tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ एनम् सावित्रेण आदाय हरति

उत्तरेण होतारं हरत्य् उर्व् अन्तरिक्षम् अन्विहि इति

अन्याभ्याम् अन्याभ्याम् अंशुभ्यां प्रतिप्रस्थाता पात्रम् अपिदधाति

यदि कामयेत अ वर्षुकः स्याद् इत्य् उत्तानेन निमृज्यात्

देवेभ्यस् त्वा मरीचि पेभ्यः इति हुत्वा परिधौ लेपं निमार्ष्टि
कफाद् गुरु स्निग्धम् अरुक् चितं मांस अङ्कुरैः बृहत्

सो अस्थि ग्रन्थिः पदातेः तु सहसा अम्भस् अवगाहनात्

तेषु असृज् मांस जे वर्ज्ये चत्वारि अन्यानि साधयेत्

वातात् स रुज् सूक्ष्म मुखा विवर्णा फेनिला उद्वमा

श्लेष्म तुल्य आकृतिम् देह क्षय वृद्धि क्षय उदयम्
तांस् त्वं प्र छिन्द्धि वरण पुरा दिष्टात् पुरा आयुषः

मृत्योर् ओजीयसो वधाद् वरणो वारयिष्यते

अयं ते कृत्यां वितताम् पौरुषेयाद् अयं भयात्

एवा सपत्नान् मे भङ्ग्धि पूर्वान् जाताꣳ उत अपरान् वरणस् त्वा अभि रक्षतु

स मे राष्ट्रं च क्षत्रं च पशून् ओजश् च मे दधत्

असूर्तं रजो अप्य् अगुस् ते यन्त्व् अधमं तमः
यानं रथान् इभान् कन्या धरां वृत्तिकरीम् अपि

भगवान् अपि विश्वात्मा लोक वेद पथ अनुगः

इमं लोकम् अमुं च एव रमयन् सुतरां यदून्

सो ऽपि क्ष्माम् रक्षन् रेमे कृष्णम् अनुव्रतः
एतेभ्यः सर्व सिद्धेभ्यः कृतं ते स्वापनं महत्

तद् अञ्जनं पुष्येण उद्धृत्य तस्याम् अञ्जन्यां निदध्यात्

उपहन्याद् अमित्रान् तैः स्व जनम् च अभिपालयेत्

ये देवा देव लोकेषु मानुषेषु च ब्राह्मणाः

भण्डीरपाकं नरकं निकुम्भं कुम्भम् एव च

एतस्य प्रयोगः

तत एकां गुलिकाम् यत्र एतेन मन्त्रेण क्षिपति तत् सर्वं प्रस्वापयति

द्वारे गृहस्य सेनाया ग्रामस्य नगरस्य वा
तेज एव मण्डलं भा अपरं शुक्लम् अपरं कृष्णम्

द्वितीयवन्तो ह वा एतेन स्वा भवन्ति

तस्माद् एक उक्थाः
आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे ऽग्निम् उपसमाधाय व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा जुहोति इमम् मे वरुण

तेभ्यो निधानं बहुधा व्यैच्छन् अन्तरा द्यावा पृथवी अपः सुवः

एवम् इतरान् प्रदक्षिणम्

त्वम् अग्ने अयासि

तेन ब्रह्माणो वपत इदम् अस्य ऊर्जा इमम् रय्या वर्चसा संसृजाथ

आप उन्दन्तु जीवस इति दक्षिणं गोदानम् उनत्ति
स तु मद्र पतिः राजा यः तु नाम्ना पुरूरवाः

मनुर् उवाच

अवाप तादृशं रूपं सौभाग्यम् अपि च उत्तमम्
यः अस्य द्वितीयः प्राणः प्रौढः नाम असौ सः आदित्यः

यः अस्य सप्तमः प्राणः अपरिमितः नाम ताः इमाः प्रजाः
सौमीभिर् अभिजुहोति

तिसृभिः
इति निराह

देवाय दा इति व्यतिषजति

सा वाक्

सो ऽसाव् आदित्यः
भ्रान्ति मात्रम् इदं विश्वं न किंचिद् इति निश्चयी

कुतो जन्म कुतः कर्म कुतो ऽहंकार एव च

अयं सो ऽहम् अयम् न अहम् विभागम् इति संत्यज

श्रद्धत्स्व तात श्रद्धत्स्व न अत्र मोहं कुरुष्व भोः

वाग्मि प्राज्ञ महा उद्योगम् जनं मूक जड अलसम्
परिधीन् अप्य् एके कुर्वन्ति शामीलान् पार्णान् वा

उत्तरतो ऽपां पूर्णः स्रुवः प्रणीता
सर्वे किरीटिनः कार्या ग्रहा लोक हित आवहाः
अच्छावाक चमसम् एव एते त्रयः समुपहूय भक्षयन्ति

अच्छावाकाय एषा उत्तमा इति प्राहुः

अनु सवन भक्षः इन्द्र अग्निभ्याम् पीतस्य इति

परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिर् इन्द्र अग्निभ्याम् त्वा इति
ज्योतिषा अपः अभिपन्नाः ग्रसिताः परामृष्टाः

वेदैः यज्ञः अभिपन्नः ग्रसितः परामृष्टः
सा संश्लिष्टिका भवत्

उपस्थे ह अस्यै रोमाणि न आसुः

तं ह अ खलतिम् चकार
ये अबान्धवाः बान्धवा वा ये अन्य जन्मनि बान्धवाः

नमः ते विष्णु रूपाय नमो विष्णु मुखाय वै

उत्थाय वाससी शुक्ले शुद्धे तु परिधाय वै

नैर्मल्यं भाव शुद्धिः च विना स्नानं न विद्यते

विद्याधरी सुप्रशान्ता तथा विश्व प्रसादिनी

सप्त वार अभिजप्तेन कर सम्पुट योजितः

देवा यक्षाः तथा नागा गन्धर्व अप्सरसः असुराः

अन् उद्धृतैः उद्धृतैर् वा जलैः स्नानं समाचरेत्

दिवि भुवि अन्तरिक्षे च तानि ते सन्ति जाह्नवि

मृत्तिके देहि नः पुष्टिं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्

नन्दिनी इति एव ते नाम देवेषु नलिनी इति च

पद्मासन नमः ते अस्तु कुण्डल अङ्गद भूषितैः

अपसव्यं ततः कृत्वा सव्यं जानु आच्य भू तले
याश् च अन्याः एवंयुक्ताः स्त्रियो ऽशक्ताः पराक्रमे

जय प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

स यदि ब्रह्मचारी स्यान् नियमम् एव प्रतिपद्यते

एवं द्वादश संवत्सरान् एकादश नव सप्त पञ्च त्रीन् संवत्सरान् षण् मासान् चतुरो मासान् द्वौ मासौ मासं वा व्रतं चरेत्

कामं कन्द मूल फलम्

एवम् एव व्रत अन्ते

अपराह्णे प्रसिद्धम् उपस्पृश्य तद् अपि न उपयुञ्जीत

स्त्री शूद्र पतित रभस रजस्वलाभिः च न सम्भाषेत
जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति आदि वर्जितम् नाम वर्जितम्

तेजस् रूपम् असत्त्वम् च तपसा परिवर्जितम्

अनादि ब्रह्म रन्ध्र अन्तम् अहम् ब्रह्म अस्मि केवलम्
षट् षट् बैल्व खादिर पालाशाः

कृष्णाजिन दीक्षातः

प्रातर् अग्निष्टोमः

कृष्णाजिन आदि आ समिध् आधानात् कृत्वा आ ब्रह्मन् इति जपति

एकादशिनी वत् एकविंशतिः यूपाः
अपः पश्येत् यतो देवीः इति

गां वेदिताम् अनुमन्त्रयेत मुञ्च गाम् इत्य् अमुष्य च इति अर्हयितुर् नाम ब्रूयात्

पुनर् यज्ञ विवाहयोः च पुनर् यज्ञ विवाहयोः च
मूलकं पूरिका अपूपम्

दद्यात् चतुष्पथे भूमौ कुशान् आस्तीर्य सर्वशः

वस्त्र युग्मम् गुरोर् दद्यात् सम्पूज्य च ग्रहान् तथा
अप्सुषोमा नाम चमसाश् चात्वाल देशे ऽद्भिः पूर्णाः

ऊर्ग् इत्य् उरःसु पाणीन् निदधीरन्

यद् अन्यद् अग्निष्टोम साम स्यात् तस्य स्युः
सूत उवाच

यत् श्रोतव्यम् अथो जप्यं यत् कर्तव्यं नृभिः प्रभो

पैतृष्वसेय प्रीति अर्थम् तद् गोत्रस्य आत्त बान्धवः

स साधु मेने न चिरेण तक्षका नलं प्रसक्तस्य विरक्ति कारणम्

ये ऽध्यासनं राज किरीट जुष्टम् सद्यो जहुः भगवत् पार्श्व कामाः

येषां संस्मरणात् पुंसां सद्यः शुध्यन्ति वै गृहाः
न ता इत्था न ता इह अव मासतै उखा इव शृङ्गवत् शिरः
वृष इन्द्रः च महा तेजाः धर्मो धर्म आत्मजः तथा

ववर्षुः तदा पुष्करावर्तक आद्याः जगुः खेचराः किन्नराः सिद्ध साध्याः

आराधयत् महादेवम् तपसा अतोषयत् भवम्

वल्मीकेन आवृत अङ्गः च लक्ष्यः कीट गणैः मुनिः

नन्दी यज्ञ अङ्गणे देवः च अवतीर्णः यतः प्रभुः

पुत्रः असि जगतां यस्मात् त्राता दुःखात् हि किं पुनः

दिव्यं वर्ष सहस्रम् तु गतं क्षणम् इव अद्भुतम्
न अधिष्ठीवन्ति न अधिचरन्ति न अध्यासते

तद् अस्य एतत् साम कृत्स्नं युक्तं यज्ञं वहति

अध्य् उ ह वै शश्वद् अस्मिन्न् एव लोके ऽसौ लोकः

या ह्य् अमुतो वृष्टिः प्रदीयते ताम् अयं लोक उपजीवति

बहुर् इमं लोकम् अपवदति

बहुर् अवमीमांसते
कारयेत् संहतान् उच्चान् यथाशोभम् विधानतः

घृतपर्वत रूपेण तस्मात् त्वम् पाहि नः अनिशम्

हंस सारस युक्तेन किङ्किणी जाल मालिना
ईश्वर उवाच

हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिम् अतीत्य तिष्ठति

अणोः अणीयाः महतो ऽसौ महीयान् महादेवः प्रोच्यते वेद विद्भिः
अन्यत्र अस्मत् नि उच्यतु सहस्र अक्षः अमर्त्यः

पथाम् अनु व्यावर्तने अन्यम् पाप्मा अनु पद्यताम्
सूत उवाच

गिरिभिः वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च

पृथुर् अपि अवदत् वाक्यम् ईप्सितं देहि सुव्रते

शरीरे मातुः अंशेन कृष्ण अञ्जन सम प्रभाः

न उपसर्ग भयम् किंचिद् पृथौ राजनि शासति

वृक्षैः च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्न प्ररोहणम्

दिव्य तेजस् मय वपूः स रत्न कवच अङ्गदः

लोके अपि अधर्म कृत् जातः पर भार्या _
अथ चन्द्रः सम्यक्संबुद्धो जनपद चारिकाम् चरन्न् अन्यतमां राजधानीम् अनुप्राप्तः

ततः स जन कायः लब्ध प्रसादः राज अमात्य पौराः च बुद्धं शरणं गताः धर्मं संघं च शरणं गताः

आत्त मनसः ते च भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

न प्रणश्यन्ति कर्माणि कल्प कोटि शतैः अपि
तस्मिन्न् अन्वारब्धं दातारं वाचयति

उद्धृते यद् अपादाय धारयति तद् उत्तर अर्धे आधाय रसैर् उपसिच्य प्रतिग्रहीत्रे दाता उपवहति

आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवांस्य् उत्तमानि धिष्व इति

सवान् दत्त्वा सव अग्नेः तु कथम् उत्सर्जनं भवेत्

समिधो ऽभ्यादध्यात्

दर्व्या कुम्भ्याम्
इदं शृणु जातवेदो यद् अमुष्या वचो मम

अथ उ या मन्योर् जायते ऽरातिं हन्मि ब्रह्मणा

भवो राजा भवाशर्वाव् इन्द्रो वायुर् बृहस्पतिः
यो दाशुषः सु कृतः हवम् एता स नो मुञ्चत्व् अंहसः
एषः उ एवंविदः जायते
मैत्रावरुणं शंसति तेन मैत्रावरुण उक्थवान्

न सारस्वतो ग्रहो ऽस्ति
स ह उवाच धूर्ष्व् एव अहम् तद् उपास इति

श्रियम् इति

जीवलश् च ह कारीरादिर् इन्द्रद्युम्नश् च भाल्लबेयस् तौ ह आरुणेः आचार्यस्य सभागाव् आजग्मतुः
वज्रा ह खलु वा एते यद् यौधाजयस्य साम्नो निधनानि

एभ्यो लोकेभ्य एतैर् वज्रैः सर्वं पाप्मानम् अपहते

एवम् एव एवम् विद्वान् एतेन सत्येन अभिगीय ऊम् ॐ इत्य् एतैर् यौधाजयस्य निधनैर् द्विषन्तं पाप्मानं भ्रातृव्यं हन्ति
प्रत्य् अग्निर् उषसाम् अग्रम् अख्यत् प्रति अहानि प्रथमो जातवेदाः
ऐन्द्रम् पुरोडाशम् माहेन्द्रम् वा सांनाय्यस्य आयतने प्रतिष्ठाप्य तेन यजेत

संस्थित होमेषु त्वम् अग्ने सप्रथाः असि जुष्टः होता वरेण्यः त्वया यज्ञम् वितन्वते इति मध्यतस् ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत् असपत्नम् पुरस्तात् इति एताभ्याम् ऋग्भ्याम्

इति अपि हि कीर्तितम्

मध्याः तु एव भवन्ति
तद् साक्षी तद् नियन्ता च परम आनन्द रूपकः

विष्णुः सर्व ईश्वरः ऽनन्तः षड्भिः भू परिवर्जितः

प्राप्नुयुः ते च तद् रूपम् न अत्र कार्या विचारणा

इति ध्यानं समाख्यातं तव शङ्कर सुव्रत

मनस् धर्म विहीनः च विज्ञानं ज्ञानम् एव च
वर्चः धाम् यज्ञ वाहसम् सु तीर्था नो असद् वशे

त्वष्टा अधिपतिः

निरृत्यै त्वा

दैवीं धियं मनामहे सु मृडीकाम् अभिष्टये
अपरिमितो वै प्रजापतिः

प्रजापतिर् वै प्रातरनुवाकः
अथ यद् आह अश्नुते एव
तद् अभ्रिं निदधाति

विष्णो श्न्यप्त्रे स्थ इति ये अभितो भवतः

तासु उदञ्चौ वंशौ प्रोहन्ति

स औदुम्बर्यै कालः

अथ यद्य् अक्ष उत्सर्जति सु वाच् देव दुर्यां आवद इति एव तत्र जपति
चतस्र आहुतयः सम्पद्यन्ते

तम् एव ताभिर् आहुतिभिः शमयित्वा पृथिवीं लोकानां जयत्य् अग्निं देवं देवानाम्
इति ग्रन्थ अन्तरे

किम् कृतम् सत् बाह्ये बद्ध गोल उपरि रसेन मारणायाम् उक्त द्रवेण लिप्तं सत् ध्मातं कुर्यात्
अथ एनाः कृष्णाजिनेन व्युत्त्रास्य विभज्य वा अ विभज्य वा अत्यानयति अग्रेण प्राग्वंशं जघनेन सदो ऽन्तरेण नेष्टुश् च आग्नीध्रस्य च

अपरिमिता इत्य् एकेषाम्

दिवं गच्छ सुवः पत इति हिरण्यं हुत्वा उद्गृह्णाति
नाना वा एतौ स्तना अभिजायेते

एतम् एव सौमापौष्णम् आलभेत प्रजा कामः वा पशु कामः वा

यद् अध्यस्थाद् अपालुम्पन् सा अविः वशा भवत्

प्राणो वायुः

स एव एनम् श्रियम् अभिप्रणयति

ततो वा इयं लोमान्य् अगृह्णात्

वायुर् वै देवानां क्षेपिष्ठः

तस्माद् देवास् तमो ऽपालुम्पन्
लोकी भवति

स य एतम् एवं विद्वान् उपास्ते
इति हि राजा शुद्धोदनो महता राज व्यूहेन महता राज ऋद्ध्या महता राज अनुभावेन कुमारं गृहीत्वा देवकुलं प्रविशति स्म

एकीभवन्तु श्रेष्ठि गृहपति अमात्य दौवारिक पारिषद्याः

घुष्यन्तां पुण्य भेर्यः

इति हि भिक्षवः सर्वैः वर्णैः स्तुति मङ्गलैः प्रत्युपस्थितैः अपरिमित अलंकार अलंकृतेषु वीथि चत्वर शृङ्गाटक अन्तरापण मुखेषु अन्तःपुरे कुमारस्य रथम् अलंकृत्य राजा शुद्धोदनो ब्राह्मण नैगम श्रेष्ठि गृहपति अमात्य कोट्ट राज दौवारिक पारिषद्य मित्र ज्ञाति परिवृतः पुरस्कृतो धूपन धूपितेन मुक्त पुष्प अभिकीर्णेन हय गज रथ पत्ति कलिलेन उच्छ्रित छत्र ध्वज पताकेन नाना तूर्य संप्रवादितेन मार्गेण कुमारं गृहीत्वा गच्छति स्म
उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सवेन च
ददौ हुताशनः तेजः ददौ वायुः च वाहनम्

विकोश अस्त्र परिष्काराम् वर्म निर्मल दर्शनाम्

दूत उवाच

सर्व एव महात्मानं गुहं तद् गत मानसाः

नमः अस्तु ते अर्क प्रतिम प्रभाय नमः अस्तु गुह्याय गुहाय तुभ्यम्

स्तोत्रेण अनेन वर दम् षण्मुखं मुख्यशः सुराः

दृष्टं ते पौरुषं शक्र रणेषु शतशो मया

सुर वदनैः कुमुद कानन विकासन इन्दो कुमार जय दितिज कुल महा उदधि वडवानलैः
तस्मात् प्राण अपानौ व्यतिषक्तौ प्रजा अनुसंचरत आ च परा च अयातयामानौ

चक्षुर् वै त्रिष्टुप्
सो अवदत् बत देवानाम् अ विचार हता एव धीः

तं वीक्ष्य स अनुजम् तत्र जात मन्युः शतक्रतुम्

क्षणम् एकम् इतस् राज्ञ् मा निवर्तस्व शीतलैः

भ्रातॄन् प्रति प्रयाहि इति प्राहुः वायु मनोजवम्

नारायणं नमस्कृत्य नरं च एव नरोत्तमम्

उत्सृज्य मानुषं भावं पुण्यां सुर सभाम् ययौ

वसुं शान्तनवं भीष्मं गुरुं द्रोणं बृहस्पतिम्

सम्पन्न सर्प सत्त्रः अभूत् निर्वृत्तः जनमेजयः

घोर अन्धकार गहने तत्र शुश्राव धर्मजः
मेषदुग्धी प्रसिद्धा
समावृत्ता आचार्या निषेदुः

स ह उवाच किं नु तूष्णीम् आध्वे

तान् ह यज्ञो दीक्षिष्यमाणान् ब्राह्मण रूपम् कृत्वा उपोदेयाय
अथ उ ह अस्य एताभ्याम् एव धूर्भ्यां सर्वा धुर उपाप्ता भवन्ति

त्रीणि तृतीयसवनम्

इन्द्रः सर्वे देवाः

तथा न इमं यज्ञं विधेहि यथा सर्व एव स अङ्गाः स तनवः ऽमृताः संभवाम इति
सोमम् एतत् पिबत यत् किंच अश्नीत ब्राह्मणाः

प्राग् उदयनीयाद् अतिरात्राद् अप्सुषोम अन्तम् अहः सत्रेषु

अनया समिधा वयं तद् अपमृज्महे इति तृतीयाम्
इमा या गावः स जनास इन्द्र इच्छामि हृदा मनसा चिद् इन्द्रम्

देवांश् च याभिर् यजते ददाति च ज्योग् इत् ताभिः सचते गोपतिः सह

इन्द्रो यज्वने गृणते च शिक्षत उप इद् ददाति न स्वं मुषायति
अन्तर् योध शत आकीर्णम् सालङ्कायन नेतृकम्

अपार्थम् इति अपेत अर्थम् स च अर्थः पद वाक्ययोः

स च तद् व्यवहारः अत्र तद् विरोध करम् यथा

पुनरुक्तम् इदम् प्राहुः अन्ये शब्द अर्थ भेदात्

मर्माणि परिहृत्य अस्य पतिष्यन्ति इति का अनुमा

वाक्यम् इति आहुः अपरे न शब्दाः क्षण नश्वराः

अत्र अर्थ पुनरुक्तम् यत् तत् एव एकार्थम् इष्यते

तथाविधं गज छद्म न अज्ञासीत् सः स्व भू गतम्

न शब्द पुनरुक्तम् तु स्थौल्यात् अत्र उपवर्ण्यते

नरवाहन दत्तेन वेश्यावान् निशि पीडितः

एकाकिनम् अरण्यान्याम् न हन्युः बहवः कथम्

देश काल कला लोक न्याय आगम विरोधि च

पातां वः शम्भु शर्वाण्यौ इति प्राहुर् विसंधि अदः

अतो न्याय विरोधि इष्टम् अपेतम् यत् तया यथा
चन्द्रमसे स्वाहा

श्यामो दक्षिणा

अद्भ्यस् स्वाहा
शृङ्गाटक कसेरु मधूकानि क्षीरकाकोल्या सह पिष्टानि स शर्करेण पयसा घृतेन मन्द अग्निना उत्करिकाम् पक्त्वा यावदर्थं भक्षितवान् अनन्ताः स्त्रियो गच्छति इति आचक्षते

पुनर्नवा सहदेवी सारिवा कुरण्ट उत्पल पत्त्रैः च सिद्धं तैलम् अभ्यञ्जनम्

गन्धर्वकान्तम् अनुलेपनं वशीकरणं च इति आचक्षते प्रियङ्गवः तगर मिश्राः सहकार तैल दिग्धाः नागकेसर वृक्षम् उत्कीर्य षष् मास निहिताः नागकान्तम् अनुलेपनं वशीकरणम् इति आचक्षते

तस्मै तु तां दद्युर् य एषां तूर्य विशिष्टम् उपकुर्यात्

आप्तेभ्यः च अवबोद्धव्याः योगा ये प्रीति कारकाः

एतेन श्येन भास मयूर अस्थि मयानि अञ्जनानि व्याख्यातानि
कम् अहम् अपायाद् उद्धृत्य स्वर्गे मोक्षे च प्रतिष्ठापयेयम् कस्य काम पङ्क निमग्नस्य हस्त उद्धारम् अनुप्रदद्याम् कम् आर्य धन विरहितम् आर्य धन ऐश्वर्य आधिपत्ये प्रतिष्ठापयेयम् कस्य अज्ञान तिमिर पटल पर्यवनद्ध नेत्रस्य ज्ञान अञ्जन शलाकया चक्षुर् विशोधयामि

यत् भूयसा च सा पर्षद् बुद्ध निम्ना धर्म प्रवणा संघ प्राग्भारा व्यवस्थिता

धर्मता खलु बुद्धानां भगवतां महा कारुणिकानाम् लोक अनुग्रह प्रवृत्तकानाम् एक आरक्षाणाम् शमथ विपश्यना विहारिणाम् त्रि दमथ वस्तु कुशलानाम् चतुर् ओघ उत्तीर्णानाम् चतुर् ऋद्धिपाद चरण तल सुप्रतिष्ठितानाम् चतुर्षु संग्रह वस्तुषु दीर्घ रात्र कृत परिचयानाम् पञ्च अङ्ग विप्रहीणानाम् पञ्च गति समतिक्रान्तानाम् षष् अङ्ग समन्वागतानाम् षष् पारमिता परिपूर्णानाम् सप्त बोध्यङ्ग कुसुम आढ्यानाम् अष्टाङ्ग मार्ग देशिकानाम् नव अनुपूर्व विहार समापत्ति कुशलानाम् दश बल बलिनाम् दश दिश् समापूर्ण यशसाम् दश शत वश वर्ति प्रतिविशिष्टानाम् त्री रात्रेस् त्रिर् दिवसस्य च बुद्ध चक्षुषा लोकं व्यवलोक्य ज्ञान दर्शनम् प्रवर्तते को हीयते को वर्धते कः कृच्छ्र प्राप्तः कः संकट प्राप्तः कः संबाध प्राप्तः कः कृच्छ्र संकट संबाध प्राप्तः को अपाय निम्नः को अपाय प्रवणः को अपाय प्राग्भारः

भगवता च एषाम् मार्ग आख्यातो येन श्रावस्तीम् अनुप्राप्ताः

ददृशुस् ते वणिजो भगवन्तं स भिक्षु संघम्

अथ चन्दनः सम्यक्संबुद्धो जनपद चारिकाम् चरन्न् अन्यतमां राजधानीम् अनुप्राप्तः

स तान् वणिज आह भवन्तो बुद्धं शरणं गच्छन्त्व् इति

ते धर्म श्रम परिपीडिताः क्षीण पथ्य अदनाः च मध्याह्न समये तीक्ष्णकर रश्मि संतापिताः जल उद्धृताः इव मत्स्याः पृथिव्याम् आवर्तन्ते दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयमानाः

को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवी धातौ विपच्यन्ते न अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ अपि तु उपात्तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च
तस्माद् उ मुखं प्रजानां मुखात् हि एनम् असृजत
घर्मं तपाम्य् अमृतस्य धारया देवेभ्यो हव्यं परिदे सवित्रे

उद् वासय अग्नेः शृतम् अकर्म हव्यम् आ रोह पृष्ठम् अमृतस्य धाम

विश्वेभिर् अग्ने देवैर् इमं गोष्ठं सह आ अरुहम्

यो ऽप्सु यक्ष्मः शमयामि तं व ऊर्जा गव्यूतिं सम् अनज्म्य् एताम्
यत् इदम् लुप्त धर्म अर्थम् युष्माभिः इह निर्भयैः

जगतो दहन आकाङ्क्षी पुत्रः अग्निः समपद्यत

चापैः विस्फार्यमाणैः च पात्यमानैः च मुद्गरैः

दिधक्षन् इव लोकान् त्रीन् जज्ञे परम कोपनः

वडबामुखे अस्य वसतिः समुद्रे वै भविष्यति

तस्मिन् तु व्युत्थिते दैत्ये निर्वीर्या एषा न संशयः

दानवा दैवतैः सार्धं नाना प्रहरण उद्यताः

ताभ्यां बलाभ्यां संजज्ञे तुमुलो विग्रहः तदा
एतद् अनुदिष्टा एव स्याद् इत्य् एतद् एकम्
क्लम अङ्ग भङ्ग वमथु क्षवथु श्वयथु ज्वरैः

अर्ध पञ्च अङ्गुलः तस्मिंस् तिस्रो अध्यर्ध अङ्गुलाः स्थिताः

पाण्डु पीतं हरिद् रक्तं पिच्छिलं च उपवेश्यते

अर्शांसि तस्माद् उच्यन्ते गुद मार्ग निरोधात्

सहजानि विशेषेण रूक्ष दुर्दर्शनानि च

विबद्ध मुक्तम् शुष्क आर्द्रम् पक्व आमम् च अन्तरा अन्तरा

यान संक्षोभ विषम कठिन उत्कटक आसनात्

शिरस् पृष्ठ उरसाम् शूलम् आलस्यं भिन्न वर्ण ता

हीन वर्ण बल उत्साहः हत ओजाः कलुष इन्द्रियः
वैडूर्य मणि सम्पन्नम् तत्र आस्ते शङ्करो ऽव्ययः

एवं शत सहस्राणि शर्वस्य आयतनानि तु

तथा अन्यैः मणि मुख्यैः च निर्मिते निर्मले शुभे
अ वीर्यः इव वा एष यद् एक ऋचः

तृच इति द्वे

अत्र ह्य् आवपन्ति

अयं वै लोक एक ऋचः
इदम् अहम् अग्नेस् तेजसा इन्द्रस्य इन्द्रियेण सोमस्य द्युम्नेन विश्वेषां देवानां क्रतूनाम्

ज्योतिः अगन्म
ऊर्जम् वहन्तीः इति कर्षूः अनुमन्त्रयेत

उपताम्य कल्याणम् ध्यायन् अभिपर्यावर्तमानः जपेत् अमीमदन्त पितरः यथाभागम् आवृषायिषत इति

ततस् एव अतिप्रणयेत्

एषः एव पिण्डपितृयज्ञ कल्पः
रश्मिर् असि क्षयाय त्वा इति

पृतनाषाड् असि पशुभ्यस् त्वा इति

अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादश आदित्याः वाग् द्वात्रिंशी स्वरस् त्रयस्त्रिंशस् त्रयस्त्रिंशद् देवाः

उशिग् असि प्रकेतो ऽसि सु दितिः असि इति
यत् अस्य इदम् जितम् तत्

तस्य यः रसः प्राणेदत् स वायुः अभवत् रसस्य रसः

स ऐक्षत इत्थम् चेद् वै अन्ये देवाः अनेन वेदेन यक्ष्यन्ते इमाम् वाव ते जितिम् जेष्यन्ति या इयम् मम हन्त त्रयस्य वेदस्य रसम् आददै इति

तस्य यः रसः प्राणेदत् सः अग्निः अभवत् रसस्य रसः
प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद् गा इत्य् ओषधयो वा एतस्य मातरः

आपश् शान्ताः

शुचा ह्य् एत ऋताः

अग्न आयाहि वीतय इत्य् अग्निना वै देवा इदम् अग्रे व्यायन् वीत्यै

उद् उ तिष्ठ सु अध्वर ऊर्ध्वः ऊ षु ण ऊतय इत्य् ऊर्ध्वाम् एव वरुण मेनिम् उत्सुवति

तस्माद् गर्दभे प्रमीते बिभ्यति

तस्माद् एष पशूनां भारभारितमः
एष एव एनम् पुनर् यज्ञ पथम् अपिपातयति
व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास् ततस् ततः

निर्घाता रथ निर्ह्रादाः विवरेभ्यः प्रजज्ञिरे

व्योम्नि प्रविष्ट तमसा न स्म व्यादृश्यते पदम्

अतिचेरुर् वक्रगत्या युयुधुश् च परस्परम्

रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचद् अङ्ग उपशमम् गता वयम्

त्वं लोकपालो ऽधिपतिर् बृहच्छ्रवा वीर्य अपहः दुर्मद वीर मानिनाम्
अनेन त्वा यजै इति

तस्य ह शतम् दत्त्वा स तम् आदाय सः अरण्यात् ग्रामम् एयाय

सः अजीगर्तम् सौयवसिम् ऋषिम् अशनाया परीतम् अरण्ये उपेयाय

तस्य ह उदरम् जज्ञे

तस्य ह त्रयः पुत्राः आसुः शुनःपुच्छः शुनःशेपः शुनोलाङ्गूलः इति
अथ आश्रावयति ओ श्रावय अस्तु श्रौषड् उक्थशा यज सोमस्य इति

अथ आश्रावयति ओ श्रावय अस्तु श्रौषड् इन्द्राय मरुत्वते प्रेष्य इति
प्र वां दंसांस्य् अश्विनाव् अवोचम् अस्य पतिः स्यां सुगवः सु वीरः

सं तं रिणीथो विप्रुतं दंसोभिर् न वां जूर्यन्ति पूर्व्या कृतानि इति

सर्वत्र छेदन भेदन अवदारण दहनेषु उखासु सोम कलश महावीर यज्ञ भाण्डेषु सर्वत्र शीर्णे भिन्ने नष्टे ऽन्यं कृत्वा पुनर् मा ऐतु इन्द्रियम् इत्य् आददीत

माध्यंदिनं चेत् तृतीयसवनम् अभ्यस्तम् इयात् सोमो मा रुद्रैर् दक्षिणाया दिशः पातु इति जुहुयात्

सर्वत्र मा नो विदन्न् इत्य् अभयैर् अपराजितैर् जुहुयात्
सम् त्वम् अग्ने सूर्यस्य ज्योतिषा अगथाः इति अग्नये एव एताम् आशिषम् आशास्ते

सम् प्रियेण धाम्ना इति

न नक्तम् न दिवा आर्तिम् आर्छति यः एवम् वेद
असौ वै आदित्यः पिङ्गलः
इज्या वेद आत्मकम् श्रौतं स्मार्तं वर्ण आश्रम आत्मकम्

श्री भगवन्त् उवाच

सूत उवाच

रुद्राणी रुद्रम् आह इदम् लब्ध्वा वाराणसीं पुरीम्

अहिंसा सर्वतः शान्तिः तपः इति अभिधीयते

ज्ञानम् अध्यापनम् होमो ध्यानं यज्ञः तपः श्रुतम्

देवि लब्धा पुरी रम्या त्वया यत् प्रष्टुम् अर्हसि

चेतन अचेतन अन्यत्व विज्ञानम् ज्ञानम् उच्यते

केन वश्यो महादेव ध्येयः कुत्र घृणा निधे
अश्याम ते घर्म मधुमतः पितुमतो नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीर् इत्य् आत्मनो ऽहिंसायै

अन्न आदः भवति य एवं वेद

तौ चक्षुष ईशाते
स यद् अनुष्टुभं सर्वाणि छन्दांस्य् उवाच

एवम् एव एतत् अनुसंस्मृत्यांस्रम् अविदद् इति

स्वर्गं लोकम् इति

तेन ह एनम् जिगाय

बृहतीं पशून् इति
उद् उत्तमं मुमुग्धि नो वि पाशं मध्यमं चृत अव अधमानि बाधत

मही द्यौः पृथिवी च न इमं यज्ञं मिमिक्षतां पिपृतां नो भरीमभिः स्वाहा इति

ब्राह्मणैर् अभक्ष्यं दुष्टं हविः

यदि भागिनीं न आवाहयेत् यत्र स्मरेत् तत्र एनाम् उपोत्थाय आवाह्य आवाप स्थाने यजेत
तद् उभयतो न्यूङ्खम् परिगृह्णाति सवनाभ्याम् अन्नाद्यस्य परिगृहीत्यै
यशा विश्वस्य भूतस्य अहम् अस्मि यशस्तमः
तदनु च तद् पश्चात् च नागैर् वङ्गैः सहितं पूर्वं यत् गगनम् अभ्र सत्त्वम् मुख प्रदम् इति अर्थः

मुखं प्रकृष्टेन ददाति इति समासः
द्वादश मासाः संवत्सरः

आदित्यस्य देवस्य सायुज्यं सलोकतां समभ्यारोहति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
तत् आहुः यत् एष हविः एव यत् पशुः अथ अस्य बहु अपैति लोमानि त्वच् असृक् कुष्ठिकाः शफाः विषाणे स्कन्दति पिशितम् केन अस्य तत् आपूर्यते इति

ते अग्निना एव पुरस्तात् असुर रक्षांसि अपाघ्नत अग्निना पश्चात्

स मेधेन ह अस्य पशुना इष्टम् भवति केवलेन ह अस्य पशुना इष्टम् भवति यः एवम् वेद

तस्मात् पर्यग्नये अन्वाह

देवाः वै यज्ञम् अतन्वत

तौ व्रीहिः च यवः च भूतौ अजायेताम्

ताः एषाम् इमाः अग्नि मय्यः पुरः दीप्यमानाः भ्राजमानाः अतिष्ठन्
मूत्र वाहीनि दुष्यन्ति क्षीणस्य अभिक्षतस्य च

त्रयोदशानां मूलानि स्रोतसां दुष्टि लक्षणम्

सर्वे हि भावाः पुरुषे न अन्तरेण स्रोतांसि अभिनिर्वर्तन्ते क्षयं वा अपि अभिगच्छन्ति

आहारः च विहारः च यः स्यात् दोष गुणैः समः

विमार्ग गमनम् च अपि स्रोतसां दुष्टि लक्षणम्

स्रोतांसि स्रोतांसि एव धातवः च धातून् एव प्रदूषयन्ति प्रदुष्टाः

प्राण उदक अन्न वाहानाम् दुष्टानां श्वासिकी क्रिया
अत्र एताम् दर्भ नाडीम् स्रुच् दण्डे उपसंगृह्य आहवनीये जुहोत्य् अन्वारब्धे यजमाने जूर् असि धृता मनसा जुष्टा विष्णवे तस्यास् ते सत्य सवसः प्रसवे वाचो यन्त्रम् अशीय स्वाहा इति

अथ परिकर्मिणः संशास्त्य् अन् उच्छिष्टीकुर्वन्तः एतं चरुं व्युद्धृत्य प्राश्नीत अथ एताम् चरुस्थालीं सक्षामकाषाम् एतन् मेक्षणम् एतं वेदम् एतद् बर्हिश् चतुष्टयम् उदयनीयाय निधत्ताद् इति

ताम् अनुमन्त्रयते चिद् असि मना असि इति आ अन्तात् अनुवाकस्य
षोडश कलः सोम्य पुरुषः

एवं सोम्य ते षोडशानां कलानाम् एका कला अतिशिष्टा अभूत्

तत् ह अस्य विजज्ञाव् इति विजज्ञाव् इति
उत्तरतः परीत्य पृषदाज्येन हृदयम् अभिघारयति
मत्स्य उवाच
शैलादिः उवाच

उद्धूलयेत् हि सर्व अङ्गम् आपादतलमस्तकम्

अघोर अर्चा विधानम् च लिङ्गे वा स्थण्डिले ऽपि वा
समस्त परिवाराय अच्युताय नमो यजेत्

द्वार श्रियम् शक्तिं कूर्मम् अनन्तकम्

प्रह्वीं सत्यां तथा ईशान अनुग्रह आसन मूर्तिकाम्
एकविंशतिं सामिधेनीर् अनुब्रूयात् प्रत्यक्षात् हि एतत् अहर् एकविंशम्

तेषां वै देवाः सप्तदशानाम् प्रव्लयाद् अबिभयुः समा इव वै स्तोमा अ विगूढाः इव इमे ह न प्रव्लियेरन्न् इति तान् सर्वैः स्तोमैर् अवस्तात् पर्यार्षन् सर्वैः पृष्ठैः परस्तात् तद् यद् अभिजित् सर्व स्तोमः ऽवस्ताद् भवति विश्वजित् सर्व पृष्ठः परस्तात् तत् सप्तदशान् उभयतः पर्यृषन्ति धृत्या अ प्रव्लयाय
पञ्च पशु अनृते हन्ति दश हन्ति गव अनृते

राजा भवत्य् अनेनाश् च मुच्यन्ते च सभासदः
हरि हरे याहि माधव याहि केशव मा वद कैतव वादम् ताम् अनुसर सरसीरुह लोचनैः या तव हरति विषादम्

कथम् अथ वञ्चयसे जनम् अनुगतम् असमशर ज्वर दूनम्

बहिः इव मलिनतरम् तव कृष्ण मनः अपि भविष्यति नूनम्
तस्मिन् अभिप्राये अन्य मतम् आह अन्ये इत्यादि

आलोड्य ह्य् अम्लवर्गेण शुल्ब भाण्डे निधापयेत्
यावत् महेन्द्र प्रमुखैः नगेन्द्रैः पृथ्वा च सप्त अब्धि युता इह तिष्ठेत्

अनेन विधिना सर्वं मासि मासि समाचरेत्

मतिम् अपि च ददाति सः अपि देवैः अमरपतेः भवने प्रपूज्यते च

पैष्टाम् अशक्तः प्रतिमां विधाय सौवर्ण सूर्येण समं प्रदद्यात्

ततस् तु कर्म क्षयम् आप्य सप्तद्वीपा अधिपः स्यात् कुल शील युक्तः

अथ अन्यत् अपि वक्ष्यामि संक्रान्ति उद्यापने फलम्

सृष्टेर् मुखे अ व्यङ्ग वपुः स भार्यः प्रभूत पुत्र अन्वय वन्दित अङ्घ्रिः

अयने विषुवे वा अपि संक्रान्तिव्रतम् आचरेत्
विश्वेषां देवानां जठरम् असि इति पूतभृतम्

सूर्यो मा देवो दिव्याद् अंहसस् पातु इत्य् आदित्यम्

नम इन्द्राय मख घ्ने इति होत्रीयम्

विष्णोर् जठरम् असि इति द्रोणकलशम्
आपाताम् अश्विना घर्मम् अनु द्यावापृथिवी अमंसाताम्

तेषु हुतेषु उख्याम् मृत्तिकाम् आह्रियमाणाम् अनुगच्छेत्

मधु हुतम् इन्द्रतमे ऽग्नाव् अश्याम ते देव घर्म नमः ते ऽस्तु मा मा हिंसीः इति
नियोक्तव्या यथार्हेषु त्रिविधेषु एव कर्मसु

आशीर्वाद परः नित्यम् एष राज पुरोहितः

वेद वेदाङ्ग तत्त्व ज्ञः जप होम परायणः

दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्यया अलंकृतः ऽपि सन्

षष् मासम् अथ वर्षं वा सन्धिं कुर्यात् नराधिपः

तम् इमम् सम्प्रवक्ष्यामि ये यथा कथितम् किल

यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षण छेदन ताप ताडनैः

भृत्ये परीक्षणं वक्ष्ये यस्य यस्य हि यो गुणः
यः ह वै एवंविद् स ब्रह्म विद्
अ भ्रंश्यमानान् मणीन् सौवर्णान् एकशतम् एकशतम् केसरा पुच्छेषु आवयन्ति भूः भुवः स्वर् इति प्रतिमहाव्याहृति

आयाय विमुक्तम् अश्वम् महिषी वावाता परिवृक्ता आज्येन अभ्यञ्जन्ति पूर्व काय मध्य अपर कायान् यथादेशम् वसवः त्वा इति प्रतिमन्त्रम्
वैश्वदेवः पशुः

पुरस्ताद् वा पर्वणः पर्वणः

अन्ते वा
पवित्रे राजन्य् आनीयमाने त्रीणि सोमसामानि गायेत् सोमः पवत इति यानि प्रथमाद् ऊर्ध्वम्

औक्ष्णोरन्ध्रम् उक्षणि
ग्रासे ग्रासे मुहुः स अन्नम् सामुद्गं निशि च औषधम्

आलस्य अपक्ति निष्ठीव मल सङ्ग अरुचि क्लमाः

कुर्याच् चिकित्सां स्वाम् एव बलेन अन्य अभिभाविषु

युञ्ज्याद् अनन्नम् अन्न आदौ मध्ये ऽन्ते कवल अन्तरे

ऊष्मणो अल्प बल त्वेन धातुम् आद्यम् अपाचितम्

कोष्ठाच् शाखा अस्थि मर्माणि द्रुत त्वात् मारुतस्य च

पाचनैर् दीपनैः स्नेहैस् तान् स्वेदैश् च परिष्कृतान्

अयन्त्रण सुखम् मित्रं पुत्रः संदिग्ध मुग्ध वाच्

कुर्यान् न तेषु त्वरया देह अग्नि बल विद् क्रियाम्
उभयतस् मुख छिद्रः स्थूल कर्कश पृषत गुटिका युक्तः प्रमाण योगी कठ्यां बद्धः कञ्चुको जालकं वा

धत्तूर फल युक्तः ऽभ्यवहार उन्माद करः

कामसूत्रम् इदं यत्नात् संक्षेपेण निर्वेशितम्

तद् अनन्तरम् अत्र एव ते यत्नाद् विनिवारिताः

यष्टीमधुकेन मधु युक्तेन शोधनम्

न शास्त्रम् अस्ति इति एतेन प्रयोगो हि समीक्ष्यते
द्वादश मासास् संवत्सरः

यज्ञ पुरुषा संमितम्

कृष्टे वपति

यावान् पुरुष ऊर्ध्व बाहुः तावता वेणुना विमिमीते

अर्को ऽग्निः

द्वादश मासास् संवत्सरः
त्रेधा विभक्तम् वै त्रिरात्रे सहस्रम्
जुगुप्सेयाताम् तु एव अव्रत्येभ्यः कर्मभ्यः
यदि कामयेरन्न् अध्वर्युर् एषां म्रियेत इति अध्वर्युं प्रातस्सवने ब्रूयुः प्रजापतेर् ऋग्भिर् जुहुधि इति

अस्माद् अमुष्माद् अद्यश्वात् मिथुनाद् एव एनान् अन्तर्यन्ति
मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत् सावर्णः स तपोधनः

निर्दग्धु कामम् रोषेण सान्त्वयामास वै तदा

यवीयसी तयोर् या तु यमी कन्या यशस्विनी

भर्तृ रूपेण न अतुष्यत् रूप यौवन शालिनी

सा तन् निरवमच् छुक्रं नासिकाया विवस्वतः

अ जानन् काश्यपस् तस्मान् मार्तण्ड इति च उच्यते

अनुकूलं तु ते देव यदि स्यान् मम तन् मतम्

कृतम् एवं वचस् तथ्यं मातुस् तव भविष्यति

त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत्

कुरून् अथ उत्तरान् गत्वा तृणान्य् एव चचार सा

तुल्येष्व् अभ्यधिकः स्नेहः क्रियते ऽति पुनः पुनः
समानम् आ पुनर् अभ्युन्नीतेभ्यः

अ सर्वान् भक्षयित्वा आप्याययन्ति

यो देवानां देवतमस् तपः जाः