tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अपस्यतिम् अपस्यन्तं कीर्तिमन्तं ध्रुवं तथा

ततस् असृजत् वामदेवम् त्रिशूल वर धारिणम्

हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणा जनयत् सुतान्

एवं शरीरम् आसाद्य भुक्त्वा भोगान् अशेषतस्

कोटीः च चतुरशीतिं जरा मरण वर्जिताः

यस्मात् तस्मात् न राज इन्द्रैः तद् विचारः नृणां शुभः

कथं न दोषम् अगमत् कर्मणा अनेन पद्म भूः

विरिञ्चिर् यत्र भगवान् तत्र देवी सरस्वती

वीरणस्य आत्मजायाम् तु चक्षूः मनुम् अजीजनत्

कार्य अकार्ये न देवानां शुभ अशुभ फल प्रदे

यथा भुजंगाः सर्पाणाम् आकाशं विश्व पक्षिणाम्

अतीन्द्रिय इन्द्रिया तद्वद् अतीन्द्रिय _

ततः स शतरूपायां सप्त अपत्यानि अजीजनत्

तु मारीचं शिखण्डिन्याम् अजीजनत्

सोम कन्या भवत् पत्नी मारीषा नाम विश्रुता
एतत् हि महामते असत् लक्षण समारोपस्य लक्षणम्

संविद्यते क्वचिद् केचिद् व्यवहारः तु कथ्यते

महामतिः अहम् भगवन् महायान गतिम् गतः

वस्तु प्रतिविकल्प विज्ञानम् च महामते विषय विकल्प हेतुकम् अनादि काल प्रपञ्च वासना हेतुकम् च

एतत् महामते प्रत्येकबुद्ध यान अभिसमय गोत्रकस्य लक्षणम्

असत्य प्रतीत्यसमुत्पाद निरोध मार्ग विमोक्ष प्रवृत्ति पूर्वका महामते तथागतानां धर्म देशना

केन प्रवर्तिता गोत्राः सुवर्ण मणि मुक्त जाः

तत्र अनुच्छेदः यत् उत सर्व अर्थाः अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नाः प्रत्यात्मम् अपि गच्छन्ति अतो न उच्छेदः

विशुद्धम् निमित्तेन प्रज्ञया कृपया च ते

चित्तेन चीयते कर्म मनसा च विचीयते

एवम् एव महामते स्व चित्त प्रतिबिम्बानि ख्यायन्ते एकत्व अन्यत्व उभय अनुभय दृष्टि आकारेण

देशना हि यत् अन्यस्य तत् अन्यस्य अपि अदेशना

न भङ्ग उत्पाद संक्लेशः प्रत्ययानां निवार्यते

यावत् अनेकानि समाधि कोटि नियुत शत सहस्राणि प्रतिलभ्य तैः समाधिभिः क्षेत्रात् क्षेत्रम् संक्रामन्ति

भाषिष्ये अहम् ते

परिकर्म भूमिः इयम् महामते गोत्र व्यवस्था

मराः च देश संक्षोभः भव दृष्टिः कथं भवेत्

तरंग वृत्ति साधर्म्यम् दृष्टान्तेन उपनीयते

स तस्यां प्रतिष्ठितः अनेक रत्न मुक्ता उपशोभिते महापद्म राजे पद्म कृतौ महा रत्न विमाने माया स्वभाव गोचर परिचय अभिनिर्वृत्ते निषण्णः तद् अनुरूपैः जिनपुत्रैः परिवृतः सर्व बुद्धक्षेत्र आगतैः बुद्ध पाणि अभिषेकैः चक्रवर्ति पुत्र वत् अभिषिच्यते

उदधेः च तरंगाणां यथा न अस्ति विशेषणम्

सिद्धान्तः ते कतिविधो दृष्टिः च अपि कथंविधा

शिष्यो भवेत् कतिविधः आचार्यः च भवेत् कथम्

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमाः गाथा अभाषत

एवं सूक्ष्मो महामते आलयविज्ञान गति प्रचारः यत् तथागतम् स्थापयित्वा भूमि प्रतिष्ठितान् च बोधिसत्त्वान् न सुकरम् अन्यैः श्रावक प्रत्येकबुद्ध तीर्थ्य योग योगिभिः अधिगन्तुं समाधि प्रज्ञा बल आधानात् अपि वा परिच्छेत्तुम्

यदि पुनर् महामते हेतु लक्षण संयुक्तम् नित्य अचिन्त्यता तीर्थकराणां हेतु भाव स्व लक्षण भाव अभावात् शशविषाण तुल्या महामते नित्य अचिन्त्यता वाच् विकल्प मात्रा च महामते तीर्थकराणां प्रसज्यते

प्रज्ञप्ति मात्रम् च कथं ब्रूहि मे वदतां वर

उदधिः तरंग भावेन नृत्यमानो विभाव्यते

तत् यथा महामते आलयविज्ञानं स्व चित्त दृश्य देह प्रतिष्ठा भोग विषयम् युगपद् विभावयति एवम् एव महामते निस्यन्द बुद्धः युगपद् सत्त्व गोचरम् परिपाच्य योगिनाम् अर्पयति

अन्न पानम् नभो मेघा माराः प्रज्ञप्ति मात्रकम्

एष महामते परिनिष्पन्न स्वभावः तथागत गर्भ हृदयम्

भू नक्षत्र गणाः केन सोम भास्करयोः कथम्

कथं हि अचला दिव्या ऋषि गन्धर्व मण्डिताः

तत्र भविष्यत् हेतुः महामते हेतु कृत्यम् करोति अध्यात्म बाह्य उत्पत्तौ धर्माणाम्

स्थितः प्रवर्तते कुत्र जिनपुत्रः कथं भवेत्

विज्ञान प्रबन्ध उपरमात् अनादि काल प्रबन्ध व्युच्छित्तिः स्यात्

त्रियानम् एक यानम् च अयानं च वदामि अहम्

अभिज्ञा लौकिकाः केन भवेत् लोकोत्तरा कथम्

त्रि भवम् स्वप्न माया आख्यम् विमुच्यते

तत् कस्य हेतोः यत् उत तद् हेतु उत्पत्ति लक्षण त्वात् महामते वाच् विकल्पः प्रवर्तते

तत्र महामते कतमत् नैरात्म्य द्वय लक्षणम् यत् उत आत्म आत्मीय रहित स्कन्ध धातु आयतन कदम्बकम् अज्ञान कर्म तृष्णा प्रभवम् चक्षुषा रूप आदि ग्रहण अभिनिवेशात् प्रवर्तमानम् विज्ञानं सर्व इन्द्रियैः स्व चित्त दृश्य भाजन देह आलय स्व चित्त विकल्प विकल्पितम् विज्ञापयति

आलयं च कथं कस्मात् मनस् विज्ञानम् एव च

गर्भा नैयायिकाः केन पृच्छसे मां जिनौरसाः

एवम् एव महामते प्रवृत्ति विज्ञानानि आलयविज्ञान जाति लक्षणात् अन्यानि स्युः अनालयविज्ञान हेतुकानि स्युः

द्विविधं महामते विज्ञानं संक्षेपेण अष्ट लक्षण उक्तम् ख्याति विज्ञानम् वस्तु प्रतिविकल्प विज्ञानम् च
तत्र सर्व इन्द्रिय विज्ञान निरोधः महामते यत् उत आलयविज्ञानस्य अभूत परिकल्प वासना वैचित्र्य निरोधः

स्व चित्त निराभास मात्र अवतारेण प्रज्ञा पारमिता विहार अनुप्राप्ताः उत्पाद क्रिया योग विरहिताः समाधि वज्र बिम्ब उपमम् तथागत काय अनुगतम् तथता निर्माण अनुगतम् बल अभिज्ञा वशिता कृपा करुणा उपाय मण्डितम् सर्व बुद्धक्षेत्र तीर्थ्य आयतन उपगतम् चित्त मनस् मनस् विज्ञान रहितम् परावृत्त्या अनुश्रय अनुपूर्वकम् तथागत कायम् महामते ते बोधिसत्त्वाः प्रतिलप्स्यन्ते

आधेय आधार व्यवस्थान भावेन महामते रूप आकाश कारणयोः प्रविभागः प्रत्येतव्यः

चित्तं मनः च विज्ञानं नैरात्म्यं धर्म पञ्चकम्

तव तु भगवन् कारणम् अपि कार्य अपेक्षम् कार्यम् अपि कारण अपेक्षम्

भगवन्त् आह इह महामते एके तीर्थ्य अतीर्थ्य दृष्टयः नास्तित्व अभिनिविष्टाः विकल्प बुद्धि हेतु क्षय स्वभाव अभावात् न अस्ति शशस्य विषाणं विकल्पयन्ति

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतत् अवोचत् प्रतीत्यसमुत्पादं पुनर् भगवन्ता देशयता कारण व्यपदेशः एव कृतो न स्व नय प्रकृति अवस्थान कथा

यत् च महामते परस्पर प्रत्यय हेतु समुत्पन्नम् तत् परमार्थम् न उद्भावयति

एतत् महामते अपरिनिर्वाण धर्मकाणाम् लक्षणं येन इच्छन्तिक गतिम् समधिगच्छन्ति

तत् यथा महामते निस्तृण गुल्म लता वनायाम् मेदिन्याम् आदित्य संयोगात् मृगतृष्णिकाः तरंग वत् स्यन्दन्ते

प्रबन्ध निरोधः पुनर् महामते यस्मात् च प्रवर्तते

शश वातायनम् लिक्षा एडकं हि यवाः कति

कल्याण मित्र जिन पुरस्कृतैः महामते शक्यं चित्त मनः विज्ञानम् स्व चित्त दृश्य स्वभाव गोचर विकल्प संसार भव उदधिम् कर्म तृष्णा अज्ञान हेतुकम् तर्तुम्

एष हि महामते सूत्रान्तः सर्व सत्त्व आशय देशना अर्थ व्यभिचारिणी न सा तत्त्व प्रत्यवस्थान कथा

ते च महामते उदक बुद्बुदकाः न मणयो न अमणयः ग्रहण अग्रहणात्

पुनर् अपरम् महामते बोधिसत्त्वाश् चित्त मनस् मनस् विज्ञान पञ्च धर्म स्वभाव नैरात्म्य लक्षण द्वय गतिम् गत्वा पर हित हेतोः अनेक रूप वेष धारिणः भवन्ति

भगवन्त् अस्य एतत् अवोचत् चतुर्विधं महामते वाच् विकल्प लक्षणम् भवति

न च ते अन्यत्र हस्ति गवैडक आद्याः भावा न अवतिष्ठन्ते

स्व चित्त मात्र अनुसारि त्वात् बाह्य भाव अभाव दर्शनात् विज्ञानानाम् अप्रवृत्तिम् दृष्ट्वा प्रत्ययानाम् अकूट राशि त्वम् च विकल्प प्रत्यय उद्भवम् त्रैधातुकं पश्यन्तो अध्यात्म बाह्य सर्व धर्म अनुपलब्धिभिः निःस्वभाव दर्शनात् उत्पाद दृष्टि विनिवृत्तौ माया आदि धर्म स्वभाव अनुगमात् अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिं प्रतिलभन्ते

बाला गृह्णन्ति जायन्तं तिमिरं तैमिरा यथा

तथा त्वं लोक प्रद्योतैः तत्त्वं देशेसि बालिशान्

प्रत्यश्रौषीत्

कति अणुकः भवेत् कायः किं नु एव न पृच्छसि

तत्र वस्तु निमित्त अभिनिवेश लक्षणम् पुनर् महामते यत् उत अध्यात्म बाह्य धर्म अभिनिवेशः

प्रत्यात्म आलये तु स्व क्लेश वासना शुद्धस्य धर्म नैरात्म्य दर्शनात् समाधि सुख विहारम् प्राप्य श्रावको जिन काय ताम् प्रतिलप्स्यते

शश हय खर उष्ट्र विषाण केशोण्डुक प्रख्याः महामते सर्व धर्माः सत् असत् पक्ष विगताः

एवं धर्मान् विजानन्तो न किंचिद् प्रतिजानते

बालः कीले यथा कीलं प्रलोभ्य विनिवर्तयेत्

त्वम् एव कस्मात् सर्वत्र सर्व क्षेत्रेषु दृश्यसे

तत्र महामते वस्तु निमित्त लक्षण अभिनिवेशः पुनर् द्वि प्रकारः

स च बोधिसत्त्वः ते च बोधिसत्त्वाः पाणि अभिषेक अधिष्ठान धिष्ठिताः इति उच्यन्ते

रसानां रस ता कस्मात् कस्मात् स्त्री पुंस् नपुंसकम्

तस्मात् तर्हि महामते समारोप अपवाद दृष्टि विगतेन भवितव्यम्

कथं हि तीर्थिकाः त्वम् च लक्षणैः न विरुध्यसे

यत् उत शशविषाण कूर्म रोम वन्ध्या पुत्र आदीनाम् लोके दृष्टः अभिलापः
पूयरक्ते नवे कुर्याद् रक्त पीनस वत् क्रमम्

नासा शोषे बला तैलम् पान आदौ भोजनं रसैः

धव त्वच् त्रिफला श्यामा श्रीपर्णी यष्टि तिल्वकैः

अश्व विष् रस मूत्राभ्याम् हस्ति मूत्रेण च एकतस्

क्षीरे दशगुणे तैलं नावनं स निशैः पचेत्

स अग्नि अजाजि द्वि पलिकम् त्वच् एला पत्त्र पादिकम्
त्रिणव आर्भवः पवमानस् त्रयस्त्रिंशम् अग्निष्टोम साम एकविंशानि उक्थ्यानि स षोडशिकानि पञ्चदशानि इतराणि त्रिवृद् राथंतरः सन्धिः

तस्य अपरिमिताः दीक्षा द्वादश उपसदः
माहात्म्यम् अविमुक्तस्य यथावत् तत् उदीरितम्

मण्डलं रक्षति हरिः सर्व देवैः च संमितम्

कीर्तनात् मुच्यते पापाद् दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति

वर अङ्गना समाकीर्णैः मोदते शुभ लक्षणः

येन हिंसा समुद्भूतात् जन्म अन्तर कृतात् अपि

निष्फलं तस्य तत् तीर्थं यावत् तत् फलम् अश्नुते

स्वागतं ते महा प्राज्ञैः स्वागतं ते महा मुने
आस्ते योगं समास्थाय सांख्य आचार्यैः अभिष्टुतः

स एव विश्वस्य भवान् विधत्ते गुण प्रवाहेन विभक्त वीर्यः

मार्गेण अनेन मातस् ते सुसेव्येन उदितेन मे

पयस् फेन निभाः शय्या दान्ता रुक्म परिच्छदाः

स्व अङ्गम् तपस् योग मयम् मुक्तकेशं गत अम्बरम्

रत्न प्रदीपाः आभान्ति ललना रत्न संयुताः

भगवति कृत धीः सुपर्ण केतौ उपलभते भगवत् पद अरविन्दम्

स्तूयमानः समुद्रेण दत्त अर्हण निकेतनः
अस्माकं तृषा आर्तानाम् पानीयम् अनुप्रयच्छ

ते कथयन्ति पृष्ठत आगच्छति

स कथयति भवन्तः अहम् अपि पानीयम् एव मृगयामि

उत्तरापथात् सार्थवाहः पण्यम् आदाय वाराणसीम् अनुप्राप्तः

तां खलु रात्रिं भगवान् आयुष्मान् च श्रोणः कोटिकर्ण आर्येण तूष्णीभावेन अधिवासितवान्

यावत् पश्यति आयसं नगरम् उच्चम् च प्रगृहीतं च

तया असौ प्रत्यभिज्ञातः

सा कथयति पुत्र खरं ते वाच् कर्म निश्चारितम्

सो ऽपि गाढ निद्रा अवष्टब्धः शयितः

यावत् पश्यति स्थोरां लर्दयन्तं सार्थम्

तस्य पुत्रः सुजातो नाम स राज्ये प्रतिष्ठितः

ते मम संदिशन्ति किं नु त्वं दुर्भिक्षे यथा लूहानि अस्माकं प्रहेणकानि प्रेषयसि अहं तेषां संदिशामि न अहम् लूहानि प्रेषयामि अपि तु प्रणीतानि एव अहम् प्रेषयामि इति

धर्मता खलु यथा बुद्धानां भगवतां श्रावकाणां द्वौ संनिपातौ भवतः

एकान्ते स्थितः श्रोणः कोटिकर्ण आयुष्मन्तं महाकात्यायनम् इदम् अवोचत् लभेय अहम् आर्य महाकात्यायन सु आख्याते धर्म विनये प्रव्रज्याम् यावत् चरेय अहम् भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्

तेन तत्र खण्ड स्फुट प्रतिसंस्करणाय ये पूर्व नगर द्वारे कर प्रत्यायाः उत्तिष्ठन्ते ते तस्मिन् स्तूपे ऽनुप्रदत्ताः

तेन एकस्य दारक इति नामधेयं व्यवस्थापितम् अपरस्य पालक इति

आरोग्य मदेन मत्तका ये धन भोग मदेन मत्तकाः

तत्र मम पुत्रः प्रतिवसति

तेन वैपुष्पितम्

स कथयति तम् उद्धृत्य आत्मानम् सम्यक् सुखेन प्रीणय आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय अस्माकं च नाम्ना दक्षिणाम् आदेशय

एवंविधम् एव शास्तारम् आरागयेयम् मा विरागयेयम् इति

सा संलक्षयति न कदाचिद् मया श्रुत पूर्वम्

अयं दारकः कोटि मूल्यया रत्न प्रत्युप्तिकया आमुक्तया जातः श्रवणेषु च नक्षत्रेषु

स सम्प्रस्थितः

बलसेनो गृहपतिर् नित्यम् एव कृषि कर्मान्ते उद्युक्तः

विरम अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

दानं च न दत्तम् अणु अपि येन वयं पितृ लोकम् आगताः

आशु वर्धते ह्रद स्थम् इव पङ्कजम्

माता पितरौ सत्येषु प्रतिष्ठापितौ

बलसेनेन गृहपतिना रत्न परीक्षकाः आहूय उक्ताः

ततः पश्चात् पुनर् अपि तत् विमानम् प्रादुर्भूतम् ता अप्सरसः प्रादुर्भूताः

स गतः

एतत् मे कः श्रद्दधास्यति श्रोण यत् न श्रद्दधास्यति वक्तव्यस् तव पित्रा अग्निष्टोमस्य अधस्तात् सुवर्ण कलशः पूरयित्वा स्थापितः

स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

तेन द्वार कोष्ठके स्थित्वा उत्काशन शब्दः कृतः

तत्र एका अप्सरा अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका एकः च पुरुषो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः अङ्गद कुण्डल विचित्र माल्य आभरण अनुलेपनः तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

विरम अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

तैः तावत् आकुलीकृतौ यावद् भाण्डं प्रतिशामितम्

स सम्प्रस्थितः

तम् उद्धृत्य आत्मानम् सम्यक् सुखेन प्रीणय

मया दारिका अभिहिता दारिके मा त्वं प्रणीतानि प्रहेणकानि भक्षयित्वा तेषां लूहानि उपनामयसि

सो ऽपि रुषितो यावद् ब्राह्मणानां न दीयते ज्ञातीनां वा ज्ञाति पूजा न क्रियते तावत् त्वया तस्मै मुण्डकाय श्रमणकाय अग्र पिण्डम् दत्तम् सो ऽपि अमर्ष जातः कथयति कस्मात् स मुण्डकः श्रमणको अयः गुडम् न भक्षयति इति तस्य कर्मणो विपाकेन अयम् अयः गुडम् भक्षयति

ता अपि अप्सरसो अन्तर्हिताः च

स यदा महान् संवृत्तः तदा लिप्याम् उपन्यस्तः संख्यायां गणनायां मुद्रायाम् उद्धारे न्यासे निक्षेपे वस्तु परीक्षायाम् रत्न परीक्षायाम्

दासकः संलक्षयति पालकः सार्थवाहं शब्दापयिष्यति

बुद्धो भगवान् श्रावस्त्याम् विहरति स्म जेतवने अनाथपिण्डदस्य आरामे

तत् अन्येषु जनपदेषु इदम् एवंरूपम् आस्तरणम् प्रत्यास्तरणं तत् यथा एरको मेरको जन्दुरको मन्दुरकः

मया तस्य अन्तिकात् रात्रौ शील समादानम् गृहीतम्

किं भदन्त आयुष्मता श्रोणेन कोटिकर्णेन कर्म कृतम् इति विस्तरः
बलसेनो नाम गृहपतिः संलक्षयति कीदृशेन यानेन श्रोणः कोटिकर्णो यास्यति स संलक्षयति सचेद् हस्तिभिः हस्तिनः सु कुमाराः दुर्भराः च अश्वा अपि सु कुमाराः दुर्भराः च गर्दभाः स्मृतिमन्तः सु कुमाराः च

कस्मात् न अभिश्रद्दधास्ये ते गाथां भाषन्ते

तैः तम् पुरुषम् अवमूर्धकं पातयित्वा तावत् पृष्ठवंशान् उत्पाट्य उत्पाट्य भक्षितो यावत् सूर्यस्य अस्त गमन काल समयः
कलुषं वृजिन एनः अघम् अंहः दुरित दुष्कृतम्

रोहिताश्वो वायुसखः शिखावन्त् आशुशुक्षणिः

अश्वाः च शैब्य सुग्रीव मेघपुष्प बलाहकाः

रुशती वाग् अकल्याणी स्यात् कल्या तु शुभ आत्मका

बीभत्स रौद्रौ च रसाः शृङ्गारः शुचिः उज्ज्वलः

वेशन्तः पल्वलं च अल्प सरः वापी तु दीर्घिका

स्तनितं गर्जितम् मेघनिर्घोषे रसित आदि च

स्त्री वेष धारी पुरुषो नाट्य उक्तौ गणिका अज्जुका

नियामकाः पोतवाहाः कूपको गुणवृक्षकः

नाव्यं त्रि लिङ्गम् नौतार्ये स्त्रियां नौः तरणिः तरिः

आनायः पुंसि जालं स्यात् शण सूत्रम् पवित्रकम्

भित्तं शकल खण्डे वा पुंसि अर्धः ऽर्धं समे ऽंशके

शीतं गुणे तद्वत् अर्थाः सुषीमः शिशिरो जडः

आमोदः सो अति निर्हारी वाच्यलिङ्ग त्वम् आ गुणात्

अर्धरात्र निशीथौ द्वौ द्वौ याम प्रहरौ समौ

सूरसूतो ऽरुणो ऽनूरुः काश्यपिर् गरुडाग्रजः

कावेरी सरितो अन्याः च सम्भेदः सिन्धुसंगमः

स्यात् उत्पलम् कुवलयम् अथ नीलाम्बुजन्म च

कादम्बिनी मेघ माला त्रिषु मेघ भवे ऽभ्रियम्

सम्मोहनश् च कामश् च पञ्च बाणाः प्रकीर्तिताः

गण्डूपदः किञ्चुलको निहाका गोधिका समे

श्रुतिः स्त्री वेद आम्नायः त्रयी धर्मः तु तद् विधिः

गरुत्मन्त् गरुडः तार्क्ष्यः वैनतेयः खगेश्वरः

गणरात्रं निशा बह्व्यः प्रदोषो रजनीमुखम्

आतरः तरपण्यम् स्याद् द्रोणी काष्ठ अम्बुवाहिनी

संवर्तिका नव दलम् बीज कोशः वराटकः

अत्तिका भगिनी ज्येष्ठा निष्ठा निर्वहणे समे

शरावती वेत्रवती चन्द्रभागा सरस्वती

भास्कर अहस्कर ब्रध्न प्रभाकर विभाकराः

पुंसि एव अन्धुः प्रहिः कूप उदपानं तु पुंसि वा

महापद्मः च पद्मः च शङ्खो मकर कच्छपौ

कलो मन्द्रः तु गम्भीरे तारो अति उच्चैस् त्रयः त्रिषु

स्फूर्जथुर् वज्रनिर्घोषो मेघज्योतिस् इरंमदः

संदेश वाच् वाचिकम् स्याद् वाच् भेदाः तु त्रिषु उत्तराः

कृपा दया अनुकम्पा स्यात् अनुक्रोशः अपि अथो हसः

यातुधानः पुण्यजनो नैरृतो यातु रक्षसी

हय उच्चैःश्रवाः सूतो मातलिः नन्दनम् वनम्

प्रत्यूषो ऽहर्मुखं कल्यम् उषस् _ अपि

स्युर् नभस्य प्रौष्ठपद भाद्र भाद्रपदाः समाः

स्वान निर्घोष निर्ह्राद नाद निस्वान निस्वनाः

संक्रन्दनो दुश्च्यवनस् तुराषाण् मेघवाहनः

स्यात् कुलीरः कर्कटकः कूर्मे कमठ कच्छपौ

राधा विशाखा पुष्ये तु सिध्य तिष्यौ श्रविष्ठया

दामोदरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः

तोय उत्थितम् तत् पुलिनम् सैकतं सिकतामयम्

क्षुद्राण्ड मत्स्यसंघातः पोताधानम् अथो झषाः

प्राह्ण अपराह्ण मध्याह्नः त्रिसंध्यम् अथ शर्वरी

पीताम्बरो ऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः

बाहुल ऊर्जौ कार्तिकिको हेमन्तः शिशिरो ऽस्त्रियाम्

स्वरूपं च स्वभावः च निसर्गः च अथ वेपथुः

शिक्षा इत्यादि श्रुतेर् अङ्गम् ओंकार प्रणवौ समौ

समौ सिद्धान्त राद्धान्तौ भ्रान्तिर् मिथ्यामतिर् भ्रमः

बुधो बृहस्पतिश् च इति दिशां च एव तथा ग्रहाः

स्मृतिः तु धर्म संहिता समाहृतिः तु संग्रहः

चित्तं तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृद् मानसम् मनः

उडुपं तु प्लवः कोलः स्रोतो अम्बु सरणम् स्वतः

बृहस्पतिः सुराचार्यो गीष्पतिर् धिषणो गुरुः

कूलंकषा निर्झरिणी रोधोवक्रा सरस्वती

कृष्णे नील असित श्याम काल श्यामल मेचकाः

आश्रयाशो बृहद्भानुः कृशानुः पावको ऽनलः

चापः शार्ङ्गं मुरारेस् तु श्रीवत्सो लाञ्छनं स्मृतम्

तत्र त्व् आक्षारणा यः स्यात् आक्रोशः मैथुनं प्रति
किम् इदं शे इति सुपाम् आदेशश् छन्दसि

मे रायः

मे इति

इति
संवत्सरस्य एव आप्त्यै

स इमं क्रीतम् एव प्रविशति

तद् असौ वै सोमो राजा विचक्षणः चन्द्रमाः

तस्मै क्रीताय नव अन्वाह

तद् यत् सोमं राजानं क्रीणाति

क्षत्रं वरुणः

उभयत एव तद् ब्रह्म अर्धर्चौ वर्म कुरुते
तत्र एव

आयुधानि च विप्रस्य मद् समः स च वैष्णवः

गो मूत्रेण अस्थि दन्तानाम् क्षौमाणां गौरसर्षपैः

अमां षष्ठीं सप्तमीं च नवमीं च त्रयोदशीम्

यत् फलं पुष्करे नित्यं पुण्डरीकाक्ष दर्शने

समर्चयेत् हरिम् नित्यं न अन्यथा पूजनं भवेत्

द्वारका चक्र संयुक्त शालग्राम शिला जलम्

ब्रह्म घ्नः वा अथ गो घ्नः वा हैतुकः सर्व पाप कृत्

लोहानां दहनात् शुद्धिः भस्मना गोमयेन वा

धात्री फल कृता माला तुलसी काष्ठ सम्भवा

पूजयेत् पुण्यम् आप्नोति प्रति पुष्पम् गो अयुतम्

अश्वत्थ पत्त्र संकाशः वेणु पत्त्र आकृतिः तथा

एभिर् भागवतैश् चिह्नैः कलि काले द्विजातयः

पृष्ठे तु पद्मनाभं च कट्यां दामोदरं न्यसेत्

सर्वं तत् नाशम् आप्नोति मण्डयित्वा हरेर् गृहम्

मद् भक्तः च एव जायते सर्व शास्त्र विशारदः

न च अपि आमलकं स्नायान् न कुर्यात् कलहं नरः

शङ्ख पद्म आदि चक्रम् वा तस्य देहे वसेत् हरिः

शालि तण्डुल चूर्णेन शुक्लं वा यव सम्भवम्

मालां धत्ते स्वयं मूढः स याति नरकं ध्रुवम्

भङ्क्त्वा विष्णु गृहम् पुण्ड्रं स याति नरकं ध्रुवम्

कृष्णेन सहितं तत्र त्रैलोक्यं सचराचरम्

यस्य ऊर्ध्व पुण्ड्रम् दृश्येत ललाटे नो नरस्य हि

अप्य् अशौचो ऽप्य् अनाचारो माम् एव एति न संशयः

भक्तेभ्यश् च समस्तेभ्यस् तेन माला निगद्यसे

आ कल्प कोटि पितरः तस्य तृप्ता न संशयः

तावत् वर्ष सहस्राणि मद् भक्तः जायते तथा

अङ्कितः शङ्ख चक्राभ्याम् उभयोर् बाहुमूलयोः

ग्रहा न न रक्षसां गणाः यक्षाः पिशाच उरग भूत दानवाः

कुलम् एक उत्तरम् तेन सम्भवेत् तारितं शतम्

यन् नो ऽतीत्य व्रजेद् विष्णुं शिष्यो भक्त्या गुरौ

तत्र मार्कण्डेयः

प्रोक्षणात् कथिता शुद्धिर् इत्य् आह भगवान् यमः

भुज युगम् अपि चिह्नैर् अङ्कितं यस्य विष्णोः परम पुरुष नाम्नाम् कीर्तनं यस्य वाचि

मनुः

एवं बृहत् नारदीये ख्यातं यच् च अन्यत् अद्भुतम्

तेषां ललाटे सततं शुनः पादो न संशयः

धारयन्ति न ये मालां हैतुकाः पाप बुद्धयः

रजस् तमोभ्याम् निर्मुक्तः स भवेन् न अत्र संशयः

नन्दिनी इति एव ते नाम वेदेषु नलिनी इति च

तद् प्रक्षालन तोयम् तु वासुदेवैः इति मूर्धनि

सर्व अङ्गेषु महा शुद्धि सिद्धये कमलासन

तत्र एव

शङ्ख आदिना अङ्कितः भक्त्या श्राद्धं यः कुरुते द्विज

कृष्ण आयुध अङ्कितम् दृष्ट्वा सम्मानं न करोति यः

भूप वन्दन मालाम् तु कुरुते कृष्ण वेश्मनि

ऊर्ध्व लोक अधिकारी च स ज्ञेयस् पतिः

गारुडे

एकेन एव तु लेपेन गो योन्याः विप्रमुच्यते

यः कुर्यात् कृष्ण भवनम् कदल स्तम्भ शोभितम्

श्री भगवत् उक्तौ

रेतस् स्पृष्टम् शव स्पृष्टम् आविकं न एव दुष्यति

बाह्वोः करे च मर्त्यस्य देहे तस्य सदा हरिः

देवस्य कुरुते यस् तु क्रीडते भुवनत्रये

ऊर्ध्व पुण्ड्र आदिकम् कुर्यात् श्री गोपीचन्दन आदिना

मम अस्ति तेन सत्येन स्वं दर्शयतु मे हरिः

द्वादश अक्षर मन्त्रैः तु नियुक्तानि कलेवरे

आरभ्य नासिका मूलम् ललाट अन्तम् लिखेन् मृदा

महापातक संहन्त्रीम् धर्म काम अर्थ दायिनीम्

बृहस्पतिः

नारदीये

गोपी मृद् तुलसी शङ्खः शालग्रामः स चक्रकः

तस्माद् धर्मात् परो धर्मः पवित्रं न एव विद्यते

चैल वत् चर्मणाम् शुद्धिर् वैदलानां तथा एव च

आचम्य आयम्य च प्राणान् कृत न्यासः हरिं स्मरेत्

आविकं तु सदा वस्त्रं पवित्रं राज सत्तमैः

रजकाद् आहृतं यच् च न तद् वस्त्रं भवेत् शुचि

किंच

पौरुषेण तु सूक्तेन ततो विष्णुं समर्चयेत्

क्षेमंकरी जाह्नवी च शान्ता शान्तिप्रदायिनी

चक्रे तत् फलं कृष्ण दर्शने

विदिश् गत चतुष्काणि भित्त्वा षोडशधा सुधीः

विष्णु लोके अथ तत्रस्थैः स स्पृहम् वीक्ष्यते सुखी

न अहम् इज्या प्रजातिभ्याम् तपसा उपशमेन च

तान् मृतान् अपि क्रव्यादाः कृतघ्नान् न उपभुञ्जते

न्यसेत् किरीट मन्त्रम् च मूर्ध्नि सर्व अर्थ सिद्धये

तद् पाद पङ्कजात् धारां निपतन्तीं स्व मूर्धनि
स कल्प कोटिम् नरके पच्यते पुरुष अधमः

कुसुम्भ कुसुमानाम् च ऊर्णा कार्पासयोः तथा

तत्र शङ्खः

तत्र एव उत्तर खण्डे

शालग्राम शिला अग्रे तु यः कुर्यात् स्वस्तिकं शुभम्

देव रामा शतम् नाके लभते सततं नरः

अत एव ब्रह्मपुराणे

दृष्ट्वा नश्यन्ति दूरेण वात उद्धूतम् यथा दलम्

पांशूनां यावतां राजन् कुर्यात् संमार्जनं नरः

खड्गं वक्षसि चापं च स शरम् शीर्ष्णि धारयेत्

ततो गुरु आदि पाद उदैः प्राक् वत् कृत्वा अभिषेचनम्

नित्यं तस्य सदा तिष्ठेद् यस्य पद अङ्कितम् वपुः

चक्र शङ्खौ च धार्यते संमिश्राव् एव कैश्चन

भवते यस्य देहे तु अहोरात्रं दिने दिने

गुरौ संनिहिते यस् तु पूजयेद् अन्यम् अग्रतः

मारुत अर्केण शुध्यन्ति पक्व इष्ट रचितानि च
द्वादश अहम् जुहोति

अष्टाचत्वारिंशद् आहुतयः सम्पद्यन्ते
सवितृ प्रसूतः एव वज्रं रोहति

अजीजपत वनस्पतय इन्द्रं वाजम्

वाजिनो वाज जितः इति

वाग् वा उज्जितयः

तं देवा आभ्यां परिगृह्य अमुम् लोकम् अगमयन्

सर्वान् एव एनान् प्रीणाति
स एवम् एव सर्वेषां स्थालीपाकानां चरु कल्पः

उदीर्ष्व अतस् विश्वावसो नमसा ईडामहे त्वा

लाजैः इतरत्र
भिक्षुम् उपसंक्रम्य एवम् वदत्य् अर्य प्रव्रजितुम् इच्छामि

तत्र च महा समुद्रे ता मत्स्य जातयः परस्पर अन्योन्य भक्षण पराः

लब्ध अवकाशः च सुमतिः माणवः भगवन्तम् असेचनक दर्शनम् दृष्ट्वा अतीव प्रसाद जातः

यतो ऽस्य राज्ञा स्व पुरुषः दत्तः सहस्र योधी

तस्य च राज्ञो देवतया आरोचितम्

तस्य एतत् अभवत् यत् अहम् भगवता न समन्वाहृतो ऽभविष्यम् अनागतासु अपि जातिषु उपसृतो ऽभविष्यम्

ततस् तेन भिक्षुणा अभिहितः एकैकेन एषां कर्मणाम् आचरणात् न प्रव्रज्या अर्हः भवसि प्राक् एव समस्तानाम्

अतीतं संधाय मया एवम् उक्तम्

तस्य राज्ञो ऽमात्याः कथयन्ति देव अस्माकम् एकैकम् वालम् अनुप्रयच्छ

स तस्य आहारस्य शकटं पूरयित्वा प्रणीत प्रणीतस्य शुचिनः सार्धं सर्व रूपैः मित्र स्व जन सहायः बुद्ध प्रमुखम् भिक्षु संघम् भोजयिष्यामि इति विहारं निर्गतः

तेन राज्ञा तत्र सर्वम् अपगत पाषाण शर्कर कपालम् कारितम् उच्छ्रित ध्वज पताका तोरणम् आमुक्त पट्ट दामम् गन्ध उदक चूर्ण परिषिक्तम्

एवं च राज्ञा स्व पुरुषः आज्ञप्तो यदि अस्य महा श्रेष्ठिनः स्तूपम् अभिसंस्कुर्वतः कश्चिद् अपनयम् करोति स त्वया महता दण्डेन शासयितव्यः

दीपो राजा भगवतो बुद्धस्य पादयोर् निपत्य विज्ञापयति भगवन् अधिष्ठानं प्रविश

नगर द्वारात् आरभ्य यावत् च विहारो यावत् च नगरम् एतत् अन्तरम् अपगत पाषाण शर्कर कपालम् कारितम् उच्छ्रित ध्वज पताक तोरणम् आमुक्त पट्ट दाम गन्ध उदक चूर्ण परिषिक्तम्

तस्मात् नगरात् पिण्डपात निर्हारकः भिक्षुस् तस्य एव पिण्डपातं गृहीत्वा गतः

तत् श्रुत्वा वणिजो अवहित मनसः अप्रमादेन अवस्थिताः

ततस् तेन तस्य मातुः उक्तम् अम्ब निवर्तस्व ईदृशात् दोषात्

भगवान् भिक्षु संघेन सार्धम् अन्तर्गृहम् प्रविष्टः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय

तया अभ्यवहर्तुम् आरब्धम्

सा कथयति कुत्र अवकाशे संगतं भविष्यति मदीये गृहे

उत्तीर्य च तं भाण्डं शकटैः उष्ट्रैः गोभिः गर्दभैः च च उत्क्षिप्य अनुपूर्वेण सम्प्रस्थितः

यतो राजा वासवः तौ सुमतिं माणवं पृच्छति भवान् सुमतिस् तेन उक्तम् अहम्

कतमः स मनुष्यो भविष्यति यस्य अहम् वक्ष्यामि ततः सा वणिज् पत्नी तस्या वृद्धायाः कथयति यदि अन्यः मनुष्य एवंविध उपक्रम युक्तः न अस्ति एष एव मे पुत्रो भवति न एष लोकस्य शङ्कनीयो भविष्यति

ताभ्यां च श्रुतं वासवेन राज्ञा पञ्च महा प्रदानानि यज्ञ अवसाने समुदानीतानि यो ब्राह्मणः स्वाध्याय सम्पन्नः भविष्यति स लप्स्यति इति

तदा च वासवेन राज्ञा द्वादश वर्षाणि यज्ञम् इष्ट्वा यज्ञ अवसाने राज्ञा पञ्च महा प्रदानानि व्यवस्थापितानि तत् यथा सौवर्णकं दण्ड कमण्डलु सौवर्णा सपात्री चतुर् रत्न मयी शय्या पञ्च कार्षापण शतानि कन्या च सर्व अलंकार विभूषिता

तस्यां च क्षेमावत्यां क्षेमो नाम राजा राज्यं कारयति

तस्य च शासने एत एव च प्रव्रजिता अभूवन्

यत् एवम् महा राज त्वया द्वादश वर्षाणि यज्ञ इष्टः अस्मात् पुण्य फलात् महत्तम पदस्य सुमतेः माणवकस्य महा प्रदानम् दास्यसि

सर्व ऋतु कालिकाः पुष्प फलाः स्तूप पूजा अर्थम्

तस्य च पितुः कालधर्मणा युक्तस्य च दारको न केनचित् पापकं कर्म कुर्वाणो ऽभिशङ्कितो वा प्रतिसंवेदितो वा

स च श्रेष्ठी संसिद्ध यानपात्रेण देवता मानुष्य परिगृहीतेन तस्मात् महा समुद्रात् तीर्णः

सा च परिक्षीणायां रात्रौ अनुभूत रति क्रीडा स तमः अन्धकारे कालायाम् एव रजन्याम् अ विभाव्यमान रूप आकृतौ स्व गृहम् गच्छति

जानसे अस्माभिः इदानीम् किं करणीयम् इति गच्छस्व पितरम् अ सम्प्राप्तम् एव घातय

ततस् तौ सुमतिः मतिः च दीपंकरस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य प्रवचने प्रव्रजितौ

एवं तस्य अनेकान् विहारान् दहतः सर्वत्र शब्दो विसृत एवंविधः च एवंविधः च पाप कर्म कारी पुरुषो भिक्षुभ्यः प्रव्रज्याम् अ लभन् विहारान् भिक्षून् च दहति इति