tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सह्य अद्रिम् अगमत् सो ऽपि तं दृष्ट्वा अभ्यद्रवत् खलः

तच् छ्रुत्वा लुब्धकः प्राह प्रसादं कुरु भो मयि

गोकर्णं रक्षमाणास् ते तत्र ह्य् आसन् गण अन्विताः

यावज् जीवं महा बाहो ह्य् अन्ते स्वर्गम् अवाप्स्यसि

वरं वरय भो राजन्न् इत्य् उक्ते शम्भुना अब्रवीत्

विद्या कामः लभेद् विद्यां बद्धो मुच्येत बन्धनात्

सु चिरम् राज शार्दूलैः यथाकामं यथासुखं

मणिभद्रो ऽप्य् अधस् शीर्षः पादाभ्यां भूमिम् अ स्पृशन्

जातिस्मर त्वम् सम्प्राप्य गोकर्णे सु चिरम् स्थितौ

चारा मार्गयितुं जग्मू रङ्गक्षेत्राद् द्रुतं भटाः

शुद्ध स्फटिक संकाशा निर्मला पाप हारिणी

वृष आरूढः स च ययौ गोकर्णं सिद्ध सेवितम्

शङ्कर उवाच

गोकर्ण स्थानि तीर्थानि स्नात्वा पूर्य कमण्डलुम्

ततः पुण्य अवशेषेण पुनर् भूलोकम् आगतौ

तम् आपतन्तम् आलोक्य कौशिको भय विह्वलः

ततस् तेन एव दुःखेन पीडितौ द्विज दम्पती

व्याजेन अपि च कावेरी स्नानात् ऊर्ज व्रत आदिकात्

सर्व देव आत्मकम् मत्वा गोकर्णं ते कुरु उद्वहैः

गोकर्ण क्षेत्र माहात्म्यम् नारदेन प्रभाषितम्

स्वायम्भुवे ऽन्तरे च आसीत् चन्द्रदेव इति श्रुतः

एवं दिनेषु गच्छत्सु केषुचिद् द्विज दम्पती

अत्र एव वस सिद्ध त्वं रक्षन् प्राचीं दिशं सदा

मणिभद्रस् ततः सिद्धो भूतनाथश् च भारत

दुर्मुखो नाम तत्र आस्ते निर्घृणः पाप चेतनः

देव ब्राह्मण विद्वेषी पितृ भक्ति विवर्जितः

ततो रुद्रो ऽप्य् उवाच इदम् वरं वरय काङ्क्षितम्

यं यं कामयते कामं तं तं प्राप्नोत्य् असंशयम्

ततो यम आज्ञया दूताः पेचुस् तौ नरक अग्निषु
यद् अभ्यस्पृशन्त तस्मात् स्पृश्यः

अथ ये विद्वांस उपयन्ति तद् यथा प्रवाहात् प्रवाहं स्थलात् स्थलं समात् समं सुखात् सुखम् अभयाद् अभयम् उपसंक्रामन्ति इति एवं ह एव एते संवत्सरस्य उदृचम् समश्नवामहा इति ब्राह्मणम्

तानि ह वा एतानि यज्ञ अरण्यानि यज्ञ कृन्तत्राणि
प्रैष अनुवाचने षष्ठी वपायै धाना सोमेभ्यः इति परिहाप्य

मध्यात् पूर्व अर्धात् च अ सम्भिन्दन् अङ्गुष्ठ पर्व मात्रम् अवदानम्

सर्व हुतः एक कपालः

सह वा
क्षिप्त्वा उष्ण तोये मृदितं तत् फाण्टं परिकीर्तितम्

अल्प बुद्धेः अयम् तस्मात् न अति संक्षेप विस्तरः

ऐन्द्री ऋषभी अतिरसा ऋष्यप्रोक्ता पयस्या अश्वगन्धा स्थिरा रोहिणी बला अतिबलाः इति दश इमानि बल्यानि भवन्ति चन्दन तुङ्ग पद्मक उशीर मधुक मञ्जिष्ठा सारिवा पयस्या सिता लताः इति दश इमानि वर्ण्यानि भवन्ति सारिवा इक्षु मूल मधुक पिप्पली द्राक्षा विदारी कैटर्य हंसपादी बृहती कण्टकारिकाः इति दश इमानि कण्ठ्यानि भवन्ति आम्र आम्रातक लिकुच करमर्द वृक्षाम्ल अम्लवेतस कुवल बदर दाडिम मातुलुङ्गानि इति दश इमानि हृद्यानि भवन्ति इति चतुष्कः कषाय वर्गः

तेषाम् एकैकस्मिन् महाकषाये दश दश आवयविकान् कषायान् अनुव्याख्यास्यामः तानि एव पञ्च कषाय शतानि भवन्ति

पञ्चाशत्को हि अयम् वर्गः कषायाणाम् उदाहृतः

यन्त्र निष्पीडितात् द्रव्यात् रसः स्वरस उच्यते

मृद्वीका मधुक मधुपर्णि मेदा विदारी काकोली क्षीरकाकोली जीवक जीवन्ती शालिपर्ण्यः इति दश इमानि स्नेह उपगानि भवन्ति शोभाञ्जनक एरण्ड अर्क वृश्चीर पुनर्नवा यव तिल कुलत्थ माष बदराणि इति दश इमानि स्वेद उपगानि भवन्ति मधु मधुक कोविदार कर्बुदार नीप विदुल बिम्बी शणपुष्पी सदापुष्पा प्रत्यक्पुष्प्यः इति दश इमानि वमन उपगानि भवन्ति द्राक्षा काश्मर्य परूषक अभया आमलक विभीतक कुवल बदर कर्कन्धु पीलूनि इति दश इमानि विरेचन उपगानि भवन्ति त्रिवृत् बिल्व पिप्पली कुष्ठ सर्षप वचा वत्सक फल शतपुष्पा मधुक मदन फलानि इति दश इमानि आस्थापन उपगानि भवन्ति रास्ना सुरदारु बिल्व मदन शतपुष्पा वृश्चीर पुनर्नवा श्वदंष्ट्रा अग्निमन्थ श्योनाकाः इति दश इमानि अनुवासन उपगानि भवन्ति ज्योतिष्मती क्षवक मरिच पिप्पली विडङ्ग शिग्रु सर्षप अपामार्ग तण्डुल श्वेता महाश्वेताः इति दश इमानि शिरोविरेचन उपगानि भवन्ति इति सप्तकः कषाय वर्गः
अचेतन त्वात् च मनः क्रियावत् अपि न उच्यते

अत्र कर्म फलं च अत्र ज्ञानं च अत्र प्रतिष्ठितम्

या क्रिया क्रियते सा च वेदनां हन्ति अनागताम्

चय प्रकोप प्रशमाः पित्त आदीनाम् यथा पुरा

धी धृति स्मृति विभ्रंशः संप्राप्तिः काल कर्मणाम्

इति असात्म्य अर्थ संयोगः त्रिविधः दोष कोपनः

वैवृत्त्यान् मनसो ज्ञानं सान्निध्यात् तच् च वर्तते

करणानाम् अवैमल्याद् अयोगात् वा न वर्तते

परुष उद्भीषण अ शस्त अ प्रिय व्यसन सूचकैः

प्राण अपानौ निमेष आद्याः जीवनं मनसो गतिः

भ्रश्यते स स्मृति भ्रंशः स्मर्तव्यं हि स्मृतौ स्थितम्

कर्ता हि करणैः युक्तः कारणं सर्व कर्मणाम्

स्यात् कथं च अविकारस्य विशेषो वेदना कृतः

सद् अकारणवन् नित्यं दृष्टं हेतु जम् अन्यथा

अतः परं ब्रह्म भूतः भूतात्मा न उपलभ्यते

अनागते चिकित्स्याः ते बल कालौ विजानता

तत् एव भावाद् अ ग्राह्यम् नित्य त्वम् न कुतश्चन

तम् अर्ति कालम् उद्दिश्य भेषजं यत् प्रयुज्यते

स शरीरस्य योग ज्ञाः तम् योगम् ऋषयः विदुः

पुनश् च धातु भेदेन चतुर्विंशतिकः स्मृतः

नैष्क्रम्यम् अनहंकारः संयोगे भय दर्शनम्

आत्मा ज्ञः करणैः योगात् ज्ञानम् तु अस्य प्रवर्तते

न च आत्म कृतकम् तत् हि तत्र च उत्पद्यते स्वता

निर्दिष्टं दैव शब्देन कर्म यत् पौर्वदेहिकम्

अन्येद्युष्को द्वि अग्राही तृतीयक चतुर्थकौ

सति ह्य् आत्म इन्द्रिय अर्थानाम् सन्निकर्षे न वर्तते

द्विविधः सुख दुःखानाम् वेदनानां प्रवर्तकः

वदन्त्य् आत्मानम् आत्म ज्ञाः क्षेत्रज्ञं साक्षिणं तथा

ज्ञानं ब्रह्म विदाम् च अत्र न अज्ञः तत् ज्ञातुम् अर्हति

प्रश्नाः पुरुषम् आश्रित्य त्रयोविंशतिः उत्तमाः

कर्म काल अतिपातः च मिथ्या आरम्भः च कर्मणाम्

कोशकारो यथा हि अंशून् उपादत्ते वध प्रदान्

उपादत्ते हि सा भावान् वेदना आश्रय संज्ञकान्

यो वदेत् स वदेत् देहम् सम्भूय करणैः कृतम्

वेदना यत्र नियता विशेषः तत्र तद् कृतः

तेषाम् अन्यैः कृतस्य अन्ये भावा भावैः नवाः फलम्

सेवनं साहसानां च नारीणां च अतिसेवनम्

शीघ्र ग त्वात् स्वभावात् तु अभावः न व्यतिवर्तते

पूर्वरूपं विकाराणां दृष्ट्वा प्रादुर्भविष्यताम्

अथ च आर्तस्य भगवंस् तिसृणां कां चिकित्सति

चिकित्सति भिषक् सर्वाः त्रि कालाः वेदना इति

संयोगात् वर्तते सर्वं तम् ऋते न अस्ति किंचन

शरीरं हि गते तस्मिन् शून्य आगारम् अचेतनम्

तत्त्व ज्ञाने स्मृतिः यस्य रजस् मोह आवृत आत्मनः

असात्म्यम् इति तत् विद्यात् यत् न याति सहात्मताम्
मृणाल धवलम् केशं दृष्टवान् आत्म मूर्धनि

अ निन्दितम् उपायं च विचिन्त्य आत्म समर्पणे

भवतः शतधा मूर्धा दग्ध बुद्धेः स्फुटेद् इति

स कदाचित् क्वचित् कांचिद् दृष्ट्वा तापस कन्यकाम्

विद्याधर नरेन्द्रः ऽयं कर्ता वान्त विषान् इति

कस् ते मानुषकेण अर्थः कुरु विद्याधरं पतिं

ग्रहीतव्यानि नामानि गुरु देव द्विजन्मनाम्

प्रौढाया इव कन्यायाः पितरौ सदृशं वरम्

आषाढं वायु मुक्ता इति सखी परिवृता अगमत्

तेन उक्तम् पलितं दृष्ट्वा मनःपुत्रिक वंश जाः

अयं तु सिंह मातंग शार्दूल मृग तापसैः

खं हंस कन्याः इव आस्थिताः

प्रिय समर पर अवरोध रुद्धान् अहत रिपुः कथम् आहरेय दारान्

स च संस्कर्तुम् आत्मानं क्व अत्र यक्षः क्व च अज्जुका

कल्पवृक्ष प्रसूतानि फलानि कुसुमानि वा

ततः स्व अर्थ आहित उत्साहा पृच्छामि स्म तव प्रियाम्

तेन उक्तम् अचिराद् एषा लब्ध विद्या गमिष्यति

दाह्या वा दहनेन इयम् मोच्या वा गृध्र जम्बुकैः

मुग्धे मानुषकास् तावद् बहु रोग आदि उपद्रवाः

अथ क्षणम् इव ध्यात्वा तया उक्तम् स्मयमानया

शूरः स अङ्गः इव अनङ्गः विद्याधर पतिः पतिः
एवं स देवी सहितः तस्थौ वत्स ईश्वरः तदा

प्रवेशो ऽस्ति पितुर् गेहे ना अपि पण्य अङ्गना गृहे

इति विज्ञापयामास नृपतिं स पुरोहितः

बाल्याद् ऋते विना भर्तुः कीदृक् तस्याः पितुर् गृहम्

उपप्रदानं लिप्सूनाम् एकं हि आकर्षण औषधम्

अस्ति रत्नपुरं नाम यथार्थं नगर उत्तमम्

माधवो ऽपि प्रभाते स्वं धूर्तम् एकं समादिशत्

ततः पुरोहितो अपि एवम् स तं पुनर् अभाषत

इत्थं मिथ्या दूषणम् एवम् एव ददति प्रायः सतां दुर्जनाः

स हि मिथ्या एव विप्रो मां प्रतारयितुम् ईहते

कृत उद्वाहम् तृतीये ऽह्नि प्रतिग्रह कृते च तम्

भ्रामयामास पटहं कृत श्रवण कौतुकम्

न च बन्धु परा अधीना कन्या स्वातन्त्र्यम् अर्हति

अन्तरा हृदयानि इव साधूनां कैतवेन सः

तौ च धूर्तौ ततस् तत्र तस्थतुः शिव माधवौ

इति उक्त्वा तत् च जग्राह तद् क्षणम् स पुरोहितः

भागेन दम्भ बीजेन कुक्षि भस्त्राम् अपूरयत्

अतः संप्रति मा भूत् ते मद् विवाह कृते त्वरा

न पुनर् नगरी तेन दृष्टा स अलीक वादिना

इति राज्ञी मुखात् श्रुत्वा समुद्भ्रान्तः स भूपतिः

दृष्टा कनकपुरी सा विप्रेण क्षत्रियेण वा येन

इतो हरपुरं नाम नगरं गतवान् अहम्

इदं नगरम् आवाभ्यां कृत्स्नं तावद् विलुण्ठितम्

दिष्ट्या तर्हि प्रतीहार पार्श्वम् एहि इति तद् क्षणम्

दुर्जन उत्पादित अवद्य विरक्तीकृत चेतसि

कृत आशिषि ततो याते स्व वधू वासकम् शिवे

विनाश हेतुः वासाय मद्गुः स्कन्धं तरोः इव

भवतः तनयम् द्रष्टुम् आगतो अस्मि अवनीपते

गङ्गा उपकण्ठे कुसुमपुरं नाम अस्ति यत् पुरम्

एवम् एतद् इति स्म आह तृतीयो ऽपि समर्थयन्

पुनर् ऊचुः त्वम् अश्नासि बाल दर्शम् इह इति तम्

पुरि तद् वञ्चना माया कटाक्षः इव सो ऽभ्रमत्

तन् निशम्य च तेन उष्ठ पुट उन्नमन संज्ञया

धनैः त्रिवर्गम् प्राप्नोति गृही ह्य् आश्रमिणां वरः

पित्रा कनकरेखा इति मातृ नाम्ना कृता आत्मजा

एवं तया उक्ता त्वद् पार्श्वम् राजन् विग्ना अहम् आगता

वृषली सा वरः च अस्याः वृषली पतिः उच्यते

इति निश्चित्य कृत्वा च मिथः कर्तव्य संविदम्

गते काले च मूल्य अर्थी स पुरोधाः किल आपणे

इति उक्तः तेन च ययौ स शिवस्य अन्तिकम् ततः

द्यूत तान्तस्य किं नाम कितवस्य हि दुष्करम्

अवर्धत शनैः सा च लोक लोचन चन्द्रिका

शंकरस्वामि नामा च तस्माद् युक्त्या हृतैर् धनैः

त्वद् वाचा एव प्रवर्ते ऽहं यथा वेत्सि तथा कुरु

एषा कनकरेखा मे हृदयं देवि बाधते

स तत्र आवर्जयामास नगरी वासिनाम् मनः

समैः कतिपयैः अन्यैः राज पुत्रैः अनुद्रुतः

आययौ तद् अनुज्ञातः माधवो वसतिं निजाम्

इति तत्र सभासद्भिः स अन्तर्हासम् उदीरिते
ब्रह्म क्षत्रस्य यो योनिः वंशः देवर्षि सत्कृतः

च्यवनस्य कृमिः पुत्र ऋक्षात् जज्ञे महा तपाः

ततो ऽवृणुत भार्या अर्थम् शंतनुः जाह्नवीम् नृप

जज्ञे अधिसोमकृष्ण आख्यः साम्प्रतं यो महा यशाः

मुनय ऊचुः

तस्यां देवव्रतं नाम कुमारं जनयत् विभुः

नकुलं सहदेवं च माद्री अश्विभ्याम् अजीजनत्

_ तु दायादो भविता वै सुखीवलः

कृष्यमाणः ततस् शक्रो भयात् तस्मै वरं ददौ

धीमतः पाण्डु पुत्रस्य च अर्जुनस्य महात्मनः

पुण्यं च रमणीयं च कुरुक्षेत्रं तु तत् स्मृतम्

पुण्यः पुण्यवन्तः च एव राजा सत्यधृतिः ततस्

देवापिः तु ह्य् अपध्यातः प्रजाभिः अभवत् मुनिः

पञ्चानां च एव पञ्चालान् एतान् जनपदान् विदुः

हुत्वा अग्निम् विधिवत् सम्यक् पवित्रीकृत भोजना

सुभद्रायां रथी पार्थात् अभिमन्युः अजायत

दिवोदासः च राजर्षिः अहल्या च यशस्विनी

नृपात् सुनीथात् भविता नृचक्षुः सु महा यशाः

सुखीवल सुतः च अपि भावी राजा परिष्णवः

भविष्यते च उदयनात् राजा वहीनरः

अथ अश्वमेधेन ततः शतानीकस्य वीर्यवान्

अभिगम्य स्थिताः च एव नृपं च जनमेजयम्

द्वे तस्य शकले जाते जरया च सः

धृतराष्ट्रः तु गान्धार्यां पुत्रान् अजनयत् शतम्
इति

आसनं शयनं पुंसां दशभिर् दशभिर् व्रजेत्

सर्व अतीत त्वात् शिवतत्त्वे शान्ति अतीता

हर्ष उत्कर्ष करम् शुक्रं मूत्रं क्लेद विवेक कृत्

तथा

इह खलु निखिल जगत् आत्मा सर्व उत्तीर्णः च सर्व मयः च विकल्प अ संकुचित संविद् प्रकाश रूपः अन् अवच्छिन्न चित् आनन्द विश्रान्तः प्रसरत् अविरल विचित्र पञ्च वाह वाह वाहिनी महा उदधिः निरतिशय स्वातन्त्र्य सीम्नि प्रगल्भमानः सर्व शक्ति खचितः एक एव अस्ति संविद् आत्मा महेश्वरः

रञ्जितास् तेजसा त्व् आपः शरीर स्थेन देहिनाम्

तथा हि बाल्यं वृद्धिर् बलं प्रज्ञा त्वक् चक्षुः श्रोत्रम् इन्द्रियम्

समुद्दिश्य पितॄन् भद्रे तत् आनन्त्याय कल्पते

ये च सु अभ्यस्त विज्ञान मयाः शिव मयाः हि ते

श्री स्व आत्म चित् अमृत वपुस् शंकर अर्पणम् भूयात्

इति

स्मरणं तु कथं तस्य प्राणान्ते समुपस्थिते

अनयोश् च पक्षयोर् एकतर पक्ष अवलम्बने प्रवर गुरवे एव प्रमाणम्

तिलकम्

दर्शनेन विहीनस् तु संसारं प्रतिपद्यते

तद् एतत् विभागेन बीभत्स दर्शनम् वैराग्य मुनिभिः अगायि तथा च आहुः

तद् वशात् द्वादशाद् ऊर्ध्वं याति पञ्चाशतिः क्षितिम्

तेजो ऽष्टमे संचरति नवमे वेदनं भवेत्

इति

तद्वन् माया अपि विज्ञेया नवधा ज्ञान केवलः

विदितम् अति स तत्त्वाः संविद् अम्भस् निधानात् अचल हृदय वीर्य आकर्ष निष्पीडन उत्थम्

न स्मरत्य् उग्र संतापम् अनेक भव सम्भवम्

इति

तद् तद् सद् धर्म उद्दिधीर्षा एक तान सत् प्रेक्षा ओजस् शालिना कर्म वृत्तये

चर्म अवनद्धम् दुर्गन्धि पूर्णं मूत्र पुरीषयोः

इति

अति दुर्घट कारि त्वात् स्वाच्छन्द्य निर्मलात् असौ

तु ज्ञेया सिरा धमनि संततिः

अनावृते स्वरूपे ऽपि यत् आत्म आच्छादनम् विभोः

मुनि प्रणीतात् द्विगुणं तद् एव परिकीर्तितम्

सा एव अविद्या यतो भेद एतावान् विश्ववृत्तिकः

किं पुनः कौलिक आम्नायः तत्र आहूय प्रपूजितः

तत्त्व अर्णम् अग्नि नयनम् रस शर पुरम् अस्त्र मन्त्र पदम् अन्या

स्वामि द्रोह कृताः च अन्ये ये तथा आत्मोपघातकाः

प्रासाद द्वार देशात् च यत्र शङ्ख ध्वनिः चरन्

सा च कला पुरुषस्य परिमितं कर्तृ त्वम् प्रकाश्य सुख दुःख मोह रूपम् भोग्यम् अव्यक्त त्वम् सृजति ततो ऽपि अष्टगुणं बुद्धि तत्त्वम् उत्पन्नं ततो ऽपि सात्त्विक राजस तामस भेद भिन्नम् त्रि स्कन्धम् अहंकार तत्त्वम् तत्र पूर्वस्मात् अहंकारात् मनो जातम् अपरस्मात् इन्द्रियाणि तृतीयात् तन्मात्राणि एभ्यो भूतानि इत्य् एवम् अयम् एकस्य एव आदिदेवस्य स्वातन्त्र्य महिम्ना संसारे संसरतः परिमित प्रमातृ ताम् अवलम्बमानस्य तत्त्व प्रसरः उक्तं च भूतानि तन्मात्र गण इन्द्रियाणि मूलं पुमान् कञ्चुक युज् सु शुद्धम्

श्रीमत् पौष्करायाम् अपि उक्तम्

सा देहत्याग काल अंश कला प्राण वियोगिनी

सर्व अशुचि निधानस्य कृतघ्नस्य विनाशिनः
ते न प्रति चन समवदत

तत् साम्नः साम त्वम्

ते वै पञ्च अन्यत् भूत्वा पञ्च अन्यत् भूत्वा कल्पेताम् आहावश् च हिंकारश् च प्रस्तावश् च प्रथमा च ऋच् उद्गीथश् च मध्यमा च प्रतीहारश् च उत्तमा च निधनं च वषट्कारश् च ते यत् पञ्च अन्यत् भूत्वा पञ्च अन्यत् भूत्वा कल्पेताम् तस्माद् आहुः पाङ्क्तो यज्ञः

यद् उ बृहत्या प्रतिपद्यते बार्हतो वा एष य एष तपति
हिरण्यवर्णाभिः प्रतिमन्त्र्य दक्षिणं पादं प्रथमं प्रकर्षति

द्वाभ्यां शाखाभ्याम् अधस्ताद् एकया उपरिष्टात् स अपिधानम्

आपो ऽमृतं स्थ अमृतम् मा कृणुत दासाः अस्माकम् बहवो भवन्त्य् अश्वावद् गोमन् मय्य् अस्तु पुष्टम् ॐ भूर् भुवः स्वर् जनद् ॐ इति

ऋतेन त्वा सत्येन त्वा तपसा त्वा कर्मणा त्वा इति संनह्यति
प्रसन्न वर्ण इन्द्रियम् इन्द्रिय अर्थान् इच्छन्तम् अव्याहत पक्तृ वेगम्

अग्रे स्रवति दुष्ट अस्रम् कुसुम्भाद् इव पीतिका

अग्नि ताप आतप स्विन्नः जानु उच्च आसन संस्थितः

ताडयेद् उत्थितां ज्ञात्वा स्पर्शाद् वा अङ्गुष्ठ पीडनैः

तत्र अभ्यङ्ग रस क्षीर रक्त पानानि भेषजम्

तेषु तेषु प्रदेशेषु तत् तद् यन्त्रम् उपाय विद्

बद्ध्वा विध्येत् सिराम् इत्थम् अनुक्तेषु अपि कल्पयेत्

कुठार्या लक्षयेन् मध्ये वाम हस्त गृहीतया

लोध्र प्रियङ्गु पत्तङ्ग माष यष्ट्याह्व गैरिकैः

रक्ते तु अतिष्ठति क्षिप्रं स्तम्भनीम् आचरेत् क्रियाम्

न तु ऊन षोडश अतीत सप्तति अब्द स्रुत _

विद्रधौ पार्श्वशूले च पार्श्व कक्ष स्तन अन्तरे

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

सम्यक् साध्या न सिध्यन्ति ते च रक्त प्रकोप जाः

ततो मध्यमया अङ्गुल्या वैद्यो अङ्गुष्ठ विमुक्तया

पादे तु सुस्थिते अधस्तात् जानु संधेः निपीडिते
यदि ह वै अपि अ ब्राह्मण उक्तः यदि दुरुक्त उक्तः यजते अथ ह एषा आहुतिः गच्छती एव देवान् न पाप्मना संसृज्यते

तावान् संवत्सरः

एष ह वै अस्य स्वः क्षयः यत् अग्निः अग्नेः

सवितृ प्रसूताः एव एनम् तत् मन्थन्ति

शिशुम् जातम् इति

त्वाम् अग्ने पुष्करात् अधि इति तृचम् आग्नेयम् गायत्रम् अन्वाह अग्नौ मथ्यमाने

एतत् वै यज्ञस्य समृद्धम् यत् रूप समृद्धम् यत् कर्म क्रियमाणम् ऋच् अभिवदति

द्यावापृथिवीभ्याम् एतम् जातम् देवाः पर्यगृह्णन्
मार्जनं लेपनं नित्यम् अङ्गानाम् वै समाचरेत्

ब्रह्मना अभिहितः पूर्वम् ऋषीणाम् भावितात्मनाम्

संवत्सर उषिते शिष्ये गुरुर् ज्ञानम् अ निर्दिशन्

आक्रमेत् आसनम् च अस्य छाया आदीन् वा कदाचन

मातृ वत् वृत्तिम् आतिष्ठेन् गरीयसी

स संमूढो न संभाष्यो वेद बाह्यः द्विजातिभिः

त्रि अहम् न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोः च सूतके

मार्गशीर्षे तथा पौषे माघ मासे तथा एव च

गुरु उच्छिष्टम् भेषज अर्थम् प्रयुञ्जीत न कामतः

अध्यापयन् गुरु सुतः गुरु वत् मानम् अर्हति

सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदान्तान् च विशेषतः

अष्टकासु तु अहोरात्रम् ऋतु अन्त्यासु च रात्रिषु

आतर्जनं परीवादं स्त्री प्रेक्षा आलम्भनम् तथा

उत्सृज्य ग्राम नगरम् मासान् विप्रो ऽर्धपञ्चमान्

प्रयुञ्जीत सदा वाचं मधुरां हित भाषिणीम्
ताराग्रहाणां प्रवरः तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः

बुद्धि पूर्वम् भगवता कल्प आदौ सम्प्रवर्तितः

भानोः गति विशेषेण चक्र वत् परिवर्तते

इति एष ज्योतिषाम् एवम् संनिवेशो अर्थ निश्चयः

तेन ग्रहा गृहानि एव तद् आख्याः ते भवन्ति च

षोडशार्चीः भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यात् अनन्तरम्

द्युतिमान् ऋषि पुत्रः तु सोमो देवो वसुः स्मृतः

तमस् मयः मृत्युसुतः प्रजा क्षय करः शिखी

सवने स्यन्दने अर्थे च धातुर् एष विभाष्यते

लोक संव्यवहार अर्थम् महादेवेन निर्मितः

बौधं बुधः तु स्वर्भानुः स्वर्भानु स्थानम् आश्रितः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे ग्रहसंख्यावर्णनं नाम एकषष्टितमः ऽध्यायः

मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्ष सूर्य ग्रह आश्रयाः

श्रवण अन्तम् धनिष्ठा आदि युगं स्यात् पञ्च वार्षिकम्

तमस् वीर्य मयः राहुः प्रकृत्या कृष्ण मण्डलः

ग्रहः च अङ्गिरसः पुत्रो द्वादश अर्चिस् बृहस्पतिः

घन तेजस् मयम् शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु
पित्त विद्रधि वत् च अत्र क्रिया शोणित जे ऽपि च

यष्ट्याह्व चूर्ण युक्तेन तेन एव प्रतिसारणम्

अत्तारं नरम् अणवो ऽपि वक्त्र रोगाः श्रोतारं नृपम् इव न स्पृशन्ति अनर्थाः

दाडिम त्वच् वरा तार्क्ष्य कान्ता जम्बु अस्थि नागरैः

वचा तेजोवती पाठा स्वर्जिका यवशूकजैः

पटोल शुण्ठी त्रिफला विशाला त्रायन्ती तिक्ता द्वि निशा अमृतानाम्

क्षौद्रेण युक्तः कवड ग्रहः ऽयं सर्व आमयान् वक्त्र गतान् निहन्ति

साधितं पाययेत् तैलं स कृष्णा देवदारुषु

मुखपाकेषु स क्षौद्रा प्रयोज्या मुख धावनाः

गो मूत्र क्वथन विलीन विग्रहानाम् पथ्यानां जल मिशि कुष्ठ भावितानाम्

पक्वे अष्टापद वत् भिन्ने तीक्ष्ण उष्णैः प्रतिसारणम्

प्राण अनिल पथ संस्थाः श्वसितम् अपि निरुन्धते प्रमादवतः

उपनाह्यो व्रणे रूढे प्रलेप्यः च पुनः पुनः

खदिर जम्बु यष्ट्या अनन्ता आम्रैः अहिमार नीलोत्पल अन्वितैः

वमिते पूति वदने धूमः तीक्ष्णः स नावनः

पटोल निम्ब यष्ट्याह्व वासा जाति अरिमेदानाम्

मुस्ता हरिद्रा द्वय यावशूक वृक्षाम्लक अम्लाग्रिमवेतसाः च

पाठा क्षार मधु व्योषैः हृत अस्रे प्रतिसारणम्

अधिदन्तकम् आलिप्तं यदा क्षारेण जर्जरम्

जाती पत्त्रिकाम् स जातिफलाम् सह लवंग कङ्कोल्लकाम्

ततो विदारी यष्ट्याह्व शृङ्गाटक कसेरुभिः

तद् क्वाथः कवडो नस्यं तैलं मधुर साधितम्

उद्वर्तितं च प्रपुनाट लोध्र दार्वीभिः अभ्यक्तम् अनेन वक्त्रम्

सुषिरे छिन्न लिखिते स क्षौद्रैः प्रतिसारणम्

यष्ट्याह्व स्वर्जिका शुण्ठी सैन्धवैः प्रतिसारणम्

मुख दन्त गल विकारे स क्षौद्रः कालको विधार्यः चूर्णः

लोध्र सर्जरस क्षौद्र मधुकैः प्रतिसारणम्
षष्ठे स्वैर विहारम् मन्त्रं वा सेवेत

तपस्विनां तु कार्याणि त्रैविद्यैः सह कारयेत्

तृतीये स्नान भोजनम् सेवेत स्वाध्यायं च कुर्वीत

पञ्चमे मन्त्रि _ पत्त्र सम्प्रेषणेन मन्त्रयेत चार गुह्य बोधनीयानि च बुध्येत

तस्मान् नित्य उत्थितः राजा कुर्याद् अर्थ अनुशासनम्
भ्रमो मूर्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते

कण्डू स्फुरण निस्तोद भेद गौरव सुप्त ताः

वायोः आवरणम् च अतस् बहु भेदम् प्रवक्ष्यते

पुंस्त्व उत्साह बल भ्रंश शोफ चित्त उत्प्लव ज्वरान्

शोफस्य रौक्ष्य कृष्ण त्व श्याव ता वृद्धि हानयः

विशेषाज् जीवितं प्राण उदानो बलम् उच्यते

स आयामा भृश दाह उषा गम्भीरे अधिक पूर्व रुज्

विष् आवृते विबन्धो ऽधः स्व स्थाने परिकृन्तति

चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेषु अरोचकः

_ एव अस्ना रुद्धः प्राक् तद् एव प्रदूषयेत्
एवम् अमुना विधानेन सह सूतकः पारदो रज्यते रागवान् भवति बध्यते बद्धः च भवति इति अर्थः

माक्षिक सत्त्वम् मुख्य त्वेन आह माक्षिक इत्यादि
कर्तव्याः शक्त्याः तद्वत् चत्वारः वा विमत्सरः

वासुदेवो जगन्नाथः तथा संकर्षणो विभुः

अग्निः अपः क्षितिः विष्णुः इन्द्रैः ऐन्द्री च देवताः

होम मन्त्राः ते एव उक्ताः खाने दाने तथा एव च

पूर्वेण भार्गवं विद्यात् सोमम् दक्षिणपूर्वके

पूर्ण कुम्भेन तेन एव होम अन्ते प्राञ्च् उदञ्च् मुखम्

सूर्यः सोमः तथा भौमो बुध जीव सित अर्कजाः

स्थापनीया मुनि श्रेष्ठैः न उत्तरेण पराङ्मुखाः

अङ्गारकाय संयावं बुधाय क्षीर षष्टिके

पूज्यते शिव लोके च वसु आदित्य मरुत् गणैः

वरुणः पवनः च एव धनाध्यक्षः तथा शिवः

येन ब्रह्मन् विधानेन तत् मम निगदतः शृणु

रेतस आकाशस्य उदाहृतः

गुड ओदनम् रवेः दद्यात् सोमाय घृत पायसम्

वश्यकर्म अभिचार आदि तथा एव उच्चाटन आदिकम्

सोम शुक्रौ तथा श्वेतो बुध जीवौ च पिङ्गलौ

आहुतीभिः प्रयत्नेन दक्षिणाभिः तथा एव च

बुधाय जातरूपं तु गुरवे पीत वाससी

विष्णुना विधृतः च असि ततः शान्तिं प्रयच्छ मे

निवीत लोहित उष्णीषाः लोहित अम्बर धारिणः

प्राञ्च् उदञ्च् प्लवनाम् भूमिं कारयेत् यत्नात् बुधः

चतुरस्रं समन्तात् तु योनि वक्त्रम् समेखलम्

होमं कुर्युः ततस् विप्रा रक्त माल्य अनुलेपनाः

शुक्रं ते अन्यत् इति च शुक्रस्य अपि निगद्यते

पूर्णाहुतिः तु मूर्धानं दिव इति अभिपातयेत्

प्रदानात् तस्य मे विष्णो हि अतस् शान्तिं प्रयच्छ मे

यस्मात् आयास कर्माणि ते अधीनानि सर्वदा

रिपु रूपस्य शकलानि अथ एव अग्नौ विनिष्क्षिपेत्

भक्ष्यान् दद्यात् मुनि श्रेष्ठैः भूषणानि अपि शक्तितः

दातव्या यजमानेन पूर्ववत् दक्षिणाः पृथक्

यष्टारं दक्षिणाः हीनम् न अस्ति यज्ञ समः रिपुः

प्रद्युम्नः च अनिरुद्धः च भवन्तु विजयाय ते

अनेन विधिना यः तु कोटिहोमं समाचरेत्

विद्वेषणे अभिचारे च त्रि कोणम् कुण्डम् इष्यते
तस्य नामधेयं दद्याद् द्वि अक्षरम् चतुर् अक्षरम् वा घोषवत् आदि अन्तर् अन्तस्थम्

अथ अतस् नामकर्म
ग्राम्या वा अन्या ओषधयः

सर्वस्मै वा एषो ऽभिषिच्यते यद् आग्रायणम्

संवत्सरात् हि एतद् अधिभवति

मयि वा एतद् अध्य् असौ वृष्ट्या पचति न आवाभ्याम् ऋत उज्जेष्यथ इति

एष भाग एव

स इन्द्रो ऽवेत्

वैश्वदेवं हि पयः

अथ वा इयम् अब्रवीत्

एतेन वै देवा अग्रं पर्यायन्
ई त् आसः

त्व अहौ सौ

सनि ग्रह गुहोः च

ऊर्णोतेर् विभाषा

श्री उ कः क् इति

हृषेर् लोमसु

अ तः ल् र अन्तस्य

स्मि पूङ् ṛ अञ्जू अशाम् सनि

यम रम नम आ ताम् सक् च

रुद् आदिभ्यः सार्वधातुके

अ चः तास् वत् थल्य् अन् इटः नित्यम्

सनि इव् अन्त ऋध भ्रस्ज दम्भु श्रि स्वृ यु ऊर्णु भर ज्ञपि सनाम्

ह्रु ह्वरेश् छन्दसि

स्नु क्रमोः अन् आत्मनेपद निमित्ते
आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्य छर्दि अरोचकम्

हृद् रोगे हि त्रिभिर् दोषैः कृमिभिः श्याव नेत्र ता

उष्णात् ऊर्ध्वम् गतः कोष्ठं कुर्यात् वै पित्त जा एव सा

कण्ठ उष्ठ तालु कार्कश्यात् जिह्वा निष्क्रमणे क्लमः
हुत्वा च अनुमन्त्रयेत अनु त्वा माता मन्यताम् इति

अपः पानाय दद्यात्

आग्नेयी पित्र्या वा प्राजापत्या ऋतु देवता वैश्वदेवी इति देवता विचाराः
यः प्राण दः बभूव यस्मै लोका घृतवन्तः क्षरन्ति

यो दाधार पृथिवीं विश्व भोजसम् यो अन्तरिक्षम् आपृणाद् रसेन
पुष्पाञ्जनं क्षारम् उष्णम् काच आम पटल अपहम्

शोफ कुष्ठ प्रमेह अर्शस् गर पाण्डु क्रिमीन् जयेत्

हन्ति श्वास क्षय उन्माद रक्त शोफ कफ क्रिमीन्

चुम्बको लेखनः शीतो मेदस् विष गर अपहः

शङ्खो हि कटुकः पाके कषायो मधुरो लघुः

छर्दि प्रमेह वात अर्शस् कुष्ठ आस्य उदर पाण्डु ताः

पुष्टि दम् कान्ति दम् बल्यं वर्धनं बल शुक्रयोः

उष्णं रसायनं तिक्तं छेदनं व्रण दोष जित्

कण्डू कुष्ठ आस्य रोगान् च कफ पित्त कच ग्रहान्

आडकी तुवरा तु अन्या मृत्तिका सुरमृत्तिका

वसन्तमण्डनं नागरक्तं रक्तरजः तथा

सुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रसायनम्

वयसः स्थापनं स्निग्धं धातूनां हितम् उच्यते

कथितं मुनिभिः च पूर्व जैः बल्य कृत् शुक्र करम् च सेवितम्

माङ्गल्या धारणात् दाह दुष्ट ग्रह विष अपहाः

भग्न संधान जननम् व्रण शोधन रोपणम्
गृह्यमाणानां दक्षिणत आस्ते

एवम् एव सवने सवने राज्ञो ऽभिषूयमाणस्य दक्षिणत आस्ते ग्रहेषु गृह्यमाणेषु वाचं यच्छति
अनायासेषु कार्येषु माङ्गल्य आचार सेवनम्

कर्म योगम् च वक्ष्यामि यथा विष्णु विभाषितम्

कुर्यात् अहरहर् यज्ञैः भूत ऋषि गण तर्पणम्

कण्डनी पेषणी चुल्ली जलकुम्भी प्रमार्जनी

कर्मयोगं विना ज्ञानं कस्यचिन् न इह दृश्यते

तद् युक्तः अपि न मोक्षाय यः तु आत्म गुण वर्जितः

अष्टौ च वसवः तद्वत् एकादश गण अधिपाः
विषाणे विष्य एतम् ग्रन्थिं यद् अस्य गुल्फितं हृदि मनो यद् अस्य गुल्फितम् इत्य् अङ्गेषु

तया वेदेर् लोष्टम् उद्धन्ति कृष्यै त्वा सु सस्यायै इति

स शिरः वा प्रोर्णुते यथासुष्ठु
विशुद्धिः कीदृशी तस्य जडस्य स्फटिक अश्मनः

चिन्तामणेस् तृणमणेश् च कृतं विधात्रा केन उभययोः अपि मणि त्वम् अदः समानम्

शेते च उद्गत नाभि पद्म विलसत् ब्रह्मा इह देवः स्वयं दैवाद् एति जडः स्व कुक्षि भृतये सो अपि अम्बुधिः निम्न ताम्

काचो मणिर् मणिः काचो येषां ते ऽन्ये हि देहिनः

सत् मूलः प्रथित उन्नतिः घन लसत् छायः स्थितः सत् पथे सेव्यः सद्भिर् इति इदम् आकलयता तालो अध्वगेन आश्रितः

फल विधान कथा अपि न मार्गणे किम् इह लुब्धक बाल गृहे ऽधुना

अनीर्ष्या श्रोतारो मम वचसि चेद् वच्मि तद् अहं स्व पक्षात् भेतव्यं न तु बहु विपक्षात् प्रभवतः

क एवं जानीते निज कर पुटी कोटर गतम् क्षणाद् एनं ताम्यत् तिमि निकरम् आपास्यति मुनिः

सर्वासां त्रिजगत्य् अपाम् इयम् असाव् आधार ता तावकी प्रोल्लासो ऽयम् अथ अम्बुधे अम्बु निलये सा इयम् महा सत्त्व ता

अन्तर् छिद्राणि भूयांसि कण्टका बहवो बहिः

तृष्णे त्वाम् अनुबध्नता फलम् इयत् प्राप्तम् जनेन अमुना यः स्पृष्टो न पदा स एव चरणौ स्प्रष्टुं न संमन्यते

मलयजः सुमनोभिर् अनाश्रितो यद् अत एव फलेन वियुज्यते

शारदां शारद अम्भोद सित सिंहासनाम् नमः

तस्य अन्तर् स्मित मात्रकेण जनयन् जीव अपहारम् क्षणाद् भ्रातः प्रत्युपकारिणां धुरि परं वेताललीलायसे

वात आहार तया जगत् विषधरैः आश्वास्य निःशेषितं ते ग्रस्ताः पुनर् अभ्र तोय कणिका तीव्र व्रतैः बर्हिभिः

स जल बिन्दुः अहो विपरीत दृश् जगद् इदं वयम् अत्र स चेतनाः

ग्रथितः एष मिथः कृत शृङ्खलैः विषधरैर् अधिरुह्य महा जडः

चन्दने विषधरान् सहामहे वः तु सुन्दरम्

मूर्छितानि किं शिञ्जितानि भवतः क्षयम् एव कर्तुम्

चौर असती प्रभृतयः ब्रुवते यद् अस्य तद् गृह्यते यदि कृतं तद् अहस्करेण

किल एक चुलुकेन यो मुनिर् अपारम् अब्धिं पपौ सहस्रम् अपि घस्मरो ऽविकृतम् एष तेषां पिबेत्

तद् प्रत्यर्थितया वृतो न तु कृतः सम्यक् स्वतन्त्रो भयात् स्वस्थस् तान् न निपातयेद् इति यथाकामं न संपोषितः

उत्थापितो ऽस्य् अनल सारथिना यदर्थं दुष्टेन तत् कुरु विश्वम् एतत्

शतपदी सति पाद शते क्षमा यदि न गोष्पदम् अप्य् अतिवर्तितुम्

ऊढा येन महा धुरः सु विषमे मार्गे सदा एकाकिना सोढो येन कदाचिद् एव न निजे गोष्ठे अन्य शौण्ड ध्वनिः
प्रक्षाल्य अन्त्राणि प्रत्यवधाय एनम् आहरन्ति

सो ऽत आहुति मयः मनः मयः प्राण मयः चक्षुः मयः श्रोत्र मयः वाच् मये ऋक् मयः यजुः मयः साम मयः ब्रह्म मयः हिरण्मयो ऽमृतः सम्भवति
ब्रह्महत्या आदिकम् किंचिद् इह वा अमुत्र वा कृतम्

पूर्णे व्रते सर्व गुण अन्विताय वाच् रूप शीलाय च सामगाय

चैत्र मासम् समासाद्य कृत्वा ब्राह्मण वाचनम्

आत्मना वा अथ पितृभिः तत् सर्वम् क्षयम् आप्नुयात्

प्रतिमां वासुदेवस्य मूल ऋक्ष आदिषु च अर्चयेत्

कलि कलुष विदारणम् मुरारेः सकल विभूति फल प्रदम् च पुंसाम्

बुद्धाय शान्ताय नमो ललाटं चित्रासु संपूज्यतमं मुरारेः

कुक्षि द्वयम् नारद रेवतीषु दामोदराय इति अभिपूजनीयम्

शय्यां तथा उपस्कर भाजन आदि युक्ताम् प्रदद्यात् द्विज पुंगवाय

नमो नमः कारण वामनाय