tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तद् आहुः समदम् इव वा एतच् छन्दोभ्यः कुर्वन्ति यद् गायत्रे सति प्रातस्सवने सर्वाणि छन्दांस्य् अभिगीयन्ते योधुकाः प्रजा भवन्ति इति

अपशीर्षाणं तु यज्ञं यजमानस्य कुर्याद् अनृतेन दक्षिणाः प्रतिगृह्णीयात्

यदि त्रिष्टुभं न शक्नोति विगातुम् अन्ध आत्मना भवत्य् अन्धा गर्भा जायन्ते

व्य् एव गायेत्

स तथा एव चिकीर्षेद् यथा न अपशीर्षाणम् यज्ञं यजमानस्य कुर्यान् न अनृतेन दक्षिणाः प्रतिगृह्णीयात्

यदि रेतस्यां न शक्नोति विगातुम् अरेतस्क आत्मना भवत्य् अरेतस्का गर्भा जायन्ते

यस् त्वा एना विजिगासन् न शक्नोति विगातुम् आर्तिम् आर्च्छति

उभयेन रेतस्या गीयते

ब्रह्म मा एव करद् इति वै यजमानो दक्षिणा ददाति

यदि पङ्क्तिं न शक्नोति विगातुम् ऋतवो लुभ्यन्ति
यदा देव गणाः सर्वे सर्व रत्नेषु अवस्थिताः

अनेन विधिना यः तु दद्यात् रत्न मयम् गिरिम्

त्वं च रत्न मयः नित्यं नमः ते अस्तु सदा अचलैः

यस्मात् रत्न प्रदानेन तुष्टिं प्रकुरुते हरिः

अतः परं प्रवक्ष्यामि रत्नाचलम् अनुत्तमम्

वैदूर्य विद्रुमैः पश्चात् सम्मिश्रः विमल अचलः

स याति विष्णु सालोक्यम् अमर ईश्वर पूजितः

तत् सर्वम् नाशम् आयाति गिरिः वज्र हतः यथा

रूप आरोग्य गुण उपेतः सप्तद्वीपा अधिपः भवेत्

पद्मराग युतः कार्यो विद्वोभिः गन्धमादनः

धान्य पर्वत वत् सर्वम् अत्र अपि परिकल्पयेत्

पद्मरागैः स सौवर्णैः उत्तरेण च विन्यसेत्

सदा रत्न प्रदानेन तस्मात् नः पाहि पर्वत

चतुर्थ अंशेन विष्कम्भ पर्वताः स्युः समन्ततः

मध्यमः पञ्चशतिकः त्रि शतेन अधमः स्मृतः

तद्वत् आवाहनम् कुर्यात् वृक्षान् देवान् च काञ्चनान्

ईश्वर उवाच
एवम् उक्तः स भगवान् मत्स्य रूपी जनार्दनः

हृषीकेश जगन्नाथ जगत् धाम् नमः अस्तु ते

प्रजापतिः त्वम् भविता जगतः पृथिवीपते

देवीं सरस्वतीं च एव ततो जयम् उदीरयेत्

पुष्प वृष्टिः सु महती खात् पपात सुर अर्पिता

सूत उवाच

त्रिगुणाय त्रि वेदाय नमस् तस्मै स्वयम्भवे

ततो लय अन्ते सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च

पुरा राजा मनुर् नाम विपुलं तपः

पातालात् उत्पतिष्णोः मकर वसतयः यस्य पुच्छ अभिघातात् ऊर्ध्वं ब्रह्माण्ड खण्ड व्यतिकर विहित व्यत्ययेन आपतन्ति

विष्णोः मत्स्यावतारे सकल वसुमती मण्डलम् व्यश्नुवानास् तस्य आस्य उदीरितानाम् ध्वनिर् अपहरताद् अश्रियं वः श्रुतीनाम्

एवम् उक्तः ऽब्रवीद् राजा प्रणम्य स पितामहम्

भवन्तु विघ्न भङ्गाय भवस्य चरण अम्बुजाः

प्रवृत्तासु पुराणीषु धर्म्यासु ललितासु च

ततः स मनुना क्षिप्तो गङ्गायाम् अपि अवर्धत

महा जीवनिकायस्य रक्षण अर्थम् महीपते

कथं ससर्ज भगवंल् लोकनाथः चराचरम्

सूतम् एकाग्रम् आसीनम् नैमिष अरण्य वासिनः

सो अभवत् मत्स्य रूपेण पाहि पाहि इति च अब्रवीत्

पुनः प्राह आर्त नादेन सहस्रकिरण आत्मजम्

एवं कृत युगस्य आदौ सर्वज्ञो धृतिमान् नृपः

एकम् एव अहम् इच्छामि त्वत्तो वरम् अनुत्तमम्

नौर् इयं सर्व देवानाम् निकायेन विनिर्मिता

युगान्त वात अभिहता यदा भवति नौर् नृप

वरं वृणीष्व प्रोवाच प्रीतः स कमलासनः

मात्स्यं पुराणम् अखिलम् यत् जगाद गदाधरः

ततः स कूपे तं मत्स्यं प्राहिणोद् रविनन्दनः

अजः अपि यः क्रियायोगान् नारायणः इति स्मृतः

बभूव वर दः च अस्य वर्ष अयुत शते गते

भविष्यति जले मग्ना स शैल वन कानना

तत्र अपि आह पुनर् दीनः पाहि पाहि नृप उत्तमैः

प्रचण्ड ताण्डव आटोपे प्रक्षिप्ता येन दिग्गजाः

साधु साधु इति च उवाच सम्यक् ज्ञातः त्वया अनघैः

स तम् आदाय मणिके प्राक्षिपत् जलचारिणम्

ज्ञातः त्वम् मत्स्य रूपेण मां खेदयसि केशव

भैरव त्वम् भवस्य अपि पुरारि त्वम् च केन हि

यदा न तत्र अपि कूपे मत्स्यः सरोवरे

स मत्स्यः पाहि पाहि इति त्वा अहम् शरणं गतः

कस्य हेतोः कपालि त्वम् जगाम वृषभध्वजः

क्षिप्तो ऽसौ पृथुताम् आगात् पुनर् योजन संमिताम्

नारायणं नमस्कृत्य नरं च एव नरोत्तमम्

तत्र अपि च एक रात्रेण हस्त त्रयम् अवर्धत

पपात पाण्योर् उपरि शफरी जल संयुता

त्वद् वाक्येन अमृतस्य इव न तृप्तिः इह जायते

भवेयं रक्षणाय अलम् प्रलये समुपस्थिते

कथासु शौनक आद्याः तु अभिनन्द्य मुहुर् मुहुर्

अचिरेण एव कालेन मेदिनी मेदिनीपते

मुनयो दीर्घसत्त्र अन्ते पप्रच्छुर् दीर्घ संहिताम्

योजन अयुत विंशत्या कस्य तुल्यं भवेत् वपुः

भूत ग्रामस्य सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च

स्वेद अण्डज _ ये वै ये च जीवा जरायु जाः

सर्वम् एतत् समाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात्

सम दुःख सुखः वीरः प्राप्तवान् योगम् उत्तमम्
विकटाय करालाय कराल वदनाय च

तेन अग्निना तदा लोका अर्चिर्भिः सर्वतो वृताः

महा संहरणे प्राप्ते त्वया देव कृतात्मना

सर्वथा वर्तमानः अपि यो यो भावो भविष्यति

ऋषीणां च वसिष्ठस् त्वं देवानां वासवस् तथा

यानि च अन्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च

नमो दिग्वाससे नित्यं कृतान्ताय त्रिशूलिने

नीलकण्ठाय देवाय चिता भस्म अङ्ग धारिणे

अरूपाय सुरूपाय विश्वरूपाय ते नमः

ऋषय ऊचुः

आत्मा च सर्व भूतानाम् सांख्यैः पुरुष उच्यते

ओङ्कारः सर्व वेदानाम् श्रेष्ठं साम च सामसु

त्वं च लोक हित अर्थाय भूतानि परिषिञ्चसि

आरण्यानां पशूनां च सिंहः त्वम् परमेश्वरः

महेश्वर महाभाग प्रभो शुभ निरीक्षकैः

अन्तं गन्तुं न शक्ताः स्म देवदेव नमो ऽस्तु ते

कामः क्रोधश् च लोभश् च विषादो मद एव च

त्वं ब्रह्मा सर्व देवानाम् रुद्राणां नीललोहितः

नित्यं नील शिखण्डाय श्रीकण्ठाय नमः नमः

ग्राम्याणाम् ऋषभः च असि भगवन्त् लोक पूजितः

दह्यन्ते प्राणिनः ते तु त्वद् समुत्थेन वह्निना

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः

सर्व प्रणत देहाय स्वयं च प्रणत आत्मने

आज्ञापय वयं नाथ कर्तारो वचनं तव

करं ललाटे संविध्य वह्निः उत्पादितः त्वया

तस्मात् अग्नि समाः हि एते बहवो विकृत अग्नयः

कामः क्रोधश् च लोभश् च मोहो दम्भ उपद्रवः

अस्माकं दह्यमानानां त्राता भव सुरेश्वर
त्वं च महेश सदा एव मम आत्मा स्व आत्म मयम् मम तेन समस्तम्

इत्थम् उपोढ भवत् मय संविद् दीधिति दारित भूरि तमिस्रः

शङ्कर सत्यम् इदं व्रत दान स्नान तपः भव ताप विदारि

अन्तक मां प्रति मा दृशम् एनं क्रोध करालतमाम् विनिधेहि

भाव पर अमृत निर्भर पूर्णे त्वय्य् अहम् आत्मनि निर्वृतिम् एमि

नृत्यति गायति हृष्यति गाढं इयं मम भैरवनाथ भैरव नाथैः

त्वद् मयम् एतद् अशेषम् इदानीं भाति मम त्वद् अनुग्रह शक्त्या

मृत्यु यम अन्तक कर्म पिशाचैः नाथ नमो ऽस्तु न जातु बिभेमि

नाथ तदा एव मम त्वद् अभेद स्तोत्र पर अमृत वृष्टिः उदेति

प्रोदित सत्य विबोध मरीचि प्रेक्षित विश्व पदार्थ स तत्त्वः

सत्स्व् अपि दुर्धर दुःख विमोह त्रास विधायिषु कर्म गणेषु

त्वां प्रियम् आप्य सुदर्शनम् एकम् दुर्लभम् अन्य जनैः समय ज्ञम्

भैरव नाथम् अनाथ शरण्यम् त्वद् मय चित्त तया हृदि वन्दे

स्व आत्मनि विश्व गये त्वयि नाथे तेन न संसृष्टि भीति कथा अस्ति

समाप्तं स्तवम् इदम् अभिनव आख्यम् पद्य नवकम्

मानस गोचरम् एति यदा एव क्लेश दशा तनु ताप विधात्री
वाक् च वै मनः च हविर्धाने

अभिरूपा अन्वाह

परि त्वा गिर्वणो गिर इति परिवत्या परिदधाति

अथ उ द्वि देवत्या द्वयोर् हविर्धानयोः

ता वा अष्टौ भवन्ति

च्योष्यत इति तथा ह स्यात्

एताभिः वै देवाः सर्वा अष्टीर् आश्नुवत

अयं वै लोको दक्षिणं हविर्धानम्

तथा उ एव एतत् यजमान एताभिर् एव सर्वा अष्टीर् अश्नुते

प्रतिष्ठाया अन् उच्छिन्नः अयानि इति

अथ उ रराट्याम् एव उत्तरया

त्रिः प्रथमया त्रिर् उत्तमया द्वादश सम्पद्यन्ते

तद् यत् हविर्धाने प्रवर्तयन्ति

यत् हविर्धाने परिश्रयन्ते तद् उत्तरया

अप इतस् जन्यम् भयम् अन्य जन्यम् च वृत्रहन्

यदा वै क्षेमो अथ उपस्थः

तैर् यत् किंच त्रिविधम् अधिदैवतम् अध्यात्मं तत् सर्वम् आप्नोति

द्वादश वै मासाः संवत्सरः

अप चक्रा अवृत्सत इति

सर्वेषाम् एव कामानाम् आप्त्यै

यदा एने नभ्य स्थे कुर्युः

ते यदा मन्येत अत्र न इङ्गयिष्यन्ति इति

छदिस् तृतीयम् अभिनिदधति

यत् उ एव त्रिः प्रथमां त्रिर् उत्तमाम्

यत् छर्दिः तृतीयम् अभिनिदधति तत् पूर्वया अनुवदति

यत्र तिष्ठन् प्रथमाम् अन्ववोचत्

अथा वाम् उपस्थम् अद्रुहा इति

प्रतिष्ठा वा अयं लोकः

प्र वां भरन् मानुषा देवयन्त इति

स प्राच्यं दक्षिणस्य हविर्धानस्य उत्तरम् वर्त्म उपनिश्रयीत

याम् अध्वर्युर् वर्त्मनि आहुतिम् जुहोति तां पूर्वया अनुवदति

यत्र तिष्ठन् परिदध्यात्

तद् उ होतारम् अभिभाषन्ते यथा होतर् अभयम् असत् तथा कुरु इति

यज्ञस्य एव तद् बर्सौ नह्यति स्थेम्ने अ विस्रंसाय

ततो ह तस्मा अर्धाय अभयम् भवति

तत् स्थित्वा अत्र च अग्नि प्रहरणे च

अधि द्वयोर् अदधा उक्थ्यं वचो विश्वा रूपाणि प्रतिमुञ्चते कविर् इति

द्यावा नः पृथिवी इमं तयोर् इद् घृतवत् पय इति

तस्मात् परिधाय दक्षिणं बाहुम् अन्वावृत्य वाचंयमो यथेतम् प्रत्येत्य

यद् यज्ञे ऽभिरूपं तत् समृद्धं यज्ञस्य एव समृद्ध्यै

वाचि च वै मनसि च इदम् सर्वं हितम्

संप्रेषितः पुरा ऋचः प्रतिवदनाद् दक्षिणस्य पादस्य प्रपदेन प्रत्यञ्चं लोकम् अपास्यति

यमे इव यतमाने यदा एतम् इत्य् अभिरूपया हविर्धाने अनुस्तौति
विमुक्तो ऽन्यो ऽनड्वान् भवत्य् अ विमुक्तः ऽन्यो अथ आतिथ्यम् गृह्णाति यज्ञस्य संतत्यै पत्न्य् अन्वारभत इति ब्राह्मणम्

अथ एतौ अञ्जसा उपसंक्रामतः ऽध्वर्युश् च यजमानश् च यजमानस्य स्वस्त्ययन्य् असि अपि पन्थाम् अगस्महि स्वस्ति गाम् अनेहसम् येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति विन्दते वसु इति

सोमाय क्रीताय प्रोह्यमाणाय अनुब्रूहि सुब्रह्मण्य सुब्रह्मण्याम् आह्वय मा तु त्वम् आह्वा यजमान आह्वास्यति इति

अथ एतत् सोम वाहनम् अनो ऽग्रेण शालाम् उदक् ईषम् उपस्थापयन्ति

अथ अग्रेण शालां तिष्ठन्न् ओह्यमानं राजानं प्रतिमन्त्रयते नमो मित्रस्य वरुणस्य चक्षसे महो देवाय तद् ऋतं सपर्यत दूरेदृशे देव जाताय केतवे दिवस् पुत्राय सूर्याय शंसत इति

अथ वै भवति

अथ देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति प्रतिपदं कृत्वा

तद् उपस्तभ्नोति वरुणस्य स्कम्भनम् असि इति

अथ आह ऐहि यजमान इति

वरुणस्य स्कम्भसर्जनम् असि इति शम्याम् उद्गूहति

त्रिर् उक्तायां प्रच्यावयन्ति प्रच्यवस्व भुवस्पते विश्वान्य् अभि धामानि मा त्वा परिपरी विदन् मा त्वा परिपन्थिनो विदन् मा त्वा वृका अघायवो मा गन्धर्वो विश्वावसुर् आदघत् श्येनः भूत्वा परापत यजमानस्य नो गृहे देवैः संस्कृतम् इति
वासो दक्षिणा हिरण्यं वा

परा प्रत्याह प्रजां पशून् सौभाग्यं मह्यं दीर्घम् आयुः पत्युर् इति

तिल मुद्ग मिश्रम् स्थाली पाकम् श्रपयित्वा अन्वारब्धायाम् जुहुयात् महाव्याहृतिभिः हुत्वा प्राजापत्यया च

अथ एनाम् पश्चाद् अग्नेर् भद्रपीठ उपवेश्य एरकायाम् वा अहत उत्तरायाम् तस्यै त्रिः शुक्लया शलल्या प्राण संमितम् सीमन्तं कुर्याच् शुक्लेन आ मूर्ध्नः प्राणाय त्वा अपानाय त्वा व्यानाय त्वा इति

अथ अस्याः दक्षिणं केशान्तं स्रग्भिर् अलंकृत्य तथा उत्तरम् हिरण्यवतीनाम् अपां कांस्यं पूरयित्वा तत्र एनाम् अवेक्षयन् पृच्छ इद् हिम् भूर् भुवः स्वः किं पश्यसि इति
अधो वद अधरः वद अधस्तात् भूम्या वद

यथा अहम् उत्तरो वदामि अधरः वद् असौ वदा

तत् सत्यम् यद् अहं ब्रवीम्य् अधरो मत् पद्यस्व असौ इति

इति क्रुद्धम् अभिमन्त्रयते

अवजिह्व निजिह्विक अव त्वा हविषा यजे

अथ अतस् संवाद अभिजयनम्

इति परिषदम् अभिवीक्षते अभि एव जपति

अहर् द्यौः च पृथिवी च विधे क्रोधं नयामसि

अथ एनम् संनिधौ अभिजपति

अव द्याम् इव धन्विनो हृदो मन्युं तनोमि ते

अथ अतस् क्रोध विनयनम्

हिरण्य बाहुः सुभगा जित अक्षी अलंकृता मध्ये

स्वाहा इति

निशायाम् अन्तर आगारे ऽग्निम् उपसमाधाय व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा कणैर् आज्य मिश्रैः जुहोति

गर्भम् अश्वतर्याः इव

यत् वः देवाः प्रपणं चराम देवा धनेन धनम् इच्छमानाः

स्वाहा इति

रुद्र नील शिखण्ड वीर कर्मणि कर्मणि इमम् मे प्रतिसंवादिनं वृक्षम् इव अशनिना जहि

मम अग्निः च इन्द्रः च दिव्यम् अर्थम् असाधयन् इव

तस्मिन् सोमो रुचम् आदधात्व् अग्निः इन्द्रः बृहस्पतिः ईशानः च
चतुर्थं खेचरं वज्रं न एव अग्नौ विकृतिं भजेत्

श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं तद् भूमि संगमात्

वज्रिणो लक्षणं ध्मातः अपि हठ अग्नौ संयोजितो ऽपि यः स्थूल तारका रहितः भवति स्थूलाः च ताः तारकाः च ताभी रहितः दल समुच्चय रूपाः स्थूल तारकाः

तार क्रियासु शुक्लं रसायने सर्वम् एव तु श्रेष्ठम् इति

यथा ग्रन्थ अन्तरे रक्तं पीतं कृष्णं शस्तं हेम क्रियासु गगनं हि

एवंविधो वज्री पीतकर्मणि सुवर्ण कार्ये योज्यः

ध्मातं वह्नौ दल चयम् पिनाकं विसृजति अलम्

कृष्णो घनो रक्तो घनः पीतो घनः च इति त्रिविधः पातित सत्त्वः पातितं सत्त्वं यस्य इति समासः

अभ्रे ऽपि वृत्ति कृत् विशेषम् आह कदाचिद् गिरिजा देवी हरं दृष्ट्वा मनोहरम्

तस्माद् वज्राभ्रकं श्रेष्ठं व्याधि वार्द्धक्य मृत्यु जित् इति

अनुक्तः अपि श्वेत वर्णः घनः श्वेतकर्मणि योज्यः ग्रन्थ अन्तर साम्यात् अयम् अभिप्रायः

अमोचयत् तदा वीर्यं तद् जातम् श्वेतम् अभ्रकम्
अयं ह येन वा इदम् इति पर्यासः स्वर् मरुत्वता जितम् इत्य् अन्तो वै जितम् अन्तः षष्ठम् अहः षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

ता उ गायत्र्यो गायत्र्यो वा एतस्य त्रि अहस्य मध्यंदिनं वहन्ति तद् वै तच् छन्दो वहति यस्मिन् निविद् धीयते तस्माद् गायत्रीषु निविदं दधाति

स पूर्व्यो महानाम् इति मरुत्वतीयस्य प्रतिपद् अन्तो वै महद् अन्तः षष्ठम् अहः षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

यद् वावान इति धाय्या अच्युता

त्रय इन्द्रस्य सोमा इन्द्र नेदीय आ इद् इहि प्र नूनम् ब्रह्मणस्पतिर् अग्निर् नेता त्वं सोम क्रतुभिः पिन्वन्त्य् अपो नकिः सुदासो रथम् इति तृतीयेन अह्ना समान आतानः षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

यद् वै समान उदर्कम् तत् षष्ठस्य अह्नः रूपं यत् हि एव तृतीयम् अहस् तद् एतत् पुनर् यत् षष्ठं यद् अश्ववद् यद् अन्तवद् यत् पुनर् आवृत्तम् यत् पुनर्निनृत्तं यद् रतवद् यत् पर्यस्तवद् यत् त्रिवद् यद् अन्त रूपम् यद् उत्तमे पदे देवता निरुच्यते यद् असौ लोको ऽभ्युदितः

स्तीर्णम् बर्हिर् उप नो याहि वीतय आ वां रथो नियुत्वान् वक्षद् अवसे सुषुमा यातम् अद्रिभिर् युवां स्तोमेभिर् देवयन्तो अश्विना वर् मह इन्द्र वृषन्न् इन्द्र अस्तु श्रौषﾱ आ उ षू णो अग्ने शृणुहि त्वम् ईﾱइतो ये देवासो दिव्य् एकादश स्थ इयम् अददाद् रभसम् ऋण च्युतम् इति प्रौगम् पारुच्छेपम् अतिछन्दाः सप्त पदम् षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

द्यौर् वै देवता षष्ठम् अहर् वहति त्रयस्त्रिंशः स्तोमो रैवतं साम अतिछन्दाः छन्दो यथादेवतम् एनेन यथास्तोमं यथासाम यथाछन्दसं राध्नोति य एवं वेद

यत् पारुच्छेपं यत् सप्त पदम् यन् नाराशंसं यन् नाभानेदिष्ठं यद् रैवतं यद् अतिछन्दा यत् कृतं यत् तृतीयस्य अह्नः रूपं एतानि वै षष्ठस्य अह्नः रूपाणि

रेवतीर् नः सधमादे रेवाꣳ इद् रेवत स्तोता इति रैवतम् पृष्ठम् भवति बार्हते ऽहनि षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

त्वाम् इद् हि हवामह इति बृहतो योनिम् अनु निवर्तयति बार्हतं ह्य् एतद् अहर् आयतनेन

यं त्वं रथम् इन्द्र मेध सातये इति सूक्तम् पारुच्छेपम् अतिछन्दाः सप्त पदम् षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

स यो वृषा वृष्ण्येभिः समोका इति सूक्तं समान उदर्कम् षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

त्यम् ऊ षु वाजिनं देव जूतम् इति तार्क्ष्यो ऽच्युतः

अयं जायत मनुषो धरीमणि इति षष्ठस्य अह्नः आज्यम् भवति पारुच्छेपम् अतिछन्दाः सप्त पदम् षष्ठे ऽहनि षष्ठस्य अह्नः रूपम्

तद् उ त्रैष्टुभं तेन प्रतिष्ठित पदेन सवनं दाधार आयतनात् एव एतेन न प्रच्यवते
अथ यत् स्रुचम् निरश्नाति तेन देव जनान् प्रीणाति

तम् ऋषयः आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

अथ यत् द्विस् अङ्गुल्या प्राश्नाति स यत् प्रथमम् प्राश्नाति तेन प्राण अपानौ तृप्यतः

तम् वयांसि आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

तम् प्राण अपानौ आहतुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

तम् गन्धर्व अप्सरसः आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

स यत् प्रथमम् उपमार्ष्टि तेन गन्धर्व अप्सरसः प्रीणाति

अथ उपमार्ष्टि

अथ याः एताः स्रुचः निर्णिज्य उदीचीः अपः उत्सिञ्चति तेन ऋषीन् प्रीणाति

अथ यत् स्रुचा प्राश्नाति तेन समान व्यानौ च गर्भान् च प्रीणाति

अथ यत् स्रुचः संक्षालनम् निनयति तेन वयांसि प्रीणाति

तम् उदान अपानौ आहतुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

तम् देव जनाः आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

तम् ग्रहाः च पितरः च आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति

अथ यत् स्थाली संक्षालनम् निनयति तेन सर्प जनान् प्रीणाति

अथ यत् द्वितीयम् उपमार्ष्टि तेन ग्रहान् च पितॄन् च प्रीणाति

अथ यत् पश्चात् वा पुरस्तात् वा परिक्रम्य दक्षिणतस् अग्नीनाम् आस्ते प्रजापतिः एव तत् भूत्वा आस्ते कम् अहम् अस्मि कम् मम इति

तम् सर्प जनाः आहुः श्रद्धा ते मा विगात् सर्वैः कामैः तृप्य स्वर्गम् लोकम् आप्नुहि इति
समञ्जतु इति अवसिक्तः

तयोः आप्लवनम् पूर्वम्

अपरेण अग्निम् औदकः गत्वा पाणिग्राहम् मूर्धनि अवसिञ्चेत् वध्वम् च

तम् सा अग्नौ जुहुयात् अ विच्छिद्य अञ्जलिम् इयम् नारी इति

अवस्थान प्रभृति एवम् त्रिस्

ईक्षक अवेक्षण रथ आरोहण दुर्ग अनुमन्त्रणानि अभिरूपाभिः

पाणिग्राहस्य दक्षिणतस् उपवेशयेत्

ब्रह्मचारी वेदम् अधीत्य उपन्याहृत्य गुरवे अनुज्ञातः दारान् कुर्वीत आप्लवनम् च

शूर्पेण शिष्टान् अग्नौ ओप्य प्राञ्च् उदञ्चम् उत्क्रमयेत् एकम् इषे इति

प्रायश्चित्तम् जुहुयात्

दक्षिणम् पाणिम् स अङ्गुष्ठम् गृह्णीयात् गृभ्णामि ते इति षड्भिः

हुत्वा उपोत्तिष्ठतः

न आज्यभागौ न स्विष्टकृत् आज्य आहुतिषु अनादेशे

स्नाताम् अहतेन आच्छाद्य याः अकृन्तन् इति आनीयमानायाम् पाणिग्राहः जपेत् सोमः अददत् इति

हुते तेन एव गत्वा प्रदक्षिणम् अग्निम् परिणयेत् कन्यला पितृभ्यः इति

एवम् चौल उपनयन गोदानेषु अग्निः एतु प्रथमः इति षड्भिः च पाणिग्रहणे

सकृत् गृहीतम् अञ्जलिम् लाजानाम् वधू अञ्जलौ आवपेत् भ्राता सुहृद् _ कश्चिद्

अनु पृष्ठम् गत्वा दक्षिणतस् अवस्थाय वधू अञ्जलिम् गृह्णीयात्

मन्त्र अभिवादात् तु पाणिग्रहणस्य पूर्वम् व्याख्यातम्

अन्वारब्धायाम् स्रुवेण उपघातम् महाव्याहृतिभिः आज्यम् जुहुयात् समस्ताभिः चतुर्थाम्
त्रि वारम् पुटितं शुद्धं वान्ति भ्रान्ति विवर्जनम्

अथ तुत्थ शोधनम् विष्ठया इति

ग्रन्थ अन्तरे च एवम् शोधनम्

अतः विष्ठा समम् तुत्थं स क्षौद्रम् टंकणं कृतम्
असपिण्डा तु या मातुः असगोत्रा च या

तथा मातृ स्वसृ मातुल आदिभिः अपि एक शरीर अवयव अन्वयात् तथा पितृ स्वसृ आदिभिः अपि

पितुः सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने

मातुः असपिण्डा असपिण्डा इति समान एकः पिण्डो देहो यस्याः सा न तथा असपिण्डा च भवति

दार कर्मणि दार त्व जनके विवाहे मैथुने मिथुन साध्य धर्म पुत्र उत्पत्ति आदौ

एवं मातृ शरीर अवयव अन्वयेन मात्रा तथा मातामह आदिभिः अपि मातृ द्वारेण

तथा हि

पुत्रस्य पितृ शरीर अवयव अन्वयेन पित्रा सह

एवं भ्रातृ भार्याणाम् अपि एक शरीर आरम्भकैः स्व स्व पतिभिः सह एक शरीर आरम्भक त्वेन

एवं पितामह आदिभिः अपि पितृ द्वारेण शरीर अवयव अन्वयात्

तत्र मनु शातातपौ

तथा पत्या सह पत्न्या एक शरीर आरम्भक तया
यम् अराते पुरोधत्से पुरुषं परिरापिणम्

यं याचाम्य् अहं वाचा सरस्वत्या मनः युजा

सर्वे नो अद्य दित्सन्तो ऽरातिं प्रति हर्यत

मा वनिं मा वाचं नो वीर्त्सीर् उभाव् इन्द्र अग्नी आ भरतां नो वसूनि

या महती महा उन्माना विश्वा आशा व्यानशे

परो ऽपेह्य् असमृद्धे वि ते हेतिं नयामसि

उत नग्ना बोभुवती स्वप्नया सचसे जनम्

प्र णो वनिर् देव कृता दिवा नक्तं च कल्पताम्

सरस्वतीम् अनुमतिं भगं यन्तो हवामहे

श्रद्धा तम् अद्य विन्दतु दत्ता सोमेन बभ्रुणा

हिरण्य वर्णा सुभगा हिरण्य कशिपुः मही

वाचम् जुष्टां मधुमतीम् अवादिषं देवानां देव हूतिषु

अराते चित्तं वीर्त्सन्त्य् आकूतिं पुरुषस्य च

तस्यै हिरण्य केश्यै निरृत्या अकरं नमः

तस्यै हिरण्य द्रापये ऽरात्या अकरं नमः

नमस् ते तस्मै कृण्मो मा वनिं व्यथयीर् मम

आ नो भर मा परि ष्ठा अराते मा नो रक्षीर् दक्षिणां नीयमानाम्

वेद त्वा अहम् निमीवन्तीं नितुदन्तीम् अराते
अथ अतस् सीमन्तोन्नयनम्

ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्य अहम् स्वस्त्ययनम् ऋद्धिम् इति वाचयित्वा स्नाताम् प्रयत वस्त्राम् अलंकृताम् ब्राह्मण संभाषाम् अपरेण अग्निम् मण्डल आगारे प्राचीम् उपवेश्य त्रेण्या शलल्या शलालु ग्रप्सम् उपसंगृह्य पुरस्तात् प्रत्यङ् तिष्ठन् व्याहृतीभिः राकाम् अहम् याः ते राके इति द्वाभ्याम् ऊर्ध्वम् सीमन्तम् उन्नीय अभिमन्त्रयते सोमः एव नः राजा इति आहुः ब्राह्मणीः प्रजाः विवृत्त चक्राः आसीनाः तीरे तुभ्यम् गङ्गे विश्वाः उत त्वया वयम् धाराः उदन्याः इव अतिगाहेमहि द्विषः

प्रथम गर्भायाः चतुर्थे मासि आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे अग्निम् उपसमाधाय व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा धाता ददातु नः रयिम् इति चतस्रः धात्रीः जुहोति

इमम् मे वरुण तत् त्वा यामि त्वम् नः अग्ने स त्वम् नः अग्ने त्वम् अग्ने अयासि प्रजापते यत् अस्य कर्मणः अत्यरीरिचम् इति च अत्र एके जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृतः इति उपजुह्वति यथा पुरस्तात्

इति
प्रक्षालयति इति शेषः
अथ यां चतुर्थीं जुहुयात् तां जुहुयात् समानाय स्वाहा इति

पर्जन्ये तृप्यति विद्युत् तृप्यति

मनसि तृप्यति पर्जन्यस् तृप्यति

समानस् तृप्यति

समाने तृप्यति मनस् तृप्यति

विद्युति तृप्यन्त्यां यत् किंच विद्युच् च पर्जन्यश् च अधितिष्ठतः तत् तृप्यति
सुहृदः च जपेत् कर्णे शिष्यस्य अनुगतस्य च

सिद्ध क्षेत्रम् च विज्ञेयं गङ्गा तीर समन्वितम्

भोगवती अथ या च एषा वेदिः एषा प्रजापतेः

प्रयागं समधिष्ठानं कम्बल अश्वतरौ उभौ

तत्र वेदाः च यज्ञाः च मूर्तिमन्तो युधिष्ठिर

प्रयागं राज शार्दूलैः कलां न अर्हति षोडशीम्

तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता

एते च अन्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः

प्रयागस्य तु सर्वे ते कलां न अर्हन्ति षोडशीम्

ततः पुण्यतमं न अस्ति त्रिषु लोकेषु भारत

इदं पुण्यम् इदम् धर्म्यं पावनं धर्मम् उत्तमम्

दश तीर्थ सहस्राणि तिस्रः कोटयः तथा पराः

इदं धन्यम् इदम् स्वर्ग्यम् इदम् सत्यम् इदम् सुखम्

प्राप्यन्ते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्ट अनुदर्शिभिः

त्रीणि च अपि अग्निकुण्डानि येषां मध्ये तु जाह्नवी

प्रयागे संस्थिता नित्यम् एवम् आहुः मनीषिणः

व्रतं दानं तपः तीर्थम् यागाः सर्वे स दक्षिणाः

यजन्ते क्रतुभिर् देवाः तथा चक्रधरा नृपाः

यमुना गङ्गया सार्धं लोक भाविनी

तिस्रः कोटयः अर्ध कोटिः च तीर्थानां वायुः अब्रवीत्

दिवि भुवि अन्तरिक्षे च तत् सर्वम् जाह्नवी स्मृता

स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्र मतिः भव

प्रजापतिम् उपासन्ते ऋषयः च तपोधनाः

पितरः तारिताः सर्वे तथा एव च पितामहाः

त्वया च सम्यक् पृष्टेन कथितं वै मया विभो

योगाः सांख्यं सदाचारो ये च अन्ये ज्ञान हेतवः

बहु क्लेशेन युज्यन्ते तेन यान्ति परां गतिम्

एवं ज्ञानं च योगः च तीर्थं च एव युधिष्ठिर

य इदं शृणुयात् नित्यम् तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः

नैमिषं पुष्करं च एव गोतीर्थं सिन्धुसागरम्
यः अस्य चतुर्थः व्यानः तानि नक्षत्राणि

यत् आदित्यम् अभिसंविशन्ति अमावास्याम् च एव तत् पौर्णमासीम् च

यः अस्य पञ्चमः व्यानः ते ऋतवः

यः अस्य द्वितीयः व्यानः तत् अन्तरिक्षम्

यः अस्य षष्ठः व्यानः ते आर्तवाः

इति आहुतिः एव

समानम् अर्थम् परियन्ति देवाः

यः अस्य प्रथमः व्यानः सा इयम् भूमिः

तत्

यः अस्य सप्तमः व्यानः स संवत्सरः

संवत्सरम् वै एतत् ऋतवः अनुपरियन्ति व्रात्यम् च

एकम् तत् एषाम् अमृत त्वम्
अग्निष्टोमं वै देवा अश्रयन्त उक्थानि असुरास् ते समावत् वीर्याः एव आसन् न व्यावर्तन्त तान् भरद्वाज ऋषीणाम् अपश्यद् इमे वा असुरा उक्थेषु श्रितास् तान् एषां न कश्चन पश्यति इति सो ऽग्निम् उदह्वयत्

सो ऽग्निर् उपोत्तिष्ठन्न् अब्रवीत् किं स्विद् एव मह्यं कृशो दीर्घः पलितो वक्ष्यति इति

प्रमंहिष्ठीयेन प्रणयेद् इत्य् आहुः प्रमंहिष्ठीयेन वै देवा असुरान् उक्थेभ्यः प्राणुदन्त

एह्य् ऊ षु ब्रवाणि ते ऽग्न इत्था इतराः गिर इति

तद् आहुः साकमश्वेन उक्थानि प्रणयेद् अप्रणीतानि वाव तान्य् उक्थानि यान्य् अन्यत्र साकमश्वाद् इति

असुर्या ह वा इतरा गिरः

सो ऽब्रवीद् इमे वा असुरा उक्थेषु श्रितास् तान् वो न कश्चन पश्यति इति

तत् प्राह एव प्रमंहिष्ठीयेन नयेत् प्र साकमश्वेन
तथा एव संमृज्य अद्भिः संस्पर्श्य प्रतितप्य उत्प्रयच्छति

अथ एनत् गार्हपत्ये अधिश्रयति तेजः असि इति

त्रिस् एवम् मूलैः दण्डम् संमृज्य अद्भिः संस्पर्श्य प्रतितप्य उत्प्रयच्छति

अथ एनाम् गार्हपत्यम् ईक्षयति अग्ने गृहपते उप मा ह्वयस्व देवानाम् पत्नीः उप मा ह्वयध्वम् पत्नि पत्नि एष ते लोकः नमः ते अस्तु मा मा हिंसीः इति

अथ एनाम् वाचयति ऊने अतिरिक्तम् धीयातै इति च

अथ उपभृतम् संमार्ष्टि चक्षुः श्रोत्रम् मा निर्मृक्षम् वाजिनीम् त्वा सपत्न साहीम् संमार्ज्मि इति

अथ प्राशित्रहरणम् संमार्ष्टि रूपम् वर्णम् पशुभ्यः मा निर्मृक्षम् वाजिनम् त्वा सपत्न साहम् संमार्ज्मि इति

तथा एव संमृज्य अद्भिः संस्पर्श्य प्रतितप्य उत्प्रयच्छति

तथा एव संमृज्य अद्भिः संस्पर्श्य प्रतितप्य उत्प्रयच्छति

गार्हपत्ये प्रतितपति प्रत्युष्टम् रक्षः प्रत्युष्टाः अरातयः अग्नेः वः तेजिष्ठेन तेजसा निष्टपामि इति

समिधम् उपयत्य प्राङ् हरति तेजः अनु प्रेहि इति

अथ एनाम् वाचयति युक्तम् आशीः कामे इति

अथ ध्रुवाम् संमार्ष्टि प्रजाम् योनिम् मा निर्मृक्षम् वाजिनीम् त्वा सपत्न साहीम् संमार्ज्मि इति

अथ एतानि स्रुच् संमार्जनानि अद्भिः संस्पर्श्य गार्हपत्ये अनुप्रहरति दिवः शिल्पम् अवततम् पृथिव्याः ककुद्भिः श्रितम् तेन वयम् सहस्र वल्शेन सपत्नम् नाशयामसि स्वाहा इति

अर्चिः त्वा अर्चिषि धाम्ने धाम्ने देवेभ्यः यजुषे यजुषे गृह्णामि इति एतेन यजुषा चतुर्गृहीतम् गृहीत्वा अभिपूर्य तथा एव संमृश्य उत्प्रयच्छति

अथ प्रोक्षणीः उत्पुनाति देवः वः सविता उत्पुनातु अच्छिद्रेण पवित्रेण वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः इति पच्छस्

अथ जघनेन गार्हपत्यम् उपसीदति सु प्रजसः त्वा वयम् सु पत्नीः उपसेदिम अग्ने सपत्न दम्भनम् अदब्ध असो अदाभ्यम् इन्द्राणी इव अविधवा भूयासम् अदितिः इव सु पुत्रा अस्थूरि त्वा सुप्रजास्त्वाय मम पुत्राः शत्रु हणः अथ उ मे दुहिता विराज् उत अहम् अस्मि संजया पत्युः मे श्लोकः उत्तमः इति

शुक्रम् त्वा शुक्रायाम् धाम्ने धाम्ने देवेभ्यः यजुषे यजुषे गृह्णामि इति एतेन यजुषा चतुर्गृहीतम् गृहीत्वा संमृश्य उत्प्रयच्छति

अथ ध्रुवायाम् गृह्णीते

अथ एनत् अग्रेण प्रोक्षणीः पर्याहृत्य दक्षिण अर्धे वेद्यै निधाय यजमानम् आज्यम् अवेक्षयति

प्रोक्षणीषु पवित्रे अवधाय आदत्ते दक्षिणेन स्रुवम् सव्येन जुहूम्

अथ जुहूम् संमार्ष्टि वाचम् प्राणम् मा निर्मृक्षम् वाजिनीम् त्वा सपत्न साहीम् संमार्ज्मि इति

अथ एनाम् गार्हपत्ये समिधः आधापयति अग्ने व्रतपते व्रतम् चरिष्यामि तत् शकेयम् तत् मे राध्यताम् स्वाहा वायो व्रत पते आदित्य व्रत पते व्रतानाम् व्रत पते व्रतम् चरिष्यामि तत् शकेयम् तत् मे राध्यताम् स्वाहा इति

तथा एव संमृज्य अद्भिः संस्पर्श्य प्रतितप्य उत्प्रयच्छति

अथ एनत् आहवनीये अधिश्रयति अग्निः ते तेजः मा विनैत् इति

अथ एनाम् आज्यम् अवेक्षयति महीनाम् पयः असि ओषधीनाम् रसः त्वा चक्षुषा अवेक्षे सुप्रजास्त्वाय इति

निमील्य अवेक्षेत इति ब्राह्मणम्

अथ एनत् यथाहृतम् प्रतिपर्याहृत्य उत्तर अर्धे वेद्यै निधाय अध्वर्युः अवेक्षते अग्नेः जिह्वा असि सुभूः देवानाम् धाम्ने धाम्ने देवेभ्यः यजुषे यजुषे भव इति

अथ एनाम् तिरस् पवित्रम् अपः आचामयति पयस्वतीः ओषधयः पयस्वत् वीरुधाम् पयः अपाम् पयसः यत् पयः तेन माम् इन्द्र संसृज इति

अथ अग्रेण उत्करम् तृणानि संस्तीर्य तेषु स्रुचः सादयित्वा अथ एताम् पत्नीम् अन्तरेण वेदि उत्करौ प्रपाद्य जघनेन दक्षिणेन गार्हपत्यम् उदीचीम् उपवेश्य योक्त्रेण संनह्यति आशासाना सौमनसम् प्रजाम् सौभाग्यम् तनूम् अग्नेः अनुव्रता भूत्वा संनह्ये सुकृताय कम् इति
विट् तिष्ठति

यद्य् अस्य अवरुद्धः राजन्यः स्याद् विमुखान् ग्राव्णः कृत्वा तूष्णीं द्रोणकलशम् अध्यूह्य तम् अवह्वारयन् दक्षिणा निरूहेद् इदम् अहम् अमुं विशो निरूहामि इदम् अस्य राष्ट्रं न्युब्जामि इति न्यञ्चं द्रोणकलशं न्युब्जेत्

स यद्य् एनं विदित्वा उपधावेत् अस्मिन् वाव इदम् ब्राह्मणे ऽध्य् आस यद् इदम् अस्य इव च न इव च इति सम्मुखान् ग्राव्णः कृत्वा द्रोणकलशम् अध्यूहेद् इदम् अहम् अमुं विश्य् अध्यूहामि इति

अप इतरः रुध्यते अव इतरः गच्छति

सम्मुखान् ग्राव्णः कृत्वा यो ऽस्य राजन्यः स्यात् तस्य नाम गृहीत्वा द्रोणकलशम् अध्यूहेद् इदम् अहम् अमुं विश्य् अध्यूहामि इति

विमुखान् ग्राव्णः कृत्वा तूष्णीं द्रोणकलशम् अध्यूह्य उपांशुसवनः इति ग्रावा तम् उपरिष्टाद् अभिनिदध्याद् इदम् अहम् अमुष्मिन् विशम् अध्यूहामि इति

ईशे स्वानाम् अप एनम् स्वाश् चायन्त्य् अन् अन्तर् अवरुद्धः भवति

आ ह एव अस्य वीरो जायते अभिशस्ति कृत् अन् अभिशस्तेन्यः अन्यस्य अभिशस्त्याः कर्ता

स यद्य् एनम् अवगत्य न आद्रियेत तं कामयेत अत्र एव अन्तर् अवरुद्धः ऽस्त्व् इति