tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
मध्ये केचित् वयम् इह सखे केवलं मानुषाणां व्यक्त उत्कर्षः महति भुवने व्योम गानाम् पतिस् त्वम्

संमोदस् ते पथि परिणमेच् चन्द्रकैर् उज्झितानां मेघ अपाये विपिन शिखिनाम् वीक्ष्य वाचंयम त्वम्

ताम् आसीदन् प्रणम नगरीं भक्ति नम्रेण मूर्ध्ना जाताम् आदौ कृत युग मुखे धातुर् इच्छा वशेन

वेलाम् अब्धेर् विविध लहरी दत्त मुक्ता अभिरामाम् द्रक्ष्यस्य् आराद् द्विगुण पुलिनाम् केतकीनां परागैः

देवः श्रीमान् यदि स विहरेत् स्वैरम् आराम भूमौ व्यक्तो वाल व्यजन वपुषा वीजयेस् तं त्वम् एव

यद् वीथीनाम् करिगिरि पतेः वाह वेग अवधूतान् अन्यान् रेणूंस् त्रिदश पतयः धारयन्त्य् उत्तमाङ्गैः

यस्य आसन्ने पयसि जलधेस् त्वद् प्रतिच्छन्द चन्द्राः पक्षच्छेद क्षरित रुधिर स्तोम संदर्शनीयाः

अङ्गीकुर्याद् विनतम् अमृत आसार संवादिभिः त्वाम् आविस् मोदैः अभिमत वर स्थूललक्षैः कटाक्षैः

प्रत्युद्गच्छत् मकर वलन स्तम्भितैः सह्य जायाः स्रोतः भेदैः विविध गतिभिः संविभक्त अवकाशान्

अङ्गीकुर्वन्न् अमृत रुचिराम् उत्पतिष्णोः स लीलम् छायाम् अन्तस् तव मणि मयः माल्यवान् एष शैलः

स्फार आलोक प्रशमित तमः संचयम् तत्र पुंसां प्रत्यक् रूपम् प्रगुण विभवम् प्रार्थनीयं बुधानाम्

द्रक्ष्यस्य् एवं प्रिय सखैः सुखं लङ्घित अध्वा सखीं ते सीतां क्षेत्रे जनक नृपतेः उत्थितां सीर कृष्टे

सार्धं कान्तैः शबर _ अद्रि कुञ्जेषु रागाद् आसीनानां क्षणम् असमये दृश्य चन्द्र उदय श्रीः

सु अच्छ स्वादु प्रसर सुभगा स्वामिनी वः कवीनां वेगा संज्ञाम् वहति महतीं वल्लभा पद्मयोनेः

वाचालानाम् इव जड धियाम् सत् कवौ दूर याते कैलासाय त्वयि गतवति क्षीब ताम् आश्रितानाम्

लब्ध आश्वासः कथम् अपि तदा लक्ष्मणस्य अग्रजन्मा संदेशेन प्रणय महता मैथिलीं जीवयिष्यन्

दूरात् प्राप्तं प्रिय सखम् इव त्वाम् उपैष्यत्य् अवश्यं कम्पा पाथः कमल वनिका कामुकः गन्धवाहः

आबिभ्राणाः सरसिज दृशः हंस दोला अधिरोहात् आधास्यन्ते मदकल गिरः तेषु नेत्र उत्सवम् ते

विद्युत् भिन्नम् घनम् इव सखे विद्रुम अरण्य योगात् देहेन एकम् मिथुनम् इव च द्रक्ष्यसि त्वं पयोधिम्

अ व्यासङ्गः सपदि पदवीं संश्रय अन्यैः अ लङ्घ्यः बन्दीकुर्युस् तट वसतयः मा भवन्तं किराताः

तीर्णे तस्मिन् प्रकटय सखे शीतलांस् ते निनादान् शब्दायन्ते न खलु कवयः संनिधौ दुर्जनानाम्

लक्ष्मी विद्युत् ललित वपुषम् तत्र कारुण्य पूर्णम् मा भैषीस् त्वं मरकत शिला मेचकम् वीक्ष्य मेघम्

उड्डीयेथाः सरसिज वनात् दक्षिण आशा अनुसारी पश्यन् दूरात् प्रबल गरुताम् पक्षिणां दत्त वर्त्मा

तीर्थे पुंसां शमित कलुषे तत्र सारस्वत आख्ये स्नात्वा सार्धं मुनिभिर् अनघैः सम्यग् उल्लासित अङ्गः

तीरे तस्या विरचित पदम् साधुभिः सेव्यमानं श्रद्धा योगात् विनमित तनुः शेष पीठम् भजेथाः

स्थित्वा तत्र क्षणम् उभयतः शैल शृङ्ग अवतीर्णैः स्रोतः भेदैः अधिगत गुणम् चारु विष्फार घोषैः

प्रत्यासत्त्या नियत विशदम् पीत सिन्धोः महा ऋषेः पानीयं ते परिणमयिता तत्र मुक्ता मय त्वम्

स्निग्ध छायम् तदनु विततं तस्य धाम इव नीलं नीली पुष्प स्तबक ललितम् काननं संविचीयाः

काल्ये सेनां कपि कुल पतेः तूर्णम् उद्योजयिष्यन् दूरीभावाज् जनक दुहित्र्याः दूयमान अन्तरात्मा

लक्ष्य अलक्ष्ये जलधि पयसा लब्ध संस्थाम् त्रिकूटे लङ्कां गन्तुं तव समुचितं राक्षसीं राजधानीम्

कृत्वा तस्मिन् बहु मतिम् असौ भूयसीम् आञ्जनेयाद् गाढ उन्मादः प्रणय पदवीम् प्राप वार्त्ता अनभिज्ञे

सत्वे दिव्ये स्वयम् उदयतस् तस्य धाम्नः प्रसङ्गान् मञ्जूषायां मरकतम् इव भ्राजमानं तद् अन्तर्

पश्यन् यायाः परम् अलकया स्पर्धमानैर् अजस्रं पुण्य आवासैः पुर जनपदैः मण्डितान् पाण्ड्य देशान्
भवन्ति भिषजां भूत्यै कृतज्ञ इव भूभुजि

सतत ऊष्मसु गात्रेषु शैत्यं यस्य उपलक्ष्यते

मृत्युं स्वस्थस्य षष् रात्रात् त्रि रात्रात् आतुरस्य तु

सहसा ज्वर संतापः तृष्णा मूर्छा बल क्षयः

तथा एव उपचय ग्लानि रौक्ष्य स्नेह आदि मृत्यवे

कास पीनस हृल्लास श्वास अतीसार शोफवान्

भवेद् यस्य औषधे ऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्ययः

मस्तुलुङ्ग मषि पूय वेसवार अम्बु माक्षिकैः

नाभसी निर्मला आनीला स प्रभा इव च

छाया विवर्तते यस्य स्वप्ने ऽपि प्रेत एव सः

वात व्याधिः अपस्मारी कुष्ठी रक्ती उदरी क्षयी

विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवत् च अवचारितम्

सहसा सहसा तस्य मृत्युर् हरति जीवितम्

ऊर्ध्व श्वासम् गत ऊष्माणम् शूल उपहत वङ्क्षणम्

अरिष्टं न अस्ति मरणं दृष्ट रिष्टम् च जीवितम्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

लेप ज्वर उपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्

नासिका अत्यर्थ विवृता संवृता पिटिका आचिता

गुण दोष मया यस्य स्वस्थस्य व्याधितस्य वा

स्रस्त पायुम् बल क्षीणम् अन्नम् एव उपवेशयन्

संशय प्राप्तम् आत्रेयो जीवितं तस्य मन्यते

यस्य आतुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान् न स जीवति

यः पांसुना इव कीर्ण अङ्गः यो ऽङ्गे घातं न वेत्ति वा

अकस्माद् युगपद् गात्रे वर्णौ प्राकृत वैकृतौ

छर्दिर् वेगवती मूत्र शकृत् गन्धिः स चन्द्रिका

यो वा अल्प आशी कफेन आर्तः दीर्घं श्वसिति चेष्टते

प्रभा उक्ता तैजसी सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता

वायवी रोग मरण क्लेशाय अन्याः सुख उदयाः

ह्रस्वो दीर्घो ऽति वा उच्छ्वासः पूतिः सुरभिः एव वा

क्षीणस्य आयम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम्

भक्तिः शीलं स्मृतिस् त्यागो बुद्धिर् बलम् अ हेतुकम्

स दोषाणां शमे शाम्येत् स्थायी अवश्यम् तु मृत्यवे

मृत्यवे सहसा आर्तस्य तिलक व्यङ्ग विप्लवः

जिह्वा श्यावा मुखं पूति सव्यम् अक्षि निमज्जति

सो अम्ल अभिलाषी पुरुषः पित्तान् मरणम् अश्नुते

ख आदीनाम् पञ्च पञ्चानां छाया विविध लक्षणाः

यथा भविष्यतो लिङ्गं रिष्टं मृत्योस् तथा ध्रुवम्

शिरः शिरोधरा वोढुं पृष्ठं वा भारम् आत्मनः

मत्त वत् गति वाच् कम्प मोहाः मासान् मरिष्यतः

सहसा यो विमुह्येद् वा विवक्षुर् न स जीवति

यम दूत पिशाच आद्यैः यत् परासुः उपास्यते

उत्तर ओष्ठम् परिलिहन् फूत्कारान् च करोति यः

अर्शांसि पाणि पद् नाभि गुद मुष्क आस्य शोफिनम्

अचूर्णः चूर्ण कीर्ण आभः यत्र अकस्मात् च दृश्यते

शयन आसन कुड्य आदेः यो ऽसद् एव जिघृक्षति

शर्म च अनधिगच्छन्तम् बुद्धिमान् परिवर्जयेत्

हृष्ट रोमा सान्द्र मूत्रः शुष्क कासी ज्वरी च यः

घ्नन्ति सर्व आमयाः क्षीण स्वर धातु बल अनलम्

ग्रीवा ललाट हृदयम् यस्य स्विद्यति शीतलम्

तन्तुमान् मक्षिका आक्रान्तः राजीमान् चन्द्रकैः युतः

गुल्मः पृथु परीणाहः घनः कूर्म इव उन्नतः

गृहीत्वा पायु हृदये क्षीण देहस्य वा बली

यो जात शीत पिटिकः शीत अङ्गः वा विदह्यते

दन्ताः स शर्कराः श्यावास् ताम्राः पुष्पित पङ्किताः

मसूरी विदल प्रख्याः तथा विद्रुम संनिभाः

स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बल वर्णयोः

बल मांस विहीनस्य श्लेष्म कास समन्वितः

न सिध्यति औषधम् यस्य न अस्ति तस्य चिकित्सितम्

प्रतिच्छाया मया यस्य न कन्यका

सहसा एव पतेयुर् वा जिह्वा जिह्मा विसर्पिणी

निवाते स इन्धनम् यस्य ज्योतिः च अपि उपशाम्यति

शूना शुष्का गुरुः श्यावा लिप्ता सुप्ता

तयोः अपि अक्षयात् दृष्टं विषम अपरिहारिणाम्

गोसर्गे वदनाद् यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्

यो ऽपास्यति मुहुर् वक्त्रम् आतुरो न स जीवति

जिह्मे विस्तृत संक्षिप्ते

अन्तर् वक्त्राः किण आभाः च विस्फोटा देह नाशनाः

ज्वर अतीसारौ शोफ अन्ते श्वयथुर् वा तयोः क्षये

उत्सिक्तं मेहनं यस्य वृषणौ अति निःसृतौ

बल मांस क्षयः तीव्रो रोग वृद्धिः अरोचकः

मूर्छा छर्दि अतिसारैः च जठरं हन्ति दुर्बलम्

सहसा जायते यस्य विकारः सर्व लक्षणः
निष्ठ्यूतं बहु वर्णम् वा यस्य मासात् स नश्यति

आयुर्वेद फलम् कृत्स्नं यद् आयुस् ज्ञे प्रतिष्ठितम्

अन्येषु अपि च भावेषु प्राकृतेषु अनिमित्तात्

मुहुर् हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः

स शुष्क कासः पूर्वाह्णे यो ऽपराह्णे ऽपि वा भवेत्

अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणम् आत्मनः

रोग वृद्धिम् अयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणम् आदिशेत्

वशगाः सर्व एव एते विज्ञेयाः समवर्तिनः

मुहुर् छिद्राणि विमृशन्न् आतुरो न स जीवति

तं समाप्त आयुषम् विद्यान् न चेद् लक्ष्य निमित्त जा

कुर्वन् वङ्क्षणयोः शूलं तृष्णां भिन्न पुरीष ताम्

विष दोषात् विना यस्य खेभ्यो रक्तं प्रवर्तते

विकृतिः प्रकृतेः प्राज्ञैः प्रदिष्टा रिष्ट संज्ञया

प्लवते प्लवमानस्य षण् मासास् तस्य जीवितम्

मेहस् तृष् दाह पिटिका मांस कोथ अतिसारिणम्

यम् उद्दिश्य आतुरम् वैद्यः संपादयितुम् औषधम्

उच्छूना स्फुटिता म्लाना यस्य ओष्ठः याति अधस् ऽधरः

ताम्र हारिद्र हरितम् रूपं रक्तं प्रदर्शयेत्

निकषन् इव यः पादौ च्युत अंसः परिसर्पति

रूपं शक्ति ध्वज आदीनाम् सर्वांस् तान् वर्जयेद् व्रणान्

याति अन्यथात्वम् प्रकृतिः षण् मासान् न स जीवति

वितत्य पर्शुका अग्राणि गृहीत्वा उरः च मारुतः

ललाटे वस्तिशीर्षे वा षण् मासान् न स जीवति

विरेचन हृत आनाहम् आनह्यन्तं पुनः पुनः

भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्टं लोष्टेन ताडयन्

गुल्मी मेही च तान् क्षीणान् विकारे ऽल्पे ऽपि वर्जयेत्

प्राप्नोति अतस् वा विभ्रंशं स प्राप्नोति यम क्षयम्

उद्भ्रान्त दर्शने हीन दर्शने नकुल उपमे

हृद् पार्श्व अङ्ग रुजा छर्दि पायु पाक ज्वर आतुरम्

स प्रलाप भ्रम श्वासः क्षीणं शूनं हत अनलम्

न अच्छायः न अप्रभः कश्चिद् विशेषाः चिह्नयन्ति तु

सर्वं च मांस संकोथ दाह तृष्णा मद ज्वरैः

वात अष्ठीला अतिसंवृद्धा तिष्ठन्ति दारुणा हृदि

उत्पद्य आशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति

विशिरा द्वि शिराः जिह्मा विकृता यदि वा अन्यथा

भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस् तथा एव सः

खगा वा मूर्ध्नि लीयन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्

राजी चितः स्रवन् छर्दि ज्वर श्वास अतिसारिणम्

श्वासं वा जनयन् वायुर् गृहीत्वा गुद वङ्क्षणम्

स स्नेहम् मूर्ध्नि धूमो वा मास अन्तम् तस्य जीवितम्

चक्षुः च आकुल ताम् याति यम राज्यम् गमिष्यतः

अतिमात्रम् अमत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्

विसर्प मर्म संरोध हिध्मा श्वास भ्रम क्लमैः

आसन्ने लक्ष्यते छाया विकृष्टे भा प्रकाशते

आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा

नारीं शोफो मुखात् हन्ति कुक्षि गुह्यात् उभौ अपि

तृष्णा अन्य रोग क्षपितम् बहिस् जिह्वम् विचेतनम्

वातास्रं मोह मूर्छाय मद अस्वप्न ज्वर अन्वितम्

तर्हि इदानीम् गतासूनां लक्षणं सम्प्रचक्षते

यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति

अन्तरेण तपस् तीव्रं योगं वा विधि पूर्वकम्

यक्ष्मा पार्श्व रुजा आनाह रक्त छर्दि अंस तापिनम्

निर्निमित्तं च यो मेधां शोभाम् उपचयं श्रियम्

अमूर्तम् इव मूर्तं च मूर्तं च अमूर्त वत् स्थितम्

वाताद् रजस् अरुणा श्यावा भस्म रूक्षा हत प्रभा

यो वात जः न शूलाय स्यान् न दाहाय पित्त जः

कास श्वासौ ज्वर छर्दि तृष्णा अतीसार शोफिनम्

मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं वा अप्सु निमज्जति

शिरो विक्षिपते कृच्छ्राद् यो ऽञ्चयित्वा प्रपाणिकौ

उष्णो ऽपरः प्रदेशः च शरणं तस्य देवताः

भिषज् भेषज पान अन्न गुरु मित्र द्विषः च ये

रूप इन्द्रिय स्वर छाया प्रतिच्छाया क्रिया आदिषु

बलिं बलि भृतः यस्य प्रणीतं न उपभुञ्जते

ऊर्ध्वं द्वितीयः स्यातां वा पक्व जम्बु निभौ उभौ

गतासोर् बन्धु मित्राणाम् न च इच्छेत् तं चिकित्सितुम्

विधिना यस्य दोषाय स्वास्थ्याय अविधिना रसाः

जाग्रद् रक्षांसि गन्धर्वान् प्रेतान् अन्यान् च तद्विधान्

ताः शुभा मलिना रूक्षाः संक्षिप्ताः च अशुभ उदयाः
शिरस् रोग अरुचि श्वास मोह विड्भेद तृष् भ्रमैः

क्षव कास आदिषु तथा यस्य अपूर्वः ध्वनिर् भवेत्

अतीसारो यकृत् पिण्ड मांस धावन मेचकैः

विष् मूत्र संग्रह श्वास शोफ हिध्मा ज्वर भ्रमैः

भजन्ते अति अङ्ग सौरस्यात् यं यूक मक्षिका आदयः

घट्टयञ् जानुना जानु पादौ उद्यम्य पातयन्

विष् मूत्र मारुत वहम् कृमिणं च भगन्दरम्

शृणोति अन्यान् च यः शब्दान् असतो न सतो ऽपि वा

संत्रासः च उष्णता अङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत्

सिरा नद्धः ज्वर छर्दि हिध्मा आध्मान रुजा अन्वितः

स्थिरा स्निग्धा घना शुद्धा श्यामा श्वेता च पार्थिवी

अथ अतस् विकृतिविज्ञानीयं शारीरं व्याख्यास्यामः

विशुद्ध रक्ता तु आग्नेया दीप्त आभा दर्शन प्रिया

मरणं प्राणिनां दृष्टम् आयुस् पुण्य उभय क्षयात्

आर्द्रेषु सर्व गात्रेषु सो अर्ध मासम् न जीवति

छाया अङ्गात् सम्भवति उक्ता प्रतिच्छाया इति सा पुनः

प्रेष्याः प्रतीप ताम् यान्ति प्रेत आकृतिः उदीर्यते

शिरस् ग्रह अरुचि श्वास संकोच स्फोट कोथ वत्

अकस्माद् वर्ण गन्ध आदेः स्वस्थो ऽपि न स जीवति

अयशो देह संदेहम् स्व अर्थ हानिम् च यच्छति

स्तिमितस्य आतत अक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्

रिष्ट ज्ञान आदृतः तस्मात् सर्वदा एव भवेद् भिषक्

दन्तैः छिन्दन् नख अग्राणि तेभिः च केशांस् तृणानि च

शीर्ण पायु वलिम् मुक्त नालम् पर्व अस्थि शूलिनम्

पर्व पाद कर स्थाः वा मन्द उत्साहम् प्रमेहिणम्

अति रक्त असित स्निग्ध पूति अच्छ घन वेदनः

उरसि ऊष्मा भवेद् यस्य जठरे च अति शीत ता

मलान् वस्तिशिरो नाभिं विबध्य जनयन् रुजम्

तृष्णया अनुपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्

पाण्डु रोगः श्वयथुमान् पीत अक्षि नख दर्शनम्

षड् एतानि निवर्तन्ते षड्भिर् मासैर् मरिष्यतः

आप्लुत अनाप्लुते काये यस्य गन्धो ऽतिमानुषः

वायुः सुप्त त्वचम् भुग्नं कम्प शोफ रुजा आतुरम्

तद्वद् गन्ध रस स्पर्शात् मन्यते यो विपर्ययात्

रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुरा असिता

यस्य अत्यर्थम् चले नेत्रे स्तब्ध अन्तर्गत निर्गते

शीतेषु भृशम् औष्ण्यं वा स्वेदः स्तम्भो ऽप्य् अ हेतुकः

भ्रम आस्य शोफ हृल्लास देह साद अति सारवान्

निवर्तते वा सहसा सहसा स विनश्यति

ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः

कुष्ठं विशीर्यमाण अङ्गम् रक्त नेत्रम् हत स्वरम्

तन्द्रा दाह अरुचि छर्दि मूर्छा आध्मान अति सारवान्

जानाति अतीन्द्रियम् यः च तेषां मरणम् आदिशेत्

उत्थाप्यमानः संमुह्येद् यो बली दुर्बलो ऽपि वा

संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभया अपि वा

मेघ तोय ओघ निर्घोष वीणा पणव वेणु जान्

हनू वा पिण्डम् आस्य स्थम् शक्नुवन्ति न यस्य च

प्रवाल गुटिका आभासाः यस्य गात्रे मसूरिकाः

कर्बुरः प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषो अथवा अति _

विश्लेषणं च संधीनां मुमूर्षोः उपजायते

पिटिका मर्म हृद् पृष्ठ स्तन अंस गुद मूर्ध गाः

यस्य अनिमित्तम् अङ्गानि गुरूणि अति लघूनि वा

मल वस्त्र व्रण आदौ वा वर्ष अन्तम् तस्य जीवितम्

आननं हस्त पादम् च विशेषाद् यस्य शुष्यतः

यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्

यैः पुरा रमते भावैः अरतिः तैर् न जीवति

वर्णम् आक्रामति छाया प्रभा वर्ण प्रकाशिणी

उष्ण द्वेषी च शीत आर्तः स प्रेताधिप गोचरः

हीयते बलतः शश्वद् यो ऽन्नम् अश्नन् हितं बहु

घनीभूतम् इव आकाशम् आकाशम् इव यो घनम्

कथयेन् न च पृष्टो ऽपि दुःश्रवं मरणं भिषक्

यो अल्प आशी बहु विष् मूत्रः बहु आशी च अल्प मूत्र विष्

कामला अक्षिणोः मुखं पूर्णं शङ्खयोर् मुक्त मांस ता

वर्ण प्रभा आश्रया या तु सा छाया एव शरीर गा

मूर्ध्नि भ्रुवोर् वा कुर्वन्ति सीमन्त आवर्तकाः नवाः

स तृष् श्वास ज्वर छर्दि दाह आनाह प्रवाहिकः

शुद्ध वैडूर्य विमला सु स्निग्धा तोय जा सुखा

यो ललाटात् स्रुत स्वेदः श्लथ संधान बन्धनः

नृणां शुभ अशुभ उत्पत्तिम् काले छाया समाश्रयाः

वाससो ऽरञ्जनं पूति वेगवत् च अति भूरि च
नाभि गुद अन्तरम् गत्वा वङ्क्षणौ वा समाश्रयन्

नश्यत्य् अ जानन् षष् अहात् केश लुञ्चन वेदनाम्

मन्द अग्निम् जन्तुभिर् जुष्टं हन्ति तृष्णा अतिसारिणम्

श्वयथुर् यस्य पाद स्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके

यस्य स्नात अनुलिप्तस्य पूर्वं शुष्यति उरः भृशम्

अकस्माद् अनुधावत् च विघृष्टं त्वच् समाश्रयम्

यस्य स्फुटेयुः अङ्गुलयः न आकृष्टाः न स जीवति
हलम् आदाय सौनन्दे नमः ते पुरुषोत्तम

इति श्री गारुडे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे विष्णुपञ्जरस्तोत्रं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः

नैरृत्यां मां च रक्षस्व दिव्य मूर्ते नृकेसरिन्

पाञ्चजन्यं महा शङ्खम् च पङ्कजम्

नमः ते रक्ष रक्षस् घ्नैः ऐशान्यां शरणं गतः

उत्तरस्यां जगन्नाथ भवन्तं शरणं गतः

कर शीर्ष आदि अङ्गुलिषु सत्य त्वं बाहु पञ्जरम्

एतत् उक्तम् शङ्कराय वैष्णवं पञ्जरं महत्

दानवं रक्तबीजं च अन्यान् च सुर कण्टकान्

नमः नमः ते चक्रं गृह्य सुदर्शनम्

नाशयामास सा येन च अमरान् महिष असुरम्

प्रतीच्यां रक्ष मां विष्णो त्वा अहम् शरणं गतः

मां रक्षस्व अजितैः सदा नमः ते अस्तु अपराजितैः

वैजयन्तीं स्म प्रगृह्य श्रीवत्सं कण्ठ भूषणम्

प्रवक्ष्यामि अधुना हि एतत् वैष्णवम् पञ्जरं शुभम्

एतत् जपन् नरः भक्त्या शत्रून् विजयते सदा

गदां कौमोदकीं गृह्ण पद्मनाभ नमो ऽस्त ते

याम्यां रक्षस्व मां विष्णो त्वा अहम् शरणं गतः

वायव्यां रक्ष मां देव हयग्रीव नमो ऽस्तु ते

चन्द्र सूर्यम् समागृह्य खड्गं चान्द्रमसं तथा

अकूपार नमः ते महा मीनैः नमो ऽस्तु ते

हरिः उवाच

विशाल अक्षम् समारुह्य रक्ष मां त्वं रसातले

वैनतेयं समारुह्य तु अन्तरिक्षे जनार्दन
सा पुरूरवसः प्रीत्या गायन्ती चरितं महत्

नहुषस्य प्रवक्ष्यामि पुत्रान् सप्त एव धार्मिकान्

विष्णोः प्रसादात् देवेन्द्रः ददाव् अर्धासनं तदा

यज्ञ भागम् च राज्यं च तपस् बल गुण अन्वितैः

न असुरैः प्रतिपन्नं तत् प्रतिपन्नम् सुरैः तथा

ततस् तम् उर्वशी गत्वा भर्तारम् अकरोत् चिरम्

राज्य भ्रष्टः तदा शक्रो रजि पुत्रैः निपीडितः

पौरवो वंश इति एष ख्यातिं लोके गमिष्यति

केशि प्रभृतयः दैत्याः कोटिशो येन दारिताः

मित्र त्वम् अगमद् देवैर् ददाव् इन्द्राय च उर्वशीम्

पश्यतां सर्व देवानाम् तत्र एव अन्तरधीयत

कामः अपि आह ते उन्मादः भविता गन्धमादने

संस्थापयामास जरां तदा पुत्रे महात्मनि

पालयामास स महीम् ईजे च विधिवत् मखैः

सूत उवाच

ततः स नृप शार्दूलः पूरुं राज्ये अभिषिच्य च

रजिः आराधयामास नारायणम् अकल्मषम्

जिज्ञासवः तद् चरितम् कथं पश्यति नः समम्

यतिः कुमार भावे अपि योगी वैखानसो ऽभवत्

ननर्त तत्र लक्ष्मी रूपेण च उर्वशी

ततो बृहस्पतिः शक्रम् अकरोत् बल दर्पितम्

तं विनिर्जित्य समरे विविध आयुध पाणिना

तं पुत्रो देवयानेयः पूर्वजो यदुः अब्रवीत्

सार्धम् अर्केण सो अपश्यत् नीयमानाम् अथ अम्बरे

संततिः ते राज इन्द्रैः यावत् चन्द्र अर्क तारकम्

प्रह्लाद शक्रयोः भीमम् न कश्चिद् विजयी तयोः

अथ देवासुरं युद्धम् अभूद् वर्ष शत त्रयम्

लक्ष्मी स्वयंवरम् नाम प्रवर्तितम्

ग्रह शान्ति विधानेन पौष्टिकेन च कर्मणा

आसन त्रयम् आनीय दिव्यं कनक भूषितम्

न यज्ञ भागः राज्यं मे निर्जितः च बृहस्पते

अर्थः शापम् अदात् तस्मै लोभात् त्वम् नाशम् एष्यसि

सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यन्ती काम पीडिता

दैत्यैः प्राह यदि स्वामी वो भवामि ततस् तु अलम्

शुचिविद्यः शतायुः च सर्वे दिव्य बल ओजसः

अजीजनत् सुतान् अष्टौ नाम्नः तान् निबोधत

केशिना दानव इन्द्रेण चित्रलेखाम् अथ उर्वशीम्

दत्त्वा इन्द्राय तदा राज्यं जगाम तपसे रजिः

ययातेः पञ्च दायादाः तान् प्रवक्ष्यामि नामतः

काम अर्थः परिहीनो मे ऽतृप्तो ऽहं तेन पुत्रकाः

वेद बाह्यान् परिज्ञाय हेतुवाद समन्वितान्

यदुं पूरुं तुर्वसुं च औ२ ज़ेइछेन्झ्]

बुध इति अकरोत् नाम्ना प्रादात् राज्यम् च भू तले

यदुः पूरुः च अभवताम् तेषां वंश विवर्धनौ

न ते ऽस्य यदु प्रभृतयः जराम्

धर्मेण पालिता तेन सर्वलोक हित एषिणा

आयुर् दृढायुर् अश्वायुर् धनायुर् धृतिमन्त् वसुः

आयुषो नहुषः पुत्रौ वृद्धशर्मा तथा एव च

रजि पुत्रैः तदा आच्छिन्नम् बलात् इन्द्रस्य वैभवम्

स शाश्वतीः समा राजा प्रजा धर्मेण पालयन्

कदाचिद् आरुह्य रथं दक्षिण अम्बर चारिणम्

रजिः दम्भः विपाप्मा च वीराः पञ्च महा रथाः

त्वया दायादवान् अस्मि त्वं मे वंश करः सुतः

नाम यद् राज पुत्रीयम् विश्रुतं गज वैद्यकम्

भार्गवस्य आत्मजा तद्वत् देवयानी च सुव्रता

जिन धर्मम् समास्थाय वेद बाह्यम् स

अहं जरां ते आदाय राज्ये स्थास्यामि च आज्ञया

अपृच्छन् ते सुराः ताराम् केन जातः कुमारकः

पञ्च पञ्चाशत् अब्दानि लता सूक्ष्मा भविष्यसि

अभिषेकं ततः कृत्वा प्रधानम् अकरोत् विभुः

ययातिः नाहुषः च आसीत् राजा सत्य पराक्रमः

शर्मिष्ठा तस्य भार्या अभूत् दुहित्री वृषपर्वणः

पुरूरवा इति ख्यातः सर्व लोक नमस्कृतः

ययातेः च अथ वयसा राज्यं पूरुः अकारयत्

स्वामी भव त्वम् नः संग्रामे नाशय द्विषः

निविश्य अथ अकरोत् पूजाम् ईषत् धर्मे अधिकाम् पुनः

ततः संवत्सरस्य अन्ते द्वादश आदित्य संनिभः

यत्र ते भारता जाता भरत अन्वय वर्धनाः

एवम् उक्तः स राजर्षिः तपस् वीर्य समाश्रयात्

अनयोः विजयी कः स्यात् रजिः यत्र इति सो ऽब्रवीत्

धर्मो अपि आह चिर आयूः त्वं धार्मिकः च भविष्यसि

पौरवेण अथ वयसा राजा यौवनम् आस्थितः

तम् अब्रवीत् ततस् पूरुः कनीयाः सत्य विक्रमः

जरां मा देहि नवया तन्वा मे यौवनात् सुखी

चतुरः तान् सः राजर्षिः अशपत् च इति नः श्रुतम्
पुनः पुनर् तदा पृष्टा लज्जयन्ती वर अङ्गना

ततो विनाशिताः सर्वे ये अ वध्याः वज्रपाणिना

तथा शक्रः अपि समरे च एवम् विनिर्जितः

विस्मृत अभिनयम् सर्वं यत् पुरा भरत उदितम्

तारा उदरात् विनिष्क्रान्तः कुमारः चन्द्र संनिभः

तथा द्रुह्यु मनुम् पूरुं शर्मिष्ठा जनयत् सुतान्

उर्वशी यस्य पत्नी त्वम् अगमत् रूप मोहिता

पुरूरवाः पिशाच त्वम् तत्र एव अनुभविष्यति

ततो वर्ष सहस्र अन्ते ययातिः अपराजितः

जग्मतुः तेन काम अर्थौ अति कोपम् नृपं प्रति

कालेन महता पश्चात् कालधर्मम्

सर्व लोक अतिशायि त्वम् बलम् ऊर्जः यशः श्रियम्

अतिभक्त्या पितॄन् अर्च्य देवान् च प्रयतः सदा

शर्यातिः मेघजातिः च सप्ता एते वंश वर्धनाः

हिमवन्त् शिखरे रम्ये समाराध्य जनार्दनम्

मेनकाम् उर्वशीम् रम्भां नृत्यत इति तदा आदिशत्

ततस् प्रभृति मित्र त्वम् अगमत् पाकशासनः

इला उदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रम् अजीजनत्

दिव्य पीत अम्बर धरः दिव्य आभरण भूषितः

साहाय्यं भवतः कार्यम् अस्माभिः यौवनेन किम्

राज्ञः सोमस्य पुत्र त्वात् राज पुत्रः बुधः स्मृतः

यौवनेन अथ भवतां चरेयं विषयान् अहम्

बुध पुत्रेण वायव्यम् अस्त्रं मुक्त्वा यशस् अर्थिना

धर्म अर्थ कामान् धर्मेण समम् एव अभ्यपालयत्

रजेः पुत्र शतम् जज्ञे राजेयम् इति विश्रुतम्

पूरु वंशम् प्रवक्ष्यामि शृणुध्वम् ऋषि सत्तमाः

जघान शक्रो वज्रेण सर्वान् धर्म बहिष्कृतान्

सोमस्य इति चिरात् आह ततस् अगृह्णात् विधुः सुतम्

राज्य लाभाय मे यत्नं विधत्स्व धिषणा अधिपैः

सप्तद्वीपा वसुमती स शैल वन कानना

शशाप भरतः क्रोधात् वियोगात् अस्य भू तले

शाप अन्ते भरतस्य अथ उर्वशी बुध सूनोः

चामर ग्राहिनी कीर्तिः सदा च एव अङ्ग _

यतिः ययातिः संयातिः उद्भवः पाचिः एव च

शतशो वृद्धिम् आयातु न नाशं भुवि यास्यति

ययातिः अब्रवीत् पुत्रान् जरा मे प्रतिगृह्यताम्

ब्रह्म आद्याः तत्र च आजग्मुः देवाः देवर्षिभिः सह

कुमार वनम् आश्रित्य वियोगात् उर्वशी भवात्

ततो देव असुरैः पृष्टः प्राह देवः चतुर्मुखः

प्रादात् वज्री इति संतुष्टो भरतेन च
यत् कृष्ण प्रणिपात धूलि धवलम् तत् वै शिरः स्यात् शुभम् ते नेत्रे तमसा उज्झिते सु रुचिरे याभ्यां हरिः दृश्यते

यद् पायिनः न मुह्यन्ति मुह्यन्ति यद् अ पायिनः

आम्नाय अभ्यसनानि अरण्यरुदितम् कृच्छ्र व्रतानि अन्वहम् मेदस् छेद पदानि पूर्त विधयः सर्वे हुतं भस्मनि

सरसिज नयने स शङ्ख चक्रे मुरभिदि मा विरम इह चित्त रन्तुम्

आलस्यं व्यपनीय भक्ति सुलभम् ध्यायस्व नारायणं लोकस्य व्यसन अपनोदन करः दासस्य किं न क्षमः

न अहम् वन्दे तव चरणयोः द्वंद्वम् अ द्वंद्व हेतोः कुम्भीपाकं गुरुम् अपि हरे नारकं न अपनेतुम्

दारा वार आकर वर सुता ते अङ्ग जः ऽयं विरिञ्चः स्तोता वेदः ते सुर गणः भृत्य वर्गः प्रसादः

श्रीमत् नाम् प्रोच्य नारायण आख्यम् येन प्राप्ता वाञ्छितं पापिनो ऽपि

भो लोकाः शृणुत प्रसूति मरण व्याधेः चिकित्साम् इमाम् योग ज्ञाः समुदाहरन्ति मुनयो यां याज्ञवल्क्य आदयः

दिवि वा भुवि वा मम अस्तु वासो नरके वा नरक अन्तके प्रकामम्

हर नयन कृशानुना कृशो ऽसि स्मरसि न चक्र पराक्रमम् मुरारेः

नित्यं त्वद् चरण अरविन्द युगल ध्यान अमृत आस्वादिनाम् अस्माकं सरसीरुह अक्षैः सततं संपद्यतां जीवितम्

अस्ति एव पाथेयम् इतस् प्रयाणे श्री कृष्ण नाम मृत भागधेयम्

भोगि भोग शयनीय शायिने माधवाय मधुविद्विषे नमः

किम् औषधैः क्लिश्यसि मूढ दुर्मते निरामयं कृष्ण रसायनम् पिब

सरसिज _ देवे तावकी भक्तिः एका नरक _ निषण्णा तारयिष्यति अवश्यम्

मा भैः मन्द मनः विचिन्त्य बहुधा यामाः चिरम् यातना न अमी नः प्रभवन्ति पाप रिपवः स्वामी ननु श्रीधरः

न आस्था धर्मे न वसु निचये न एव काम उपभोगे यत् भाव्यम् तत् भवतु भगवन् पूर्व कर्म अनुरूपम्

सा बुद्धिः नियमैः यमैः च विमला या माधव ध्यायिनी सा जिह्वा अमृत वर्षिणी प्रतिपदं या स्तौति नारायणम्

सर्व ऐश्वर्य एक मन्त्रम् व्यसन भुजग संदष्ट संत्राण मन्त्रम् जिह्वे श्री कृष्ण मन्त्रम् जप जप सततं जन्म साफल्य मन्त्रम्

आनन्द गोविन्द मुकुन्द राम नारायणैः अनन्तैः निरामयैः इति

यस्य प्रियौ श्रुतधरौ कवि लोक गीतौ मित्रे द्विजन्म परिवार शिव अवभूताम्

अ याच्यम् अ क्रेयम् अ यातयामम् अ पाच्यम् अक्षय्यम् अ दुर्भरम् मे

आवर्तय प्राञ्जलिः अस्मि जिह्वे नामानि नारायण गोचराणि

मुक्तिः मध्ये जगद् अ विकलम् तावके देवकी ते माता मित्रं बल रिपु सुतः तत्त्वात् अन्यत् न जाने

तत्त्वं ब्रुवाणानि परं परात् अहो क्षरन्ति इव सुधां पदानि

अन्तर् ज्योतिः अमेयम् एकम् अमृतम् कृष्ण आख्यम् आपीयताम् यत् पीतम् परम औषधम् वितनुते निर्वाणम् आत्यन्तिकम्

सेव्यः श्रीपतिः एव सर्व जगन्ताम् एकान्ततः साक्षिणः प्रह्लादः च विभीषणः च करि राज् पाञ्चाली अहल्या ध्रुवः

भक्त आर्ति प्रशम औषधम् भव भय प्रध्वंसि दिव्य औषधम् श्रेयस् प्राप्ति कर औषधम् पिब मनः श्री कृष्ण नाम औषधम्

भव जलधिम् अगाधम् दुस्तरं निस्तरेयं कथम् अहम् इति चेतो मा स्म गाः कातर त्वम्

कृष्णं लोकय लोचन द्वयैः हरेः गच्छ अङ्घ्रि युग्म आलयम् जिघ्र घ्राण मुकुन्द पाद तुलसीम् मूर्धन् नम अधोक्षजम्

वन्दे मुकुन्दम् अरविन्द दल आयत अक्षम् कुन्द इन्दु शङ्ख दशनम् शिशु गोप वेषम्

क्षीरसागर तरंग शीकर आसार तारकित चारु मूर्तये

रम्या रामा मृदु तनु लताः नन्दने न अपि रन्तुं भावे भावे हृदय भवने भावये ऽहं भवन्तम्

एतत् प्रार्थ्यम् मम बहु मतम् जन्म जन्म अन्तरे ऽपि त्वद् पाद अम्भोरुह युग गता निश्चला भक्तिः अस्तु

नामानि नारायण गोचराणि त्यक्त्वा अन्य वाचः कुहकाः पठन्ति

मा द्राक्षं क्षीण पुण्यान् क्षणम् अपि भवतो भक्ति हीनान् पद अब्जे मा श्रौषं श्रव्य बद्धम् तव चरितम् अपास्य अन्यत् आख्यान जातम्

भक्त द्वेषि भुजंग गारुड मणिः त्रैलोक्य रक्षा मणिः गोपी लोचन चातक अम्बुद मणिः सौन्दर्य मुद्रा मणिः

मदन परिहर स्थितिं मदीये मनसि मुकुन्द पद अरविन्द धाम्नि
जयतु जयतु मेघ श्यामलः कोमल अङ्गः जयतु जयतु पृथ्वी भार नाशः मुकुन्दः

वक्तुं समर्थो ऽपि न वक्ति कश्चिद् अहो जनानां व्यसनानि मोक्षे

अवधीरित शारद अरविन्दौ चरणौ ते मरणे ऽपि चिन्तयामि

वात्सल्यात् अभय प्रदान समयात् आर्त आर्ति निर्वापणात् औदार्यात् अघ शोषणात् अ गणित श्रेयस् पद प्रापणात्

हा नः पूर्वं वाच् प्रवृत्ता न तस्मिन् तेन प्राप्तं गर्भ वास आदि दुःखम्

श्री मुकुन्द पद अम्भोज मधुनः परम अद्भुतम्

मुकुन्द मूर्ध्ना प्रणिपत्य याचे भवन्तम् एकान्तम् इयन्तम् अर्थम्

संसार आख्ये महति जलधौ मज्जतां नः त्रिधाम्न् पाद अम्भोजे वर दैः भवतो भक्ति नावे प्रसीद

लाटी नेत्र पुटी पयोधर घटी रेवा तटी दुष्कुटी पाटीर द्रुम वर्णनेन कविभिः मूढैः दिनम् नीयते

मा स्प्राक्षं माधव त्वा अपि भुवन पते चेतसा अपह्नुवानम् मा भूवं त्वद् सपर्या व्यतिकर रहितः जन्म जन्म अन्तरे ऽपि

इदं शरीरं परिणाम पेशलम् पतति अवश्यम् श्लथ संधि जर्जरम्

इन्द्र आदि देव गण वन्दित पाद पीठम् वृन्दावन आलयम् अहम् वसुदेव सूनुम्

सुख करम् अपरम् न जातु जाने हरि चरण स्मरण अमृतेन तुल्यम्

अ विस्मृतिः त्वद् चरण अरविन्दे भवे भवे मे ऽस्ति भवत् प्रसादात्

जिह्वे कीर्तय केशवं मुररिपुं चेतो भज श्रीधरं पाणि द्वंद्वैः समर्चय अच्युत कथाम् श्रोत्र द्वयैः त्वं शृणु

जयतु जयतु देवो देवकीनन्दनो ऽयं जयतु जयतु कृष्णो वृष्णि वंश प्रदीपः

व्यामोह उद्दलन औषधम् मुनि मनस् वृत्ति प्रवृत्ति औषधम् दैत्य अनर्थ कर औषधम् त्रिजगतां संजीवन एक औषधम्