tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
त्रि अहात् त्रि अहात् स्थूलतरां न्यस्य नाडीं विवर्धयेत्

योनि वात विकार घ्नम् तत् पीतं गर्भ दम् परम्

पैच्छिल्ये क्षौद्र संयुक्तः चूर्णः वैशद्य कारकः

अथ अतस् गुह्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

तेन शून उन्नता स्तब्धा पिच्छिला स्राविणी तथा

पिप्पली अयस् रजस् पथ्या प्रयोगान् च स माक्षिकान्

यव अन्नम् अभया अरिष्टम् सीधु तैलं च शीलयेत्

कपाले त्रिफला दग्धा स घृता रोपणं परम्

सर्वतः सु विशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते

गुडूची सैर्यक अभीरु शुकनासा पुनर्नवैः

तुत्थ गैरिक लोध्र एला मनोह्वा आल रसाञ्जनैः

नत वार्ताकिनी कुष्ठ सैन्धव अमरदारुभिः

स्थान अपवृत्ता योनिर् हि शल्य भूता स्त्रियो मता

वात पित्त आमयान् हत्वा पानाद् गर्भं दधाति तत्

कट्वङ्ग वत्सक अनन्ता धातकी मधुक अर्जुनम्

निवृत्तं सर्पिषा अभ्यज्य स्वेदयित्वा उपनाहयेत्

आयुष्यं पौष्टिकं मेध्यं धन्यं पुंसवनं परम्

बलातैलेन कोष्णेन मधुरैः च उपनाहयेत्

अष्ठीलिकां हृते रक्ते श्लेष्म ग्रन्थि वत् आचरेत्

सिद्ध शीते तु मधुनः पिप्पल्याः च पल अष्टकम्

तैल प्रस्थम् तद् अभ्यङ्ग पिचु वस्तिषु योजयेत्

स्नेह अक्ताम् स्रोतसि न्यस्य सिञ्चेत् स्नेहैः चल अपहैः

अम्बष्ठां शाल्मली पिच्छाम् समङ्गां वत्सक त्वचम्

स्वेदयित्वा ततो भूयः स्निग्धं चर्म समानयेत्

आरग्वधादि वर्गस्य कषायः परिषेचनम्

मञ्जिष्ठा कुष्ठ तगर त्रिफला शर्करा वचाः

स्नेहन स्वेद वस्ति आदि वात जासु विशेषतः

पाठां जम्बु आम्रयोः अस्थि शिलोद्भेदं रसाञ्जनम्

योनि पार्श्व आर्ति हृद् रोग गुल्म अर्शस् विनिवृत्तये

जम्बु आम्र सुमनस् नीप श्वेत काम्बोजिका अङ्कुरान्

उत्तमा आख्याम् तु पिटिकां संछिद्य बडिश उद्धृताम्

योन्यां बलास दुष्टायाम् सर्वं रूक्ष उष्णम् औषधम्

तिल कल्क घृत क्षौद्रैः लेपः पक्वे तु पाटिते

रक्त योनौ असृज् वर्णैः अनुबन्धम् अवेक्ष्य च

एवम् एव पयस् सर्पिः जीवनीय उपसाधितम्

योनि शुक्र प्रदोषेषु तत् सर्वेषु प्रशस्यते

कर्मभिर् वमन आद्यैः च मृदुभिर् योजयेत् स्त्रियम्
अप पाप्मानं हते य एवं वेद

सर्वेभ्यश् छन्दोभ्यः संनिर्मितेन षोﾱअशिना राध्नोति य एवं वेद

महानाम्नीनाम् पञ्च अक्षरान् उपसर्गान् उपसृजत्य् एकादश अक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्यो वा एष छन्दोभ्यः संनिर्मितो यत् षोﾱअशी तद् यन् महानाम्नीनाम् पञ्च अक्षरान् उपसर्गान् उपसृजत्य् एकादश अक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्य एव एनम् तच् छन्दोभ्यः संनिर्मिमीते

स यो व्याप्तो गत श्रीः इव मन्येत अ विहृतम् षोﾱअशिनं शंसयेन् न इद् छन्दसां कृच्छ्राद् अवपद्या इत्य् अथ यः पाप्मानम् अपजिघांसुः स्याद् विहृतं षोﾱअशिनं शंसयेद् व्यतिषक्त इव वै पुरुषः पाप्मना व्यतिषक्तम् एव अस्मै तत् पाप्मानं शमलं हन्ति

महानाम्नीनाम् उपसर्गान् उपसृजति

सर्वेभ्यो लोकेभ्यः संनिर्मितेन षोﾱअशिना राध्नोति य एवं वेद

अथ उ इदं सवनं केवलं त इति माध्यंदिनं वै सवनं केवलम् माध्यंदिनाद् एव एनम् तत् सवनात् संनिर्मिमीते

सर्वेभ्यो वा एष सवनेभ्यः संनिर्मितो यत् षोﾱअशी तद् यद् अपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानाम् इति यजति पीतवद् वै प्रातःसवनम् प्रातःसवनाद् एव एनम् तत् संनिर्मिमीते
अथ यस्य एवम् विद्वान् निधनम् उपैति य एव अस्य मज्जसु मृत्यु पाशः स तस्माद् एव एनम् स्पृणाति

तद् यस्य एवम् विद्वान् हिंकरोति य एव अस्य उद्यतः स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् उद्गायति य एव अस्य स्नावसु मृत्यु पाशः तस्माद् एव एनम् स्पृणाति

एवं वा एवंविद् उद्गाता यजमानस्य प्राणेभ्यो ऽधि मृत्यु पाशान् उन्मुच्य अथ एनम् स अङ्गम् स तनुम् सर्व मृत्योः स्पृणाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् प्रस्तौति य एव अस्य त्वचि मृत्यु पाशः तस्माद् एव एनम् स्पृणाति

तद् आहुः स वा उद्गाता यो यजमानस्य प्राणेभ्यो ऽधि मृत्यु पाशान् उन्मुच्य अथ एनम् स अङ्गम् स तनुम् सर्व मृत्योः स्पृत्वा स्वर्गे लोके सप्तधा दधाति इति

अथ यस्य एवम् विद्वान् आदिम् आदत्ते य एव अस्य संगव काले स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति

तद् यस्य एवम् विद्वान् हिंकरोति य एव अस्य लोमसु मृत्यु पाशः तस्माद् एव एनम् स्पृणाति

एवं वा एवंविद् उद्गाता यजमानस्य प्राणेभ्यो ऽधि मृत्यु पाशान् उन्मुच्य अथ एनम् स अङ्गम् स तनुम् सर्व मृत्योः स्पृत्वा स्वर्गे लोके सप्तधा दधाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् उपद्रवति य एव अस्य अस्थिषु मृत्यु पाशः तस्माद् एव एनम् स्पृणाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् उद्गायति य एव अस्य मध्यन्दिने स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति

स वा एष इन्द्रो वैमृध उद्यन् भवति सविता उदितः मित्रः संगव काले इन्द्रो वैकुण्ठो मध्यन्दिने समावर्तमानः शर्व उग्रो देवो लोहितायन् प्रजापतिर् एव संवेशे ऽस्तमितः

अथ यस्य एवम् विद्वान् प्रस्तौति य एव अस्य उदिते स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् उपद्रवति य एव अस्य अस्तम् यतः स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति

अथ यस्य एवम् विद्वान् निधनम् उपैति य एव अस्य अस्तमिते स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् एव एनम् दधाति
उत अमृत असुः शिवास् त इत्य् अभ्याख्याताय प्रयच्छति

यद् अर्वाचीनम् इत्य् आचामति

स्नानीयाभिः स्नायात्

आचार्याय

उपमृष्टं पर्यग्नि करोति

खदा शयस्य आवपते

प्रतीचीन फले इत्य् अपामार्ग इध्मे अपाः मार्गीः आदधाति

कक्षान् आदीपयति

शुनं पुरस्तान् नो वद शुनं पश्चात् कपिञ्जल

कपिञ्जल प्रदक्षिणं शत पत्त्र अभि नो वद

भद्रम् अस्माकं वद भद्रं नो अभयं वद

मन्त्र उक्तैः स्पृशति

इदं यत् कृष्ण इति कृष्णशकुनिना अधिक्षिप्तम् प्रक्षालयति

मन्त्र उक्तान् दंशयति

पर्यावर्त इति पर्यावर्तते

यत् ते भूम इति विखनति

मन्त्र उक्तम् शान्त्युदकेन सम्प्रोक्ष्य

भद्रं पुरस्तान् नो वद भद्रं पश्चात् कपिञ्जल

प्रत्नो हि इति पाप नक्षत्रे जाताय मूलेन

परि इमे ऽग्निम् इत्य् अग्निं गाम् आदाय निशि कारयमाणस् त्रिः शालां परिणयति

फेनेषु उत्तरान् पाशान् आधाय नदीनां फेनान् इति प्रप्लावयति

मा ज्येष्ठं तृते देवा इति परिवित्ति परिविविदानौ उदक अन्ते मौञ्जैः पर्वसु बद्ध्वा पिञ्जूलीभिर् आप्लावयति

यौवनानि महयसि जिग्युषाम् इव दुन्दुभिः

अवकीर्णिने दर्भ शुल्बम् आसज्य इति आवपति

एवं संपातवता उद पात्रेण अवसिच्य

प्रतिरूपं पलाश अयः लोह हिरण्यानाम्

अग्नी रक्षांसि सेधति इति सेधन्तम्

शान्त्युदक शृतम् आदिष्टानाम् आशयति

यस्य उत्तम दन्तौ पूर्वौ जायेते यौ व्याघ्राव् इत्य् आवपति

नहि ते अग्ने तन्व इति ब्रह्मचारी आचार्यस्य आदहने उपसमाधाय त्रिः परिक्रम्य पुरोडाशं जुहोति

अ पर्यवेत व्रतः प्रत्युपेयात्

सर्वैः च प्रविश्य अपाम् सूक्तैः

शुनं वद दक्षिणतः शुनम् उत्तरतो वद

चतुष्पथे च

श्मशाने निवपति

त्रि रात्रम् अ पर्यावर्तमानः शयीत

अयस्मयेन ब्रह्मणा अश्म मयेन वर्मणा पर्य् अस्मान् वरुणो दधद् इत्य् अभ्यवकाशे संविशति अभ्यवकाशे संविशति

निधने यजते

यं याचामि यद् आशसा इति याचिष्यन्

चतुर् शरावम् ददाति

दिवो नु माम् इति वीध्र बिन्दून् प्रक्षालयति

स गोत्राय

उपदधीत

सं सम् इद् इति स्वयं प्रज्वलिते ऽग्नौ

अवसिञ्चति

पितरौ च

यो अभ्य् उ बभ्रुणा आयसि स्वपन्तम् अत्सि पुरुषं शयानम्

उत्तमर्णे मृते तद् अपत्याय प्रयच्छति

भद्रं वद दक्षिणतो भद्रम् उत्तरतो वद

न उपशयीत इति कौशिकः

द्रुघण शिरः रज्ज्वा बध्नाति

इति कापिञ्जलानि स्वस्त्ययनानि भवन्ति

अति घोरम् दृष्ट्वा मैश्रधान्यं पुरोडाशम् अन्य आशायाम् वा निदधाति

यद् उत्पतन् वदसि कर्करिर् यथा बृहद् वदेम विदथे सु वीराः

आवदन् त्वम् शकुने भद्रम् आवद तूष्णीम् आसीनः सुमतिं चिकिद्धि नः

प्रेहि प्रहर वा दावान् गृहेभ्यः स्वस्तये

प्रेहि प्रहर इति कापिञ्जलानि स्वस्त्ययनानि भवन्ति

येन सोम इति याजयिष्यन् सारूपवत्सम् अश्नाति

विद्म ते स्वप्न इति सर्वेषाम् अप्ययः
ई त् ऊ तौ च सप्तमी अर्थे

न लुमता अङ्गस्य

निपात एक अ च् अन् आङ्

ओ त्

प्रथम चरम तय अल्प अर्ध कतिपय नेमाः च

अनेक अ ल् श् इत् सर्वस्य

अ ṇ उ त् इत् सवर्णस्य च अ प्रत्ययः

उर् अ ṇ र परः

षष्ठी स्थाने योगा

अन्तरं बहिस् योग उपसंव्यानयोः

बहु गण वतु डति संख्या

ए ṅ प्राचां देशे

सर्व आदीनि सर्वनामानि

द्विर्वचने अ चि

संबुद्धौ शाकल्यस्य इतौ अन् आर्षे

स्वम् अ ज्ञाति धन आख्यायाम्

कृत् म् ए च् अन्तः

क्त्वा तोसुन् कसुनः

इ कः गुण वृद्धी

क् ṅ इति च

वृद्धिर् यस्य अ चाम् आदिस् तत् वृद्धम्

त्यद् आदीनि च

विभाषा जसि

ऊं

सुड् अ नपुंसकस्य

तस्माद् इति उत्तरस्य

ई त् ऊ त् ए त् द्विवचनम् प्रगृह्यम्

स्थानि वत् आदेशो अन् अ ल् विधौ

अ त् ए ṅ गुणः

क्त क्तवतू निष्ठा

दीधी वेवी इटाम्

स्थाने ऽन्तरतमः

अ चः अन्त्य आदि टि

तस्मिन् इति निर्दिष्टे पूर्वस्य

इ क् य णः सम्प्रसारणम्

आदिर् अन्त्येन सह इता

तुल्य आस्य प्रयत्नम् सवर्णम्

येन विधिस् तद् अन्तस्य

न पद अन्त द्विर्वचन वरे य लोप स्वर सवर्ण अनुस्वार दीर्घ ज श् च र् विधिषु

ṅ इत् च

आदि अन्त वत् एकस्मिन्

अव्ययीभावश् च

न बहुव्रीहौ

अदर्शनं लोपः

अ लः अन्त्यात् पूर्वः उपधा

ṣ न अन्ता षट्

त परः तद् कालस्य

ह लः ऽनन्तराः संयोगः

आदि अन्तौ ट क् इतौ

ए चः इ क् ह्रस्व आदेशे

म् इत् अ चः अन्त्यात् परः

दा धा घु अ दाप्

वृद्धिर् आ त् ऐ च्

शे

प्रत्यय लोपे प्रत्यय लक्षणम्
अयं दर्भ इत्य् ओषधि वत्

अग्ने जातान् इति न वीरं जनयेत् प्र अन्यान् इति न विजायेत इति अश्वतरी मूत्रम् अश्म मण्डलाभ्याम् संघृष्य भक्ते ऽलंकारे

रथ जिताम् इति माष स्मरान् निवपति

एवं नग्नः

तृतीयया अभिनिष्ठीवति

आकर्षेण तिलान् जुहोति

तृष्टिक इति बाणापर्णीम्

अपि च अन्वाह अपि च अन्वाह

छायायां सज्यं करोति

आशये ऽश्मानं प्रहरति

उद पात्रेण संपातवता शालां संप्रोक्ष्य अपरस्मिन् द्वार पक्षे न्युब्जति

इमां खनामि इति बाणापर्णीं लोहित अजायाः द्रप्सेन संनीय शयनम् अनुपरिकिरति

इदं यत् प्रेण्य इति शिरः कर्णम् अभिमन्त्रयते

आ ते दद इति मन्त्र उक्तानि संस्पृशति

अग्नेर् इव इति परशुफाण्टम्

क्लीब पदे बाधकं धनुर् वृश्चति

भगम् अस्या वर्च इति माला निष्प्रमन्द दन्तधावन केशम् ईशान हतायाः अनुस्तरण्या वा कोशम् उलूखल दरणे त्रि शिले निखनति

अभि ते ऽधाम् इत्य् अधस्तात् पलाशम् उपचृतति

सीमन्तम् अन्वीक्षते

भगेन मा न्यस्तिका इदम् खनामि इति सौवर्चलम् ओषधि वत् शुक्ल प्रसूनम् शिरसि उपचृत्य ग्रामं प्रविशति

त्रीणि केश मण्डलानि कृष्ण सूत्रेन विग्रथ्य त्रि शिले अश्म उत्तराणि व्यत्यासम्

प्रथमेन वक्षणासु मन्त्र उक्तम्

ईर्ष्याया ध्राजिं जनाद् विश्वजनीनात् त्वाष्ट्रेण अहम् इति प्रतिजापः प्रदान अभिमर्शनानि

शयन पादम् उत्पले च

अ संमृद्नन्

आवेष्टनेन वंश अग्रम् अवबध्य मध्यमायां बध्नाति

शर भृष्टीः आदीप्ताः प्रतिदिशम् अभ्यस्यति अर्वाच्याः आवलेखन्याः

कामं विनेष्यमाणो अप अघेन असंख्याताः शर्कराः परिकिरन् व्रजति

उलूखलम् उत्तरां स्रक्तिं दक्षिण शयन पादम् तन्तून् अभिमन्त्रयते

द्वितीयया अभिनिदधाति

संमृद्नन् जपति

अथ अस्यै भगम् उत्खनति यं ते भगं निचख्नुस् त्रि शिले यं चतुर् शिले इदं तम् उत्खनामि प्रजया च धनेन च इति
व्यज्ञासिष्म इति ह ऊचुः

व्यज्ञासिष्टा३ इति

ॐ इति ह उवाच व्यज्ञासिष्ट इति

उषित्वा ब्रह्मचर्यं देवा ऊचुर् ब्रवीतु नो भवान् इति

अथ ह एनम् मनुष्या ऊचुर् ब्रवीतु नो भवान् इति

देवा मनुष्या असुराः

अथ ह एनम् असुरा ऊचुर् ब्रवीतु नो भवान् इति

व्यज्ञासिष्म इति ह ऊचुः

व्यज्ञासिष्टा३ इति

दाम्यत इति न आत्थ इति

त्रयाः प्राजापत्याः प्रजापतौ पितरि ब्रह्मचर्यम् ऊषुः

दयध्वम् इति न आत्थ इति

दत्त इति न आत्थ इति

तद् एतद् एव एषा दैवी वाग् अनुवदति स्तनयित्नुर् द द द इति

दाम्यत दत्त दयध्वम् इति

तेभ्यो ह एतत् एव अक्षरम् उवाच द इति

ॐ इति ह उवाच व्यज्ञासिष्ट इति

व्यज्ञासिष्टा३ इति

व्यज्ञासिष्म इति ह ऊचुः

ॐ इति ह उवाच व्यज्ञासिष्ट इति
अष्टाविंश भुजा ध्येया अष्टादश भुजा अथवा

कपाल शरक अङ्कुशान्

मातर् मातर् वरे दुर्गे सर्व काम अर्थ साधने

नवमी आदौ यजेत् दुर्गाम् ह्रीं दुर्गे रक्षिणि इति च

महामांसं त्रिमधुराद् अथवा सर्व कर्म कृत्

वज्रं चक्रं शलाकां च अष्टादश भुजाम् स्मरेत्

वारि सर्षप भस्म आदि क्षेपात् युद्ध आदिके जयः

हन हन दण्डेन ताडय ताडय चक्रेण छेदय छेदय शक्तिना भेदय भेदय दंष्ट्रया दंशय दंशय कीलकेन कीलय कीलय पाटय पाटय अङ्कुशेन गृह्ण गृह्ण ब्रह्माणि एहि एहि माहेश्वरि एहि एहि कौमारि एहि एहि वाराहि एहि एहि

ॐ नमो भगवति चामुण्डे श्मशान वासिनि कपाल हस्ते महाप्रेत समारूढे महा विमान माला आकुले कालरात्रि बहु गण परिवृते महा मुखे बहुभुजे सु घण्टा डमरु किङ्किणीके अट्ट अट्टहासे किलि किलि हुं सर्व नाद शब्द बहुले गज चर्म प्रावृत शरीरे रुधिर मांस दिग्धे महा राक्षसि रौद्र दंष्ट्र कराले भीम अट्टाट्टहासे स्फुरित विद्युत् सम प्रभे चल चल कराल नेत्रे हिलि हिलि ललत् जिह्वे ह्रैं ह्रीं भृकुटी मुखे ॐ कार भद्रासने कपाल माला वेष्टिते जटा मुकुट शशाङ्क धारिणि अट्ट अट्टहासे किलि किलि हुं हुम् दंष्ट्र घोर अन्धकारिणि सर्व विघ्न विनाशिनि इदं कर्म साधय साधय शीघ्रं कुरु कुरु अङ्कुशे समनुप्रवेशय वर्गं वर्गं कम्पय कम्पय चल चल चालय चालय रुधिर मांस मद्य प्रिये हन हन कुट्ट कुट्ट छिन्द छिन्द मारय मारय अनुबूम अनुबूम वज्र शरीरम् साधय साधय त्रैलोक्य गतम् अपि दुष्टम् अ दुष्टम् वा गृहीतम् अ गृहीतम् आवेशय आवेशय क्रामय क्रामय नृत्य नृत्य बन्ध बन्ध वल्ग वल्ग कोटराक्षि ऊर्ध्वकेशि उलूक वदने कर किङ्किणि करङ्क माला धारिणि दह दह पच पच गृह्ण गृह्ण मण्डल मध्ये प्रवेशय प्रवेशय किं विलम्बसि ब्रह्म सत्येन विष्णु सत्येन ऋषि सत्येन रुद्र सत्येन आवेशय आवेशय किलि किलि खिलि खिलि मिलि मिलि चिलि चिलि विकृत रूप धारिणि कृष्ण भुजंगैः वेष्टित शरीरैः सर्व ग्रह आवेशिनि भ्रू मग्न नासिके विकट मुखे कपिल जटे ब्राह्मि भञ्ज भञ्ज ज्वल ज्वल काल मुखे खल खल खर खरः पातय पातय रक्त अक्षे धूर्णापय धूर्णापय भूमिं पातय पातय शिरो गृह्ण गृह्ण चक्षुर् मीलय मीलय भञ्ज भञ्ज पादौ गृह्ण गृह्ण मुद्रां स्फोटय स्फोटय हुं हूं फट् विदारय विदारय त्रिशूलेन भेदय भेदय वज्रेण

अष्ट उत्तर पदानाम् हि माला मन्त्र मया जपः

खङ्ख घण्टा अन्वितौ च अन्यौ ध्वज दण्ड युतौ परौ

हरिः उवाच

अन्यौ परशु चक्र आढ्यौ डमरु दर्पण अन्वितौ

मङ्गला विजया लक्ष्मीः शिवा नारायणी क्रमात्

एकैक पदम् अष्ट सहस्रधा

अष्टादश भुजाम् खेटकं घण्टां दर्पणं तर्जनीम्

असि खेट अन्वितौ हस्तौ गदा दण्ड युतौ परौ

तिलान् त्रिमधुर अक्तान् च सहस्रं च अष्ट होमयेत्

द्वादश अष्ट भुजा वा अपि ध्येया वा अपि चतुर् भुजा

धनुः ध्वजम् डमरुकं परशुं पाशम् एव च

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे दुर्गाजपपूजाबलिमन्त्रनिरूपणं नाम अष्टत्रिंशः ऽध्यायः

मन्त्रः श्री भगवत्याः च प्रवक्ष्यामि जप आदिकम्

मार्गे तृतीयाम् आरभ्य पूजयेत् न वियोग भाज्

गौरी काली उमा दुर्गा भद्रा कान्तिः सरस्वती

तर्जयन्ती परेण एव अन्यं कलकल ध्वनिम्

रक्ष मां निज भूतेभ्यः बलिं गृह्ण नमो ऽस्तु ते

जय त्वं किल भूत ईशे सर्व भूत समावृते
दिश् ग्रहणे पुनः क्रियमाणे ज्ञायते दिश् उपदिष्ट समासे विभाषा अन्यत्र प्रतिषेधः इति

दिशां समासः दिश् समासः

दिश् ग्रहणम् किम् न बहुव्रीहौ इति प्रतिषेधं वक्ष्यति तत्र न ज्ञायते क्व विभाषा क्व प्रतिषेधः इति

उत्तर पूर्वस्यै उत्तर पूर्वस्यै

बहुव्रीहौ इति किं द्वन्द्वे विभाषा मा भूत्

बहुव्रीहि वत् भावेन यो बहुव्रीहिः तत्र मा भूत्

तस्मिन् नित्ये प्रतिषेधे प्राप्ते विभाषा इयम् आरभ्यते

दक्षिण पूर्वस्यै दक्षिण पूर्वस्यै

न बहुव्रीहौ इति प्रतिषेधं वक्ष्यति
अथवा यस्य मे सर्वं यद् वाच् मनस गोचरम्

अहो अहं नमो मह्यं यस्य मे न अस्ति किंचन

अतो मम जगत् सर्वम् अथ वा न च किंचन

स शरीरम् इदं विश्वं न किंचिद् इति निश्चितम्

ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता त्रितयं न अस्ति वास्तवम्

तन्तु मात्रः भवेद् एव पटो यद्वद् विचारितः

अहो विकल्पितं विश्वम् अज्ञानान् मयि भासते

उद्यन्ति घ्नन्ति खेलन्ति प्रविशन्ति स्वभावतः

अहो अहं नमो मह्यं दक्षो न अस्ति इह मद् समः

जनक उवाच

अहो जन समूहे ऽपि न द्वैतं पश्यतो मम

स शरीरम् अहो विश्वं परित्यज्य मया अधुना

दृश्यम् एतन् मृषा सर्वं एको ऽहं चित् रसः ऽमलः

शरीरं स्वर्ग नरकौ बन्ध मोक्षौ भयं तथा

मय्य् अनन्त महा अम्भोधौ चित्त वाते समुद्यते

अहो अहं नमो मह्यं एको ऽहं देहवान् अपि

रूप्यं शुक्तौ फणी रज्जौ वारि सूर्य करे यथा

अयम् एव हि मे बन्ध आसीत् या जीविते स्पृहा

अरण्यम् इव संवृत्तं क्व रतिं करवाण्य् अहम्

अहो भुवन कल्लोलैः विचित्रैर् द्राक् समुत्थितम्

मय्य् अनन्त महा अम्भोधौ चित्त वाते प्रशाम्यति

कुतश्चित् कौशलाद् एव परमात्मा विलोक्यते

अहो अहं नमो मह्यं विनाशो यस्य न अस्ति मे

आत्म अज्ञानात् जगद् भाति आत्म ज्ञानात् न भासते

एतावन्तम् अहं कालं मोहेन एव विडम्बितः

आत्मनो न तथा भिन्नं विश्वम् आत्म विनिर्गतम्

रज्जु अज्ञानात् अहिर् भाति तद् ज्ञानात् भासते न हि

बोध मात्रः ऽहम् अज्ञानाद् उपधिः कल्पितो मया

यथा न तोयतो भिन्नास् तरङ्गाः फेन बुद्बुदाः

एव इदम् तद्वद् विश्वं विचारितम्

मत्तो विनिर्गतं विश्वं मय्य् एव लयम् एष्यति

मृदि कुम्भो जले वीचिः कनके कटकं यथा

अहो निरञ्जनः शान्तो बोधो ऽहं प्रकृतेः परः

अज्ञानाद् भाति यत्र इदम् सो ऽहम् अस्मि निरञ्जनः

अ संस्पृश्य शरीरेण येन विश्वं चिरं धृतम्

ब्रह्म आदि स्तम्ब पर्यन्तम् जगत् नाशे ऽपि तिष्ठतः

द्वैत मूलम् अहो दुःखं न अन्यत् तस्य अस्ति भेषजम्

न मे बन्धो ऽस्ति मोक्षो वा भ्रान्तिः शान्ता निराश्रया

प्रकाशो मे निजं रूपं न अतिरिक्तः ऽस्म्य् अहं ततः

न अहम् देहो न मे देहो जीवो न अहम् अहं हि चित्
माता पितरम् ऋत आ बभाज ऽधीत्य् अग्रे मनसा सं हि जग्मे

साकंजानां सप्तथम् आहुर् एकजं षड् इद् यमा ऋषयो देव जाः इति

तस्य यद् आहुः पिप्पलं स्वाद्व् अग्रे तन् न उद् नशद् यः पितरं न वेद

वत्से बष्कये ऽधि सप्त तन्तून् वि तत्निरे कवय ओतवा उ

तृतीयो भ्राता घृत पृष्ठः अस्य अत्र अपश्यम् विश्पतिं सप्त पुत्रम्

कवीयमानः क इह प्र वोचद् देवं मनः कुतो अधि प्रजातम्

अमीमेद् वत्सो अनु गाम् अपश्यद् विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु

मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्व विदः वाचम् अ विश्व विन्नाम्

अ चिकित्वान् चिकितुषश् चिद् अत्र कवीन् पृछामि विद्वनो न विद्वान्

शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदा ऽपुः

सप्त युञ्जन्ति रथम् एक चक्रम् एको अश्वो वहति सप्त नामा

सा कद्रीची कं स्विद् अर्धं परागात् क्व स्वित् सूते नहि यूथे अस्मिन्

अस्य वामस्य पलितस्य होतुस् तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्य् अश्नः

यस्मिन् वृक्षे मधु अदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते च अधि विश्वे

अवः परेण पितरं यो अस्य वेद अवस् परेण पर एना अवरेण

इन्द्रश् च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति

स नेमि चक्रम् अजरं वि ववृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति

द्वादश अरम् नहि तज् जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्याम् ऋतस्य

भूम्या असुर् असृग् आत्मा क्व स्वित् को विद्वांसम् उप गात् प्रष्टुम् एतत्

इह ब्रवीतु य ईम् अङ्ग वेद अस्य वामस्य निहितं पदं वेः

अवः परेण पर एना अवरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौर् उद् अस्थात्

तस्य न अक्षः तप्यते भूरि भारः सनाद् एव न छिद्यते स नाभिः

सूर्यस्य चक्षू रजसा एति आवृतं यस्मिन्न् आतस्थुर् भुवनानि विश्वा

एना विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकम् अत्र आ विवेश

इमं रथम् अधि ये सप्त तस्थुः सप्त चक्रम् सप्त वहन्त्य् अश्वाः

पञ्च पादम् पितरं द्वादश आकृतिम् दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम्

पाकः पृछामि मनसा अ विजानन् देवानाम् एना निहिता पदानि

तेषाम् इष्टानि विहितानि स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः

त्रि नाभि चक्रम् अजरम् अनर्वं यत्र इमा विश्वा भुवना अधि तस्थुः

द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते

आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश् च तस्थुः

तयोर् अन्यः पिप्पलं स्वाद्व् अत्त्य् अन् अश्नन् अन्यो अभि चाकशीति

तिस्रो मातॄस् त्रीन् पितॄन् बिभ्रद् एक ऊर्ध्वस् तस्थौ न ईम् अव ग्लापयन्त

युक्ता माता आसीत् धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद् गर्भो वृजनीष्व् अन्तः

स्त्रियः सतीस् ताम् उ मे पुंसः आहुः पश्यद् अक्षण्वान् वि चेतद् अन्धः

को ददर्श प्रथमं जायमानम् अस्थन्वन्तं यद् अनस्था बिभर्ति

ये अर्वाञ्चस् ताꣳ उ पराच आहुर् ये पराञ्चस् ताꣳ उ अर्वाच आहुः
आ इमम् भज ग्रामे अश्वेषु गोषु

एक वृषः इन्द्र सखा जिगीवान् शत्रूयताम् आ भर भोजनानि

युनज्मि ते उत्तरावन्तम् इन्द्रम् येन जयन्ति न पराजयन्ते यः त्वा करत् एक वृषम् जनानाम् उत राज्ञाम् उत्तमम् मानवानाम्

इन्द्र शत्रुम् रन्धय सर्वम् अस्मै

एक वृषः इन्द्र सखा जिगीवान् शत्रूयताम् आ खिद भोजनानि

अवर्चसम् कृणुहि शत्रुम् अस्य

इमम् इन्द्र वर्धय क्षत्रियम् मे

अयम् विशाम् विश्पतिः अस्तु राजा

व्याघ्र प्रतीकः अव बाधस्व शत्रून्

निः तम् भज यः अमित्रः अस्य

अयम् राजा प्रियः इन्द्रस्य भूयात् प्रियः गवाम् ओषधीनाम् पशूनाम्

इमम् विशाम् एक वृषम् कृणु त्वम्

वर्ष्म क्षत्राणाम् अयम् अस्तु राजा

अयम् अस्तु धनपतिः धनानाम्

अस्मै द्यावापृथिवी भूरि वामम् दुहाथाम् घर्म दुघे इव धेनू

सिंह प्रतीकः विशः अद्धि सर्वाः

उत्तरः त्वम्

अस्मिन् इन्द्र महि वर्चांसि धेहि

अधरे ते सपत्नाः ये के च राजन् प्रतिशत्रवः ते
तान् कर्मणः कर्मणो वृणीत

अथ ऋत्विजाम् वरणम्

तद् पुरुषाः होत्रकाश् चमसाध्वर्यवश् च

आङ्गिरसो ऽध्वर्युर् वासिष्ठो ब्रह्मा वैश्वामित्रो होता अयास्यः उद्गाता कौषीतकः सदस्यः

सर्वे सौम्ये ऽध्वरे

अभिगरो ध्रुवगोपः संश्राव इति सदस्यस्य

तस्माद् अग्निहोत्रस्य यज्ञ क्रतोः एक ऋत्विक्

न होत्रकान् इत्य् एके

अध्वर्युर् वा ऋत्विजां प्रथमो युज्यते तेन स्तोमो योक्तव्य इति

दर्श पूर्णमासयोः चत्वार ऋत्विजो ऽध्वर्युर् ब्रह्मा होता आग्नीध्रः इति

दश वा एकादश वा चमसाध्वर्यवः

ब्राह्मणाच्छंस्य् आग्नीध्रः पोता इति ब्रह्मणः

न परिखा अतिक्रान्ताः न अन्त गाः न अन्त्यजाः न अन् अनूचानाः

अ स्वप्रधानाः इत्य् एके

अन्य दक्षिणाभिः परिक्रीता भवन्ति इति विज्ञायते

एकैकम् उपसंगृह्य चोदयेद् असाव् अहम् आध्वर्यवेण त्वा गच्छामि याजयतु मां भवान् इति

स्वेन स्वेन कर्मणा होत्रकान्

ब्रह्मत्वेन हौत्रेण औद्गात्रेण सादस्येन इति

हालेय वालेय पुत्रिका पुत्र पर क्षेत्र सहोढ कानीन अनुज अवर द्वि प्रवरान् परिहाप्य

चातुर्मास्येषु प्रतिप्रस्थाता पञ्चमः

अथ प्रतिप्रस्थाता नेष्टा उन्नेता इति अध्वर्यु पुरुषाः

अवशिष्टा भृगवो ऽङ्गिरसो वा

विज्ञायते ब्राह्मणा ऋत्विजो योनि गोत्र श्रुत वृत्त सम्पन्नाः अ विगुण अङ्गाः अ त्रि किणिनः
सर्व तनुः भूत्वा सर्वम् आयुर् एति

ऋग्भिस् तरत्समन्दीभिर् मार्जनं पाप शोधनम्

विधिना शास्त्र दृष्टेन प्रायश्चित्तानि निर्दिशेत्

प्राणायामान् पवित्राणि व्याहृतीः प्रणवं तथा

यथा अश्वमेध अवभृथे एवं तन् मनुर् अब्रवीत्

त्रिर् अभिमन्त्रयेत

जपेद् अघमर्षणं सूक्तं पयसा द्वादश क्षपाः

सं मा सिञ्चन्तु मरुतः सम् इन्द्रः सं बृहस्पतिः

यद्य् अत्र हि भवेद् युक्तं तत् हि तत्र एव निर्दिशेत्

प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामो नाना अर्थानि पृथक् पृथक्

अन् आद्य अ पेय प्रतिषिद्ध भोजने विरुद्ध धर्म आचरिते च कर्मणि

त्रिषत्या हि देवा इति विज्ञायते

प्रति ह अस्मै मरुतः प्राणान् दधति प्रति इन्द्रः बलं प्रति बृहस्पतिर् ब्रह्मवर्चसं प्रत्य् अग्निर् इतरत् सर्वम्

विधिना येन मुच्यन्ते पातकेभ्यो ऽपि सर्वशः

प्रतिग्रहीष्यमाणस् तु प्रतिगृह्य तथा एव च

सं मा अयम् अग्निः सिञ्चत्व् आयुषा च बलेन च आयुष्मन्तम् करोतु मा इति

यो अ पूतः इव मन्येत आत्मानम् उपपातकैः

स हुत्वा एतेन विधिना सर्वस्मात् पापात् प्रमुच्यते

प्राणान् आत्मनि संयम्य त्रिः पठेद् अघमर्षणम्

हुत्वा प्रयत अञ्जलिः कवातिर्यङ्ङ् अग्निम् उपतिष्ठेत

तेन पवित्रेण शुद्धेन पूता अति पाप्मानम् अरातिं तरेम इति

विज्ञायते च

अथ अपि उदाहरन्ति

त्रि रात्रम् वा अपि उपवसंस् त्रिर् अह्नो ऽभ्युपयन्न् अपः

भ्रूणहत्या विधिः त्व् अन्यस् तं तु वक्ष्याम्य् अतः परम्

भूयो भूयो गरीयःसु लघुष्व् अल्पीयसस् तथा

तेषु तेषु च दोषेषु गरीयांसि लघूनि च

मति प्रवृत्ते ऽपि च पातक उपमैः विशुध्यते अथ अपि च सर्व पातकैः

काम अवकीर्णः ऽस्म्य् अवकीर्णो ऽस्मि काम कामाय स्वाहा

अथ अवकीर्णी अमावास्यायां निश्य् अग्निम् उपसमाधाय दार्विहोमिकीं परिचेष्टां कृत्वा द्वे आज्य आहुती जुहोति
अथ उ एतेन एव अस्य अग्निहोत्रम् स्तीर्ण बर्हिः भवति

अथ यद् अप उपस्पृशति

तस्मात् पत्नी वेदतृणान्य् अन्तरा ऊरू कुरुते

पत्नीसंयाजा हि एते

शान्तिर् वै भेषजम् आपः

रेतस् तत् सिञ्चति

वृषा वै वेदः

अथ यद् वेदे पत्नीं वाचयति

अथ यद् ऋचं जपति स्वस्त्ययनम् एव तत् कुरुते

त्वष्टारं द्वितीयम्

तस्माद् एनम् अन्ततो यजति

योषा पत्नी

सोमं प्रथमं यजति

मिथुनम् एव तत् पत्नीषु दधाति

त्वष्टा वै रेतः सिक्तं विकरोति
तामिस्रम् अन्धतामिस्रं महारौरव रौरवौ

अग्नि होत्रात् परो धर्मो द्विजानां न इह विद्यते

समो वा विद्यते तस्मात् सोमेन अभ्यर्चयेत् परम्

स धर्मः कथितः सद्भिः न अन्येषाम् इति धारणा

पितामहेन विप्राणाम् आदौ अभिहितः शुभः

श्रौतः त्रेताग्नि सम्बन्धात् स्मार्तः पूर्वं मया उदितः

तस्मात् आराधयेत् नित्यम् अग्नि होत्रेण शाश्वतम्

अग्नि होत्रम् तु जुहुयात् आदि अन्ते अहर् _ सदा

धर्मेण अभिगतः यैः तु वेदः स परिबृंहणः

व्यास उवाच

अधिकं च अपि विद्येत स सोमं पातुम् अर्हति

ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यम् आत्म गुण अन्विताः

शस्य अन्ते नव शस्य इष्ट्या तथा ऋतु अन्ते द्विजो ऽध्वरैः

तेषाम् अभिमतः यः स्यात् चेतसा नित्यम् एव हि

शिष्ट आचारः तृतीयः स्यात् श्रुति स्मृत्योः अलाभतः

न अन् इष्ट्वा नव शस्य इष्ट्या पशुना वा अग्निमान् द्विजः

प्राणान् एव अत्तुम् इच्छन्ति नव अन्न आमिष गृद्धिनः

अन्यान् च नरकान् घोरान् सम्प्राप्य अन्ते सु दुर्मतिः

धर्मं जिज्ञासमानानां तत् प्रमाणतरम् स्मृतम्

नास्तिक्यात् अथवा आलस्यात् यो ऽग्नीन् न आधातुम् इच्छति

यः च आधाय अग्निम् आलस्यात् न यष्टुं देवम् इच्छति

सो ऽसौ मूढो न संभाष्यः किं पुनर् नास्तिकः जनः

नव अन्न मद्यान् मांसम् वा दीर्घम् आयुः जिजीविषुः

श्रेयस्करतमः श्रौतः तस्मात् श्रौतम् समाचरेत्

न अन्यतस् जायते धर्मो ब्रह्म विद्या च वैदिकी

यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्य वृत्तये

त्रयाणाम् इह वर्णानां गृहस्थ आश्रम वासिनाम्

सावित्रान् शान्ति होमान् च कुर्यात् पर्वसु नित्यशः

धर्म शास्त्रम् पुराणं तद् ब्रह्म ज्ञाने परा प्रमा

पुराणं धर्म शास्त्रम् च वेदानाम् उपबृंहणम्

उभौ अभिहितौ धर्मौ वेदात् एव विनिःसृतौ

एकस्माद् ब्रह्म विज्ञानम् धर्म ज्ञानम् तथा एकात्

धर्मो विमुक्तये साक्षात् श्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः

यजेत वा न यज्ञेन स याति नरकान् बहून्

न सोम यागात् अधिकः महेश आराधने क्रतुः

एष धर्मः परो नित्यम् अपधर्मो ऽन्य उच्यते

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन ब्राह्मणो हि विशेषतः
तालं हरितालं कटुकी एतद् समम् मृत सूत आद्यम् अष्ट औषधम् चूर्णितम् एभिः पुनर्नवा आदिभिः भावयेत्

पुनर्नवा वर्षाभूः देवदाली निर्गुण्डी तण्डुलीयकं मेघनादः तिक्तकोशातकी जालिनी एषां द्रावैः दिन एकम् मर्दयेत्

एरण्ड नालेन वान्तिं कारयेत्

माष मात्रम् क्षौद्रैः लिहेत् उपरि निम्ब पत्त्र क्वाथम् पिबेत्

पुनर् दुग्धेन मर्दयेत्

कफ क्षय कास आदयः यान्ति
तस्मात् स दहति

तस्य अन्तरात्मा तपः

सो ऽरूक्ष उपासितव्यः

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् आपो ऽन्तः

यावत् हि एव प्राणेन प्राणिति तावद् रूपम् भवति तद् रूपम् भवति

तद् अन्नम्

तस्य स्वर एव प्रजाः

तस्या एव इदम् देवतायै सर्वं रूपम् इति

अथ अधिदेवतम्

तत् ह सात्यकीर्ता आहुर् यां वयं देवताम् उपास्मह एकम् एव वयं तस्यै देवतायै रूपं गव्य् आदिशाम एकं वाहन एकं हस्तिन्य् एकम् पुरुष एकं सर्वेषु भूतेषु

स निरुक्तः

यद् अस्मिन्न् आपो ऽन्तस् तेन अरूक्षः

तानि वा एतानि चत्वारि साम प्राणो वाङ् मनः स्वरः

प्रजावान् भवति य एवं वेद

तपसो ऽन्तरात्मा विद्युत्

तपसो अन्तरात्मा अग्निः

स एष प्राणो वाचा करोति मनः नेत्रः

स निरुक्तः
या ते अग्ने ऽयाशया तनूर् वर्षिष्ठा गहनेष्ठा

आप्यायय सखीन्त् सन्या मेधया

तस्यै ते स्वाहा

तनू नप्त्रे शक्मने शक्वराय शक्मना ओजिष्ठाय

गायत्रम् असि

स्वस्ति ते देव सोम सुत्याम् अशीय स्वस्त्य् उदृचम् एष्टा राया एष्टा वामानि

आपतये त्वा गृह्णामि

अनाधृष्टम् असि

अभिशस्ति पाः अन् अभिशस्तेन्यम्

आयुर् असि पुरूरवा असि

उर्वश्य् असि

भवतं नः समनसौ समोकसौ सचेतसा अरेपसौ

त्रिष्टुब् असि

ऋतम् ऋत वादिभ्यः नमो दिवे

सह नौ व्रतपते व्रतिनोर् व्रतानि

जगद् असि

या तव तनूर् इयं सा मयि

अग्ना अग्निश् चरति प्रविष्टा ऋषीणां पुत्रो अधिराज एषः

आ त्वम् इन्द्राय प्यायस्व

इन्द्राय एक धन विदे

अञ्जसा सत्यम् उपागाम्

नमः पृथिव्यै

या ते अग्ने रजाशया या ते अग्ने हराशया या ते अग्ने रुद्रिया तनूस् तया नः पाहि

परिपतये त्वा गृह्णामि

अनाधृष्यं देवानाम् ओजः

अग्नेर् जनित्रम् असि

तस्मै विधेम हविषा वयं मा देवानां यूयुपाम भागधेयम्

मा यज्ञं हिंसिष्टं मा यज्ञ पतिम् जातवेदसौ

वृषणौ स्थः

अंशुः अंशुः टे देव सोम आप्यायताम्