tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ एतेषाम् पशूनां यदि नश्यति म्रियते वा या अश्वमेधे प्रायश्चित्तिस् तां कृत्वा अथ अन्यम् तद् दैवत्यम् तद् रूपम् तद् जातीयम् पशुम् आलभन्ते

अथ इतराभिः एव संस्थां कुर्वन्ति

अथ इतराभिः एव संस्थां कुर्वन्ति

स पुरस्तान् मार्गशीर्ष्यै पौर्णमास्या आमावास्येन हविषा इष्ट्वा सप्तदश मारुतीः पृश्नीर् वत्सतरीर् आलभते

अथ इतराभिः एव संस्थां कुर्वन्ति
मित्रावरुणौ वृष्ट्याः अधिपती तौ मा आवताम्

अस्मिन् ब्रह्मण्य् अस्मिन् कर्मण्य् अस्यां पुरोधायाम् अस्यां प्रतिष्ठायाम् अस्यां

चित्त्याम् अस्याम् आकूत्याम् अस्याम् आशिष्य् अस्यां देव हूत्याम् स्वाहा

अस्मिन् ब्रह्मण्य् अस्मिन् कर्मण्य् अस्यां पुरोधायाम् अस्यां प्रतिष्ठायाम् अस्यां

चित्त्याम् अस्याम् आकूत्याम् अस्याम् आशिष्य् अस्यां देव हूत्याम् स्वाहा

चित्त्याम् अस्याम् आकूत्याम् अस्याम् आशिष्य् अस्यां देव हूत्याम् स्वाहा
उपयाम गृहीतः ऽसि मधवे त्वा माधवाय त्वा शुक्राय त्वा शुचये त्वा नभसे त्वा नभस्याय त्वा इषाय त्वा ऊर्जाय त्वा सहसे त्वा सहस्याय त्वा तपसे त्वा तपस्याय त्वा
चतुर् वर्ण आश्रमः लोकः राज्ञा दण्डेन पालितः स्वधर्म कर्म अभिरतः वर्तते स्वेषु वर्त्मसु

न हि एवंविधम् वश उपनयनम् अस्ति भूतानाम् यथा दण्डः इति आचार्याः
विभिन्दती शत शाखा विभिन्दन् नाम ते पिता

सर्वान् मत् शपथाम् अधि वरीयो यावया वधम्

प्रत्यग् वि भिन्द्धि त्वं तं यो अस्माꣳ अभिदासति
व्रतम् तु भूयः

ब्रह्मचर्य अन्ते एक रात्रम् उपोषितः
पितृ कृतस्य एनसः ऽवयजनम् असि स्वाहा
यथा हि सोम संयोगात् चमसो मेध्य उच्यते

शौचार्थं

मुनिमुख्यैश्
इयम् एव एषा देवता यो ऽयम् पवते

तस्माद् एष आतपत्य् उष्णतरः पवते
त्वां यज्ञो विष्णुर् इति च

तस्य ह वा अग्निर् होता आसीत्
पर्जन्याद् अधि वृष्टिर् जायते
स मासः

चिन्वत उ ह एके
तस्माद् अन्तरा होतव्या देव लोके एव हूयन्ते

दक्षिण पूर्व अर्धे सोमाय त्वं सोम दिव्यो नृ चक्षाः सु गाꣳ अस्मभ्यं पथो अनु ख्यः अभि नो गोत्रं विदुष इव नेषो ऽच्छा नो वाचम् उशतीं जिगासि सोमाय स्वाहा इति
मात्स्य न्याय अभिभूताः प्रजा मनुं वैवस्वतं राजानं चक्रिरे

तान् अवमन्यमानान् दैवो ऽपि दण्डः स्पृशति
अथ कथम् अस्याम् आपत्तौ यथा एव शरीर अदर्शने वा समाम्नातानाम् आपदां कथं तत्र पात्र विनियोगम् प्रतीयाद् इत्य् आह आश्मरथ्यः

यत् किं च अ विधि विहितम् कर्म क्रियते तस्य एषा एव सर्वस्य क्ﾱप्तिः सर्वस्य प्रायश्चित्तिश् च इति हि श्रुतिर् भवति

कर्मसु सम् अन्व् आ अत्र आगमयेत्
उत्तरेण सदः परीत्य आग्नीध्र आगारे ऽग्निं निधाय नयवत्या ऋचा आग्नीध्रे जुहोत्य् अग्ने नय सु पथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान्
स मे त्वयि तन् मे पुनर् देहि इति
शुक्लाः शङ्ख अब्ज निभाः स्योनाक संनिभा प्रभावन्तः

भीष्म मणिम् ग्रीवा आदिषु सु संपदम् स सर्वदा लभते

सम्प्राप्तम् उत्तमानाम् आकर ताम् भीष्म रत्नानाम्
जिगीषया सु संरब्धौ अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः

तं निःसरन्तं सलिलाद् अनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झषः

संस्थाप्य च अस्मान् प्रमृज अश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां न अतिपिपर्ति असभ्यः

स गाम् उदस्तात् सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्याम् अदधात् स्व सत्त्वम्

सो ऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश् च रुषा भृशम्

एषा घोरतमा संध्या लोक छम्बट्करा प्रभो

तोदं मृषन् निरगाद् अम्बु मध्यात् ग्राह आहतः सकरेणुर् यथा इभः

विलक्ष्य दैत्यं भगवान् जगाद नारायणम् आदि सूकरम्
तान्य् एव वयांस्य् अभवन्

अथ यत् सुरा पानम् आसीत् स कलविङ्को ऽभवत्
यत्र लोकांश् च कोशांश् च अपः ब्रह्म जना विदुः

तस्मिं छ्रयन्ते य उ के च देवा वृक्षस्य स्कन्धः परित इव शाखाः

समुद्रो यस्य नाड्यः पुरुषे ऽधि समाहिताः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विद् एव सः

यत्र अमृतम् च मृत्युश् च पुरुषे ऽधि समाहिते

कस्माद् अङ्गाद् दीप्यते अग्निर् अस्य कस्माद् अङ्गात् पवते मातरिश्वा

यस्य ब्रह्म मुखम् आहुर् जिह्वां मधु कशाम् उत

तन्त्रम् एके युवती विरूपे अभ्याक्रामं वयतः षष् मयूखम्

यस्मिन् भूमिर् अन्तरिक्षं द्यौर् यस्मिन्न् अध्य् आहिता

इमे मयूखा उप तस्तभुर् दिवं सामानि चक्रुस् तसराणि वातवे
न अस्य ऊना गायत्री गीयते च स्पृशति न च
अस्त्रं दिशा सु पद्मस्य कर्णिकायां सदाशिवः
वेहद् एतेषां त्रयाणां त्रिंशच्छतानां प्रथमा नीयते

स दाक्षिणानि हुत्वा आग्नीध्रे स्रुव आहुतिम् जुहोति ऊर्ग् अस्य् आङ्गिरस्य् ऊर्णम्रदा ऊर्जं मे यच्छ पाहि मा मा हिंसीः सा मा सहस्र आभज प्रजया पशुभिः सह पुनर् मा आविशतात् रयिर् इति

न अत्र अहीन संततिम् करोति

वामन एतेषां त्रयाणां चत्वारिंशत् शतानाम् प्रथमो नीयते
व्रत समाप्तौ अग्ने व्रत पते व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तत् मम ऽराधि स्वाहा इति मन्त्रान् संनमयेत्

सा मा समन्ताद् अभिपर्येहि भद्रे भर्तारः ते मेखले मा रिषाम इति

अथ अस्य दक्षिणेन हस्तेन दक्षिणं हस्तं गृह्णाति इन्द्रः ते हस्तम् अग्रभीद् धाता हस्तम् अग्रभीत् पूषा हस्तम् अग्रभीत् सविता हस्तम् अग्रभीद् अर्यमा हस्तम् अग्रभीत् मित्रः त्वम् असि धर्मणा अग्निः आचार्यः ते इति
सर्वं वाव एतत् ब्रह्म

यद् उपास्यति तेन स्वर्ग लोकः
मधू इन्द्रः

अङ्ग उ नु मा उद् इव श्वसः अङ्ग उ नु मा उद् इव स्तनः अन्याः विवित्समानः अन्याः पराजिघांसन्
मुख ग्रहणम् किम् अनुस्वारस्य एव हि स्यात्

नासिका ग्रहणम् किम् क च ट त पानाम् मा भूत्
यो ऽग्नौ तिष्ठन्न् अग्नेर् अन्तरो यम् अग्निर् न वेद यस्य अग्निः शरीरं यो ऽग्निम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यो दिवि तिष्ठन् दिवो ऽन्तरो यं द्यौर् न वेद यस्य द्यौः शरीरं यो दिवम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यो रेतसि तिष्ठन् रेतसो ऽन्तरो यं रेतो न वेद यस्य रेतः शरीरं यो रेतो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः
इह मा सन्तं पाहि इति आत्मानम्

संप्रधाव्य रजः प्रप्लावयति विश्वम् अस्मत् प्रवहन्तु रिप्रम् इति
तं होता पृच्छत्य् अध्वर्यव् ऐषीर् अपा३ इति

आपो न देवीर् उपयन्ति होत्रियम् इति होतृ चमसे अवनीयमानासु

आ इमाः अग्मन् रेवतीर् जीव धन्याः इत्य् आगतासु

अथ अध्वर्युः होतारम् अभ्यावृत्य तिष्ठति
अर्वाञ्चम् इन्द्रं त्रातारम् इन्द्रः सुत्रामा इति आज्यं हुत्वा

आ त्वा अहार्षम् ध्रुवा द्यौर् विशस् त्वा सर्वा वाञ्छन्त्व् इति सर्वतो ऽप्रमत्ता धारयेरन्
निद्रा मृत्युः च माया च अष्ट संख्या भयङ्कर
बृहद् इति वा
तथा प्रचरण्यां नव कृत्वस् गृह्णीते
श्रेयांसम् एव एनम् तत् करोति

स यद् एव उच्चैस् बलं वषट्करोति स वज्रः
नेष्टारम् अध्वर्युः

पर्यावृत्य पात्रम् ऋतुना प्रेष्य इति सकृद् अध्वर्युर् आह

अछावाकं प्रतिप्रस्थाता

एवम् अनुपूर्वं यो यो यजति तं तं प्रतिभक्षयतो मन्द्रा अभिभूतिः इति

अ सन्नाः हूयन्ते

होतारम् एव अध्वर्युः
अप नः शोशुचद् अघम्

अप नः शोशुचद् अघम्
एतस्य ह वा इदम् अक्षरस्य क्रतोर् दर्भ इत्य् आचक्षते
इमे जीवा उदीचीनैर् इति मन्त्र उक्तम्

क्रव्य अदम् इति तिसृभिर् ह्रीयमाणम् अनुमन्त्रयते
तेजस्व्य् एव भवति

तेजस्वी स्याम् इति

स एतान् आग्नेयान् अजान् कृष्ण ग्रीवान् आलभेत

सर्वत्र विभवति
मनः कला

एष वै सोम्य चतुष्कलः पादो ब्रह्मण आयतनवान् नाम
तं त्वा मन्यो अ क्रतुः जिहीड अहम् स्वा तनूर् बल दावा न आ इहि

अमित्र हा वृत्र हा दस्यु हा च विश्वा वसून्य् आ भरा त्वं नः
प्रतिपन्नाम् अभिप्रेत अवकाश वर्तिनीम् नायकः श्रोत्रिय आगारात् अग्निम् आनाय्य कुशान् आस्तीर्य यथास्मृति हुत्वा च त्रिः परिक्रमेत्

प्राचुर्येण कन्याया विविक्त दर्शनस्य अलाभे धात्रेयिकां प्रिय हिताभ्याम् उपगृह्य उपसर्पेत्
सित वस्त्र युग छन्नम् छत्त्र उपानह् युग अन्वितम्

कांस्यं मांसं तथा क्षौद्रं लोभं वितथ भाषणम्

व्यायामं च व्यवायं च दिवास्वप्नम् अथ अञ्जनम्

मासि भाद्रपदे शुक्ला द्वादशी श्रवण अन्विता
वप्रस्य उपरि प्राकारम् विष्कम्भ द्विगुण उत्सेधम् ऐष्टकम् द्वादश हस्तात् ऊर्ध्वम् ओजम् युग्मम् _ आ चतुर्विंशति हस्तात् इति कारयेत् रथ चर्या संचारम् ताल मूलम् मुरजकैः कपिशीर्षकैः च आचित अग्रम्

पञ्च हस्तम् आणि द्वारम्
प्रतीच्यां दिशि भसदम् अस्य धेह्य् उत्तरस्यां दिश्य् उत्तरं धेहि पार्श्वम्

अजो ह्य् अग्नेर् अजनिष्ट शोकात् सो अपश्यत् जनितारम् अग्रे

अजम् अनज्मि पयसा घृतेन दिव्यं सुपर्णं पयसं बृहन्तम्
अनुलिम्पन्ति

यत् ते कृष्ण इत्य् अवदीपयति

न इति उपरिबभ्रवः

इदं पितृभ्य इति दर्भान् एधान् स्तृणाति

अनुमन्त्रयते

यत् हिरण्यम् बिभर्ति तद् दक्षिणे पाणाव् आधाय आज्येन अभिघार्य ज्येष्ठेन पुत्रेण आदापयति इदम् हिरण्यम् इति
या ते शिवतमा तनूस् तया एनम् उपस्पृश

उर्व् अन्तरिक्षं वीहि

देवेभ्यः शुम्भस्व
पर्वसु श्रावयेद् विद्वान् निरृणः स सुखी भवेत्

दुर्दमं दमनं श्वभ्रं पिण्डारक कुशीनरौ
सर्वं ह पश्यः पश्यति सर्वम् आप्नोति सर्वशः
अग्निम् उपदिशन्न् उवाच इदम् भूयिष्ठं श्रेष्ठं वित्तानाम् इत्य् अदो भूयिष्ठं श्रेष्ठं वित्तानाम् इत्य् आदित्यं सो ऽहम् अदो भूयिष्ठं श्रेष्ठं वित्तानाम् अस्मिन् भूयिष्ठे श्रेष्ठे वित्तानां सायं जुहोमि इदम् भूयिष्ठं श्रेष्ठं वित्तानाम् अमुष्मिन् भूयिष्ठे श्रेष्ठे वित्तानां प्रातर् जुहोम्य् एताव् एव मा तद् गमयिष्यतो यत्र सर्वे कामा एतौ मे पुनर्मृत्युम् अपजेष्यत इति
मा त्वा रात्रि पुरो दघन् मा उत पश्चाद् विभावरि
प्रादेश मात्रीः कुश पृष्ठाः त्वक्तः समा मज्जतो अङ्गुष्ठ पर्व पृथु मात्रीः प्रज्ञात अग्राः
होता अस्य तद् अक्षरैर् अपिवयति
चतुर् प्रकारः गण्डूषः स्निग्धः शमन शोधनौ

अरोचके जागरिते स तु हन्ति सुयोजितः

स्नेहैः संशमनस् तिक्त कषाय मधुर औषधैः

मात्रा सहस्राणि अरुजे तु एकम् स्कन्ध आदि मर्दयेत्
तस्य नो रास्व तस्य नो धेहि तस्य ते भक्तिवांसः स्याम
आपो अस्मान् मातरः सूदयन्तु घृतेन नो घृत प्वः पुनन्तु
येन ईयथुः तेन पथा परेतम्
अपां च एव उपरिष्टात्

अग्निः प्राश्नातु प्रथम इति श्यामाकानाम्

एतम् उ त्यं मधुना संयुतं यवम् इति यवानाम्

अ संस्वादम् निगिरेद् भद्रान् नः श्रेय इति

भूय एव अवदाय

सकृद् अपाम् उपस्तीर्य द्विश् चरोर् अवद्यति
नमस् ते विद्म ते यतो यतः सुरभे संबभूविथ
तम् यतस् एव प्रपन्नम् दध्रे ततस् एवम् अनुप्रतिपेदिरे
प्रजावान् प्रजनयिष्णुर् भवति प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद

सर्वा एव षोडश शंसेद् इति ह एके

अ भूत उद्यम् एव एतत् यच् चतुर्थीं शंसेत्
ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे

विज्ञान सारथिः यस् तु मनः प्रग्रहवान् नरः

इन्द्रियाणि हयान् आहुर् विषयान् तेषु गोचरान्

तस्य इन्द्रियाणि वश्यानि सत् अश्वाः इव सारथेः

स तु तत् पदम् आप्नोति यस्माद् भूयो न जायते
अ हुते चेत् प्रातर् अपरो वा अनुगच्छेत् अनुगमयित्वा पूर्वं मथित्वा अपरम् उद्धृत्य जुहुयात्

सायम् अ हुतम् अति इतरस्मिन् एतद् एव प्रायश्चित्तम् अन्यत्र अपि चेत्

अ हुते चेत् प्रातः पूर्वो ऽनुगच्छेद् अवदाह इषुम् अश्नीयात्
तेषां ज्वलित कीर्तीनाम् अन्योन्यम् अनुवर्तिनाम्

ग्राम अयुत आढ्यैः राष्ट्रैश् च भूमिर् निर्विवरीकृता

वैदिकं लौकिकं च एव धर्मशास्त्र उक्तम् एव च

धर्मे प्रयतमानानां मानवानां कुतो भयम्
क्रुद्धो रक्तेन संमार्ज्य करौ ताभ्यां प्रगृह्य च
ते ते धामानि उश्मसि गमध्ये इति अवटे अवदधाति

अग्नेः अर्धम् प्रत्युपनतम् यूपस्य कुर्यात् बहिष्टात् निनतम्
तस्य वाच् एव समिध् प्राणः धूमः जिह्वा अर्चिः चक्षुः अङ्गाराः श्रोत्रम् विस्फुलिङ्गाः

तस्मिन् एतस्मिन् अग्नौ देवाः अन्नम् जुह्वति

तस्याः आहुत्याः रेतः सम्भवति
यो अद्य सेन्यो वधो जिघांसन् न उदीरते
तद् वा सर्वतो ऽनुपरिहारं सादयेत्

प्रतिष्ठाम् एव एनत् गमयित्वा प्राणैस् समर्धयति

प्राणैर् एव एनत् समर्धयति
ब्रह्मणा ह अस्य रसेन स्तुतं भवति य एवं विद्वान् नौधसेन स्तुते

स ह देवान् ब्रह्म विभजमानान् उपावपपात

नोधा वै काक्षीवतो ज्योग् अ प्रतिष्ठितः चरन् सो ऽकामयत प्रतितिष्ठेयम् इति
एहि आगच्छ आवयोः युद्धं देहि त्वं कमलोद्भव

कृष्यमाणौ ततस् तस्य बाहुना बाहु शालिनः

अमोघ दर्शनः असि त्वं नमः ते समितिंजय

योगिनां श्रेष्ठम् आसाद्य दीप्तं ददृशतुः तदा
स्कन्धौ शिरः स्तनान्तरं पृष्ठं जघनं पार्श्व इति स्थानानि

विवाद आत्मक त्वात् वाम शील त्वात् च कामस्य

तस्य अति रूप त्वात्

सर्वत्र चुम्बन आदिषु अपक्रान्तायाः स शीत्कृतम् तेन एव प्रत्युत्तरम्

तथा अन्यत् अपि देश सात्म्यात् प्रयुक्तम् अन्यत्र न प्रयुञ्जीत्
स्थूणे रज्जू वीवधः इति एतत् प्रक्षाल्य तीर्थेन प्रपाद्य उत्तरेण आग्नीध्रीयम् परिव्रज्य पूर्वया द्वारा सदः सर्वान् धिष्ण्यान् उत्तरेण

दक्षिण उत्तरे स्थूणे निखाय अभितस् होतृषदनम् वीवधम् अत्यादधाति आस्य संमितम् कर्तुः
प्रत्युज्जग्मुः प्रहर्षेण प्राणं तन्व इव आगतम्
इति

क्षीणे क्षीणे जलं दत्त्वा श्वेत फेनम् च गृह्यते
केषु सर्व सत्त्वेषु अभ्र आदीनाम् सारेषु सत्त्वस्य काठिन्यात् विना उपायम् न एकताम् यान्ति लोहानि
पक्षच्छिन्नः च रसो रस रसायनयोः योग्यः रसे ज्वर आदि रोग _ ज्वराङ्कुश आदौ रसायने च जरा व्याधि नाशने प्रयोगे योग्यः समर्थः

यथा मञ्जर्याम्
एवं वै प्रजापतिर् ब्रह्मणा च क्षत्रेण च क्षत्रेण च ब्रह्मणा च उभयतस् ऽन्नाद्यं परिगृह्णानो ऽवरुन्धान ऐत्

अथ इतरत् समानम्
विन्दते गातुं नाथं य एवं वेद
पुनः क्षीर ओदनम् पथ्यम् अश्नीयात्

तत् च आह त्रिकटुक इत्यादि
अथ प्रतिप्रस्थाता आश्रावयति ओ श्रावय अस्तु श्रौषड् ऋतुभिः प्रेष्य इति

वषट्कृते जुहोति

वषट्कृते जुहोति

निष्क्रामत्य् एव अध्वर्युः

उत्तरं प्रतिप्रस्थाता
आ तुभ्यम् इन्द्रः प्यायताम् आ त्वम् इन्द्राय प्यायस्व

तां चेद् अन् अवहृते राजनि निर्वपेरन् ब्राह्मणं राजनि समादिश्य तत्र गत्वा आसीत
अनूक्तासु सामिधेनीषु स्रुवेण आघारम् आघारयति

उपांशु हविषा चरति विष्णवे ऽनुब्रूहि विष्णुं यज इति

प्रस्तरे जुहूम्

पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति

यद् आग्नीध्रस् त्रिर् हरत्य् अथ उत्तरम् परिग्राहं परिग्राह्य योयुपित्वा तिर्यञ्चं स्फ्यं स्तब्ध्वा संप्रैषम् आह प्रोक्षणीर् आसादय इध्माबर्हिः उपसादय स्रुवं च स्रुचश् च संमृड्ढि आज्येन उदेहि इति
यज्ञियस्य वृक्षस्य प्राच् आयताम् शाखां सकृत् आच्छिन्नाम् सूत्र तन्तुना प्रच्छाद्य सावित्रेण कन्यायै प्रयच्छति

तां तिष्येण सह देवतया निर्भजामि निर्णुदामि सा द्विषन्तं गच्छतु तिष्य बृहस्पतिभ्याम् नमो नम इति
यद्य् अ गतासुः भवति परिपश्यति
गिरिशम् उपचचार प्रत्यहं सा सु केशा नियमित परिखेदा तद् शिरः चन्द्र पादैः

दरी गृह द्वार विलम्बि बिम्बाः तिरस्करिण्यो जलदा भवन्ति

आरोपितं यद् गिरिशेन पश्चाद् अनन्य नारी कमनीयम् अङ्कम्

अथ अवमानेन पितुः प्रयुक्ता दक्षस्य कन्या भव पूर्व पत्नी

यं सर्व शैलाः परिकल्प्य वत्सं मेरौ स्थिते दोग्धरि दोह दक्षे

आराधनाय अस्य सखी समेताम् समादिदेश प्रयतां तनूजाम्

सप्तर्षि हस्त अवचित अवशेषाणि अधो विवस्वान् परिवर्तमानः
अथ एनम् संभार यजूंषि वाचयत्य् अग्निर् यजुर्भिर् इति
स यदा एष इन्द्र उद्गीथ आगच्छति न एव उद्गातुः च उपगातॄणाम् च विज्ञायते
चत्वारिंशत् संस्कारैः संस्कृतः
गुरु शीत सर स्निग्ध मन्द सूक्ष्म मृदु द्रवम्

कल्पयेत् वीक्ष्य दोष आदीन् प्राक् एव तु ह्रसीयसीम्

माधुर्याद् अविदाहि त्वात् जन्म आदि एव च शीलनात्

तैलं लाघव दार्ढ्य अर्थि क्रूर कोष्ठेषु देहिषु
अहर् रात्रे वै परिवर्तमाने संवत्सरम् आप्नुतः

ऋतवो वै पृष्ठानि
पश्याम ते वीर्यं जातवेदः प्र णो ब्रूहि यातुधानान् नृ चक्षः

अथ एषाम् इन्द्रो वज्रेण अपि शीर्षाणि वृश्चतु

स्तुवानम् अग्न आ वह यातुधानं किमीदिनम्

वि लपन्तु यातुधाना अत्त्रिणो ये किमीदिनः
प्राचीम् एव तद् दिशम् ऊर्जा भाजयन्ति

उदीचीम् एव तद् दिशम् ऊर्जा भाजयति
सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परम दैवतम्

भार्गवात् पाद हीनः तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

दिवसस्य रविः मध्ये सर्वकालं व्यवस्थितः

उपरिष्टात् त्रयः तेषाम् ग्रहा ये दूर सर्पिणः

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्य ऊर्ध्वम् चरते शशी

द्वितीये ऽक्षे तु तत् चक्रम् संस्थितं मानस अचले

नक्षत्र मण्डलम् कृत्स्नं तत् लक्षेण प्रकाशते

यजन्ति यज्ञैः विविधैः द्विजेन्द्राः छन्दस् मयम् ब्रह्म मयम् पुराणम्

सूत उवाच
अव्यापार सुख आस्वाद निद्रा अपाश्रय तृष्णया

ते अपि आसन् दंश मशकाः मक्षिकाः कृमयः तथा

ज्वलत् असि शक्ति घात शत शातित मांस दलः पतति सुतप्त लोह धरणीषु अशुभैः बहुशस्

तैल पात्र धरः यद्वद् असि हस्तैः अधिष्ठितः

इदं तु मे परिमितं दुःखं सम्बोधि साधनम्

कर्म एव तु सुखं यस्य निष्कर्मा स सुखी कथम्

दुःखाय केवलं मातुः गतः अस्मि गर्भ शल्यताम्

दुःखानि दौर्मनस्यानि भयानि विविधानि च

रतिः औद्धत्य हास आदौ दुःख हेतौ कथं तव

विपुल सुगन्धि शीतल सरोरुह गर्भ गताः मधुर जिन स्वर अशनकृता उपचित द्युतयः

तत्र दोष क्षय आरम्भे लेशः अपि मम न ईक्ष्यते

अथ अपि हस्त पाद आदि दातव्यम् इति मे भयम्
अपां पृष्ठम् असि योनिर् अग्नेर् इति पुष्करपर्णम् आदत्ते

व्यचस्वती इति तस्माद् इमे व्यचस्वती

धूमम् एव पूर्वेण विन्दति ज्योतिर् उत्तरेण

प्रजापतिर् एतम् अग्रे ऽमन्थत्

पुष्करपर्णेन संभरति
ये ह्य् एनद् ग्राम नगर निगम जनपदाः सततम् उपयुञ्जते ते भूयिष्ठं ग्लास्नवः शिथिल मांस शोणिताः अपरिक्लेश सहाः च भवन्ति

क्षारः पुनर् औष्ण्य तैक्ष्ण्य लाघव उपपन्नः क्लेदयति आदौ पश्चात् विशोषयति स पचन दहन भेदन अर्थम् उपयुज्यते सो अति प्रयुज्यमानः केश अक्षि हृदय पुंस्त्व उपघात करः संपद्यते

तत्र दोषम् एकैकम् त्रयः त्रयः रसा जनयन्ति त्रयस् त्रयश् च उपशमयन्ति

सर्पिः खलु एवम् एव पित्तं जयति माधुर्यात् शैत्यात् मन्दत्वात् च पित्तं ह्य् अमधुरम् उष्णं तीक्ष्णं च

तत्र आदौ रस द्रव्य दोष विकार प्रभावान् वक्ष्यामः रसाः तावत् षष् मधुर अम्ल लवण कटु तिक्त कषायाः ते सम्यक् उपयुज्यमानाः शरीरं यापयन्ति मिथ्या उपयुज्यमानाः तु खलु दोष प्रकोपाय उपकल्पन्ते

न हि विकृति विषम समवेतानाम् नाना आत्मकानाम् परस्परेण च उपहतानाम् अन्यैः च विकल्पनैर् विकल्पितानाम् अवयव प्रभाव अनुमानेन एव समुदाय प्रभाव तत्त्वम् अध्यवसातुं शक्यम्
न ते बाह्वो रसो अस्ति न शीर्षे न उत मध्यतः

यत् ते स्कन्धान् उपतस्थौ विजाम्नि यच् च ते परौ
सायम् प्रातर् होमौ स्थालीपाको नवश् च यः
त्वम् आयुष्मान् सपत्न हा

त्विषिः ते मुखे आहिता
सहस्रम् अस्य तन्व इह न अश्याः शतं तन्वो विनश्यन्तु

अथ यत्र एतत् चन्द्रमसम् उपप्लवति तत्र जुहुयात्
न इतरे तु सहस्रशस्
स एव अस्मै यज्ञं ददाति

सो ऽग्नये दात्रे अष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपति
ईदृक् सः स्फुरितः अपि प्रकाशमानः अपि अस्फुरित तनोः जन्तु वर्गस्य अप्रकाश शरीरस्य जीव समूहस्य किं करोति पृच्छां करोति

गलित अनल्प विकल्पः इति गलितो दूरीभूतो ऽनल्पो बहुतरो विकल्पो मिथ्याज्ञानं यस्य ईदृक् स्यात्

पृच्छति च हसति च रोदिति प्रमत्त वत् मानवः अपि तद् लीनः इति
रक्षः घ्नः वो वलग घ्नः प्रोक्षामि वैष्णवान्

उच्छ्रयस्व वनस्पते सजूर् देवेन बर्हिषा

पृथिव्यै त्वा

परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः
तस्य ह अयास्यः एव उज्जगौ

तम् अयास्यः इति परोक्षम् आचक्षते

स ह उवाच त्वम् मे भगवः उद्गाय यः एतस्य सर्वस्य यशः असि इति
इयं वै गायत्री

अथ एतत् आन्धीगवं मध्येनिधनं प्रतिष्ठायै

असौ जगती

पशवो जगती
पितृ मेधः संवत्सर अस्मृतौ अयुग्मेषु वा एकनक्षत्रे अमावास्यायाम् निदाघ शरद् माघेषु
जय प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

सनिं मेधाम् अयासिषं स्वाहा इति

काण्डे काण्डे च व्रत चर्या

अग्ने व्रत पते होतारं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तत् मे राध्यतां स्वाहा वायो व्रत पते होतारं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तत् मे राध्यतां स्वाहा आदित्य व्रत पते होतारं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तत् मे राध्यतां स्वाहा व्रतानां व्रत पते होतारं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तत् मे राध्यतां स्वाहा इति

तस्य उपदेशात् प्रतिपत्तिर् अवसानं च

अथ काण्ड ऋषिम् जुहोति विश्वेभ्यो देवेभ्यः काण्ड ऋषिभ्यः स्वाहा इति

जय प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

यद्य् उ वा एतस्मिन् संवत्सरे न अधीयीत यावदध्ययनम् एतद् व्रतं चरेत्

अथ काण्ड ऋषिम् जुहोति प्रजापतये काण्ड ऋषये स्वाहा इति
मरुतो ह वै देव विशः अन्तरिक्ष भाजनाः ईश्वरा यजमानस्य स्वर्गं लोकं यतो यज्ञवेशसं कर्तोः

अथ सोमम् अथ सवितारम् अथ पथ्यां स्वस्तिम् अथ अदितिम्

न एनम् मरुतो देव विशः हिंसन्ति
तान् अस्याम् ऋच्य् अ स्वरायाम् मृत्युर् निरजानाद् यथा मणौ मणि सूत्रम् परिपश्येद् एवम्

यद् अदो ऽमृतं तपति तत् प्रपद्य ततो मृत्युना पाप्मना व्यावर्तन्त

प्रजापतिर् देवान् असृजत

तान् अब्रवीच् छन्दांसि संभरत
उपयाम गृहीतः ऽसि बृहस्पति सुतस्य इति प्रतिप्रस्थाता पात्नीवतं गृह्णाति

अन्यतरतो वा

प्रेष्यति च अग्नीध् नेष्टुर् उपस्थम् आसीद नेष्टः पत्नीम् उदानय उद्गात्रा संख्यापय उन्नेतर् होतुश् चमसम् अनून्नय सोमं मा अतिरीरिचः इति

आ पात्र प्रक्षालनात् कृत्वा सौम्येन चरति

अत्र वा भक्षणं पात्र हरण सामर्थ्यात्
आहवनीयाद् बर्हिर् उपोषति यत् कुसीदम् अप्रतीत्तं मयि इति

पुरस्तात् त्व् एव केश श्मश्रु वापयते

देव संस्फान इति आदित्यम्
स युक्तः करोति

तत् ह मुञ्जः सामश्रवसः प्रययौ

एवं ह एतस्मिन् सर्वम् इदं सम्प्रोतं गन्धर्व अप्सरसः पशवो मनुष्याः

तस्मै ह श्वाजनिर् वैश्यः प्रेयाय
अथ अधिदैवतम्

अन्नम् थम्

अभ्याशः ह यत् अस्मै सः कामः समृध्येत यद् कामः स्तुवीत इति

या ऋच् तत् साम्

द्यौः एव उद्

उपसरणानि इति उपासीत

अन्तरिक्षम् _
प्रसन्नेन एव मनसा कुर्वाणो याति तत् पदम्

सर्वेषाम् एव वैराग्यं संन्यासाय विधीयते
ऐन्द्रस्य ऋषभः सौम्यस्य बभ्रुर् ब्रह्मणे

अष्टापदी वत् पशुबन्धौ गर्भिणीभ्यां स्व गुण दक्षिणौ

वैश्वदेवी पृषती मारुती वा
अथ वङ्ग बीज विधानम् आह अभ्रक इत्यादि
अयाजयद् गोसवेन गोप राजम् द्विजोत्तमैः

दुर्भगो बत लोको ऽयं यदवो नितराम् अपि

अहो बकी यं स्तन कालकूटम् जिघांसया अपाययत् अप्य् असाध्वी
तम् इन्द्र उवाच ऋषे प्रियं वै मे धाम उपागाः वरं ते ददामि इति
दक्षिणतो ऽगस्त्याय कल्पयन्ति
अधराञ्चम् प्र हिणोमि नमः कृत्वा तक्मने

भीमास् ते तक्मन् हेतयस् ताभिः स्म परि वृङ्ग्धि नः

मा स्म एतान् सखीन् कुरुथा बलासं कासम् उद्युगम्

यः परुषः पारुषेयो ऽवध्वंस इव अरुणः

मा स्म अतस् अर्वाङ् ऐः पुनस् तत् त्वा तक्मन्न् उप ब्रुवे

तक्मन् व्याल वि गद व्यङ्ग भूरि यावय
शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे देव यज्यायै इति त्रिः
शमीम् अश्वत्थ इति मन्त्र उक्ते ऽग्निं मथित्वा पुंस्याः सर्पिषि पैद्वम् इव

नवनीत अन्वक्तम् कुष्ठं त्रिर् अह्नः प्रतपति त्रि रात्रे
एतद् उ ह एव इन्द्रः विश्वामित्राय प्रोवाच एतत् उ ह एव इन्द्रः भरद्वाजाय प्रोवाच तस्मात् स तेन बन्धुना यज्ञेषु हूयते
अथ उदक तर्पणम्

नमः चन्द्रललाटाय कृत्तिवाससे नमः

अथ एतान् त्रीन् कृच्छ्रांश् चरित्वा सर्वेषु वेदेषु स्नातो भवति सर्वैर् देवैर् ज्ञातो भवति
यथा मृगाः संविजन्त आरण्याः पुरुषाद् अधि
एतेन हि तद् विहृतम्

नाना प्रस्तावौ नाना निधने हिंकारो ऽन्तरेण

द्वे सामनी
एते ह वाव त्रयः पुरुषाः

एते ह वाव त्रयः पुरुषाः

स यः अयम् चक्षुषि एषः अनुरूपः नाम
पाङ्क्तो यज्ञः

तस्माद् यद् अवच्छिद्येरन् मुख्याम् आर्तिम् आर्छेयुः
साक्षात् प्रभृतीनि च

दीर्घं च

द्वि एकयोः द्विवचन एकवचने

अदो अन् उपदेशे

साधकतमं करणम्

पराजेर् अ सोढः

अयस्मय आदीनि छन्दसि

च आदयः अ सत्त्वे
सवन मुखीयेषु एव चमसेषु उन्नीयमान सूक्तम् भवति
ताव् उभाव् उदिते जुहुयाद् यदि न त्वरेत

तिरः पवित्रं स्रवन्त्या धाराया अन्तर्यामं गृह्णाति उपयाम गृहीतः ऽस्य् अन्तर् यच्छ मघवन्न् इति

यद्य् अभिचरेत् अमुष्य त्वा व्याने सादयामि इति उपांशु सवनम् सादयेत्
अहेर् यातारं कम् अपश्य इन्द्र हृदि यत् ते जघ्नुषो भीर् अगच्छत्

अश्व्यो वारो अभवस् तद् इन्द्र सृके यत् त्वा प्रत्यहन् देव एकः
यथा एव वातः पवते यथा समुद्र एजति

एवं कुमार एजतु सह जरायुणा अवपद्यताम् इति

अपरेण अग्निम् प्राचीम् उत्तानां निपात्य अथ अस्याः दक्षिणे नासिका छिद्रे अङ्गुष्ठेन अनुनयति पुंसवनम् अस्य् अमुष्या इति
वारवन्तीयम् अग्निष्टोम साम

यदि प्रातस्सवने कलशो दीर्येत विश्वा इद् ता विष्णुर् आ भरद् इति वैष्णवीर् बृहतीर् माध्यंदिने कुर्युः

एकं वा द्वौ वा यावद् अलं मन्येत
गायत्री त्रिष्टुभ् जगतीभिः यथाक्रमम्

तिष्ठन्तम् अनुतिष्ठेत्

नौ शिला फलक कुञ्जर प्रासाद कटेषु चक्रवत्सु च अदोषम् सहासनम्
स्तौमि द्यावा पृथिवी नाथितो जोहवीमि ते नो मुञ्चतम् अंहसः
न ह एके स्वं महिमानम् आवाहयन्ति यजमानस्य एष महिमा इति वदन्त आवाहयेद् इति त्व् एव स्थितम्

अग्नेर् ह्य् एष महिमा भवति
मदन्ति देवीर् अमृता ऋतावृध इत्य् आग्नीध्रः

ताभिर् आद्रव इति अध्वर्युः

ततः संप्रेष्यति सुब्रह्मण्य सुब्रह्मण्याम् आह्वय इति
जयन्त्य् अलम्बुसा च एका बृहच्छाखा अवलम्बिनी

यत्र मूल कन्दे पवन उदयः मनस उदयः तपन उदयः जीव उदयः शब्द उदयः मातृका अक्षर उदयः च इति
क्षीण शोणित मांसस्य वायुः ऊर्ध्व गतिः चरन्

पक्वाशयम् अधिष्ठाय हत्वा संज्ञां च मारुतः

अन्तरेण गुदं गच्छन् नाभिं च सहसा अनिलः
शास्त्र उदितः हि नियमो व्रतं तत् च तपो मतम्

कांस्यं माषं मसूरं च चणकं कोरदूषकम्

वेद व्रत वृषोत्सर्ग चूडाकरण मेखलाः
अथ यत्र एतत् भूमिचलो भवति तत्र जुहुयात्
सा प्राचा उत्तानेन एव पाणिना उत्तरम् अक्ष धुरम् उपानक्ति

हराशयाम् अत्र जुहोति

अथ प्रवर्ग्यस्य आवृता प्रवर्ग्यम् उद्वासयति

अथ एतानि शस्त्राणि प्रतिप्रस्थात्र उत्प्रयच्छति

अथ अध्वर्युः अपररात्र आद्रुत्य संशास्त्य् एक स्तन व्रतम् दोहयत इति
यस्य सप्त ता उष्णिहम्

यस्य अष्टौ ता अनुष्टुभम्
प्रजया अति इतरौ श्रिया अक्रामत्

अग्नये सूर्याय प्रजापतये इति अब्रवीत् तेभ्यः एव सायम् जुहोमि तेभ्यः प्रातर् इति

अ च्युतेन एव एनम् च्यावयति

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

अग्निहोत्रिणे तत्र यत् किम् च ददाति तत् बर्हिष्यम्

तत् अस्य स्वदितम् एष्टम् भवति
द्वया देवा उप नो यज्ञम् आ अगुः यान् ओदनो जुषते यैश् च पृष्टः

उरुगायो ऽसि वायोः प्राणेन संमितः
मातृ वत् पर दारेषु पर द्रव्येषु लोष्ट वत्

यस्य अर्थाः तस्य मित्राणि यस्य अर्थाः तस्य बान्धवाः

षड्विधो यस्य उत्साहः तस्य देवो ऽपि शङ्कते

स राजा वर्धते योगात् व्याधिभिः च न बध्यते

असमर्थाः च कुर्वन्ति मुनयो द्रव्य संचयम्

न ऊधः छिन्द्यात् तु यो धेन्वाः क्षार अर्थः लभते पयः
निभृत निकुञ्ज गृहम् गतया निशि रहसि निलीय वसन्तम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

हस्त स्रस्त विलास वंशम् अनृजु भ्रू वल्लिमत् बल्लवी अति स्वेद आर्द्र गण्ड स्थलम्
अथ आह यत् होता यक्षत् होता यक्षद् इति मैत्रावरुणो होत्रे प्रेष्यत्य् अथ कस्माद् अ होतृभ्यः सद्भ्यो होत्राशंसिभ्यो होता यक्षत् होता यक्षद् इति प्रेष्यति इति
दह्यमाने पुरे तस्मिन् बाणो रुद्रं त्रिशूलिनम्

सप्तविंशत् सुताः प्रोक्ताः सोम पत्न्यः च सु व्रताः

ततः शक्र आदयः देवा गत्वा ऊचुः कृत्तिवाससम्
वैश्वानरो नो अदब्धस् तनू पाः अन्तस् तिष्ठाति दुरितानि विश्वा
त्रिस् दक्षिण अर्ध्यम्

एतत् वै यज्ञस्य द्वारम्

बृहस्पतिः वै आङ्गिरसः देवानाम् ब्रह्मा
विश्वेभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्यः

प्राग् अपाग् अधराग् उदग् एतास् त्वा दिशा आधावन्तु
तयोः मध्ये दधि मधु संनिहिते भवतः

अनूराधासु स्नायात्

सवितृ प्रसूतः भूयासम् इति

पाद्येन पादौ प्रक्षालयते मयि श्रीः श्रयताम् इति सव्यम् पादम् अग्रे शूद्रा _ मयि पद्या विराज् इति अथ दक्षिणम्
युवम् इदम् निष्कुरुतम् इति
मा तिष्ठः

परेहि कृत्ये

अनया अहम् ओषध्या सर्वाः कृत्याः अदूदुषम् याम् क्षेत्रे चक्रुः याम् गोषु याम् वा ते पुरुषेषु

यथा सूर्यः मुच्यते तमसः परि रात्रिम् जहाति उषसः च केतून् एव अहम् सर्वम् दुर्भूतम् कर्त्रम् कृत्या कृता कृतम् हस्ती इव रजः दुरितम् जहामि

विद्धस्य इव पदम् नय

कृत्या कृतः जहि

अपथम् ते अर्वाक्

मा क्षणिष्ठाः

उत हन्ति पूर्व आसिनम् प्रत्यादाय अपरः इष्वा
लक्ष्मीम् अनन्ताम् अभ्येति सूर्य लोके महीयते
न तेषु निवसेत् प्राज्ञः श्रेयस् अर्थी पाप बुद्धिषु

यः समुत्पतितं क्रोधम् अ क्रोधने नियच्छति

शिष्यस्य अ शिष्य वृत्तम् हि न क्षन्तव्यं बुभूषुणा
ऋचं साम यद् अप्राक्षं हविर् ओजो यजुर् बलम्
चिन्ता कोप निरोधे हेतुम् आह परमे इत्यादि
जपे च त्रिपदा प्रोक्ता अर्चने च चतुष्पदा
आपो देव्यो दैव्या होत्राशंसिन्यस् ता मे होत्राशंसिन्यो होत्रका होत्रकान् वो वृण इति होत्रकान्
चित्रको विनतः च एव कर्णान्तो विद्युतो रविः

बलिः शत्रुः तम् हरिः च गदया घातयिष्यति

देववन्त् उपदेवः च देवश्रेष्ठो विदूरथः

अत्रिः वसिष्ठः भगवान् जमदग्निः च कश्यपः

नरिष्यन्तः तथा पांसुः नभः नेदिष्ठ एव च

मायूरेण च रूपेण घातयिष्यति माधवः

अभिमानः सहिष्णुः च ऋषयः स्मृताः

औत्तमस्य मनोः पुत्रा आजः च परशुः तथा

गणे चतुर्दश सुरा विभुर् इन्द्रः प्रतापवान्

स हतो विष्णुना दैत्यः चक्रेण सु महात्मना

अष्टकस्य गणाः पञ्च तथा प्रोक्ता दिवौकसाम्

ऊर्जस्तम्बः तथा प्राण ऋषभो निश्चलः तथा

भविष्यन्ति तदा देवा एकैको द्वादशो गणः

हविष्मन्त् च हविष्यः च वरुणो विश्व विस्तरौ

इन्द्रो दिवस्पतिः शत्रुः तु इष्टिभः नाम दानवः

नवख्यातिः नयः च एव प्रियभृत्यो विविक्षिपः

इन्द्रो विपश्चित् देवानाम् तद् रिपुः पुरुकृत्सरः
त्रिर् दक्षिणं द्विर् उत्तरम्

त्रैककुदेन अञ्जनेन अङ्क्ते

मुखम् अग्रे ऽनुलोमम् अङ्गानि