tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
नाश अतिशयताम् ज्ञात्वा विषयेषु भयेषु च

क्वचिद् श्रुते तद् अर्थेन श्लोक बन्धम् करोति सः

तत् तत् रस अन्वितम् तस्य त्रयाणां देहधारणम्

सु अल्प षष् सिद्धि संत्यागात् सिद्धि दाः सिद्धयो मुनेः

जल मध्ये हुतवहं च आधाय परिरक्षणम्
मा नो भूयः ताभिः संपत्ति विपत्तिभिः दुःख भूयिष्ठाभिः समवधानं भूत् इति

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

पुनर् अपरम् सुभूते उत्पत्स्यन्ते राज मनसिकाराः कुमार मनसिकाराः हस्ति मनसिकाराः अश्व मनसिकाराः रथ मनसिकाराः गुल्म दर्शन मनसिकाराः

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

यत्र बोधिसत्त्व यानम् न संवर्ण्यते केवलम् आत्म दम शमथ परिनिर्वाणम् एव इत्य् अपि प्रतिसंलयनम् इति

भगवान् आह एवम् एव सुभूते भविष्यन्ति अनागते ऽध्वनि एके बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गलाः य इमां प्रज्ञापारमितां श्रुत्वा प्रज्ञापारमितां लब्ध्वा प्रज्ञापारमितां रिञ्चित्वा प्रज्ञापारमिताम् उत्सृज्य श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि प्रतिसंयुक्तैः सूत्रान्तैः सर्वज्ञ ताम् पर्येषितव्यां मंस्यन्ते

न वयम् अत्र व्याकृताः प्रज्ञापारमितायाम् इति अ प्रसन्न चित्ताः उत्थाय आसनात् प्रक्रमिष्यन्ति

आरब्ध वीर्येण स्मृतिमता सम्प्रजानता च भवितव्यम्

कथं च सुभूते श्रावक यानिकाः प्रत्येकबुद्ध यानिकाः वा पुद्गलाः शिक्षन्ते तेषां सुभूते एवं भवति एकम् आत्मानम् दमयिष्यामः एकम् आत्मानम् शमयिष्यामः एकम् आत्मानम् परिनिर्वापयिष्यामः इति आत्म दम शमथ परिनिर्वाणाय सर्व कुशल मूल अभिसंस्कार प्रयोगान् आरभन्ते

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

तत् यथा अपि नाम सुभूते कुक्कुरः स्वामिनो अन्तिकात् पिण्डान् छोरयित्वा कर्मकरस्य अन्तिकात् कवलम् पर्येषितव्यं मन्येत एवम् एव सुभूते भविष्यन्ति अनागते ऽध्वनि एके बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गलाः ये इमां प्रज्ञापारमितां सर्वज्ञ ज्ञानस्य मूलं छोरयित्वा शाखा पत्र पलाल भूते श्रावक प्रत्येकबुद्ध याने सारं वृद्ध त्वम् पर्येषितव्यं मंस्यन्ते

षष्टिका उदनम् लब्ध्वा शत रसम् भोजनम् उत्सृज्य विवर्ज्य तं षष्टिका उदनम् परिभोक्तव्यं मन्येत

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

विक्षिप्त चक्षुषः लिखिष्यन्ति

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

तत् कस्मात् इमां हि सुभूते प्रज्ञापारमिताम् अशृण्वन्तः बोधिसत्त्वा महासत्त्वा लौकिक लोकोत्तरेषु धर्मेषु न निर्जायन्ते

स तेन मिद्ध गुरुक त्वेन समन्वागतः काय क्लमथेन समन्वागतो न श्रोतु कामः भविष्यति

इदम् उच्यते श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि प्रतिसंयुक्तम् इति

पुनर् अपरम् सुभूते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् इमाम् प्रज्ञापारमितां भाषमाणानां देशयताम् उपदिशताम् उद्दिशताम् सु आध्यायताम् अन्तशस् लिखतां ये ते गम्भीरा गम्भीराः सूत्रान्ता भविष्यन्ति श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि प्रतिसंयुक्ताः तान् मारः पापीयान् भिक्षु वेषेण उपसंक्रम्य उपसंहरिष्यति इह शिक्षस्व इदं लिख इदम् उद्दिश इदं सु आध्याय इतः सर्वज्ञ ता निष्पत्स्यते इति

जानीध्वं कुल पुत्राः शक्यथ यूयम् एतानि दुःखानि प्रत्यनुभवितुम् एवं तान् सूक्ष्मेण उपायेन प्रत्याख्यास्यति

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

यथा यथा च अपक्रमिष्यन्ति तैः यावद्भिः चित्त उत्पादैः तथा तथा तावतः कल्पान् संसारस्य पुनः पुनः परिग्रहीष्यन्ति यत्र तैः पुनर् एव योगम् आपत्तव्यम् भविष्यति
पराजितो वा अथ भवान् न उत्तमैः न असमैः पथि

कच्चित् पुरे सुधर्मायां सुखम् आस्ते सुहृद् वृतः

शस्ताः कुर्वन्ति मां सव्यं दक्षिणं पशवो ऽपरे

अन्ये च कार्ष्णि प्रवराः स पुत्राः ऋषभ आदयः

सम्प्रस्थिते द्वारकायां जिष्णौ बन्धु दिदृक्षया

न आयाति कस्य वा हेतोर् न अहम् वेद इदम् अञ्जसा

मृत्यु दूतः कपोतो ऽयम् उलूकः कम्पयन् मनः
राजा अपि स तम् आमन्त्र्य समारुह्य च वाजिनम्

आदित्यसेन नृपतेः सुताम् आनीय कन्यकाम्

प्रव्राजकं श्मशाने ऽत्र जपन्तं स विदूषकः

त्वद् अर्थम् च स्थिता अस्मि इह तत् ते इदम् अर्पितम्

तत् गच्छ सिद्ध्यै विस्रब्धम् इति उक्त्वा विरराम वाक्

न तु विप्लुत सर्व अर्थम् विभिन्न बहु नायकम्

निर्ययुः ते च संसक्त कलहाः लोल निष्ठुराः

नाथ स्मरसि यत् तत्र तव देवी गृहे निशि

प्रविष्टम् अभिजग्मुः तम् सर्वाः प्रकृतयः क्षणात्

नाना देश उद्भवैः तैः तैः द्विजैः अभ्यागत प्रियैः

ततो विस्मित वित्रस्ते जने बुद्ध्वा अत्र भूपतिः

पश्यामो ऽत्र विपद्यन्ते कियन्तो ऽत्र कियत् चिरम्

गङ्गा उपकण्ठे वासः च विहितो हस्तिनापुरे

ततस् तया समं तत्र स विशश्राम तां निशाम्

आनाययत् च दुहितुः मन्दिरात् तम् विदूषकम्

इति वत्स ईशम् उक्त्वा च तद् पूजाम् प्रतिगृह्य च

त्वङ्गत् तुरंग संघात खुर अग्र अङ्क नख क्षता

गतिम् अन्याम् अ पश्यन् च सो ऽवतीर्य प्रणम्य च

अंस स्थ तद् वधू चक्र कान्ति प्रकटित आत्मनः

आसीत् च जाग्रन् एव अत्र स रात्रौ अवलोकयन्

पौर स्त्रीणाम् च को अपि आसीत् तत्र तद् दर्शन उत्सवः

तत्र आदौ बाहुर् एकेन छिन्नो मे पौण्ड्रवर्धने

उपेत्य सा रहसि एनाम् इदम् भद्राम् अथ ब्रवीत्

किम् एतत् स्यात् इति क्षिप्रं समुद्भ्रान्त इव अभवत्

कार्कोटक आख्यम् नगरं दिनैः प्राप्स्यसि सप्तभिः

राज पुत्री च सा प्रातर् तद् अदर्शन दुःखिता

स्थितासु अपि उत्तर आद्यासु प्राक् प्राचीम् यान्ति किं नृपाः

अन् उक्तः एव तुरगं सज्जीचक्रे विदूषकः

ततः समुद्र मध्ये तद् यान पात्रम् उपागतम्

विदूषकः च तत्र आसीत् युक्त्या पश्यन् अलक्षितः

इति उक्ते भद्रया गत्वा यथावस्तु निवेद्य च

ध्यात उपस्थितम् आग्नेयम् खड्गं कृत्वा च तं करे

काश्चिद् गवाक्ष जाल अग्र लग्न पक्ष्मल लोचनाः

चिर प्रविष्टः निरगात् न एव सो अन्तःपुरात् नृपः

इति आलोच्य स च आदित्यसेनः राजा मुमोच तम्

विदूषकः च चिछेद धावित्वा तस्य तं क्रुधा

उत्सवेन च नीते अस्मिन् दिने यौगन्धरायणः

स सैन्यः जाह्नवी कूलम् आसाद्य अवस्थितः ऽभवत्

अन्यस्याः संभ्रम छिन्न हार मुक्ता कणाः बभुः

गृहीत्वा ताम् अपि ततः प्रायात् उज्जयिनीम् प्रति

तस्थौ दिनानि कतिचिद् रूपवत्या इव संपदा

निवसन्ति च देशे ऽपि सुरसिन्धु समाश्रिते

एक देशे च सो अटव्याम् उपविष्टः शिला आसने

इत्य् आवेद्य प्रतीहार मुखेन अथ प्रविश्य सः

क्षणाद् अपूरि सामन्त मङ्गल उपायनैः च तत्

भवेत् यदि रविः यायात् गगने स उदयाचलः

यान पात्रम् समारुह्य प्रतस्थे अम्बुधि वर्त्मना

आसीत् आश्वासिता पित्रा तद् प्रत्यावर्तन आशया

ततो वस्त्र अञ्चलात् तस्य स परिव्राजकस्य तान्

इति सेनापती राज्ञा समाविष्टो दिने दिने

कन्या रत्नम् तत् आदाय देवी गर्भगृह अन्तरम्

स्थितो भवामि पश्यामि कस्य इयम् पद पद्धतिः

यद् अस्तु मे न गच्छामि मुञ्चेत् प्राणान् भयात् इयम्

न अति दूरम् अतिक्रम्य स ददर्श विदूषकः

आहारं कल्पयामास राज्ञः तस्य निज उचितम्

एवम् उक्तवतीम् धीरः ताम् अवोचत् विदूषकः

अस्मान् विधूय सो अयासीत् शासितः ऽपि हसन् बटुः

तुभ्यम् एव मया दत्तं पुत्र सर्वम् इदम् गृहम्

तत् एष कालः सुतराम् अ वैक्लव्यस्य सांप्रतम्

एवं गोपालकै राज्ञि विज्ञप्ते सम्प्रधार्य तत्

विदूषकाय तनयां तां ददौ विभव उत्तरम्

आहारः तेन सहसा पादेन आहत्य चिक्षिपे

इति आलोच्य स तत्र एव तस्थौ छन्नो विदूषकः

न एव तं गणयामासुर् द्विजा धन मद उद्धताः

मन्त्रिणां संनिधौ विप्रो द्वारि चक्रन्द कश्चन

तत्र विद्याधरी विद्या प्रभावेन तिरोहितम्

ऊचुः तम् मठ विप्राः ते ब्रह्मन् मा साहसं कृथाः

स्वयं श्मशाने गत्वा च दृष्ट्वा तान् छिन्न नासिकान्

आरुरोह च तस्य एव स्कन्धे प्रव्राजको ऽथ सः

प्रव्राजकः च गत्वा एव वातायन पथेन सः

यत् प्राप्तं तत् समारुह्य देवैः अलंक्रियताम् इति
अन्येद्युः स तम् आदित्यसेनः राजा विदूषकम्

मुक्त्वा पृष्टः च वीरेण पुनर् आह स राक्षसः

ययौ तेजस्वती देव्याः हृदयात् च महा ज्वरः

गच्छन् गोपाल राजस्य प्रणामं तस्य न करोत्

तत्र अपश्यत् नृप सुताम् तां यौवन मद उद्धताम्

तथा इति च घटे तस्याः स्कन्ध उत्क्षिप्ते स बुद्धिमान्

तेन एव सह सो अनल्प तदीय धन संभृतम्

विवेश तद् सुता आवासम् नक्तम् अर्कः इव अनलम्

एकस्मिन् च दिने सुप्तां राज पुत्रीम् विहाय ताम्

जङ्गम अद्रि निभम् तुङ्गं स श्रीवृक्षं स मेखलम्

राजा वः अस्मि इति वक्ति नः अनुशास्ति च

युक्तो दिव्येन भोगेन त्वा उपैष्यति च अचिरात्

सत्यं न देश नियमः साम्राज्यस्य इह कारणम्

तदा च मङ्गल आतोद्य वाद्य निर्ह्राद निर्भरा

ददर्श राज कन्याम् च ताम् आकृत्या अनुरागिणीम्
तत्र महाप्रजापत्या गौतम्या बोधिसत्त्वो ऽङ्के गृहीतो ऽभूत्

राजा आह अलम् अलंकृतः च पूजितः च भवद्भिः कुमारः

तत् यथा हस्त आभरणानि पाद आभरणानि मूर्ध आभरणानि कण्ठ आभरणानि मुद्रिका आभरणानि कर्णिकाया केयूराणि मेखला सुवर्ण सूत्राणि किङ्किणी जालानि रत्न जालानि मणि प्रत्युप्तानि पादुका नाना रत्न समलंकृताः हाराः कटका हर्षा मुकुटानि

अथ खलु भिक्षव उदयनो नाम ब्राह्मणो राज्ञः पुरोहित उदायिनः पिता स पञ्च मात्रैः ब्राह्मण शतैः परिवृतो हस्त उत्तरे चित्रा नक्षत्रे राजानं शुद्धोदनम् उपसंक्रम्य एवम् आह यत् खलु देवो जानीयात् आभरणानि कुमाराय क्रियन्ताम् इति

ते ऽवोचन् सप्त सप्त रात्रिंदिवानि अपि अस्माकम् आभरणानि कुमारः काय आबध्नातु

दश च कन्या सहस्राणि प्रत्युद्गम्य बोधिसत्त्वस्य वदनं प्रेक्षन्ते स्म
यदि हि आत्मा आत्मानम् जनयेत् जातः वा जनयेद् आत्मानम् अजातो वा तत् च उभयथा अपि अयुक्तम्

न इति भरद्वाजः किं कारणं न हि माता न पिता न आत्मा न सात्म्यं न पान अशन भक्ष्य लेह्य उपयोगाः गर्भं जनयन्ति न च पर लोकात् एत्य गर्भं सत्त्वम् अवक्रामति

हेतुः गर्भस्य निर्वृत्तौ वृद्धौ जन्मनि च एव यः

अस्ति खलु सत्त्वम् औपपादुकम् यत् जीवम् स्पृश् शरीरेण अभिसंबध्नाति यस्मिन् अपगमन पुरस्कृते शीलम् अस्य व्यावर्तते भक्तिर् विपर्यस्यते सर्व इन्द्रियाणि उपतप्यन्ते बलं हीयते व्याधय आप्याय्यन्ते यस्मात् हीनः प्राणान् जहाति यद् इन्द्रियाणाम् अभिग्राहकं च मन इति अभिधीयते तत् त्रिविधम् आख्यायते शुद्धं राजसं तामसम् इति

या क्रिया वर्तते भावैः सा विना तैः न वर्तते

न च एव असम्यक् उपयुज्यमानाः रसा गर्भम् अभिनिर्वर्तयन्ति न च केवलं सम्यक् उपयोगात् एव रसानां गर्भ अभिनिर्वृत्तिः भवति समुदायो अपि अत्र कारणम् उच्यते

यदि च मनुष्यो मनुष्य प्रभवः कस्माज् जड अन्ध कुब्ज मूक वामन मिन्मिन व्यङ्ग उन्मत्त कुष्ठि किलासिभ्यः जाताः पितृ सदृश रूपाः न भवन्ति
अनन्तरं हि सा कन्या न दृष्टा मनुजैः पुनः

पुरा रुद्र प्रसादेन लब्धं वै दुर्लभं मया

वासुदेव परः नित्यं वाच् मनस् काय कर्मभिः

सर्व लोक ईश्वरः ऽहं त्वां रक्षितुं समुपागतः

मुनि श्रेष्ठौ च हित्वा त्वम् इति स्म आह च माधवः

कर्ण मूले मम कथं गोलाङ्गूल मुखम् तु इति

अर्चयामास सततं वाच् मनस् काय कर्मभिः

तच् छ्रुत्वा वासुदेवो ऽसौ प्राह तौ मुनि सत्तमौ

पितरि उपरते श्रीमान् अभिषिक्तः महा मुनिः

श्रीवत्स वक्षसम् देवं पुरुषं पुरुषोत्तमम्

गते मुनि वरे तस्मिन् पर्वतः ऽपि महा मुनिः

माहात्म्यम् अनुभावम् च भक्ति योगम् अनुत्तमम्

विष्णु भक्तान् महाभागान् सर्व पाप विवर्जितान्

मया तव कृतं तत्र प्रिय अर्थम् न अन्यथा तु इति

अनयोः यम् वरं भद्रे मनसा त्वम् इह इच्छसि

लोकालोक अन्तम् अनिशम् धावमानौ भय अर्दितौ

दान मान अर्चनैः नित्यम् धन रत्नैः अतोषयत्

पर्वतः अपि यथान्यायं वानर त्वम् कथं मम

तस्मिन् काले मुनिः श्रीमान् नारदः अभ्यागतः च वै

महेश्वर अङ्ग जः मध्ये पुष्करः खगमः खगः

लावण्य युक्तम् वृणुयात् यदि तस्मै ददामि अहम्

दश वर्ष सहस्राणि तद् परेण अन्तरात्मना

सूत उवाच

तत्र मां समुपागच्छ गच्छ इदानीम् नृपं विना

अंबरीषस्य चरितं तत् सर्वम् ब्रूहि सत्तम

स पर्वतः ब्रह्म विदाम् वरिष्ठो महा मुनिः नारदः आजगाम

अनुज्ञाप्य च राजानं नारदो वाक्यम् अब्रवीत्

एवं शापे प्रदत्ते तु तमस् राशिः अथ उत्थितः

ततः कदाचिद् सा देवी द्वादशीं समुपोष्य वै

ततो नारायणः चिन्त्य श्रीमान् श्रीवत्सलाञ्छनः

सा प्रबुद्धा फलं दृष्ट्वा भर्त्रे सर्वं न्यवेदयत्

सर्व आभरण सम्पन्नाम् श्रीः इव आयत लोचनाम्

अंबरीष उवाच

प्रदान समयम् प्राप्ता वरम् अन्वेषते शुभा

एवम् उक्तः मुनिः प्राह वासुदेवं स नारदः

इति आह नौ नृपः तत्र तथा इति उक्त्वा अहम् आगतः

दिव्यैः गन्धैः तथा धूपै रत्नैः च विविधैः तथा

मन्यमानः कृतात्मानं तथा अयोध्याम् जगाम सः

शत्रुघ्नो नाम सव्यः च शेषो ऽसौ लक्ष्मणः स्मृतः

प्राप्तम् इति एव मनसा चिन्ताम् आपेदिवाः तथा

निहनिष्यति ते नित्यम् इति उक्त्वा अन्तरधीयत

प्राह तां पर्वतः तत्र तस्य वक्षस् स्थले शुभे

एतत् हि कथितं सर्वं मया वः अद्य वै

पुष्पैः च लाजैः च एव समन्ततः
पानं देशे

झ लाम् ज श् झ शि

इ च् आदेः स नुमः

झ यः हो ऽन्यतरस्याम्

अ चः र हाभ्याम् द्वे

हन्तेर् अ त् पूर्वस्य

प्रातिपदिक अन्त नुम् विभक्तिषु च

अनितेः

आनि लोट्

उदात्ताद् अन् उदात्तस्य स्वरितः
अन्नं तत्
स्यात् मांसरोहिणी वृष्या सरा दोषत्रय अपहा

कपिकच्छुः परं वृष्या मधुरा बृंहणी गुरुः

बला विष श्लेष्म कृमि _ विजय प्रदा

नॄणाम् अभय दाः यस्मात् अभया तत् प्रकीर्तिता

हंसपादी गुरुः शीता हन्ति रक्त विष व्रणान्

सिता अपराजिता श्वेता विषघ्नी मेहनाशिनी

अङ्गारको भृङ्गरजो भृङ्गाह्वः सूर्यवल्लभः

इक्षुरः क्षुरको ऽव्यण्डः कोकिलाक्षः क्षुरः स्मृतः

वेल्लन्तरो दीर्घपत्रो वीरद्रुर् बहुपत्त्रकः

गोपाङ्गना गोपवल्ली लताह्वा काष्ठसारिवा

वाकुची मधुरा तिक्ता कटु पाका रसायनी

पृष्ठिपर्णी क्रोष्टुपुच्छी धावनी कलशी गुहा

रोहितो दाडिमीपुष्पो रोहीतः कूटशाल्मलिः

ज्वर अतिसार रक्त अर्शस् कृमि कुष्ठ विसर्प _

सुवर्चला अर्ककान्ता स्यात् सूर्यभक्ता सुखोद्भवा

अन्तःकोटरपुष्पी स्यात् आवेगी छगलान्त्रिका

सरो लघुः तिक्त हिमः बलास पित्तास्र शोफ ज्वर कास तृष् घ्नः

गोजिह्वा गोजिका गोभी दीर्घिका खरपर्णिनी

तृवृत् काला कालमेषी कालपर्णी अर्धचन्द्रिका

बलभद्रा कृतत्राणा वार्षिकं त्रायमाणकः

वल्कलः तद् फल उद्भूतः रूक्षो ग्राही विशोषणः

भूतकेशी अपरः नीलसिन्दुको नीलपुष्पक शेफालिका

मञ्जिष्ठा विजया रक्ता रक्ताङ्गी कालमेषिका

किराततिक्तको हैमः काण्डतिक्तः किरातकः

सङ्ग्राहिणी हिमा रूक्षा रक्त दाह व्रण अपहा

वृष्यो बल्यः खसतिलः श्लेष्मलो वात जित् गुरुः

कङ्कुष्ठं रेचनं तिक्तं कटु उष्णम् वर्ण कारकम्

बिल्वं ग्राहि कषाय उष्णम् कटु दीपन पाचनम्

हन्ति शूल ज्वर छर्दि कुष्ठ अतीसार हृद् रुजः

अभीरुर् बहुपत्त्रा च महापुरुषदन्तिका

देवदाली वृत्तकोशा देवताडो गरागरी

प्राचीनामलकम् प्राची नागरं रक्तकम् मतम्

कुष्ठम् उष्णम् कटु स्वादु शुक्र प्रदम् लघु

ब्राह्मी सरस्वती सोमा सत्याह्वा ब्रह्मचारिणी

यावानी यावनी तीव्रा तुरुष्का मदकारिणी

पारिहार्यम् पारिभाव्यम् उत्पलम् हरिभद्रकम्

वेल्लन्तरो ऽनुद्ग्राही कफ कृच्छ्र अनिल आर्ति जित्

बहुफेना चर्मकसा फेना दीप्ता तु नालिका

तृष्णा अतीसार पित्तास्र विष कृमि विसर्प जित्

नागार्जुनी नागसहा कुमारतिलका परा

श्वेता अन्या चक्रिका चूडा दुर्मुखी काकपीलुका

बला चतुष्टयम् शीतं मधुरम् बल कान्ति कृत्

श्लक्ष्मत्वग् अश्मयोनिः स्यात् पाषाणान्तक एव च

उपचित्रा निकुम्भा स्याद् विशल्या उदुम्बरच्छदा

महाजालिनिका तिक्ता रेचनी कफ पित्त जित्

विषं लूता वृश्चिक आखु सर्पाणाम् च कृमीन् व्रणान्

क्षुरकः वृष्यो गुरुः वात कफ अस्र जित्

पुनर्नवा अरुणा तिक्ता रक्तपुष्पा कठिल्लकः

हन्ति रेची कटु उष्णः च तद् शाकम् ग्राहि शीतलम्

जीवन्ती जीवन उद्योगात् पावनात् पूतना मता

श्योनाकः पृथुशिंबः स्यात् शुकनासः कुटन्नटः

ब्रध्न श्वास कफ आनाह कास कुष्ठ आम मारुतान्

निर्गुण्डी श्वेतकुसुमा सिन्दुकः सिन्दुवारकः

दोषत्रय श्वास कास शिरस् पीडा अपतन्त्रकान्

विष शोफ ज्वर हरा तद्वत् मण्डूकपर्णिनी

पञ्च अङ्गा तु अभया ज्ञेया मता वृत्ता तु रोहिणी

रञ्जिनी कालिका मेला तूणी तुत्था विशोधिनी

करवीरो ऽश्वहा श्वेतपुष्पः स्यात् श्वेतकुम्भकः

चक्षुष्या रोपणी हृद्या वयसः स्थापनी सरा

हृद्या प्रमेह कास अस्र व्रण ज्वर हरा लघुः
स यत्र अध्वर्युः औद्ग्रभणानि जुहोति

या इमा एषु लोकेषु याः च इमा अध्यात्मम्

प्राणो मे प्राणेन दीक्षतां स्वाहा इति तृतीयाम्

श्रोत्रं मे श्रोत्रेण दीक्षतां स्वाहा इति पञ्चमीम्

श्रोत्रं मे श्रोत्रेण दीक्षताम् इति पञ्चमीम्

तस्य इष्टम् न क्षीयते

एताम् उ ह एव तत् केशी दार्भ्यो हिरण्मयाय शकुनाय सकृद् इष्टस्य अक्षितिम् प्रोवाच

तस्य इष्टम् न क्षीयते
सूत उवाच

ग्रहैः शुक्र पुरोगैः च एतानि स्थापितानि ह

अत्र अपि स्वयम् एव अहम् वृषध्वज इति स्मृतः

सा च अपि एनम् तुहिनगिरि सुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैः दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

प्रफुल्ल नानाविध चारु पङ्कजैः सरस् तडागैः उपशोभितम् क्वचित्

द्रव्य हीनम् क्रिया हीनम् श्रद्धा हीनम् सुरेश्वर

देवराजः तथा शक्रो ये अपि च अन्ये दिवौकसः

आशालिङ्गं च देवेशं दिव्यं यत् च बिलेश्वरम्

क्षेत्राणि दर्शयामास सर्व भूत पतिः भवः

महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानम् अष्टगुणम् स्मृतम्

ये पुनर् निर्ममाः धीराः सत्त्व स्थाः विजित इन्द्रियाः

सिद्धानां स्थानम् एतत् हि मदीय व्रत धारिणाम्

अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् पुरस्तान् मुनिभिः सह

सर्व पाप हरम् दिव्यं पुरा च एव प्रकाशितम्

कालभैरवम् आसाद्य धूत पापानि सर्वशः

ततो महालयात् तस्मात् केदारात् मध्यमात् अपि

तत्र अन्धकम् महा दैत्यम् हिरण्याक्ष सुतम् प्रभुः

केदारे च एव यत् लिङ्गम् यत् च लिङ्गं महालये

ब्रह्म आदयः विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः

मम भक्तो भविष्यश् च वेद संस्था प्रवर्तकः

दर्शयामास च तदा देव उद्यानम् अनुत्तमम्

निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम्

क्षेत्रस्य अस्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम्

हिमवत् शिखरात् देव्या हैमवत्या गण ईश्वरैः

पुरा जम्बूक रूपेण असुरो देव कण्टकः

तत्र पित्रा सुशैलेन स्थापितं तु अचलेश्वरम्

विलोक्य संस्थिते पश्चात् देवदेवे महेश्वरे

अतः परम् इदम् क्षेत्रं परा च इयम् गतिः मम

अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम्

ततः पुनर् अपि ब्रह्मा मम लिङ्गम् इदम् शुभम्

हृष्टाभिः क्वचिद् अपि किंनर अङ्गनाभिः वीणाभिः सु मधुर गीत नृत्त कण्ठम्

निषेवितं चारु सुगन्धि पुष्पकैः क्वचित् सु पुष्पैः सहकार वृक्षैः

उत्पलो विदलः च एव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा

विविध तरु विशालम् मत्त हृष्ट अन्न पुष्टैः उपवनम् अति रम्यम् दर्शयामास देव्याः

ऋषय ऊचुः

मल्लिकार्जुनकं च एव मम वासम् इदम् शुभम्

कदम्बेश्वरम् एतत् हि स्कन्देन एव प्रतिष्ठितम्

क्षेत्राणि सर्वतो देवि देवता ऋषयस् तथा

एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

प्रयागात् अपि तीर्थ अग्र्यात् अविमुक्तम् इदम् शुभम्

रजेश्वरं च पर्याये रजसा सु प्रतिष्ठितम्
अथ एताम् स्वरेण त्रिष्टुभम् अभ्यारोहति

स्वारं पुरस्ताद् भवति स्वारम् उपरिष्टात्
लेभे ज्येष्ठं सुतं रामं सारणं च सुतं प्रियम्

गवेषणं महाभागं संग्रामेषु अपराजितम्

श्यामः शमीकः संयूपः पञ्च च अस्य वर अङ्गनाः

तन्तिपालः च तन्तिः च नन्दनस्य सुताव् उभौ

प्रथमा या अमावास्या वार्षिकी तु भविष्यति
मुक्त्वा बाणं ततः पश्चात् उल्का शिक्षः तदा तया

आरोहेत् प्रथमं वीरो जित लक्षः ततस् नरः

पूर्ण आयतम् द्विजः कृत्वा ततो मांसैर् गदा आयुधान्

तूर्णम् आसाद्य बध्नीयाः दृढाम् कक्षां च दक्षिणाम्

द्वे वेध्ये दुष्करे वेध्ये द्वे तथा चित्र दुष्करे
बालं दोष हरम् वृद्धं त्रिदोषं मारुत अपहम्

मृणालकण्ठो मद्गुः च कादम्बः काकतुण्डकः

उत्पलानि कषायाणि रक्त पित्त हराणि च

हिक्का श्वासे च कासे च वम्यां वर्चस् गदेषु च

इष्ट वर्ण गन्ध रस स्पर्शम् विधि विहितम् अन्न पानम् प्राणिनां प्राणि _ प्राणम् आचक्षते कुशलाः प्रत्यक्ष फल दर्शनात् तद् इन्धना ह्य् अन्तरग्नेः स्थितिः तत् सत्त्वम् ऊर्जयति तत् शरीर धातु व्यूह बल वर्ण इन्द्रिय प्रसाद करम् यथोक्तम् उपसेव्यमानम् विपरीतम् अहिताय सम्पद्यते

न्यङ्कुर् वराहः च आनूपाः मृगाः सर्वे रुरुः तथा

परूषकं मधूकं च वात पित्ते च शस्यते

विष्टम्भयति कारञ्जं वात श्लेष्म अविरोधि च

तस्मात् हित अहित अवबोधन अर्थम् अन्न पान विधिम् अखिले न उपदेक्ष्यामः ऽग्निवेश

पारावतः पाण्डविक इति उक्ताः प्रतुदा द्विजाः

पतंगस् तपनीयः च ये च अन्ये शालयः शुभाः

वृष्याः परं वात हराः कफ पित्त विवर्धनाः

कषाय मधुर अम्लानि वातलानि गुरूणि च

वात श्लेष्म समुत्थेषु सर्वेषु एव उपदिश्यते

कालशाकं तु कटुकं दीपनं गर शोफ जित्

शश उरणौ कुरङ्गः च गोकर्णः कोट्टकारकः

धूमिका कुररः च इति प्रसहा मृगपक्षिणः

चटकानां च यानि स्युर् अण्डानि च हितानि च

कलम्ब नालिका सूर्यः कुसुम्भ वृकधूमकौ

इति वर्गः तृतीयः अयम् मांसानां परिकीर्तितः

लघु भिन्न शकृत् तिक्तम् लाङ्गलकी उरुवूकयोः

रूक्षो मद विष घ्नः च प्रशस्तो रक्तपित्तिनाम्

मधुरा मधुराः पाके ग्राहिणो रूक्ष शीतलाः

स्वादूनि सकषायाणि स्निग्ध शीत गुरूणि च

बल्यः शीतो गुरुः स्निग्धः तर्पणः बृंहण आत्मकः

शरीर धातु सामान्यात् अनभिष्यन्दि बृंहणम्

दुर्जरं वात शमनम् नागरङ्ग फलम् गुरु

संनिपात प्रशमनाः शमना मारुतस्य च

तिल वेतस शाकम् च शाकं पञ्चाङ्गुलस्य च

अश्वत्थ उदुम्बर प्लक्ष न्यग्रोधानाम् फलानि च

गण्डीरो जलपिप्पल्यः तुम्बरुः शृङ्गवेरिका

लक्ष्मणा च प्रपुन्नाटो नलिनीका कुठेरकः

राजक्षवक शाकम् तु त्रिदोष शमनम् लघु

शल्लको मधुर अम्लः च विपाके कटुकः स्मृतः

वराह पिशितम् बल्यं रोचनं स्वेदनं गुरु

मण्डूकपर्णी वेत्र अग्रम् कुचेला वनतिक्तकम्

आम्रातकं दन्तशठम् अम्लं सकरमर्दकम्
पादुकाभ्यां खम् उत्पत्य पाटली मन्दिरे ऽविशत्

अत्रा अन्तरे स राजा अपि पुत्रकः सत्य संगरः

तत्र आसीत् तस्य च अत्रा एव जायन्ते स्म त्रयः सुताः

पितृभिः ते प्रयुक्ताः स्मः स्वर्णं दत्त्वा इति च अब्रुवन्

एतद् निमित्तम् युद्धं नौ यो बली स हरेद् इति

स्पृशन्ति न नृशंसानां हृदयं बन्धु बुद्धयः

इति अकस्मात् बहिस् तावद् यामिकः पुरुषो जगौ

अथ तेषां निवसतां तत्र श्वशुर वेश्मनि

पुरुषौ द्वौ ततस् तौ स पृष्टवान् कौ युवाम् इति

कदाचिद् सा अथ संप्रीता वृद्धा पुत्रकम् अब्रवीत्

पुत्रकस्य प्रसुप्तस्य न्यस्तं वाससि अलक्तकम्

भाजने यो य आहारः चिन्त्यते स स तिष्ठति

एवम् उक्त्वा वररुचिः शृण्वति एकाग्र मानसे

विस्फुरत् कनक छायम् राजहंस शतैः वृतम्

श्रुत्वा एव एतत् उपोद्घातम् अङ्गैः उत्कम्प विक्लवैः
अपश्यत् उर्वशीम् देवीं गायन्तीं मधुर स्वनाम्

बभ्राम सकलां पृथ्वीं सप्त द्वीप समन्विताम्

तत्र अपि अप्सरसम् दिव्याम् अ दृष्ट्वा काम पीडितः

भूय एव द्वादशकं वायुभक्षो अभवत् नृपः

प्रीतिः संजायते मह्यं स्थातव्यं वत्सरं पुनः

दुर्जयः तस्य पुत्रो ऽभूत् सर्व शास्त्र विशारदः

संवत्सर द्वादशकम् कन्द मूल फल अशनः

भीतं प्रसन्नया प्राह वाचा पीन पयोधरा

तम् अब्रवीत् सा सुभगा तथा कुरु विशाम् पते

बभूव जात मात्रम् तं राजानम् उपतस्थिरे

तस्यां विरक्त चेतस्कः स्मृत्वा कण्व अभिभाषितम्

स कदाचिद् महाभागः कालिन्दी तीर संस्थिताम्

तत्र तत्र अप्सरस् वर्याः दृष्ट्वा तं सिंह विक्रमम्

निशम्य कण्व वदनात् प्रायश्चित्त विधिम् शुभम्

तद् ब्रूहि मे यथातत्त्वं न राज्ञां कीर्तये तु इदम्

सम्प्रेक्ष्य सा गुणवती भार्या तस्य पतिव्रता

वीतिहोत्र सुतः च अपि विश्रुतो ऽनन्त इति उत
श्रुत्वा वसिष्ठो ऽपि पपात भूमौ पौत्रस्य वाक्यं स रुदन् दयालुः

ततस् तस्य वसिष्ठस्य नियोगात् शक्ति नन्दनः

तथ्यम् एतत् इति तं निरीक्ष्य सा पुत्र पुत्र भवम् अर्चय इति च

भक्षितो रक्षसा मातुः पिता तव मुखात् इति

सो ऽपि दृष्ट्वा महादेवम् आनन्द अस्र आविल ईक्षणः

प्राह भर्तारम् ईशानम् शङ्करं जगन्ताम् उमा

वसिष्ठम् आह विश्वात्मा घृणया स घृणा निधिः

एवं विज्ञापयन् लिङ्गम् प्रणिपत्य मुहुर् मुहुर्

तदा वृषध्वजो देवः स भार्यः स गणेश्वरः

मातरं पितरं च उभौ नमस्कुरु महामते

अम्ब मङ्गल विभूषणैः विना देह यष्टिः अनघे न शोभते

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः

तथा अपि शृणु लोकस्य क्षयं कर्तुं न च अर्हसि

शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्म विद्

तं दृष्ट्वा भगवन्त् रुद्रः देवीम् आह च शङ्करः

वैरे महति यद् वाक्यात् गुरोर् अद्य आश्रिता क्षमा

स्नुषा वाक्यम् ततः श्रुत्वा वसिष्ठ उत्थाय भू तलात्

उत्थाप्य श्वशुरं नत्वा नेत्रे संमृज्य वारिणा

कल्माषपादं रुधिरो विश्वामित्रेण चोदितः

लब्धम् अद्य आननम् दृष्टं तव बाल मम आज्ञया

सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः

दुःखात् संक्लिन्न सर्व अङ्गम् अस्र आकुल विलोचनम्

भो वत्स वत्स विप्र इन्द्रैः पराशर महा द्युते

ततः प्रीतश् च भगवान् वसिष्ठः मुनि सत्तमः

स्नुषा वाक्यम् निशम्य एव वसिष्ठो भार्यया सह

पुरेषु राक्षसानां च प्रणादं विषमं द्विजाः
आ त्वा गन् राष्ट्रम्

अधा मनो वसु देयाय कृणुष्व ततो न उग्रो वि भजा वसूनि

ततस् नः उग्रः वि भज वसूनि

स त्वा अयम् अह्वत् स्वे सधस्थे स देवान् यक्षत् स उ कल्पयद् विशः
तथा एव नमस्कर्तव्या शारिपुत्र प्रज्ञापारमिता यथा शास्ता

तेषां शारिपुत्र तथारूपाणां पुद्गलानां ये श्रोतव्यं मंस्यन्ते सर्वे ते अनयेन व्यसनम् आपत्स्यन्ते

ते अनेन एवंरूपेण कर्म अभिसंस्कारेण उपस्थापितेन समुत्थापितेन धर्म व्यसन संवर्तनीयेन दुष्प्रज्ञ संवर्तनीयेन कर्मणा बहूनि वर्ष शतानि बहूनि वर्ष सहस्राणि बहूनि वर्ष शत सहस्राणि बहूनि वर्ष कोटी शतानि बहूनि वर्ष कोटी सहस्राणि बहूनि वर्ष कोटी शत सहस्राणि बहूनि वर्ष कोटी नियुत शत सहस्राणि महानिरयेषु उपपत्स्यन्ते

उत्पथ प्रयातानाम् सत्त्वानां मार्ग अवतारणी भगवन् प्रज्ञापारमिता

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् सचेद् एवम् अपि भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः संज्ञास्यते दूरीकरिष्यति इमां प्रज्ञापारमिताम् रिक्तीकरिष्यति इमां प्रज्ञापारमिताम् तुच्छीकरिष्यति इमां प्रज्ञापारमिताम् न करिष्यति इमां प्रज्ञापारमिताम्

ते तेषु महानिरयेषु उपपत्स्यन्ते

एवं ते प्रज्ञापारमितां न श्रद्दधति

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् को ऽत्र भगवन् हेतुः कः प्रत्ययो यत् स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमितां प्रतिबाधितव्यां मंस्यते भगवान् आह मार अधिष्ठितः वा सुभूते स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा भविष्यति

तदा हि आसाम् चक्षुः प्रतिलम्भः भवति पञ्चानां पारमितानां सर्वज्ञ ता मार्ग अवताराय सर्वज्ञ ता अनुप्राप्तये

तेषां तत्र अपि महानिरयात् महानिरयम् संक्रामतां तत्र अपि पुनर् एव तथा एव तेजः संवर्तनी प्रादुर्भविष्यति

अगौरव तया अ शुश्रूषण ता अ शुश्रूषण तया अ पर्युपासन ता अ पर्युपासन तया अ परिपृच्छन ता अ परिपृच्छन तया अ श्रद्दधान ता अ श्रद्दधान तया ततः ऽपक्रान्ताः ते ततोनिदानं धर्म व्यसन संवर्तनीयेन कर्मणा कृतेन संचितेन आचितेन उपचितेन एतर्ह्य् अपि गम्भीरायां प्रज्ञापारमितायां भाष्यमाणायां देश्यमानायाम् उपदिश्यमानायाम् अपक्रामन्ति

स्व लक्षण शून्यताम् उपादाय माता भगवन् बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां प्रज्ञापारमिता

पञ्च चक्षुः परिग्रहम् कृत्वा सर्व सत्त्वानाम् मार्ग दर्शयित्री भगवन् प्रज्ञापारमिता

सत्त्व विविक्त तया प्रज्ञापारमिता विविक्त ता वेदितव्या