tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
आह अचिन्त्या भगवन् प्रज्ञापारमिता

विज्ञानं शारिपुत्र प्रज्ञापारमिता न जानाति न संजानीते

आत्म विशुद्धितः भगवन् विज्ञान विशुद्धिः भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

भगवान् आह विविक्त त्वात् सुभूते

भगवान् आह रूपं स सङ्गम् असङ्गम् इति सुभूते न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

तत् कस्य हेतोः निमित्ततो हि सुभूते सङ्गः

यावन्ति खलु पुनः सुभूते निमित्तानि तावन्तः सङ्गाः

स्थविरः सुभूतिः आह दुष्कर कारकः भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो यो गम्भीरायां प्रज्ञापारमितायां चरन् प्रज्ञापारमितां भावयन् न संसीदति न उत्प्लवते

सचेद् एवम् अपि न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

भगवान् आह प्रकृति विशुद्ध त्वात् सुभूते

प्रत्युत्पन्नं सुभूते विज्ञानम् अ बद्धम् अ मुक्तम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

दुरधिमोचा सुभूते प्रज्ञापारमिता परम दुरधिमोचा सुभूते प्रज्ञापारमिता अनभियुक्तेन अन् अवरोपित कुशल मूलेन पाप मित्र हस्त गतेन मार वश गतेन कुसीदेन हीन वीर्येण मुषित स्मृतिना दुष्प्रज्ञेन

दुरधिमोचा सुभूते प्रज्ञापारमिता अनभियुक्तेन परीत्त कुशल मूलेन दुर्मेधसा अनर्थिकेन अल्प श्रुतेन हीन प्रज्ञेन पाप मित्र उपस्तब्धेन अ शुश्रूषण अ परिपृच्छक जातीयेन कुशलेषु धर्मेषु अनभियुक्तेन

इति हि सुभूते रूप विशुद्धिः च फल विशुद्धिः च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम् अ भिन्नम् अ छिन्नम्

ते च धर्मा न विद्यन्ते न संदृश्यन्ते न संविद्यन्ते न उपलभ्यन्ते इति विहरति

न पृथिवी धातौ सङ्गं जनयति यावत् न विज्ञान धातौ सङ्गं जनयति न दान पारमितायाम् सङ्गं जनयति न शील पारमितायाम् न क्षान्ति पारमितायाम् न वीर्य पारमितायाम् न ध्यान पारमितायाम् न प्रज्ञापारमितायां सङ्गं जनयति न बोधि पक्षेषु धर्मेषु न बलेषु न वैशारद्येषु न प्रतिसंवित्सु न अष्टादशसु आवेणिकेषु बुद्ध धर्मेषु सङ्गं जनयति न स्रोतआपत्ति फले सङ्गं जनयति न सकृदागामि फले न अनागामि फले न अर्हत् अर्हत् त्वे त्वे सङ्गं जनयति न प्रत्येकबुद्ध त्वे सङ्गं जनयति न बुद्ध त्वे सङ्गं जनयति न अपि सर्वज्ञ तायाम् सङ्गं जनयति

स च तान् न मन्यते न समनुपश्यति न जानाति न संजानीते

इति हि सुभूते रूप विशुद्धिः च सर्वज्ञ ता विशुद्धिः च अद्वयम् एतत् अ द्वैधीकारम् अ भिन्नम् अ छिन्नम्

प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु प्रत्युत्पन्ना धर्मा इति संजानीते सङ्गः

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् आश्चर्यं भगवन् यावत् यत् एवम् बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां स सङ्ग ता च असङ्ग ता च ख्याताः

सुभूतिः आह कियत् गम्भीरा बत इयम् भगवन् प्रज्ञापारमिता दुरधिमोच तया भगवान् आह रूपं सुभूते अ बद्धम् अ मुक्तम्

एवं शील पारमिता क्षान्ति पारमिता वीर्य पारमिता ध्यान पारमिता

भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

तस्मात् तर्हि कौशिक परं संदर्शयता समादापयता समुत्तेजयता संप्रहर्षयता अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ भूत अनुगमेन संदर्शयितव्यं समादापयितव्यं समुत्तेजयितव्यं संप्रहर्षयितव्यम्

सचेद् रूपम् अनित्यम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

भगवान् एतत् अवोचत् इह सुभूते श्राद्धः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा तथागतम् अर्हन्तम् सम्यक्संबुद्धं निमित्ततो मनसि करोति

तस्य कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा रक्षा आवरण गुप्तिम् करोमि य इमां प्रज्ञापारमितां धारयति

या च सुभूते सर्व धर्माणाम् प्रकृतिः सा अप्रकृतिः या च अप्रकृतिः सा प्रकृतिः

तत् कस्य हेतोः प्रत्युत्पन्न अस्वभावम् हि सुभूते प्रत्युत्पन्नं विज्ञानम्

चक्षुः स सङ्गम् असङ्गम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

इति हि सुभूते विज्ञान विशुद्धिः च सर्वज्ञ ता विशुद्धिः च अद्वयम् एतत् अ द्वैधीकारम् अ भिन्नम् अ छिन्नम्

आकाशं स भगवन् उत्क्षेप्तु कामः

भगवान् आह कारक अनुपलब्धितः सुभूते अकृता प्रज्ञापारमिता
तत् कस्य हेतोः पूर्व अन्त अस्वभावम् हि सुभूते रूपम्

अथ खलु भगवान् आयुष्मते सुभूतये साधुकारम् अदात् साधु साधु सुभूते यः त्वम् बोधिसत्त्वान् महासत्त्वान् इमाः सङ्ग कोटीः बोधयसि

आह प्रकृति गम्भीरा भगवन् प्रज्ञापारमिता

सुभूतिः आह एवम् एव कौशिक बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां चरन् विहरन् प्रतिश्रुत्का उपमाः सर्व धर्माः इति परिजानाति

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् कतमेन आर्य सुभूते पर्यायेण सङ्गः सुभूतिः आह सचेद् कौशिक तत् बोधि चित्तम् संजानीते इदं तत् प्रथमम् बोधि चित्तम् इति अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिणामयामि इति परिणामयति

यावत् विज्ञान धातुः स सङ्गः ऽसङ्ग इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

शूरो भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो य आकाश समानाम् सत्त्वानां धर्मधातु समानाम् सत्त्वानां कृतशः संनाहं संनद्धु कामः ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोद्धु कामः

तत् कस्य हेतोः विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

इति हि सुभूते फल विशुद्धितः रूप विशुद्धिः रूप विशुद्धितः फल विशुद्धिः

न विज्ञाने सङ्गं जनयति

स्रोतआपत्ति फलम् स सङ्गम् असङ्गम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

या न अतीता न अनागता न प्रत्युत्पन्ना सा त्रि अध्व निर्मुक्ता

या खलु पुनः सुभूते धर्माणां धर्म ता न सा अतीता वा अनागता वा प्रत्युत्पन्ना वा

सुभूतिः आह दुरनुबोधा भगवन् प्रज्ञापारमिता

न चक्षुषि सङ्गं जनयति

तत् कस्य हेतोः अपर अन्त अस्वभावम् हि सुभूते विज्ञानम्

तत् किम् मन्यसे कौशिक प्रतिबलः त्वम् प्रतिश्रुत्काया रक्षा आवरण गुप्तिम् संविधातुम् शक्र आह न हि एतत् आर्य सुभूते

आह प्रज्ञापारमिता भगवन् न कंचिद् धर्मम् परिगृह्णाति न परित्यजति भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

एवम् एतत् सुभूते एवम् एतत्

तत् कस्य हेतोः तथा हि सुभूते अकृताः सर्व धर्माः तथागतेन अर्हता सम्यक्संबुद्धेन अभिसंबुद्धाः

इयन्तं पुण्य स्कन्धम् प्रसूयते बोधिसत्त्व यानिकः पुद्गलः प्रथमेन चित्त उत्पादेन इति संजानीते सङ्गः

इति हि सुभूते सर्वज्ञ ता विशुद्धितः रूप विशुद्धिः रूप विशुद्धितः सर्वज्ञ ता विशुद्धिः

तत् यथा अपि नाम सुभूते तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो यावज्जीवं तिष्ठन् आकाशस्य वर्णं भाषेत न आकाशस्य वृद्धिः भवेत्

आह आत्म विशुद्धितः भगवन् फल विशुद्धिः भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

प्रत्येकबुद्ध त्वम् स सङ्गम् असङ्गम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् य आर्य सुभूते अत्र प्रज्ञापारमितायाम् एव योगम् आपत्स्यते क्व स योगम् आपत्स्यते सुभूतिः आह आकाशे स कौशिक योगम् आपत्स्यते यः प्रज्ञापारमितायां योगम् आपत्स्यते

सुभूतिः आह प्रकृति विविक्ता भगवन् प्रज्ञापारमिता

आह आत्म विशुद्धितः भगवन् सर्वज्ञ ता विशुद्धिः भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

सचेद् न विज्ञाने चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

पुनर् अपरम् सुभूते या रूप विशुद्धिः सा सर्वज्ञ ता विशुद्धिः या सर्वज्ञ ता विशुद्धिः सा रूप विशुद्धिः

देश्यमाना अपि न वर्धते

भगवान् आह एवम् एतद् सुभूते एवम् एतत्

भगवान् आह तथा हि सुभूते प्रज्ञापारमिता न चित्तेन ज्ञातव्या न चित्त गमनीया

रूपस्य सुभूते अपर अन्तः अ बद्धः अ मुक्तः

एका एव हि सुभूते सर्व धर्माणाम् प्रकृतिः

दान पारमिता स सङ्गा असङ्गा इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा अभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य एकान्ते ऽतिष्ठन्

एवं यावत् मनः संस्पर्श जा वेदना स सङ्गा असङ्गा इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र
तेन हि सुभूते अन्यान् अपि सूक्ष्मतरान् सङ्गान् आख्यास्यामि तान् शृणु साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु

तत् कस्य हेतोः आकाशेन सार्धं स भगवन् संनद्धु कामः यः सत्त्वानां कृतशः संनाहं बध्नाति

नमस्कर्तव्याः ते भगवन् बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः यैः अयम् संनाहः संनद्धः

विज्ञानं सुभूते अ बद्धम् अ मुक्तम्

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवन्तम् एतत् अवोचत् गम्भीरा भगवन् प्रज्ञापारमिता

भगवान् आह तथा हि सुभूते न कश्चिद् अभिसंबुध्यते

तत् कस्य हेतोः विज्ञान अस्वभाव त्वात् सुभूते विज्ञानम् अ बद्धम् अ मुक्तम्

सचेद् रूपम् अ प्रतिपूर्णम् प्रतिपूर्णम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

विज्ञानस्य सुभूते पूर्व अन्तः अ बद्धः अ मुक्तः

आह अ प्रतिसंधिः भगवन् प्रज्ञापारमिता

अपि च कौशिक आकाशस्य स रक्षा आवरण गुप्तिम् संविधातव्यां मन्येत यो बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य रक्षा आवरण गुप्तिम् संविधातव्यां मन्येत प्रज्ञापारमितायां चरतः

आह अन् अभिनिर्वृत्तिः भगवन् प्रज्ञापारमिता

या च रूपस्य अ प्रतिपूर्ण ता प्रतिपूर्ण ता वा न तत् रूपम्

अथ खलु अन्यतमः भिक्षुः येन भगवान् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य भगवन्तम् एतत् अवोचत् नमस्करोमि भगवन् प्रज्ञापारमितायै

भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

अथ विरहितो भविष्यति प्रज्ञापारमितया लप्स्यन्ते ऽस्य अवतार प्रेक्षिणः अवतार गवेषिणः मनुष्याश् च अमनुष्याश् च अवतारम्

आह अवभास करी भगवन् प्रज्ञापारमिता

भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

बुद्ध त्वम् स सङ्गम् असङ्गम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

या सुभूते विज्ञान विशुद्धिः सा सर्वज्ञ ता विशुद्धिः

सुभूतिः आह गम्भीरा भगवन् प्रज्ञापारमिता

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

एवम् आत्मानम् च न क्षिणोति बुद्ध अनुज्ञातया च समादापनया परं समादापयति स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा

आह अ प्राप्तिः अन् अभिसमयः भगवन् प्रज्ञापारमिता

अत्र च नाम योगम् आपद्यते न च प्रत्युदावर्तते

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

तत् कस्य हेतोः अ सक्ता अ बद्धा अ मुक्ता अ समतिक्रान्ता हि सुभूते सर्वज्ञ ता

तथा हि भगवन् प्रज्ञापारमिता न कंचिद् धर्मम् उत्पादयति न कंचिद् धर्मम् निरोधयति

तत् यथा अपि नाम सुभूते माया पुरुषः भाष्यमाणे ऽपि वर्णे न अनुनीयते न संक्लिश्यते अ भाष्यमाणे ऽपि वर्णे न प्रतिहन्यते न संक्लिश्यते

इति हि सुभूते विज्ञान विशुद्धिः च फल विशुद्धिः च अद्वयम् एतत् अ द्वैधीकारम् अ भिन्नम् अ छिन्नम्

अथ खलु बुद्ध अनुभावेन ये त्रि साहस्र महा साहस्रे लोकधातौ चत्वारो महा राजानः सर्वे च शक्रा देव इन्द्राः सर्वे च महाब्रह्माणः सहा पतिः च महा ब्रह्मा ते सर्वे येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः

या च सुभूते सर्व धर्माणाम् प्रकृति विविक्त ता सा प्रज्ञापारमिता

आयुष्मान् सुभूतिः आह सा खलु पुनर् इयम् भगवन् प्रज्ञापारमिता न अपरे तीरे न परे तीरे न अपि उभयम् अन्तरेण विप्रकृता स्थिता

एवं सचेद् न वेदनायां न संज्ञायां न संस्कारेषु

सचेद् एवम् विहरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् आश्चर्यं भगवन् यावत् इयम् प्रज्ञापारमिता सु आख्याता सु निर्दिष्टा सु परिनिष्ठिता यत्र हि नाम भगवता इमे ऽपि सङ्गा आख्याताः

विज्ञानम् आयुष्मन् शारिपुत्र शून्यम् इति सङ्गः

भगवान् आह आकाश गम्भीर तया सुभूते गम्भीरा प्रज्ञापारमिता

मैत्रेयो ऽपि बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्य अस्मिन् एव पृथिवी प्रदेशे एनाम् एव प्रज्ञापारमितां भाषिष्यते इति

न अपि सा दृष्ट श्रुत मत विज्ञाता

या सुभूते विज्ञान विशुद्धिः सा फल विशुद्धिः या फल विशुद्धिः सा विज्ञान विशुद्धिः

भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

विज्ञानं स सङ्गम् असङ्गम् इति सुभूते न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्
एवं सप्तत्रिंशत् बोधि पक्षाः धर्मा बलानि वैशारद्यानि प्रतिसंविदो अष्टादश आवेणिकाः बुद्ध धर्माः स सङ्ग असङ्गाः इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

सुभूतिः आह एवं कौशिक सचेद् बोधिसत्त्वः महासत्त्वो यथानिर्दिष्टायां प्रज्ञापारमितायां स्थास्यति सा एव तस्य रक्षा आवरण गुप्तिः भविष्यति

आह तेन हि भगवन् बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमितायां कथं चरितव्यम् भगवान् आह सचेद् सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां चरन् न रूपे चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

भगवान् आह एवम् एतद् सुभूते एवम् एतत्

भगवान् आह सर्व धर्माः अपि सुभूते प्रकृति विविक्ताः
प्रजाः स्रष्टु मनाः तेपे तपः परम दुश्चरम्

क्रोधेन महता आविष्टौ महा पर्वत विग्रहौ

ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानाः तस्मै योग आत्मने नमः

नमः पिनाकहस्ताय त्रिनेत्राय नमो नमः

नमो बुद्धाय शुद्धाय योगिनां गुरवे नमः

ऋभुं सनत्कुमारं च पूर्वजं तं सनातनम्

ऐश्वर्यं ब्रह्म सद्भावम् वैराग्यं च ददौ हरः

यस्य द्यौः अभवत् मूर्धा पादौ पृथ्वी दिशो भुजाः

तं सर्वसाक्षिणं देवं नमस्ये भवतः तनुम्

महा असुरौ समायातौ भ्रातरौ मधु कैटभौ

प्रपद्ये तत् परं तत्त्वं तद् रूपम् परमेश्वरम्

तस्या एव परां मूर्तिं माम् अवेहि पितामह

नमो वेद रहस्याय काल कालाय ते नमः

श्री कूर्मः उवाच

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे दशमो ऽध्यायः

ब्रह्म विद्या अधिपतये ब्रह्म विद्या प्रदायिने

तथा अन्यानि च रूपाणि मम माया कृतानि तु

विभज्य आत्मानम् एकः ऽपि स्व इच्छया शङ्करः स्थितः

मम एव दक्षिणात् अङ्गात् वाम अङ्गात् पुरुषोत्तमः

एतावत् उक्त्वा ब्रह्माणं सो ऽभिवन्द्य गुरुं हरः

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात् क्रोधो ऽभ्यजायत

ब्रह्मा उवाच

ततस् तम् आह भगवान् कपर्दी कामशासनः

वीत रागान् च सर्वज्ञान् कोटि कोटि शतान् प्रभुः

सहस्र आदित्य संकाशः युगान्त दहन उपमः

स्वाहा दिशः च दीक्षा च रोहिणी च इति पत्नयः

दक्षम् अत्रिम् वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योग विद्यया

अस्मात् मया उच्यमानः त्वम् पद्मात् अवतर प्रभो

रोदमानं ततो ब्रह्मा मा रोदीः इति अभाषत

गते महेश्वरे देवे स्व अधिवासम् पितामहः

त्रिधा भिन्नो अस्मि अहम् ब्रह्मन् ब्रह्म विष्णु हर आख्यया

तेषाम् अष्ट तनुः देवः ददाति परमं पदम्

ततः पुराणपुरुषो जगत् मूर्तिः जनार्दनः

शनैश्चरः तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः

स त्वं मम अग्रजः पुत्रः सृष्टि हेतोः विनिर्मितः

यस्य रूपं नमस्यामि भवन्तं ब्रह्म संज्ञितम्

तत् एव सु महत् पद्मं भेजे नाभि समुत्थितम्

नव ब्रह्माण इति एते पुराणे निश्चयं गताः

निरूपः केवलः स्वच्छो महादेवः स्वभावतः

आज्ञापयामास तयोः वध अर्थम् पुरुषौ उभौ

ब्रह्माण्डं यो अखिल आधारः तस्मै शेष आत्मने नमः

स्व आत्म अनुभूति योगेन तस्मै विश्वात्मने नमः

न अस्ति मे तादृशः सर्गः सृज त्वम् अशुभाः प्रजाः

विदित्वा परमं भावं न सृष्टौ दधिरे मतिम्

कराभ्यां सु शुभाभ्याम् च संस्पृश्य प्रणत आर्ति हा

यः शेष शयने शेते विश्वम् आवृत्य मायया

यत् उक्तवन् आत्मनः ऽसौ पुत्र त्वे तव शङ्करः

त्वम् अक्षरम् परं ज्योतिः त्वम् कालः परमेश्वरः

नमः कालाय रुद्राय महाग्रासाय शूलिने

प्रधानपुरुष ईशाय योग अधिपतये नमः

स्व आत्मनि अवस्थितः तस्मै चतुर्वक्त्र आत्मने नमः

न अहम् भवन्तं शक्नोमि वोढुं तेजस् मयम् गुरुम्

नमः ताराय तीर्थाय नमो योग ऋद्धि हेतवे

क्रोध आविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन् अश्रु बिन्दवः

एवंप्रकारो भगवान् देवदेवो महेश्वरः

तदा तदा मे सान्निध्यं भविष्यति ते अनघैः

स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधः च एषाम् सुताः स्मृताः

ब्रह्मा नारायण आख्यः ऽसौ सुष्वाप सलिले तदा

रुरोद सु स्वरम् घोरं देवदेवः स्वयं शिवः

स्थानेषु एतेषु ये रुद्रं ध्यायन्ति प्रणमन्ति च

संकल्पं च एव धर्मं च युग धर्मान् च शाश्वतान्

नमो ब्रह्मण्यदेवाय ब्रह्म अधिपतये नमः

प्रहीण शोकैः विविधैः भूतैः परिवृताय ते

व्याजहार आत्मनः पुत्रं मोह नाशाय पद्मजम्

ससर्ज सृष्टिं तद् रूपाम् वैष्णवं भावम् आश्रितः

स्रष्टृ त्वम् आत्म सम्बोधः हि अधिष्ठातृ त्वम् एव च

ततस् तेभ्यः अश्रु बिन्दुभ्यः भूताः प्रेताः तथा अभवन्

सह एव मानसैः पुत्रैः क्षणात् अन्तरधीयत

कृतं मया तत् सकलं सृजस्व विविधं जगत्

सर्वान् तान् अश्रु जान् दृष्ट्वा ब्रह्मा आत्मानम् अनिन्दत

नमः ते निष्प्रपञ्चाय निराभासाय ते नमः

जरा मरण निर्मुक्तान् व्याजहर हरं गुरुः

तान् दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान् नील लोहितान्
कच्चित् न विस्मृतो देवः शूलपाणिः सनातनः

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हरिः नारायणः प्रभुः

ब्रह्म तेजस् मयम् नित्यं तस्मै सूर्य आत्मने नमः

स्थाणु त्वम् तेन तस्य आसीत् देवदेवस्य शूलिनः

माहेश्वरी त्रि नयना योगिनां शान्ति दा सदा

जहौ प्राणान् च भगवान् क्रोध आविष्टः प्रजापतिः

तेषु एवम् निरपेक्षेषु लोक सृष्टौ पितामहः

ते द्वंद्व मोह निर्मुक्ताः परं वैराग्यम् आस्थिताः

अन्यानि सप्त नामानि पत्नीः पुत्रान् च शाश्वतान्

यः परान्ते पर आनन्दम् पीत्वा दिव्य एक साक्षिकम्

विष्णुः उवाच

संतापयति यो विश्वं स्व भाभिः भासयन् दिशः

मरीचि भृगु अङ्गिरसम् पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

यो ऽन्तरा सर्व भूतानाम् नियन्ता तिष्ठति ईश्वरः

व्यनयत् कैटभं विष्णुः जिष्णुः च व्यनयन् मधुम्

स्थानानि च एषाम् अष्टानाम् ददौ लोकपितामहः

सूर्यो जलं मही वह्निः वायुः आकाशम् एव च

त्रियम्बकाय देवाय नमः ते परमेष्ठिने

नमः शिवाय देवाय नमः ते ब्रह्म रूपिणे

त्रिशूल हस्तान् ऋष्टि घ्नान् महा आनन्दान् त्रि लोचनान्

तुष्टाव जगन्ताम् एकम् कृत्वा शिरसि च अञ्जलिम्

ततः स भगवान् ब्रह्मा वीक्ष्य देवं त्रिलोचनम्

ब्रह्मणे विश्व रूपाय नमः ते परमात्मने

तस्य एवम् तप्यमानस्य न किंचित् समवर्तत

स्व आत्मजैः एव तै रुद्रैः निवृत्त आत्मा हि अतिष्ठत

शाश्वत ऐश्वर्य विज्ञान तेजस् योग समन्विताम्

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते ऽशुभाः प्रजाः

भवः शर्वः तथा ईशानः पशूनां पतिः एव च

यया संतरते मायां योगी संक्षीण कल्मषः

अपार तर पर्यन्ताम् तस्मै विद्या आत्मने नमः

यदा यदा हि मां नित्यं विचिन्तयसि पद्मज

कव्यं पितृ गणानाम् च तस्मै वह्नि आत्मने नमः

तद् आज्ञया महत् युद्धम् तयोः ताभ्याम् अभूत् द्विजाः

भीमः च उग्रः महादेवः तानि नामानि सप्त वै

बिभर्ति शिरसा नित्यं द्वि सप्त भुवन आत्मकम्

जरा मरण निर्मुक्तान् महा वृषभ वाहनान्

शक्तिः माहेश्वरा तुभ्यं तस्मै वायु आत्मने नमः

कपर्दिनो निरातङ्कान् नील कण्ठान् पिनाकिनः

ततः प्रभाते योग आत्मा भूत्वा देवः चतुर्मुखः

रोदनाद् रुद्र इति एवम् लोके ख्यातिं गमिष्यसि

मा स्राक्षीर् ईदृशीर् देव प्रजा मृत्यु विवर्जिताः

नमः त्रिमूर्तये तुभ्यं ब्रह्मणो जनकाय ते

स्थान अभिमानिनः सर्वान् यथा ते कथितं पुरा

सो ऽपि योगं समास्थाय ससर्ज विविधं जगत्

बभूव नष्ट चेताः वै मायया परमेष्ठिनः

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा तद् भाव भावितः

स एव शङ्करः साक्षात् पिनाकी परमेश्वरः

दीक्षितो ब्राह्मणः चन्द्रः इति एताः अष्ट मूर्तयः

ततो ऽवतीर्य विश्वात्मा देहम् आविश्य चक्रिणः

तौ आगतौ समीक्ष्य आह नारायणम् अजः विभुः

व्याजहार स्वयं देवः सो ऽनुगृह्य पितामहम्

त्वया संह्रियते विश्वं प्रधान आद्यम् जगत् मयैः

पीत्वा तत् अक्षरम् ब्रह्म शाश्वतं परम अमृतम्

ब्रह्म विष्णु शिवाः ब्रह्मन् सर्ग स्थिति अन्त हेतवः

यस्य भासा विभाति इदम् अद्वयम् तमसः परम्

ततः पद्मासन आसीनम् जगन्नाथं पितामहम्

सुवर्चला तथा एव उमा विकेशी च तथा शिवा

नमः ते ऽस्तु महादेव नमः ते परमेश्वर

ज्ञानं वैराग्यम् ऐश्वर्यम् तपः सत्यं क्षमा धृतिः

पीयते देवता संघैः तस्मै सोम आत्मने नमः

प्रजाः सृज इति च आदिष्टः ब्रह्मणा नीललोहितः

हव्यं वहति यो नित्यं रौद्री तेजस् मया तनुः

वेदान्त सार साराय नमो वेद आत्म मूर्तये

सर्ग रक्षा लय गुणैः निष्कलः परमेश्वरः

कालो भूत्वा न तमसा माम् अन्यः ऽभिभविष्यति

सो ऽनुभूय चिरं कालम् आनन्दम् परमात्मनः

नमो ऽस्तु ते महेशाय नमः शान्ताय हेतवे

सो ऽहं ग्रसामि सकलम् अधिष्ठाय तमस् गुणम्

नारायण आख्यः भगवान् यथापूर्वं प्रजापतिः

ज्ञात्वा परतरं भावम् ऐश्वरम् ज्ञान चक्षुषा

आकाशम् उदरम् तस्मै विराजे प्रणमामि अहम्

सह एव मानसैः पुत्रैः प्रीति विस्फारि लोचनः

नमो दिग्वाससे तुभ्यं नमो मुण्डाय दण्डिने
स्व आत्मना सदृशान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः
सप्तदशानि पृष्ठान्य् एकविंशो ऽग्निष्टोमश् च उक्थानि च सप्तदशो दशपेयस् सर्वः

सप्तदश आर्भवः पवमान एकविंशो ऽग्निष्टोमः

अथ एष द्विरात्रो व्युष्टिस् तस्य यावन्ति संवत्सरस्य अहर् रात्राणि तावतीस् स्तोत्रीयाः

एकविंशं बहिष्पवमानं केशवपनीयस्य सप्तदशान्य् आज्यानि

सप्तदशो माध्यंदिनः पवमानः पञ्चदशानि पृष्ठानि

चतुस्त्रिंशाः पवमाना अभिषेचनीयस्य पञ्चदशान्य् आज्यानि

पञ्चदश आर्भवः पवमानस् त्रिवृद् अग्निष्टोमश् च उक्थानि च एकविंशः षोडशी पञ्चदशी रात्री त्रिवृत् सन्धिः

त्रिवृद् बहिष्पवमानं पञ्चदशान्य् आज्यानि
जाति विशिष्टाम् अकामाम् अपत्यवतीं निष्क्रयेण दद्यात्

न च प्राकाम्यम् अकामायां लभेत

संगृहीता पतिम् आकाङ्क्षेत

गणिका दुहितरम् प्रकुर्वतः चतुष्पञ्चाशत् पणः दण्डः शुल्कं मातुर् भोगः षोडशगुणः

ईदृशीं तु अनुरूपेण निष्क्रयेण अपवाहयेत्

प्राप्त फलाम् प्रकुर्वतो मध्यमा प्रदेशिनी वधः द्वि शतः वा दण्डः

अक्षमायां स्त्रियाः कर्ण नासा छेदनम् वधं जारः च प्राप्नुयात्

न च प्राकाम्यम् अकामायां लभेत

न च प्राकाम्यम् अकामायां लभेत

स्त्री प्रकृता स कामा समाना द्वादश पणम् दण्डं दद्यात् प्रकर्त्री द्विगुणम्

स कामायाम् चतुष्पञ्चाशत् पणः दण्डः स्त्रियाः तु अर्ध दण्डः

दासस्य दास्या वा दुहितरम् अदासीं प्रकुर्वतः चतुर्विंशति पणः दण्डः शुल्क अवन्ध्य दानम् च

बहूनां कन्या अपहारिणाम् पृथग् यथा उक्ताः दण्डाः

पर शुल्क अवरुद्धायाम् हस्त वधः चतुर् शतः वा दण्डः शुल्क दानम् च

मृतायां वधः

ऋतु प्रतिरोधिभिः स्वाम्याद् अपक्रामति

सवर्णाम् अ प्राप्त फलाम् प्रकुर्वतो हस्त वधः चतुर् शतः वा दण्डः

परम् उद्दिश्य अन्यस्य विन्दतो द्वि शतः दण्डः

पितृ द्रव्य आदाने स्तेयं भजेत

भुञ्जीत स्त्रियम् अन्येषां यथा संभाषितम् नरः

न तु राज प्रतापेन प्रमुक्तां स्व जनेन वा

शुल्क व्यय कर्मणी च जीयेत

प्रोषित पतिकाम् अपचरन्तीं पति बन्धुः तद् पुरुषः वा संगृह्णीयात्

चोर हस्तात् नदी वेगात् दुर्भिक्षाद् देश विभ्रमात्

प्रसह्य कन्याम् अपहरतो द्वि शतः स सुवर्णाम् उत्तमः

अवस्थाय तद् जातम् पश्चात्कृता द्विगुणं दद्यात्

प्रकर्मण्य् अ कुमार्याः चतुष्पञ्चाशत् पणः दण्डः शुल्क व्यय कर्मणी च प्रतिदद्यात्

पतिः चेद् क्षमेत विसृज्येत उभयम्

कन्याम् अन्यां दर्शयित्वा अन्याम् प्रयच्छतः शत्यो दण्डः तुल्यायाम् हीनायां द्विगुणः

अकामायाः शत्यो दण्ड आत्म राग अर्थम् शुल्क दानम् च

पितुः च अवहीनम् दद्यात्

न च उत्तमाम् न च अकामाम् पूर्व अपत्यवतीम् न च

निस्तारयित्वा कान्तारान् नष्टां त्यक्तां मृता इति वा

निष्क्रय अनुरूपाम् दासीं प्रकुर्वतो द्वादश पणः दण्डो वस्त्र अवन्ध्य दानम् च
अत्र वै देवेभ्यस् सद्भ्यो हव्यम् उह्यते

यस् स्वर्ग कामः स्यात् स एतं पञ्चहोतारं मनसा अनूद्द्रुत्य जुहुयात्

यो अ ब्राह्मणः विद्याम् अनूच्य न इव रोचेत स एतांश् चतुर्होतॄन् अरण्यं परेत्य दर्भ स्तम्बम् उद्ग्रथ्य ब्राह्मणं दक्षिणतो निषाद्य व्याचक्षीत

एतद् वा अस्या निरृति गृहीतम्

ग्रहो भवति

स्वकृत इरिणे प्रदरे वा जुहुयात्

दर्श पूर्णमासयोः सृष्टयोर् धृत्यै

चातुर्मास्यानि सृजेय इति

गायत्र्यां वसवस् त्रिष्टुभि रुद्रा जगत्याम् आदित्या इति

ते ऽङ्गिरस आदित्यान् अब्रुवन्

एतद् वै वाचः क्रूरम्

य एवं देवान् उपदेशनाद् वेद उपदेशनवान् भवति

ऋतुष्व् एव संवत्सरे प्रतिष्ठाय स्वर्गं लोकम् एति

तद् ग्रहस्य ग्रह त्वम्

वाच एव एनम् क्रूरेण प्रवृश्चति

यज्ञं सृष्ट्वा सो ऽकामयत

दर्श पूर्णमासौ आलप्स्यमानश् चतुर्होत्रा पुरस्ताज् जुहुयात्

अग्निमत्य् एव व्याचष्टे

संवत्सरस् स्वर्गो लोकः

ईश्वरं वा एता उभौ यशो ऽर्तोर् यो व्याचष्टे यश् च दक्षिणत आस्ते

तं मनसा अनूद्द्रुत्य अजुहोत्

तं ग्रहेण अनूद्द्रुत्य अगृह्णात्

चातुर्मास्यान्य् आलप्स्यमानः पञ्चहोत्रा पुरस्ताज् जुहुयात्

ब्राह्मणो दक्षिणत आस्ते

तौ ग्रहेण अनूद्द्रुत्य अगृह्णात्

अप अङ्गिरसः ऽभ्रंशन्त

तानि ग्रहेण अनूद्द्रुत्य अगृह्णात्

अङ्गिरसश् च वा आदित्याश् च स्वर्गे लोके ऽस्पर्धन्त

अभिचरन् दशहोत्रा जुहुयात्

दीक्षिष्यमाणस् सप्तहोत्रा पुरस्ताज् जुहुयात्

तद् एनं निरुच्यमानं प्रकाशं गमयति

चातुर्मास्यानां सृष्टानां धृत्यै

यद् एव तत्र यश ऋच्छति तद् वरेण अवरुन्द्धे

तद् ग्रहस्य ग्रह त्वम्

यज्ञस्य सृष्टस्य धृत्यै

अग्निर् वै दर्भ स्तम्बः

ब्राह्मणो वै प्रजानाम् उपद्रष्टा

नव वै पुरुषे प्राणा नाभिर् दशमी

ता अस्माद् दर्श पूर्णमासौ सृष्टौ पराञ्चा ऐताम्

निरृत्या एव एनम् ग्राहयति

तेन दर्श पूर्णमासौ असृजत

प्रजास् सृष्ट्वा सो ऽकामयत

वषट्करोति

सो ऽस्माद् यज्ञस् सृष्टः पराङ् ऐत्

दर्भ स्तम्बम् उद्ग्रथ्य व्याचष्टे

तेन यज्ञम् असृजत

ग्रहो भवति

यो दक्षिणत आस्ते तस्मै वरं दद्यात्

तेन चातुर्मास्यान्य् असृजत

चातुर्मास्यान्य् एव सृष्ट्वा आलभ्य प्रतनुते

पञ्च वा ऋतवः

एतद् वै देवानां ब्रह्म अनिरुक्तम् यच् चतुर्होतारः

त आदित्या एतं पञ्चहोतारम् अपश्यन्

छन्दस्स्व् इति

स एतं पञ्चहोतारम् अपश्यत्

दर्श पूर्णमासौ सृष्ट्वा सो ऽकामयत

तद् ग्रहस्य ग्रह त्वम्

तं मनसा अनूद्द्रुत्य अजुहोत्
अतो विधूत पापा सा स्थाली तु नृप सत्तमैः

यथाकामं गतः कुत्सो वैश्यः अपि स्वर्गम् आप्तवान्

शपन्ति तं दिवारात्रं पिशाचो ऽयं भवत्व् इति

पितृस्थालीं समासाद्य यः पितॄन् उद्धरिष्यति

यद्य् एक वत्सरम् दैवात् सन्ध्या लुप्ता भवेत् तदा

तेषाम् अपि विधानेन श्राद्धं यः कुरुते सुतः

पिण्डं तिल उदकम् च अत्र श्रद्धया यः प्रयच्छति

एतद् लिङ्ग अर्चकानाम् तु महतीं श्रियम् एव च

सो ऽपि याति परं स्थानं पुनरावृत्ति वर्जितम्

तथा अस्तु भद्रे अभीष्टं नौ प्रसादाद् वरानने

धेनुर् उवाच

शङ्कर उवाच

ब्रह्म हा गुरुतल्पी वा सुरापी पर दार गः

एवं पितॄणां राज इन्द्रैः यस् त्व् आशां पूरयिष्यति

कथा च एषा पुण्यतमा पठतां शृण्वतां नृप

ब्रह्मणो मानसात् तातैः जाता पूर्वम् अ निन्दिता

तस्य वै पितरः सर्वे पूता निर्वाणम् आप्नुयुः

अयि पुत्रि महादेवः पाताले तपसि स्थितः

स्थानं कुत्र अपि देव ईशैः दर्शयान् उत्तमं मम

अतो मां दयया ब्रह्मन् त्राहि ते शरण आगतम्

दृष्ट्वा अथ शङ्करो धेनुं प्रणताम् अग्रतः स्थिताम्

अर्धोदय आदि योगेषु मनु आदिषु युग आदिषु

इति श्री स्कान्दे श्री गोकर्ण माहात्म्ये पञ्चमो ऽध्यायः

वैश्य नाम्ना कुश ग्रन्थिम् कृत्वा श्राद्धं विधानतः

धेनुर् उवाच

अक्षय्यं तद् भवेद् भद्रे नौ प्रसादाद् असंशयम्

अत्र दत्तं हुतं वा अपि जप्तं तप्तं च नन्दिनि

इत्य् उक्त्वा तेन सहितः कुत्सो गोकर्णम् आययौ

यस्याः क्षीराद् अभूत् क्षीर वार्धिः तस्माद् अभूत् सुधा

तेन पुण्येन खलु तद् पितरः स पितामहाः

रात्रौ तत्र महा व्याघ्रः भक्षयामास तं नृप

सङ्गमे ताम्र गङ्गायाः समुद्रस्य च सत्तम

पैशाचीं योनिम् आपन्नस् तद् उद्धर कृपा निधे

इत्य् उक्ता सा तदा देवी पातालं सुरभिर् ययौ

प्राप्त पूर्व स्मृतिः च अपि त्यक्त्वा तं विप्र पुंगवम्

सदा देवाश् च पितरः पितृ स्थाल्याम् वसन्ति हि

ब्रह्माणं सा तदा उवाच स्थानं मे संप्रदर्श्यताम्

सूत उवाच

पितृस्थाली इति यत् तस्य अपरम् नाम सु विश्रुतम्

किं कृतं तादृशं पापं येन एवम् दुर्गतिं गतः

सूत उवाच

तत्र एव रुद्र गायत्रीम् जप्त्वा अब्देन विशुद्धि अति

व्याधितः पुत्र दार आद्याः सर्वे पञ्चत्वम् आगताः

तद् कारणम् शृणुष्व अथ राजन् पुण्य विवर्धनम्

तं प्रार्थयसि चेत् स्थानं स ददाति ते अनघे

पुत्र दार समायुक्तः न धर्मं कृतवान् असौ

तस्यास् तपस् प्रभावेन तुतोष परमेश्वरः

कदाचित् पर्यटन् तीर्थान् कुत्सस् तत्र आगतः ह्य् अभूत्

तेन रूपेण स पितॄन् सृष्टवान् अब्ज सम्भवः

सूत उवाच

अर्चयन्ती स्व तनुजैः अर्यम आदिभिः अन्विता

वर्तते तत्र भद्रे त्वं यथा इष्टम् वस्तुम् अर्हसि

सा तथा इति प्रणम्य ईशम् गोकर्णं समुपागता

आगत्य अतिथयः काले निराशा भोजन इच्छया

ब्रूहि कस् त्वं घोर रूपी किम् अर्थं च इह तिष्ठसि

मा भैषीर् धर्मगुप्त त्वाम् उद्धरिष्याम्य् अहं ध्रुवम्

अस्माकम् अन्वये कश्चित् कदा खलु गमिष्यति

उद्धार यामा सः च तं पिशाच त्वात् द्विजोत्तमः

स ह्य् आरण्ये महा घोरे विजने ह्य् अवसन् नृप

अहं वैश्यो धर्मगुप्तः पापाल् लोभस्य मूलतः

सङ्गमे ताम्रगङ्गायाः समुद्रस्य च सत्तम

तेन तद् पितरः सर्वे तृप्तिम् एष्यन्ति शाश्वतीम्

ननाम दण्डवद् भूमौ त्राहि त्राहि इति च ब्रुवन्

देवान् पितॄन् समुद्दिश्य ब्राह्मणेभ्यो धन आदिकम्

बिलात् तस्माद् विनिष्क्रम्य सा गच्छति दिवानिशम्

कुष्ठ व्याधि युतः सो ऽपि चोरैः सर्वम् अपाहृतम्

सूत उवाच

ताम् इत्य् उक्त्वा आत्मनः तत्र सान्निध्यं चक्रतुश् च तौ

पिशाच त्व विनिर्मुक्ताः गतिं गच्छन्ति शाश्वतीम्

अत्र दत्तं हुतं च अपि पितॄन् उद्दिश्य भक्तितः

पितृस्थाली इति विख्यातम् अद्यप्रभृति शोभने

दिवा मध्यन्दिने रात्रौ मध्यरात्रे समैति सा

दूरं गच्छन्ति राज इन्द्रैः प्रवाताच् शुष्क पर्ण वत्

अथ कुत्स स्पर्श मात्रात् नष्ट पापः ऽभवद् वणिक्