tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
चतुर् अक्षरेण न्यूङ्खयेद् इत्य् आहुश् चतुष्पादा वै पशवः पशूनाम् अवरुद्ध्यै

मध्यत आज्ये न्यूङ्खयति मध्यतो वै प्रजा अन्नं धिनोति मध्यत एव तद् अन्नाद्यस्य यजमानं दधाति

मुखतः प्रातरनुवाके न्यूङ्खयति मुखतो वै प्रजा अन्नम् अदन्ति मुखत एव तद् अन्नाद्यस्य यजमानं दधाति

त्रि अक्षरेण न्यूङ्खयेद् इत्य् आहुस् त्रयो वा इमे त्रिवृतो लोका एषाम् एव लोकानाम् अभिजित्यै

स एव एष उत्तरस् त्रि अहः वाग् एकं गौर् एकं द्यौर् एकम्

तद् यच् चतुर्थम् अहर् न्यूङ्खयन्त्य् एतद् एव तद् अक्षरम् अभ्यायच्छन्त्य् एतद् वर्धयन्त्य् एतत् प्रबिभावयिषन्ति चतुर्थस्य अह्नः उद्यत्यै

मुखतो मध्यंदिने न्यूङ्खयति मुखतो वै प्रजा अन्नम् अदन्ति मुखत एव तद् अन्नाद्यस्य यजमानं दधाति

अन्नं वै न्यूङ्खो यदा इलवाः अभिगेष्णाश् चरन्त्य् अथ अन्नाद्यम् प्रजायते तद् यत् चतुर्थम् अहर् न्यूङ्खयन्त्य् अन्नम् एव तत् प्रजनयन्त्य् अन्नाद्यस्य प्रजात्यै तस्मात् चतुर्थम् अहर् जातवद् भवति

एक अक्षरेण न्यूङ्खयेद् इति ह स्म आह लाङ्गलायनो ब्रह्मा मौद्गल्य एक अक्षरा वै वाग् एष वाव सम्प्रति न्यूङ्खं न्यूङ्खयति य एक अक्षरेण न्यूङ्खयति इति

ततो वै वाग् एव चतुर्थम् अहर् वहति
सनाद् अग्ने

यद् वा उ विश्पतिः शितः

एतान्य् ऋच् सामानि गायेत्

प्रत्य् अग्ने

प्राजापत्यया ऋचा पुरस्तात् च उपरिष्टात् च महाव्याहृतिभिर् जुहोति

सदसस्पतिम् अद्भुतम्

अथ यद्य् अगारे स्थूणा विरोहेत् कपोतो वा आगारम् गच्छेद् गौर् वा गां धयेद् अनड्वान् वा दिवम् उल्लिखेद् अनग्नौ वा धूमो जायेत अनग्नौ वा दीप्येत मधु वा जायेत वल्मीकं वा उपजायेत मण्डूको वा अम्भृणे वाश्येत् श्वानः वा गृहे पर्यटेयुर् इत्य् एतान् अन्यान् च यत इन्द्र भयामहे
तथा पुष्टि करः स्मृतः

सुज्ञेन तद् साधकेन साधितः तदा देह लोहयोः सिद्धं कुर्यात्

पारदः सर्व रोगाणाम् ज्वर आदीनाम् जेता
तेभ्यः श्रान्तेभ्यस् तप्तेभ्यः संतप्तेभ्यो यान् मन्त्रान् अपश्यत् स आथर्वणो वेदो ऽभवत्

सर्वैर् ह वा अस्य एतैः अथर्वभिश् च आथर्वणैः च कृतं भवति य एवं वेद यश् च एवम् विद्वान् एवम् एतया महाव्याहृत्या कुरुते

स य इच्छेत् सर्वैर् एतैर् अथर्वभिश् च आथर्वणैः च कुर्वीय इति एतया एव तन् महा व्याहृत्या कुर्वीत

तान् अथर्वण ऋषीन् अभ्यश्राम्यद् अभ्यतपत् समतपत्

तान् अथर्वण ऋषीन् आथर्वणांश् च आर्षेयान् अभ्यश्राम्यद् अभ्यतपत् समतपत्

तस्मात् श्रान्तात् तप्तात् संतप्ताद् दशतयान् अथर्वण ऋषीन् निरमिमत एक ऋचान् द्वि ऋचान् तृचान् चतुर् ऋचान् पञ्चर्चान्त् षडर्चान्त् सप्त ऋचान् अष्ट ऋचान् नव ऋचान् दश ऋचान् इति
प्रत्युपनह्य इतरम् वसतीवरीभिर् होतृ चमसम् पूरयित्वा निग्राभ्यासु यजमानं वाचयति निग्राभ्या स्थ देव श्रुतः इति प्रतिपद्य गणा मे मा वि तृषन्न् इत्य् अन्तेन

आज्य ग्रहस्य एष एव कल्पः

औदुम्बरेण पात्रेण चतुर् स्रक्तिना दधि गृह्णात्य् उपयाम गृहीतः ऽसि प्रजापते त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामि इति

दधि ग्रहम् गृह्णीयात् पशु कामस्य

अथ एनम् उपरे ग्राव्णा अभिषुनोति

अपरया द्वारा हविर्धाने ऽपः प्रपादयति पूर्वया वा

सोम ग्रहम् गृह्णीयाद् ब्रह्मवर्चस कामस्य

आज्य ग्रहम् गृह्णीयात् तेजस्कामस्य

यत्र क्व च अभिषुणुयात् एवम् एव अभिमन्त्रयते

जुहोति प्राणाय त्वा इति अनुवाक शेषेण

उत्तरस्य हविर्धानस्य अधस्तात् वसतीवरीर् एकधना मैत्रावरुण चमसीयाः इति सादयति

सोम ग्रहम् ग्रहीष्यन्न् अधिषवण चर्मणि राजानं निवपति यावन्तम् एक ग्रहाय आप्तम् मन्यते

वसतीवरीभिर् उपसृज्य अभिषोष्यन् अभिमन्त्रयते ऽवीवृधं वो मनसा सु जाताः इति

पूर्वया तु यजमानः प्रपद्यते
जमदग्निर् ह वै माहेनानां पुरोहित आस

स एतत् साम अपश्यत्

तथा उ एव एषाम् एतद् घ्नन्ति

हन्ति द्विषन्तं भ्रातृव्यं य एवं वेद

तद् एषा उपगीता अतिमात्रम् अवर्धन्त न उद् इव दिवम् अस्पृशन् भृगुं हिंसित्वा माहेना अ संहेयम् पराभवन्न् इति

यद् उ जमदग्निर् अपश्यत् तस्माज् जमदग्नेः सप्तहम् इत्य् आख्यायते

जमदग्नेः सप्तहम् अभिचरन् वा भ्रातृव्यवान् वा कुर्वीत

तद् उ भ्रातृव्य हा

अ संहेयम् ह वै स पराभवति य एवं विद्वांसं हिनस्ति

त उ ह एनम् उपजिहिंसुः

तेन अस्तुत
शतं तव प्रतानास् त्रयस्त्रिंशन् नितानाः

एवा कामस्य विच्छिन्नं सं धेहि वीर्यावति

यथा नकुलो विच्छिद्य संदधात्य् अहिं पुनः

संवननी समुष्यला बभ्रु कल्याणि सं नुद

यथा उदकम् अ पपुषः ऽपशुष्यत्य् आस्यम्

एवा नि शुष्य मां कामेन अथ उ शुष्क आस्या चर

अथ उ नि शुष्य मां कामेन अथ उ शुष्क आस्या चर

अमूं च मां च सं नुद समानं हृदयं कृधि

तया सहस्रपर्ण्या हृदयं शोषयामि ते

न्यस्तिका रुरोहिथ सुभगंकरणी मम
पुनः रविः ताम्रम् निर्व्यूढं सत् तां मृदु ताम् च पुनः रक्त ताम् लोहित निभाम् करोति

पुनः काचः प्रतीतो लोके स कालिक विनाशम् करोति इति तारे निर्व्यूढ इति संबन्धः

नागः सीसकस् तारे निर्व्यूढो मृदु ताम् कोमल त्वम् करोति

तारे विशेषम् आह नाग इत्यादि

च पुनर् तीक्ष्णम् तार निर्व्यूढम् तां रक्त ताम् पीत ताम् च करोति
अंहः मुचम् आङ्गिरसम् गयं च स्वस्त्यात्रेयं मनसा च तार्क्ष्यम्

स्वस्ति पूषा असुरो दधातु नः स्वस्ति द्यावापृथिवी सु केतुना

अथ उपनिष्क्रम्य बाह्यानि चित्रियाणि अभ्यर्च्य त्रिवृता अन्नेन ब्राह्मणान् सम्पूज्य आशिषः वाचयित्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्वान् गृहान् आनयति

स्वस्ति नः तार्क्ष्यः अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिः दधातु

प्रयत पाणिः शरणं प्रपद्य स्वस्ति संबाधेषु अभयम् नो अस्तु

स्वस्ति नो मिमीताम् अश्विना भगः स्वस्ति देवी अदितिः अन् अर्णवः

स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्व वेदाः

असुर घ्नीम् इन्द्र सखम् समत्सु बृहत् यशः नावम् इव आरुहेम

स्वस्त्ययनं तार्क्ष्यम् अरिष्टनेमिम् महत् भूतम् वायसं देवतानाम्

पुनर् ददता अ घ्नता जानता संगमेमहि

इति अष्टाभिः अनुच्छन्दसम्

सु अति पन्थाम् अनुचरेम सूर्याचन्द्रमसौ इव

स्वस्ति न इन्द्रः च अग्निः च स्वस्ति नो अदिते कृधि
ते देवा एवं क्ﾱप्तेन यज्ञेन अप असुरान् पाप्मानम् अघ्नत अजयन् स्वर्गं लोकम्

ते वै मध्यतो ऽपहता असुरा उत्तरतो यज्ञम् प्राविशंस् ते देवाः प्रतिबुध्य इन्द्र अग्नी उत्तरतः पर्यौहंस् त इन्द्र अग्निभ्याम् एव उत्तरतस् प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपाघ्नत तथा एव एतत् यजमाना इन्द्र अग्निभ्याम् एव उत्तरतस् प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपघ्नते तस्माद् ऐन्द्राग्नम् अछावाकः प्रातःसवने शंसति इन्द्र अग्निभ्याम् हि देवा उत्तरतः प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपाघ्नत

ते वै देवा असुरान् एवम् अपाघ्नत सर्वस्माद् एव यज्ञात् ततो वै देवा अभवन् पर असुराः

ते वा उत्तरतो ऽपहता असुराः पुरस्तात् पर्यद्रवन् समनीकतस् ते देवाः प्रतिबुध्य अग्निम् पुरस्तात् प्रातःसवने पर्यौहंस् ते अग्निना एव पुरस्तात् प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपाघ्नत तथा एव एतत् यजमाना अग्निना एव पुरस्तात् प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपघ्नते तस्माद् आग्नेयम् प्रातःसवनम्

अप पाप्मानं हते य एवं वेद

देवा वै यज्ञम् अतन्वत तांस् तन्वानान् असुरा अभ्यायन् यज्ञवेशसम् एषां करिष्याम इति तान् दक्षिणत उपायन् यत एषां यज्ञस्य तनिष्ठम् अमन्यन्त ते देवाः प्रतिबुध्य मित्रावरुणौ दक्षिणतः पर्यौहंस् ते मित्रावरुणाभ्याम् एव दक्षिणतः प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपाघ्नत तथा एव एतत् यजमाना मित्रावरुणाभ्याम् एव दक्षिणतः प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपघ्नते तस्मान् मैत्रावरुणम् मैत्रावरुणः प्रातःसवने शंसति मित्रावरुणाभ्यां हि देवा दक्षिणतः प्रातःसवने असुर रक्षांसि अपाघ्नत

अप ह वै द्विषन्तम् पाप्मानम् भ्रातृव्यं हते जयति स्वर्गं लोकं य एवं वेद यश् च एवम् विद्वान् सवनानि कल्पयति

भवत्य् आत्मना परास्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद

अप पाप्मानं हते य एवं वेद

ते वै पुरस्ताद् अपहता असुराः पश्चात् परीत्य प्राविशंस् ते देवाः प्रतिबुध्य विश्वान् देवान् आत्मानं पश्चात् तृतीयसवने पर्यौहंस् ते विश्वैर् एव देवैर् आत्मभिः पश्चात् तृतीयसवने असुर रक्षांसि अपाघ्नत तथा एव एतत् यजमाना विश्वैर् एव देवैर् आत्मभिः पश्चात् तृतीयसवने असुर रक्षांसि अपघ्नते तस्माद् वैश्वदेवं तृतीयसवनम्
न निर्धारणे

क्तेन च पूजायाम्

तृतीया प्रभृतीनि अन्यतरस्याम्

द्वन्द्वे घि

शेषो बहुव्रीहिः

अ च् आदि अ त् अन्तम्

क्त्वा च

दिश् नामानि अन्तराले

पूरण गुण सु हित अर्थ सत् अव्यय तव्य समान अधिकरणेन

कडाराः कर्मधारये

उपपदम् अ तिङ्

वा आहिताग्नि आदिषु

अधिकरण वाचिना च

राजदन्त आदिषु परम्

याजक आदिभिः च

अर्धं नपुंसकम्

नित्यं क्रीडा जीविकयोः

प्राप्त आपन्ने च द्वितीयया

सङ्ख्यया अव्यय आसन्न अ दूर अधिक सङ्ख्याः संख्येये

कालाः परिमाणिना

उपसर्जनं पूर्वम्

अल्प अ च् तरम्

षष्ठी

कर्मणि च

तत्र तेन इदम् इति सरूपे

तेन सह इति तुल्य योगे

नञ्

निष्ठा

पूर्व अपर अधर उत्तरम् एक देशिना एक अधिकरणे
सह नाव् अयं लोक इति

अमृतस्य पन्था न त्वा जहाति

भूतिर् असि भूयासम्

तम् आदित्यम् अभिप्रवहन्ति

सम्यङ् त्वम् असि

अन्न आदः भवति यस् त्वा एवम् वेद

तन् मे त्वयि तन् मे मा उपहृथाः इत्य् आदित्यम् अवोचत्

आदित्यम् इति

यास् ते प्रजा उपदिष्टा न अहम् तव ताः पर्येमि

किं नु ते मयि इति

तद् अस्मै चन्द्रमाः पुनर् ददाति

तम् आह प्र मा वह इति

मनो मे रेतो मे प्रजा मे पुनर् सम्भूतिः मे

स चन्द्रमसम् आह सत्यस्य पन्था न त्वा जहाति

तद् अस्मा आदित्यः पुनर् ददाति

किं नु ते मयि इति

तस्मात् ते सत्या उभये देव मनुष्याः अन्नाद्यम् भरन्ति

तम् आह प्र मा वह इति

तन् मे त्वयि

आभूतिर् अस्य् आभूयासम्

समीचो मनुष्यान् अरोषी रुषतस् त ऋषिः पाप्मानं हन्ति

चन्द्रमसम् इति

तं तथा एव आगतम् आदित्यः प्रतिनन्दत्य् अयं ते भगवो लोकः

ओजो मे बलम् मे चक्षुर् मे

तन् मे त्वयि

तन् मे पुनर् देहि इति

अपहत पाप्मा भवति यस् त्वा एवम् वेद

संभूर् देवो ऽसि सम् अहम् भूयासम्

आभूतिर् अस्य् आभूयासम्

भूतिर् असि भूयासम्

तन् मे पुनर् देहि इति

यास् ते प्रजा उपदिष्टा न अहम् तव ताः पर्येमि

यद् वाव मे त्वयि इति आह तद् वाव मे पुनर् देहि इति

सह नाव् अयं लोक इति
उदेति भवतो विश्वं वारिधेर् इव बुद्बुदः

प्रत्यक्षम् अप्य् अवस्तु त्वात् विश्वं न अस्ति अमले त्वयि

सम दुःख सुखः पूर्ण आशा नैराश्ययोः समः

इति ज्ञात्वा एकम् आत्मानम् एवम् एव लयं व्रज

संघात विलयम् कुर्वन्न् एवम् एव लयं व्रज

रज्जु सर्पः इव व्यक्तम् एवम् एव लयं व्रज

सम जीवित मृत्युः सन्न् एवम् एव लयं व्रज
कुमार यज्ञेषु च नक्षत्रं नक्षत्र दैवतम् तिथिम् इति यजते

अनु नक्षत्रम् अनु दैवतम् अनु नाम् अ तद्धितम् आकार अन्तम् स्त्रियै

अष्टौ अन्याः जुष्टा देवता यजते अग्नि धन्वन्तरि प्रजापतिम् इन्द्रं वसून् रुद्रान् आदित्यान् विश्वान् देवान् इति एतासु सु इष्टासु सर्वा देवता अभीष्टा भवन्ति

तम् अहतेन वाससा समनुपरिगृह्य पिता अङ्केन आसीत

पूर्वपक्षे पुण्ये नक्षत्रे द्वादश्यां वा पिता नाम कुर्याद् आचार्यो वा
ततो ऽस्य क्षय रूपाणि सर्वाणि आविर्भवन्ति च

मिश्रा याप्याः च ये सर्वे जरसः स्थविरस्य च

पर्व भेद ज्वर श्वास तृष्णा वैस्वर्य कम्पवान्

शुष्क कर्ण आस्य कण्ठ त्वम् तत्र अधस् विहितः ऽनिलः

पित्तात् पीत आक्षिक त्वम् च तिक्त आस्य त्वम् ज्वरो भ्रमः

सूचिभिः इव तीक्ष्णाभिः तुद्यमानेन शूलिना

पायु प्रधानाः कुपिता धावतो राजयक्ष्मणः

दुःख स्पर्शेण शूलेन

कास श्वास क्षय छर्दि स्वरसाद आदयः गदाः

सिरा स्रोतांसि सम्पूर्य ततो अङ्गानि उत्क्षिपन्ति च

रोमहर्षो धन स्निग्धम् श्लेष्मणां च प्रवर्तनम्

कफ आद्यैः वमनम् पक्ति बल वर्णम् च हीयते

तेषां भविष्यतां रूपं कण्ठे कण्डूः अरोचकः

धन्वन्तरिः उवाच

पञ्च कासाः स्मृता वात पित्त श्लेष्म क्षत क्षयैः

अकस्मात् उष्ण शीत इच्छा बहु आशि त्वम् बल क्षयः

पूति पूय उपमम् वीतं मिश्रं हरित लोहितम्

स्निग्ध प्रसन्न वक्र त्वम् श्रीमत् दर्शन नेत्र ता

शूल मोह क्षोभ स्वर क्षयान्

प्रवर्तते स वक्रेण भिन्न कांस्य उपम ध्वनिः

क्षिपन् इव अक्षिणी क्लिष्ट स्वरः पार्श्वे च पीडयन्

क्षीणस्य स असृज् मूत्र त्वम् श्वास पृष्ठ कटि ग्रहः

क्षतो वायुः पित्तेन अनुगतः बली

आशुकारी यतः कासः स एव अतस् प्रवक्ष्यते

कफात् उरः अल्प रुज् मूर्ध्नि हृदयं स्तिमिते गुरु

कफं शुष्कं कृच्छ्रात् मुक्त्वा अल्प ताम् व्रजेत्

सुप्यते तुद्यत इव हृदयं पचति इव च

पीतं श्यावं च शुष्कं च ग्रथितं कुपितं बहु

इति एष क्षय जः कासः क्षीणानां देह नाशनः

पारावत इव उत्कूजन् पार्श्व शूली ततो ऽस्य च

प्रततं कास वेगे च ज्योतिषाम् इव दर्शनम्

करोति शुष्क कासम् च महा वेग रुजा स्वनम्
अथ आर्तव स्वस्त्ययनानि

श्रावण्यां चत्वारि हवींष्य् आसादयेद् अपूपं स्थालीपाकं धानाः सक्तून् उभयम् अक्षतानाम्

वषट् ते विष्ण इत्य् अपूपस्य जुहोति रात्री व्यख्यद् इति स्थालीपाकस्य नमो अस्तु सर्पेभ्य इति धानानां ये वा अदः इति सक्तूनाम्

येषु वा यातुधाना इति दर्व्या अवटेषु सक्तूनाम्
देवता मन्त्र अनादेशे

स्नाताम् अहतेन आच्छाद्य हुत्वा पतिः पृष्ठतस् तिष्ठेत्

अथ अस्याः चतुर्थे मासि षष्ठे _ सीमन्तोन्नयनम्

प्रतिष्ठिते वस्तौ सोष्यन्ती होमः या तिरश्ची इति द्वाभ्याम्

कृसरः स्थालीपाकः

अनुपूर्वया फल वृक्ष शाखया सकृत् सीमन्तम् उन्नयेत् त्रि श्वेतया च शलल्या अयम् ऊर्जावतः वृक्षः इति

सर्वम् अहर् प्रातराहुत्याः स्थानम् रात्रिः सायमाहुतेः सर्वः अपरपक्षः पौर्णमासस्य पूर्वपक्षः दार्शस्य

अभोजनेन संतनुयात् इति एके

आहृत्य वैहायसाम् कुर्यात्

असौ इति नाम् दध्यात्

कुमारी ब्रह्मचारी व्रतवती _ ब्राह्मणी पेषयेत् अ प्रत्याहरन्ती

अङ्गुष्ठेन अनामिकया च आदाय कुमारम् प्राशयेत् इयम् आज्ञा इति सर्पिः च मेधाम् ते इति

स्नाताम् संवेश्य दक्षिणे नासिकास्रोतसि आसिञ्चेत् पुमान् अग्निः इति

अथ अपरम्

अ विद्यमाने हव्ये यज्ञियानाम् फलानि जुहुयात् पलाशानि _ अपः _

न्यग्रोध शुङ्गाम् उभयतस् फलाम् अ स्रामाम् अ क्रिमि परिसृप्ताम् त्रिःसप्तैः यवैः परिक्रीय उत्थापयेत् माषैः _ सर्वत्र ओषधयः सुमनसः भूत्वा अस्याम् वीर्यम् समाधत्त इयम् कर्म करिष्यति इति

प्रायश्चित्तम् अ हुतस्य

हुतम् हि

स्नाताम् अहतेन आच्छाद्य हुत्वा पतिः पृष्ठतस् तिष्ठन्

उत्तर घृतम् अवेक्षतीम् पृच्छेत किम् पश्यसि इति

आज्यम् जुहुयात् हविषः अनादेशे
पश्चात् अग्नेः स्वस्तरम् दक्षिण अग्रैः तृणैः दक्षिणा प्रवणम् आस्तीर्य बृसीम् उपरि निदध्यात्

पश्चात् अग्नेः दक्षिणतस् तिस्रः कर्षूः खन्यात् चतुर् अङ्गुलम् अधस् तिर्यक्

गृह्ये अग्नौ हविः श्रपयेत्

तिस्रः दर्भ पिञ्जूलीः अञ्जने निघृष्य कर्षूषु निदध्यात् यथा पिण्डम् तैलम् सुरभि च

पूर्वस्याम् कर्ष्वाम् दक्षिण उत्तानौ पाणी कृत्वा नमः वः जीवाय नमः वः पितरः शूषाय इति सव्य उत्तानौ मध्यमायाम् नमः वः पितरः घोराय नमः वः पितरः रसाय इति दक्षिण उत्तानौ पश्चिमायाम् नमः वः पितरः स्वधायै नमः वः पितरः मन्यवे इति अञ्जलिम् कृत्वा नमः वः इति सूत्र तन्तून् कर्षूषु निदध्यात् यथा पिण्डम् एतत् वः इति

इन्द्राण्या स्थालीपाकस्य एकाष्टका इति जुहुयात्

अमुष्मात् च सक्थ्नः मांसम् इति

उक्त्वा उदङ् आवर्तेत सव्यम् बाहुम् उपसंहृत्य प्रसव्यम् आवृत्य

न स्वस्तरः

कंसे समवदाय मेक्षणेन उपघातम् जुहुयात् स्वाहा सोमाय पितृमते स्वाहा अग्नये कव्य वाहनाय इति

दक्षिण पूर्व भागे परिवार्य तत्र उत्तर अर्धे मथित्वा अग्निम् प्रणयेत्

अथ निह्नवनम्

पिण्ड प्रभृति यथार्थम् ऊहेत्

अभूत् नः दूतः इति उल्मुकम् अग्नौ प्रक्षिपेत्

स्तृणुयात् कर्षूः च

नवमीम् दशमीम् वा अन्वष्टक्यम्

सकृत् गृहीतान् व्रीहीन् सकृत् फलीकृतान् प्रसव्यम् उदायुवम् श्रपयेत्

तासाम् पुरस्तात् अग्निम् प्रणयेत्

उद पात्राणि अपसलवि कर्षूषु निनयेत् एकैकस्य नाम उक्त्वा असौ अवनेनिक्ष्व ये च अत्र त्वा अनु यान् च त्वम् अनु तस्मै ते स्वधा इति

एका कर्षूः

तस्मिन् एकैकम् आहरेत्

द्वंद्वम् पात्राणि अतिहरेयुः

सव्येन उल्मुकम् दक्षिणतस् कर्षूषु निदध्यात् अपहताः इति पूर्वस्याम् कर्ष्वाम् पितुः मध्यमायाम् पितामहस्य उत्तमायाम् प्रपितामहस्य
वर्षासु श्यामाकानाम्

इन्द्र आसीत् सीर पतिः शतक्रतुः कीनाशा आसन् मरुतः सुदानव इति यवस्य प्राश्नीयात्

अथ प्राश्नीयाद् भद्र अन्नः श्रेयः समनैष्ट देवास् त्वया अवसेन समशीमहि त्वा

नवेन यक्ष्यमाणः पुराणेन अग्रे यजेत अग्नि धन्वन्तरी प्रजापतिम् इन्द्रम्

उक्ते एव उपस्तरण अभिघारणे

एतम् उ त्यं मधुना संयुतं यवं सरस्वत्या अधि मनौ अचर्कृषुः

वसन्ते यवानाम्

शिवा अस्मभ्यम् ओषधीः कृणोतु विश्वचर्षणीर् इति श्यामाकस्य प्राश्नीयात्

स नो मयोभूः पितो आविशस्व शं तोकाय तनुवे स्योन इति

तिस्रः च नव आहुतीः नवेन यजेत

शरदि व्रीहीणाम्

ऐन्द्राग्नो वैश्वदेवो द्यावापृथिव्यश् चरवः

अग्निः प्रथमः प्राश्नातु स हि वेद यथा हविः
स यः एवम् एतम् आभूतिः इति उपास्त आ एव प्राणेन प्रजया पशुभिः भवति

स यः एवम् एतम् प्रभूतिः इति उपास्ते प्र एव प्राणेन प्रजया पशुभिः भवति

अस्य हि असौ अग्रे दीप्यते अमुष्य वा सः

प्राणम् वै अनु प्रजाः पशवः सम्भवन्ति

आभूतिः इति कारीरादयः

स यः एवम् एतम् भूतिः इति उपास्ते भवति एव प्राणेन प्रजया पशुभिः

एष हि इदम् सर्वम् वशे कुरुते

एष हि अन्यम् अपरुणद्धि न एतम् अन्यः

भूतिः इति भाल्लबिनः

दीप्त अग्रा ह वै अस्य कीर्तिः भवति यः एवम् वेद

सः एष वशी दीप्त अग्रः उद्गीथः यत् प्राणः

अपरोधः अन् अपरुद्धः इति पार्ष्णः शैलनः

एष ह वा अस्य द्विषन्तम् भ्रातृव्यम् अपरुणद्धि यः एवम् वेद

प्राणम् वै अनु प्रजाः पशवः भवन्ति

प्रभूतिः इति शैलनाः

प्राणेन प्रजया पशुभिः भवति

प्राणम् वै अनु प्रजाः पशवः प्रभवन्ति
अग्निः उत्तमः

सर्वमेधः सर्व कामस्य

अवपाकानाम् त्वचः जुहोति ओषधि वनस्पतीनाम् संव्रश्चम्

अन्नम् अन्नम् जुहोति वपा अन्ते तृतीयसवने च हुतेषु हविःषु

आश्वमेधिकम् मध्यमम् व्रत स्थाने पौरुषमेधिकम् वाजपेयस्य

अतिरात्रः विश्वजित्

सर्वम् अस्मिन् आलभते
सः अजम् प्राविशत्

स मेधेन ह अस्य पशुना इष्टम् भवति केवलेन ह अस्य पशुना इष्टम् भवति यः एवम् वेद

तस्मात् एषः एतेषाम् पशूनाम् प्रयुक्ततमः यत् अजः

पुरुषम् वै देवाः पशुम् आलभन्त

तस्मात् अश्वः मेध्यः अभवत्

तस्मात् अजः मेध्यः अभवत्

सः अवेः आलब्धात् उदक्रामत्

स शरभः अभवत्

अथ एनम् उत्क्रान्त मेधम् अत्यार्जन्त

सः उष्ट्रः अभवत्

सः अविम् प्राविशत्

मेध्या

ते अविम् आलभन्त

स गवयः अभवत्

तस्मात् इयम् मेध्या भवत्

सः अश्वम् प्राविशत्

अथ एनम् उत्क्रान्त मेधम् अत्यार्जन्त

स गौर मृगः अभवत्

सः अजात् आलब्धात् उदक्रामत्

तस्मात् अविः मेध्यः अभवत्

सः अनुगतः व्रीहिः अभवत्

अथ एनम् उत्क्रान्त मेधम् अत्यार्जन्त

तस्मात् गौः मेध्यः अभवत्

तम् अस्याम् अन्वगच्छन्

ते अश्वम् आलभन्त

अथ एनम् उत्क्रान्त मेधम् अत्यार्जन्त

ते अजम् आलभन्त

तस्मात् आलब्धात् मेधः उदक्रामत्

ते एते उत्क्रान्त मेधाः अमेध्याः पशवः

मेध्यः

अथ एनम् उत्क्रान्त मेधम् अत्यार्जन्त
यास् तिष्ठन्त्य् अमृता वाग् यन् मे माता इति अयुग्भ्यः पाद्यम् आनीय

ऊर्जं वहन्तीर् इत्य् अपः परिषिच्य

अपयन्त्व् असुरा इति द्वाभ्यां तिलैः सर्वतो ऽवकीर्य

ये ऽत्र पितरः प्रेता इति वासांसि निदध्यात्

पृथिवी दर्विर् इति निपरणं कुर्यात्

प्राश्नन्तु भवन्त इत्य् उक्त्वा यन् मे प्रकामाद् इति भुञ्जानान् समीक्ष्य अहर् रात्रैः यद् वः क्रव्य अद् स्वधां वहध्वम् इति च एताभिः

अग्नौ करवाणि इति उक्त्वा

अमुष्मै स्वधा नमो ऽमुष्मै स्वधा नम इति यथालिङ्गम् अनुमन्त्र्य भोजयेत्

मा मे क्षेष्ठ इति स तृणम् अन्नम् अभ्युक्ष्य

हविः अर्हान् उपवेश्य

तृप्तान् आचामयित्वा यन् मे राम इति प्रदक्षिणं कृत्वा

उदकानि च आनयेत् एताभिर् एव

पितॄन् आवाहयिष्यामि इति उक्त्वा

एत पितर आगच्छत पितर आ मे यन्त्व् अन्तर्दधे पर्वतैर् इति जपित्वा

अग्निं परिस्तीर्य सोमाय पितृमते स्वधा नमो ऽग्नये कव्य वाहनाय स्वधा नम इत्य् अग्नौ हुत्वा

विषदम् अन्नम् आनीय कच्चित् सम्पन्नं भो इति उक्त्वा तृप्यन्तु भवन्त इत्य् उक्त्वा

आदित्या रुद्रा वसव इत्य् एतान् समीक्ष्य
स यद् इह रम इति आह अस्मिन् एव एनान् तल् लोके रमयति इह रमध्वम् इति यद् आह प्रजाम् एव एषु तद् रमयति इह धृतिर् इह स्व धृतिः इति यद् आह प्रजां च एव तद् वाचं च यजमानेषु दधात्य् अग्ने वाﾱ इति रथंतरम् स्वाहा वाﾱ इति बृहत्

पृष्ठ्यं षﾱअहम् उपयन्ति यथा वै मुखम् एवम् पृष्ठ्यः षﾱअहस् तद् यथा अन्तरम् मुखस्य जिह्वा तालु दन्ता एवं छन्दोमा अथ येन एव वाचं व्याकरोति येन स्वादु च अस्वादु च विजानाति तद् दशमम् अहः

यथा वा अक्ष्य् एवम् पृष्ठ्यः षﾱअहस् तद् यथा अन्तरम् अक्ष्णः कृष्णम् एवं छन्दोमा अथ या एव कनीनिका येन पश्यति तद् दशमम् अहः

ते ततः सर्पन्ति

उपसृजन् धरुणम् मातरं धरुणो धयन् रायस् पोषम् इषम् ऊर्जम् अस्मासु दीधरत् स्वाहा इति

यथा वै कर्ण एवम् पृष्ठ्यः षﾱअहस् तद् यथा अन्तरम् कर्णस्य एवम् छन्दोमा अथ येन एव शृणोति तद् दशमम् अहः

ते मार्जयन्ते

इह रम इह रमध्वम् इह धृतिर् इह स्व धृतिः अग्ने वाट् स्वाहा वाﾱ इति

तेषां य एताम् आहुतिं विद्यात् स ब्रूयात् समन्वारभध्वम् इति स जुहुयात्

यथा वै नासिके एवम् पृष्ठ्यः षﾱअहस् तद् यथा अन्तरम् नासिकयोर् एवं छन्दोमा अथ येन एव गन्धान् विजानाति तद् दशमम् अहः

रायस् पोषम् इषम् ऊर्जम् अवरुन्द्ध आत्मने च यजमानेभ्यश् च यत्र एवम् विद्वान् एताम् आहुतिं जुहोति

श्रीर् वै दशमम् अहः श्रियं वा एत आगच्छन्ति ये दशमम् अहर् आगच्छन्ति तस्माद् दशमम् अहर् अविवाक्यम् भवति मा श्रियो अववादिष्म इति दुरववदं हि श्रेयसः

देवानां वा एतन् मिथुनं यद् बृहत् रथंतरे देवानाम् एव तन् मिथुनेन मिथुनम् अवरुन्धते देवानाम् मिथुनेन मिथुनम् प्रजायन्ते प्रजात्यै
ज्याके परि नः नम

अश्मानम् तन्वम् कृधि

वृक्षम् यत् गावः परिषस्वजानाः अनुस्फुरम् शरम् अर्चन्ति ऋभुम् शरुम् अस्मत् यावय दिद्युम् इन्द्र

विद्म शरस्य पितरम् पर्जन्यम् भूरि धायसम्

विद्म उ सु अस्य मातरम् पृथिवीम् भूरि वर्पसम्

वीडुः वरीयः अरातीः अप द्वेषांसि आ कृधि

यथा द्याम् च पृथिवीम् च अन्तर् तिष्ठति तेजनम् एवा रोगम् च आस्रावम् च अन्तर् तिष्ठतु मुञ्जः इद्
सूर्य आतप पीत रसाः इति सूर्य आतपे सवितृ घर्मे पीताः शोषिता रसा द्रवा यैः एवंविधा धातवो ध्माताः सन्तः सु अल्पम् ईषत् मात्रम् सत्त्वं मुञ्चन्ति त्यजन्ति

सूर्य आतप पीत रसाः इति केषां सूर्यावर्त कदल वन्ध्याकर्कोटकी आदीनाम् द्रावक ओषधीनाम्

पुनर् ते एव सूर्य आतप पीत रसाः धातवः स्व स्थान स्थाः स्वकीयं यत् स्थानम् द्रवेण स्थान पिण्डम् रूपं तस्मिन् तिष्ठन्ति इति एवंविधाः सन्तो बहलं भूयिष्ठं सत्वं मुञ्चन्ति द्रवन्ति इति अर्थः
मा त्वं विकेशी उरः आवधिष्ठा जीव पत्नी पति लोके विराज पश्यन्ती प्रजां सुमनस्यमाना स्वाहा

सरस्वति प्र इदम् अव सुभगे वाजिनीवति

अन्वमंस्थाः प्रासावीः इति मन्त्रान् तान् संनमयति

अथ अस्याः अञ्जलाव् उपस्तीर्य तस्याः सोदर्यो द्विर् लाजान् आवपति

अथ एनाम् प्रदक्षिणम् अग्निं पर्याणयति तुभ्यम् अग्ने पर्यवहन् सूर्यां वहतुना सह

दीर्घ आयूः अस्या यः पतिः स एतु शरदः शतम् इति

तद् अयं राजा वरुणो ऽनुमन्यतां यथा इयम् स्त्री पौत्रम् अघं न रोदात् स्वाहा

अप्रजस्तां पौत्र मृत्युम् पाप्मानम् उत वा अघम्

एष आघारवान् दर्वी होमः

सोमाय जनि विदे स्वाहा

तान् अभिघार्य जुहोति इयं नार्य् उपब्रूते ऽग्नौ लाजान् आवपन्ती

अथ अपरः परिसमूह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य आज्यम् विलाप्य उत्पूय स्रुच् स्रुवम् निष्टप्य संमृज्य स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा सर्वान् मन्त्रान् समनुद्रुत्य सकृद् एव आहुतिम् जुहोति

प्रेतो मुञ्चाति न अमुतस् सु बद्धाम् अमुतस् करत्

रयिं च पुत्रांश् च आदात् अग्निर् मह्यम् अथ उ इमाम्

स्पृशामि ते ऽहम् अङ्गानि वायुर् आपश् च मा परः

कन्यला पितृभ्यो यती पति लोकम् अव दीक्षाम् स्वाहा

तां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रगायाम् असि अग्रतस् इति

अथ तथा उपविश्य अन्वारब्धायाम् उपयमनीर् जुहोति

अथ सौविष्टकृतं जुहोति यद् अस्य कर्मणो ऽत्यरीरिचं यद् वा न्यूनम् इह अकरम्

अथ परिस्तरात् समुल्लिप्य आज्य स्थाल्याम् प्रस्तर वत् बर्हिर् अक्त्वा तृणं प्रच्छाद्य अग्नौ अनुप्रहरति

शीर्ष्णः स्रजम् इव उन्मुच्य द्विषद्भ्यः प्रतिमुञ्चामि पाशं स्वाहा इति

अग्ने शर्ध महते सौभगाय तव द्युम्नान्य् उत्तमानि सन्तु

इमां त्वम् इन्द्र मीढ्वः सु पुत्राम् सुभगां कुरु

दश अस्याम् पुत्रान् आधेहि पतिम् एकादशं स्वाहा

मधु गे जिह्वा मे मधु वादिनी

अथ शम्या अपोह्य तथा एव परिषिञ्चति

अथ एनाम् प्रदक्षिणम् अग्निं पर्याणयति परि त्वा अग्ने पुरं वयं विप्रं सहस्य धीमहि

अथ एनाम् उत्थाप्य उत्तरेण अग्निम् दक्षिणेन पदा अश्मानम् आस्थापयति आतिष्ठ इमम् अश्मानम् अश्मा इव त्वं स्थिरा भव

अथ प्रणीत अद्भ्यः दिशो व्युन्नीय ब्रह्मणे वरं ददामि इति गां ब्राह्मणेभ्यः

यथा इयम् इन्द्र मीढ्वः सु पुत्रा सुभगा सती स्वाहा

अथ एनाम् पुनः प्रदक्षिणम् अग्निं पर्याणयति पुनः पत्नीम् अग्निर् अदाद् आयुषा सह वर्चसा

अभितिष्ठ पृतन्यतः सहस्व पृतनायतः इति

अग्नये स्विष्टकृते सु हुत हुते आहुतीनां कामानां समर्धयित्रे स्वाहा इति

मां च एव पश्य सूर्यं च मा च अन्येषु मनः कृथाः

दीर्घ आयुः अस्तु मे पतिर् जीवातु शरदः शतं स्वाहा

अ शून्य उपस्था जीवताम् अस्तु माता पौत्रम् आनन्दम् अभिप्रबुध्यताम् इयं स्वाहा

इमाम् अग्निस् त्रायतां गार्हपत्यः प्रजाम् अस्यै नयतु दीर्घम् आयुः

अथ एनाम् पुनर् एव पर्याणयति विश्वा उत त्वया वयं धारा उदन्या इव

तृतीयो ऽग्निष् टे पतिस् तुरीयस् ते मनुष्य जाः

भगो ऽर्यमा सविता पुरन्धिर् मह्यं त्वा अदुः गार्हपत्याय देवाः इति

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः

मा ते गृहे निशि घोष उत्थाद् अन्यत्र त्वद् रुदत्यः संविशन्तु

अतिगाहेमहि द्विषः इति

अथ अस्यै दक्षिणे कर्णे जपति

अथ स्रुवेण परिधीन् अनक्ति

अग्निः स्विष्टकृद् द्वितीयः

पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह इति

तथा आस्थापयति तथा जुहोति

मुखे मे सारघं मधु दत्सु संवननं कृतम्

तथा एव आस्थापयति तथा एव जुहोति

यद् वित्तौ देव गन्धर्वौ तेन संवनिनौ स्वः

अथ प्राजापत्यात् जुहोति प्रजापते न त्वद् एतान्य् अन्यः इति

धृषत् वर्णम् दिवे दिवे भेत्तारं भङ्गुरावतः इति

आग्निहोत्रिकं तथा आत्रेयः काशकृत्स्नस् त्व् अपूर्व ताम् इति

द्विर् जुहोति द्विर् निमार्ष्टि द्विः प्राश्नात्य् उत्सृप्य आचामति निर्लेढि इति एष आग्निहोत्रिकः

गन्धर्वाय जनि विदे स्वाहा

अग्नये जनि विदे स्वाहा
मम वाचम् एकमनाः शृणु माम् एव अनुव्रता सह चर्या मया भव इति

अथ अस्यै दक्षिणेन नीचा हस्तेन दक्षिणम् उत्तानं हस्तं स अङ्गुष्ठम् अभि इव लोमानि गृह्णाति गृभ्णामि ते सुप्रजास्त्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टिर् यथा असः

तत्र उदाहरन्ति आघारं प्रकृतिं प्राह दर्वी होमस्य बादरिः

अथ तथा उपविश्य अन्वारब्धायाम् जयान् अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति हुत्वा अथ अमात्य होमान् जुहोति
यायाद् वर्धकि विष्टिभ्याम् उदकानि च कारयेत्

तृतीये हस्तिनः श्रेण्यः प्रशास्ता च

मध्यमस्य उत्तरे नव भागे राज वास्तुकम् धनुस् शत आयामम् अर्ध विस्तारम् पश्चिमा अर्धे तस्य अन्तःपुरम्

पुरस्ताद् उपस्थानम् दक्षिणतः कोश शासन कार्य करणानि वामतो राज उपवाह्यानाम् हस्ति अश्व रथानाम् स्थानम्

पुरस्ताद् अध्वनः सम्यक् प्रशास्ता रक्षणानि च

अन्तर्वंशिक सैन्यम् च अन्ते निविशेत

दिवा आयामम् च कारयेद् अपसर्प ज्ञान अर्थम्

वास्तुक प्रशस्ते वास्तुनि नायक वर्धकि मौहूर्तिकाः स्कन्धावारम् वृत्तं दीर्घं चतुरश्रं वा भूमि वशेन वा चतुर् द्वारम् षष् पथम् नव संस्थानम् मापयेयुः खात वप्र साल द्वार अट्टालक सम्पन्नम् भये स्थाने च

द्वितीये मौल भृतानाम् स्थानम् अश्व रथानाम् सेनापतेः च

अष्टादश वर्गाणाम् आरक्ष विपर्यासम् कारयेत्

चतुर्थे विष्टिर् नायको मित्र अमित्र अटवी बलम् स्व पुरुष धिष्ठितम्

सेना निवृत्तम् आयुधीयम् अशासनं शून्यपालो बध्नीयात्

शत्रूणाम् आपाते कूप कूट अवपात कण्टकिनीः च स्थापयेत्
उद् इति सो ऽसाव् आदित्यः

आ ह अस्य एकः वीरो वीर्यवान् जायते य एवं वेद

भूर् भुवः स्वर् इति सा त्रयी विद्या

छन्दोभिर् एव वाचा यजमानं स्वर्गं लोकं गमयति

तं ह ब्रूयाद् दूरं गच्छ इति

तद् यत् प्र इति तत् प्राणस् तद् अयं लोकस् तद् इमं लोकम् अस्मिन् लोके आभजति

बहवो ह्य् एत आदित्यस्य रश्मयस् ते ऽस्य पुत्राः

भूर् भुवः स्वर् इत्य् उद् इति

तद् यद् उद् इत्य् उद् इव श्लेषयति

स यम् एव लोकम् असुरा अगच्छंस् तं ह एव गच्छति

आ इति अपानस् तद् असौ लोकस् तद् अमुं लोकम् अमुष्मिन् लोके आभजति

वाग् इति तद् ब्रह्म तद् इदम् अन्तरिक्षम्

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् बहु पुत्रः एष उद्गीथ इत्य् एव उपासितव्यम्
विराज् सम्पदा एव यज्ञेन यजेत इति आहुः

यत् ह वा इह देवेभ्यः करोति तद् अस्मै देवाः कुर्वन्ति

विराण् न अतियष्टव्या इति आहुः

स रूक्षः परुषो विराजं संपिपादयिषन्न् ईप्सन्न् अन् आप्नुवन् आस्ते

तान् ह अभ्युवाद

अन्नम् उ ह वै देवानां सोमो राजा

त एनं समृद्धाः प्रजया पशुभिर् अन्नाद्येन समर्धयन्ति

अन्नं वै विराट्

यो ह वै विराजम् अतियजते पुनर् ह सो ऽमुष्मिन् लोके यजमान आस्ते

तम् एतद् अभिषुत्य अन्नम् कृत्वा देवेभ्यः प्रयच्छति

स रथाद् अवपद्यते