tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ते ऽपि किंविशिष्टाः कल्प अन्त स्थायिनः प्रलय अन्ते अपि तिष्ठन्ति इति भावः

ब्रह्म आदयः तिष्ठन्त एव

किं कृत्वा प्राप्नुवन्ति दिव्यां तनुं परमां समाश्रित्य सम्प्राप्य तेभ्यो ब्रह्म आदिभ्यः अपि अन्ये अपरे मुनयो नारद आदयः जीवन्मुक्ता यजन्ते संगतिं कुर्वन्ति
तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवा वृष्टिं जुह्वति

अवान्तरदिशो विष्फुलिङ्गाः

ते पृथिवीं प्राप्य अन्नम् भवन्ति

अर्चिर् अर्चिः

तं ह उवाच वरं भगवते गौतमाय दद्म इति

अथ एनम् अग्नये हरन्ति

तस्या आहुत्या अन्नं सम्भवति

धूमो धूमः

तस्या आहुत्यै पुरुषः सम्भवति
काम्येषु त्रि रात्र अभोजनम्

पञ्चम्या आदित्यम् उपस्थाय गृहान् प्रपद्येत स्वस्ति गृहान् आगच्छति स्वस्ति गृहान् आगच्छति

यत्र आत्मानम् परिपश्येत्

त्रीणि वा भक्तानि

तस्मिन् प्रथमं पार्थिवं कर्म
छद् अपेहि सीसरम सारमेय नमस् ते अस्तु सीसर

दूत्या ह नाम वो माता मण्डाकको ह वः पिता
देवैर् गत्वा स्तुतो विष्णुर् यज्ञ रूपः वराहकः

श्रान्तो निमन्त्रितो ऽरण्ये मुनिना जमदग्निना

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये वराहनृसिंहाद्यवतारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः

दत्तात्रेय प्रसादेन कार्त्तवीर्यो

कूर्मस्य च वराहस्य नृसिंहस्य च वामनं

अवतारं च रामस्य श्रुत्वा याति दिवं नरः
जातवेदसे सुनवाम सोमम् इति जातवेदस्या अच्युता

वैश्वानराय धिषणाम् ऋतावृध इत्य् आग्निमारुतस्य प्रतिपद् अन्तो वै धिषणा अन्तः तृतीयम् अहस् तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्
विप्रेण वेद विद्वसा विधिवत् दर्भ पाणिना

अलं क्लेशेन महता पुत्रः ते नर अधिपैः

भविता नृपतिः वीरः कृतवीर्यः प्रतापवान्

शृणोति यः च एनम् अन् अन्य चेताः तस्य अपि सिद्धिं मुनयो वदन्ति

एतद् एव अद्भुत उद्वेग चित्त भ्रम विनाशनम्

स्थापयेत् अव्रणम् कुम्भं सप्तर्चेन अभिमन्त्रितम्

भुक्त्वा च गुरुणा च इयम् उच्चार्या मन्त्र संततिः

कृतवीर्यः तदा आराध्य सहस्रांशुं दिवाकरम्

बालानां मरणं यत्र क्षीरपाणां प्रदृश्यते

पूजयेत् ब्राह्मणान् तद्वत् वित्त शाठ्य विवर्जितः

सदा अनेन विधानेन दीर्घ आयूः अभवत् नरः

नारीभिः सप्त संख्याभिः अ व्यङ्ग अङ्गीभिः अत्र च
प्रति च एनाः गृहाण जातवेदः

एताः ते अग्ने समिधः पिशाच जम्भनीः
ओजः समास भूयस्त्वम् एतद् गद्यस्य जीवितम्

बन्ध शैथिल्य दोषः तु दर्शितः सर्व कोमले

इति इमे गर्भिणी धर्माः बहवः अपि अत्र दर्शिताः

युगपन् न एक धर्माणाम् अध्यासश् च स्मृतो यथा

गुण दोषान् अ शास्त्र ज्ञः कथं विभजते नरः

पद संधान वृत्त्या वा वाक्य अर्थ त्वेन वा पुनः

गद्यपद्यमयी काचित् चम्पूर् इत्य् अभिधीयते

गौर् गौः कामदुघा सम्यक् प्रयुक्ता स्मर्यते बुधैः

शौरसेनी च गौडी च लाटी च अन्या च तादृशी

श्लाघ्यैर् विशेषणैर् युक्तम् उदारं कैश्चिद् इष्यते

त्वयि निर्मत्सरो दिष्ट्या इति अग्राम्यो ऽर्थो रस आवहः

तद् एतत् काव्य सर्वस्वम् समाधिर् नाम यो गुणः

पीन स्तन स्थित आताम्र कम्र वस्त्र इव वारुणी

कलापिनः प्रनृत्यन्ति काले जीमूत मालिनि

भूः खुर क्षुण्ण नाग असृज् लोहितात् उदधेर् इति

अल्पं निर्मितम् आकाशम् अन् आलोच्य एव वेधसा

नगर अर्णव शैल ऋतु चन्द्र अर्क उदय वर्णनैः

अर्थिनां कृपणा दृष्टिस् त्वद् मुखे पतिता सकृत्

आर्या आदि वत् प्रवेशः किं न वक्त्र अपरवक्त्रयोः

तैः शरीरं च काव्यानाम् अलंकाराश् च दर्शिताः

इदम् अन्धं तमः कृत्स्नं जायेत भुवन त्रयम्

पद्यं चतुष्पदी तच् च वृत्तं जातिर् इति द्विधा

इत्य् अनूर्जित एव अर्थः न अलंकारः ऽपि तादृशः

तद् एतद् वाच् मयम् भूयः संस्कृतं प्राकृतं तथा

संस्कृतं सर्गबन्ध आदि प्राकृतं स्कन्धक आदिकम्

इति तस्य प्रभेदौ द्वौ तयोर् आख्यायिका किल

अनेन एव पथिना अन्यत्र समान न्यायम्

लोक अतीतः इव अत्यर्थम् अध्यारोप्य विवक्षितः

सम्यग् आधीयते यत्र स समाधिः स्मृतो यथा

अलंकृतम् अ संक्षिप्तम् रस भाव निरन्तरम्
स्यमन्तकः स मद् गामी तस्य प्रभुर् अहं विभो

अक्रूरस् तु तदा रत्नम् आदाय भरत ऋषभ

कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

ददौ हृष्ट मनाः कृष्णस् तं मणिं बभ्रवे पुनः

स कृष्ण हस्तात् सम्प्राप्य मणि रत्नम् स्यमन्तकम्

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्णि अन्धक महा रथैः

खम् उत्पेतुर् अथ प्राणाः कृष्णो रामम् अथ अब्रवीत्
अभि वर्धस्व भ्रातृव्यान् अभि ये त्वा पृतन्यतः

पुरोहितः परमेष्ठी स्व राज्याय अभीवर्धम् अस्मै अकृणोत् बृहस्पतिः
या मध्यमा उपसद्
स्विष्टकृत्वा अनुवषट्कारः

तस्माच् चतुः सर्वे गायत्राणि शंसन्ति
यच्छन्ति पितरः पुष्टिं स्वर्ग आरोग्यम् प्रजा फलम्

पितरो यत्र तिष्ठन्ति हविष्मन्तो अङ्गिरस् सुताः

पितॄणाम् आदि सर्गे तु श्राद्धम् एव विनिर्मितम्

भविष्यति च ते कन्या कृत्वी नाम च योगिनी

देव कार्यात् अपि पुनः पितृ कार्यम् विशिष्यते

तेभ्यः सर्वे तु मनवः प्रजाः सर्गेषु

यांश् च देव असुर गणाः गन्धर्व अप्सरसाम् गणाः

आज्यपा नाम लोकेषु कर्दमस्य प्रजापतेः
सिध्मं रूक्षं बहिः स्निग्धम् अन्तर् घृष्टं रजः किरेत्

वृद्धाः सन्तो भवेयुः च ते यदा आमाशय उन्मुखाः

वात श्लेष्म उद्भवाः श्लेष्म पित्तात् दद्रू _

पक्व उदुम्बर ताम्र त्वच् रोम् गौर सिरा चितम्

मूर्छा छर्दि ज्वर आनाह कार्श्य क्षवथु पीनसान्

पूर्वं रक्तं च कृष्णं च काकणन्ती फल उपमम्

सर्वैः स्यात् काकणं पूर्वं त्रिकं दद्रु स काकणम्

भक्षयेत् श्वित्रम् अस्मात् च कुष्ठ बाह्यम् उदाहृतम्

बहिस् मल कफ असृज् विष् जन्म भेदात् चतुर्विधाः

अकृच्छ्रं कफ वात आढ्यम् त्वच् स्थम् एक मलम् च यत्

तोद आढ्यम् अल्प कण्डूकम् कापालं शीघ्र सर्पि च

हृल्लासम् आस्य स्रवणम् अविपाकम् अरोचकम्

स तोद दाह रुज् क्लेदम् कर्कशैः पिटिकेभिः चितम्

पृथु वृत्त तनु स्थूलाः श्याव पीत सित असिताः

कुष्ठेषु दोष उल्बण ताम् सर्व दोष उल्बणम् त्यजेत्

रूढानाम् अपि रूक्ष त्वम् निमित्ते ऽल्पे ऽपि कोपनम्

श्वेतास् ताम्र अवभासाः च नामतः सप्तधा तु ते
प्रजापतेर् वो धाम्ना अस्मै लोकाय सादये

इन्द्रस्य ओजः स्थ इन्द्रस्य सह स्थ इन्द्रस्य बलं स्थ इन्द्रस्य वीर्यं स्थ इन्द्रस्य नृम्णं स्थ

स मा जीवीत् तं प्राणो जहातु

वरुणस्य भाग स्थ अपां शुक्रम् आपो देवीर् वर्चो अस्मासु धत्त

कृषिम् अनु वि क्रमे ऽहं कृष्यास् तं निर् भजामो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः

इदं तम् अति सृजामि तं मा अभ्यवनिक्षि

मित्रावरुणयोर् भाग स्थ अपां शुक्रम् आपो देवीर् वर्चो अस्मासु धत्त

इदं तम् अति सृजामि तं मा अभ्यवनिक्षि

ऋचो ऽनु वि क्रमे ऽहं ऋग्भ्यस् तं निर् भजामो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः

राज्ञो वरुणस्य बन्धो ऽसि

सो ऽमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् अन्ने प्राणे बधान
शीतासु उष्णाः आनयति दैव मानुषस्य व्यावृत्या इति विज्ञायते
अथ प्रतिप्रस्थाता चतुर्णां शकलानां द्वौ प्रोक्षति

तौ पुरस्तात् प्रत्यञ्चौ उत्तरवेदिम् अधिद्रवत इन्द्रेण सयुजो वयं सासह्याम पृतन्यतः

त उभयतस् शुक्राः
तस्य यो ऽंशः शरीर संधीन् आविशति तेन अस्य जृम्भा अङ्गमर्दः ज्वरः च उपजायते यः तु आमाशयम् अभ्युपैति तेन रोगा भवन्ति उरस्या अरोचकः च यः कण्ठम् अभिप्रपद्यते कण्ठः तेन उद्ध्वंस्यते स्वरः च अवसीदति यः प्राण वहानि स्रोतांसि अन्वेति तेन श्वासः प्रतिश्यायः च जायते यः शिरसि अवतिष्ठते शिरः तेन उपहन्यते ततः क्षणनात् च एव उरसः विषम गति त्वात् च वायोः कण्ठस्य च उद्ध्वंसनात् कासः सततम् अस्य संजायते स कास प्रसङ्गात् उरसि क्षते शोणितं ष्ठीवति शोणित आगमनात् च अस्य दौर्बल्यम् उपजायते एवम् एते साहस प्रभवाः साहसिकम् उपद्रवाः स्पृशन्ति

भवति च अत्र

भवति च अत्र

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः
तया चकार सहितः स राज्यं राज नन्दनः

श्राद्धे नियोज्यमाना इयम् पापात् त्रास्यति नो ध्रुवम्

ते तु वैराग्य योगेन आस्थाय अनशनम् पुनः

अपरौ मन्त्रिणौ दृष्ट्वा प्रभूत बल वाहनौ

सुवर्ण वर्णा सुश्रोणी मञ्जु उक्ता चारु हासिनी

राज्य कामः अभवत् च एकः तेषाम् मध्ये जलौकसाम्
माया योग विदः वेद विदः वा वर्षम् अभिचरेयुः

सः एव लाभः व्याल घातिनः

व्याल भये मदन रस युक्तानि पशु शवानि प्रसृजेत् मदन कोद्रव पूर्णानि औदर्याणि वा

आवरणिनः शस्त्र पाणयः व्यालान् अभिहन्युः
शिश्नात् रेतः

कर्णौ निरभिद्येताम्
स्वर्गम् एव तत् लोकम् प्रतिपद्यन्ते

शम्या परासम् यन्ति

प्रतीपम् इव वै स्वर्गो लोकः
गुणेष्व् अ सक्त धीः ईशो गुण सङ्गः विपर्ययः

निवृत्ते भारते युद्धे

मद् अर्थे अर्थ परित्यागः भोगस्य च सुखस्य च

यद् अर्पितं तद् विकल्पे इन्द्रियैः परिधावति

इत्थम् एतत् पुरा राजा भीष्मं धर्म भृताम् वरम्

तपस् तीर्थं जपो दानं पवित्राणि इतराणि च

ज्ञान वैराग्य विज्ञान श्रद्धा भक्ति

यदा आत्मनि अर्पितं चित्तं शान्तं सत्त्व उपबृंहितम्

रजस्वलं च असत् निष्ठम् चित्तं विद्धि विपर्ययम्

कृपणः कः क ईश्वरः एतान् प्रश्नान् मम ब्रूहि
जयसेनः सार्वभौमाद् तद् आत्मजः

तस्य मेधातिथिः पुत्रस् तद् पुत्रः च ऐनिलः स्मृतः

द्रोण पत्नी कृपी जज्ञे अश्वत्थामानम् उत्तमम्

तस्य पुत्रः च अभयदः सुद्युः च अभयदात् अभूत्

सुद्योर् बहुगतिः पुत्रः संजातिः तस्य च आत्मजः

सुशान्तेः च पुरुः जातः हि अर्कः तस्य सुतो ऽभवत्

भार्ये विचित्रवीर्यस्य तु अम्बिका अम्बालिके तयोः

देवको घटोत्कचः च हि अभिमन्युः च सर्वगः

बृहद्रथः च प्रत्यग्रः सत्य आद्याः च वसोः सुताः
इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे स्नानविधिः नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः

रुद्रेण पवमानेन त्वरित आख्येन मन्त्र विद्

अभ्युक्ष्य स कुशम् च अपि दक्षिणेन करेण तु

एवं हि च अभिषिच्य अथ स्व मूर्धनि पयसा द्विजाः

कपिला गोमयेन एव ख स्थेन एव तु लेपयेत्

पुनर् आचम्य महा जलम्
नील अचल आश्रितम् वर्षं रम्याय प्रददौ पिता

श्वेतं यत् उत्तरम् तस्मात् पित्रा दत्तं हिरण्मते

ऋषभं पार्थिव श्रेष्ठम् सर्व क्षत्रस्य पूजितम्

विपर्ययो न तेषु अस्ति जरा मृत्यु भयम् न च
द्रव स्थिर सर स्निग्ध रूक्ष सूक्ष्मम् च भेषजम्

दशमूलेन च पृथक् सहितैर् वा यथा मलम्

कफ आर्तः रूक्षणं रूक्षो रूक्षः स्निग्धं कफ अनिले

पत्त्रभङ्गेन धान्येन करीष सिकता तुषैः

केवले पवने श्लेष्म संसृष्टे सुरस आदिभिः
सूत उवाच

तद् वाद दोष शान्ति अर्थम् गच्छ गोकर्णम् अद्य वै

रोमपाद पृथुग्रीवौ मद् समीपे स्थिताव् उभौ

कण्डो मद् भवनात् छीघ्रं गच्छ त्वं ब्राह्मण अधमैः

कृत त्रेतौ द्वापरश् च कलिश् च इति चतुर्युगाः

एकदा मां पृथुग्रीवस् तु उवाच शृणु मे वचः

कनक आख्यः राज पुत्रः तत्र सम्पूज्य शङ्करम्

सत्यतपा उवाच

श्राद्धं कुर्वन् रुद्रपादे उद्धरेत् स्वयम्

तच् छ्रुत्वा रोमपाद आख्यम् आहूय परिपृष्टवान्

कलौ युगे ह्य् अधर्मस् तु धर्मं जिग्ये नृप उत्तमैः

सूत उवाच

ब्रह्म क्षत्र _ शूद्रान् याजयन् पर वञ्चकः

निर्जिता धर्म पुत्रैः तु सत्य आद्यैः दुःखिता भृशम्

प्राप्य शक्र पदम् राजा च्युतो अगस्त्य अवमानात्

भक्त्या शिवं समाराध्य सिद्धिं प्राप्तौ द्विज उत्तमौ

कश्यप आद्यैः मुनि वरैः गदितं तत्र वै श्रुतम्

शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि शालूकिन्याः कथां शुभाम्
न अस्ति ते तपसा अनेन भयम् अद्य इह सुव्रत

तद् घनीभूत दैत्य इन्द्रम् अन्धकारम् इव अर्णवम्

कुत्र वा अस्य निवासः स्याद् भोजनं च किमात्मकम्

त्रिदिव आरोहिभिः ज्वालैर् जृम्भमाणो दिशो दश

तामसेन अस्त्र जालेन तमः भूतम् अथ अकरोत्

शशंसुर् वज्रिणे देवाः संतप्ताः शरण एषिणः

वपूंषि दैत्य संघानाम् तमः भूतानि अपातयन्

रक्षिष्यत्य् आत्म पक्षम् च परांश् च प्रदहिष्यति

भगवंस् तर्पितः पुत्रः कैर् हव्यैः प्राप्स्यते सुखम्

भेजिरे चन्द्र विषयम् शीतांशु सलिल ह्रदम्

ततो रथैः प्रज्वलितैर् वाहनैश् च प्रचोदितैः

एते तपसि तिष्ठन्तो व्रतैर् अपि सु दुश्चरैः

अप् भक्षाः वायु भक्षाः च दन्तोलूखलिनस् तथा

भगवन्न् अद्भुतम् इदं निर्वृत्तं लोक साक्षिकम्

दानवा दैवतैः सार्धं नाना प्रहरण उद्यताः

धर्म अधर्म समायुक्तम् दर्पेण विनयेन च

दैत्याश् च आदित्य वपुषः सद्य उत्तस्थुर् आहवे
एते वै देवानां संक्रमाः

श्रेयांसं श्रेयांसं लोकम् अभ्युत्क्रामति य एवं वेद

प्रत्य् एव तिष्ठति

आमन्त्रणे जुहोति मन्त्रवत्या वैश्वदेव्या

अथ मध्य अधिदेवनम् अवोक्ष्य अक्षान् न्युप्य जुहोति

गृहवान् भवति य एवं वेद

तस्माद् आमन्त्रणं न अ हुतः एयात्

ते मनुष्या एव देवान् अत्यचरन्

धर्म धृत्या जुहोति
तृष्णा उद्भूता कुरुते पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्

पित्त अनिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान् धातूंश् च शोषयतः

अप् धातुम् देह स्थम् कुपितः पवनो यदा विशोषयति

क्षार अम्ल लवण कटुक उष्ण रूक्ष शुष्क अन्न सेवाभिः

तृष्णानां प्रशम अर्थम् चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्
तद् यथा समुद्रं तीर्थेन उदेयुः तादृक् तत्

जानु दघ्नः द्वितीयः

गाधं प्रतिष्ठा चतुर्विंशम् अहर् यथा उपकक्ष दघ्नम् वा कण्ठ दघ्नम् वा यतो विश्रम्य प्रस्नायेयुस् तादृक् तत्
मार्कण्डेय उवाच

पुरुष अन्तरितम् श्रुत्वा ततो योगम् अवाप्स्यथ

शप्ताः खगास् त्रयस् ते तु योग भ्रष्टाः विचेतसः

अन्तवान् भविता शापो युष्माकं न अत्र संशयः
परा देहि शामुल्यं ब्रह्मभ्यो विभजा वसु

त्वष्टा पिपेश मध्यतो ऽनु वर्ध्रान्त् सा नो अस्तु सु मङ्गली

मया पत्या प्रजावति संजीव शरदः शतम्

जीवं रुदन्ति विनयन्त्य् अध्वरं दीर्घाम् अनु प्रसितिं दीध्युर् नरः

भगस् ते हस्तम् अग्रहीत् सविता हस्तम् अग्रहीत्

तम् आतिष्ठ अनुमाद्या सु वर्चाः दीर्घं त आयुः सविता कृणोतु

सं भगेन सम् अर्यम्णा सं धाता सृजतु वर्चसा

भगो अर्यमा सविता पुरंधिर् मह्यं त्वा अदुः गार्हपत्याय देवाः

अस्मै वः पूषा मरुतश् च सर्वे अस्मै वो धाता सविता सुवाति

अन् आव्याधाम् देव पुराम् प्रपद्य शिवा स्योना पति लोके विराज

आशसनं विशसनम् अथ उ अधिविकर्तनम्
मारुतं क्षीरौदनं मारुत शृतम् मारुतैः परिस्तीर्य मारुतेन स्रुवेण मारुतेन आज्येन वरुणाय त्रिर् जुहोति
तत् आच्छुरितकम् अर्धचन्द्रो मण्डलं रेखा व्याघ्रनखं मयूरपदकं शशप्लुतकम् उत्पलपत्रकम् इति रूपतो अष्ट विकल्पम्

प्रवृत्त रति चक्राणाम् न स्थानम् अस्थानं वा विद्यत इति सुवर्णनाभः

सर्व स्थानेषु न अति दीर्घा लेखा

विकल्पानाम् अनन्त त्वात् आनन्त्यात् च कौशल विधेः अभ्यासस्य च सर्व गामि त्वात् राग आत्मक त्वात् छेद्यस्य प्रकारान् को ऽभिसमीक्षितुम् अर्हति इति आचार्याः

नख दन्त समुत्थानाम् कर्मणां गतयो यथा
राजा नाम एकः उच्यते

अथ अस्याः पथ्या एका तनुः चतस्रः चाक्ﾱपे दिशः
यच् छयानः इति पर्यावर्तते

गृह पत्नी आसादे उपविश्य उद पात्रम् निनयति

द्वितीयं संपातवन्तम् अश्नाति

यस्यां सदः हविर्धाने इति जुहोति वरो म आगमिष्यति इति

पश्चाद् अग्नेर् दर्भेषु कशिपु आस्तीर्य विमृग्वरीं इत्य् उपविशति

कृष्णाजिने सोम अंशून् विचिनोति

एवं वित्त्वा

आयोजनानाम् अप्ययः
मध्ये च अस्य महा शाखः न्यग्रोधो योजन उच्छ्रितः

नील पीत अम्बर धरौ पीत श्वेत अनुलेपनौ

प्रशस्ता वै व्रजा लोके यथा वै चक्र चारिणः

न वनात् किंचिद् आहर्तुं न च वा तरितुं नदीम्

निरानन्दं निरास्वादं निष्प्रयोजनम् आरुतम्

नाम्ना वृन्दावनं नाम स्वादु वृक्ष फल उदकम्

वृकान् गोपीषु च यथाकामं व्रजे त्रासो ऽभवन् महान्

तानि दूर अवकृष्टानि मार्गितव्यानि भूमिषु
उद् असौ सूर्यो अगाद् उद् इदं मामकं वचः

अभि त्वा विश्वा भूतान्य् अभीवर्तो यथा अससि
यस्य उरुषु त्रिषु विक्रमणेष्व् अधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा

घृतम् घृत योने पिब प्र प्र यज्ञ पतिम् तिर

दिवो विष्ण उत पृथिव्या महो विष्ण उरोर् अन्तरिक्षात्
अथ उ सवनानाम् एव तीव्रीकाराय

पाङ्क्तो यज्ञः

तद् अत्र एव यजमानः सर्वान् कामान् आप्नोति सर्वम् अमृत त्वम्

अथ हविष्पङ्क्त्या चरन्ति

ते नमसिता होतारम् अतिसृजन्ते
न आश्चर्यम् एतत् भवतः विधानं जातस्य हरि अङ्क कुले विशाले

अनात्मवन्तो हृदि यैः विदष्टाः विनाशम् अर्छन्ति न यान्ति शर्म

न हि अस्मि अमर्षेण वनं प्रविष्टो न शत्रु बाणैः अवधूत मौलिः

काम अभिभूताः हि न यान्ति शर्म त्रिपिष्टपे किं बत मर्त्य लोके

तुष्टि अर्थम् एतत् च फलं यदि इष्टम् ऋते ऽपि राज्यात् मम तुष्टिः अस्ति

निद्रा विघाताय तथा एव शय्या यानं तथा अध्व श्रम नाशनाय

स्मृत्वा सुहृद् त्वम् तु पुनः पुनर् मा ब्रूहि प्रतिज्ञां खलु पालय इति

इह आगतः च अहम् इतस् दिदृक्षया मुनेः अराडस्य विमोक्ष वादिनः

इह अपि तावत् पुरुषस्य तिष्ठतः प्रवर्तते यत् पर हिंसया सुखम्

यो दन्दशूकं कुपितं भुजङ्गं मुक्त्वा व्यवस्येत् हि पुनर् ग्रहीतुम्

समुद्र वस्त्राम् अपि गाम् अवाप्य पारं जिगीषन्ति महा अर्णवस्य

लोभात् ऋषिभ्यः कनकं जिहीर्षुः जगाम नाशं विषयेषु अतृप्तः

यैः न अन्य कार्याः मुनयो ऽपि भग्नाः कः काम संज्ञान् मृगयेत शत्रून्

सुहृद् तया च आर्य तया च राजन् खलु एष यो मां प्रति निश्चयः ते

अव आयुः आर्यैः अव सत् सुतान् अव श्रियः च राज्ञ् अव धर्मम् आत्मनः

विनाशम् ईयुः कुरवो यत् अर्थम् वृष्णि अन्धकाः मेखल दण्डकाः च
स ह एतत् एव प्रथमम् म्रियते यद् रेतः सिक्तं सम्भूतम् भवति
ओषधयो रशनायाम्

यज्ञस्य मिथुनं पद् नेजनेषु

अथर्वा अभ्युप्तः

प्राण उपरवेषु
वेत्ता नव गणस्य अस्य संस्कर्ता गुरुर् उच्यते
अ कृत्वा च कथं स्वर् गतिम् प्राप्तुम् इच्छसि

आजन्म विफलं ते ऽस्तु अ सम्प्राप्य अन्य लौकिकम्

किंतु न उपाय मार्गः ऽयं यतस् त्वम् पुत्र वर्तसे

इति उक्त्वा पितरः तस्य पश्यतो मुनि सत्तमैः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे कर्मज्ञानं नाम अष्टाशीतितमः ऽध्यायः

परिग्रहो अति दुःखाय पापाय अधोगत्याः तथा
सौयवसे रमन्ते

तद् अत्र एव यजमानः सर्वान् कामान् आप्नोति

तस्यां वाचम् उत्सृजते
पर चक्र अटवी हृताम् ओघ प्रव्यूढाम् अरण्येषु दुर्भिक्षे वा त्यक्तां प्रेत भाव उत्सृष्टाम् वा पर स्त्रियम् निस्तारयित्वा यथा संभाषितम् समुपभुञ्जीत

सप्त आर्तव प्रजाताम् वरणाद् ऊर्ध्वम् अलभमानः प्रकृत्य प्राकामी स्यात् न च पितुर् अवहीनं दद्यात्

जारं चोर इति अभिहरतः पञ्च शतः दण्डो हिरण्येन मुञ्चतः तद् अष्टगुणः

साचिव्य अवकाश दाने कर्तृ समः दण्डः

बहिस् ग्रामस्य प्रकृतायां मिथ्या अभिशंसने च द्विगुणो दण्डः
स निनादेषु गोपेषु काल्यमाने च गो धने

स तं हर्ष परीतेन वचसा गद्गदेन वै

वत्स मध्ये स्थितं कृष्णं स वत्सम् इव गो वृषम्

मूर्तिमान् स रहस्य आत्मा जगतो ऽग्र्यस्य भाजनम्

शोभते ऽद्य भुवि श्रेष्ठस् त्रिदशानां धुरंधरः

रुचिर अग्र करः च अस्य चक्र उचितः इव ईक्ष्यते

शक्रगोप आह्वय आमोदे प्रदोषे अभ्याश तस्करे

अथ अस्तम् गच्छति तदा मन्द रश्मौ दिवाकरे
शंयु अन्ता प्रायणीया संतिष्ठते
आसन् पूर्व युगे तात भरद्वाज आत्मजाः द्विजाः

जाताः कौशिक दायादाः कुरुक्षेत्रे नर ऋषभ
यतो रूपेण संमत्तं जरा यत् नाशयिष्यति

इति श्रुत्वा वचः तस्य श्लक्ष्णम् आगम संहितम्

बृहस्पतेः महिष्याम् च जुह्वत्यां जुह्वतां वरः

ताः तथा नु निरारम्भा दृष्ट्वा प्रणय विक्लवाः

इदं पुष्पं तु कस्य इति पप्रच्छ मद विक्लवा

न मां कामेषु अनार्येषु प्रतारयितुम् अर्हसि

शक्ताः चालयितुम् यूयं वीत रागान् ऋषीन् अपि

बाल अशोकः च निचितो दृश्यताम् एष पल्लवैः

जहुः क्षिप्रम् अविश्रम्भम् मदेन मदनेन च

पुरा हि काशि सुन्दर्या वेश वध्वा महान् ऋषिः

मातङ्ग्याम् अक्षमालायां गर्हितायां रिरंसया

अनृतं न अवगच्छामि दाक्षिण्येन अपि किंचन

स्नेहस्य हि गुणा योनिः मान कामाः च योषितः

अगस्त्यः प्रार्थयामास सोम भार्याम् च रोहिणीम्

अधृतेः श्रद्दधानस्य सक्तस्य अदोष दर्शिणः
ह वै आत्मनि क्षत्रम् वनस्पतीनाम् प्रतिष्ठापयति न्यग्रोधः इव अवरोधैः भूम्याम् प्रति राष्ट्रे तिष्ठति

उग्रम् ह अस्य राष्ट्रम् अ व्यथ्यम् भवति यः एवम् एतम् भक्षम् भक्षयति क्षत्रियः यजमानः

परोक्षम् इव ह वै एष सोमः राजा यत् न्यग्रोधः

उप अह परोक्षेण एव सोम पीथम् आप्नोति
जगद्वतीभ्याम् अपराह्णे

एतम् उ ह विशन्तं जगद् अनु सर्वं विशति
तिष्ठेत् पूर्वाम् आसीत उत्तराम्

सायम् एव अग्निम् इन्धीत इति एके

उपनयन प्रभृति व्रत चारी स्यात् मार्ग वासाः संहत केशः भैक्ष आचार्य वृत्तिः स शल्क दण्डः

सायम् प्रातर् सन्ध्याम् उपासीत

भैक्षस्य अ चरणे दोषः पावकस्य अ समिन्धने
ते तु परिणामात् प्राञ्चम् एव उत्पद्यन्ते इति तेषां रस त्वम् एव

तत्र विपाकं लक्षयति जाठरेण इति

रसानां रसवतां द्रव्याणां जाठर अग्निना संयोगाद् यत् रस अन्तरम् उत्पद्यते स विपाकः
वरं वितरत अद्य एव प्रसादं मधुसूदनात्

प्रदोष समये ताः च देवदेवं जनार्दनम्

कान्त निःश्वास वातेन नीरजस्क कृत ईक्षणा

काचिद् उच्चीय पुष्पाणि ददौ कान्तस्य भामिनी

राज्ञ् सदा उपनृत्यन्ति नाना वाद्य पुरःसराः

कान्त संग्रथितैः रराज कृत शेखरा

मकरन्द सभा आक्रान्त नयना काचिद् अङ्गना

काचिद् पपौ वरारोहा कान्त पाणि समर्पितम्

याम मात्रे गते रात्रौ विनिर्गत्य गुहा मुखात्

अदृश्यत वरारोहा श्वास नृत्यत् पयोधरा

तपः तेपे महा राज्ञ् केशव अर्पित मानसः

सविशेष रसम् पानं पपौ मन्मथ वर्धनम्

स्नाता शीत अपदेशेन काचिद् प्राह अङ्गना भृशम्

कृतकृत्यम् इव आत्मानम् मेने मन्मथ वर्धिनी
अवदीर्णं शान्त्युदकेन संप्रोक्ष्य

अवदीर्णे संपातान् आनीय संस्थाप्य होमान्

सा तत्र प्रायश्चित्तिः
समानम् अस्मिन् को देवो ऽधि शिश्राय पुरुषे

यो वै तां ब्रह्मणो वेद अमृतेन आवृताम् पुरम्

मस्तिष्काद् ऊर्ध्वः प्रैरयत् पवमानो ऽधि शीर्षतः

ब्रह्म इदम् ऊर्ध्वं तिर्यक् च अन्तरिक्षम् व्यचो हितम्

बलं को अस्मै प्रायच्छत् को अस्य अकल्पयत् जवम्

तस्मिन् यद् यक्षम् आत्मन्वत् तद् वै ब्रह्म विदः विदुः

कति स्तनौ व्य् अदधुः कः कफौडौ कति स्कन्धान् कति पृष्टीर् अचिन्वन्

को अस्मिन् यज्ञम् अदधाद् एको देवो ऽधि पुरुषे

केन इयम् भूमिर् विहिता केन द्यौर् उत्तरा हिता
प्रवपतः अनुमन्त्रयते

अथ एनम् उष्ण उदकेन आप्लावयति

स्वधिते मा एनम् हिंसीः इति

ऊर्ध्व अग्रम् बर्हिर् अनूच्छ्रयति

अथ एनम् स्नाप्य आच्छाद्य अलंकृत्य त्रिवृता अन्नेन ब्राह्मणान् सम्पूज्य आशिषः वाचयति
ध्याने समाधाय जपन्ति रुद्रं ध्यायन्ति चित्ते यतयो महेशम्

समभ्यर्च्य तथा शिष्यैः माहात्म्यम् कृत्तिवाससः

अत्र देव ऋषयः पूर्वं सिद्धा ब्रह्मर्षयः तथा

कृत्तिवासेश्वरं लिङ्गं नित्यम् आवृत्य संस्थिताः

प्रतिष्ठा च निवृत्तिः च पञ्चार्थं लिङ्गम् ऐश्वरम्

प्रोवाच तस्य माहात्म्यं मुनीनां भावितात्मनाम्

वासस् तस्य अकरोत् कृत्तिं कृत्तिवासेश्वरः ततस्

रमते भगवान् रुद्रो जन्तूनाम् अपवर्ग दः

सम्प्राप्य लोके जगन्ताम् अभीष्टम् सु दुर्लभम् विप्र कुलेषु जन्म
चतुरशीति साहस्रैः योजनैः अस्य च उच्छ्रयः

विभज्य सप्त द्वीपानि सप्तानां प्रददौ नृपः

कुशः क्रौञ्चः तथा शाकः पुष्करः च एव सप्तमः

सुमतिः भरतस्य अभूत् तद् पुत्रः तैजसः ऽभवत्

एते द्वीपाः समुद्रैः तु सप्त सप्त आवृताः
संतत आसार निर्यत्नाः क्लिन्न पत्र उत्तर छदाः

प्रावृष् प्रवृत्तिम् संदृश्य दृष्ट्वा च अम्बुधरान् घनान्

ऐन्द्रेण पयसा सिक्तं मारुतेन नवीकृतम्

चेरतुर् वत्स यूथानि चारयन्तौ सु निर्वृत्तौ

पतितेन अम्भसा ह्य् एते समन्तान् मद तर्पिताः

नीप अर्जुन कदम्बानाम् पृथिव्यां च अभिवृष्टयः
कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य स लक्ष्मणः

शब्द भेदात् च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तद् पिता

प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे च अर्थ दर्शिणी

भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः

भरते ऽथ गते रामः पितृ आदीन् अभ्यपूजयत्

कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्

वर द्वयम् तदा प्रादाद् याच इदानीम् नृपं च तत्

त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयी भरतः नृपः
यासु देवीष्व् अधि देव आसीत् कस्मै देवाय हविषा विधेम
ब्रह्म वै इदम् अग्रे आसीत् एकम् एव

आत्मा एव अस्य कर्म आत्मना हि कर्म करोति

तस्मात् अपि एतर्हि एकाकी कामयते जाया मम स्यात् अथ प्रजायेय अथ वित्तम् मम स्यात् अथ कर्म कुर्वीय इति

तस्मात् तत् सर्वम् अभवत्

तम् न पश्यन्ति

तस्मात् एकाकी बिभेति

तत् नाम रूपाभ्याम् एव व्याक्रियत

आत्मानम् एव प्रियम् उपासीत

तत् अग्निना एव देवेषु ब्रह्म अभवत् ब्राह्मणः मनुष्येषु क्षत्रियेण क्षत्रियः वैश्येन वैश्यः शूद्रेण शूद्रः

तस्मात् अग्नौ एव देवेषु लोकम् इच्छन्ते ब्राह्मणे मनुष्येषु

सः एष इह प्रविष्टः _ नख अग्रेभ्यः यथा क्षुरः क्षुर धाने अवहितः स्यात् विश्वम्भरः _ विश्वम्भर कुलाये

तस्मात् _ अपि राजा परम ताम् गच्छति ब्रह्म एव अन्ततस् उपनिश्रयति स्वाम् योनिम्

तस्मात् ब्राह्मणः क्षत्रियम् अधस्तात् उपास्ते राजसूये

सः एष पाङ्क्तः यज्ञः

तत् एतत् ब्रह्म क्षत्रम् विश् शूद्रः
यासु स्थालीषु सोमा भवन्ति तास्व् एतांश् च श्रपयन्ति
कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिव लोके महीयते

शैलजा सहितम् साक्षात् वृषभध्वजम् ईश्वरम्

औमं कौमारम् ऐशानम् वैष्णवं ब्राह्मम् एव च

पुण्डरीक अजिनम् दोर्भ्यां बिभ्रन्तं कम्बुकं तथा

बिभ्रतो वाम हस्तेन कपालं ब्रह्मणो वरम्

रुद्र कन्या समाकीर्णैः गेय नाट्य समन्वितैः

विनायकं तथा स्कन्दं ज्येष्ठं दुर्गां सु शोभनाम्

रूपं कृत्वा यथान्यायं शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

कपाल हस्तम् देवेशं कृष्ण कुञ्चित मूर्धजम्

वरद अभय हस्तम् च शूल पद्म धरम् प्रभुम्

हसन्तं च नदन्तं च पिबन्तं कृष्ण सागरम्
शिवाभिष् टे हृदयं तर्पयाम्य् अनमीवो मोदिषीष्ठाः सु वर्चाः

ऊर्जम् अस्मै द्यावापृथिवी अधातां विश्वे देवा मरुत ऊर्जम् आपः

आयुर् अस्मै धेहि जातवेदः प्रजां त्वष्टर् अधिनिधेहि अस्मै
आचार्यो ऽथ निरीक्ष्य अपि नीराज्यम् अभिमन्त्रितम्

देवताः च एव मन्त्रान् च तथा एव जातवेदसम्

साधारणेन मन्त्रेण स्व सूत्र विहितेन वा

देवस्य त्वा सवितुः वः षड्भ्यो वै विन्यसेत् गुरुः

आप्यायस्व या औषधीः इति इति च

लौह बीजानि सिद्धानि पश्चात् देवम् तु विन्यसेत्

स्व शाखा उक्त विधानेन अथवा प्रणवेन तु

मूर्ध अभवैः तथा मूर्ध्नि आलग्नात् होमम् आचरेत्

पिण्डिका आलम्भनम् कृत्वा देवस्य त्वा इति मन्त्र विद्

ज्येष्ठसाम च भारुण्डं तत् नयामि इति पश्चिमे
प्रतीच्या असुर वेदम्

तद् इति पुराण वेदात्

वृधत् करद् रुहन् महत् तद् इति

ताभ्यः श्रान्ताभ्यस् तप्ताभ्यः संतप्ताभ्यः पञ्च वेदान् निरमिमीत

स खलु प्राच्या एव दिशः सर्प वेदम् निरमिमीत
यस्य उपजीव्यते कीर्तिः सङ्गम् एव सुधाभुजाम्
भूमिम् आरभ्य शीर्षण्यान् प्राणान् उपस्पृशेत्

दृशे विश्वाय सूर्यं स्वाहा

तेन मे वाजिनीवति मुखम् अङ्धि सरस्वति इति
अथ एनान् संस्रावेण अभिजुहोति

अथ इमाम् अभिमृशति ध्रुवा असि इति
पृथक् मांसम् च ओदनम् च अपूपान् च श्रपयन्ति अन्यान् च भक्ष्य विशेषान् सर्वं सिद्धं समानीय अयुग्मान् ब्राह्मणान् सु प्रक्षालित पाणि पादान् अप आचमय्य स दर्भ उपक्ﾱप्तेषु आसनेषु द्वौ दैवे त्रीन् पित्र्ये एकैकम् उभयत्र वा प्राच् मुखान् उपवेशयति उदक् मुखान् वा

प्रपितामहीभ्यः स्वधा नमः स्वाहा

प्राप्नोतु भवान् प्राप्नोतु भवान् इति

अथ एतानि ब्राह्मणेभ्य उपनिक्षिप्य ब्राह्मणानाम् अङ्गुष्ठेन अ नखेन अनुदिशति अमुष्मै स्वधा नमो ऽमुष्मै स्वधा नमः इति

सखिभ्यः स्वधा नमः स्वाहा

एतावद् एव नाना न अत्र अष्टका होमः भवति

श्वः करिष्यामि इति ब्राह्मणान् निमन्त्रयते योनि गोत्र श्रुत वृत्त सम्बन्धान् इति एके

अपि वा अनूचानेभ्यः उद कुम्भान् आहरेत्

अथ एनाम् अद्भिः प्रोक्षति पितृभ्यः त्वा पितामहेभ्यः त्वा प्रपितामहेभ्यः त्वा जुष्टां प्रोक्षामि इति

अपि वा अरण्ये ऽग्निना कक्षम् उपोषेद् एषाम् एकाष्टका इति
सम्भूतिः इति सात्ययज्ञयः

प्राणम् वै अनु प्रजाः पशवः आभवन्ति

तम् ह एतम् उद्गीथम् शाट्यायनिः आचष्टे वशी दीप्त अग्रः इति
मातलिः तत् च शुश्राव स च राजा प्रिय उत्सुकः

विप्रयोग निदाघ आर्तम् वारि धारा इव बर्हिणम्

हरिण आखेटके जातु भ्राम्यन् उदयनः ऽथ सः

उत्पन्ना हि क्षितौ भार्या तुल्या ते पूर्व निर्मिता

ततः संमान्य शक्रेण प्रेषितः तद् रथेन सः

ना अवधीत् अथवा किं हि न भवेत् ईश्वर इच्छया

समर्प्य पुत्रं राज्यं च निहन्तुम् असुरान् रणे

कृत्वा स भुजगः प्रीतो जगाद उदयनम् तदा

तन्त्री निर्घोष रम्याम् च श्रुति भाग विभाजिताम्

याचितुं तां स कन्यां च तद् पितुः कृतवर्मणः

तद् आलोक्य मम अपश्यत् मुखम् कमलसंभवः

दोहदं रुधिर आपूर्ण लीला वापी निमज्जनम्

सहस्रानीक नाम अङ्कम् चकार कटकं करे

त्यक्त्वा तस्मिन् गते च अथ राज्ञी शोक भय आकुला

श्रीमान् उदयनः नाम्ना राजा जातो महा यशाः

एकाकिनीम् एक वस्त्राम् क्रन्दन्तीम् अथ तां वने

काणभूतेः गुणाढ्यम् च गुणाढ्यात् सातवाहनम्

ततस् च दिवसैः तत्र श्लाघनीयम् अ निन्दिता

सुप्रतीकस्य पुत्रः च रुमण्वान् इति अजायत
अध्वर्युं यजमानो ऽन्वारभते यजमानं पत्नी पत्नीम् इतरे पुत्र भ्रातरः

जुषाणो अप्तुर् आज्यस्य वेतु स्वाहा इति द्वितीयाम् आहुतिं हुत्वा
अयं स किल युद्धेषु सुर अर्थे त्यक्त जीवितः

तस्मिन् विमर्दे निर्वृत्ते संग्रामे तारका मये

शुभं गर्भम् अधत्त एनम् अदितिर् देवता अरणिः

येन दानव नारीणाम् सीमन्त उद्धरणम् कृतम्

दानवानां विनाशाय भ्रामयन्तं गदां शुभाम्

गाश् च सूर्यो रसान् सोमो वायुः प्राणांश् च प्राणिषु

आज्यं महा ऋषिभिः दत्तम् अश्नुवन्ति त्रिधा हुतम्

यद् अयं काल तुल्य आभः कालनेमिर् निपातितः

येन नः संयुगेष्व् अद्य बहवो दानवा हताः

जघान एकार्णवे घोरे ताव् उभौ मधु कैटभौ
संवत्सरं वै ब्रह्मा

तद् भूम एव वैश्वदेवः