tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सप्रथा मध्य अधिदेवनम्

तम् अभिसमेत्य मन्त्रयन्ते

धिष्ण्या आहवनीयः

निरुप्तं हविर् उपसन्नम् अ प्रोक्षितम् भवति

आ अस्य वह्निर् जायते य एवं वेद

निषसाद धृत व्रतः वरुणः पस्त्यास्व् आ साम्राज्याय सुक्रतुर् इति

तेभ्यो देवा यज्ञं प्रत्युह्य सभाम् अभ्युदक्रामन्

मन्त्रम् एव अस्मै गृह्णाति

तांस् तस्याम् अन्वागच्छन्

तांस् तस्मिन्न् अन्वागच्छन्

तां विदीव्यन्ते

तेभ्यो देवा अन्नं प्रत्युह्य गार्हपत्यम् अभ्युदक्रामन्

तांस् तस्मिन्न् अन्वागच्छन्

तांस् ततो न अनुप्राच्यवन्त

वह्निर् वै नाम ओदनपचनः

उप एनम् यज्ञो नमति य एवं वेद

तस्माद् आमन्त्रणं सु प्रातर् गच्छेत्

तेभ्यो देवाः पशून् प्रत्युह्य आहवनीयम् अभ्युदक्रामन्

प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर् इति

सवितारं धारयितारं गां घ्नन्ति

धर्म धृतम् एव एनम् करोति

न एनम् आप्नोति य ईप्सति य एवं वेद

सह वै देवाश् च मनुष्याश् च ओदनपचने आसन्

ते मनुष्या एव देवान् अत्यचरन्

सत्यम् एव गच्छति

तेन अस्य सो ऽभीष्टः प्रीतो भवति

तेभ्यो देवा विराजं प्रत्युह्य आमन्त्रणम् अभ्युदक्रामन्

प्रथते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद

एतद् वै देवानां सत्यम् अन् अभिजितम् यद् आमन्त्रणम्

गच्छति प्रतिष्ठाम्
त्रयः वै देव लोकाः

यत् परिधयः परिधीयन्ते यज्ञस्य गोपीथाय

अर्वाग्वसुः ह वै देवानाम् ब्रह्मा पराग्वसुः असुराणाम्

तत् एव एतत् अ शून्यम् करोति

देव लोकान् एव अभिजयति

अथ यत् ब्रह्म सदनात् तृणम् निरस्यति शोधयति एव एनम् तत्

संवत्सरम् एव तेन प्रीणाति

पुनाति एव एनान् त्रिस् मध्यमम्

अथ उपविश्य जपति बृहस्पतिः ब्रह्मा इति

लोकान् एव अभिजयति

तान् एव अभिजयति

अथ उपविशति इदम् अहम् अर्वाग्वसोः सदने सीदामि इति

तस्मिन् एव एतत् अनुज्ञाम् इच्छति

त्रयः वै देव यानाः पन्थानः

अरिष्टम् यज्ञम् तनुतात् इति

त्रिस् उत्तर अर्ध्यम्

इष्टे च स्विष्टकृति आ अनुयाजानाम् प्रसवात् इति

अथ उ संवत्सरम् एव अस्मै उपदधाति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

त्रयः इमे प्राणाः

प्राणान् एव अभिजयति

त्रिस् उपवाजयति

परिधीन् संमार्ष्टि

प्रणीतासु प्रणीयमानासु वाचम् यच्छति आ हविष्कृतः उद्वादनात्

तत् एतत् अ शून्यम् करोति

त्रयः वै लोकाः

परिधीन् परिधत्ते यज्ञस्य स आत्म त्वाय
तत् व्याख्यास्यामः

ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्य अहम् स्वस्त्ययनम् ऋद्धिम् इति वाचयित्वा व्रतं विसृजते ऽग्ने व्रत पते व्रतम् अचारिषम् इति एतैः

अथ व्याहृतिभिः जुहोति यथा पुरस्तात्

श्मश्रूणि अग्रे वापयते अथ उपपक्षौ अथ केशान् अथ लोमानि अथ नखानि

यत् क्षुरेण मर्चयता सु पेशसा वप्तर् वपसि केश श्मश्रु वर्चया मुखं मा न आयुः प्रमोषीर् इति वप्तारं समीक्षते

यत्र अपः तत् गत्वा अग्निम् उपसमाधाय व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा पालाशीं समिधम् आदधाति इमम् स्तोमम् अर्हते जातवेदसे रथम् इव संमहेमा मनीषया भद्रा हि नः प्रमतिः अस्य संसद्य् अग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव स्वाहा इति

ओषधे त्रायस्व एनम् इत्य् ऊर्ध्व अग्राम् ओषधिम् अन्तर्दधाति

इमं मे वरुण तत् त्वा यामि त्वं नो अग्ने स त्वं नो अग्ने त्वम् अग्ने अयासि प्रजापते यत् अस्य कर्मणो ऽत्यरीरिचम् इति च अत्र एके जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति उपजुह्वति यथा पुरस्तात्

आनडुहे शकृत् पिण्डे संयम्य केश श्मश्रु लोम नखानि इदम् अहम् अमुष्य आमुष्यायणस्य पाप्मानम् अवगूहामि इति गोष्ठ उदुम्बरे दर्भ स्तम्बे वा निखनति यो ऽस्य रातिः भवति

व्रतं विसृज्य उद् उ त्यं चित्रम् इति द्वाभ्याम् आदित्यम् उपतिष्ठते

उदगयन आपूर्यमाण पक्षे रोहिण्यां मृगशिरसि तिष्य उत्तरयोः फल्गुन्योः हस्ते चित्रायां विशाखयोः वा एतेषु स्नायात्

आप उन्दन्तु जीवसे दीर्घ आयु त्वाय वर्चस इति दक्षिणं गोदानम् उनत्ति

देव श्रूः एतानि प्रवप इति प्रवपति

वप्त्रे प्रदाय उन्दनीयाः अपो ऽभिमृशति शिवा नो भवथ संस्पृश इति
द्वितीयं तत् पाप चैलम् भवति तन् मनुष्य अधमाय दद्याद् इत्य् एके

संपातवतो अभिमन्त्र्य अभिनिगद्य दद्याद् दाता वाच्यमानः

अग्ने प्रेहि समाचिनुष्व इति आज्यं जुहुयात्

अनुमन्त्रणं च

सूक्तेन पूर्वं संपातवन्तं करोति

आवपते

समुच्चयस् तुल्य अर्थानाम् विकल्पो वा

श्राम्यत इति प्रभृतिभिः वा सूक्तेन अभिमन्त्र्य अभिनिगद्य दद्याद् दाता वाच्यमानः

अनुवाकेन उत्तरम् संपातवन्तं करोति

एष सवानां संस्कारः

लिङ्गं परिहितस्य लिङ्गस्य अनन्तरम् कर्म कर्म आनुपूर्वेण लिङ्गं परीक्षेत

एके स हिरण्याम् धेनुं दक्षिणां

यथासवम् अन्यान् पृथग् वा इति प्रकृतिः

परः कम्बूकान् इति सव्येन पादेन फलीकरणान् अपोहति

लिङ्गेन वा

अ तथा उत्पत्तेः यथालिङ्गम्

अग्नौ तुषान् इति तुषान् आवपति

प्रयुक्तानां पुनर् अ प्रयोगम्

शुद्धाः पूता इति मन्त्र उक्तम्

कर्म उत्पत्ति आनुपूर्वम् प्रशस्तम्

यथासवं मन्त्रं संनमयति

पक्वं क्षेत्राद् वर्षं वनुष्व इति अपकर्षति

सर्वे यथोत्पत्ति आचार्याणाम् पञ्च ओदन वर्जम्
अन्तर्हितः च भगवान् स भार्यः लिङ्गम् एव च

चतुर् वेदैः मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्

न अपश्यन् तद् क्षणेन ईशम् केशवं लिङ्गम् एव च

प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुः ईश्वरम्

एवम् उक्ते महादेवः सत्यम् एव मया ईरितम्

निष्प्रभाः च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः

नमः कनक मालाय देव्याः प्रिय कराय च

उक्तं हि असत्यम् भवता गम्यतां क्षिप्रम् एव हि

कोटि सूर्य प्रतीकाशा ज्वाला माला समावृता

अपश्यच् स्वप्नं भार्या पतिव्रता

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवन्त् अथ ईशः देव्या भर्गः सह देव आदिदेवः

ब्रह्मनः च शिरो हर्त्रे नमः ते कालरूपिणे

यजन्ति यज्ञैः विविधैः वेद वादिनः

कुशेशय मयाम् मालां सर्व रत्नैः अलंकृताम्

सर्व प्रणत देहाय स्वयम् अप्रणत आत्मने

एकः सर्वत्रगो हि आत्मा केवलः चिति मात्रकः

ताडितो अस्माभिः अत्यर्थम् लिङ्गं तु विनिपातितम्

ब्रह्मणे कथितं पूर्वम् आदौ एव महा ऋषयः

यजन्ति विविधैः यज्ञैः तपन्ति च महा ऋषयः

तान् प्रसन्न मनाः देवः चतुर्मूर्तिः चतुर्मुखः

आलोक्य पद्मा पतिम् आदिदेवम् भ्रू भङ्गम् अन्ये विचरन्ति तेन

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः

सहस्र शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्

निरीक्षिताः ते परमेश पत्न्या तद् अन्तरे देवम् अशेष हेतुम्

सर्वे जग्मुः महा योगम् ब्रह्माणं विश्व सम्भवम्

चकार विश्वं पर शक्ति निष्ठाम् मायाम् अथ आरुह्य स देवदेवः

मद् भक्ति परमाः नित्यं यतयः क्षीण कल्मषाः

अस्माभिः एषा सुभगा तादृशी त्यागम् अर्हति

यं समासाद्य ऐश्वर्यम् अखिलम् जगत्

ध्यात मात्रः हि सान्निध्यं दास्यामि मुनि सत्तमाः

केन वा देव मार्गेण संपूज्यो भगवन्त् इह

दिग्वासा जगत् ईश्वरः

यथा आदित्य प्रकाशेण तारका नभसि स्थिताः

एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सत् निरञ्जनम्

आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यात् एतत् सांख्य दर्शनम्

आसीनम् आसने रम्ये नाना आश्चर्य समन्विते

मायां कृत्वा आत्मनः रूपं देवः तत् वनम् आगतः

भस्म छन्नैः हि सततं निष्कामैः इति विश्रुतिः

भार्यया चारु सर्व अङ्गया प्रविष्टो नग्न एव हि

बहूनि साधनानि इह सिद्धये कथितानि तु

चामीकर वपूः श्रीमान् पूर्ण चन्द्र निभ आननः

आराधयितुम् आरब्धाः ब्रह्मणा कथितं यथा

लीला अलसः महा बाहुः पीन अङ्गः चारु लोचनः

शुचि स्मितम् सु प्रसन्नम् रणत् नूपुरक द्वयम्

यद् समापत्ति जनितम् विश्वेश त्वम् इदम् मम

उल्मुक व्यग्र हस्तः च रक्त पिङ्गल लोचनः

समाहिताः पूजयध्वं स पुत्राः सह बन्धुभिः

देवदारु वने पूर्वं पुराणे यत् मया श्रुतम्

स्तूयते विविधैः मन्त्रैः ब्राह्मणैः धर्म मोक्षिभिः

या च अस्य पार्श्व गा भार्या भवद्भिः अभिवीक्षिता

ऋतस्य गर्भो भगवन्त् अपः माया तनुः प्रभुः

चतुर्मुखं महा बाहुम् छन्दस् मयम् अजम् परम्

महान्तं पुरुषं विश्वम् अपां गर्भम् अनुत्तमम्

मरीचिः कश्यपः च अपि संवर्तः च महा तपाः

प्रणेमुः एकाम् अखिल ईश पत्नीम् जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्

कश्चिद् दारु वनम् पुण्यं पुरुषो अतीव शोभनः

वितेनिरे बहून् वादान् अध्यात्म ज्ञान संश्रयान्

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुर् अखिलं जगत्

गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेद सारम् विमुक्तये

विहाय सांख्यं विमलम् अकुर्वन्त परिश्रमम्

दृष्ट्वा नारी कुलम् रुद्रं पुत्राणाम् अपि केशवम्

एष देवो महादेवो विज्ञेयः तु महेश्वरः

तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

आलोक्य देवीम् अथ देवम् ईशम् प्रणेमुः आनन्दम् अवापुः अग्र्यम्

दृष्ट्वा स पत्नीकम् अतीव कान्तम् इच्छन्ति अथ आलिङ्गनम् आचरन्ति

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम्

इति ईरिताः भगवता मरीचि प्रमुखाः विभुम्

इति उक्त्वा भगवान् स उमः तत्र एव अन्तरधीयत

भृगु अङ्गिरस् वसिष्ठाः तु विश्वामित्रः तथा एव च

नमः प्रमथ नाथाय दात्रे च शुभ संपदाम्

स पुत्र दाराः मुनयः तपः चेरुः सहस्रशः

वेद वाद विरुद्धानि मया एव कथितानि तु
महादेव उवाच

धिक् बलम् धिक् तपः चर्या मिथ्या एव भवताम् इह

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत् किंचित् कुरुते नरः

विस्रस्त वस्त्र आभरणाः त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः

यम् एव तं समासाद्य हा भवद्भिः उपेक्षितम्

एवं स भगवन्त् ईशः देवदारु वने हरः

नमः कनक लिङ्गाय वारि लिङ्गाय ते नमः

यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुः हृष्ट मानसाः

इति उक्त्वा उत्पाटयामास भगवान् भग नेत्र हा

रुद्रस्य मूर्तयस् तिस्रो याभिः विश्वम् इदम् ततम्

को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवान् इति

प्रभा सहस्र कलिले ज्ञान ऐश्वर्य आदि संयुते

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम्

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम्

एष देवो महादेवो हि अनादिः भगवन्त् हरः

यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्

विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक्

देवदारु वनम् प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

मूर्तिः अन्या स्मृता च अस्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा

कथयामास विप्राणां भयात् आकुलित ईक्षणा

किम् अस्य जगतो मूलम् आत्मा च नः एव हि

नमो ऽस्तु नृत्य शीलाय नमो भैरव रूपिणे

आगतिं ते न जानीमो गतिं न एव च न एव च

आसाम् अथ एषाम् अपि वासुदेवो मायी मुरारिः मनसि प्रविष्टः

करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं माया अनुभूयन्ते सम्यक्

किरीटिने कुण्डलिने काल कालाय ते नमः

एतस्मात् कारणाद् विप्रा नृणां केवल धर्मिणाम्

देवतानाम् ऋषीणाम् च पितॄणां च अपि शाश्वतः

व्याजहार मुनि श्रेष्ठाः किम् आगमन कारणम्

एकशृङ्गो महान् आत्मा पुराणो अष्ट अक्षरः हरिः

स्वम् एव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः

वृक्ष मूल निकेताः च शिला शय्याः तथा परे

दन्तोलूखलिनस् तु अन्ये हि अश्मकुट्टाः तथा परे

अन्यानि च एव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानि तु

त्यक्तव्या मम भार्या इति धर्म ज्ञैः शान्त मानसैः

सु पीत वसनम् दिव्यं श्यामलं चारु लोचनम्

आविरासीत् महादेवी देवी गिरि वर आत्मजा

सो अगच्छत् हरिणा सार्धं मुनि इन्द्रस्य महात्मनः

सो ऽब्रवीद् भगवन्त् ईशः तपः चर्तुम् इह आगतः

तत् सर्वम् कुरुते योग मायया

सम्पूर्ण चन्द्र वदनम् पीन उन्नत पयोधरम्

मोहयामास विप्र इन्द्रान् सूत वक्तुम् इह अर्हसि

तेषां संस्तवम् आकर्ण्य स उमः

को ऽपि स्यात् सर्व भावानाम् हेतुः ईश्वरः एव च

कथं त्वां देवदेवेश कर्म योगेन वा प्रभो

सम्प्रेक्ष्य शिथिलं गात्रम् अभिघात हतम् द्विजैः

सहस्र युग पर्यन्ते प्रलये सर्व देहिनाम्

मूलप्रकृतिः अव्यक्ता गीयते वैदिकैः अजः

तदा उत्पाताः बभूवुः हि लोकानां भय शंसिनः

पश्यन्ति शंभुं कविम् ईशितारम् रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्

भस्म पाण्डुर दिग्ध अङ्गः नग्नो विकृत लक्षणः

भवतां प्रतिभाति एष इति उक्त्वा असौ विचचार ह

व्यभिचार रताः नार्यः संत्याज्याः पतिना ईरिताः

उदार हंस चलनम् विलासि सु मनोहरम्

यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम्

ऋषय ऊचुः

देवदेवं महादेवं भूतानाम् ईश्वरम् हरम्

ऊचुः गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपः चर

करोति नृत्यं परम प्रभावम् तदा विरूढः पुनर् एव भूयः

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम्

गङ्गा सलिल धाराय शम्भवे परमेष्ठिने

अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपति एष महेश्वरः

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेव विचेष्टितम्

ब्रह्मा उवाच

तस्माद् भवद्भिः विमलम् ज्ञानं कैवल्य साधनम्

कथं भवद्भिः उदितम् स्व भार्या पोषण उत्सुकैः

अनुग्रहेण विश्वेश तत् अस्मान् अनुपालय

अथर्वशिरसा च अन्ये रुद्र आद्यैः ब्रह्मभिः भवम्

इति एवम् मन्यमानानां ध्यान मार्ग अवलम्बिनाम्

सूत उवाच

क्वचिद् च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः

अ जानन्तः परं देवं वीत रागाः विमत्सराः

नर नारी शरीराय योगिनां गुरवे नमः

ये हि मां भस्म निरताः ध्यायन्ति सततं हृदि

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम्
अचिरात् ऐश्वरम् ज्ञानम् उत्पत्स्यति न संशयः

बहवो ऽनेन योगेन पूता मद् भावम् आगताः

आस्थाय विपुलं वेशम् ऊनविंशति वत्सरः

तम् आसाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिः वृथक् कृतम्

युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलम् ईश्वरः

सम्प्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्व स्थम् च जनार्दनम्

तेषाम् अभ्यधिकम् ज्ञानं मामकं द्विज पुंगवाः

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च

एको देवः सर्व भूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलः च

उपास्यमानम् अमलैः योगिभिः ब्रह्म वित्तमैः

चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्

अस्या महा परमेष्ठी परस्तात् महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः

क्वचिद् नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद् रौति मुहुर् मुहुर्

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि

संस्थाप्य शांकरैः मन्त्रैः ऋच् यजुस् साम सम्भवैः

श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्

ताम् अन्वपश्यन् गिरिजाम् अमेयाम् ज्वाला सहस्र अन्तर संनिविष्टाम्

तेषां प्रवृत्ति विन्यस्त चेतसाम् अथ शूलधृक्

अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिः इयम् शिवा

वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम तम्

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः

ख्यापयन् स महा दोषम् ययौ दारु वनम् हरः

ततः प्रणम्य वर दम् ब्रह्मानम् अमित ओजसम्

विलोक्य वेद पुरुषम् प्रसन्न वदनम् शुभम्

मुनय ऊचुः

शिरोभिः धरणीम् गत्वा तोषयामासुः ईश्वरम्

इयं हि सा जगतो योनिः एका सर्व आत्मका सर्व नियामका च

पुरा दारु वने रम्ये देव सिद्ध निषेविते

महा निधिम् समासाद्य हा भवद्भिः उपेक्षितम्

नमो योग अधिपतये ब्रह्म अधिपतये नमः

भवन्तम् एव शरणं प्रपन्ना वयम् अच्युतैः

ऋषय ऊचुः

उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो अस्मि अहम्

यत् एतत् मण्डलम् शुद्धं भाति ब्रह्म मयम् सदा

नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

एतत् कैवल्यम् अमलम् ब्रह्म भावः च वर्णितः

सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः

तद् लिङ्ग अनुकृति ईशस्य कृत्वा लिङ्गम् अनुत्तमम्

स्थापयध्वम् इदम् मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम्

एतद् वः सम्प्रवक्ष्यामि गूढं गहनम् उत्तमम्

अशेष शक्ति आसन संनिविष्टः यथा एक शक्त्या सह देवदेवः

त्वं हि वेत्सि जगन्ति अस्मिन् यत् किंचिद् अपि चेष्टितम्

संहृत्य सकलं विश्वं कल्प अन्ते पुरुषोत्तमः

ज्ञानं तत् ऐशम् भगवत् प्रसादात् आविस् बभौ जन्म विनाश हेतु

ब्रह्मचर्य रताः शान्ता ज्ञान योग परायणाः

ऋषीणां पुत्रका ये स्युः युवानः जित मानसाः

संधयामास भैषज्यैर् सती

संहरति एष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः

तस्या वचनम् आकर्ण्य शङ्कमाना महा ऋषयः

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणम् अरुन्धती

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे

आश्रित्य च एतत् परमं तद् निष्ठाः तद् परायणाः

उत्पाताः च अभवन् घोराः सर्व भूत भयंकराः

माहेश्वरी शक्तिः अनादि सिद्धा व्योम अभिधाना दिवि राजति इव

तान् अब्रवीत् महा योगी करिष्यामि इति शङ्करः

अन्तक अन्त कृते तुभ्यं सर्व संहरणाय च

मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः

नमः ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः

ततस् ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम्

दधानो भगवन्त् ईशः समागच्छति स स्मितः

स्व भाभिः विमलाभिः तु पूरयन्ती नभस्तलम्

चतुर् वेदः चतुर् मूर्तिः त्रिमूर्तिः त्रिगुणः परः

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने

पितामह उवाच

ब्रूहि विश्व अमर ईशानैः त्राता त्वं शरण एषिणाम्

कन्यकानां प्रिया च अस्य दूषयामास पुत्रकान्

मोहयन्तं मुनि श्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायण सहायवान्

विभाति विश्व अमर भूत भर्ता स माधवः स्त्री गण मध्य विष्टः

नमो वह्नि अर्क लिङ्गाय ज्ञान लिङ्गाय ते नमः

ज्ञानेन वा अथ योगेन पूजयामः सदा एव हि
ज्ञायते मद् स्व रूपम् तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्

दृष्ट्वा व्यभिचरन्ति इह हि अस्माभिः पुरुष अधमैः

वेद अभ्यास रतः विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्

कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम्

कपाल पाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम

सांख्य योगः द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम्

नमो देव आदिदेवाय महादेवाय ते नमः

शेते योग अमृतम् पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

यस्मिन् समाहितं दिव्यम् ऐश्वर्यम् यत् तत् अव्ययम्

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुः देवम् कपर्दिनम्

सम्प्राप्य पुण्य संस्कारान् निधीनाम् परमं निधिम्

स वेदान् प्रददौ पूर्वं योग माया तनुः मम

देवदेव उवाच

इदानीं भार्यया देशे भवद्भिः इह सुव्रताः

किं तत् सेव्यम् असेव्यम् वा सर्वम् एतत् ब्रवीहि नः

विभ्राजमानं वपुषा शुभ्र लोचनम्

विज्ञापितो मुनि गणैः विश्वात्मा कमलोद्भवः

सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारु वनम् गता

सह एव तेन काम आर्ताः विलासिन्यश् चरन्ति हि

योगी कृत युगे देवः त्रेतायाम् यज्ञ उच्यते

तस्मात् सर्वम् इदम् जातं तत्र एव च लयं व्रजेत्

देवः कृत युगे हि अस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे

कथं पश्येम तं देवं पुनर् एव पिनाकिनम्

यं दृष्ट्वा सर्वम् अज्ञानम् अधर्मः च प्रणश्यति

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च

भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

नमः ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे

इति उक्त्वा प्रययौ श्रीमान् अनुगृह्य पतिव्रताम्

केचिद् अभ्र अवकाशाः तु पादाङ्गुष्ठ अग्र विष्ठिताः

अस्माकम् एषा परमेश पत्नी गतिः तथा आत्मा गगन अभिधाना

ततस् तेषाम् प्रसाद अर्थम् प्रपन्न आर्ति हरः हरः

त्र्यम्बकाय नमः ते त्रिशूल वर धारिणे

प्रणम्य देवदेवेशम् इदम् वचनम् अब्रुवन्

प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सु दुःखिताः

तं ते दृष्ट्वा अथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम्

ययौ निवृत्त विज्ञान स्थापन अर्थम् च शङ्करः

एक मूर्तिः अमेय आत्मा नारायण इति श्रुतिः

गौतमो ऽत्रिः सुकेशः च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृत लक्षणम्

ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तद् ईश वृत्त अमृतम् आदिदेवः

एषा एव देवता मह्यं धारयामि सदा एव तत्

अस्माभिः विविधाः शापाः प्रदत्ताः च पराहताः

ब्रह्म आदीनाम् च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर

को भवान् इति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः

यद् वा कौपीन वसनः स्याद् वा एक वसनः मुनिः

एष चक्री च वज्री च श्रीवत्स कृत लक्षणः

मयि भक्तिः च विपुला भवताम् अस्तु सत्तमाः

उपेक्षितं वृथक् आचारैः भवद्भिः इह मोहितैः

कथं दारु वनम् प्राप्तो भगवान् गो वृष ध्वजः

ते ऽपि दारु वने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम्
शान्ताय शान्त दैत्याय नमः चन्द्रमसे तथा

अघोरं दक्षिणे पत्त्रे नीलाञ्जन चय उपमम्

मनोन्मनी महामाया कर्णिकायां शिव आसने

वामा ज्येष्ठा च रौद्री च काली विकरणी तथा

संहतस्य च संयोगं विक्षेपं च यथाक्रमम्

तद् पूर्वम् हेम रत्न ओघैः वासितम् वै हिरण्मयम्

सद्य आदिभिः तु शान्ति अन्तम् चतुर्भिः कलया पृथक्

स कूर्चेन स वस्त्रेण तन्तुना वेष्टितेन च

कलशान् विन्यसेत् पञ्च पञ्चभिः ब्राह्मणैः ततस्

बलविकरणी च एव बलप्रमथिनी क्रमात्

हेम राजत ताम्र आद्यैः विधिना कल्पितेन च

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे दीक्षाविधिर् नाम एकविंशतितमः ऽध्यायः

रुद्रे रुद्रं तम् ईशाने शिवे देवं महेश्वरम्

नेत्र आवरणम् उन्मुच्य मण्डलं दर्शयेत् ततस्

तीर्थ अम्बु पूरितेन एव रत्न गर्भेन सुव्रत

निवृत्त्यै धनदेवाय धारायै धारणाय च

ओंकार मात्रम् ओङ्कारम् अकारं सम रूपिणम्

विद्युत् वलय संकाशम् विद्युत् कोटि सम प्रभम्

दलेषु सिद्धयः प्रोक्ताः कर्णिकायां महा मुने

संहिता मन्त्रितेन एव रुद्राध्याय स्तुतेन च

पुरुषं विन्यसेत् वक्त्रम् पूर्वे पत्रे रवि प्रभम्

प्रधान सहितम् देवं प्रलय उत्पत्ति वर्जितम्

न अरुद्रः तु स्पृशेद् रुद्रं न अरुद्रः रुद्रम् अर्चयेत्

समिध् आज्य चरून् लाजान् सर्षपांश् च यवांस् तिलान्

नेत्रेभ्यः च इति च ऐशान्याम् पिङ्गलेभ्यः प्रविन्यसेत्

शिव अर्चन अर्थम् धर्म अर्थ काम मोक्ष फल प्रदः

वेद्याय विद्या आधाराय वह्नये वह्नि वर्चसे

प्रधानं संपुटीकृत्य तृतीयेन च दीपनम्

वैराग्य ज्ञान नालम् च धर्म कन्दम् मनोरमम्

मन्त्रैः एतैः महा भूत विग्रहम् च सदाशिवम्

रुद्रं विष्णुं विरिञ्चिं च सृष्टि न्यायेन भावयेत्

शिव लिङ्ग अर्चनस्य एते कला अंशेन अपि नो समाः

हृद् देशे ऽवस्थितं देवं स्व आनन्दम् अमृतम् शिवम्

सूत उवाच

अधिकारो भवेत् भानोः लयः च एव विशेषतः

प्रति तत्त्वम् क्रमो हि एष योग मार्गेण सुव्रत

अर्धं शिवाय दत्त्वा एव शेष अर्धेन तु होमयेत्

षष्ठेन भेदयेत् आत्म प्रणव अन्तम् कुलाकुलम्

कवचाय अञ्जन आभाय इति वायु दले न्यसेत्

एवं च उपोषितम् शिष्यं स्नातं भूषित विग्रहम्

आद्येन योनि बीजेन कल्पयित्वा च पूर्ववत्

शिष्यं च वासयेत् भक्तम् दक्षिणे मण्डलस्य तु

प्रतिष्ठया तद् ऊर्ध्वम् च यावत् अव्यक्त गोचरम्

हंस हंसैः इति मन्त्रेण शिव भक्त्या समन्वितम्

वामं त्रयोदशविधैर् विभिद्य विततं प्रभुम्

ईशानेन च मन्त्रेण कुर्यात् पुष्प अञ्जलिम् प्रभोः

अमृतीकरणं च एव कारयेत् विधि पूर्वकम्

द्रव्याणि सप्त होतव्यं स्वाहा अन्तम् प्रणव आदिकम्

ईशान्यां पञ्चमेन अथ प्रधानं परिगीयते

अर्चना च तथा गर्भ धारणम् जननं पुनः

एक कालम् द्वि कालम् वा त्रि कालम् नित्यम् एव वा

अर्चयेत् सर्व यत्नेन यथा विभव विस्तरम्

वरं प्राण परित्यागः छेदनम् शिरसो ऽपि वा

यस्मिन् मन्त्रे पतेत् पुष्पम् तद् मन्त्रः तस्य सिध्यति

केवलं प्रणवेन अथ शिव ध्यान परायणः

कर्णयोः च जपेत् देवीम् गायत्रीं रुद्र देवताम्

चूर्णैः अष्ट दलम् वृत्तं सितं वा रक्तम् एव च

अस्त्राय अग्नि शिखा आभाय इति दिक्षु प्रविन्यसेत्

प्रतिष्ठा च निवृत्तिः च कला संक्रमणम् स्मृता

परीक्ष्य भूमिं विधिवत् गन्ध वर्ण रस आदिभिः

ईशानं कर्णिकायां तु शुद्ध स्फटिक संनिभम्

अघोरम् अष्टधा कृत्वा कला रूपेण संस्थितम्

शिष्य मूर्धनि विन्यस्य गन्ध आद्यैः शिष्यम् अर्चयेत्

आलिखेत् कमलम् मध्ये पञ्च रत्न समन्वितम्

विद्या मूर्ति मयम् देवं पूजयेत् च यथाक्रमात्

सद्यम् अष्ट प्रकारेण प्रभिद्य च कला मयम्

समर्चनाय तत्त्वस्य तस्य भोग ईश्वरस्य वै

सहस्र शिरसम् देवं सहस्राक्षं सनातनम्

परिवारेण संयुक्तं बहु शोभा समन्वितम्

सूर्य सोम अग्नि सम्बन्धात् प्रणव आख्यम् शिव आत्मकम्

होमं च चरुणा कुर्यात् यथा विभव विस्तरम्

सद्य मूर्तिम् स्मरेत् देवम् सत् असत् व्यक्ति कारणम्
क्षन्तव्यम् इति विप्र इन्द्रैः देवदेवस्य शासनम्

तेषां पूर्णाहुतिः विप्रे ईशानेन विधीयते

अलंकृत्य वितान आद्यैः ईश्वराः वाहन क्षमाम्

अघोर हृदयम् हृष्टं वाम गुह्यम् महेश्वरम्

श्यामं रक्तं कला आकारम् शक्ति त्रय कृत आसनम्

अन्यो अन्यम् उपसंहृत्य ब्रह्माणं केशवं हरम्

षष्ठ अन्तम् सद्य संयुक्तम् तृतीयेन समन्वितम्

त्रि कालम् एक कालम् वा पूजयेत् परमेश्वरम्

अथ प्रधान मात्रेण प्राण अपानौ नियम्य च

प्रधानं प्रथमेन एव संपुटीकृत्य पूर्ववत्

फट् अन्तम् संहृतिः प्रोक्ता पञ्च भूत प्रकारात्

एक हस्त प्रमाणेन मण्डलं परिकल्पयेत्

ऊर्ध्वरेतसम् ईशानं विरूपाक्षम् उमापतिम्

आवाह्य कर्णिकायां तु शिवं परम कारणम्

एकत्र समतां याति न अन्यथा तु पृथक् पृथक्

सदाशिवं स्मरेत् देवम् तत्त्व त्रय समन्वितम्

क्षत्त्रियाणां विशेषेण द्वारं वै पश्चिमं स्मृतम्

सद्यं पश्चिम पत्त्रे तु गो क्षीर धवलम् न्यसेत्

दुकूल आद्येन वस्त्रेण नेत्रं बद्ध्वा प्रवेशयेत्

तद् ऊर्ध्व मार्गम् संशोध्य शिव भक्त्या शिवं नयेत्

स हंसेन यथान्यायं प्रणव आद्येन सुव्रत

सर्व भूतस्य दमनी केसरेषु च शक्तयः

प्रत्येकम् अष्टोत्तरशतम् दिशा होमं तु कारयेत्

शिव अम्भसा तु संस्पृश्य अघोरेण च भस्मना

एवं दीक्षा प्रकर्तव्या पूजा च एव यथाक्रमम्

मनोन्मनं महादेवं मनोन्मन्या अथ मध्यतः

शिवं सदाशिवं देवं महेश्वरम् अतस् परम्

मन्त्रैः पादैः स्तवं कुर्यात् विशोध्य च यथाविधि

जय आदि सु इष्ट पर्यन्तम् अग्नि कार्यम् क्रमेण तु

वह्नेः च दीक्षां कुर्वीत दीक्षितः च तथा आचरेत्

शिखायै च नमः च इति रक्त आभे नैरृते दले

मुष्टिना च एव यावत् च तावत्कालं नयेत् क्रमात्

द्वादशान्ते भ्रुवोः मध्ये तालु मध्ये गले क्रमात्

पूजा सम्प्रोक्षणम् विद्धि ताडनं हरणं तथा

नासा अग्रे द्वादशान्तेन पृष्ठेन सह योगिनाम्

वामदेव आदिभिः सार्धं द्वंद्व न्यायेन विन्यसेत्

उपस्पृश्य शुचिः भूत्वा पुरुषं विधिना यजेत्

अघोरेण अथ शिष्याय दापयेत् भोक्तुम् उत्तमम्

तत्त्व त्रय प्रभेदेन चतुर्भिः उत वा तथा

सहस्र हस्त चरणम् नाद अन्तम् नाद विग्रहम्

पञ्चवक्त्रं दश भुजम् अष्टत्रिंशत् कला मयम्

दीपनं ग्रहणं च एव बन्धनं पूजया सह

ईशानं पञ्चधा कृत्वा पञ्च मूर्त्या व्यवस्थितम्

सेचयेत् च ततः शिष्यं शिव भक्तम् च धार्मिकम्

सुवर्ण पुष्प सम्मिश्रम् यथा विभव विस्तरम्

ध्यात्वा तु देवदेवेशम् ईशाने संक्षिपेत् स्वयम्

न तु अन् अभ्यर्च्य भुञ्जीयात् भगवन्तम् सदाशिवम्

अणोः अणीयसम् अजम् महतो ऽपि महत्तमम्

होमयेद् अङ्गमन्त्रेण शान्ति अतीतम् सदाशिवम्

उत्तम आद्यम् तथा अन्त्येन योनि बीजेन सुव्रत

न अरुद्रः कीर्तयेद् रुद्रं न अरुद्रः रुद्रम् आप्नुयात्

कालायै च प्रतिष्ठायै तारकाय अन्तकाय च

ये अर्चयन्ति महादेवं ते रुद्रा न अत्र संशयः

खद्योत सदृश आकारम् चन्द्र रेखा आकृतिम् प्रभुम्

शान्ति अतीतम् मुनि श्रेष्ठैः ईशानेन अथवा पुनः

नव वस्त्र उत्तरीयम् च स उष्णीषम् कृत मङ्गलम्

सदा च वायुभक्षः च सकृत् यः अभ्यर्चयेत् शिवम्

वामदेवेन भस्म अङ्गी भस्मना उद्धूलयेत् क्रमात्

चरुं च विधिना आसाद्य शिवाय विनिवेदयेत्
सकृत् तृप्ता इव हि एषा

तत् अस्मै अमृतम् देवाः पुनर् ददति

किम् अभि इति

किम् नु ते अस्मासु इति

दिवम् इति

तृप्तिः इति

तम् दिवम् अभिप्रवहन्ति

किम् नु ते मयि इति

तान् आह प्र मा वहत इति

किम् अभि इति

तम् तथा एव आगतम् देवाः प्रतिनन्दन्ति अयम् ते भगवः लोकः सह नः अयम् लोकः इति

यत् वाव मे युष्मासु इति आह तत् वाव मे पुनर् दत्त इति

तम् देवान् अभिप्रवहति

तम् आह प्र मा वह इति

तम् तथा एव आगतम् द्यौः प्रतिनन्दति अयम् ते भगवः लोकः सह नौ अयम् लोकः इति

ताम् अस्मै तृप्तिम् द्यौः पुनर् ददाति

अमृतम् इति

देवान् इति
पश्च अर्ध्यात् छङ्कोस् त्रीन् प्राचः प्रक्रमान् प्रक्रम्य औदुम्बरीं सर्वस्य सदसो मध्यतो मिनोति

पृथिव्यै त्वा इति मूलम्

यद्य् अतीयाद् वैष्णव्या ऋचा संचरेत् क्षैत्रपत्या वा

न प्रत्यक् सदो ऽतीयात्

सावित्रेण अभ्रिम् आदाय औदुम्बर्याः अवटं परिलिखति परिलिखितं रक्षः परिलिखिता अरातय इति

नव अरत्नि तिर्यक् सप्तविंशतिर् उदक् आयतम् इति सदसो विज्ञायते

यावद् ऋत्विग्भ्यो धिष्णियेभ्यः प्रसर्पकेभ्य आप्तं मन्यते तावत् सदः करोति इति एकेषाम्

यस्य उरुषु त्रिषु विक्रमणेष्व् अधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा

खात्वा यवमतीभिः प्रोक्षणीभिर् औदुम्बरीं प्रोक्षति

उपनिष्क्रामति इति एकेषाम्

प्राचीन वंशम् हविर्धानं मिन्वन्ति

अन्तरिक्षाय त्वा इति मध्यम्

संमिताद् यजमानं प्राञ्चम् उपनिष्क्रामति प्र तद् विष्णुः स्तवते वीर्याय मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः

अपाम् अवनयनं यवस्य प्रासनं बर्हिषो ऽवस्तरणम् इति यूपो व्याख्यातम्

यद्य् अतीयाद् ऐन्द्र्या ऋचा संचरेद् इति विज्ञायते

तत्र एषः अत्यन्त प्रदेशः

प्राचीन वंशम् आग्नीध्रं दक्षिणा द्वारम् अर्धम् अन्तर्वेद्य् अर्धं बहिर्वेदि

इति
ते एते सप्तभिः सप्तभिः छन्दोभिः आगच्छन्ति

महति रात्र्याः अनूच्यः सर्वस्यै वाचः सर्वस्य ब्रह्मणः परिगृहीत्यै

भवति आत्मना परा अस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यः भवति यः एवम् वेद

पुरा शकुनि वादात् अनुब्रूयात्

देवेभ्यः प्रातर्यावभ्यः होतर् अनुब्रूहि इति आह अध्वर्युः

तस्मात् महति रात्र्याः अनूच्यः

तस्मात् महति रात्र्याः अनूच्यः

तत्र स कामः उपाप्तः यः वाचि च ब्रह्मणि च

तत् यत् पुरा शकुनि वादात् अनुब्रूयात् मा अयज्ञियाम् वाचम् प्रोदिताम् अनुप्रवदिष्म इति

यः वै भवति यः श्रेष्ठ ताम् अश्नुते तस्य वाचम् प्रोदिताम् अनुप्रवदन्ति

एते वाव देवाः प्रातर्यावाणः यत् अग्निः उषाः अश्विनौ

स वै देवेभ्यः एव अन्वब्रवीत्

तस्मात् महति रात्र्याः अनूच्यः

यदा वै अध्वर्युः उपाकरोति वाचा एव उपाकरोति

प्रजापतौ वै स्वयम् होतरि प्रातरनुवाकम् अनुवक्ष्यति उभये देव असुराः यज्ञम् उपावसन् अस्मभ्यम् अनुवक्ष्यति अस्मभ्यम् इति

ततस् वै देवाः अभवन् परा असुराः

अथो खलु यदा एव अध्वर्युः उपाकुर्यात् अथ अनुब्रूयात्

वाच् हि ब्रह्म

वाचा होता अन्वाह

प्रातर् वै स तम् देवेभ्यः अन्वब्रवीत्

आ अस्य देवाः प्रातर्यावाणः हवम् गच्छन्ति यः एवम् वेद

यत् प्रातर् अन्वब्रवीत् तत् प्रातरनुवाकस्य प्रातरनुवाक त्वम्

पुरा वाचः प्रवदितोः अनूच्यः

यत् वाचि प्रोदितायाम् अनुब्रूयात् अन्यस्य एव एनम् उदित अनुवादिनम् कुर्यात्