tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
चिर स्थाने द्वैगुण्यं प्रयोगस्य

रिक्थ भाजः ऋणं प्रतिकुर्युः

शूद्रो द्विजातीन् अभिसंधाय अभिहत्य च वाग्दण्ड पारुष्याभ्याम् अङ्ग मोच्यः येन उपहन्यात्

शतं क्षत्रियो ब्राह्मण आक्रोशे

पुरुष शक्ति अपराध अनुबन्ध विज्ञानात् दण्ड नियोगः

प्रतिग्रहीता अपि अधर्म संयुक्ते

अघ्नन्न् एनस्वी राजा
तस्मात् सर्ग आदयः जाताः संपूज्याः च व्रत आदिना

हरिः स प्रथमं देवः कौमारं सर्गम् आस्थितः

अष्टमे मेरुदेव्यां तु नाभ्याः जातः उरु क्रमः

बुद्धो नाम्ना जिनसुतः कीकटेषु भविष्यति

राम कृष्णौ इति भुवो भगवन्त् अहरत् भरम्

तृतीयम् ऋषि सर्गम् तु देवर्षि त्वम् उपेत्य सः

देवतानां हि को देव ईश्वरः पूज्य एव कः

विष्णु भक्तम् महात्मानं नैमिष अरण्यम् आगतम्

ततः सप्तदशे जातः सत्यवत्यां पराशरात्
प्रतर्दनेन शिबिना समेत्य किल संसदि

ययातिः नाहुषः राजा पूरुं पुत्रं कनीयसम्

विवशः प्रच्युतः स्वर्गाद् अ प्राप्तः मेदिनी तलम्

अम्बु भक्षः स च अब्दान् त्रीन् आसीत् नियत वाच् मनाः

शौनक उवाच
न स्त्रियम् उपेयात्

आग्नेये समाप्ते अजः ऐन्द्रे मेषः गौः पावमाने पर्वदक्षिणा

ऋतौ जायाम् उपेयात्
कष्टम् इति संचित्य राजा वैक्लव्य भागात्

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रयागस्य उपवर्णनम्

आख्याहि त्वरितं राज्ञ् किमर्थम् रुदितं त्वया

द्वारपालः अपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवन् द्रुतम्

युधिष्ठिर उवाच

केन वा विक्लवीभूतः का बाधा ते किम् अप्रियम्

यत्र स्थित्वा नरो याति विष्णु लोकम् अनुत्तमम्
तेषु आसीनेषु सर्वेषु सुख आसन गतेषु च

समध्यासुः समं घोराः शरीराणि यथा आमयाः

सिंहा वनम् इव अनेके मकरा इव सागरम्

निबोधध्वं सुमनसो न च असूयितुम् अर्हथ

स्वप्न उदयम् प्रतीक्षध्वं काल उदयम् अथ अपि च

यदि नाम अस्य स्वप्नस्य हि एवम् च उपरमः भवेत्

ततः सुरारयः सर्वे अशेष कोपाः रण अजिरे

यदि वः अहम् क्षमो राजा यत् इदम् वेत्थ चेद् हितम्

त्रिपुरे दानव इन्द्राणाम् रमतां श्रूयते सदा

हासः च वर नारीणाम् चित्त व्याकुल कारकः

उदिते च सहस्रांशौ शुभ भासा करे रवौ
अम्बयो यन्ति शंभु मयोभू हिरण्य वर्णाः शंततीयं च यदी अन्तरिक्षे पुनर् मा ऐतु इन्द्रियम् शिवा नः शं नो वातो वातु अग्निं ब्रूमो वनस्पतीन् इति

पूर्वया कुर्वीत इति गार्ग्य पार्थश्रवस भागालि काङ्कायन उपरिबभ्रव कौशिक जाटिकायन कौरुपथयः
यद् अपाम् इति च

सुरभिभिश् च
उभाभ्याम् अस्य ग्रावभ्याम् इन्द्रो भिनत्त्व् आण्ड्यौ
हर्षः पिपीलिकानां च संचार इव जायते

श्लेष्मणा प्रावृते प्राणे नादः स्रोतस् अवरोधनम्

रक्ते शोथो अति रुज् तोदस् ताम्राश् चिमिचिमायते

ष्ठीवनं च एव स स्वेद श्वास निःश्वास संग्रहः

स व्योषा त्रिफला वा अपि सर्व रोग प्रमर्दिनी

कुष्ठं विसर्पम् अन्यत् च कुर्यात् सर्व अङ्ग सादनम्

भुक्ते कुक्षौ रुजा जीर्णे भवति ध्रुवम्

कफे स्तैमित्य गुरु ता सुप्ति स्निग्ध त्व शीत ता

समाने अति क्रिया ज्ञ त्वम् अस्वेदो मन्द वह्नि ता

संस्तभ्य जनयेत् पूर्वम् पश्चात् सर्वत्र धावति

प्रायशः सु कुमाराणाम् मिथ्या आहार विहारिणाम्
उपघात उपतापाभ्याम् योजयन्ति इन्द्रियाणि ते

हृल्लासो गौरवं तन्द्रा स अङ्गमर्दः ज्वरस् तमः

स्नायु आदि जानाम् प्रशमो वक्ष्यते वातरोगिके

न हि सर्वाणि अपथ्यानि तुल्य दोषाणि न च सर्वे दोषाः तुल्य बलाः न च सर्वाणि शरीराणि व्याधि क्षमत्वे समर्थानि भवन्ति

स्व मान अतिरिक्ताः पुनर् उत्सर्गिणः शीत उष्ण पर्याय गुणैः च उपचर्यमाणाः मलाः शरीर धातु साम्य कराः समुपलभ्यन्ते

तत् एव ह्य् अपथ्यं देश काल संयोग वीर्य प्रमाण अतियोगात् भूयस्तरम् अपथ्यं सम्पद्यते

विविधाशितपीतीये तत् सर्वं संप्रकाशितम्

यत् तु रोग समुत्थानम् अशक्यम् इह केनचित्

तेषां तु मल प्रसाद आख्यानाम् धातूनां स्रोतांसि अयन मुखानि

मज्ज शुक्र समुत्थानाम् औषधम् स्वादु तिक्तकम्
वाशा काम्पील सितीवार सदंपुष्पाः अवधाय

अन् उदक खातम्

पुरस्ताद् अग्नेः पिशङ्गं गां कारयति
श्रावक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते

या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः संजीवं कालसूत्रं संघातं रौरवं महारौरवं तपनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदं अटटं हहवं हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकान् गत्वा ये उष्ण नरकाः तेषु शीतीभूता निपतन्ति ये शीत नरकाः तेषु उष्णीभूता निपतन्ति

प्रेत उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पादाङ्गुष्ठे ऽन्तर्धीयन्ते

तेषां प्रसाद संजनन अर्थम् भगवान् निर्मितं विसर्जयति

अथ आयुष्मान् आनन्दः कृत कर पुटः भगवन्तं पप्रच्छ

ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य तन् नरक वेदनीयम् कर्म क्षपयित्वा देव मनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजन भूताः भवन्ति
न तस्य विद्यते कार्यं न लिङ्गं वा विपश्चितः

आध्यात्मिकं च सततं वेदान्त अभिहितम् च यत्

प्रोच्यते ज्ञान संन्यासी स्व आत्मनि एव व्यवस्थितः

यः तु अग्नीन् आत्मसात् कृत्वा ब्रह्म अर्पण परः द्विजः

एवं ज्ञात्वा परो योगी ब्रह्म भूयाय कल्पते

कालम् एव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा

अग्नीन् आत्मनि संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत्

ध्यायीत सततं देवम् एकान्ते परमेश्वरम्

वेदम् एव अभ्यसेत् नित्यम् निराशी निष्परिग्रहः

न अध्येतव्यम् न वक्तव्यं श्रोतव्यं न कदाचन

निर्ममो निर्भयः शान्तो निर्द्वन्द्वः पर्ण भोजनः
कपाले ऽग्निं च आदाय उपसर्पति

रूपं रूपं कृण्वानश् चित्र भानुः सु भानुः

उत्तमरात्री नाम मृत्यो ते माता तस्य ते अन्तकः पिता
मार्कण्डेयो हसन् कृष्णं बभाषे मधुरं वचः

आदि मध्य अन्त हीनाय स्वभाव अमल दीप्तये

महादेवाय रुद्राय देवदेवाय लिङ्गिने

वाम पार्श्वे च मे विष्णुः पालको हृदये हरः

रेमे नारायणः श्रीमान् मायया मोहयन् जगन्त्

ब्रूहि त्वं कर्मभिः पूज्यो योगिनां ध्येय एव च

भेदो वेदेषु एवम् विनिश्चयः

मार्कण्डेय उवाच

जगाम च ईप्सितम् देशं देवदेवस्य शूलिनः

स्नात्वा शुक्ल अम्बरः भानुम् उपतिष्ठत् कृताञ्जलिः

व्याल यज्ञोपवीतः च मेघ दुन्दुभि निःस्वनः

ऊचतुः प्रेक्ष्य तद् वक्त्रम् नारायण पितामहौ

ततो ऽहं स्व आत्मनः मूलं ज्ञापयन् पूजयामि तम्

तत्र आसन वरे रम्ये जाम्बवत्या सह अच्युतः

मुमुचुः पुष्प वर्षाणि तस्य मूर्ध्नि महात्मनः

मार्कण्डेय उवाच

ज्वाला माला वृत अङ्गाय ज्वलन स्तम्भ रूपिणे

सहस्र शीर्षा भूत्वा अहम् सहस्राक्षः सहस्रपात्

त्रिधा भिन्नो अस्मि अहम् विष्णो ब्रह्म विष्णु हर आख्यया

भ्राजते मालया देवो यथा देव्या समन्वितः

दृष्ट्वा आश्चर्यम् परं गत्वा हर्षात् उत्फुल्ल लोचनाः

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्ग मूर्तये

अनुगृह्य च मां देवः तत्र एव अन्तरधीयत

निशा इव चन्द्र रहिता विना तेन चकाशिरे

प्रविश्य मेरु शिखरम् कैलासं कनक प्रभम्
तपसा आराधयामि एनम् ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

व्रजन्तु तृप्तिं श्राद्धे अस्मिन् पितरः तर्पिताः मया

ये देव पूर्वा अभि तृप्ति हेतोः अश्नन्ति कव्यानि शुभ आहृतानि

सन्निधानं कृते श्राद्धे तत्र नः भविष्यति

आयुः आरोग्यम् अर्थम् च पुत्र पौत्र आदिकम् तथा

प्रजानां सर्ग कर्तृ त्वम् आदिष्टम् ब्रह्मणा मम

प्रणिपत्य रुचिः भक्त्या पुनर् एव कृताञ्जलिः

यत्र एतत् पठ्यते श्राद्धे स्तोत्रम्

क्षिप्रं भवेन् मद् पितॄणाम् मम अभ्युदय कारकः

अर्चितानाम् अमूर्तानाम् पितॄणां दीप्त तेजसाम्

वन्यैः श्राद्धैः यत आहारैः तपस् निर्धूत कल्मषैः

वरं वृणीष्व इति स तान् उवाच आनत कंधरः

एकत्रिंशत् पितृ गणाः यैः व्याप्तम् अखिलम् जगत्

संतर्प्यन्ते सुधा आहाराः त्यक्त दम्भ मदैः सदा

सोमस्य ये रश्मिषु ये अर्क बिम्बे शुक्ले विमाने च सदा वसन्ति

भविष्यन्ति महात्मानः पृथिवीपरिपालकाः

कल्याणः कल्य दः कर्ता कल्यः कल्यतर आश्रयः

उवाच अथ प्रसन्नो अस्मि इति उच्यताम् अभिवाञ्छितम्

नमस्ये ऽहं पितॄन् भक्त्या ये ऽर्च्यन्ते गुह्यकैः दिवि

भोगैः अशेषैः विधिवत् नागैः कामान् अभीप्सुभिः
धूमं वा मस्तकात् पश्येत् दश अहान् न स जीवति

मुक्त केशः हसन् च एव गायन् नृत्यन् च यो नरः

विष्णु क्रमाः त्रयः तु एते ऋच् सामानि यजूंषि च

अविमुक्तं परं क्षेत्रं जन्तूनां मुक्ति दम् सदा

क्रोशन्ति अभिमुखम् प्रेत्य स गत आयूः भवेत् नरः

अकस्मात् च भवेत् स्थूलः हि अकस्मात् च कृशो भवेत्

एषां च एव विशेषेण ऐश्वर्ये हि अष्ट लक्षणे

संभिन्नो मारुतो यस्य मर्म स्थानानि कृन्तति

नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यात् मृत्युम् उपस्थितम्

वमेत् मूत्रम् पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा

क्रव्य आदः वा खगो यस्य षष् मासान् न अतिवर्तते

अरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन् काले उपस्थिते

द्वादश अध्यात्मम् इति एवम् योग धारणम् उच्यते

यस्य वा स्नात मात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम्

गण्डे वा पिण्डिका रक्ते तस्य मृत्युः उपस्थितः

योग ज्ञानात् अवाप्नोति ब्राह्मणो अध्यात्म चिन्तकः

अर्धं तद् मात्रम् अपि चेच् छृणु यत् फलम् आप्नुयात्

पिपीलिका गति स्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते

दीप गन्धम् च न आघ्राति विद्यात् मृत्युम् उपस्थितम्
पक्व उदुम्बर संकाशः पित्तेन श्वयथुर् ज्वरः

लिङ्गं शूकैः इव आपूर्णम् ग्रथित आख्यम् कफ उद्भवम्

मेहनं वेदना च उग्रा तं विद्याद् असृगर्बुदम्

अथ अतस् गुह्यरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः

विवर्धयिषया तीक्ष्णान् प्रलेप आदीन् प्रयच्छतः

स रागैः असितैः स्फोटैः पिटिकाभिः च पीडितम्

तीव्रा रुग् आशु पचनम् दरणं कृमि सम्भवः

सर्वजे सर्व लिङ्ग त्वम् श्वयथुर् मुष्कयोः अपि

उत्सन्न मांसाम् ताम् आहुर् महायोनिं महा रुजाम्

ते अर्शांसि उपेक्षया घ्नन्ति मेढ्र पुंस्त्वम् भग आर्तवम्

दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयोविंशतिम् आमयान्

सा कर्णिनी त्रिभिर् दोषैर् योनि गर्भाशय आश्रितैः

अत्याशिताया विषमं स्थितायाः सुरते मरुत्

पाणिभ्यां भृश संव्यूढे संव्यूढपिटिका भवेत्

दुष्टो विष्टभ्य योनि आस्यम् गर्भ कोष्ठम् च मारुतः

पित्त युक्तेन मरुता योनिर् भवति दूषिता
स अनुनासिक वादि त्वम् पूतिनासः शिरस् व्यथा

नीच अति उच्च उपधानेन पीतेन अन्येन वारिणा

उरसः सुप्त ता ताम्र नेत्र त्वम् श्वास पूति ता

तत्र वातात् प्रतिश्याये मुख शोषः भृशं क्षवः

तत् पूयरक्तम् आख्यातं शिरस् दाह रुजा करम्

तीक्ष्ण आघ्राण उपयोग अर्क रश्मि सूत्र तृण आदिभिः

स्वर सादः चिरात् पाकः शिशिर अच्छ कफ स्रुतिः
सम्यञ्चो ऽस्मा इमे लोकाः श्रियै दीद्यति य एवं वेद

ज्येष्ठः श्रेष्ठो यजेत कल्याणी इह समा भवति न पापः पुरुषो याज्यो द्वादश अहेन न इद् अयम् मयि प्रतितिष्ठाद् इति
पितृयानः स्मृतः पन्था वैश्वानर पथात् बहिस्

विस्तारात् त्रिगुणः च अपि परिणाहः अत्र मण्डले

एकैकम् अन्तरम् तद्वत् युक्तानि एतानि सप्तभिः

नक्षत्र चन्द्र सूर्याः च ग्रहाः तारा गणैः सह

मेरोः मध्ये प्रतिदिशं कोटिः एका तु सा स्मृता

धर्मे ध्रुवस्य तिष्ठन्ति ये तु लोकस्य काङ्क्षिणः

उदय अस्तमयाभ्याम् च स्मृते पूर्व अपरे तु वै

ईर्ष्या द्वेष निवृत्त्या च भूत आरम्भ विवर्जनात्

वर्धति अतस् ह्रसति एव अयने दक्षिण उत्तरे

ज्येष्ठा विशाखा मैत्रं च मृगवीथी तथा उच्यते

रोहिणी आर्द्रा मृगशिरो नागवीथिर् इति स्मृता

ते संप्रयोगात् लोकस्य मिथुनस्य च वर्जनात्

संध्या मुहूर्त मात्रायाम् ह्रास वृद्धी तु ते ऋते

अभ्यन्तरे प्रकाशन्ते लोकालोकस्य वै गिरेः

यत्र गत्वा न शोचन्ति तत् विष्णोः परमं पदम्

अस्य भारत वर्षस्य विष्कम्भात् तुल्य विस्तृतम्
विरुद्धम् अम्लं पयसा सह सर्वं फलं तथा

भवतस् तत्र नयने स्रुते

सेवेत कामतः कामं तृप्तो वाजीकृताम् हिमे

हीन अतिरिक्ता विकृता छाया दृश्येत न एव वा

विच्छिन्न विरसाः रागाः खाण्डवाः शाकम् आमिषम्

विष भुक्ताय दद्याच् च शुद्धाय ऊर्ध्वम् अधस् तथा

भासो विरुध्यते शूल्यः कम्पिल्लस् तक्र साधितः

माल्यस्य स्फुटित अग्र त्वम् म्लानिर् गन्ध अन्तर उद्भवः

योग क्षेमौ तदा आयत्तौ धर्म आद्याः यत् निबन्धनाः

हंसः प्रस्खलति ग्लानिर् जीवंजीवस्य जायते

तत्र उपवास वमन स्वेद नावनम् औषधम्

नीला राजी रसे ताम्रा क्षीरे दध्नि दृश्यते

स्मृति मेधा आयुस् आरोग्य पुष्टि इन्द्रिय यशस् बलैः

उपोदकी अतिसाराय तिल कल्केन साधिता
बलप्रमथिनीं चण्डीं चण्डोग्रां चण्डनायिकाम्

हृद् मध्ये चिन्तयेत् स्वर्णद्वीपं पर्यङ्क संभृतम्

सूर्य अग्नि सोम मरुताम् मण्डलानि च पद्मकम्

देव्याः प्रियाणि पुष्पाणि बकुलं केशरं तथा

मङ्गलां भद्रकालीं च शिवां धात्रीं कपालिनीम्

स सागरान् सप्त द्वीपान् स्वर्णद्वीपं स मण्डपम्
समाना वः सं वो मनांसि इति
शोणित स्थापनैः व्रण्यम् आचारं च आदिशेत् ततः

पचेत् तैलं तद् आस्रावं निगृह्णाति आशु पूरणात्

कर्ण शूले पवन जे पिबेद् रात्रौ रस आशितः

सुरसादि गण क्वाथ फाणित अक्ताम् च योजयेत्

अर्शस् अर्बुदेषु नासा वत् आमा कर्ण विदारिका

कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे
सिद्धेन उत्पल काकोली द्राक्षा यष्टी विदारीभिः

शङ्ख कोल अस्थि कतक द्राक्षा मधुक माक्षिकैः

न सिध्यन्ति अर्म वत् तासां पिटिकानां च साधनम्

बीजपूर रस अक्तम् च व्योष कट्फलम् अञ्जनम्

महानीला इति ख्याताः शुद्धशुक्र हराः परम्

मुद्गा वा निस्तुषाः पिष्टाः शङ्ख क्षौद्र समायुताः

स व्रण अव्रण गम्भीर त्वच् स्थ शुक्र घ्नम् अञ्जनम्

उपनाहं भिषक् स्विन्नं भिन्नं व्रीहिमुखेन च

स _ नीरुजं तृप्ति पुटपाकेन शुक्रकम्
ऊर्ध्व इति मुख्यान् प्राणान् अभिमृशेत्

चमसं प्रतिगृह्य प्रस्तोता दक्षिण ऊराव् आधाय दक्षिणेन पाणिना विधाय आसीत

गायत्र्या एव अनुसवनम् आप्याययेद् इति शाण्डिल्यः

आवृत्तिषु तृणे प्रतिगृह्य प्रस्तोता प्रयच्छेद् यथाप्रस्तरम्
शिल्पं ह अस्मिन् अधिगम्यते य एवं वेद

यद् एव शिल्पानीन्
प्राञ्जलिः प्रणतः तस्थौ गृणन् ब्रह्म सनातनम्

त्वम् एव पुरुषो ऽनन्तः प्रधानं प्रकृतिः तथा

भूमिः अपः ऽनलो वायुः व्योम् अहंकारः एव च

अन्याः सृजस्व भूतेश जन्म मृत्यु समन्विताः

एभ्यः परतरो देवः त्रिमूर्तिः परमा तनुः

सहस्र शीर्ष नयनः शङ्ख चक्र गदा धरः

प्रपद्ये परम आत्मानम् भवन्तं परमेश्वरम्

त्वम् ईश्वरः महादेवः परं ब्रह्म महेश्वरः

बभाषे मधुरं वाक्यं स्नेह आविष्ट मनाः हरिः

यं विनिद्रा जित श्वासाः संतुष्टाः सम दर्शिणः

अवाप वैष्णवीं निद्राम् एकीभूय अथ विष्णुना

त्रैलोक्य कण्टकौ एतौ असुरौ हन्तुम् अर्हसि

संबभूव अथ रुद्रो असौ अहम् तस्य अपरा तनुः

सृजति अशेषम् एव इदम् यः स्व कर्म अनुरूपात्

त्वया एव सृष्टम् अखिलम् त्वयि एव सकलं स्थितम्

आप्यायति यो नित्यं स्व धाम्ना सकलं जगत्

आत्मनि आधाय च आत्मानम् ऐश्वरम् भावम् आस्थितः

प्रजा धर्मम् च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यम् आश्रितः
प्रजापतिः यज्ञम् अतनुत

तत् यथा एकपाद् पुरुषः यन् एक चक्रः वा रथः वर्तमानः भ्रेषम् न्येति एवम् एव अस्य यज्ञः भ्रेषम् न्येति

तस्य मनः च वाच् च वर्तनी

मनसा एव ब्रह्मा यज्ञस्य अन्यतरम् पक्षम् संस्करोति

इयम् एव वाच्

अदः एव मनः
अपानम् अस्य प्राणं च अग्ने वर्धय जीवसे

सोमस्य इव जातवेदो अंशुर् आ प्यायताम् अयम्
निष्पिबन्तम् अनुमन्त्रयते इमम् अग्न आयुषे वर्चसे कृधि प्रियं रेतो वरुण सोम राजन्

तस्मा एतच् च एव पात्रं ददाति शत मानम् च हिरण्यम्

ओजो असि इति राजन्याय प्रयच्छति
न अन्तरा यज्ञ अङ्गानि व्यवेयात्

सकृत् कर्म पितॄणाम्

तद् अभावे संप्रदायः

दक्षिणं जानु प्रभुज्य जुहोति

यथा आदिष्टम् वा

ब्रह्मचारी व्रती

यज्ञ उपवीती देवानाम्
स ह इन्द्रः उवाच इमे वा असुरा अहर् रात्रयोः संधिं समभ्यवागुः

यः प्राणः स वरुणः

ते जिता अहर् रात्रयोः संधिं समभ्यवागुः
पूजयेत् सर्व देवान् च यथा विभव विस्तरम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूर्व उक्तम् अखिलम् भवेत्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दापयेत् च यथाविधि

वर्ष अन्ते प्रतिमां कृत्वा पूर्व उक्त विधिना ततः

कृत्वा भाद्रपदे मासि शोभनं शालि पर्वतम्

उत्तरे देवदेवेशं नारायणम् अनामयम्

सायुज्यं च एवम् आप्नोति भवान्या द्विजसत्तमाः

सुवर्ण वस्त्र संयुक्तम् दत्त्वा सम्पूज्य शङ्करम्

कैलास पर्वतम् प्राप्य भवान्या सह मोदते

शृङ्गैः चतुर्भिः संयुक्तं वितान छत्त्र शोभितम्

निवेदयेत् व्रतम् च एव शिवाय परमेष्ठिने

भवान्या मोदते सार्धं दत्त्वा रुद्राय शंभवे

दद्यात् कृष्ण तिलानाम् च भारम् एकम् अतन्द्रिता

तत् सर्वम् शूल दानेन भिन्द्यात् नारी न संशयः

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं दत्त्वा रुद्र आलये पुनः
तेन सौवर्ण राजतानि भाण्डानि क्षीयन्ते न च एषाम् किंचिद् अवरुग्णं भवति

दृढ वास्तुके वा रूपे वालुका मिश्रम् जतु गान्धारपङ्को वा तप्तो ऽवतिष्ठते

अभ्र पटलम् अष्टकेन द्विगुण वास्तुके वा रूपे बध्यते

तस्माद् वज्र मणि मुक्ता प्रवाल रूपाणाम् जाति रूप वर्ण प्रमाण पुद्गल लक्षणानि उपलभेत

वर्ण हीने माष अवरे पूर्वः साहस दण्डः प्रमाण हीने मध्यमस् तुला प्रतिमान उपधौ उत्तमः कृत भाण्ड उपधौ च
यमाय अङ्गिरस्वते पितृमते स्वधा नमः स्वाहा

त्रिमधुस् त्रिणाचिकेतस् त्रिसुपर्णः पञ्च अग्निः षडङ्ग विद् शीर्षकः ज्येष्ठसामकः स्नातक इति पङ्क्ति पावनाः

चरणवतो ऽनूचानान् योनि गोत्र मन्त्र अ सम्बद्धान् शुचीन् मन्त्रवतस् त्रि अवरान् अयुजः पूर्वेद्युः प्रातर् एव वा निमन्त्र्य स दर्भ उपक्ﾱप्तेषु आसनेषु प्राच् मुखान् उपवेशयत्य् उदक् मुखान् वा

सोमाय पितृ पीताय स्वधा नमः स्वाहा
शृण्वंस् तद् वल्गु गीतानि प्राविशद् भवनं पितुः

वार्ता हर्तुः अति प्रीतः हारं प्रादान् महाधनम्

न वै मुकुन्दस्य पद अरविन्दयोः रजः जुषः तात भवादृशा जनाः

आरुह्य शिबिकां सार्धम् उत्तमेन अभिजग्मतुः

सु दुर्लभम् यत् परमं पदं हरेर् मायाविनस् तद् चरण अर्चन अर्जितम्

मणि प्रदीपाः आभान्ति ललना रत्न संयुताः

उपगुह्य जहौ आधिम् तद् अङ्ग स्पर्श निर्वृता

अथ आजिघ्रन् मुहुर् मूर्ध्नि शीतैर् नयन वारिभिः

उत्तानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम्

एकस् त्वम् एव भगवन्न् इदम् आत्म शक्त्या माया आख्यया उरु गुणया महत् आदि अशेषम्

न ऐच्छत् मुक्ति पतेः मुक्तिं तस्मात् तापम् उपेयिवान्

त्वद् भ्रातरि उत्तमे नष्टे मृगयायां तु तद् मनाः

षट्त्रिंशत् वर्ष साहस्रम् रक्षित अव्याहत इन्द्रियः
अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु

यश् च अयम् अस्मिन्न् आत्मनि तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् आत्मा तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु

न एनेन किंचन अनावृतम्

इयं विद्युत् सर्वेषां भूतानां मधु

इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्
दंष्ट्रिणः क्रोध वश जाः धरा उत्थाः पक्षिणो जले

काद्रवेयाः सहस्रं तु शेष वासुकि तक्षकाः

हिमवांश् च एव शैलानां नदीनां सागरः प्रभुः

ताम्रायाः षट् सुताः स्युश् च काकी च भासी अपि

पुत्रम् इन्द्र प्रहर्तारम् इच्छती प्राप कश्यपात्
अ प्रदुष्टाम् स्त्रियं हत्वा शूद्र हत्या व्रतम् चरेत्

चरेत् ब्रह्म हनः व्रतम्

महा पाप उपपापाभ्याम् यो ऽभिशस्तो मृषा परम्

क्रियमाण उपकारे च मृते विप्रे न पातकम्

मार्जार गोधा नकुल पशु मण्डूक घातनात्

एवम् अस्य अन्तरात्मा च लोकः च एव

अग्निवर्णं घृतं वा अपि चीर वासाः जटी भवेत्

एष ग्रह अन्तिके दोषः तस्मात् ताम् त्यजेत्

पिबेत् क्षीरम् त्रि अहम् पापी कृच्छ्रं वा अपि अधिकम् चरेत्

तिथि पिण्डान् चरेत् वृद्ध्या शुक्ले शिखि अण्ड संमितान्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे याज्ञवल्क्योक्तप्रायश्चित्तविवेको नाम पञ्चोत्तरशततमो ऽध्यायः

पञ्चगव्यं पिबेत् गो घ्नः मासम् आसीत संयतः
स्नात्वा काम अघ नाशिन्याम् जपन् पञ्चाक्षरीं मनुम्

शिव उवाच

प्राह त्वद् कृत पापस्य निष्कृतिर् न अस्ति कुत्रचित्

सूत उवाच

शङ्कर उवाच

लिङ्गं तत्र प्रतिष्ठाप्य तीर्थं कृत्वा तु भक्तितः

ततस् तस्मात् पुनश् चक्रम् उत्ततार द्विजोत्तम

पौलस्त्य पुत्राः राजेन्द्र बहवः सिद्धिम् आगताः

वसुदेव गृहे साक्षाद् भगवान् कमलापतिः

स्नात्वा वैश्रवणे तीर्थे कुबेर ईश्वरम् अर्चयेत्

तदा संपूज्य मां भक्त्या सर्वे यान्ति त्रिविष्टपम्

पूर्ण आसीन् नाक लोकः न अवकाशः ह्य् अभून् नृप

आत्रेयो नाम विप्रो ऽपि तद् सहायः उपागमत्

सनत्कुमारं भगवांस् तुष्टो अस्मि इति आह तं नृप

तेन पापेन महता लोक दूष्यः ऽभवन् नृप

गोकर्णे रावणश् च एव कुम्भकर्णो विभीषणः

न शोकस् ते भवेद् भूयः सर्वं प्राप्स्यसि चिन्तितम्

इति द त्वा वरं शम्भुस् तत्र एव अन्तरधीयत

अशोकं नृपतिं जित्वा पुत्र आदीन् अवधीत् ततः

कृतकृत्यस् ततो भूत्वा ययौ स्व भवनम् द्विजः

पश्चात् ताप अभिभूतः सन् बभ्राम जगतीतले
मेदस् मांस अति वृद्ध त्वात् चल स्फिच् उदर स्तनः

मेदस्विनः स्नेह नित्याः श्लेष्मलाः श्लेष्म रोगिणः

भवन्ति च अत्र

कृशो न सहते तद्वद् अति शीत उष्ण मैथुनम्

कार्यं कालो विकारः च प्रकृतिः वायुः एव च

कृशं प्रायो ऽभिधावन्ति रोगाः च ग्रहणी गताः

स्वप्न आहार समुत्थे च स्थौल्य कार्श्ये विशेषतः

क्रिया अतियोगः शोकः च वेग निद्रा विनिग्रहः

निर्दिष्टं वक्ष्यते वाच्यम् अति कार्श्ये तु अतस् परम्

पुरुषं योगिनं सिद्ध्या सत्या बुद्धिः इव आगता

बिल्वादि पञ्चमूलस्य प्रयोगः क्षौद्र संयुतः

त्वच् अस्थि शेषः अति कृशः स्थूल पर्वा नरो मतः

रसायनानां वृष्याणां योगानाम् उपसेवनम्

अति स्थौल्य विनाशाय संविभज्य प्रयोजयेत्
प्रयान्ति दिव्यं हि विमान वर्यम् सुर इन्द्र पद्मोद्भव वन्दितस्य

ज्ञानं विचारितं रुद्रैः सम्प्राप्य मुनि पुंगवाः

श्रीपर्वते महा पुण्ये तस्य प्रान्ते च वा द्विजाः

सूत उवाच

छित्त्वा पाद द्वयम् च अपि शिव क्षेत्रे वसेत् तु यः

सव्य अपसव्य न्यायेन मृदु गत्या शुचिः नरः

आत्मानं च अन्तरात्मानम् युगलं बुद्धिम् एव च

वापी कूप तडागाः च शिव तीर्थाः इति स्मृताः

स याति शिव ताम् च एव न अत्र कार्या विचारणा

प्रभासे पुष्करे ऽवन्त्यां तथा च एव अमरेश्वरे

कर्तव्यः सर्व यत्नेन धर्म काम अर्थ मुक्तये

पुनर् बाह्ये च दशभिः सम्पूज्य प्रणिपत्य च

जीर्णं वा पतितं वा अपि खण्डितं स्फुटितं तथा

अग्रतस् तु तमस् मूर्तिम् मध्ये देवीं तथा अम्बिकाम्

सायाह्ने सर्व यज्ञानाम् फलं प्राप्य विमुच्यते

मानुषे च तद् अर्धम् स्यात् क्षेत्र मानम् द्विजोत्तमाः

तद् तद् वर्णैः तथा चूर्णैः श्वेत चूर्णैः अथ अपि वा

ब्रह्महत्या आदिभिः पापैः मुच्यते न अत्र संशयः

मध्याह्ने शिव तीर्थेषु स्नात्वा भक्त्या सकृत् नरः

ओंकार आद्यम् जपेत् धीमान् प्रतिवर्णम् अनुक्रमात्

दत्त्वा तेषां मुनि इन्द्राणाम् देवदेवाय शंभवे

संमार्जनं तु यः कुर्यात् मार्जन्या मृदु सूक्ष्मया

बाध्यते ज्ञान युक्तः चेद् न च तस्य गृहैः तु किम्

अलंकृत्य वितान आद्यैः छत्रैर् वा अपि मनोरमैः

फल पल्लव मालाभिः वैजयन्तीभिर् अंशुकैः

पश्येत् सः याति सर्वस्मात् अधिकाम् गतिम् एव च

अयने च अर्ध मासेन दक्षिणे च उत्तरायणे
पेत्वस् तेषाम् उभयादम् अविस् तोकान्य् आवयत्

विषम् एतद् देव कृतम् राजा वरुणो ऽब्रवीत्

तं वै ब्रह्मज्य ते देवा अपां भागम् अधारयन्

तं वृक्षा अप सेधन्ति छायां नो मा उप गा इति

क्षीरं यद् अस्याः पीयते तद् वै पितृषु किल्बिषम्
चतुर् लोकम् इदम् सर्वं निर्दहति आत्म तेजसा

सहस्रचरणः श्रीमान् सहस्रांशुः सहस्रदृक्

कथिता भवता धर्मा मोक्ष ज्ञानम् स विस्तरम्

अहं पुराणपुरुषो भूर्भुवः प्रभवः विभुः

स अद्रि नदी अर्णव द्वीपा निःस्नेहा समपद्यत

अनन्तः तारकः योगी गतिः गतिमताम् वरः

व्याजहार महा योगी भूतानां प्रतिसंचरम्

अत्यन्त सलिल ओघैः च वेला इव महा उदधिः

पुनः पतति तद् भूमौ पूर्यन्ते तेन च अर्णवाः

तदा दहति असौ दीप्तः कालरुद्र प्रचोदितः

ते सूर्या वारिणा दीप्ता बहु साहस्र रश्मयः

सर्व लोक प्रणाशः च सो अग्निः भूत्वा सु कुण्डली

योजनानां शतानि इह सहस्राणि अयुतानि च

यो ऽयं प्रवर्तते कल्पो वाराहः सात्त्विको मतः

मन्त्रो ऽग्निर् गावः कुशाः च समिधो हि अहम्

ज्ञानात् आत्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परम आत्मनि

कूर्म रूप धरम् देवं पप्रच्छुः मुनयः प्रभुम्
ततो मात्रा गृहिण्या च समं तत्र अवसम् सुखम्

अत्रा अन्तरे तुषाराद्रौ कृत्वा तीव्रतरं तपः

ततः स शकटाल आख्यम् सत्य नन्दस्य मन्त्रिणम्

किंतु अहम् सत् कुल उत्पन्ना प्रवास स्थित भर्तृका

ततस् ते हृत सर्व स्वाः पर दार एषिणः ऽखिलाः

तत्र उपकोशा वृत्तान्तम् तम् अश्रौषं महा अद्भुतम्

शुक्ल अम्बर धराम् दिव्यां स्त्रियं सा माम् अभाषत

योग नन्दः ऽथ विजने स शोकः व्याडिम् अब्रवीत्

अलक्षितं प्रविष्टं तम् उपकोशा इदम् अब्रवीत्

प्रहसत्सु अथ सर्वेषु किम् एतत् इति कौतुकात्

तया तत् कथितम् भर्तुर् उपवर्षस्य तद् क्षणम्

आद्य वत् सः ऽपि निक्षिप्तो मञ्जूषायां पुरोहितः

तत् श्रुत्वा विस्मयात् राजा तद् आनयनम् आदिशत्

व्याडिस् ततो ऽवदद् राजञ् शरीरे क्षण नश्वरे

एहि राज्ञः सखे नन्दात् याचितुम् गुरु दक्षिणाम्

अथ उपकोशा विधिवत् पित्रा मे प्रतिपादिता

गुरूणाम् अ निवेद्य एव राज्ञो नन्दस्य मन्दिरम्

मञ्जूषायां गतः क्षिप्त्वा भर्ता मे गृह देवताः

पूर्व भार्या उपकोशा ते गुण ज्ञा न अपरम् पतिम्

सो ऽपि नीतस् तमसि अन्तः पुरोहितः

आगच्छन्तीं च सायं तां कुमार सचिवः हठात्

व्याडी रक्षतु मे देहं ततः प्रत्यागम अवधि

अ दत्ताम् गुरुभिः स्वेच्छम् उपकोशाम् कथं भजे

नभः स्थेन महा घोरः हुंकारः शंभुना कृतः

चारैः अन्विष्य तद् मध्ये लब्ध्वा देवगृहात् ततस्

ततः काम शर आपात निर्भिन्ने हृदये न मे

तद् क्षणात् ते गताः सर्वे स्मर सायक लक्ष्य ताम्

भक्ष्यमाणः श्वभिः प्राप लज्जमानो निजं गृहम्

उपकोशा ततो अवादीत् सन्ति मे देव साक्षिणः
मनो मनीषा आयतम् आयत आत्मना समाचरेत् कर्म पर उपकारी
विपरीतो निरामस् तु कफात् पक्वो ऽपि मज्जति

दोषैर् व्यस्तैः समस्तैः च भयात् शोकात् च षड्विधः

शकृद् दुर्गन्धम् आटोप विष्टम्भ आर्ति प्रसेकिणः

सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस् तमको ज्वरः

तथा दग्ध गुड आभासम् स पिच्छा परिकर्तिकम्

तत्र अनिलात् तालुशोषस् तिमिरं कर्णयोः स्वनः

अथ अतस् ऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः

वात व्याधि अश्मरी कुष्ठ मेह उदर भगंदराः
धियो यो नः प्रचोदयात्

ॐ ब्रह्मनः अधिपतये काल चण्ड मारुताय कवचाय नमः

पुष्प हस्तः प्रविश्य अथ पूजा स्थानम् समाहितः

एवं प्रसङ्गात् एव इह सौराणि कथितानि ह

ॐ स्वर् रुद्राय शिखायै नमः ॐ भूः भुवः स्वः ज्वाला मालिन्यै देवाय नमः ॐ महर् महेश्वराय कवचाय नमः

ॐ ब्रह्म अधिपतये कालाग्नि रूपाय शिखायै नमः
स तु प्रकुपितो ऽपि समालिङ्ग्य इतरेतरम् अत्यन्त सुख सुप्तयोः युवयोर् दैव दत्त उत्साहः पाण्डु लोह शृङ्खला आत्मना मया पाद पद्मयोः युगलम् तव निगडयित्वा स रोष रभसम् अपासरत्

अद्य मे मनसि तमस् अपहः त्वया दत्तो ज्ञान प्रदीपः

अविलम्बितम् एव तस्य काम उन्मत्तस्य चित्र वध वार्त्ता प्रेषणेन श्रवण उत्सवः ऽस्माकं विधेयः

स च तद् दुहितरि अम्बालिकायाम् अबला रत्न समाख्यातायाम् अतिमात्र अभिलाषः प्राणैः एनम् न व्ययूयुजत्

ददृशुः च तद् अवस्थम् राज कुमारम्

हृष्टः तु व्याजहार अपहारवर्मा देव दृष्टि दानेन अनुगृह्यताम् अयम् आज्ञा कारः

स पुनः प्रसाद्यमानः त्वद् पाद पद्म द्वयस्य मास द्वय मात्रम् संदान ताम् एत्य निस्तरणीयाम् इमाम् आपदम् अपरिक्षीण शक्ति त्वम् च इन्द्रियाणाम् अकल्पयत्
श्वेतं पीतं च गोमेदं पुष्यरागं च पिञ्जरम्

अष्टाश्रं च अष्टफलकम् षट्कोणं च एव भास्करम्

पुत्र दः पवनः पूज्यः शत्रु घ्नः समर अभयः

शङ्ख शुक्त्युद्भवम् श्वेतम् मुक्तारत्नम् अनुक्रमम्

नीलं नीलं समाख्यातं मरकतं हरितं हितम्

पञ्च रत्नानि मुख्यानि च उपरत्न चतुष्टयम्

सुक्ष्म अङ्गम् निर्मल श्यामम् ताम्र आभम् लवण उपमम्

मलं बिन्दुर् यवो रेखा वेषग्यम् काक पाद वत्

त्यज्यं स्यान् न एव फल दम् पुंवज्रेण विना क्वचित्

उत्तमं मौक्तिकं कोटि मूल्यस्य भाजनम्
यत् ब्रह्मा मूर्ध्नि धत्ते हरिर् अवति गले चन्द्रचूडो हृदिस्थं तं मां पातु प्रधानं निखिलम् अतिशयम् पद्मगर्भ आभ बीजम्

दीर्घ आयूः काम भोगी च धनवान् अभिजायते

त्वचि मां वै सदा पातु मां शम्भुः पातु सर्वदा

अष्टौ अष्ट अष्ट संख्याः जगति रति कलाः मयि अष्ट अक्षराणि क्षरतु न हि गणो यत् हृदः यः तु अमूषाम्

ॐ शूलात् पातु नित्यं वैष्णवी जगत् ईश्वरा

श्री भगवन्त् उवाच

यः पातु मां च उत्तरायाम् ऐशान्याम् यः तथा अवतु

स्कन्दमाता पश्चिमायां मां रक्षतु सदा एव हि

वैष्णवी तन्त्र मन्त्रः मां नित्यं रक्षन् च तिष्ठतु

सर्वे तस्य वशं यान्ति भूत ग्रामाः चतुर्विधाः

मूर्ध्नि रक्षतु मां सः असौ बाहौ मां दक्षिणे तु कः

चन्द्रघण्टा तृतीयस्य कुष्माण्डी तद् परस्य च

नेत्र बीज त्रयम् नेत्रे सदा तिष्ठतु रक्षितुम्

चण्डिका मां सदा पातु यं सं देव्यै नमो नमः

कात्यायनी मां वायव्ये पातु लोक ईश्वरा सदा

शिवदूती पातु नित्यं ह्रीं सर्व अस्त्रेषु तिष्ठतु

सर्व इन्द्रियाणि यः पातु रोमकूपेषु सर्वदा

ॐ सः चण्डघण्टा कर्ण छिद्रेषु पातु माम्

ईश्वरी च तथा ऐशान्याम् पातु नित्यं सनातनी

वायोर् इव मतिः तस्य भवेद् अन्यैर् अ वारिता

अग्निज्वाला तथा आग्नेय्याम् पायात् नित्यम् वरासिनी
अथ एनम् उवाच वरुणम् राजानम् उपधाव पुत्रः मे जायताम् तेन त्वा यजै इति

तस्य ह दन्ताः पुनर् जज्ञिरे
एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य तु केशवम्

श्रीधराय विभोः वक्षः करौ मधुजिते नमः

स्नानं सर्व औषधैः कुर्यात् पञ्चगव्य जलेन तु

शक्तितस् त्रीणि च एकम् वा वस्त्र माल्य अनुलेपनैः

व्रत अन्ते शयनं दद्यात् गुडधेनु समन्वितम्

शयन स्थानि पूज्यानि नमः अस्तु जलशायिने

तथा सुरूपता आरोग्यम् अशोकः च अस्तु मे सदा