tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
बर्हिष्मतीं नाम विभुर् यां निर्विश्य समावसत्

रक्षति स्म अव्ययः देवः स यः सदसत् आत्मकः

तस्मै गुण गण आढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षितः

एतत् त आदिराजस्य मनोश् चरितम् अद्भुतम्

दिष्ट्या पाद रजः स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवतः शिवम्

नृणां वर्ण आश्रमाणाम् च सर्व भूत हितः सदा

ऋषीणाम् उपशान्तानां पश्यन्न् आश्रम संपदः

वर्णितं वर्णनीयस्य तद् अपत्य उदयम् शृणु

तस्यां प्रविष्टो भवनं ताप त्रय विनाशनम्

अ शक्नुवन् तद् विरहम् मुञ्चन् बाष्प कलाम् मुहुः

अतो धर्मान् पारमहंस्य मुख्यान् शुक्ल प्रोक्तान् बहु मन्ये ऽविहिंस्रान्

ऋषिर् उवाच

य उद्यतम् अन् आदृत्य कीनाशम् अभियाचते

मैत्रेय उवाच

न्यपतन् यत्र रोमाणि यज्ञस्य अङ्गम् विधुन्वतः

कुश काश मयम् बर्हिर् आस्तीर्य भगवान् मनुः

प्रत्तां दुहितरं सम्राट् सदृक्षाय गत व्यथः

प्रतस्थे रथम् आरुह्य स भार्यः स्व पुरम् नृपः

यः पृष्टो मुनिभिः प्राह धर्मान् नानाविधान् शुभान्

उपगुह्य च बाहुभ्याम् औत्कण्ठ्य उन्मथित आशयः

ध्या उपगृह्णन् स्मित शोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्याः

तां प्रार्थयन्तीं ललना ललामम् अ सेवित श्री चरणैः अ दृष्टाम्

प्रियव्रत _ स्वसा इयम् दुहिता मम

अतो ह्य् अन्योन्यम् आत्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः

आमन्त्र्य तं मुनि वरम् अनुज्ञातः सह अनुगः

सो ऽनु ज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितुः स्फुटम्

श्रोतुम् अर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने

तम् आयान्तम् अभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात् प्रजाः पतिम्

कुशाः काशास् त एव आसन् शश्वत् हरित वर्चसः

दिष्ट्या मे भगवान् दृष्टो दुर्दर्शो यो ऽकृतात्मनाम्

अहं त्वा अशृणवम् विद्वन् विवाह अर्थम् समुद्यतम्

ऋषयो यैः पराभाव्य यज्ञघ्नान् यज्ञम् ईजिरे

प्रत्यूषेष्व् अनुबद्धेन हृदा शृण्वन् हरेः कथाः

वासुदेव प्रसङ्गेण परिभूत गति त्रयः

गीत संस्तुति वादित्रैः प्रत्युदीयुः प्रहर्षिताः

उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते

दिष्ट्या त्वया अनुशिष्टः ऽहं कृतश् च अनुग्रहः महान्

निष्णातं योगमायासु मुनिं स्वायम्भुवं मनुम्

भौतिकाश् च कथं क्लेशा बाधन्ते हरि संश्रयम्

आसिञ्चद् अम्ब वत्सैः इति नेत्र उदैः दुहितुः शिखाः

आवयोर् अनुरूपो ऽसाव् आद्यो वैवाहिको विधिः

क्षीयते तद् यशः स्फीतं मानश् च अवज्ञया हतः

कामः स भूयान् नरदेव ते ऽस्याः पुत्र्याः समाम्नाय विधौ प्रतीतः

विश्वावसुर् न्यपतत् स्वाद् विमानाद् विलोक्य सम्मोह _ चेताः

शृण्वतो ध्यायतो विष्णोः कुर्वतो ब्रुवतः कथाः

अतस् त्वम् उपकुर्वाणः प्रत्तां प्रतिगृहाण मे

स उग्रधन्वन्न् इयद् एव आबभाषे आसीच् च तूष्णीम् अरविन्दनाभम्

एवम् आविष्कृत अशेष गुण कर्म उदयः मुनिम्

स भवान् दुहितृ स्नेह परिक्लिष्ट आत्मनः मम

तत् त्राणाय असृजत् च अस्मान् दोस् सहस्रात् सहस्रपात्

तत् प्रतीच्छ द्विज अग्र्यैः इमाम् श्रद्धया उपहृताम् मया

उभयोर् ऋषिकुल्यायाः सरस्वत्याः सुरोधसोः

बाढम् उद्वोढु कामः ऽहम् अप्रत्ता च ते आत्मजा

यदा तु भवतः शील श्रुत रूप वयस् गुणान्

अशृणोन् नारदाद् एषा त्वय्य् आसीत् कृत निश्चया

यतो ऽभवद् विश्वम् इदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वा अवतिष्ठते

यां हर्म्य पृष्ठे क्वणत् अङ्घ्रि शोभाम् विक्रीडतीं

छन्दस् मयः तपस् विद्या योग युक्तान् अलम्पटान्

ब्रह्मा असृजत् स्व मुखतस् युष्मान् आत्म परीप्सया

अयजद् यज्ञपुरुषं लब्धा स्थानं यतो भुवम्

शतरूपा महाराज्ञी पारिबर्हान् महाधनान्
स्थूल त्वच् सरसा सु अल्प बीजा गुर्वी हरीतकी

देवदारुः सुराह्वं स्यात् भद्रदारु सुरद्रुमः

ऊनः पूर्व गुणैः रूक्षस् तद् पत्त्रम् रक्तपित्त जित्

काश्मीरी सर्वतोभद्रा श्रीपर्णी कृष्णवृन्तिका

तत् पक्वम् पित्त कफ कृत् शुष्कम् गुरु समीर जित्

गोजिह्वा वातला शीता ग्राहिणी कफ पित्त _

बाकुची चन्द्रिका सोमवल्ली पूतिफला वरा

ज्योतिष्मती वह्निरुचिः कङ्गनी कटभी तथा

तेजस्विनी कफ श्वास कास आस्य आमय वात जित्

गुप्तस्नेहो विरेची स्याद् भूसुता दीर्घकीलकः

शाकश्रेष्ठा जीवभद्रा मङ्गल्या जीववर्धिनी

माणिक्य मौलिः इव राजति यस्य मौलौ विघ्नं स धूनयतु विघ्न पतिः सदा वः

खरशाकं शुक्रमाता फञ्जी ब्राह्मणयष्टिका

मधुयष्टी गुरुः शीता बल्या तृष् छर्दि पित्त _

मिथ्या अशन आदि कृत दोष चय अद्रि कोप नदी अम्बु वर्धिते उपद्रव नक्र भीमे

जीवनीया हैमवती पूतना पृतना अभया

श्वदंष्ट्रः स्थलशृङ्गाटः षडङ्गः क्षुरकः त्रिकः

मांसरोहिणी अतिरुहा वृन्ता चर्मकषा कसा

कुटजः कटुको रूक्षो दीपनस् तुवरो हिमः

मधुर अम्ल तया वातं कषाय स्वादु भावात्

श्यामकन्दा असिता शृङ्गी भङ्गुरा उपविषाणिका

वात पित्त क्षय तृष्णा रक्त मूत्र विबन्ध नुद्

छिक्किका पित्तला कुष्ठ कृमि वात कफ अपहा

लुब्धा कपोल मधु वारि मधु व्रत आलिः कुम्भ स्थली मधु विभूषण लोहित अङ्गा

यवानी पाचनी रूक्षा ग्राहिणी मादिनी गुरुः

एताभ्यां पञ्चमूलाभ्यां दशमूलम् उदाहृतम्

तद् शाकम् दीपनं स्वादु स्निग्धम् पित्त अनिल अपहम्

तद् मज्जा मधुरः पाके स्निग्धः पित्त समीर जित्

क्रूरकः क्षुद्रवर्षाभूर् दीर्घपत्त्रः च क्षुद्रकः

द्वितीया दक्षिण आवर्ता वृश्चिकाली विषाणिका

वातं रूक्ष कषाय त्वात् एवं किं न विपर्ययः

मधुरा ग्राहिणी शोष वात पित्त ज्वर अस्र _

शोफ अनिल व्रण श्लेष्म हरा रुच्या रसायनी

त्रि अङ्गा चेतकी ज्ञेया कर्म तासाम् अथ उच्यते

यष्ट्याह्वम् मधुकं यष्टीमधुकं जलजा मधु

रक्त पुष्पः कुरवकः पीतो ज्ञेयः कुरण्टकः

पीतदुग्धा हैमवती तिक्तदुग्धा हिमाद्रिजा

रोहिणी तु गुण आरोहात् चेतनात् चेतकी मता

निहन्ति गलगण्ड अस्र गण्डमाल गल आमयान्

रसायनी वरा सर्वतिक्ता स्यात् काकिनी कटुः

श्रावणा श्रीमती मुण्डा तिक्ता श्रवणशीर्षका

अग्निमन्थः श्वयथु हृत् वीर्य उष्णः कफ वात _

पिप्पल्या शिशिरे वसन्त समये क्षौद्रेण संयोजितां राज्ञ् प्राप्य हरीतकीम् इव गदा नश्यन्तु ते शत्रवः

तद् मषिः शस्त्र घाते तु श्रेष्ठा च व्रण रोपणे

घृतेन वातं स गुडा विबन्धम् पित्तं सिता आढ्या मधुना कफं च

गुल्म आध्मान व्रण छर्दि हिक्का कण्डू हृद् आमयान्

गाङ्गेरुकी नागबला विश्वेदेवा गवेधुका

शतक्रतुद्रुमः कोशी नीलयष्टिः च मल्लिका

भल्लातको ऽनलो भल्ली वीरवृक्षो ऽग्निवक्त्रकः

कलिङ्गो मल्लिकापुष्प इन्द्रवृक्षः अथ वृक्षकः

नकुलेष्टा मता सर्पनेत्रा चीरितपत्त्रिका

शूल आम अष्ठीलिका आध्मान गुल्म शोफ उदर अनिलान्

तिक्ता शोफ कफ आनाह पित्त उदावर्त रक्त जित्

कास जित् वात शमना वृश्चिकाली विष अपहा

जीवन्ती शीतला स्वादुः स्निग्धा दोषत्रय अपहा

सातला कटुका पाके वातला शीतला लघुः

ऋद्धिः सुखं युगं लक्ष्मीः सिद्धिः सर्वजनप्रिया

तद् बीजम् वृष्यं स्निग्धं कफ करम् गुरु

तद् फलम् भेदनं स्वादु शारम् उष्णम् समीर जित्

पुष्कराह्वम् पद्मपत्त्रं पौष्करम् पुष्कराङ्घ्रिकम्

शोफ श्वास समीर अस्र वात शोथ उदर अपहा

सक्षीरा कर्कशा युग्मफला च उत्तरवाहिनी

कामलां शूलम् आनाहं प्लीहानं च अपकर्षति

शतावरी ऊर्ध्वकण्टा अन्या पीवरी इन्दीवरी

शिलाभेदो दृषद्भेदो _ नगभेदनः

मरुद्भवा कृमीकुम्भा चित्रा देवी च कीर्तिता

हृद्यम् बालं लघु स्निग्धं तिक्तं वात कफ अपहम्

हन्ति श्वास प्रमेह अर्शस् कास कण्ठ आमय अरुचीः

काकमाची ध्वाङ्क्षमाची कामाची जघनेफला

छर्दनो वामनः च एव स च गालः प्रकीर्तितः
यो राज्ञां मुख तिलकः कटार मलः तेन श्री मदननृपेण निर्मिते अत्र

पुनर्नवा अरुणा तिक्ता कटु पाका हिमा लघुः

काकजङ्घा हिमा हन्ति रक्त पित्त कफ ज्वरान्

सुतिक्तः सर्वतोभद्रः पिचुमन्दः सुभद्रकः

व्रण पित्त कफ छर्दि कुष्ठ हृल्लास मेह _

मत्स्याक्षी ग्राहिणी तिक्ता कुष्ठ पित्त कफ अस्र _

श्वास कास प्रमेह अर्शस् कुष्ठ शोफ उदर कृमीन्

पित्त अधिकः गर्भवती च नारी ज्वरी अल्प वीर्यः तु अभयाम् न खादेत्

अर्क द्वयम् सरं वात कुष्ठ कण्डू ग्रह व्रणान्

मोचकः स्यात् मोचरसः शाल्मलीवेष्टकः स्मृतः

बला वाट्यालका शीतपाकी वाटी ओदनाह्वया

अश्वगन्धा तुरङ्गाह्वा गोकर्णा अश्वावरोहकः

सोमराजी कृष्णफला अवल्गुजा कालमेषिका

पुनर्नवा सरा तिक्ता रूक्षा उष्णा मधुरा कटुः

भद्रौदनी समङ्गा स्यात् समांशा खरयष्टिका

सरणी सारणी भद्रपर्णी सुप्रसरा सरा

मत्स्याक्षी बाह्लिका मत्स्यगन्धिर् मत्स्यादनी तथा

छिक्किका क्षवकः क्रूरो नासासंवेदनः कटुः

इन्द्रवारुणी अथ इन्द्राह्वा वृषभाक्षी गवादिनी

अन्या उष्णा कुष्ठ मेह अश्म कृच्छ्र ज्वर हरा लघुः

जीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया यशस्करी

छिन्नोद्भवा छिन्नरुहा अमृतकन्दाः विलासिनी

रक्त बिन्दु युतम् पत्रं लक्ष्मणा आकारः उच्यते

लक्ष्मणा पुत्रदा रक्तबिन्दुपत्त्रा च नागिनी

कुक्कुरद्रुः ताम्रचूडः सूक्ष्मपत्त्रो मृदुच्छदः

केश्या नेत्र हिता हन्ति शूल शोथ आम मारुतान्

ज्योतिष्मती कटुः तिक्ता सरा कफ समीर जित्

सरः तिक्तः प्रमेह अर्शस् कृच्छ्र अश्मरी रुजः जयेत्

जलपिप्पली अम्बुवल्ली पत्तूरः कञ्चटं तथा

पुत्रजीवो गुरुर् वृष्यो गर्भ दः श्लेष्म वात कृत्

आरामशीतला शीता कटुः पित्त कफ अस्र जित्

कामला कुष्ठ वातासृज् ज्वर पित्त कृमीन् जयेत्

वराहो ऽब्दो घनो भद्रमुस्तो राजकसेरुकः

नाकुली तुवरा तिक्ता कटुका उष्णा विनाशयेत्

नीलिनी नीलिका ग्राम्या श्रीफला भारवाहिनी

भूधात्री बहुपत्रा स्यात् जटा तामलकी शिवा

वाराही माधवी घृष्टिः सौकरी वनमालिका

हिमा हन्ति कृमि श्वास दाह पित्त कफ ज्वरान्

मधुयष्टी क्लीतनकं यष्टीमधु मधूलिका

जयेत् समीर दाह अस्रपित्त शोष तृषा ज्वरान्

उष्णः स्निग्धः समीर अक्षि कण्ठ कर्ण आमय अपहः

गुडूची कुण्डली छिन्ना वयःस्था अमृतवल्लरी

बल्या पित्त करा वात कफ पित्त कृमीन् जयेत्

पाठा अम्बष्ठा बृहत्तिक्ता प्राचीना अम्बष्ठकी रसा

तस्याः फलं हिमं स्वादु स्तम्भनम् गुरु लेखनम्

लघु उष्ण तिक्तम् रसतः कषायम् मेदस् कफ श्वास समीर हारि

नाडीतिक्तः अर्धतिक्तः स्यात् निद्रारिः संनिपात हा

वयस्था नन्दिनी ज्ञेया श्रेयसी रोहिणी तथा

बल्या रसायनी तिक्ता कषाय उष्णा अति शुक्रला

अङ्कोल्लकस् ताम्रफलः पीतसारो निकोचकः

गुरुः उष्णा विष श्लेष्म शोफ योनि अक्षि शूल जित्

ग्रन्थे अभूत् मदनविनोद नाम्नि पूर्णो वर्गः अयम् ललित पद अङ्कितः ऽभयादिः

तृवृत् काला हीन गुणा तस्यास् तीव्र विरेचिनी

आरोग्यशिम्बी स्वर्णद्रुः कर्णी दीर्घफलो मतः

भूनिम्बो वातलो रूक्षः कफ पित्त ज्वर अपहः

मोचकः शीतलो ग्राही गुरुः वृष्यः अतिसार जित्

अन्यो घनत्वक् शबरः श्वेतलोध्रो ऽक्षिभेषजम्

सहस्रवीर्या केशी स्यात् तुङ्गिनी सूक्ष्मपत्त्रिका

दुग्धिका उष्णा गुरू रूक्षा वातला गर्भ कारिणी

वन्ध्याकर्कोटिका देवी कुमारी विषनाशिनी

उष्ट्री लोमशपुष्पा च धीवृक्षा घनशृङ्गिका

तिलभेदः खसतिलः शुभ्रपुष्पो लसत्फलः

रम्यको गिरिक उद्रेकः क्षीरः स्यात् केशमुष्टिकः

द्वितीयो अश्मन्तकः च एव गुणात् तु स्मृतो ऽन्यथा

वटपत्त्री दीपनी स्यात् मोहनी रेचनी मता

वाराहकर्णी वरदा बल्या वाजीकरी वृषा

रक्तपित्तम् अतीसारम् योनि रोगम् विनाशयेत्

वृद्धदारुर् महाश्यामो जाङ्गलो वृद्धदारुकः

अरुष्करः तथा अरुष्कः तपनो ऽग्निमुखी धनुः

ह्रस्व आख्यम् पञ्चमूलं स्यात् पञ्चभिर् गोक्षुरादिभिः

अम्ल त्वात् पवनं हन्ति पित्तम् माधुर्य शैत्यात्
तस्याः कन्दः किटिः क्रोड नामा शम्बरकन्दकः

पौष्करं कटुकं तिक्तम् उष्णं वात कफ ज्वरान्

वृक्षादनी कामतरुः कामिनी पादरोहिणी

दुग्धिका मधुपर्णी स्यात् क्षीरिणी स्वादुपुष्पिका

हृद्या रसायनी शोफ कुष्ठ अर्शस् ज्वर मेह जित्

काकजङ्घा नदीकान्ता काकतिक्ता सलोमशा

तद् फलम् पित्त कृत् श्वेतकुष्ठ वात कफ अपहम्

सोमवल्को महाकुम्भी भद्रा भद्रवती शिवा

सरलो नन्दनः चीडः नमेरु दर्पिवृक्षकः

गुञ्जा शिखण्डिका ताम्रा रक्तिका काकणन्तिका

वन्दाकः कफ वातास्र वक्षस् व्रण विष अपहः

अफूकं तत् रस उद्भूतम् अहिफेनम् अफेनकम्

पित्त अतिसार दाह घ्नम् फलं हिक्का अस्रपित्त जित्

शुद्धि अर्थम् अमृता प्रोक्ता विजया सर्व रोग हृत्

अस्थिसंहारको वज्रवल्लरी क्रोष्टुघण्टिका

वात रक्त अपहम् तस्य शाकं कफ हरम् लघु

किरातो वातलो रूक्षः शीतस् तिक्तको लघुः

शणपुष्पी माल्यपुष्पी धावनी शणघण्टिका

चण्डा आत्मगुप्ता लाङ्गूली मर्कटी स्यात् तु हर्षिणी

शृङ्गी कुलीरशृङ्गी स्यात् वक्रा कर्कटशृङ्गिका

पिण्डी पीता वर्णवती निशा हट्टविलासिनी

फलं रसायनं केश्यं बृंहणं शुक्रलं गुरु

माचिका अम्ला रसे पाके कषाया शीतला लघुः

पर्पटः कवचो रेणुः पित्तहा यवकण्टकः

क्षीरिणी काञ्चनक्षीरी कटुपर्णी च कर्षिणी

एरण्डो दीर्घदण्डः स्यात् तरुणो वर्धमानकः

दासीसहचरो झिण्टी सैर्यको मृदुकण्टकः

वात श्लेष्म उदर आनाह कुष्ठ अर्शस् ग्रहणी गदान्

यासः स्वादुः सरः तिक्तः हिमः पित्त हरः लघुः

सुवर्चला गुरुः शीता मूत्रला कफ वात जित्

पिण्डारः करहाटः स्यात् तीक्ष्णकीलः कुरङ्गकः

बदरा मेघपुष्पा च तथा भासुरपुष्पिका

पाषाणभेदः तुवरः शीतलो वस्ति शोधनः

मन्दारो वसुकः अलर्कः राजार्को दीर्घपुष्पकः

जयपालो गुरुः स्निग्धो रेची पित्त कफ अपहः

जयपालो दन्तिबीजं ख्यातं तत् तित्तिरीफलम्

इक्षुवल्ली महाश्वेता क्षीरगन्धा इक्षुगन्धिका

कण्ठ हृद् रोग पित्तास्र शूल कास कफ ज्वरान्

ऋषिश्रेष्ठा रथाङ्गी स्यान् मङ्गला श्रावणी वसुः

भार्ङ्गी रूक्षा कटुः तिक्ता रुच्या उष्णा पाचनी जयेत्

तद्वत् भवेत् मुद्गपर्णी त्रिदोष अस्र हरा लघुः

गुडूची कटुका लघ्वी स्वादु पाका रसायनी

माषपर्णी कृष्णवृन्ता काम्बोजी हयपुच्छिका

आवर्तकी बिन्दुकिनी विभाण्डी रक्तपुष्पिका

हन्ति वात अस्र वीसर्प कास कुष्ठ मरुत् कफान्

भूतवृक्षः च कट्वङ्गः टुण्टुकः शलकः अरलुः

महौजसी पारिजाता शीता तिक्ता अतितेजिनी

कुष्ठ शूल त्रिदोष आम शोफ व्रण विष अपहम्

अर्कः सूर्याह्वयः क्षीरी सदापुष्पो विकीरणः

जीमूतस् ताडका वेणी जालिनी आखुविषापहा

शङ्खपुष्पी सरा मेध्या मता चेतस् अविकारिणी

कुष्ठं रोगाह्वयं वाप्यं कौबेरम् पारिभद्रकम्

तिक्ता कषाया कास श्वास ज्वर हरा लघुः

पुनर्नवा विशाखः च रक्तपुष्पा शिवाटिका

विभीतकः कर्षफलो भूतावासः कलिद्रुमः

निहन्ति प्लीह गुल्म अर्शस् यकृत् शूल उदर कृमीन्

धातकी कुञ्जरा सिन्धुपुष्पी प्रमदिनी मदा

वरा तिक्ता पापचेली श्रेयसी विद्धकर्णिका

काकोली मधुरा वीरा कायस्था क्षीरशुक्लिका

शुक्र कृत् बृंहणः शीतः स्तन्य गर्भ कफ प्रदः

शङ्खपुष्पी शङ्खनाम्नी किरीटी कम्बुमालिनी

देवदाली रसे तिक्ता कफ अर्शस् शोफ पाण्डु ताः

अर्कपुष्पी क्रूरकर्मा जलकामा भिरिण्डिका

लज्जालुः शीतला तिक्ता कषाया श्लेष्म पित्त जित्

कषायं कृमि पित्तास्र कफ तृष्णा ज्वर अपहम्

आस्फोता उद्दालकः स्वल्पकेशरः च कुलाहलः

त्रायमाणा सुरत्राणा त्रायन्ती गिरिसानुजा

लक्ष्मणा गर्भ दा शीता सरा वृष्या दोष _

दोषत्रय अस्र प्रदर ज्वर अतीसार नाशनम्

अन्यो रक्तो वृत्तफलो वशिरः कपिपिप्पली

कृमि कुष्ठ अनिल श्लेष्म व्रण अरुचि विष अपहा

काञ्चनारः काञ्चनकः पाकारी रक्तपुष्पकः

बालपत्त्रः समुद्रान्तो दूरमूलो ऽतिकण्टकः

सारिवा शारदा स्फोता गोपकन्या प्रतानिका

बिल्व आदिभिः पञ्चभिः एभिः एतैः स्यात् पञ्चमूलम् महत् अग्नि कारि
रोग अम्बुधौ भव जनस्य निमज्जतो यः पोतः प्रयच्छतु शुभानि स काशिराजः

तद् पुष्पम् मधुरं ग्राहि स तिक्तम् श्लेष्म पित्त जित्

देवश्रेणी स्वादुरसा स्निग्धपर्णी च मोरटा

रूक्ष उष्णा दीपनी मेध्या स्वादु पाका रसायिनी

हन्ति उष्णम् तद् फलम् कुष्ठ दद्रु कण्डू विष अनिलान्

सूर्यावर्ता रविप्रीता तु अन्या ब्रह्मसुवर्चला

गोपवल्ली तेजनी च मूर्वा वृष्या बल प्रदा

वन्दाकः स्यात् वृक्षरुहा शेखरी कामवृक्षकः

अजशृङ्गी मेषशृङ्गी सर्पदंष्ट्रा च कीर्तिता

उष्ण वीर्यः हिम स्पर्शः भेदनः कास नाशनः

रूक्षः कुष्ठ कफ आनाह शोफ गुल्म व्रण अपहः

श्वास कास ज्वर छर्दि मेह कुष्ठ क्षय अपहः

मुस्तं वारिधरो मुस्ता मेघ आख्यः कुरुविन्दकः

तद् बीजम् वात शमनम् वाजीकरणम् उत्तमम्

गुर्वी नागबला वृष्या विशेषाद् रक्तपित्त जित्

मदनश् छर्दनो राठः पिण्डी पिण्डीतकः फलः

वासकः कच्छुरा ताम्रमूला धन्वयवासकः

भद्रकाष्ठं स्नेहवृक्षः किलिमं शक्रदारु च

हरते सर्व रोगान् च तेन प्रोक्ता हरीतकी

वीर्य उष्णा वात _ तिक्ता वात रक्त कफ अपहा

धातकी कटुका शीता मद कृत् तुवरा लघुः

मनोज्ञा नागदमनी वन्ध्या योगेश्वरी स्मृता

निम्ब पत्त्रम् स्मृतं नेत्र्यं कृमि पित्त विष _

चिरपोटा हिमा रूक्षा भेदनी श्वास कास जित्

कटुका रोहिणी तिक्ता चक्राङ्गा कटुरोहिणी

पिण्डारो मधुरः शीतः शोथ पित्त कफ अपहः

कफं रूक्ष कषाय त्वात् तस्मात् किम् अधिकम् फलम्

काञ्चनारो हिमो ग्राही तुवरः श्लेष्म पित्त जित्

सर्वं कायेन संसाध्यं तस्य आयुः स्थिति कारणम्

भार्ङ्गी भृगुभवा पद्मा कासघ्नी भार्गवाग्रणीः

कङ्कुष्ठकं काककुष्ठं रेचनं रङ्गनायकम्

अर्शस् अतिसार पित्तास्र कफ तृष्णा आम कुष्ठ _

आग्नेयम् अस्त्रम् भव पातकानाम् किंचिद् महः श्यामलम् आश्रयामि

योग्यं युग्या तुष्टिः _ वृद्धिः अपि एतद् आह्वया

धन्वयासस् ताम्रमूली दुःस्पर्शा स्याद् दुरालभा

जीवक ऋषभकौ बल्यौ शीतौ शुक्र कफ प्रदौ

बल्या रसायनी पुंस्त्व वर्धिनी बृंहणी तथा

कर्कटाख्या महाघोषा शृङ्ग नामा नताङ्गी अपि

शणपुष्पी कटुः पित्त श्लेष्म जित् छर्दि कारिणी

लज्जालुर् मेदिनी स्पृक्का खादिरी गन्धकारिणी

शालिपर्णी गुरुः छर्दि ज्वर श्वास अतिसार _

मूसिकाह्वा सुतश्रेणी प्रत्यक्श्रेणी च फञ्जिका

निर्गुण्डी स्मृति दा तिक्ता कषाया कटुका लघुः

हन्ति दाह उदर आनाह शोफ कुष्ठ कृमि ज्वरान्

इन्द्रवारुः क्षुद्रफला विशाला ऐन्द्री वृषादिनी

तैलकण्टस् तिक्षुर् इक्षुवालिका च इक्षुगन्धिका

मदनो

कैवर्तः शाकशालः च गिरिपत्त्रः सुपार्श्वकः

दुःस्पर्शा धावनी क्षुद्रा स्याद् व्याघ्री दुःप्रधर्षिणी

तस्मात् न अति लघुः न च अति विपुलः ख्यात आदि नामा सताम् प्रीत्यै द्रव्य गुण अन्वितः अयम् अधुना ग्रन्थो मया बध्यते

मुद्गपर्णी क्षुद्रसहा शूर्पपर्णी कुरङ्गिनी

जीवन्ती पूतना पश्चात् अमृता विजया अभया

पारावतपदी काका मदध्या कर्मणी तथा

अपक्वम् पाचयेत् निम्बम् पक्वं च परिशोधयेत्

एरण्ड युग्मम् मधुरम् उष्णं गुरु विनाशयेत्

मेदा यष्टी इति मधुरो जीवनीयो गणः स्मृतः

स्वादुः विष्टम्भिनी वृष्या कफ कुष्ठ कृमीन् जयेत्

छिलिहिण्टो महामूलः पातालगरुडी आह्वयः

आरग्वधो राजवृक्षः शम्याकः कृतमालकः

मयूरजंघो भल्लूकः प्रियञ्जीवः

निहन्ति दद्रु सिध्म अर्शस् कण्डू शूल उदर अपचीः

वातलं कटु पाकम् च सर्व अरोचक कुष्ठ नुद्

कुक्कुरः कटुः तिक्तः ज्वर रक्त कफ अपहः

लोध्रो विरेचकः शीतः चक्षुष्यः कफ पित्त _

कपोतवङ्का मुनिका लावण्या सोमवल्लरी

ताम्रपुष्पश् चमरिको महायमलपत्त्रकः

नागाह्वा दमनी नागगन्धा भुजगपर्णिनी

हन्ति गुल्म ज्वर श्वित्र वह्नि मान्द्य कृमि व्रणान्

भूतवृक्षा कुलहल अलम्बुषा भूकदम्बिका

महाबला वीरपुष्पी सहदेवी बृहद्बला

आखुपर्णी विषैरण्डा द्रवन्ती शम्बरी मता

वाट्यायिनी देवसहा वाट्या स्यात् पीतपुष्पिका
उष्णा कुष्ठ ज्वर श्वास शूल कास अग्नि मान्द्य हृत्

हरतः पित्त दाह अस्र कार्श्य वात क्षय आमयान्

त्रिफला कुष्ठ मेह अस्र कफ पित्त विनाशिनी

यो ध्वान्त संतति गभीर पयोधि मध्यात् निष्कासयति अशरणम् भुवनं निमज्जत्

विदारिका वृष्यवल्ली वृष्यकन्दा विदालिका

गम्भारी काश्मरी हीरा काश्मर्यो भद्रपर्णिका

जालिनी दीपनी तिक्तवल्कला च पृथक्त्वचा

पर्पटो हन्ति पित्तास्र भ्रम तृष्णा कफ ज्वरान्

नारायणी शतपदी शताह्वा बहुपत्त्रिका

हन्ति शोफ अरुचि श्वासान् विशेषात् पार्श्व शूल जित्

रूक्षं संग्राहि पित्तास्र प्रदर क्षत कास नुद्

स्नेहपिण्डीतकः च एव बस्तिशोधन एव च

शतावरी द्वीपिशत्रुर् द्वीपिका अधरकण्टका

कोविदारः अपि तद्वत् स्यात् पुष्पं शीतं तयोः लघु

कृमि शोथ उदर आध्मान गुल्म आनाह कफ अपहम्

हेमाह्वा कनकक्षीरी हेमक्षीरी च काञ्चनी

रास्ना आम पाचना तिक्ता गुरु उष्णा श्लेष्म वात जित्

सुषेणा स्यात् मालविका मसूरविदला मता

लोहितो रक्तशमनो रेची रञ्जनको मतः

गुञ्जा केश्या बल करा त्वच्या पित्त कफ अपहा

प्रपुन्नाटो लघुः स्वादू रूक्षः पित्त अनिल अपहः

त्रिदोष तृष्णा हृद् रोग कण्डू कुष्ठ ज्वर अपहा

बृहती स्थूलभण्टाकी विशदा च महोटिका

शीत वीर्या निहन्ति अर्शस् ग्रहणी नयन आमयान्

रक्त अतीसार कुष्ठ अस्र विसर्प व्रण मेह _

बल्यं विरेचनं वात पित्त दाह क्षय अस्र जित्

देवदारु कटु स्निग्धम् तिक्त उष्णम् लघु नाशयेत्

प्रसारिणी गुरुः वृष्या वर्त्म संधान कृत् सरा

तिक्ता रसायनी हन्ति गुदजान् अनिलम् तथा

रोहिषं कत्तृणम् भूतिर् भूतीकं सरलं तृणम्

निहन्ति पीनसम् पार्श्व पीडा कृच्छ्र हृद् आमयान्

अश्मन्तको युग्मपत्त्रः कुशली पापनाशनः

मुस्तं कटु हिमं ग्राहि तिक्तं दीपन पाचनम्

मुण्डी तिक्ता कटुः पाके वीर्य उष्णा मधुरा लघुः

जीवन्ती स्वर्ण वर्ण आभा पूतना अस्थिमती

लघुपर्णी मधूली च पीलुपर्णी च पीलुनी

पाठा उष्णा कटुका तीक्ष्णा वात श्लेष्म हरा लघुः

रक्तपित्त तृषा शोष ज्वर दाह क्षत अपहः

सृगालवृन्ता अंघ्रिबला पृथक्पर्णी च पर्णिका

भल्लातकः कषाय उष्णः शुक्रलो मधुरो लघुः

भृङ्गराजो भेकराजो मार्कवः केशरञ्जनः

स्यात् नागदमनी व्रण्या लूता सर्प विष अपहा

वराङ्ग पुपुलकम् हासं शोधनं किञ्जवालुकम्

स्निग्धपर्णी पृथक्पर्णी मोरटा पीलुपर्णिका

दार्वी तद्वत् विशेषात् तु नेत्र कर्ण आस्य रोग जित्

वातास्रम् उग्रं रुवु तैल मिश्रा शुण्ठ्या आम वातम् शमयेद् गुडूची

सर्व रोगेषु जीवन्ती प्रलेपे पूतना हिता

कार्पासः पटलः तूलः छादनः बादरः पिचुः

द्रोणपुष्पी श्वसनका पालिन्दी कुम्भयोनिका

कटुकी कटुका पाके तिक्ता रूक्षा सरा लघुः

अस्थिसंहारकः शीतो वृष्यो वात हरः अस्थि युज्

गो क्षीर सदृशम् पुष्पं रोम वल्ली समन्वितम्

वीर्य उष्णम् कामला पित्त कफ प्लीह उदर अपहम्

दार्वी दारुहरिद्रा अन्या पीतदारुः पचम्पचा

पिपासा कास पित्तास्र कफ पाण्डु क्षत अपहा

वज्राङ्गी ग्रन्थिमन्त् वज्री प्रोक्ता स्यात् अस्थिशृङ्खला

कम्बुपुष्पी स्मृतिहिता मेध्या वनविलासिनी

शुक्ला हैमवती च एव सिंही स्याद् वाजिदन्तिका

कटुः पाके ज्वर श्लेष्म पित्त शोफ उदर अपहा

संग्राही शीतलः तिक्तः दाह _ वातलः लघुः

कपिकच्छुः स्वयङ्गुप्ता कण्डूरा दुरभिग्रहा

ब्राह्मी सरा हिमा स्वादुः लघुः मेध्या रसायनी

रक्तैरण्डो हस्तिकर्णो व्याघ्रो व्याघ्रतल उरुवुः

अक्षि रोगे ऽभया शस्ता रोहिणी व्रण रोहिनी

आध्मान ज्वर शोष आम हिक्का कण्डू कफ अनिलान्

मयूराह्वा शिखा ज्ञेया साहस्री मधुकछदा

आयुर्वेद उपदेशः तु कस्य न स्यात् सुख आवहः

उष्णा हन्ति उदर प्लीह वात रक्त कफ अनिलान्

श्वेतस्पन्दा द्वयम् शीतं ग्रह घ्नम् दृष्टि कण्डु हृत्

ध्वांक्षोली वायसोली स्यात् स्वादुमांसी पयस्विनी

तद् फलम् स्तम्भनं शीतं वातलं कफ पित्त जित्

प्रसारिणी राजबला चारुपर्णी प्रतानिका
क्रूरकः क्षुद्रवर्षाभूर् वर्षकेतुः शिवाटिका

स्विन्ना संग्राहिणी प्रोक्ता भृष्टा पथ्या त्रिदोष _

कार्पासको लघुः कोष्णो मधुरो वात नाशनः

नीलः च आर्तगलः प्रोक्तो बाण ओदनपाकी अपि

रूक्ष उष्णा पाचनी कास श्वास ज्वर कफ अनिलान्

वाराही मधुरा कन्दे कटुस् तिक्ता अति शुक्रला

लक्ष्मीफलो गन्धगर्भः शांडिल्यः कण्टकी मतः

काश्मीरम् पुष्करजटा मूलं वीरं सुगन्धिकम्

वासा वृषः सिंहमुखो भिषङ्माता ऽटरूषकः

पुत्रजीवो गर्भकरो यष्टिपुष्पो ऽर्थसाधनः

रक्तयष्टी ताम्रवल्ली समङ्गा वस्त्रभूषणा

तृवृत् कुम्भा अरुणा त्र्यस्रा भण्डी कोटरवासिनी

श्लेष्म कृत् पित्त वात घ्ना ग्राहिणी गुल्म नाशिनी

वटपत्त्री योनि गदान् कषाय उष्णा विनाशयेत्

भेदनी कामला शोफ कफ कृमि हरा लघुः

पित्तं हन्ति कफं तद्वत् कटु त्वेन हरीतकी

पार्वतीया ताम्रपुष्पी सुभिक्षा मद्यवासिनी

अध्वा अति खिन्नः परिहीन तेजाः रूक्षः कृशो लङ्घन कर्शितः च

निम्बः शीतो लघुर् ग्राही कटु पाकः अग्नि वात कृत्

तद् फलम् शीतलं स्वादु श्लेष्मलम् बृंहणं गुरु

मूर्वा मधुरसा देवी पृथक्पर्णी त्रिपर्णी अपि

जीवन्ती शूर्पपर्णी युज् काकोल्यौ जीवक ऋषभौ

निम्बो नियमनो नेता अरिष्टः स्यात् पारिभद्रकः

द्वितीया क्षीरकाकोली शताह्वा क्षीरिणी मता

पृश्निपर्णी लघुर् वृष्या मधुरा उष्णा विनाशयेत्

तद् फलम् भेदनं स्निग्धम् उष्णम् कुष्ठ हरम् लघु

अपामार्गः सरस् तीक्ष्णो दीपनः कफ वात _

तृवृत् तिक्ता सरा रूक्षा स्वादुर् उष्णा समीर _

वर्ण्या त्वच् दोष मेह अस्र शोफ पाण्डु व्रण अपहा

अतिविषा शुक्लकन्दा विषा प्रतिविषा परा

अङ्कोल्लकः कटुः स्निग्धः तीक्ष्ण उष्णः तुवरो लघुः

मेदा ज्ञेया शालिपर्णी दिव्या मेदोभवा अध्वरा

फलानि तस्य इन्द्रयवाः शक्राह्वं च कलिङ्गकम्

अधःशल्यः शैखरिकः प्रत्यक्पुष्पी मयूरकः

कषायो रक्त शोफ अस्र ज्वर अतीसार नाशनः

बृहती ग्राहिणी हृद्या पाचनी कफ वात जित्

सोमवल्ली त्रिदोष घ्ना कटुः तिक्ता रसायनी

अजगन्धा बस्तगन्धा कवरी पूतिबर्बरी

छत्त्रा अतिछत्त्रिका द्रोणा कौण्डिन्यो वृक्षसारकः

कटम्भरः श्योनाको दीपनः पाके कटुस् तुवरको हिमः

सैरेयकः सहचरः सैरेयः किङ्किरातकः

क्षुद्रपर्णी पयस्या च प्रमेहघ्नी मधुच्छदा

मांसमाषा सिंहमुखी स्वादुमाषा महासहा

विषघ्ना पादवृक्षः च काली चक्षुष्य एव च

आसाम् बृहद्बला कृच्छ्रं हन्ति वात अनुलोमिनी

विष्टम्भिनी हिमा रुच्या सरा हृद्या अस्रपित्त _

कफ पित्त कृमि छर्दि कुष्ठ हृल्लास रक्त जित्

दन्ती घुणप्रिया नागदन्ती शीघ्रानुकूलिनी

तद्वत् प्रोक्ता सितक्षुद्रा विशेषाद् गर्भ कारिणी

सम्भावना वशात् उक्ता रस आदेः अपि हेतुता

वार्ताकी महती सिंही कण्टकी राष्ट्रिका कुली

हरिद्रा रजनी गौरी रञ्जिनी वरवर्णिनी

काकोली युगलम् शीतं शुक्रलम् मधुरं गुरु

श्यामलं युग्दलम् पौरं ध्यामकं देवगन्धकम्

वामी शङ्खधरा धारी ब्राह्मी च हिलमोचिका

लोध्रः तिरीटः कानीनः तिल्वकः संततोद्भवः

कट्फलं तुवरं तिक्तं कटु वात कफ ज्वरान्

मण्डूकपर्णी माण्डूकी त्वाष्ट्री दिव्या महौषधी

वनजा रिङ्गणी शिवी सिंही मार्जारगन्धिका

स्वर्णक्षीरी स्वर्णदुग्धा सुवर्णक्षीरिका अपि च

दाह कण्डू विष श्वास कृमि गुल्मोदर व्रणान्

नीलस्पन्दा व्यक्तगन्धा नीलपुष्पा गवादिनी

सर्प दर्प हरा तीक्ष्णा विसर्प विष वारिणी

वरः तिक्तः पर्पटकः पृथ्विकः चर्मकण्टकः

कुटजः कूटजः कोटी वत्सको गिरिमल्लिका

शृङ्गी कषाया तिक्ता उष्णा हन्ति हिध्मा वमि ज्वरान्

निबन्ध आध्मान जननम् रक्तपित्त निबर्हणम्

महामेदा वसुच्छिद्रा नृदन्ती देवतामणिः

रोहिणी चेतकी सप्त भेद भिन्ना हरीतकी

नाकुली सुवहा सर्पगन्धिनी गन्धनाकुली

ज्वर हृद् रोग पित्तास्र वात उदावर्त शूल जित्

पीतदारुः पीतवृक्षो महादीर्घः कलिद्रुमः

कण्टालिका कण्टकिनी कण्टकारी निदग्धिका

हृद्यो हिमः कफ श्वास कुष्ठ दद्रु कृमीन् जयेत्