tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस् तथा

ततो ऽसाव् आगत्य मण्डूक नाथः तस्य सर्पस्य पृष्ठम् आरूढवान्

न च अप्रियम् प्राणिषु यो ब्रवीति स सागर अन्ताम् पृथिवीं प्रशास्ति

सर्वज्ञो विहस्य आह देव न शङ्का आस्पदम् एतत्

दूरदर्शी ब्रूते आः किम् एवम् उच्यते

उपहाराद् ऋते तस्मात् संधिर् अन्यो न विद्यते

संतापयेद् येन समं सु तप्तः तप्तेन सन्धानम् उपैति तप्तः

आपात रमणीयानाम् संयोगानां प्रियैः सह

यद्भविष्यः पृच्छति कथम् एतत्

कोश अंशेन अर्ध कोशेन सर्व कोशेन वा पुनः

तद् यथा अहम् अन्यं ह्रदं प्राप्नोमि तथा क्रियताम्

मन्त्री ब्रूते देव कथयामि

सिंहेन उक्तम् को ऽधुना जीवन उपायः

शिष्टस्य प्रतिरक्षा अर्थम् परिक्रय उदाहृतः

उपकर्त्रा अरिणा सन्धिर् न मित्रेण अपकारिणा

राजा आह अलम् उत्तरोत्तरेण यथा अभिप्रेतम् अनुष्ठीयताम्

स च बकानां बाल अपत्यानि खादति

उपकारं करोम्य् अस्य मम अपि एष करिष्यति

कायः संनिहित अपायः सम्पदः पदम् आपदाम्

सिंहल द्वीपस्य महाबलो नाम सारसो राजा मद् मित्रम् जम्बुद्वीपे कोपं जनयतु

महताम् आस्पदे नीचः कदापि न कर्तव्यः

प्राण बाधे अपि सु व्यक्तम् आर्यो न आयाति

तस्य सेवकास् त्रयः काको व्याघ्रो जम्बुकश् च

लुब्धम् अर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धम् अञ्जलि कर्मणा

तद् देव यदि इदानीम् मद् वचनम् क्रियते तदा संधाय गम्यताम्

कच्छपो वदति युवाभ्यां चञ्चु धृतम् काष्ठ खण्डम् एकं मया मुखेन अवलम्बितव्यम्

अश्वमेध सहस्रात् हि सत्यम् एव विशिष्यते

अन्यच् च

तथा च उक्तम्

एकदा न विगृह्णीयाद् बहून् राजा अभिघातिनः

मन्त्री ब्रूते देव स त्वरम् भविष्यति

बकेन उक्तम् मत्स्या मम जीवन हेतवः

जन्म मृत्यु जरा व्याधि वेदनाभिः उपद्रुतम्

अधुना किं मया कर्तव्यम्

एक अर्थाम् सम्यग् उद्दिश्य यात्रां यत्र हि गच्छतः

अभियुक्तो यदा पश्येन् न किंचिद् गतिम् आत्मनः

उपकार अपकारः हि लक्ष्यं लक्षणम् एतयोः

प्रसाद अन्तरम् किम् अपि क्रियताम्

अदृष्टनर आदिष्ट आत्मामिष उपग्रहः

कूर्मो ब्रूते मा एवम्

ततो मुनिना उक्तम् कुक्कुराद् बिभेषि त्वम् एव कुक्कुरो भव

कौशिकेन हत ज्योतिस् निशीथे इव वायसः

विहस्य मेघवर्णः प्राह देव

अतो ऽहं ब्रवीमि भक्षयित्वा बहून् मत्स्यान् इत्यादि

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महा उदधौ

राजा आह तत् प्राग् एव किं न इदम् उपदिष्टं भवद्भिः

गावस् तृणम् इव अरण्ये प्रार्थयन्ते नवं नवम्

राजा आह कथम् एतत्

भवतु इदानीं समय उचितम् व्यवहरिष्यामि

क्षालयन्त्य् अपि वृक्ष अङ्घ्रिम् नदी वेला निकृन्तति

स तथा वञ्च्यते धूर्तैर् ब्राह्मणाश् छागतो यथा

राजहंसो ब्रूते मन्त्रिन् पुनर् अभिसंधिना केनचिद् अत्र आगमनम्

आम कुम्भः इव अम्भस् स्थः विशीर्णः सन् विभाष्यते

कृतकृत्यस्य भृत्यस्य कृतं न एव प्रणाशयेत्

इति

यद्भविष्यश् च धीवरैः प्राप्तो व्यापादितः

तद् सुख शोभा अर्थम् संधाय गम्यताम्

सुख छेद्यः हि भवति सर्व ज्ञाति बहिष्कृतः

रक्षितव्यं सदा वाक्यं वाक्याद् भवति नाशनम्

अन्यच् च

मन्त्री कथयति

ते कैवर्तैर् आगत्य व्यापादयितव्या इति वार्ता नगर उपान्ते मया श्रुता

सर्वज्ञो ब्रूते एवम् अस्तु

यथा हि पथिकः कश्चिच् छायाम् आश्रित्य तिष्ठति

दूरदर्शी कथयत्य् एवम् एव एतत्

विष्णुशर्मा कथयति ततस् तेन राजहंसेन उक्तम् केन मद् दुर्गे निक्षिप्तो ऽग्निः किं पारक्येण किं वा मद् दुर्ग वासिना केन अपि विपक्ष प्रयुक्तेन

उपहारस्य भेदास् तु सर्वे अन्ये मैत्र वर्जिताः

स च केनचित् दूराद् एव दृष्टः

दूरदर्शी ब्रूते देव सिद्धं नः समीहितम्

तत् कथम् एवं सम्भवति तथा हि

तत्र अनेके बका निवसन्ति

उपहारश् च विज्ञेयाश् चत्वारश् च एव सन्धयः

श्रीमान् धवलचन्द्रः ऽसौ जीयान् माण्डलिको रिपून्

स्वामि मूलाः भवन्त्य् एव सर्वाः प्रकृतयः खलु

छागश् च तैर् धूर्तैर् नीत्वा भक्षितः
वित्तं सदा यस्य समं विभक्तं गूढश् चरः संनिभृतश् च मन्त्रः

गृध्रो ब्रूते

पुरा दैत्यौ सहोदरौ सुन्द उपसुन्द नाम्नौ महता काय क्लेशेन त्रैलोक्य राज्य कामनया चिराच् चन्द्रशेखरम् आराधितवन्तौ

धार्मिकस्य अभियुक्तस्य सर्व एव हि युध्यते

ग्राहो ऽल्पीयान् अपि जले जलेन्द्रम् अपि कर्षति

सत्य धर्म व्यपेतः च विंशतिः पुरुषा अमी

सङ्गः सर्व आत्मना त्याज्यः स चेत् त्यक्तुं न शक्यते

ततो राजहंसेन राज्ञा वस्त्र अलंकार उपहारैः स मन्त्री दूरदर्शी पूजितः

इत्य् उक्त्वा स ह्रद अन्तरम् गतः

न शरद् मेघ वत् कार्यं वृथक् एव घन गर्जितम्

ततो राजा रहसि गृध्रम् उवाच तात यथा कर्तव्यं तथा उपदिश

आसन्नतर ताम् एति मृत्युर् जन्तोर् दिने दिने

प्रणयाद् उपकाराद् वा यो विश्वसिति शत्रुषु

तद् इदानीं संधातुं गम्यताम्

येन अयम् सङ्ग्रहो यत्नाल् लेखयित्वा प्रचारितः

ततः स बिडालः कुक्कुरं दृष्ट्वा पलायते

स च यज्ञ अर्थम् ग्राम अन्तरात् छागम् उपक्रीय स्कन्धे नीत्वा गच्छ धूर्त त्रयेण अवलोकितः

द्वाव् एव सुखम् एधेते यद्भविष्यो विनश्यति

क्व गताः पृथिवीपालाः स सैन्य बल वाहनाः

सुख अभियोज्यः भवति विषये अति सक्तिमान्

कश्चिद् वदति सरसस् तीरे दग्ध्वा खादितव्यो ऽयम्

राज्ञा एवम् अस्त्व् इति निगद्य विचित्र नामा बकः सु गुप्त लेखम् दत्त्वा सिंहल द्वीपम् प्रहितः

समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्म कारणम्

तथा च उक्तम्

किंच

दुर्जन दूषित मनसः सु जनेषु अपि न अस्ति विश्वासः

यतः

संयोगो हि वियोगस्य संसूचयति सम्भवम्

को हि नाम शरीराय धर्मापेतं समाचरेत्

संचिन्त्य संचिन्त्य तम् उग्र दण्डम् मृत्युं मनुष्यस्य विचक्षणस्य

विरक्त प्रकृतिः च एव विषयेष्व् अति सक्तिमान्

अनेक चित्त मन्त्रः तु द्वेष्यो भवति मन्त्रिणाम्

गृध्रः स्वगतम् उवाच साधु रे चक्रवाक मन्त्रिन् साधु

अथ शोक आर्तानाम् विलापं श्रुत्वा केनचिद् वृद्ध बकेन अभिहितम् भो एवं कुरुत यूयं मत्स्यान् उपादाय नकुल विवरात् आरभ्य सर्प विवरम् यावत् पङ्क्ति क्रमेण एकैकशो विकिरत

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर् ध्रुवं जन्म मृतस्य च

देव किम् इतो विना सन्धानं गमनम् अस्ति यतस् तदा नः पश्चात् प्रकोपो ऽनेन कर्तव्यः

सर्पो ब्रूते देव आहार विरहात् असमर्थो ऽस्मि

किन्तु देव यदि अपि महा मन्त्रिणा गृध्रेण सन्धानम् उपन्यस्तं तथा अपि तेन राज्ञा सम्प्रति भूत जय दर्पात् न मन्तव्यम्

काको ब्रूते इह समये परिक्षीणः स्वामी पापम् अपि करिष्यति
पुरः पुरुषम् अद्राक्षं स्कन्ध आरोपित दारकम्

सहस्रं यच् च तद् दत्तं पर्याप्तं जीवनं यतः

एवंप्राये च वृत्तान्ते द्वाःस्थैर् विज्ञापितो नृपः

अत्र जीवति यस् तस्य मृत एव अमृत उपमः

अस्त्य् अहं भर्त्सितः क्रुद्धैर् युष्माभिः स्व गृहम् गतः

या इयम् भागीरथी शुभ्रा काशि भूपति संततिः

इदम् एव च नाम् अस्याः प्रशस्तं क्रियताम् इति

तत्र प्रावृत्य मूर्धानं पतित्वा स्थितः

स तु माम् अभितः स्थित्वा कार्य मात्रस्य वाचकः

यस्य यस् तस्य कस् तस्माद् अरातिर् अपरः परः

राज अजिरे मम उदारम् करग्रहम् अकारयत्

इत्य् उक्तः स विषादेन त्याजितश् चम्पक आभ ताम्

कस्मैचिद् अभिरूपाय वराय प्रतिपाद्यताम्

अध्यतिष्ठं नृप आदिष्टम् निर्विकार अम्बर आवृतम्

न हि दुःख क्षय उपायः मृत्युर् इष्टः सताम् इति

दिव्य ज्ञाना मरुत् वेगा नाम्ना च प्रियदर्शना

सरूपः सवयाश् च अन्यः न अस्ति यच् चक्रवर्तिनः

पश्यन्ति हि यथाभूतम् अर्थं दिव्येन चक्षुषा

तं च दीर्घम् अहर् शेषम् आयतां च विभावरीम्

अवन्तेर् अहम् आयातः सह भ्रात्रा कनीयसा

नृपस् तु मां चिरं दृष्ट्वा स्नेह स्निग्ध आयत ईक्षणः

म्रियस्व धर्षिणी पुत्रैः प्रेत खादित मातृकैः

वितर्क्य क्षणम् आसीन् मे संदेह छेदना मतिः

ओषधिर् या च कण्ठे ऽस्याः सा नाम्ना प्रियदर्शना

असौ च असौ च जामाता कुल रूप आदि भूषणः

ऋषिदत्ताम् अथ अवोचम् यावत् स्मरसि किंचन

ततः स अन्तःपुरः राजा स स दार सुहृद् गणः

मम त्व् आसीन् महात्मानः के ऽन्ये युष्मज् जगत्त्रये

का विद्याधर चक्रवर्ति पदके तुच्छा रतिर् मादृशः सु प्रापम् धरणी चरैः यद् अपरैः क्रोध आदि वश्यैः अपि

मा स्म तिष्ठ पुरो मम

एषा विद्याधर इन्द्रस्य भविष्यति भविष्यतः

अथ क्रोध अरुण मुखः गोमुखः प्रियदर्शनम्

तत्र अपि गोमुखस्य एव प्राज्ञंमन्यस्य कौशलम्

द्रक्ष्यन्ति पुरुषं मुक्त्वा भविष्यत् चक्रवर्तिनम्

एवंप्राये च वृत्तान्ते धवल उष्णीष कञ्चुकौ

मा स्म तस्माद् विना कार्यान् मारयन् मां भवान् इति

तया तया च तन् मह्यं कुब्जाय कथितं मया

विपर्यस्त निवर्तस्व निन्द्यान् मरण निश्चयात्

प्राशंसं चरितं तस्य प्रशस्या हि गुण अधिकाः

इति यः स्वामिना आदिष्टः तस्य मृत्युम् अर्ह उत्सवः

क्रीणामि स्म सहस्रेण चिन्तामणिम् इव अश्मना

सा यदृच्छा आगता च एनाम् प्रसङ्गे क्वचिद् अब्रवीत्

तद् भवान् तस्यै नृपाय च यतस् ततः

पुण्डरीकम् इव अवाते मन्थरं चलितं शिरः

प्रिया प्राप्तिम् मह्यं तद् गमनं हितम्

पूर्वं यद् आवयोर् वृत्तं तत् किंचित् स्मर्यताम् इति

सहस्रं ते न यत् किंचित् कोट्या अपि यदि लभ्यते

आसीत् सुमनसः का अपि प्रिया विद्याधरी सखी

कुले च कुल पुत्रस्य जातो जातिस्मरः पुनः

प्रभावाद् ओषधेर् अस्याः स्त्रियम् एनां सतीं जनाः

तेन यो ऽयं पुर श्रेष्ठी पुरुषः प्रियदर्शनः

निश्चित्य इत्यादि निर्गत्य गृहात् प्रवहणं बहिः

अहोरात्रे त्व् अतिक्रान्ते स गोमुखम् अपश्यतः

न वहामि न पुष्णामि भवन्तं निष्प्रयोजनम्

भवत्यै रोचते न इति मातर् आख्यायताम् इति

धनुर्वेद आदि तत्त्व ज्ञैः कला दक्षैः च सेवितम्

कञ्चुकि आनीतम् अद्राक्षम् आरुक्षं च अ विशङ्कितः

अथ असौ स्थिर धीर त्वम् गोमुख श्रूयताम् इति

इत्याद्य् आकर्ण्य तत् तस्माद् इन्द्रजाल अधिक अद्भुतम्

स कृत अशेष संस्कारः शिशुर् गच्छन् कुमार ताम्

ये च केचिज् जना येषां विषये सुखम् आसते

आसीनः स्मयमानेन स उपालम्भम् इव उदितः

चक्रवर्ती इति विज्ञातः पश्चिमं स्तन दर्शनम्

राजद्वारं व्रजामि स्म चित्र मङ्गल मण्डलम्

सप्तम्यां दृष्टवान् अस्मि महा स्थानम् महीपतेः

असंदिग्धं सु विश्रब्धः तत् तत् माम् इति

ततः संमानयन्तं तम् आनतान् पुर वासिनः

सुहृद् वृन्द वृतः प्रायो द्वेष्य अशेष विनोदनः

उक्ता च अस्मि पुरा सख्या व्यसने मां स्मरेर् इति

निर्यातश् च पुरी बाह्यम् मरण उपाय लिप्सया
स हि शृङ्खल निस्त्रिंश पाणिभिः परिवार्यते

किम् अस्मिन् भवता कार्ये कृतम् इत्य् उदिते मया

अद्राक्षं भृत्य वर्गम् च संचरन्तम् इतस् ततः

बलाद् आनाययाम्य् एनं किं दुःखासिकया मम

अमन्द स्पन्दम् एतच् च काङ्क्षिताम् अक्षि दक्षिणम्

असौ च दारकः कुण्ठः खञ्जः कुब्जः पृथु उदरः

पुरे स अन्तःपुरे रम्यं महा महम् अकारयत्

को हि वर्णयितुं शक्तो नरो मेरोर् अधित्यकाम्

पृष्टा देवी समूहेन ह्रिया कूर्म अङ्गना आकृतिः

आर्य ज्येष्ठैः मनस् तावद् अ विक्षिप्तम् कुरु क्षणम्

द्वारे वः कालियः श्रेष्ठी तिष्ठति इति स सम्भ्रमैः

रोचते यो वरस् तस्यै तस्मै सा दीयताम् इति

वेद शास्त्र आगमाय एव न योषित् प्राप्ति वाञ्छया

अशेषं तत् तद् एतेन स विशेषम् निवेदितम्

प्रियदर्शनया च अस्मि सह क्षिप्त शचीपतिः

अनेन अपि विहस्य उक्तम् यद् यद् देवाय रोचते

यस् तु पश्यति स्म व्यक्तं चक्रवर्ती इति अभून् मम

यच् च श्रुतधरा कार्यं राज्ञः श्रुतवती गुरु

अमल अनन्त पुण्य त्वात् सर्वज्ञाश् चक्रवर्तिनः

अन्तर्वत्याम् असौ पत्न्यां नीतः पुण्यैस् त्रिपिष्टपम्

कस् त्वं कस्य कुतो वा इति पृष्टश् च इदम् अभाषत

न तु तद् कारणैः योग्यैर् विना सिध्यति कस्यचित्

देवैः अहम् कालियः श्रेष्ठी देवेन स्व शरीर वत्

तद् भवान् मां सहस्रेण विक्रीणीतां महात्मसु

तद् आचक्ष्व इति कार्यं तद् एतद् अत्र मया कृतम्

विद्याधर इन्द्र योग्या इयम् प्रमदा प्रियदर्शना

गोमुखस्य स्मरामि स्म विचार चतुरम् मनः

अथ आर्य ज्येष्ठः इत्य् उक्ते प्रसन्न अक्षि कपोलया

वत्स ईश्वर सुतः कश्चिद् आर्य ज्येष्ठः भवेद् इति

एतावता हि ते कार्यं न मदीयेन मृत्युना

ततो मन्द स्पृहेन इव मया अनादर मन्थरम्

विवाह अर्थः स संभारो राज्ञा संभारितः क्षणात्

अथ आध्याय चिरं राज्ञा यद् यत् पृष्टं चिरन्तनम्

तस्मान् मरणम् एव अस्तु धिक् प्राणान् दुःस्थितान् इति

पिपासोर् मधु शौण्डस्य मधु शुक्तिम् हरेत् करात्

तद् युष्माभिर् यद् आदिष्टं यद् अत्र भवता कृतम्

राज्ञाम् आज्ञाम् अवज्ञाय तेषां जीवन्ति ते कथम्

ततो ऽन्तःपुरम् आनाय्य सा सार्धम् ऋषिदत्तया

श्रेष्ठिन्याः कन्यका जाता शोक अनल घृत आहुतिः

ततश् चिन्तित मात्रा एव ददृशे प्रियदर्शना

प्राविक्षं प्रथमां कक्षां द्वाःस्थ वृन्द अभिनन्दितः

समृद्धिः तस्याः कृतं वा तद् प्रशंसया

ततस् तेन विहस्य उक्तम् मा वाक्षीर् मा च मां पुषः

प्रज्ञा धिक्कृत देव दानव गुरुः येषां सुहृद् गोमुखः ते यत् तत् कर्मणाम् जृम्भितम्

किं गोमुखः सखा यस्य प्राज्ञंमन्यो न विद्यते

भार्यया हि कृतं कर्म पत्याव् अपि विपच्यते

ततस् त्रसत् द्रुत गिरा पृष्टो ऽहम् ऋषिदत्तया

प्रियदर्शनम् आलिङ्गम् अनङ्ग उन्मूलित त्रपः

दत्त्वा ततः श्रेष्ठि पदम् नगर्यां वित्तं च भू मण्डल मूल्य तुल्यम्

ततस् तारकराज आख्यम् ऐक्षत

ततः शिथिलित उद्वेगः गिरा खेचरया अनया

अङ्गैर् विद्या कलाभिः च सकलाभिर् अलंकृतः

चिरं सुन्दरि जीव इति तेन एव विदितं मया

एतम् ईदृशम् आकारं वहामि जन निन्दितम्

समृद्धिम् अन्वेष्य च कालियस्य प्रास्थापयन् मां मुदितो नरेन्द्रः

मारयिष्यामि तद् गच्छ वैवस्वत पुरीम् इति

इत्यादिभिर् मया चिह्नैर् अयम् अव्यभिचारितः

अस्य आसीत् कालियो नाम श्रेष्ठी प्राण प्रियः सुहृत्

कालियेन च राज्ञा च यद् यत् कार्यं रहः कृतम्

तस्य साध्यानि कार्याणि न सिध्यन्ति इति सो ऽब्रवीत्

अथ अत्यद्भुतम् इत्य् उक्त्वा जात सम्प्रत्ययः नृपः

प्रवृद्धैर् गमयामि स्म निषाद आसन चङ्क्रमैः

अवोचत् सखि मा भैषीर् जनयित्वा ईदृशाम् सुताम्

तां च असौ दारिकां दृष्ट्वा प्रकर्ष प्रमद स्मिता

एतस्मिन्न् अन्तरे मन्द्रं स ताल तुमुल ध्वनि

तत् तत् सुमनसे भर्त्रा कथितं धीर चेतसे

स्वेद आर्द्र अंशुकया प्राक् वत् न तद् विचलितं शिरः

अथ नन्द उपनन्दाभ्याम् असाव् आनायितो मया
यो बन्धव्यो ऽथवा वध्यो न स कञ्चुकि दूतकः

ततः श्रेष्ठिनि कालेन नीते वैवस्वत क्षयम्

अहम् अप्य् एतम् आत्मानम् अङ्ग वैकल्य निन्दितम्

यश् च संवत्सरेण अपि दुःसंभारो नृपैः परैः

यः पुनर् घटन उपायः कार्यः स भवता अनयोः

अद्य एव श्रेष्ठि कन्यायाः पाणिम् आलम्बताम् इति

मृषा वादेन तेन अस्याः सुर लोकात् अहं च्युतः

योगक्षेम अर्थिभिः भव्यैस् तस्माद् एवं भवत्व् इति

रूपं च युवराजस्य तव च आनायितम् मया

कौशाम्बीतः पटे न्यस्तं तच् च निश्चय कारणम्

भीत अन्तःपुर दृष्टेन चिराद् इदम् उदीरितम्

अस्यास् त्व् आसीद् अपुत्राया द्रविणस्य अति भूरिणस्

आम स एव अयम् इति तस्यै न्यवेदयम्

स मया उक्तः समायातः क्रोध विस्तीर्ण चक्षुषा

प्रयागे संन्यसिष्यामि प्रस्थापयत माम् इति

कस्य अपि अदृष्ट रूपस्य वाचम् अश्रौषम् अम्बरे

त्वं च गोमुख एव इति तदा एव ज्ञातवत्य् अहम्

राजा मद् मुख संक्रान्तैः वाक्यैस् त्वाम् एष भाषते

त्वं माम् आपदि कष्टायां वर्तमाना स्मरेर् इति

श्रुति स्मृति पुराण आदि ग्रन्थ सागर पारगैः

तया तद् ऋषिदत्तायै दुष्प्रकाशं प्रकाशितम्

यद् अपि इदम् महत् कार्यं युष्माभिः किल साधितम्

विरुद्धं मूर्त्या चन्द्रमस् सवितृ प्रभाम्

त्वद् वृत्तान्तम् अखिलं तदा कथितवान् अहम्

अथ नन्द उपनन्द आद्यैः प्रवृद्ध प्रीति विस्मयैः

प्रभवः प्रभवन्तो हि दोष आभासे मनाग् अपि

अवोचद् वचनं चारु विस्पष्ट मधुर अक्षरम्

आसीच् च मे विलक्षस्य विलक्षं गोमुखं बलात्

भवन्तम् इच्छति द्रष्टुम् इष्टं चेद् गम्यताम् इति

शपथैः प्रतिषिध्य एनाम् त्वद् वृत्तान्त प्रकाशनात्

इदम् आकर्ण्य यत् सत्यम् ईषद् आकुल मानसः

सर्व प्राणभृताम् एव पुरा कृत कृतम् फलम्

न हि शक्तः स्त्रियं द्रष्टुम् एनाम् अवनि गोचरः

विस्मितौ चिरम् आलोक्य स्थविरौ माम् अवोचताम्

स्वस्ति कृत्वा ततस् तस्मै जातरूप अङ्गम्

चक्रवर्ती पतिश् च अस्याः सर्व विद्याधर अधिपः

राहुना इव तुषारांशुर् अगमद् धूम धूम्र ताम्

पौर संघात सम्बाधम् राजमार्गं व्यतीत्य च

च्यावयित्वा दिवं नीतो न हि नाशो ऽस्ति कर्मणाम्

एवमाद्य् उक्तवान् उक्तो विस्मितेन स भूभृता

तेन यः स्त्रियम् एव एनाम् द्रष्टा स भवति ध्रुवम्

सफलैर् द्रविणैर् यस्माद् द्रविणेशो ऽपि लज्जितः

इति संतक्षितः पित्रा कर्कशैर् वचन क्षुरैः

पाण्डित्य अन्धकैः मित्र अरे मा स्म तिष्ठः पुरो मम

सा यदा दृढ निबन्धा पृच्छति स्म पुनः पुनः

भृत्यान् उद्वेजयन्त्य् एव तेषां किं क्रियताम् इति

अथ सा गृहिणी तस्य काले पुत्रं व्यजायत

किंतु भूभर्तुर् आदेशो दुर्लङ्घ्यः पुर वासिभिः

अथ अरुणकर छाय कपोल ईक्षणया अनया

मया सत्यं ब्रुवद् भर्ता मिथ्या ब्रूत इति खेदितः

मया अपि किल कर्तव्यं महत् कार्यं महात्मनाम्

अयं तु परितोषेण स्खलत् अक्षरम् उक्तवान्

गोमुख आख्यापित अभिख्यम् तद् अध्यास्य क्षणं ततः
तस्य व्रतम् स्त्रियाः एव विवरम् न ईक्षेत इति

तम् द्वितीयम् अभ्यायच्छत्

तम् अब्रवीत् कथा मा अभ्यायच्छसि इति

अस्य

स वै त्वम् इति अब्रवीत् पशुपतिः एव इति

चतुर्थम् मे नाम कुरु इति अब्रवीत्

यत् पशुपतिः वायुः तेन न ह वै एनम् पशुपतिः हिनस्ति न अस्य प्रजाम् न अस्य पशून् न अस्य ब्रुवाणम् चन

चन

तस्य व्रतम् सर्वम् एव न अश्नीयात् इति

तम् चतुर्थम् अभ्यायच्छत्

न वै इदम् त्रिभिः नामभिः अन्नम् अत्स्यामि इति

तम् तृतीयम् अभ्यायच्छत्

द्वितीयम् मे नाम कुरु इति अब्रवीत् न वै इदम् एकेन नाम्ना अन्नम् अत्स्यामि इति

स वै त्वम् इति अब्रवीत् भवः एव इति

इति

एवम्

अथ यः एनम् द्वेष्टि सः एव पापीयान् भवति न स यः एवम् वेद

तस्य व्रतम् ब्राह्मणम् एव न परिवदेत् इति

अथ यः एनम् द्वेष्टि सः एव पापीयान् भवति न स यः एवम् वेद

तम् अब्रवीत् कथा मा अभ्यायच्छसि इति

यत् शर्वः अग्निः तेन न ह वै एनम् शर्वः हिनस्ति न अस्य प्रजाम् न अस्य पशून् न अस्य ब्रुवाणम् चन

अथ यः एनम् द्वेष्टि सः एव पापीयान् भवति न स यः एवम् वेद

यत् उग्रः देव ओषधयः वनस्पतयः तेन न ह वै एनम् उग्रः देवः हिनस्ति न अस्य प्रजाम् न अस्य पशून् न अस्य ब्रुवाणम् चन

तस्य व्रतम् आर्द्रम् एव वासः परिदधीत अपः वै न परिचक्षीत इति

अथ यः एनम् द्वेष्टि सः एव पापीयान् भवति न स यः एवम् वेद

तम् अब्रवीत् कथा मा अभ्यायच्छसि इति
येन ज्ञान विशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः

येन केन अपि वा देहं संत्यजेन् मुच्यते नरः

योनि संक्रमणम् त्यक्त्वा याति वै शाश्वतं पदम्

श्रीपर्वते वा विप्र इन्द्राः संत्यजेत् स्व तनुम् नरः

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शर वत् तद् मयः भवेत्

दश विस्तारकम् ब्रह्म तथा च ब्रह्म विस्तरैः

घोषं न शृणुयात् कर्णे ज्योतिर् नेत्रे न पश्यति

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत्

ततः प्लुतवती च एव तृतीया च उपदिश्यते

कृष्ण अम्बर धरा श्यामा गायन्ती वा अपि अथ अङ्गना

पाषाणैः ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति

कामं वितर्कं प्रीतिं च सुख दुःखे उभे तथा

तस्मात् त्रिस् प्रवणम् योगी उपासीत महेश्वरम्

एषा एव भवेत् कार्या गृहस्थानां तु योगिनाम्

तेन यत् प्राप्यते पुण्यं मात्रया तत् अवाप्नुयात्

ऋचो यजूंषि सामानि वेद उपनिषदः तथा

सूर्य उदये प्रति उषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः

याम्याम् अभिमुखम् गच्छेत् तद् अन्तम् तस्य जीवितम्

अनभ्रे विद्युतं पश्येत् दक्षिणाम् दिशम् आस्थिताम्

हन्तारं न च पश्येत् च स गत आयूः न जीवति

नेत्रम् एकम् स्रवेत् यस्य कर्णौ स्थानात् च भ्रश्यतः

कालकर्माणि विज्ञाय समूहेषु एव नित्यशः

यथा दीपो निवात स्थः न इङ्गते सा उपमा स्मृता

पर नेत्रेषु च आत्मानम् न पश्येत् न स जीवति

वक्रा च नासा भवति विज्ञेयो गत जीवितः

गान्धारी च एव विज्ञेया गान्धार स्वर सम्भवा

प्रणवो धनुः शरो हि आत्मा ब्रह्म लक्षणम् उच्यते

अणिम आद्ये तु विज्ञेया तस्मात् युञ्जीत तां द्विजाः

भस्म अङ्गारान् च केशांश् च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान्

मात्रा च अर्धम् च तिस्रः तु विज्ञेयाः परमार्थतः

यस्य श्वेत घन आभासा श्वेत सर्षप संनिभा

यत् फलम् प्राप्यते सम्यक् मात्रया तत् अवाप्नुयात्

स व्यञ्जनः मकारः तु स्वर्लोक इति गीयते

यथा वृक्षात् फलं पक्वं पवनेन समीरितम्

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पद्म आभासम् च वै मुखम्

स्वस्तिकेन उपविष्टः तु नमस्कृत्वा महेश्वरम्

दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रत्यक्षं यो निहन्यते

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्न अन्ते यः तु मानवः

पश्येत् प्रेत पिशाचान् च नव मासान् स जीवति

ततस् च आपूरयेत् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः

यं नयेत् दक्षिणाम् आशाम् स्वप्ने सः अपि न जीवति

ऊर्ध्वा च दृष्टिः न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्तमाना

पश्येत् यः दश रात्रम् तु न स जीवति तादृशः

समे अति स्थावरे देशे विविक्ते जन्तु वर्जिते

दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति

सूत उवाच

त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः

छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः

एवं ध्यान समायुक्तः स्व देहम् यः परित्यजेत्

यो न पश्येत् न जीवेत् सः नरः संवत्सरात् परम्

आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम्

मृत्युः हि उपागतः तस्य अर्ध मासात् न जीवति

प्रथमा मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता

अकारस् तु एष भूर्लोक उकारो भुव उच्यते

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत्

जायते दन्तहर्षश् च तं गत आयुषम् आदिशेत्

एवं हि योग संयुक्तः शुचिर् दान्तो जित इन्द्रियः

गायन् नृत्यन् व्रजेत् स्वप्ने विद्यात् मृत्युः उपस्थितः

शव गन्धि भवेत् गात्रम् वसा गन्धम् अथ अपि वा

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेत् यस्य मूर्धनि

अथवा अरिष्टम् आलोक्य मरणे समुपस्थिते

उष्ट्रा वा रासभा वा अभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः

अशिरस्कं तथा पश्येन् मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति

अरुन्धतीं ध्रुवं च एव सोम छायाम् महापथम्

स याति शिव सायुज्यम् न अत्र कार्या विचारणा

रुक्म वर्णम् द्रुमं पश्येत् गन्धर्वनगराणि च

न तथा तपसा उग्रेण न यज्ञैः भूरि दक्षिणैः

प्रकृतेश् च निवर्तेत च अष्टौ मासांश् च जीवति

यथा प्रयुक्त ओङ्कारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन् आत्मनि यः सदा

एष त्रि मात्रः विज्ञेयो व्यञ्जनं च अत्र च ईश्वरः
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओंकार प्राप्ति लक्षणम्

स्मृतिं न उपलभेत् च अपि तद् अन्तम् तस्य जीवितम्

यः तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः

मकार सहित ओंकारः त्रि मात्रः इति संज्ञितः

न च उत्तिष्ठति यः श्वभ्रात् तद् अन्तम् तस्य जीवितम्

सम काय शिरस् ग्रीवः धारयन् न अवलोकयेत्

तत्र च एषा तु या मात्रा प्लुता नाम उपदिश्यते

श्वेता च मूर्तिः हि असकृत् तस्य मृत्युः उपस्थितः

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा तु अनन्तरम्

ओंकारः तु त्रयो लोकाः शिरः तस्य त्रिविष्टपम्

तृतीयां निर्गुणां च एव मात्राम् अक्षर गामिनीम्

स याति शिव सायुज्यम् समुद्धृत्य कुल त्रयम्

ऋक्ष वानर युक्तेन रथेन आशाम् च दक्षिणाम्

मस्तक तल आद्यः तु निमज्जेत् पङ्क सागरे

नमस्कारेण रुद्रस्य तथा पापं प्रणश्यति

भूयस् भूयस् त्रसेत् यः तु रात्रौ वा यदि वा दिवा

अकारो हि अक्षरः ज्ञेय उकारः सहितः स्मृतः

उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं सुखम् इच्छता

द्वे वा अथ परमे ऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत्

आत्मानं जानते ये तु शुचयः ते न संशयः

कृष्णैश् च विकटैः च एव पुरुषैः उद्यत आयुधैः

प्राचीं वा यदि वा उदञ्चम् दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः

अविमुक्तेश्वरं गत्वा वाराणस्यां तु शोधनम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे अरिष्टकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः

स्वच्छायां विकृतां पश्येत् चतुर् पञ्च स जीवति

ॐ इति एतत् त्रयः लोकाः त्रयः वेदाः त्रयः ऽग्नयः

गच्छेद् वायस पङ्क्तिभिः पांसु वर्षेण वा पुनः

अन्य देव नमस्कारात् न तत् फलम् अवाप्नुयात्

सर्व देव मयः भूत्वा अभूतः स तु जायते

प्राञ्च् उदञ्च् प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्र विद्

पांसुके कर्दमे वा अपि सप्त मासान् सः जीवति

यस्य सः अपि न जीवेत् तु दक्षिण अभिमुखः गतः

एताः तु मात्रा विज्ञेया यथावत् अनुपूर्वशस्

प्रत्यक्षम् अथवा स्वप्ने दश मासान् न जीवति

तथा ओंकार मयः योगी तु अक्षरी तु अक्षरी भवेत्

यस्य वै स्नात मात्रस्य हृदयं परिशुष्यति

उदक् मुखः प्राच् मुखः वा स्वस्थश् च आचान्तः एव च

एवं ज्ञान विशेषेण तत् पदम् समुपास्यते

कृष्णं रक्तम् अपि स्वप्ने तस्य मृत्युः उपस्थितः

सेवेत सततं धीमान् विशेषात् मरण अन्तिके

अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत तस्य मृत्युः उपस्थितः

तस्मात् ध्यान रतिः नित्यम् अमात्रम् हि तत् अक्षरम्

अग्रतः पृष्ठतो वा अपि खण्डं यस्य पदं भवेत्
यदा अध्वर्युः उपाकुर्यात् तदा मानसेन स्तुवीरन्

त्रिकेण स्तोमेन अ स्तोम योग अ यजमान वाचन अ कुश अ विधानेन

प्रोक्ते नक्षत्रे पूर्वया द्वारा उपनिष्क्रम्य सुब्रह्मण्या प्रणवैः वाचं विसृजेरन् इति धानंजय्यः

निधनम् इतरौ अनूपेयाताम्

सर्वम् एतस्मिन् स्तोत्रे मनसा कुर्युः समीक्षणेन विज्ञापयन्तः

अभयं धानंजय्यः सर्व कामान् अपराधात्

श्रुत्वा एव आहूयमानायाः इति शाण्डिल्यः

एतस्यां वेलायां वरान् वृणीरन् मनसा यान् इच्छेयुः

गायत्रीं त्रिर् ब्रूयुर् इति धानंजय्यः

अभिदक्षिणम् आवृत्य पूर्वया द्वारा सदः प्रविशेयुः

उत्तरत उद्गाता औदुम्बरीम् गृह्णीयात् पश्चात् प्रतिहर्ता दक्षिणतो ब्रह्मा पुरस्तात् इतरे सर्वे

प्रतिहार वेलायाम् प्रतिहर्ता अपान्यात्

आ अयम् गौः पृश्निर् अक्रमीत् इति गायत्रेण

अथ जपेयुर् इह धृतिर् इह स्व धृतिः इह रन्तिर् इह रमध्वं मयि धृतिः मयि स्व धृतिः मयि रमो मयि रमध्वम् इति वा उभौ वा

वाग्यता अपिधाय द्वारे आसीरन्न् आ नक्षत्र प्रवचनात्

कृत्वा इतरे यथार्थं कृत्वा इतरे यथार्थम्

प्रजापतिं परिवदन्ति

ब्रह्मोद्यं वदन्ति इति

आहवनीयं गत्वा अयम् सहः हा इति त्रिर् उद्गाता गायेत्

पापैः कर्मभिर् इत्य् एके न तु अधीमहे

तर्के वा कथयेयुर् यथा अश्वत्रिरात्रे इति शाण्डिल्यः
प्रतिभये ऽध्वनि वस्त्र दशानाम् ग्रन्थीन् बध्नीत

पुरुष आधिपत्य कामः अष्ट रात्रम् अ भुक्त्वा

तस्य पूर्वाह्णे पांसुभिः परिकिरन् जपेत्

आज्यम् आदित्यम् अभिमुखो जुहुयाद् अन्नं वा एक छन्दस्यम् श्रीर् वा एषा इति च

विदूयमाने चीवरम्

औदुम्बरान् स्रुव चमस इध्मान् उपकल्पयित्वा

पशु कामः वत्स मिथुनयोः पुरीष आहुति सहस्रम् जुहुयात्

आचित सहस्र कामः अक्षत सक्तु आहुति सहस्रम् जुहुयात्

प्राङ् वा उदङ् वा ग्रामान् निष्क्रम्य चतुष्पथे ऽग्निम् उपसमाधाय

पशूनां चेद् चिकीर्षेत् अपराह्णे सीता लोष्टम् आहृत्य वैहायसं निदध्यात्

तुर गोपाय इति स्नातकः संवेशन वेलायाम् वैणवं दण्डम् उपनिदधीत

अन्नस्य घृतम् एव इति ग्रामे तृतीयाम्

वृत्ति अ विच्छित्ति कामः कम्बूकान् सायं प्रातर् जुहुयात् क्षुधे स्वाहा क्षुध् पिपासाभ्याम् स्वाहा इति

मा भैषीर् न मरिष्यसि इति विषवता दष्टम् अद्भिर् अभ्युक्षन् जपेत्

स्वाहाकार अन्ताभिः

हतस् ते अत्रिणा कृमिर् इति कृमिमन्तं देशम् अद्भिर् अभ्युक्षन् जपेत्

स्वस्त्ययन अर्थम्

गोष्ठे पशु कामः

अवि मिथुनयोः क्षुद्र पशु कामः

उपेत्य वसनवतः