tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
देहस्य भवतः प्रायो भौम आप्यम् इतरच् च ते

एकः संतर्पणस् तत्र द्वितीयश् च अपतर्पणः

गुरु च आतर्पणम् स्थूले विपरीतं हितं कृशे

बृंहयेद् व्याधि भैषज्य मद्य स्त्री शोक कर्शितान्

व्याधि मार्दवम् उत्साहस् तन्द्रा नाशः च लङ्घिते

न हि मांस समम् किंचिद् अन्यद् देह बृहत् त्व कृत्

पाचनं दीपनं क्षुत् तृष् व्यायाम आतप मारुताः

विबन्ध गौरव उद्गार हृल्लास आदिभिः आतुरान्

मधुना त्रिफलां लिह्याद् गुडूचीम् अभयां घनम्

यव गोधूमम् उभयोस् तद् योग्य अहित कल्पनम्

मध्य स्थौल्य आदिकान् प्रायः पूर्वं पाचन दीपनैः

अन् अपेक्षित मात्र आदि सेविते कुरुतस् तु ते

भार अध्व उरस् क्षत क्षीण रूक्ष दुर्बल वातलान्

बृंहणो लङ्घनश् च इति तद् पर्यायौ उदाहृतौ

एषां चूर्णं मधु घृतं तैलं च सदृश अंशकम्

विमल इन्द्रिय ता सर्गो मलानां लाघवं रुचिः

व्योष कट्वी वरा शिग्रु विडङ्ग अतिविषा स्थिराः

वस्ति हृद् मूर्ध जङ्घा ऊरु त्रिक पार्श्व रुजा ज्वरः

उपक्रम्यस्य हि द्वि त्वात् द्विधा एव उपक्रमः मतः

दोष गत्या अतिरिच्यन्ते ग्राहि भेदि आदि भेदात्

रूपं तैर् एव च ज्ञेयम् अति बृंहित लङ्घिते

आम दोष ज्वर छर्दिस् अतीसार हृद् आमयैः

न शोधयति यद् दोषान् समान् न उदीरयति अपि

तत्र संशोधनैः स्थौल्य बल पित्त कफ अधिकान्

अचिन्तया हर्षणेन ध्रुवं संतर्पणेन च

रसाञ्जनस्य महतः पञ्चमूलस्य गुग्गुलोः

विसर्प विद्रधि प्लीह शिरस् कण्ठ अक्षि रोगिणः

न बृंहयेल् लङ्घनीयान् बृंह्यांस् तु मृदु लङ्घयेत्

उपक्रमा न ते द्वि त्वात् भिन्ना अपि गदा इव

अतिकार्श्यं भ्रमः कासस् तृष्णा आधिक्यम् अरोचकः

क्रशिमा स्थविमा अत्यन्त विपरीत निषेवणैः

हृद् रोग कामला श्वित्र श्वास कास गलग्रहान्

बृंहणं यद् बृहत् त्वाय लङ्घनं लाघवाय यत्

भूतानां तद् अपि द्वैध्याद् द्वितयं न अतिवर्तते

विडङ्गं नागरं क्षारः काललोह रजः मधु

मांसाद मांसम् मांसेन संभृत त्वात् विशेषतः

स्वप्न प्रसङ्गात् च कृशो वराह इव पुष्यति

निरूहो वमनं काय शिरस् रेकः अस्र विस्रुतिः

बृंहणं लङ्घनं वा अलम् अति मेदस् अग्नि वात जित्

गर्भिणी सूतिका बाल वृद्धान् ग्रीष्मे ऽपरान् अपि

शिलाजतु प्रयोगः च स अग्निमन्थ रसः हितः

कास संन्यास कृच्छ्र आम कुष्ठ आदीन् अति दारुणान्

मस्तु दण्डाहत अरिष्ट चिन्ता शोधन जागरम्

बृंहिते स्याद् बलं पुष्टिस् तद् साध्य आमय संक्षयः

मांस क्षीर सिता सर्पिस् मधुर स्निग्ध वस्तिभिः

शोधनं शमनं च इति द्विधा तत्र अपि लङ्घनम्

क्षुध् तृष् सह उदयः

क्षुत् तृष्णा निग्रहैः दोषैस् त्व् आर्तान् मध्य बलैः दृढान्

हिङ्गु सौवर्चल अजाजि यवानी धान्य चित्रकाः

अतिस्थौल्य आदिकान् सर्वान् रोगान् अन्यांश् च तद्विधान्

स्वप्न शय्या सुख अभ्यङ्ग स्नान निर्वृति हर्षणैः

योजयेद् बृंहणं तत्र सर्वं पान अन्न भेषजम्

सक्तुभिः षोडशगुणैर् युक्तं पीतं निहन्ति तत्

प्रलाप ऊर्ध्वानिल ग्लानि छर्दि पर्व अस्थि भेदनम्

कार्श्यम् एव वरं स्थौल्यान् न हि स्थूलस्य भेषजम्

युक्त्या वा देश काल आदि बलात् तान् उपाचरेत्
एनपा द्वितीया

इत्थम् भूत लक्षणे

साधु निपुणाभ्याम् अर्चायां सप्तम्य् अ प्रतेः

अपादाने पञ्चमी

अधिकरण वाचिनः च

प्रसित उत्सुकाभ्याम् तृतीया च

विभाषा गुणे अ स्त्रियाम्

चतुर्थी अर्थे बहुलं छन्दसि

नमः स्वस्ति स्वाहा स्वधा अलम् वषट् योगात् च

दूर अन्तिक अर्थैः षष्ठी अन्यतरस्याम्

दिवस् तद् अर्थस्य

न ल उ उक अव्यय निष्ठा खल् अर्थ तृनाम्

आयुक्त कुशलाभ्याम् च आसेवायाम्

व्यवहृ पणोः समर्थयोः

प्रतिनिधि प्रतिदाने च यस्मात्

कर्तृ करणयोः तृतीया

करणे च स्तोक अल्प कृच्छ्र कतिपयस्य अ सत्त्व वचनस्य

पञ्चमी विभक्ते

सह युक्ते अ प्रधाने

कृत्यानां कर्तरि वा

कृत्वस् अर्थ प्रयोगे काले ऽधिकरणे

दूर अन्तिक अर्थेभ्यः द्वितीया च

विभाषा उपसर्गे

षष्ठी च अन् आदरे

आशिषि नाथः

येन अङ्ग विकारः

तुल्य अर्थैः अ तुला उपमाभ्याम् तृतीया ऽन्यतरस्याम्

प्रेष्य ब्रुवोः हविषो देवता सम्प्रदाने

उभय प्राप्तौ कर्मणि

तृतीया च होश् छन्दसि

जासि निप्रहण नाट क्राथ पिषाम् हिंसायाम्

षष्ठी हेतु प्रयोगे

अन्तरा अन्तरेण युक्ते

अन्य आरात् इतर ऋते दिश् शब्द अञ्चु उत्तर पद आच् आहि युक्ते

क्रिया अर्थ उपपदस्य च कर्मणि स्थानिनः

सा आमन्त्रितम्

अपवर्गे तृतीया

षष्ठी शेषे

कृञः प्रतियत्ने

प्रातिपदिक अर्थ लिङ्ग परिमाण वचन मात्रे प्रथमा

सप्तमी अधिकरने च

स्वामि ईश्वर अधिपति दायाद साक्षि प्रतिभू प्रसुतैः च

मन्य कर्मणि अन् आदरे विभाषा अ प्राणिषु

पञ्चमी अप आङ् परिभिः

काल अध्वनोः अत्यन्त संयोगे

षष्ठी अतस् अर्थ प्रत्ययेन

कर्मप्रवचनीय युक्ते द्वितीया

गति अर्थ कर्मणि द्वितीया चतुर्थ्यौ चेष्टायाम् अन् अध्वनि

द्वितीया ब्राह्मणे

तुम् अर्थात् च भाव वचनात्

सप्तमी पञ्चम्यौ कारक मध्ये

अ कर्तरि ऋणे पञ्चमी

संज्ञो ऽन्यतरस्यां कर्मणि

चतुर्थी च आशिष्य् आयुष्य मद्र भद्र कुशल सुख अर्थ हितैः

रुजा अर्थानाम् भाव वचनानाम् अ ज्वरेः

अक इनोः भविष्यत् आधमर्ण्ययोः

यस्माद् अधिकं यस्य च ईश्वर वचनम् तत्र सप्तमी

यतश् च निर्धारणम्

सर्वनाम्नस् तृतीया च

पृथक् विना नानाभिः तृतीया ऽन्यतरस्याम्
यावद् घृतम् अनुविसृतं तावत् स्फ्येन परिलिखति परिलिखितं रक्षः परिलिखिता अरातय इति

पदे स हिरण्यौ पाणी प्रक्षाल्य गार्हपत्यस्य शीते भस्मनि पद तृतीयम् उपवपति

स हिरण्येन पाणिना आदित्यम् उपतिष्ठते

अपरं चतुर्गृहीतं गृहीत्वा शुक्रम् अस्य् अमृतम् असि इति हिरण्यं घृताद् उद्धरति

प्रमुच्य हिरण्यम् आदित्यम् उपतिष्ठते सूर्यस्य चक्षुर् आरुहम् इति

रुद्रा असि इति एतैर् मन्त्रैः

अथ अस्याः दक्षिणेन पदा दक्षिणानि षट् पदान्य् अनुक्रामति वस्व्य् असि

एवम् आहवनीयम् तृतीयम्

सप्तमं पदम् अभिनिगृह्णाति बृहस्पतिस् त्वा सुम्ने रण्वत्व् इति

सोमक्रयण्या पत्नीं संख्यापयति सं देवि देव्या उर्वश्या पश्यस्व इति

तत् पत्नी गृहेषु निधत्ते

यवत्त्मूतं स्थाल्यां संवपत्य् अस्मे राय इति

तस्मिन् हिरण्यम् उपास्य एतत् चतुर्गृहीतं जुहोति पृथिव्यास् त्वा मूर्धन्न् आ जिघर्मि देवयजन इडायाः पदे घृतवति स्वाहा इति

तृतीयम् अक्ष उपाञ्जनाय अवशिनष्टि

पद उद पात्रम् उपनिनयत्य् उन्नम्भय पृथिवीम् इति

तम् ईक्षमाणो जुहोति जूर् असि धृता मनसा इति

पत्न्यै पदं प्रदीयमानम् अध्वर्युर् अभिमन्त्रयते मा अहम् रायस्पोषेण वि योषम् इति

त्वे राय इत्य् अध्वर्युर् यजमानाय प्रयच्छति

वैश्वदेवं हविर् इत्य् आज्यम् अभिमन्त्रयते
तस्य मर्त्य अमृतयोः वै तीराणि समुद्रः एव

सः उद्यन् एव वायोः पृष्ठे आक्रमते

स यः प्राणः तत् साम

एतम् हि संद्रवन्तम् सर्वाणि भूतानि अनुसंद्रवन्ति

तत् याः ताः आपः अन्नम् तत्

अथ यत् मनः यजुः तत्

अमृते प्रतिष्ठितः

अमृतम् अनुसंचरति

तत् यत् समुद्रेण परिगृहीतम् तत् मृत्योः आप्तम्

सः अमृतात् एव उदेति

तस्य द्यावापृथिवी एव रोधसी

सः उ एव अपि एतर्हि

अथ यत् कृष्णम् तत् अपाम् रूपम् अन्नस्य मनसः यजुषः

अथ यः पुरुषः स प्राणः तत् साम तत् ब्रह्म तत् अमृतम्

अथ यत् ब्रह्म तत् अमृतम्

स यः ह स समुद्रः यः एव अयम् पवते एषः एव स समुद्रः

तत् यत् शुक्लम् तत् वाचः रूपम् ऋचः अग्नेः मृत्योः

एतस्मिन् हि उदिते सर्वम् इदम् आकाशते

अयम् एव इदम् आकाशः आसीत्

अथ यः अग्निः मृत्युः सः

तस्य एतत् त्रिवृत् रूपम् मृत्योः अन् आप्तम् शुक्लम् कृष्णम् पुरुषः

सा या सा वाच् ऋच् सा

स यः सः आकाशः आदित्यः एव स

अथ यत् परम् तत् अमृतम्
अनुलोमप्रतिलोमं महा पर्वतम् समतिक्रम्य आवर्तो नाम महा समुद्रः

ततस् तेन पुरुषेण ताम्र पट्टैः वेत्र पाशैः पादौ बद्ध्वा अतिक्रमितव्यम्

अत्र अन्तरात् कालगते ब्रह्मदत्ते काशि राजनि पौर अमात्यैः सुप्रियो महा सार्थवाहः राज अभिषेकेण अभिषिक्तः

भगवता च अभिहिताः वत्साः मम एते श्रावकाः

औषधी बलेन मन्त्र बलेन औषधी प्रभावात् च आशीविषाः काये न क्रमिष्यन्ति

स च पर्वतो अ मनुष्य अवचरितः कृष्णम् अन्धकारम् स विस्फुलिङ्गम् वायुं मोक्षयति

भगवान् आह न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते अपि अध्वनि मया अस्य एव चौर सहस्रस्य सकाशात् अनेक भाण्ड सहस्रः सार्थो निष्क्रीतः न च शकिताः संतर्पयितुम्

परं च एनम् तोषयति चित्र अक्षर व्यञ्जन पद अभिधानैः शास्त्र बद्धाभिः कथाभिः नाना श्रुति मनोरथ आख्यायिकाभिः संरञ्जयति

तां वीर्य बलेन उत्पाट्य गुहा

निःसरणं पर्येषमाणो न लभते न च अस्य कश्चिद् निःसरण व्यपदेष्टा

स द्वारे निवार्यते न लभते प्रवेशं महा सार्थवाह दर्शनाय

अति दुष्करम् च एतत् अस्माभिः करणीयम्

तस्यां गुहायां प्रभास्वरा नाम ओषधी पञ्च गुण उपेता

एवम् अहम् स्यात् परिपूर्ण मनोरथः निस्तीर्ण दृढ प्रतिज्ञः सर्व सत्त्व मनोरथ परिपूरकः

अद्राक्षीत् सुप्रियो महा सार्थवाहः चतुर्थम् चतुर् रत्न मयम् किन्नर नगरम् आराम उद्यान प्रासाद देवकुल पुष्करिणी तडाग सु विभक्त रथ्या वीथी चत्वर शृङ्गाटक अन्तरापण सु रचित गन्ध उज्ज्वलम् नाना गीत वादित युवति मधुर स्वर वज्र वैडूर्य शातकुम्भ मय प्राकार तोरण उपशोभितम्

धूमनेत्रस्य पर्वतस्य उपरिष्टात् महत् उदक पल्वलम्

चरेम वयं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्

अथ सुप्रियो महा सार्थवाहः मघं सार्थवाहं कालगतं विदित्वा स्थले उत्थाप्य शरीरे शरीर पूजम् कृत्वा चिन्तयति मङ्गल पोतम् आरुह्य यास्यामि इति

उद्याने स्थित्वा अन्यतमं पुरुषम् आमन्त्रयते कश्चिद् भोः पुरुष अस्मिन् रोहितके महा नगरे मघो नाम सार्थवाहः परिवसति स एवम् आह अस्ति भोः पुरुष

इति अनुविचिन्त्य सर्वे जवेन प्रसृता येन सार्थः

इयं हि महा प्रतिज्ञा शक्र ब्रह्म आदीनाम् अपि दुस्तरा प्राक् एव मनुष्य भूतस्य

कालगते प्रियसेने सार्थवाहे ब्रह्मदत्तेन काशि राज्ञा सुप्रियो महा सार्थवाह त्वे ऽभिषिक्तः

तस्याः ताम्राटव्याः मध्ये महत् साल वनम् महत् च उदपानम्

तत्र अपि सुप्रियो महा सार्थवाहः सु उपस्थित स्मृतिः ताः किन्नर कन्याः विविधैः धर्म पद व्यञ्जनैः परितोषयामास

तत्र ते एतत् एव रत्नं ध्वज अग्रे ऽवरोपयित्वा गन्तव्यम्

ता एवम् आहुः एतु महा सार्थवाहः

येन खलु तेन धूमेन मृगा वा पक्षिणो वा स्पृश्यन्ते पञ्चत्वम् आपद्यन्ते

अनेक पर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्

तत्र तेन पुरुषेण मांस पेशी अन्वेषितव्या

उपसंक्रम्य एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा दक्षिणं जानु मण्डलम् पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन बालाहो अश्व राजः तेन अञ्जलिम् प्रणम्य बालाहम् अश्व राजम् इदम् अवोचत् अहं पार गामी अहं पार गामी नय माम्

सुप्रियेण च सार्थवाहेन अवलोक्य अभिहिताः किम् एतत् भवन्तः समारब्धम् चौराः कथयन्ति सार्थवाह त्वम् एकः स्वस्ति क्षेमाभ्याम् गच्छ अवशिष्टं सार्थं मुषिष्यामः

श्लक्ष्णां नदीम् अतिक्रम्य धूमनेत्रो नाम पर्वतो धूमायते संधूमायते

अनेन वयं जीविकां कल्पयामः

एवं भगवता सार्थः चौर सहस्रात् प्रतिमोक्षितः

तत्र यो ऽसौ पुरुषो भवति उदार पुण्य विपाक महेशाख्यः देवता परिगृहीतः स महता पुण्य बलेन वीर्य बलेन चित्त बलेन काय बलेन महान्तं प्लवम् आस्थाय आवर्तं महा समुद्रम् अवतरति

तस्मिन् पर्वते लोहिताक्षो नाम राक्षसः प्रतिवसति रौद्रः पर प्राण हरः

अथ सुप्रियो महा सार्थवाहः संलक्षयति अल्पं च देयं बहवः च याचकाः

स्व उद्याने ऽवतरितः
वीणा वल्लिका महती सुघोषकैः श्रोत्र अभिरामैः च गीत ध्वनिभिः अन् उपरत प्रयोगम् नाना पण्य संवृद्धम् नित्य प्रमुदित जन ओघ संकुलम् त्रिदश इन्द्र उपेन्द्र सदृश उद्यान सभा पुष्करिणी सम्पन्नम् कादम्ब हंस कारण्डव चक्रवाक उपशोभित तडागम् रोहितकं महा राज अध्युषितम् महा पुरुष वणिज् निषेवितम्

दृष्ट्वा च पुनर् मघाय सार्थवाहाय आरोचयति यत् खलु महा सार्थवाह जानीयाः नील पीत लोहित अवदातम् पानीयं दृश्यते अन्तर् जले च दीप अर्चिषः दीप्यमानाः

तेन सार्थवाह भूतेन इयम् एवंरूपा महा प्रतिज्ञा कृता सर्व सत्त्वाः मया धनेन संतर्पयितव्याः

ततः सुप्रियेण सार्थवाहेन पूर्विकां प्रतिज्ञाम् अनुस्मृत्य दृढ प्रतिज्ञेन तस्य चौर सहस्रस्य भाण्डम् अनुप्रदत्तम्

स षष् मासान् स्वपिति

यत् नु अहम् सामुद्रम् यानपात्रं समुदानीय महा समुद्रम् अवतरेयम् धन हारिकः

स एकस्मिन् आवर्ते सप्त कृत्वस् भ्रामयित्वा निरुध्यते

निस्तीर्णानि ते महा समुद्र पर्वत नदी कान्ताराणि

इयं च महा प्रतिज्ञा शक्र ब्रह्म आदीनाम् अपि दुष्करा प्राक् एव मनुष्य भूतानाम्

अथ अचिर प्रक्रान्ते बालाहे अश्व राजनि सुप्रियो महा सार्थवाहः स्व गृहम् प्रविष्टः

स खलु नागो दिवा स्वपिति रात्रौ चरति

न तु वैनेय वत्सानाम् बुद्धो वेलाम् अतिक्रमेत्

यत्र मघः सार्थवाहः प्रतिवसति अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः पण्डितो व्यक्तो मेधावी आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन समुदितः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी द्वीप अन्तर द्वीप गमन विधि ज्ञः महा समुद्र यानपात्र यायी

गृहीत्वा नेत्रे अञ्जयित्वा शिरसि बद्ध्वा समालभ्य आवर्तः पर्वतो ऽधिरोढव्यः

ते ऽपि मनुष्याः यैः अनेकैः दुष्कर शत सहस्रैः बदरद्वीप यात्रा साधित पूर्वा

न अस्माकम् कृषिर् न वाणिज्या न गौरक्ष्यम्

तस्मिन् च पर्वते चन्द्रप्रभो नाम यक्षः प्रतिवसति

एवं सार्थवाह इति सुप्रियो महा सार्थवाहः मघाय महा सार्थवाहाय प्रतिश्रुत्य मङ्गल पोतम् समुदानीय संवरं च आरोप्य येन मघो महा सार्थवाहः तेन उपसंक्रान्तः

वैनेय वत्सान् भव दुःख नष्टान् वत्सान् प्रणष्टान् इव वत्सला गौः

अथ तदा एव प्रवारणायां प्रत्युपस्थितायां संबहुलाः श्रावस्ती निवासिनः वणिजो येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः

धर्मता खलु बुद्धा भगवन्तो जीवन्तो ध्रियन्तो यापयन्तो महा करुणया संचोद्यमानाः पर अनुग्रह प्रवृत्ताः कालेन कालम् अरण्य चारिकाम् चरन्ति नदी चारिकाम् पर्वत चारिकाम् श्मशान चारिकाम् जनपद चारिकाम् चरन्ति

मघः सार्थवाहः कथयति न एतत् शस्त्र वर्णम् पानीयम्

लभेम वयं भदन्त सु आख्याते धर्म विनये प्रव्रज्याम् उपसम्पदम् भिक्षु भावम्

यथा हि माता प्रियम् एक पुत्रकम् हि अवेक्षते रक्षति च अस्य जीवितम्

अथ चन्द्रप्रभो यक्षः सुप्रियं महा सार्थवाहम् समनुशास्य तत्र एव अन्तर्हितः

तस्मिन् उदक पल्वले महती अश्म शिला

इमानि च ते अन्न गृहाणि पान गृहाणि वस्त्र गृहाणि शयन गृहाणि आराम रमणीयानि वन रमणीयानि पुष्करिणी रमणीयानि

एवं द्विस् त्रिस् चतुर् पञ्च षष् वारान् तस्य एव चौर सहस्रस्य सकाशात् सुप्रियेण सार्थवाहेन सार्थः परित्रातो मूल्यं च अनुप्रदत्तम्

स कथयति बुद्धं भगवन्तं किं न पृच्छथ दुरासदा हि बुद्धा भगवन्तो दुष्प्रसहाः

सो ऽधिरोढव्यस् तत्र द्रक्ष्यसि महान्तं सौवर्ण भूमिम् पृथिवी प्रदेशम् पुष्प फल छाया वृक्ष उपशोभितम्

अथ भगवान् प्रक्षालित पाणि पादः पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

अत्र अपि अनेकानि धातु गोत्राणि यं पक्त्वा सुवर्ण रूप्य वैदूर्य स्फटिकानि अभिनिर्वर्तन्ते यत्र एके जाम्बुद्वीपका मनुष्या रत्नानि आदाय प्रतिनिवर्तन्ते

किं तर्हि महा व्याधिना ग्रस्तः

सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता

अद्राक्षीत् चौर सहस्रम् बुद्धं भगवन्तं सार्थ विरहितम् भिक्षु संघ परिवृतम्
सुप्रियेण च सार्थवाहेन अवलोक्य अभिहिताः सुप्रियो ऽहं भवन्तः सार्थवाहः

एवं द्वितीयं किन्नर नगरम् अनुप्राप्तस्य अष्टौ किन्नर कन्याः निर्गमिष्यन्ति तासां पूर्विकानाम् अन्तिकात् अभिरूपतराः च

भिक्षवः संशय जाताः सर्व संशय छेत्तारम् बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः पश्य भदन्त भगवता इदं चौर सहस्रम् सप्त वारम् धनेन संतर्पयित्वा अत्यन्त निष्ठे ऽनुत्तरे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापितम्

सचेद् एताम् विधिम् अनुतिष्ठति स्वस्ति क्षेमाभ्याम् अतिक्रम्य अ विहेठितः ताम्राक्षेण अजगरेण ततः पश्चात् मूल फलानि भक्षयता गन्तव्यम्

यः तम् अष्टम्याम् पञ्चदश्यां वा बालाहः अश्व राजः परिभुज्य सुखी अरोगो बलवान् प्रीणित इन्द्रियः पूर्व कायम् अभ्युन्नमय्य उदानम् उदानयति कः पार गामी कः पार गामी कं पारं नयामि स्वस्ति क्षेमाभ्याम् जम्बुद्वीपम् अनुप्रापयामि स त्वया उपसंक्रम्य इदं स्यात् वचनीयम् अहं पार गामी मां पारं नय मां स्वस्ति क्षेमाभ्याम् वाराणसीम् अनुप्रापय

तत् शृणु मनसि कुरु भाषिष्यामः इतः पश्चिमे दिग्भागे सप्त पर्वतान् अतिक्रम्य महा पर्वतः उच्चः

तत् कस्य हेतोः एषो हि भगवान् सुवर्ण प्रदः

तत्र अपि ते एषा आनुपूर्वी करणीया

इमानि च ते अन्न गृहाणि पान गृहाणि वस्त्र गृहाणि शयन गृहाणि आराम रमणीयानि वन रमणीयानि पुष्करिणी रमणीयानि च

अत्र अन्तरे न अस्ति किंचिद् बुद्धानाम् भगवतां महा कारुणिकानाम् एक रक्षाणाम् एक वीराणाम् अद्वय वादिनाम् शमथ विपश्यना विहारिणाम् त्रिविध दमथ वस्तु कुशलानाम् चतुर् ऋद्धिपाद चरण तल सु प्रतिष्ठितानाम् चतुर् ओघ उत्तीर्णानाम् चतुर्षु संग्रह वस्तुषु दीर्घ रात्र कृत परिचयानाम् दश बल बलिनाम् चतुर् वैशारद्य विशारदानाम् उदार आर्षभ सम्यक् सिंहनाद नादिनाम् पञ्चाङ्ग विप्रहीणानाम् पञ्च स्कन्ध विमोचकानाम् पञ्च गति समतिक्रान्तानाम् षष् आयतन भेदकानाम् संघात विहारिणाम् षष् पारमिता परिपूर्ण यशसाम् सप्त बोध्यङ्ग कुसुम आढ्यानाम् सप्त समाधि परिष्कार दायकानाम् आर्य अष्टाङ्ग मार्ग देशिकानाम् आर्य मार्ग पुद्गल नायकानाम् नव अनुपूर्व समापत्ति कुशलानाम् नवसंयोजनविसंयोजनकानां दश दिश् परिपूर्ण यशसाम् दश शत वशवर्ति प्रतिविशिष्टानाम्

गुहां समन्विष्य तेन अत्र गुहा द्वारम् औषधि बलेन मन्त्र बलेन च मोक्तव्यम्

सो अपि आत्त मनाः आत्त मनाः उदानम् उदानयति अपि एव अहम् चिर काल अभिलषितम् पुत्र मुखम् पश्येयम्

कुल वंशः मे चिरस्थितिकः स्यात्

एवं हि पर हित अर्थम् अभ्युद्यताः कुर्वन्ति सत्त्व विशेषाः

एवं द्विस् त्रिः

ता अपि धर्म देशना वर्जिताः ततस् एव विशिष्टतरं सौभासिनिकं त्रि साहस्र योजनिकम् रत्नम् अनुप्रयच्छन्ति

ये अपि एते दीपा इव दीप्यन्ते एते ऽन्तर्गता औषध्यो दीप्यन्ते

अनुलोमप्रतिलोमं महा समुद्रम् समतिक्रम्य अनुलोमप्रतिलोमो नाम पर्वतः

चौराः कथयन्ति जानासि एव महा सार्थवाह वयं चौरा अटवी चराः

अपि तु को भवतो ऽर्थे पर हित अर्थे अभ्युद्यतस्य आत्म परित्यागम् अपि न कुर्यात् तेन हि वत्स क्षिप्रं मङ्गल पोतम् समुदानय संवरं च आरोपय यदा आवयोः यात्रा अयनम् भविष्यति इति

न अस्माकम् कृषिर् न वाणिज्या न गौरक्ष्यम्

ततो मया अनेकैः दुष्कर शत सहस्रैः देव मनुष्य दुष्प्राप्याम् शक्र ब्रह्म आद्यैः अपि दुरधिगमां बदरद्वीप यात्राम् वर्ष शतेन साधयित्वा एतत् एव चौर सहस्रम् आरभ्य कृत्स्नो सुवर्ण रजत वैडूर्य स्फटिक आद्यैः रत्न विशेषैः मनोरथ ईप्सितैः च उपकरण विशेषैः संतर्पयित्वा दशभिः कुशलैः कर्म पथैः प्रतिष्ठापितः

एवं द्वितीये तृतीये चतुर्थे पञ्चमे षष्ठे आवर्ते सप्त कृत्वस् भ्रामयित्वा निरुध्यते योजनं गत्वा उन्मज्जते

सचेत् स्वपिति विवृतानि अस्य नेत्राणि भवन्ति तत् यथा अचिर उदितः भास्करः
स्वागतं महा सार्थवाह अस्माकम् अ स्वामिनीनाम् स्वामी भव अ पतिकानाम् पतिः अ लयनानाम् लयनो अ द्वीपानाम् द्वीपो अ त्राणानाम् त्राणो ऽशरणानां शरणम् अपरायणानाम् परायणः

कथं परिकथया तेषां जनपदानां वर्णं भाषते एवं परिकथया

तत्र रत्न गुहाम् समन्विष्य प्रवेष्टव्यम्

अन्यत् एव वयं सत् मार्गम् व्यपदेक्ष्यामः क्षिप्रं वाराणसी गमनाय

ततः शाल्मली फलकैः प्लवं बद्ध्वा अभिरुह्य अतिक्रमितव्या अ स्पृशता पानीयम्

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रतिश्रुत्य भिक्षूणाम् आरोचयति भगवान् आयुष्मन्तः इतः सप्तमे दिवसे मगधेषु जनपदेषु चारिकां चरिष्यति

मम अपि भवन्तो दुरासदा हि बुद्धा भगवन्तो दुष्प्रसहाः

आपन्नसत्त्वां च एनाम् विदित्वा उपरि प्रासाद तल गताम् अ यन्त्रिताम् धारयति उष्ण उष्ण उपकरणैः शीते शीत उपकरणैः वैद्य प्रज्ञप्तैः आहारैः न अति शीतैः न अति उष्णैः न अति तिक्तैः न अति अम्लैः न अति लवणैः न अति मधुरैः न अति कटुकैः न अति कषायैः तिक्त अम्ल लवण मधुर कटुक कषाय विवर्जितैः आहारैः हार अर्धहार विभूषित गात्रीम् अप्सरसम् इव नन्दन वन चारिणीम् मञ्चात् मञ्चम् पीठात् पीठम् अवतरन्तीम् अधरिमां भूमिम्

दृष्ट्वा च पुनः परस्परं कथयन्ति गच्छतु भगवान् स श्रावक संघः

ततस् तेन चौर सहस्रेण तस्मात् महा निधानात् यावत् आप्तम् सुवर्णम् आदत्तम् अवशिष्टं तत्र एव अन्तर्हितम्

तस्य उपरिष्टात् महान् वेणु गुल्मः

एवम् उक्ते मघो महा सार्थवाहः कथयति न एतत् महा सार्थवाह नील पीत लोहित अवदातम् पानीयम् न अपि एते दीपा इव दीप्यन्ते

अथ सुप्रियः सार्थवाहः सुप्त प्रतिबुद्धः देवता वचनम् श्रुत्वा परम विस्मयम् आपन्नः चिन्तयति नूनम् अनया देवतया अनेकैः एवंविधैः परम दुष्कर शत सहस्रैः बदरद्वीप यात्रा साधित पूर्वा भविष्यति

सर्वे क्षय अन्ताः निचयाः पतन अन्ताः समुच्छ्रयाः

ततः सुप्रियेण सार्थवाहेन त्रिस् आकोटिते द्वारे द्वात्रिंशत् किन्नर कन्याः निर्गताः तासां पूर्विकाणाम् अन्तिकात् अभिरूपतराः च दर्शनीयतराः च अप्सरसः प्रतिस्पर्धिन्यः शत सहस्र शोभिताः

तत्र अयः कीलानाम् कोट्या अतिक्रमितव्यम्

दारको जातो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको गौरः कनक वर्णः छत्र आकार शिराः प्रलम्ब बाहुः विस्तीर्ण ललाटः संगत भ्रूः तुङ्ग नासः दृढ कठिन शरीरः महान् अग्र बलः

ततः संसिद्ध यानपात्रः ऽभ्यागतो अटवी कान्तार मध्य गतः तेन एव चौर सहस्रेण आसादितः

एतानि च ते वयं च

दृष्ट्वा पुनर् मघाय सार्थवाहाय आरोचयति यत् खलु महा सार्थवाह जानीयाः एक पाण्डरम् पानीयं पश्यामि

तेन आलोकेन द्रक्ष्यसि चतुर् रत्न मयम् सोपानम्

अस्माकम् अ स्वामिकानाम् स्वामी भव अपतीनां पतिर् अ लयनानाम् लयनो अ द्वीपानाम् द्वीपो ऽशरणानां शरणो ऽत्राणानां त्राणो ऽपरायणानां परायणः

कतमे ऽष्टादश न अग्नि भयम् न उदक भयम् न सिंह भयम् न व्याघ्र भयम् न द्वीपि तरक्षु पर चक्र भयम् न चौर भयम् न गुल्म तरपण्य अति यात्रा भयम् न मनुष्य अमनुष्य भयम्

अधिवासयति भगवान् संबहुलानां श्रावस्ती निवासिनाम् वणिजां तूष्णीभावेन

तत्र वेत्र पाशान् बद्ध्वा अतिक्रमितव्यम्

न अस्माकम् कृषिर् न वाणिज्यं न गौरक्ष्यम्

न शक्यते ऽभिरोढुम्

रत्न प्रभावात् च ते ईतयो विलयं गमिष्यन्ति

ततस् ते वणिजः परस्परं मूल्यं गणयित्वा चौराणां निवेदयन्ति इयन्ति शतानि सहस्राणि च इति

अद्राक्षीत् सुप्रियो महा सार्थवाहः नील पीत लोहित अवदातम् पानीयम् अन्तर् जले च दीप अर्चिषः पश्यति दीप्यमानाः

इदानीम् अपि मया अनेकैः दुष्कर शत सहस्रैः अनुत्तरम् ज्ञानम् अधिगम्य मैत्रायता करुणया सप्त कृत्वस् चौर सहस्र सकाशात् सार्थः परित्रातः

पुनर् अपि भगवान् सार्थ परिवृतः भिक्षु संघ पुरस्कृतः राजगृहात् श्रावस्तीं सम्प्रस्थितः

त्वं च अस्माभिः सार्धं क्रीडस्व रमस्व परिचारयस्व
अथ मघो महा सार्थवाहः सुप्रियस्य महा सार्थवाहस्य कथयति अहं बाढ ग्लानः न शक्यामि स्थितो गन्तुम्

उपसंक्रम्य आयुष्मतः आनन्दस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः

ततो ज्येष्ठं कुमारं राज्य ऐश्वर्य आधिपत्ये प्रतिष्ठाप्य राज ऋषि ब्रह्मचर्यम् चरित्वा चतुरो ब्राह्मान् विहारान् भावयित्वा कामेषु काम छन्दम् प्रहाय तद् बहुल विहारी ब्रह्म लोक सभा गतायाम् च उपपन्नः महाब्रह्मा संवृत्तः

अथ सुप्रियो महा सार्थवाहः मघाय सार्थवाहाय जाति कुल गोत्रा आगमन प्रयोजनम् विस्तरेण आरोचयति स्म परं च एनम् विज्ञापयति सार्थवाह अनुभावात् अहम् बदरद्वीप महा पत्तनम् पश्येयम्

यत्र एकविंशति धातु गोत्राणि यं पक्त्वा सुवर्ण रूप्य वैडूर्यानि अभिनिर्वर्तन्ते यत् एके जाम्बुद्वीपका मनुष्या रत्नानि आदाय प्रतिनिवर्तन्ते

उद्धृतो नरक तिर्यक् प्रेतेभ्यः पादः प्रतिष्ठापितो देव मनुष्येषु पर्यन्तीकृतः संसारः उच्छोषिता रुधिर अश्रु समुद्राः उत्तीर्णा अश्रु सागराः लङ्घिता अस्थि पर्वताः

प्रभूतैः च रत्नैः च प्रवारयन्ति

इदं बदरद्वीप महा पत्तनस्य प्रथम निमित्तम्

यथा अनेकानि योजन शतानि गत्वा अद्राक्षीत् सुप्रियो महा सार्थवाहः एक पाण्डरम् पानीयम्

भगवान् आह किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सुप्रियो नाम महा सार्थवाहः अहम् एव तेन कालेन तेन समयेन बोधिसत्त्व चर्यायाम् वर्तितवान्

शयिते दुष्ट नागे पर्वतम् अधिरोढव्यम्

तत्र तेन पुरुषेण दिवा सुख सुप्तस्य नागस्य आत्मानं समनुरक्षता नाग शरीरम् अ विहेठयता औषधि बलेन मन्त्र बलेन पुण्य बलेन शङ्खनाभी औषधी ग्रहीतव्या

ततस् ते आशीविषा मांस गन्धेन पारात् पारं गमिष्यन्ति

रोहितकं च महा नगरम् द्वादश योजन आयामम् सप्त योजन विस्तृतम् सप्त प्राकार परिक्षिप्तम् द्वाषष्टि द्वार उपशोभितम् भवन शत सहस्र विराजितम् सु विविक्त रथ्या वीथि चत्वर शृङ्गाटक अन्तरापणम्

अहम् एषाम् अर्थे मूल्यं दास्यामि इति

अथ अपरेण समयेन प्रियसेनः सार्थवाहो ग्लानीभूतः

ततः परिपूर्ण मनोरथाः ते सत्त्वाः

अयस्किला नदीम् अतिक्रम्य अष्टादशवक्रो नाम पर्वतः

स तव गन्धम् आघ्राय सप्त रात्रिंदिवसानि अशनिम् पातयिष्यति

एवं त्रि योजन सहस्र सामन्तकेन उपकरणैः स्त्री मनुष्याः संतर्पिताः

चौराः कथयन्ति जानासि एव भगवन् वयं चौरा अटवी चराः

अपि तु भवन्तो अष्टादश अनुशंसाः बुद्ध चारिकायाम्

तदा तावत् मया भिक्षवो दृढ प्रतिज्ञेन प्रतिज्ञा पूरण अर्थम् सप्त वारान् चौर सहस्रात् सार्थः परित्रातः

साधिता बदरद्वीप महा पत्तन यात्रा

देवं तत् भवन्तम् पश्यामि देव अन्यतमम् वा मनुष्य वेष धारिणम्

अल्पं च देयं बहवः च याचकाः

सचेत् पतति अनयेन व्यसनम् आपद्यते

श्वोभूते नगर द्वारम् त्रिकोटयितव्यम्

सचेत् स्पृशेत् तत् अङ्गम् शीर्यते

यो युष्माकम् उत्सहते तथागतेन सार्धं जनपद चारिकाम् चर्तुम् स चीवर कर्म करोतु

अथ सा पूर्व देवता सुप्रियं महा सार्थवाहम् दुर्मनसं विदित्वा रात्र्याः प्रत्यूष समये उपसंक्रम्य समाश्वास्य उत्कर्षयति साधु साधु महा सार्थवाह निस्तीर्णानि ते महा समुद्र पर्वत नदी कान्ताराणि मनुष्य अ मनुष्य अ गम्यानि

न च कामेषु सज्जसे वा बध्यसे वा

यदा जागर्ति निमीलितानि अस्य भवन्ति नेत्राणि

यावत् सप्तमं तु वारं सुप्रियः सार्थवाहो महा समुद्रम् अवतीर्णः

तम् उत्सृज्य उत्तरेण वैरम्भस्य महा समुद्रस्य महती ताम्राटवी अनेक योजन आयाम विस्तारा

अथ सुप्रियस्य सार्थवाहस्य सुप्त प्रतिबुद्धस्य एतत् अभवत् अहो बत मे सा देवता पुनर् अपि दर्शयेत् दिशं च उपायम् च व्यपदिशेद् बदरद्वीप महा पत्तनस्य गमनाय इति चिन्ता परः मिद्धम् अवक्रान्तः

अथवा यदि अपि अहम् लोक हित अर्थे प्रतिपद्येयम् सफलो मे परिश्रमः स्यात्

अस्माभिः सार्धं क्रीडस्व रमस्व परिचारयस्व