tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
महा राजैः कुतः शोको नाम अपि तव गृह्यताम्

एवम् एते मया लब्धास् तुष्टान् नारायणाद् इति

मरणाद् दारुणात् तेन चित्तम् आवर्त्यताम् इति

अद्राक्षीत् क्वचिद् उद्देशे प्रासादं दैत्य घातिनः

मम तातं तु सो ऽपृच्छद् ब्रह्मन् कस्य इयम् आत्मजा

उल्के पिशाचिके गच्छ शीघ्रं मम गृहाद् इति

भ्रातृ जाया ततः सा नौ व्युत्थिता दाप्यताम् इति

उद्वेगम् इव शंसन्तीं म्लान आनन सरोरुहाम्

गतश् च दृष्टवांस् तत्र तत्र तत्र निवेशिताः

वर्धतां नश् चिरं देवो दिष्ट्या प्रकृति संपदा

गतस् तत्र एव च गतः सो ऽपि तात गताम् गतिम्

आगम्यते कुतः के वा ते अमी बालका इति

चरितं कथयामास सा चित्रं चक्रवर्तिनः

शूरो मया हतः शत्रुर् मां शूरः शरणं गतः

अथ इदम् उक्तं युक्तं श्रुत्वा महीभुजा

अति आसन्नः अति चपलः को न दह्येत वह्निना

एतन् मनसि कृत्वा अर्थम् द्रव्यं देवरयोर् अहम्

हर्ष विभ्रान्त चित्तानाम् वणिजां पश्य डम्बरम्

त्रासात् पृथुतर अक्षस्य जातम् अच्छायम् आननम्

दुर्भग त्वात् विरूप त्वात् कलि कारि तया च ताम्

तस्य तस्याम् अपुत्रस्य काले महति गच्छति

यावन्तः स्वामिनः पुत्रास् तावन्तो ऽस्माकम् अप्य् अतः

स्वामि भक्ताः वयं देव स्वामि वृत्त अनुवर्तिनः

न निक्षिप्तवती शेषम् आर्यया ज्ञाप्यताम् इति

पितृ भर्तृ विहीना अहम् एनं देशम् उपागता

किंतु पारावतीम् एनां चञ्च्वा चञ्चुषु तण्डुलान्

सो ऽब्रवीन् नीचकैस् त्रासाद् अङ्गुष्ठ अग्रेण गां लिखन्

क्व देवी इति उक्तया आख्यातम् उद्याने पुत्रकस्य सा

तेन देवेन यत् पृष्टं कुतस् ते बालका इति

सो ऽब्रवीत् पुत्र चिन्ता एनम् यदि सत्येन पीडयेत्

ताम्र अशोक लता प्रान्तम् अवलम्ब्य व्यवस्थिताम्

स्वामि चित्त अनुकूला एव वृत्तिर् आस्थीयताम् इति

कुटुम्बिनः पुत्र नाम्नि जाते शोणित बिन्दुके

लब्धा मया सुता ये ऽस्य प्रसादाल् लोक धारिणः

अथ राजा अवदत् यशोधराम्

सा दूराद् एव मां दृष्ट्वा प्रत्युद्गम्य स सम्भ्रमा

असाव् अपि च मां दृष्ट्वा सहज आकार वञ्चिताम्

यो हि सप्त अर्णव द्वीपाम् द्रष्टुम् उच्चलितः क्षितिम्

स्मर पीडा असह त्वात् च मरणाय मनो दधे

कथ्यमानां कथाम् एव शृणुत प्रकृतां मया

ततो विस्मृत्य समयं भर्तारं रोष दूषिता

उवास ब्राह्मणस् तत्र सोमदत्तस् त्रयी धनः

स्मरेर् इति न च न्याय्यं ताम् अपि स्मर्तुम् ईदृशि

इष्टका लोष्टकैः हन्ति तेन असौ वार्यताम् इति

अयं दशरथो राजा वृतो राम आदिभिः सुतैः

स्वागतं राज जिह्वायाः इत्य् अवोचत् कृत स्मिता

उपाध्यायस्य दुहिता माम् आक्रुध्य निरागसम्

यात्रा मृग अजिन उद्याने त्वद् दृष्ट्या इति

मम इति कथिते पित्रा मां प्रार्थयत स द्विजः

अस्माकं तु धनस्य अस्य मेदिनी मण्डलस्य च

श्राम्यन्तीम् अनयद् गेहं विश्राम्यन्तीं तरौ तरौ

वहनस्य पुनः स्वामी विपन्न इति न श्रुतम्

मृत्युना शान्तिम् इच्छामि सा मे संपाद्यताम् इति

चिर प्रोषित कान्तायाः गृह भित्तिः इव स्त्रियः

अविपन्ना गृहान् एव श्रूयन्ते पुनर् आगताः

जानु स्पृष्ट _ पृष्टौ संविज्ञापयताम् इदम्

तम् एकदा सुख आसीनम् सेनापतिर् अभाषत

तेन अलम् पति पुत्र आदि चिन्तया फल हीनया

ऋषि मातुल मित्राणाम् पृष्टो भार्या गणस्य च

ततः स्वीकृत सर्व स्वौ देवरौ मे क्व यास्यतः

स पुत्रा अनुगृहीता अस्मि भक्त आच्छादन रक्षणैः

स हासया च सहसा वासस् वास आदि हस्तया

इति तेन अनुयुक्ता अहम् यथावृत्तम् अवर्णयम्

कृत पुण्या मृता स्वर्गं यास्यामि निरुपद्रवम्

मा स्म युज्यत दुःखेन प्राप्य एनाम् निन्दिताम् इति

न लभ्यते सुतः पश्य वैपरीत्यं विधेर् इति

अथ वेत्रासन आसीनाम् प्रयुक्त अर्घ आदि सत्क्रियाम्

अनादराद् अन् आहितैः माल्य चन्दन भूषणैः

आवपन्तीं स्व शावानाम् ईक्षे पुत्रवतीम् इति

उभयोर् न उभययोः वा अपि युक्तं भोक्ष्यामहे तदा

अष्टौ निपतिता वह्नाव् अञ्जलेर् विरल अङ्गुलेः

अवसाने विना पुत्रात् पालकः को भविष्यति
मूलं कुल तरोः कस्य कियन्तः पुत्रका इति

कदाचित् कश्चिद् आगत्य वाचाटो बटुर् उच्चकैः

इति पुत्र गताम् चिन्ताम् उपासीनस्य भूपतेः

मुनि मातुल मित्राणि राजानो दयिताश् च ये

क्रीतो यव आढकेन असि मया इति अप्रियम् अब्रुवम्

अथ विद्याधर पतिः पुरः

वणिजो द्रविणस्य अयम् अतः पालक इत्य् अमी

क्रीतो यव आढकेन त्वम् इति यावन् न वक्ष्यसि

कान्ति निन्दित चन्द्र आभा युक्तं चेत् कथ्यताम् इति

फलकेषु कृत आक्रन्दैः अवकाशो न लभ्यते

आसीत् च नृपतेश् चिन्ता यथा अहम् पुत्र चिन्तया

किम् अहं भवता क्रीता पृष्ठ संवाहिका इति तम्

निवृत्या अपश्यत् आवन्त्यां मन्दिर उद्यान सेविनीम्

सा यत् आह सभायास् तत् समक्षं कथ्यताम् इति

सह तेन स पोतेन नाग लोकम् प्रवेशितः

सो ऽब्रवीद् एष सगरः कीर्ति लङ्घित सागरः

इति काले गते भर्ता मां कदाचिद् अभाषत

तस्माद् अलं प्रसङ्गेन कथा व्यासङ्ग कारिणा

महा अवरोधनस्य अपि भार्या बुद्धिः द्वये स्थिता

भार्याणां दिवसा यान्ति सह पुत्र मनोरथैः

गुञ्जत् मधुकर श्रेणिम् अनुमातव्य रोधसम्

उपायेषु तु संदेहस् तत्र उपायः ऽयम् उत्तमः

सांयात्रिकाश् च बहवः श्रुत पोत विपत्तयः

कुटुम्ब आचार चतुरा युक्तम् आह कुटुम्बिनी

कृत एव तु गौर्या मे प्रसादः संकटेषु माम्

अचिन्तयच् च कष्टा इयम् आपद् आपतिता यतः

तस्माद् अन्यं वरं ब्रूहि पति पुत्र धन अधिकम्

तपस् कृशाम् स करुणः पिता कारित पारणाम्

देव आदेशे तु कथिते तया उक्तम् पटु लज्जया

यव आढकः पितुर् गृहे ब्राह्मणाय उपपादितः

अनन्तया संततया तथा इयम् अपि खिद्यते

इति शूर कथाम् शूरः कुर्यात् कः शूर संनिधौ

तस्य वासवदत्तायां पद्मावत्यां च भूपतेः

अपृच्छत् सुहृदस् तत्र भवतां जीवित औषधम्

मनाग् जनपदस्य अस्य नगर्याः पार्थिवस्य च

देवस् ताम् अवदन् न इदम् देवता आराधनात् फलम्

लोकस्य अन् इच्छतः पुत्रैः कीर्ण गृहक रोदिभिः

मास मात्रे गते ऽपश्यत् स्वप्न अन्ते मधुसूदनम्

पङ्कज अवयव आहारात् क्षीणा त्यक्ष्यामि जीवितम्

इति हृष्ट मतिः निशाम्य तस्याश् चरितं पुत्र समूह लाभ हेतुम्

भिक्षाम् आच्छिद्य शिष्येभ्यो बुभुक्षा क्षपित त्रपा

या सा पिङ्गलिका देव देवम् आराध्य केशवम्

न कांचिन् न करोति स्म मम आज्ञाम् निन्दिताम् अपि

इति श्रुत्वा महीपालो वाणिजाव् इदम् अब्रवीत्

न कश्चिद् वरयामास वरः प्राप्त वराम् अपि

तस्माद् इदं महच् चित्रं स्फुटं नः कथ्यताम् इति

या असौ पिङ्गलिका सा नः पुत्रिणी कथ्यताम् इति

जन्म अन्तरे च पूर्वस्मिन् भक्षयन्त्यास् तिलास् तव

इदं स चेतनः को नु कथयेद् गुरु संनिधौ

महा प्रभावाः नृपतेः शार्ङ्गपाणेर् भुजा इव

तेन देव यदि न्याय्यं पितृ द्रविणम् आवयोः

पुत्रो मे यदि जायेत जीवन् वा पतिर् आपतेत्

रात्रौ च बद्ध पर्यङ्का देवं माधवम् अस्मरत्

आख्यायमानं चरितं शृण्वन्त्व् अचल चेतसः

सुरूपः साधु वृत्तः च स ते भर्ता भविष्यति

भ्रातृव्ये भवतोर् जाते भ्रातुर् आगमने ऽथवा

चित्रीयमाण चित्तेन चिन्तितं च महीभुजा

ते ते पुत्रा भविष्यन्ति पुत्रि चन्द्र निभ आननाः

गृहाद् वासवदत्ताया राजन्न् आगम्यते मया

अ दृष्ट्वा तत्र तां तस्याः पृष्टवान् परिचारिकाम्

अयं पाण्डुर् अमी च अस्य तनयाः पञ्च पाण्डवाः

श्रुत्वा इति वत्स राजस्य बुद्धिर् आसीद् अहो मम

कथयेयं यदि गुणान् न कथा कथिता भवेत्

ऋषि मातुल भार्याणाम् सुहृदां च स भूभुजाम्

समं हर्ष विषादाभ्याम् मित्र अमित्र समाः गताः

मन्दपुण्येन यातव्यं मन्ये पुंस् नरकम् मया

एकदा तु चतुर् वेदः स अन्तेवासी यदृच्छया

अमी च अष्ट सुतास् तस्माद् अचिरेण एव दुर्लभाः

सर्वंकष प्रभावेन प्रबलेण अङ्ग जन्मना

संनिविष्टा अनुकालिन्दि तस्याम् उदयनो नृपः

पुत्र चिन्ता रुजा आर्तस्य कुर्वाणः शल्य घट्टनम्

कच्चित् पिङ्गलिका न असि कश् च नाम यव आढकः

त्वं लेखाभिः पति घ्नाभिः सकला एव करालिता

अभिवाद्य महीपालस् ताम् अथ आर्यया
अनुक्त पूर्व वचनम् उक्तवन्तम् अथ अब्रुवम्

सो ऽब्रवीत् सत्यम् एव इदम् किंतु जन्म अन्तरे त्वया

सा अब्रवीत् सहसा आयात भर्तृ कारित सम्भ्रमा

अस्त्य् अवन्तिषु विप्राणाम् अधिवासः कपिष्ठलः

अग्निकुण्ड चित सीमा स्फीत गोधूम गोकुलः

उपगम्य अब्रवीत् च एनाम् किम् अशोकः स शोकया

सा माम् आह आगमे कार्यम् आर्यया ज्ञाप्यताम् इति

सो ऽपि संजात निर्वेदः न क्व पलायितः

तेन गत्वा गृहं तस्यास् त्वया वाणिज योषितः

निर्याय स ततः स्वस्मिन् मन्दिर उद्यान मण्डपे

अथ ताम् अब्रवीद् राजा चित्रम् एतत् त्वया उदितम्

नरकं तु न यास्यामि स्त्री मृत्यु मृत संकुलम्

अनर्थानां बलीयस् त्वात् अचिरेण एव दुर्भगा

ततश् च आरभ्य दिवसात् स सिद्ध इव किंकरः

किंतु तस्य अनयोः भ्रातुर् विपन्नं वहनं श्रुतम्

स शिष्य वर्गम् पितरं तद् गवेषिणम् आगतम्

अपि का असि कुतश् च असि केन असि विकृता कृता

एवमादीन् असौ दृष्ट्वा स्वर्गिणः पुत्रिणो नृपान्

तस्य अदूरे च सरसीं कूजत् कुरर सारसाम्

ज्येष्ठश् च तनयस् तस्य पितृ भक्त्या एव सागरम्

वरं वरय पुत्रि इति भाषमाणं मुदा युतम्

अन्यच् च आपन्नसत्त्वायाः मासो ऽयं दशमो मम

पत्नी वसिष्ठ कल्पस्य वासिष्ठी तस्य सुव्रता

अस्माकम् इच्छताम् एकः कुल जीवित कारणम्

वसन्तकः परिहसन् प्रणयि त्वात् अभाषत

रत्नानि गणयेन् मेरोः कदा द्रष्टा स मेदिनीम्

येन हीना असि वैराग्यान् निर्याता स्व गृहात् इति

विशालाश् चित्रशालाः स चित्र न्यस्त नराधिपाः

तेषु निष्प्रतिवाक्येषु किंचिन् नमित मूर्धसु

सा अकरोत् इति निश्चित्य यथासंकल्पम् आदृता

आयुष्मन् वयम् एते च तपस् वित्ताः स पालकाः

ये च एतान् अनुतिष्ठन्ति ते के के पुरुषा इति

पति पुत्र धनैः हीनाम् आदिदेश भविष्यतीम्

इति चिन्तित मात्रा एव पुरस्ताच् चक्रवर्तिनः

बालकाश् च सुता एते मम इति कथितं तया

अप्रस्तावे ऽपि भवतो मुखम् एतद् अनावृतम्

अरण्यानिं ततो गत्वा मरण उपाय काङ्क्षया

मरणं मे जगन्नाथ प्रसादः क्रियताम् इति

स्थिता न मृग्यमाणा अपि बहु कृत्वस् प्रयच्छति

त्वद् कथा श्रवण उत्कण्ठ निष्कम्प मनसः स्थिताः

अथ अनिष्ठिते एव अस्मिन् आलापे पूरित अम्बरः

उत्पन्ना उल्का इव संध्यायां सुता लोचन दुर्भगा

महती तु कथा श्रोतुम् इच्छा चेच् छ्रूयताम् इयम्

इयम् अपि भृशं रक्ता प्रीत्या अहम् अनया आहृतः

स मृग अजिन यात्रायाः परीतः पुत्र चिन्तया

अथ विज्ञापयामास यात आयाता यशोधरा

मस्तक स्थः भय करः सोमदत्तम् अभाषत

धूमकेतु शिखा इव उच्चैस् परुषा सा व्यवर्धत

दुष्करं कुल नारीभिः राज आस्थान प्रवेशनम्

देवैः आवयोः पिता यातः स भयम् मकर आलयम्

तस्मिन् देश अन्तरम् याते ताते च त्रिदशालयम्

अन् आख्याने मुनेः शापो महापातकम् अन्यथा

पुण्यवन्त इमे भूपाः पुत्रवन्तो दिवं गताः

अस्ति वत्सेषु नगरी कौशाम्बी हृदयं भुवः

विचिन्तश् चिन्तयामास चित्रां यात्राम् अचिन्तयन्

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा गत्वा पद्मावती गृहम्

ग्राम्य अग्निना इव संकार कूटिका सा अपि अदह्यत

अनागत आगत सुहृद् परिवारः उपाविशत्

आसीत् च अस्याः मया तावन् मर्तव्यम् इति निश्चितम्

गृहम् अस्माकम् आयातः कृत आतिथ्यः ददर्श माम्

स कायाः इव च उपायाः चत्वारो मित्र मन्त्रिणः

तस्माद् एवंविधे काले भृत्य वृत्त विदा त्वया

पुत्रवान् भव देवैः इति ब्राह्मणी तम् अवर्धयत्
सर्वतस् तु सवर्णाः स्युः पताका ध्वज संयुताः

अञ्जसा मण्डलं कुर्यात् पञ्च वर्णेन तत्त्व विद्

ऋत्विग्भ्यः तु समं दत्त्वा मण्डपं विभजेत् पुनर्

सामगौ पश्चिमे तद्वत् उत्तरेण तु अथर्वणौ

प्राप्य पक्षं शुभं शुक्लम् अतीते च उत्तरायणे

जपेयुः पौरुषं सूक्तं पूर्वतो बह्वृचः पृथक्

शुक्ल माल्य अम्बर धरः शुक्ल गन्ध अनुलेपनः

वैराज्यं पौरुषं सूक्तं सौवर्णं रुद्रसंहिताम्

शैशवं पञ्चनिधनं गायत्रं ज्येष्ठसाम च

ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यम् अष्टषष्टिः च वा पुनः

रात्रिसूक्तं च रौद्रं च पावमानं सु मङ्गलम्

मृदम् आदाय कुम्भेषु प्रक्षिपेत् चत्वरात् तथा

विनायकं च विन्यस्य कमलाम् अम्बिकाम् तथा

उत्तर अभिमुखाम् धेनुं जल मध्ये तु कारयेत्

वाजपेय अतिरात्राभ्याम् हेमन्ते शिशिरे स्थितम्

कनक अलंकृताम् कृत्वा जले गाम् अवतारयेत्

ताम्रौ कुलीर मण्डूकौ आयसः शिशुमारकः

के तत्र च ऋत्विजः नाथ वेदी वा कीदृशी भवेत्

शान्ति अर्थम् सर्व लोकानाम् भूत ग्रामम् न्यसेत् ततस्

एवम् एष पुराणेषु तडाग विधिः उच्यते

गायेयुः सामगा राज्ञ् पश्चिमम् द्वारम् आश्रिताः

वेद्याः च परितो गर्ता रत्नि मात्राः त्रि मेखलाः

अल्पेषु एकाग्नि वत् कृत्वा वित्त शाठ्यात् ऋते नृणाम्

रोचनां च गन्धं गुग्गुलम् एव च

जुहुयात् वारुणैः मन्त्रैः आज्यम् च समिधः तथा

यजध्वम् इति तान् ब्रूयात् हौत्रिकान् पुनर् एव तु

उत्कृष्टान् मन्त्र जापेन तिष्ठध्वम् इति जापकान्

तथा अङ्गुलयः पवित्राणि वासांसि विविधानि च

एवम् आसाद्य तत् सर्वम् आदौ एव विशां पते

कुण्डलानि च हैमानि केयूर कटकानि च

विधिं पृच्छामि देवेशे देवता आयतनेषु च

धृतां चतुर्विधैर् विप्रैः वेद वेदाङ्ग पारगैः

महानदी जल उपेताम् दधि अक्षत समन्विताम्

मन्त्रात् तु विशेषः स्यात् प्रासादात् यान भूमिषु

हेम पात्रीम् च शय्यां च स्थापकाय निवेदयेत्

एवम् आदिश्य तान् सर्वान् पर्युक्ष्य अग्निम् स मन्त्र विद्

पात्रीम् आदाय सौवर्णीं पञ्च रत्न समन्विताम्

प्रत्येकं तु महामन्त्रैर् एव कृत्वा विधानतः

प्रति गर्तेषु कलशी यज्ञ उपकरणानि च

ब्रह्माणं च शिवं विष्णुं तत्र एव स्थापयेत् बुधः

पञ्चाशत् वा अथ षट्त्रिंशत् पञ्चविंशतिः अपि अथ

अथर्वणः च उत्तरतस् शान्तिकं पौष्टिकं तथा

षोडश आरम् ततस् चक्रम् पद्म गर्भम् चतुर् मुखम्

पूजयेत् तु समं सर्वान् आचार्यः द्विगुणं पुनः

भोजनीयं यथाशक्ति पञ्चाशत् वा अथ विंशतिः

अष्टौ तु जापकाः कार्या ब्राह्मणा वेदपारगाः

एवं क्षपा अतिवाह्या अथ विधि युक्तेन कर्मणा

यजमान प्रमाणः वा संस्थाप्यो भूतिम् इच्छता

प्रावृष् काले स्थिते तोये हि अग्निष्टोम फलम् स्मृतम्

वेद्याः च उपरि तत् कृत्वा ग्रहान् लोकपतीन् ततस्

पठध्वम् इति तान् ब्रूयात् आचार्यः तु अभिपूजयेत्

चतुरस्रं च परितो वृत्तं मध्ये सु शोभनम्

आचार्यः प्रक्षिपेत् भूमौ अनुमन्त्र्य विचक्षणः

जलाशय गतम् विष्णुम् उवाच रविनन्दनः

कुल शील समायुक्तः पुरोधाः स्यात् द्विज उत्तमः

ततस् तु अनेक वर्णाः स्युः चरवः प्रतिदैवतम्

उदङ्मुखो दक्षिणतो यजमान उपाविशेत्

तडाग आराम कूपानाम् वापीषु नलिनीषु च

मण्डपस्य प्रतिदिशं द्वाराणि एतानि कारयेत्

ततः सहस्रं विप्राणाम् अथवा अष्टशतम् तथा

गर्ताः च तत्र सप्त स्युः त्रिपर्व उच्छ्रित मेखलाः

मत्स्य उवाच

यजमानः सपत्नीकः पुत्र पौत्र समन्वितः

सह एव विष्णोः परमं पदं यत् प्राप्नोति तत् याग फलेन भूयः

दद्यात् शयन संयुक्तम् आत्मनः च अपि यत् प्रियम्

अश्वत्थ उदुम्बर प्लक्ष वट शाखा कृतानि तु

ग्रहेभ्यो विधिवत् हुत्वा तथा इन्द्राय ईश्वराय च

पुनर् दिनानि होतव्यं चत्वारि मुनि सत्तमाः

ततो निक्षिप्य मकर मत्स्य आदीन् च एव सर्वशः

मरुद्भ्यो लोकपालेभ्यो विधिवत् विश्वकर्मणे

गवां व्रतं च काण्वं च रक्षोघ्नं वयसः तथा

सर्व लक्षण सम्पूर्णः मन्त्र विद् विजित इन्द्रियः
ग्रीष्मे अपि तत् स्थितम् तोयं राजसूयात् विशिष्यते

शरद् काले स्थितं यत् स्यात् तद् उक्त फल दायकम्

नव सप्त अथ वा पञ्च न अतिरिक्ताः नृप आत्मजैः

सौवर्ण कूर्म मकरौ राजतौ मत्स्य दुन्दुभौ

वामदेव्यं बृहत्साम रौरवं सरथंतरम्

चतुर्थीकर्म कर्तव्यं देया तत्र अपि शक्तितः

कूप वापीषु सर्वासु तथा पुष्करीषु च

सामगाय च सा देया ब्राह्मणाय विशां पते

पुष्प गन्धैः अलंकृत्य द्वारपालान् समन्ततः

चतुर् हस्ताम् शुभां वेदीं चतुरस्रां चतुर्मुखाम्

शुभाः तत्र अष्ट होतारो द्वारपालाः तथा अष्ट वै

पश्चिमं द्वारम् आसाद्य प्रविशेत् याग मण्डपम्

स याति रुद्र आलयम् आशु पूतः कल्पान् अनेकान् दिवि मोदते च

पूर्वेद्युस् अमितः रात्रौ एवम् कृत्वा अधिवासनम्

अयं तु अशक्तौ अर्धेन विधिः दृष्टः स्वयम्भुवा

पूजयित्वा सरः तत्र बलिं दद्यात् समन्ततः

पुण्ये अहनि विप्र कथिते कृत्वा ब्राह्मण वाचनम्

प्राञ्च् उदञ्च् प्रवणे देशे तडागस्य समीपतः

ततः प्रभाते विमले संजाते अथ शतं गवाम्

पुष्प भक्ष्य फलैः युक्तम् एवम् कृत्वा अधिवासनम्

द्रव्याणि कानि शस्तानि सर्वम् आचक्ष्व तत्त्वतः

हेम अलंकारिणः कार्याः पञ्चविंशति ऋत्विजः

सर्व ओषधि उदकैः तत्र स्नापितो वेदपारगैः

अश्वमेध समम् प्राहुः वसन्त समये स्थितम्

वितस्ति मात्रा योनिः स्यात् षष् सप्त अङ्गुलि विस्तृता

विन्यसेत् मन्त्रतस् सर्वान् प्रतिदिक्षु विचक्षणः

शाक्रं रौद्रं च सौम्यं च कूष्माण्डं जातवेदसम्
पृथिव्यास् त्वा नाभौ सादयाम्य् अदित्या उपस्थ इति भूमौ प्रतिष्ठाप्य

ॐ इति एकादशम्

तस्य भूयः मात्रम् इव भुक्त्वा ब्राह्मणाय श्रोत्रियाय प्रयच्छेत्

मधु द्यौर् अस्तु नः पिता

धियो यो नः प्रचोदयात् स्वः स्वाहा इति तृतीयम्

मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः

अ युतः ऽहम् देवस्य त्वा सवितुर् इति प्रतिगृह्य पुरस् मुखम् प्राक् दण्डम् निदधाति

तुरं देवस्य भोजनं वृधत् स्वाहा इति पञ्चमम्

ॐ भूस् तत् सवितुर् वरेण्यं भूः स्वाहा इति प्रथमम्

करत् स्वाहा इति षष्ठम्

शं स्वाहा इति दशमम्

माध्वीर् नः सन्त्व् ओषधीः

अथ अपि अयं निगमो भवति

मधुमान् नो वनस्पतिर् मधुमाꣳ अस्तु सूर्यः

श्रोत्रिय अलाभे वृषलाय प्रयच्छेत्

द्वाभ्याम् अङ्गुलिभ्यां प्रदक्षिणम् आचाल्य अनामिकया अङ्गुल्या अङ्गुष्ठेन च संगृह्य प्राश्नाति

तूष्णीं द्वादशम्

मा अ ब्राह्मणाय उच्छिष्टम् दात मा सोमं पात्व् अ सोम पः इति

तत् स्वाहा इति नवमम्

भर्गो देवस्य धीमहि भुवः स्वाहा इति द्वितीयम्

सोमम् एतत् पिबत यत् किं च अश्नीत ब्राह्मणाः

वयं देवस्य धीमहि जनत् स्वाहा इति चतुर्थम्
श्री ब्राह्मणः उवाच

न उत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भिर् इव सागरः

पदा अपि युवतीं भिक्षुर् न स्पृशेद् दारवीम् अपि

देहिनां यद् यथा दुःखं तस्मान् न इच्छेत तद् बुधः

संसार कूपे पतितं विषयैर् मुषित ईक्षणम्

विहराम्य् अमुना एव अहम् आत्मना रमणेन वै

या कान्ताद् असतः कामं कामये येन बालिशा

निर्वेदो ऽयं दुराशाया यन् मे जातः सुख आवहः

आगतेष्व् अपयातेषु सा संकेत उपजीविनी

अप्रमत्त इदं पश्येद् ग्रस्तं काल अहिना जगत्

अनन्त पारः ह्य् अ क्षोभ्यः स्तिमित उदः इव अर्णवः

वर्जयित्वा तु रसनं तन् निरन्नस्य वर्धते

तावज् जित इन्द्रियः न स्याद् विजित अन्य इन्द्रियः पुमान्

नृत्य वादित्र गीतानि जुषन् ग्राम्याणि योषिताम्

श्री ब्राह्मणः उवाच

सन्तं समीपे रमणं रति प्रदम् वित्त प्रदम् नित्यम् इमं विहाय

त्यक्त्वा दुराशाः शरणं व्रजामि तम् अधीश्वरम्

मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान् पुरुष ऋषभैः

सुहृत् प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा च अयम् शरीरिणाम्

आसां क्रीडनको वश्य ऋष्य शृङ्गः मृगी सुतः

न अधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञः कर्हिचिन् मृत्युम् आत्मनः

यदि न उपनयेत् ग्रासो महा अहिः इव दिष्टभुक्

मक्षिका इव संगृह्णन् सह तेन विनश्यति

अकाम दम् दुःख भय आधि शोक मोह प्रदम् तुच्छम् अहं भजे ऽज्ञा

स्त्रैणान् नराद् या _ ऽनुशोच्यात् क्रीतेन वित्तं रतिम् आत्मना इच्छती

विदेहानां पुरे ह्य् अस्मिन्न् अहम् एका एव मूढ धी

यद् अस्थिभिर् त्वचा रोम नखैः पिनद्धम्

मुनिः प्रसन्न गम्भीरः दुर्विगाह्यो दुरत्ययः

सर्वतः सारम् आदद्यात् पुष्पेभ्य इव षट्पदः

आदि अन्तवन्तः भार्याया देवा वा काल विद्रुताः

ग्राम्य गीतम् न शृणुयाद् यतिर् क्वचित्

पिङ्गला उवाच

शिक्षेत हरिणाद् बद्धान् मृगयोर् गीत मोहितात्

सायन्तनं श्वस्तनं वा न संगृह्णीत भिक्षुकः

इन्द्रियाणि जयन्त्य् आशु निराहारा मनीषिणः

न ह्य् अङ्ग अजात निर्वेदः देह बन्धम् जिहासति

येन अनुबन्धम् निर्हृत्य पुरुषः शमम् ऋच्छति

ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकम् एव वा

अहो मे मोह विततिम् पश्यत अविजित _

सु दुःख उपार्जितैः वित्तैर् आशासानां गृह _

योषित् हिरण्य आभरण अम्बरा आदि द्रव्येषु माया रचितेषु मूढः

प्रलोभितः पतत्य् अन्धे तमस्य् अग्नौ पतंग वत्

न देयं न उपभोग्यम् च लुब्धैर् यद् दुःख संचितम्

मा एवम् स्युर् मन्दभाग्यायाः क्लेशा निर्वेद हेतवः

सुखम् ऐन्द्रियकं राजन् स्वर्गे नरक एव च

प्रलोभित आत्मा ह्य् उपभोग बुद्ध्या पतंग वत् नश्यति नष्ट दृष्टिः

अहो मया आत्मा परितापितो वृथा सांकेत्य वृत्त्या अति विगर्ह्य वार्त्तया

तेन उपकृतम् आदाय शिरसा

पाणि पात्र उदर अमत्रः मक्षिका इव न संग्रही

ग्रस्तं काल अहिना आत्मानम् को ऽन्यस् त्रातुम् अधीश्वरः

शयानो वीत निद्रः च न ईहेत इन्द्रियवान् अपि

यदृच्छया एव आपतितम् ग्रसेद् आजगरो ऽक्रियः

यथा संछिद्य कान्त आशाम् सुखं सुष्वाप पिङ्गला

भूरीणि निराहारो ऽनुपक्रमः

तान् शुल्कदान् वित्तवतः कान्तान् मेने अर्थ कामुकी

दृष्ट्वा स्त्रियं देव मायाम् तद् भावैः अजित इन्द्रियः

क्षरत् नव द्वारम् अगारम् एतद् विष् मूत्र पूर्णम् मद् उपैति का अन्या

तं विक्रीय आत्मना एव अहम् रमे ऽनेन यथा रमा

निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत

जिह्वया अति प्रमाथिन्या जनो रस विमोहितः

भुङ्क्ते तद् अपि तच् च अन्यः मधुहा इव अर्थ विद् मधु

यथा विज्ञान रहितः मनुजो ममतां नृप

गृहान् अ हिंसन् आतिष्ठेद् वृत्तिं माधुकरीं मुनिः

अणुभ्यश् च महद्भ्यश् च शास्त्रेभ्यः कुशलो नरः

बल अधिकैः स गजैर् अन्यैर् गजो यथा

न जयेद् रसनं यावज् जितं सर्वं जिते रसे

अप्य् अन्यो वित्तवान् को ऽपि माम् उपैष्यति भूरि दः
सा प्रथमा सोम आहुतिः

तत् इमम् लोकम् आप्नोति

धूमायन्त्याम् ग्राम कामस्य जुहुयात् ज्वलन्त्याम् ब्रह्मवर्चस कामस्य अङ्गारेषु पशु कामस्य

प्रादेश मात्रम् हि इमे आत्मनः अधि प्राणाः

याः वै यज्ञस्य समृद्धस्य आशीः सा यजमानस्य भवति

चतुः उन्नयेत्

पञ्च कृत्वा उन्नयेत्

द्वि अङ्गुलम् समिधः अतिहृत्य अनुदृभन् इव अभिजुहोति

उत्तरावतीः आहुतीः जुहुयात्

चतुष्टयम् वै इदम् सर्वम्

यज्ञस्य एव आप्त्यै

स्रुचः बुध्नेन अङ्गारान् उपस्पृशति

उभे आहुती हुत्वा जपति

द्वि अङ्गुले वै इदम् मुखस्य अन्नम् धीयते

या यज्ञस्य समृद्धस्य आशीः सा मे समृध्यताम् इति

पाङ्क्तः वै यज्ञः

उत्तरोत्तरिणः एव तत् स्वर्गान् लोकान् आप्नोति

अत्र हि एव एते सर्वे कामाः उपाप्यन्ते इति

उन्नीय उत्तरेण गार्हपत्यम् उपसादयति

पालाशीम् समिधम् अभ्यादधाति

उपसदः अग्निहोत्रे वेदितव्याः

अभ्याधाय इति तु एव स्थितम्

सोमः वै पलाशः

अस्य एव सर्वस्य आप्त्यै
कुम्भेन रत्न चित्रेण केतुर् अभूत्

इति उक्तः तारकः दैत्यः प्रणम्य आत्मभुवम् विभुम्

तेषाम् अहम् समुद्धर्ता भवेयम् इति मे मतिः

अभवन् किंकराः तस्य लोकपालाः च सर्वशः

इति उवाच महाभागो बृहस्पतिः उदार धीः

सेना सा देवराजस्य दुर्जया भुवन त्रये

ध्वजं समुच्छ्रितं भाति गन्तु कामम् इव अम्बरम्

मत्त इभ वाहन प्रायाः तीक्ष्ण तोमर हेतयः

भवन्तो यज्ञ भोक्तारः तुष्ट आत्मानः अतिसात्त्विकाः

कोटयः ताः त्रयस्त्रिंशत् देव देव निकायिनाम्

सुजनः अपि स्वभावस्य त्यागं वाञ्छेत् कदाचन

शृणुध्वम् असुराः सर्वे वाक्यं मम महा बलाः

यक्षाः कृष्ण अम्बर भृतः भीम बाण धनुस् धराः

तैः च निःशेषिता दैत्याः क्रूरैः संत्यज्य धर्मि ताम्

तस्माद् दुर्जनम् आक्रान्तुं श्रेयाः पौरुष संश्रयः

मन्यन्ते दुर्जना नित्यं साम च अपि भय उदयात्

देव भूत मनस् वासैः वेत्सि जन्तु विचेष्टितम्

स्याम् अहम् परमो हि एष वरो मम हृदि स्थितः

केतुना मकरेण अपि ग्रसनः अरि हा

संयोज्यतां मे रथम् अष्ट चक्रम् बलं च मे दुर्जय दैत्य चक्रम्

प्राप्य तत् कन्दरम् दैत्यः चचार विपुलं तपः

किम् तु न अतपसा युक्तो मन्ये अहम् सुर संगमम्

साधु साधु इति अवोचन् ते तत्र दैत्याः स विस्मयाः

मुसल असि गदा हस्ताः रथे च उष्णीष दंशिताः

दृष्ट्वा स दानव बलम् जगाम इन्द्रस्य शंसितुम्

एतत् मम देहि देवेश न अन्यः मे रोचते वरः

वाजिनाम् अयुतेन आजौ हेम घण्टा परिष्कृतम्

शतं शतं समानां तु तपांसि एतानि सः अकरोत्

निराहारः पञ्चतपाः पत्त्र भुज् वारि भोजनः

आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यान् आहूय सत्वरः

जज्वलुः सर्व भूतानि तेजसा तस्य सर्वतः

नर युक्त रथे देवो राक्षस ईशः वियत् चरः

अ निर्याप्य सुरैः वैरम् का शान्तिः हृदये मम

वरं वृणीष्व रुचिरं यत् ते मनसि वर्तते

किंनराः श्वेत वसनाः सित पत्त्रि पताकिनः

सित चामर जालेन शोभिते दक्षिणां दिशम्

चन्द्र अर्कौ दीप मार्गेषु व्यजनेषु च मारुतः

गृध्र ध्वजाः महा वीर्याः निर्मल अयस् विभूषणाः

लब्ध्वा जन्म न यः कश्चिद् घटयेत् पौरुषम् नरः

एवं काले तु वितते तारक असुरः

कार्यं किम् अत्र तत् ब्रूहि नीति उपाय समन्वितम्

अ वध्यः सर्व भूतानाम् अस्त्राणाम् च महा ओजसाम्

कालागुरु विलिप्त अङ्गम् महा मुकुट भूषणम्

कीर्तिं हि वा न अर्जयते हिम आभाम् पुमान् सः जातः अपि मृतो मतं मे

कृत अभिराग उज्ज्वल कुङ्कुम अङ्कुरे कपोल लीला अलि कदम्ब संकुले

सम्प्राप्तः अति विमर्दो ऽयं देवानां दानवैः सह

पैशाचं यस्य वदनं जम्भस्य आसीत् अयस् मयम्

भवात् इति व्यवस्यन्ति क्रूराः साम महात्मनाम्

हेम पीत उत्तरासङ्गाः चित्र वर्म रथ आयुधाः

द्वीपि चर्म उत्तरासङ्गम् निशाचर बलम् बभौ

नाना सुगन्धि गन्ध आढ्याः नाना बन्दि जन स्तुताः

संतापितः खलो याति साध्यतां भ्रष्ट संशयः

कान्तिः द्युतिः धृतिः मेधा श्रीः अवेक्ष्य च दानवम्

प्रचण्ड चित्र कर्माणः कुण्डल उष्णीष भूषणाः

तारकस्य वरं दातुं जगाम त्रिदश आलयात्

स्वे महिम्नि स्थिता नित्यं जगतः परिपालकाः

साम पूर्वा स्मृता नीतिः चतुर् अङ्गा पताकिनी

आक्रान्ते तु क्रिया युक्ता सताम् एतत् महा व्रतम्

श्रेयसे क्रियतां बुद्धिः सर्वैः कृत्यस्य संविधौ

तेषाम् अग्रेसरः जम्भः कुजम्भः अनन्तरः ततस्

काल शुक्ल महा मेषम् आरूढः शुम्भ दानवः

तारक उवाच

राज्येन कारणं किं मे त्व् अन् आक्रम्य त्रिविष्टपम्

सावधानेन मे वाचं शृणुध्वं नाक वासिनः

ताम्र उलूक ध्वजाः रौद्रा हेम रत्न विभूषणाः

हुताशनः छाग रूढः शक्ति हस्तः व्यवस्थितः

चमूः च सा दुर्जय पत्त्रि संतता विभाति नाना आयुध योध दुस्तरा

यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रम् एवम् दिवौकसः

भवतः च अनिमित्तेन बाधने दानव ईश्वराः

नाना धातु रस स्राव चित्रम् नाना गुहा गृहम्

तत् श्रुत्वा देवराजः तु निमीलित विलोचनः

मांसस्य अग्नौ जुहाव असौ ततो निर्मांसतां गतः