tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ओषधे त्रायस्व एनम्

इति पुरोनुवाक्याम् अनूच्य न ऋते ब्रह्मणः

इत्य् आ अन्तात् अनुवाकस्य

नमो हिरण्यबाहवे इति

इति

येन अवपत् सविता क्षुरेण

इति प्रहुतो व्याख्यातः

अथ एनम् तिर्यञ्चं निदधाति

अथ आज्य आहुतीः उपजुहोति

अथ एनान् समुच्चित्य दर्भ स्तम्बे निदधाति

क्षुरम् अभिमन्त्रयते

इति

अथ एनम् एक शिखः त्रि शिखः पञ्च शिखः वा यथा एव एषाम् कुल धर्मः स्यात्

ताभिः अस्य शिर उनत्ति

बलं ते बाहुवोः सविता दधातु इति

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा पक्वात् जुहोति

अपरेण अग्निम् उभयीर् अपः संनिषिञ्चति

आरोह प्रोष्ठं विषहस्व शत्रून्

अथ अग्रेण अग्निम् उदुम्बर पर्णेषु हुत शेषम् निदधाति

उष्णेन वायव् उदकेन इहि अदितिः केशान् वपतु

ये केशिनः

संवत्सरे चूडाकर्म त्रिषु वा संवत्सरेषु

उष्णासु शीता आनयति

आप उन्दन्तु जीवसे दीर्घ आयु त्वाय वर्चसे

अथ अस्य केशान् वपति

इति याज्यया जुहोति

स्विष्टकृत् प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

इति

ज्योक् च सूर्यं दृशे इति

इति
प्रमाप्य वैश्यं वृत्त स्थम् दद्याच् च एकशतम्

अहिंसा सत्यम् अक्रोधम् आर्जवं च समाचरेत्

शुक्ल पक्षादि नियतः चरंश् चान्द्रायणं व्रतम्

ब्रह्मणा च परित्यक्तास् तेषाम् अप्य् एतद् आदिशेत्

गुरुतल्प व्रतम् कुर्याद् रेतः सिक्त्वा स्वयोनिषु

भगिनीं स्वस्रीयां मातुर् एव च

अवैत्य् ऋचं जपेद् अब्दं यत् किं च इदम् इति इति वा

गृहीत्वा मुसलं राजा सकृत् हन्यात् तु तं स्वयम्

ज्येष्ठ अंशम् प्राप्नुयाच् च अस्य यवीयान् गुणतो ऽधिकः

सोमारौद्रम् तु बह्वेनाः मासम् अभ्यस्य शुध्यति

स्नात्वा अन् अश्नन् अहः शेषम् अभिवाद्य प्रसादयेत्

हत्वा लोकान् अपि इमान् त्रीन् अश्नन्न् अपि यतस् ततः

अ विद्यमाने सर्व स्वम् वेद विद्भ्यः निवेदयेत्

नरकाक खराणाम् च तप्तकृच्छ्रं विशोधनम्

सांतानिकं यक्ष्यमाणम् अध्वगं सार्ववेदसम्

अमेध्ये वा पतेन् मत्तो वैदिकं वा अपि उदाहरेत्

पाकयज्ञ विधानेन यजेत निरृतिं निशि

मासेन अश्नन् हविष्यस्य चन्द्रस्य एति सलोकताम्

प्राश्य मूत्र पुरीषाणि द्विजश् चान्द्रायणं चरेत्

तथा दुश्चरितं सर्वं वेदे त्रिवृति मज्जति

उपस्पृशंस् त्रिषवणं त्व् अब्देन स विशुध्यति

आद्यं यत् त्रि अक्षरम् ब्रह्म त्रयी यस्मिन् प्रतिष्ठिता

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानात् कृत्वा कर्म विगर्हितम्

पतत्य् अज्ञानतो विप्रो ज्ञानात् साम्यं तु गच्छति

यथा कथंचित् पिण्डानां तिस्रो ऽशीतीः समाहितः

धर्मस्य ब्राह्मणो मूलम् अग्रं राजन्य उच्यते

त्रिर् अह्नस् त्रिर् निशायां च स वासाः जलम् आविशेत्

धान्य चौरः अङ्ग हीन त्वम् आतिरैक्यं तु मिश्रकः

अतिक्रमं व्रतस्य आहुः धर्म ज्ञाः ब्रह्म वादिनः

मातुश् च भ्रातुस् तनयां गत्वा चान्द्रायणं चरेत्

एक एकम् ह्रासयेत् पिण्डं कृष्णे शुक्ले च वर्धयेत्

अपः सुरा भाजन स्थाः मद्य भाण्ड स्थिताः तथा

सु गुरु अप्य् अपहन्त्य् एनो जप्त्वा वा नम इत्य् ऋचम्

ऋचो यजूंषि च अन्यानि सामानि विविधानि च

यथा यथा मनस् तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हति

यज्ञश् चेत् प्रतिरुद्धः स्याद् एकेन अङ्गेन यज्वनः

अभ्रिं कार्ष्णायसीं दद्यात् सर्पं हत्वा द्विजोत्तमः

निःस्वेभ्यो देयम् एतेभ्यो दानं विद्या विशेषात्

श्रुत शीले च विज्ञाय वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत्

निन्दितेभ्यो धन आदानम् वाणिज्यं शूद्र सेवनम्

न एवम् कुर्यां पुनर् इति निवृत्त्या पूयते तु सः

सर्व रत्नानि राजा तु यथार्हं प्रतिपादयेत्

धनेन वैश्य शूद्रौ तु जप होमैः द्विजोत्तमः

यद् गर्हितेन अर्जयन्ति कर्मणा ब्राह्मणा धनम्

स पाप आत्मा परे लोके गृध्र उच्छिष्टेन जीवति

आत्मनो यदि वा अन्येषाम् गृहे क्षेत्रे ऽथ वा खले

यथा यथा नरो ऽधर्मं स्वयं कृत्वा अनुभाषते

मुच्यते पातकैः सर्वैस् त्रिर् जपित्वा अघमर्षणम्

महापातकिनश् च एव शेषाश् च अकार्य कारिणः

विवादे वा विनिर्जित्य प्रणिपत्य

अनृतं च समुत्कर्षे राज गामि च पैशुनम्

अज्ञानात् प्राश्य विष् मूत्रम् सुरा संस्पृष्टम् एव च

संकर अपात्रकृत्यासु मासं शोधनम् ऐन्दवम्

स्व जातीय गृहात् एव कृच्छ्र अब्देन विशुध्यति

रेतः सिक्त्वा जले च एव कृच्छ्रं सांतपनं चरेत्

यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्य वृत्तये

तस्मात् समागमे तेषाम् एनो विख्याप्य शुध्यति

चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं प्राजापत्यम् अनिच्छया

गर्हित अनाद्ययोः जग्धिः सुरा पान समा षट्

अनाविष्कृत पापान् तु मन्त्रैर् होमैश् च शोधयेत्

अक्रव्यादान् उष्ट्रं हत्वा तु कृष्णलम्

न तस्मिन् धारयेद् दण्डं धार्मिकः पृथिवीपतिः

अयज्वनां तु यद् वित्तम् आसुर स्वम् तद् उच्यते

जपंस् तरत्समन्दीयं पूयते मानवस् त्रि अहात्

तपसा एव प्रपश्यन्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्

सुरां पीत्वा द्विजो मोहाद् अग्नि वर्णाम् सुरां पिबेत्

अग्निहोत्र्य् अपविध्य अग्नीन् ब्राह्मणः कामकारतः

गोयाने ऽप्सु दिवा च एव स वासाः स्नानम् आचरेत्

कृत निर्णेजनान् च एव न जुगुप्सेत कर्हिचित्
प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रम् अब्दम् एकं समाहितः

भूमि वज्र मणीनाम् च रुक्म स्तेय समम् स्मृतम्

अकार्यम् अन्यत् कुर्याद् वा ब्राह्मणो मद मोहितः

होमाश् च सकला नित्यम् अपाङ्क्त्यानां विशोधनम्

धनं हि जीवनाय अलम् गृहं वा स परिच्छदम्

ब्राह्मणस्य रुजः कृत्वा घ्रातिर् अघ्रेय मद्ययोः

शुश्रूषित्वा नमस्कृत्य रात्रौ वीरासनं वसेत्

तद् भैक्ष भुज् जपन् नित्यं त्रिभिर् वर्षैर् व्यपोहति

सा तेषां पावनाय स्यात् पवित्रा विदुषां हि वाक्

मुच्यते ब्रह्म हत्यायाः गोप्ता गोर् ब्राह्मणस्य च

श्रुतीर् अथर्व आङ्गिरसाः कुर्याद् इत्य् अविचारयन्

पूर्णे च अनसि अनस्थ्नां तु शूद्र हत्या व्रतम् चरेत्

अभोज्यम् अन्नं न अत्तव्यम् आत्मनः शुद्धिम् इच्छता

एतस्मिन्न् एनसि प्राप्ते वसित्वा गर्दभ अजिनम्

उष्ट्र यानम् समारुह्य खर यानम् तु कामतः

कृत वापनः निवसेद् ग्राम अन्ते गोव्रजे ऽपि वा

मलिनीकरणीयेषु तप्तः स्याद् यावकैस् त्रि अहम्

एक रात्र उपवासः च कृच्छ्रं सांतपनं स्मृतम्

सुवर्ण स्तेय कृत् विप्रो राजानम् अभिगम्य तु

केश कीट अवपन्नम् च पिबेद् ब्रह्मसुवर्चलाम्

शुक्तानि च कषायांश् च पीत्वा मेध्यान्य् अपि द्विजः

पराको नाम कृच्छ्रो ऽयं सर्व पाप अपनोदनः

प्राप्नुवन्ति दुरात्मानो नरा रूप विपर्ययम्

महाव्याहृतिभिर् होमः कर्तव्यः स्वयम् अन्वहम्

वात इन्द्र गुरु वह्नीनाम् जुहुयात् सर्पिषा आहुतीः

वसन् दूरतरे ग्रामाद् वृक्ष मूल निकेतनः

अनेन विधिना यस् तु गो घ्नः गाम् अनुगच्छति

खर अश्व उष्ट्र मृग इभानाम् अजाविक वधः तथा

उक्त्वा च एव अनृतम् साक्ष्ये प्रतिरुध्य गुरुं तथा

सर्वेष्व् एव व्रतेष्व् एवं प्रायश्चित्त अर्थम् आदृतः

रेतस् सेकः स्व योनीषु कुमारीष्व् अन्त्यजासु च

षष्ठ अन्न कालता मासं संहिता जपः एव वा

वा त्रिवृता अग्निष्टुता अपि वा

हविष्पान्तीयम् अभ्यस्य न तमं ह इति इति च

तडाग आराम दाराणाम् अपत्यस्य च विक्रयः

राजन्य वैश्यौ च ईजानौ आत्रेयीम् एव च स्त्रियम्

अनाहिताग्नि ता स्तेयम् ऋणानाम् अनपक्रिया

तपसा एव प्रसिध्यन्ति तपस् तेषां हि साधनम्

अभ्यस्य अब्दम् पावमानीर् भैक्ष आहारः विशुध्यति

द्रव्याणाम् अल्प साराणाम् स्तेयं कृत्वा अन्य वेश्मनः

तपसा एव सुतप्तेन मुच्यन्ते किल्बिषात् ततः

स्व वीर्येण एव तान् शिष्यान् मानवान् अपकारिणः

ऋत्विजस् ते हि शूद्राणां ब्रह्म वादिषु गर्हिताः

त्रि अहम् परं च न अश्नीयात् प्राजापत्यं चरन् द्विजः

अतः स्वल्पीयसि द्रव्ये यः सोमं पिबति द्विजः

कामतो रेतसः सेकं व्रत स्थस्य द्विजन्मनः

निवर्तन्ते द्विजातीनां पुनःसंस्कार कर्मणि

एतैर् व्रतैर् अपोह्यं स्याद् एनो हिंसा समुद्भवम्

स गोहत्या कृतम् पापं त्रिभिर् मासैर् व्यपोहति

इज्याश् च प्रतिगृह्णन्ति कामान् संवर्धयन्ति च

तेषां वेदविदो ब्रूयुस् त्रयो ऽप्य् एनः सुनिष्कृतिम्

कौत्सं जप्त्वा अपः इत्य् एतद् वसिष्ठं च प्रति इति ऋचम्

घृत कुम्भम् वराहे तु तिल द्रोणम् तु तित्तिरौ

एतास् तिस्रस् तु भार्या अर्थे न उपयच्छेत् तु बुद्धिमान्

असत् शास्त्र अधिगमनम् कौशीलव्यस्य च क्रिया

यैर् यैर् व्रतैर् अपोह्यन्ते तानि सम्यङ् निबोधत

हुत्वा अग्नौ विधिवत् होमान् अन्ततश् च समैत्य् ऋचा

नैरृतीं दिशम् आतिष्ठेद् आ निपाताद् अ जिह्म गः

एतैर् व्रतैर् अपोहेयुर् महापातकिनो मलम्

हिंसा ओषधीनाम् स्त्र्याजीवो ऽभिचारो मूलकर्म च

तया स काये निर्दग्धे मुच्यते किल्बिषात् ततः

मनस् वाच् मूर्तिभिः नित्यं शुभं कर्म समाचरेत्

कृमि कीट वयस् हत्या मद्य अनुगत भोजनम्

नर अश्व उष्ट्र वराहैः च प्राणायामेन शुध्यति

धनानि तु यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्

स्त्री शूद्र विश् क्षत्र वधः नास्तिक्यं च उपपातकम्

वैश्ये अष्टम अंशः वृत्त स्थे शूद्रे ज्ञेयस् तु षोडशः

पदा मस्तकम् आक्रम्य दाता दुर्गाणि संतरेत्
यत् किंचिद् एनः कुर्वन्ति मनस् वाच् मूर्तिभिः जनाः

गो मूत्रम् गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुश उदकम्

गुरु स्त्री गमनीयम् तु व्रतैर् एभिर् अपानुदेत्

प्रायश्चित्ते तु चरिते पूर्णकुम्भम् अपां नवम्

अज मेषौ अनड्वाहं खरं हत्वा एक हायनम्

तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य वधे स्मृतः

एषा पाप कृताम् उक्ता चतुर्णाम् अपि निष्कृतिः

क्षत्रियस्य हि बालिश्याद् ब्राह्मणः सीदति क्षुधा

तथा तथा शरीरं तत् तेन अधर्मेण मुच्यते

एवं कर्म विशेषेण जायन्ते सत् विगर्हिताः

जैह्म्यं च मैथुनं पुंसि जाति भ्रंश करम् स्मृतम्

त्रि अहम् च उपवसेत् अन्त्यम् अतिकृच्छ्रं चरन् द्विजः

ब्रह्म हा क्षय रोगि त्वम् दौश्चर्म्यं गुरु तल्प गः

अत ऊर्ध्वं रहस्यानां प्रायश्चित्तं निबोधत

तिष्ठन्तीष्व् अनुतिष्ठेत् तु व्रजन्तीष्व् अप्य् अनुव्रजेत्

तावद् भवत्य् अप्रयतो यावत् तन् न व्रजत्य् अधः

त्रि अहम् प्रातस् त्रि अहम् सायं त्रि अहम् अद्याद् अ याचितम्

तेषां सततम् अज्ञानां वृषल अग्नि उपसेविनाम्

सुरा पान अपनुत्ति अर्थम् वाल वासाः जटी ध्वजी

ब्रह्मचारी व्रती च स्याद् गुरु देव द्विज अर्चकः

इत्य् एतत् तपसो देवा महाभाग्यं प्रचक्षते

भक्षयन्तीं न कथयेत् पिबन्तं च एव वत्सकम्

आसीनासु तथा आसीनः नियतो वीत मत्सरः

स गुह्यो ऽन्यस् त्रिवृत् वेदः यस् तं वेद स वेदवित्

चतुरो ऽस्तम् इते सूर्ये शिशुचान्द्रायणं स्मृतम्

अयस् कांस्य उपलानाम् च द्वादश अहम् कण अन्न ता

तस्मै न अकुशलम् ब्रूयान् न शुष्कां गिरम् ईरयेत्

अनुक्त निष्कृतीनाम् तु पापानाम् अपनुत्तये

शिष्ट्वा वा भूमिदेवानां नरदेव समागमे

विश्वैश् च देवैः साध्यैश् च ब्राह्मणैश् च महा ऋषिभिः

अवगूर्य चरेत् कृच्छ्रम् अतिकृच्छ्रं निपातने

क्षत्रियो बाहु वीर्येण तरेद् आपदम् आत्मनः

ब्राह्मणस्य तपो ज्ञानं तपः क्षत्रस्य रक्षणम्

यद् दुस्तरं यद् दुरापं यद् दुर्गं यच् च दुष्करम्

ब्रह्महत्या सुरा पानम् स्तेयं गुरु अङ्गना आगमः

कीटाश् च अहि पतंगाः च पशवश् च वयांसि च

वैश्यस्य तु तपो वार्त्ता तपः शूद्रस्य सेवनम्

आत्म अर्थम् च क्रिया आरम्भः निन्दित अन्न अदनम् तथा

कन्याया दूषणं च एव वार्द्धुष्यं व्रत लोपनम्

तथा अघमर्षणम् सूक्तं सर्व पाप अपनोदनम्

जपेद् वा नियत आहारः त्रिर् वै वेदस्य संहिताम्

विड्वराह खर उष्ट्राणाम् गोमायोः कपि काकयोः

सकृत् जप्त्वा अस्यवामीयम् शिवसंकल्पम् एव च

वेद उदितानाम् नित्यानां कर्मणां समतिक्रमे

एनसां स्थूल सूक्ष्माणाम् चिकीर्षन्न् अपनोदनम्

क्ﾱप्तानां पशु सोमानाम् निष्कृति अर्थम् असंभवे

भृत्यानाम् उपरोधेन यत् करोत्य् और्ध्वदेहिकम्

वेद अभ्यासः ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञ क्रिया क्षमा

तस्य भृत्य जनम् ज्ञात्वा स्व कुटुम्बात् महीपतिः

अन्न हर्ता आमयावि त्वम् मौक्यं वाच् अपहारकः

पाप कृत् मुच्यते पापात् तथा दानेन च आपदि

स्थान आसनाभ्याम् विहरेद् अशक्तो ऽधः शयीत वा

खट्वाङ्गी चीर वासाः वा श्मश्रुलो विजने वने

भक्ष्य भोज्य अपहरणे यान शय्या आसनस्य च

सुरा वै मलम् अन्नानां पाप्मा च मलम् उच्यते

चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं तन् निर्यात्य् आत्म शुद्धये

वस्त्र अन्न पानम् देयं तु वसेयुश् च गृह अन्तिके

कृत्वा पापं हि संतप्य तस्मात् पापात् प्रमुच्यते

अकामतः कृतं पापं वेद अभ्यासेन शुध्यति

स्तेय दोष अपहर्तॄणाम् व्रतानां श्रूयतां विधिः

उपपातक संयुक्तः गो घ्नः मासं यवान् पिबेत्

शोणितं यावतः पांसून् संगृह्णाति मही तले

तपसा अपनुनुत्सुः तु सुवर्ण स्तेय जम् मलम्

संवत्सरेण पतति पतितेन सह आचरन्

यो ऽसाधुभ्यो ऽर्थम् आदाय साधुभ्यः सम्प्रयच्छति

नियत आत्मा हविष्य आशी यतिचान्द्रायणं चरन्

जपित्वा त्रीणि सावित्र्याः सहस्राणि समाहितः

दासी घटम् अपां पूर्णं पर्यस्येत् प्रेत वत्

देव स्वम् ब्राह्मण स्वम् वा लोभेन उपहिनस्ति यः
फलदानां तु वृक्षाणां छेदने जप्यम् ऋच् शतम्

ब्रह्महत्या अपनोदाय मित भुज् नियत इन्द्रियः

एतैर् व्रतैर् अपोहेत पापं स्तेय कृतम् द्विजः

यैर् अभ्युपायैर् एनांसि मानवो व्यपकर्षति

ब्रह्म हा द्वादश समाः कुटीं कृत्वा वने वसेत्

वस्त्र अपहारकः श्वैत्र्यं पङ्गुताम् अश्व हारकः

तावन्त्य् अब्द सहस्राणि तद् कर्ता नरके वसेत्

सर्वं तु तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्

तस्मिंस् तावत् तपः कुर्याद् यावत् तुष्टि करम् भवेत्

जड मूक अन्ध बधिराः विकृत आकृतयः तथा

ब्रह्महत्या कृतम् पापं व्यपोहत्य् आत्मवत् तया

ये शूद्राद् अधिगम्य अर्थम् अग्निहोत्रम् उपासते

एतद् एव चरेद् अब्दं प्रायश्चित्तं द्विजोत्तमः

भृत्या च अध्ययन आदानम् अपण्यानां च विक्रयः

गो वधः अ याज्य संयाज्यम् पारदारि आत्म विक्रयः

पलाल भारकम् षण्ढे सैसकं च एक माषकम्

एक एकशस् चरेत् कृच्छ्रं द्विजः पाप अपनुत्तये

तयोर् अपि कुटुम्बाभ्याम् आहरेद् अविचारयन्

स्नात्वा तु विप्रो दिग्वासाः प्राणायामेन शुध्यति

दस्यु निष्क्रिययोः तु स्वम् अ जीवन् हर्तुम् अर्हति

कामकार कृते ऽप्य् आहुर् एके श्रुति निदर्शनात्

कूप वापी जलानाम् च शुद्धिश् चान्द्रायणं स्मृतम्

अन्नाद्य जानाम् सत्त्वानां रसजानां च सर्वशः

प्रसक्तश् च इन्द्रिय अर्थेषु प्रायश्चित्तीयते नरः

वृषभैकसहस्रा गा दद्यात् सु चरित व्रतः

यो वैश्यः स्याद् बहु पशुः हीन क्रतुः असोमपः

स्व वीर्यात् राज वीर्यात् च स्व वीर्यम् बलवत्तरम्

तयोर् दानं च कन्यायास् तयोर् एव च याजनम्

एतेभ्यो हि द्विजाग्र्येभ्यो देयम् अन्नं स दक्षिणम्

होता स्याद् अग्निहोत्रस्य न आर्तः न असंस्कृतः तथा

स्पृष्ट्वा दत्त्वा च मदिरां विधिवत् प्रतिगृह्य च

एतद् एव व्रतं कृत्स्नं षष् मासान् शूद्र हा चरेत्

पतितस्य उदकम् कार्यं सपिण्डैर् बान्धवैर् बहिः

एक एकम् ग्रासम् अश्नीयात् त्रि अहानि त्रीणि पूर्ववत्

एवं दृढ व्रतः नित्यं ब्रह्मचारी समाहितः

इयं विशुद्धिर् उदिता प्रमाप्य अकामतस् द्विजम्

त्रि अहम् तु उपवसेत् युक्तस् त्रिर् अह्नो ऽभ्युपयन्न् अपः

पुनः संस्कारम् अर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः

गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा

तस्माद् विमुक्तिम् अन्विच्छन् द्वितीयं न समाचरेत्

तान् वो ऽभ्युपायान् वक्ष्यामि देवऋषि पितृ सेवितान्

गुल्म वल्ली लतानाम् च पुष्पितानां च वीरुधाम्

जग्ध्वा मांसम् अभक्ष्यं च सप्त रात्रम् यवान् पिबेत्

वेदवित्सु विविक्तेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते

गोभिः प्रवर्तिते तीर्थे कुर्युस् तस्य परिग्रहम्

क्रव्यादांस् तु मृगान् हत्वा धेनुं दद्यात् पयस्विनीम्

कामतो ब्राह्मण वधे निष्कृतिर् न विधीयते

यो ऽनाहिताग्निः शतगुर् अयज्वा च सहस्रगुः

ब्राह्मणस् तु सुरा पस्य गन्धम् आघ्राय सोमपः

साम्नां वा स रहस्यानाम् सर्व पापैः प्रमुच्यते

विप्रदुष्टां स्त्रियं भर्ता निरुन्ध्याद् एक वेश्मनि

उपवास कृशम् तं तु गोव्रजात् पुनर् आगतम्

न यज्ञ अर्थम् धनं शूद्राद् विप्रो भिक्षेत कर्हिचित्

एतम् एव विधिं कृत्स्नम् आचरेद् यवमध्यमे

चतुरो व्रतिनो ऽभ्येति ब्राह्मं तेजो ऽवकीर्णिनः

किंचिद् एव तु विप्राय दद्याद् अस्थिमतां वधे

अभोज्यानां तु भुक्त्वा अन्नम् स्त्री शूद्र उच्छिष्टम् एव च

एष ज्ञेयस् त्रिवृत् वेदः यो वेद एनम् स वेदवित्

तपस् मूलम् इदं सर्वं दैव मानुषकम् सुखम्

यथा एधः तेजसा वह्निः प्राप्तं निर्दहति क्षणात्

यत आत्मनः ऽप्रमत्तस्य द्वादश अहम् अभोजनम्

मध्वापातो विष आस्वादः स धर्म _

आदान नित्यात् च अदातुः आहरेद् अप्रयच्छतः

ज्ञाति त्वेन अनुपेयाः ताः पतति ह्य् उपयन्न् अधः

न त्व् अल्प दक्षिणैः यज्ञैर् यजेत इह कथंचन

प्रजापतिर् इदं शास्त्रं तपसा एव असृजत् प्रभुः

अपहृत्य सुवर्णं तु क्षणाद् भवति निर्मलः

सावित्रीं च जपेन् नित्यं पवित्राणि च शक्तितः
संवत्सरं यव आहारः तत् पापम् अपसेधति

गुरुतल्प्य् अभिभाष्य एनः तप्ते स्वप्याद् अयस् मये

वानरं श्येन भासौ च स्पर्शयेद् ब्राह्मणाय गाम्

मारुतं पुरुहूतं च गुरुं पावकम् एव च

स चैलः बहिर् आप्लुत्य गाम् आलभ्य विशुध्यति

जाति भ्रंश करम् कर्म कृत्वा अन्यतमम् इच्छया

गुरु अर्थम् पितृ मातृ अर्थम् स्वाध्याय अर्थि उपतापिनः

चतुरः प्रातर् अश्नीयात् पिण्डान् विप्रः समाहितः

ब्रह्मचारी तु यो ऽश्नीयान् मधु मांसं कथंचन

प्रभुः प्रथम कल्पस्य यो ऽनुकल्पेन वर्तते

फल एधस् कुसुम स्तेयम् अधैर्यं च मल आवहम्

स्थावराणि च भूतानि दिवं यान्ति तपस् बलात्

ब्राह्मण स्वम् न हर्तव्यं क्षत्रियेण कदाचन

चीर वासाः द्विजो ऽरण्ये चरेद् ब्रह्म हनः व्रतम्

एषा विचित्रा अभिहिता सुरा पानस्य निष्कृतिः

हन्त्य् अल्प दक्षिणः यज्ञस् तस्मान् न अल्प धनः यजेत्

उष्णे वर्षति शीते वा मारुते वाति वा भृशम्

ब्राह्मणस्य विशेषेन धार्मिके सति राजनि

श्व गोधा उलूक काकान् च शूद्र हत्या व्रतम् चरेत्

इन्धन अर्थम् अशुष्काणां द्रुमाणाम् अवपातनम्

अपि भ्रूण हानम् मासात् पुनन्त्य् अहर् अहः कृताः

वासो दद्यात् हयम् हत्वा पञ्च नीलान् वृषान् गजम्

तस्मात् स्वेन एव वीर्येण निगृह्णीयाद् अरीन् द्विजः

ज्ञेयं मीन अहि महिषस्य च

न साम्परायिकं तस्य दुर्मतेर् विद्यते फलम्

तथा तथा त्वचा इव अहिः तेन अधर्मेण मुच्यते

मुच्यते पातकैः सर्वैः पराकैः शोधितस् त्रिभिः

स्नातक व्रत लोपे च प्रायश्चित्तम् अभोजनम्

एवं संचिन्त्य मनसा प्रेत्य कर्म फल उदयम्

यक्ष रक्षस् पिशाच अन्नम् मद्यं मांसं सुरा आसवम्

अगम्यागमनीयं तु व्रतैर् एभिर् अपानुदेत्

गो मूत्रेण आचरेत् स्नानं द्वौ मासौ नियत इन्द्रियः

चान्द्रायणं वा त्रीन् मासान् अभ्यस्येन् नियत इन्द्रियः

अधिकं वा अपि स सोमं पातुम् अर्हति

सर्वाणि ज्ञाति कार्याणि यथापूर्वं समाचरेत्

उपस्पृशेत् स्रवन्त्यां वा सूक्तं वा अब्दैवतम् जपेत्

प्रतित्र्यहं पिबेद् उष्णान् सकृत् स्नायी समाहितः

पतितां पङ्क लग्नाम् वा सर्व उपायैः विमोचयेत्

चण्डाल अन्त्य स्त्रियः गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च

न ब्राह्मणो वेदयेत किंचिद् राजनि धर्म विद्

चतुर्णाम् अपि वर्णानां नारीर् हत्वा अनवस्थिताः

जपन् वा अन्यतमम् वेदं योजनानां शतं व्रजेत्

तथा इव सप्तमे भक्ते भक्तानि षड् अन् अश्नता

हत्वा हंसं बलाकां च बकं बर्हिणम् एव च

क्रव्याद सूकर उष्ट्राणाम् कुक्कुटानां च भक्षणे

चरितव्यम् अतो नित्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

रति मात्रम् फलं तस्य द्रव्य दातुः तु संततिः

सर्व स्वम् वेद विद्वसे ब्राह्मणाय उपपादयेत्

हुंकारं ब्राह्मणस्य उक्त्वा त्वंकारं च गरीयसः

हविष्येण यवाग्वा वा गुरुतल्प अपनुत्तये

यजमानो हि भिक्षित्वा चण्डालः प्रेत्य जायते

अवगूर्य त्व् अब्द शतम् सहस्रम् अभिहत्य च

एतैर् द्विजातयः शोध्या व्रतैर् आविष्कृत एनसः

एनस्विभिर् अ निर्णिक्तैः न अर्थम् किंचित् सह आचरेत्

समाप्ते द्वादशे वर्षे ब्रह्महत्याम् व्यपोहति

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सुवर्ण स्तेय निष्कृतिम्

दायाद्यस्य प्रदानं च यात्रा च एव हि लौकिकी

न हि शूद्रस्य यज्ञेषु कश्चिद् अस्ति परिग्रहः

त्रि वारम् प्रतिरोद्धा वा सर्व स्वम् अवजित्य वा

प्रायश्चित्तीयतां प्राप्य दैवात् पूर्व कृतेन वा

त्रि अब्दम् चरेद् वा नियतो जटी ब्रह्म हनः व्रतम्

हविष्य भुज् वा अनुसरेत् प्रतिस्रोतः सरस्वतीम्

फल पुष्प उद्भवानाम् च घृत प्राशः विशोधनम्

ऋग्वेदं धारयन् विप्रो न एनः प्राप्नोति किंचन

स व्याहृति प्रणवकाः प्राणायामास् तु षोडश

आख्यातव्यं तु तत् तस्मै पृच्छते यदि पृच्छति

यथा महाह्रदं प्राप्य क्षिप्तं लोष्टं विनश्यति

कृतदारो ऽपरान् दारान् भिक्षित्वा यो ऽधिगच्छति

तेभ्यो लब्धेन भैक्षेण वर्तयन्न् एककालिकम्

इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेद् अब्द पर्यये
गुरोश् च अलीक निर्बन्धः समानि ब्रह्महत्यया

ज्वलन्तीं आश्लिष्येन् मृत्युना स विशुध्यति

वृषभ एकादशाः वा अपि दद्याद् विप्राय गाः सिताः

अश्वस्तन विधानेन हर्तव्यं हीन कर्मणः

कामतस् तु कृतं मोहात् प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

इह दुश्चरितैः केचित् केचित् पूर्व कृतैः तथा

आहरेत् त्रीणि वा द्वे वा कामं शूद्रस्य वेश्मनः

दिवा अनुगच्छेत् गास् तास् तु तिष्ठन्न् ऊर्ध्वं रजः पिबेत्

पुण्यान्य् अन्यानि कुर्वीत श्रद्दधानो जित इन्द्रियः

वाच् शस्त्रम् वै ब्राह्मणस्य तेन हन्याद् अरीन् द्विजः

विधाता शासिता वक्ता मैत्रो ब्राह्मण उच्यते

येषां द्विजानां सावित्री यथाविधि

तद् भवत्य् असुख उदर्कम् जीवतश् च मृतस्य च

सर्व आकारेषु अधीकारो महा यन्त्र प्रवर्तनम्

इतरेभ्यो बहिर्वेदि कृतान्नं देयम् उच्यते

अज्ञान भुक्तम् तु उत्तार्यम् शोध्यं वा अपि आशु शोधनैः

स पीतसोमपूर्वो ऽपि न तस्य आप्नोति तत् फलम्

एतान्य् एनांसि सर्वाणि यथा उक्तानि पृथक् पृथक्

प्रणतं प्रति पृच्छेयुः साम्यं सौम्यैः इच्छसि इति किम्

निक्षेपस्य अपहरणम् नर अश्व रजतस्य च

कृतवापो वसेद् गोष्ठे चर्मणा तेन संवृतः

ब्राह्मणान् वेद विद्वसः यज्ञ अर्थम् च एव दक्षिणाम्

कृच्छ्रं चान्द्रायणं च एव तद् अस्याः पावनं स्मृतम्

विना अद्भिः अप्सु वा अपि आर्तः शारीरं संनिषेव्य च

धान्य कुप्य पशु स्तेयम् मद्य प स्त्री निषेवणम्

बाल घ्नान् च कृतघ्नांश् च विशुद्धान् अपि धर्मतः

सत्यम् उक्त्वा तु विप्रेषु विकिरेद् यवसं गवाम्

एतद् एव विधिं कुर्याद् योषित्सु पतितास्व् अपि

स कृत्वा प्लवम् आत्मानं संतारयति ताव् उभौ

निवर्तेरंश् च तस्मात् तु सम्भाषण सहासने

वधेन शुध्यति स्तेनो ब्राह्मणस् तपसा एव तु

मैथुनं तु समासेव्य पुंसि योषिति वा द्विजः

तांश् चारयित्वा त्रीन् कृच्छ्रान् यथाविधि उपनाययेत्

यत् पुंसः पर दारेषु तच् च एनाम् चारयेद् व्रतम्

विप्रस्य तद् निमित्ते वा प्राण अलाभे विमुच्यते

इत्य् एतद् एनसाम् उक्तं प्रायश्चित्तं यथाविधि

तद् ब्राह्मणेन न अत्तव्यम् देवानाम् अश्नता हविः

पिशुनः पौतिनासिक्यं सूचकः पूतिवक्त्रताम्

मार्जार नकुलौ हत्वा चाषं मण्डूकम् एव च

तेन एव सार्धं प्रास्येयुः स्नात्वा पुण्ये जलाशये

निन्दिते ऽहनि सायाह्ने ज्ञाति ऋत्विज् गुरु संनिधौ

अपात्रीकरणं ज्ञेयम् असत्यस्य च भाषणम्

गुरु मातृ पितृ त्यागः स्वाध्याय अग्नियोः सुतस्य च

आपत्सु मरणाद् भीतैर् विधेः प्रतिनिधिः कृतः

स कृत्वा प्राकृतं कृच्छ्रं व्रत शेषम् समापयेत्

चान्द्रायणं चरेन् मासं वीर हत्या समम् हि तत्

सप्त अगारान् चरेद् भैक्षं स्व कर्म परिकीर्तयन्

अस्थिमतां तु सत्त्वानां सहस्रस्य प्रमापणे

तस्माद् वैतान कुशलः होता स्याद् वेदपारगः

ताडयित्वा तृणेन अपि कण्ठे वा आबध्य वाससा

महान्ति पातकान्य् आहुः संसर्गश् च अपि तैः सह

आपद् कल्पेन यो धर्मं कुरुते ऽनापदि द्विजः

न वै कन्या न युवतिर् न अल्प विद्यः न बालिशः

एतद् रुद्रास् तथा आदित्याः वसवश् च आचरन् व्रतम्

लक्ष्यं शस्त्रभृतां वा स्याद् विदुषाम् इच्छया आत्मनः

शुष्काणि भुक्त्वा मांसानि भौमानि कवकानि च

अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर् बुधाः

अ ज्ञातम् च एव सूना स्थम् एतद् एव व्रतं चरेत्

सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु कुमारीष्व् अन्त्यजासु च

इन्द्रियाणि यशः स्वर्गम् आयुः कीर्तिं प्रजाः पशून्

शरण आगतम् परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः

अवकीर्णि वर्ज्यम् शुद्धि अर्थम् चान्द्रायणम् अथ अपि वा

स न आप्नोति फलं तस्य परत्र एति विचारितम्

वपनं मेखला दण्डो भैक्ष चर्या व्रतानि च

अहोरात्रम् उपासीरन्न् अशौचं बान्धवैः सह

शूद्र उच्छिष्टाः च पीत्वा अपः कुशवारि पिबेत् त्रि अहम्

एतद् एव व्रतं कुर्युर् उपपातकिनो द्विजाः

नरके हि पतन्त्य् एते जुह्वन्तः स च यस्य तत्

महापातक संयुक्तः ऽनुगच्छेद् गाः समाहितः
अतो ऽन्यतमम् आस्थाय विधिं विप्रः समाहितः

अनाहिताग्निर् भवति ब्राह्मणो विभवे सति

स्वयं वा शिश्न वृषणौ उत्कृत्य आधाय च अञ्जलौ

स्वम् एनो अवभृथ स्नातः हयमेधे विमुच्यते

याज्ञ अर्थम् अर्थं भिक्षित्वा यो न सर्वं प्रयच्छति

स तस्य एव व्रतं कुर्यात् तद् संसर्ग विशुद्धये

हत्वा गर्भम् अ विज्ञातम् एतद् एव व्रतं चरेत्

राजा हि धर्म षड्भागम् तस्मात् प्राप्नोति रक्षितात्

स त्व् अप्सु तं घटं प्रास्य प्रविश्य भवनं स्वकम्

स याति भास ताम् विप्रः काक ताम् वा शतं समाः

माहित्रं शुद्धवत्यश् च सुरा पः ऽपि विशुध्यति

मन्त्रैः शाकल होमीयैः अब्दं हुत्वा घृतं द्विजः

स्रवन्त्याम् आचरन् स्नानम् अर्यम्णाम् इति च तृचम्

तथा यशो ऽस्य प्रथते धर्मश् च एव प्रवर्धते
ततो ब्रह्मा समागम्य देवैश् च ऋषिभिः सह

दीर्घ आयुषः भवन्त्य् अद्धा गोकर्णे तद् वने नृप

शिवे कृत स्व अघ शान्तये त्रिः परीत्य धराम् इमाम्

ततस् तद् भक्ति संतुष्टः प्रत्यक्षीभूय शङ्करः

काम अघ नाशिनी नद्याश् च उत्पत्तिम् कथयामि ते

सूत उवाच

शिवो ऽवतारयामास पाताले तद् शिरः महत्

जलैर् बालतृणैर् अङ्ग मर्दनैः विविधैर् नृप

सनत्कुमार उवाच

सनत्कुमारेण विभो गो कर्णे स्थापितं शुभम्

माम् असि भाद्रपदे कृष्ण षष्ठा भौम आर्क संयुता

दृष्ट्वा दृष्ट्वा गताः सर्वे पुरुकुत्सो द्विजोत्तमः

ततस् तुष्टो महादेवो वरय इति आह तं नृप

तत्र काम ईश्वरम् लिङ्गं पूजयस्व विधानतः

इत्य् उक्त्वा भगवान् शम्भुः तत्र एव अन्तरधीयत

तपस् तप्त्वा विधानेन प्रत्यक्षीकृत्य शङ्करम्

शिरांसि स्वानि संछिद्य जुहाव दशकन्धरः

तत् स्पृष्ट्वा सर्व भूतानि स्वर्गं गच्छन्त्य् अहर्निशम्

ततः स राजा सप्त अङ्गम् हित्वा वह्नेः प्रसादतः

यत्र गोमिथुनं मग्नं तीर्थं तत् कपिलं विदुः

तच् छ्रुत्वा भगवान् विष्णुश् चक्रं संगृह्य पाणिना

अनुज्ञातस् त्व् ईश्वरेण स्नानं तत्र यथाविधि

ततस् तु विष्णुना सार्धं देवा गोकर्ण संस्थितम्

रावण आद्याः वरं लब्ध्वा ऐश्वर्य बल दर्पिताः

यात्रिकाणां दृष्टि पथे पङ्क मग्नौ स्थितौ नृप

सूत उवाच

ततः शत्रुर् अभूत् तस्य सुमतिर् नाम पार्थिवः

अग्नि द्युतिम् च अग्नि बाहुम् मेध अश्वम् पुरुम् एव च

अनर्हो ऽपि प्रवेष्टुं स गोकर्णं क्षेत्रम् उत्तमम्

तां दृष्ट्वा समितिं गौरी खे स्थिता शङ्करं जगौ

तत् सर्वम् त्वद् प्रसादेन लभेय करुणा निधे

कृत्वा कामो विशुद्ध आत्मा वरं वव्रे कृपा निधिम्

स्तुत्वा तं मन्मथो वव्रे वरान् अभिमतांस् तदा

चखान भू तलम् गङ्गा पातालाद् ऊर्ध्वम् आगता

ततः शिवो भवानी च धृत्वा गो रूपम् अञ्जसा

शिव उवाच

पुरा कलिङ्ग देशीयः ब्राह्मणः शम्भु नाम कः

महापातक युक्ताः च ह्य् उपपातकिनस् तथा

आविर्बभूव पुरतस् तुष्टो अस्मि इति आह तान् शिवः

हर भाल अग्निना दग्धः पूर्वं कामः शुचा अन्वितः

तथा अपि वक्ष्ये पापस्य निष्कृतिं शृणु भो द्विज

काम अघ नाशिनीम् प्राप्य तत्र उवास चिरं द्विजः

गोकर्ण आख्यम् महा क्षेत्रम् अस्ति पाप विनाशनम्

स्नात्वा वैशाख पूर्णायाम् दुष्ट सङ्गात् विमुच्यते

अधोभागः स्थितो भूमौ चक्र उपरि तथा परः

ब्रह्म हा गुरुतल्पी वा स्वर्ण स्तेयी च मानवः

लिङ्गम् एतत् पूजकानां काम दम् स्यात् सदाशिव

कामो गोकर्णम् आसाद्य कोटितीर्थस्य पूर्वतः

लब्ध्वा वैश्रवणः पश्चाद् अध्युवास अलकाम् पुरीं

सुरा पानरतः वा अपि संयुक्तो ह्य् उपपातकैः

शिव उवाच

देव्य् उवाच

ततो दुर्वाससं दृष्ट्वा प्रणम्य प्राञ्जलिर् नृप

रावणेन अर्चितम् लिङ्गं कुम्भकर्णेन पूजितम्

शिव उवाच

यद् उक्तं तु त्वया काम तत् सर्वं भवति ध्रुवम्

अशोको नाम राजा आसीत् प्लक्ष द्वीपा अधिपः पुरा

सर्वे यदि दिवं यान्ति न अवकाशः भवेद् दिवि

एषां मध्ये गमिष्यन्ति त्रयो निर्वाणम् एव हि

अलका आख्याम् पुरीं रम्यां निधीन् अष्टौ श्रियं तथा

अघ नाशन नामा इयम् नदीनां प्रवरा भवेत्

हेतिर् नाम प्रहेतिश् च विश्व चित्तिः विदूरथः

मात्रा सह एव त्वं गच्छ तत्र स्थित्वा विधानतः

अ वध्य त्वम् सर्व भूतैः ऋते मानुष मात्रात्

उद्दधार भव अम्भोधि पङ्क मग्नान् द्विजोत्तमान्

तेषां च एव उपदेशेन तैः साकं तप आचरत्

स शरीराः दिवं प्राप्तास् तैर् वयं बाधिता भृशम्

शत्रुणा अपहृतम् राज्यं पुत्र पौत्र आदि यद् धनम्

यदा अवतरणम् कुर्यात् तस्य पुत्र त्वम् आप्नुहि

शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि इतिहासं पुरातनम्

सु आचार निरतः शान्तो बभूव द्विज सत्तमः

अहो यल् लभ्यते भक्त्या न तत् कर्म शतैः अपि

प्रसाद्य उवाच विप्रः सः दुर्वासास् तु तपस् निधिः

मग्नम् आसीत् तदा चक्रं भारेण महता नृप

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य श्लेष्मातकवने शुभे