तिर् इति सा यत् तत्र स्कन्दयेत् तद् अभिमृश्य जपेत्

उदस्थाद् देव्य् अदितिर् आयुर् यज्ञ पतौ अधात् इन्द्राय कृण्वती भागम् मित्राय वरुणाय च इति
प्रसिद्धम् उक्थं प्रतिगीर्य प्राङ् एत्य उद्यच्छते एतं माहेन्द्रं ग्रहम्

होतुः कालात् पराङ् आवर्तते ऽध्वर्युः

स तथा करोति
अहम् सत्येन सयुजा चरामि

एतत् सत्यस्य श्रद्धया ऋषयः सप्त जुह्वति

उशना काव्यः महान्

द्यावा पृथिवी हृदयम् ससूवतुः येन इदम् त्वष्टा विकृणोति धीरः
तस्माद् एनम् एतद् अहर् न अभितपेत्
पुण्यः तु एव अनर्धुकः भवति इति

पुरा अस्तमयात् अग्निम् प्रादुष्कृत्य अस्तम् इते सायमाहुतिम् जुहुयात्

यथा कामयेत तथा कुर्यात्
बृहतीम् अन्वाह

आश्विनम् अन्वाह

यथा एव एनान् अस्मिन् लोके अश्नाति यथा एभिः भुङ्क्त एवम् एव एनान् अमुष्मिन् लोके अश्नात्य् एवम् एभिर् भुङ्क्ते
अथ अन्ततस् प्रजातिम् आशास्ते गवाम् अश्वानाम् पुरुषाणाम् इह गावः प्रजायध्वम् इह अश्वाः इह पूरुषाः इह उ सहस्र दक्षिणः वीरस् त्राता निषीदत्व् इति

अथ ह तं व्य् एव कर्षन्ते यथा ह वा इदं निषादा वा सेलगा वा पाप कृतः वा वित्तवन्तम् पुरुषम् अरण्ये गृहीत्वा कर्तम् अन्वस्य वित्तम् आदाय द्रवन्त्य् एवम् एव त ऋत्विजो यजमानं कर्तम् अन्वस्य वित्तम् आदाय द्रवन्ति यम् अनेवंविदो याजयन्ति
तुलायाः कर्ष हीन अतिरिक्तम् अदोषः

द्वि कर्ष हीन अतिरिक्ते षष् पणः दण्डः

व्ययान् अन्यान् च संख्याय स्थापयेद् अर्घम् अर्घ विद्

यत् निसृष्टम् उपजीवेयुः तत् एषां दिवस संजातम् संख्याय वणिक् स्थापयेत्

अन्यथा निचितम् एषां पण्य अध्यक्षः गृह्णीयात्
शक्ति वैकल्य नम्रस्य निःसार त्वात् लघीयसः

प्रालेय अवतति म्लान पलाश अब्जः इव ह्रदः

ध्वंसेत हृदयं सद्यः परिभूतस्य मे परैः

न अन्याम् अङ्गुलिम् अभ्येति संख्यायाम् उद्यत अङ्गुलिः

इति स्वप्न उपमान् मत्वा कामान् मा गास् तद् अङ्ग ताम्

व्याकुर्यात् कः प्रियं वाक्यं यो वक्ता न ईदृश् आशयः

शरद् अम्बुधर छायाः गत्वर्यो यौवन श्रियः

कथं वा आदीयताम् अर्वाङ् मुनि ता धर्म रोधिनी

अन्तकः पर्यवस्थाता जन्मिनः संतत _
यत् हि एव प्रथमम् अहस् तद् एव एतत् पुनर् यत् सप्तमम्

तस्माद् बृहद् एव कर्तव्यम्

त्यम् ऊ षु वाजिनं देव जूतम् इति तार्क्ष्यो ऽच्युतः

तद् उ जागतं जगत्यो वा एतस्य त्रि अहस्य मध्यंदिनं वहन्ति तद् वै तच् छन्दो वहति यस्मिन् निविद् धीयते तस्माज् जगतीषु निविदं दधाति
श्रीर् वै भाः
त्रि नाभिमति पञ्च आरे षष् नेमिनि अक्षय आत्मके

गायत्त्री स बृहती उष्णिह् जगती त्रिष्टुभ् एव च

अष्ट अश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्य अपि रथो महान्

माघ मासे वसन्ति एते सप्त भास्कर मण्डले

द्वीप नदी अद्रि उदन्वन्तः भुवनानि हरेः तनुः

पलाल धूम वर्ण आभाः लाक्षा रस निभ अरुणाः
नक्षत्रेण विना अपि एषा ब्रह्म हत्या आदि नाशयेत्

उपोष्य एकादशीम् पुण्यां मुच्यते वै ऋण त्रयात्

कनक क्रोड सहितम् संनिवेद्य परिच्छदम्

क्रोधेन च यथा शान्तिः यथा वित्तम वत् धनात्
तिग्म आयुधौ तिग्म हेती सु शेवौ सोमारुद्राव् इह सु मृडतं नः

अव एतेन अरात्सीः असौ स्वाहा

द्विषस् तद् अध्य् अर्णवेन ईयसे सनिस्रसो नाम असि त्रयोदशो मास इन्द्रस्य गृहः
असौ वै आदित्यः देव मधु

तस्य अभितप्तस्य यशः तेजः इन्द्रियम् वीर्यम् अन्नाद्यम् रसः अजायत
ता अमृता आपः
सा वै पुनीष्व इति अब्रवीत्

सा अपुनीत गाथया सा अपुनीत कुम्ब्यया सा अपुनीत नाराशंस्या सा अपुनीत पुराण इतिहासेन सा अपुनीत यद् इदम् आदाय न आगायन्ति तेन

तत् प्रत्यौहत्

पुनीष्व एव इति अब्रवीत्
पितृभ्यः च स्वधा जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा

स्मृतेश् च अङ्गिरसः पुत्राः प्रसूताः कन्यकाः तथा

देवहूतिं मनुः तासु आकूतिं रुचये ददौ

स्वाहां प्रादात् सः दक्षो ऽपि वह्नये

विध्वंस्य यज्ञं दक्षं तु तं शशाप पिनाकधृक्

कामस्य च रतिः भार्या तद् पुत्रः हर्ष उच्यते

ख्यातिः सती अथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा
वासुदेवः च प्रद्युम्नः ततस् सङ्कर्षणः स्मृतः

गङ्गा च नर्मदा च एव चन्द्रभागा सरस्वती

तिथी एका अग्नि कोष्ठेषु त्रयो राजा अथ स अजयाः

अङ्गिराः श्रीमुखो भावः युवा धाता तथा एव च
श्रोष्यति आत्म आश्रिताः गाथाः पृथुः पृथु पराक्रमः

दृढ व्रतः सत्य संधः ब्रह्मण्यो वृद्ध सेवकः

अहार्षीत् यस्य हयं पुरन्दरः शतक्रतुः चरमे वर्तमाने

देवे अ वर्षति असौ देवो नरदेव वपुः हरिः

एष वै लोकपालानां बिभर्ति एकः तनौ तनूः

भूतानां करुणः शश्वत् आर्तानाम् क्षिति वृत्तिमान्
यः अस्य तृतीयः व्यानः सा द्यौः
क्व हि तद् आप्स्यति यद् इतो अन् आप्त्वा प्रैति

अन्नम् एव तत् कृत्वा देवेभ्यः सोमं राजानं प्रयच्छति
स उ ह आसुरी पुत्रः आस

स ह ईक्षांचक्रे ऽसुर्यो वा अयम् आसुरी पुत्रः

प्रस्तौति ह स्म एकेन एकेन गायति प्रतिहरत्य् एकेन आश्रावयति एकेन प्रत्याश्रावयत्य् एकेन शंसत्य् एकेन