tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
लुठति धरणी शयने बहु विलपति तव नाम

तव विरहे वनमाली सखि सीदति

दहति शिशिरमयूखे मरणम् अनुकरोति

धीर समीरे यमुना तीरे वसति वने वनमाली

अहम् इह निवसामि याहि राधाम् अनुनय मद् वचनेन च आनयेथाः

तडित् इव पीते रति विपरीते राजसि सुकृत विपाके

विकिरति मुहुः श्वासान् आशाः पुरः मुहुः ईक्षते प्रविशति मुहुः कुञ्जम् गुञ्जन् मुहुः बहु ताम्यति

ध्यायन् त्वाम् अनिशम् जपन् अपि तव एव आलाप मन्त्र आवलिम् भूयः त्वद् कुच कुम्भ निर्भर परिरम्भ अमृतम् वाञ्छति

न कुरु नितम्बिनि गमन विलम्बनम् अनुसर तम् हृदय ईशम्

कोकानाम् करुण स्वनेन सदृशी दीर्घा मद् अभ्यर्थना तत् मुग्धे विफलम् विलम्बनम् असौ रम्यः अभिसार क्षणः

पतति पतत्रे विचलति पत्रे शङ्कित भवत् उपयानम्

पूर्वम् यत्र समम् त्वया रतिपतेः आसादिताः सिद्धयः तस्मिन् एव निकुञ्ज मन्मथ महा तीर्थे पुनः माधवः

विगलित वसनम् परिहृत रसनम् घटय जघनम् अपिधानम्

श्री जयदेवे कृत हरि सेवे भणति परम रमणीयम्

नाम समेतम् कृत संकेतम् वादयते मृदु वेणुम्

अन्य अर्थम् गतयोः भ्रमात् मिलितयोः संभाषणैः जानतोः दम्पत्योः इह कः न कः न तमसि व्रीडा विमिश्रः रसः

पतति मदन विशिखे विलपति विकलतरः अति

धीर समीरे यमुना तीरे वसति वने वनमाली

वहति मलय समीरे मदनम् उपनिधाय

वसति विपिन विताने त्यजति ललित धाम्

धीर समीरे यमुना तीरे वसति वने वनमाली

मनसि वलित विरहे निशि निशि रुजम् उपयाति

धीर समीरे यमुना तीरे वसति वने वनमाली

तव विरहे वनमाली सखि सीदति

स भय चकितम् विन्यस्यन्तीम् दृशम् तिमिरे पथि प्रतितरु मुहुः स्थित्वा मन्दम् पदानि वितन्वतीम्

उरसि मुरारेः उपहित हारे घने इव तरल बलाके

ध्वनति मधुप समूहे श्रवणम् अपिदधाति

चल सखि कुञ्जम् स तिमिर पुञ्जम् शीलय नील निचोलम्

हरिः अभिमानी रजनिः इदानीम् इयम् अपि याति विरामम्

रति सुख सारे गतम् अभिसारे मदन मनोहर वेशम्

स्फुटति कुसुम निकरे विरहि हृदय दलनाय

किसलय शयने पङ्कज नयने निधिम् इव हर्ष निदानम्

भणति कवि जयदेवे विरहि विलसितेन

समम् समग्रम् अधुना तिग्मांशुः अस्तम् गतः गोविन्दस्य मनोरथेन च समम् प्राप्तम् तमः सान्द्र ताम्

बहु मनुते ननु ते तनु संगत पवन चलितम् अपि रेणुम्

तव विरहे वनमाली सखि सीदति

मनसि रभस विभवे हरिः उदयतु सुकृतेन

धीर समीरे यमुना तीरे वसति वने वनमाली

आश्लेषात् अनु चुम्बनात् अनु नख उल्लेखात् अनु स्व अन्त जैः प्रोद्बोधात् अनु संभ्रमात् अनु रत आरम्भात् अनु प्रीतयोः
पिबेद् उपरि भुक्तस्य यवक्षार युतम् नरः

क्रव्यात् पिशित निर्यूहम् घृत भृष्टम् पिबेत् च सः

पिप्पली क्षौद्र संयुक्तम् मांस शोणित वर्धनम्

घृतं रसे विडङ्गानां व्योष गर्भम् च साधितम्

मधूक मधुक क्षीर सिद्धम् वा तण्डुलीयकम्

भिन्न विट्कः स मुस्ता अतिविषा पाठाम् स वत्सकाम्

पित्त कासे तनु कफे त्रिवृतां मधुरैर् युताम्

दधि मस्तु आरनाल अम्ल फल अम्बु मदिराः पिबेत्

प्रपौण्डरीक काश्मर्य प्रियाल कपिकच्छुभिः

पिप्पली गुड सिद्धम् वा छाग क्षीर युतम् घृतम्

सर्पिस् गुडान् स मधु अंशान् कृत्वा दद्यात् पयो ऽनु च

वात पित्त अर्दिते ऽभ्यङ्गो गात्र भेदे घृतैर् मतः

द्राक्षा अक्षोट आदि च फलं मधुर स्निग्ध बृंहणम्

उरस् संधान जननम् मेधा स्मृति बल प्रदम्

एतानि अग्नि विवृद्धि अर्थम् सर्पींषि क्षय कासिनाम्

शर्करा अम्भः अनुपान अर्थम् द्राक्षा इक्षु स्वरसाः पयः

तुला अर्धम् च अज मांसस्य तेन साध्यं घृत आढकम्

बला रास्ना च तद् चूर्णम् समस्तं सम शर्करम्

वर्ण्यम् आयुष्यम् ओजस्यं वली पलित नाशनम्

दत्त्वा युक्त्या पिबेन् मात्रां क्षय कास निपीडितः

स सर्पिष्कम् पिबेत् धूमम् तित्तिरि प्रतिभोजनम्

पयस्या पिप्पली वांशी कल्कैः सिद्धं क्षते हितम्

दर्भ मूलम् पृथक्पर्णीं पलाश ऋषभकौ स्थिराम्

पुनर्नवा शिवाटिका सरल कासमर्द अमृता पटोल बृहती फणिज्जक रसैः पयस् संयुतैः

स गौर आमलकः स अम्लः सर्व कास भिषग्जितम्

शुण्ठ्याः कर्षं दधित्थस्य मध्यात् पञ्च पलानि च

क्रमशः प्रसहास् तद्वत् प्रयोज्याः पिशित आशिनः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

शृत क्षीर सरेण अद्यात् स घृत क्षौद्र शर्करम्

लिह्यात् पयः च अनुपिबेत् आजं कास अतिपीडितः

दर्वी लेपिनि शीते च पृथग् द्वि कुडवम् क्षिपेत्

तिल्वकस्य कषायेण विदारी स्वरसेण च

मत्स्यण्डिकायाः शुद्धायाः पुनर् च तद् अधिश्रयेत्

नष्ट शुक्र क्षत क्षीण दुर्बल व्याधि कर्शितान्

सम सक्तु क्षत क्षीण रक्त गुल्मेषु तत् हितम्

लीढं निर्वापयेत् पित्तम् अल्प त्वात् हन्ति न अनलम्

एरण्ड पत्त्र क्षारम् वा व्योष तैल गुड अन्वितम्

प्रस्थः सिद्धो घृताद् वात पित्त हृद् रोग शूल _

ताल मस्तक जम्बु त्वच् प्रियालैः च स पद्मकैः

धान्व बैल रसैः स्नेहैस् तिल सर्षप निम्ब जैः

देवदारु शठी रास्ना कर्कटाख्या दुरालभाः

स्नेहं परिस्रुतं व्योष यवक्षार अवचूर्णितम्

पाठा अश्वगन्धा अपामार्ग स्वगुप्ता अतिविषा अमृताः

धूमं कास घ्न विधिना पीत्वा क्षीरं पिबेद् अनु

जयेत् तृष् भ्रम दाहान् च बल पुष्टि करम् परम्

कफं शुद्धैः च तैः पुष्टिं कुर्यात् सम्यग् वहन् रसः

विदारीभिः कदम्बैर् वा ताल सस्यैः च साधितम्

पथ्या सहस्रम् स शतम् यवानां च आढक द्वयम्

सिद्धे अस्मिन् चूर्णितौ क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च

मधूक मधुक द्राक्षा त्वक्क्षीरी पिप्पली बलाः

पाययेत् कफ कास घ्नम् कुलत्थ सलिल आप्लुतम्

रसैर् माष आत्मगुप्तानाम् यूषैर् वा भोजयेत् हितान्

मेह गुल्म ग्रहणी अर्शस् हृद् रोग अरुचि पीनसान्

शर्करायाः पलानि अत्र दश द्वे च प्रदापयेत्

स्विन्ना मृदित्वा तास् तस्मिन् पुराणात् षष् पलम् गुडात्

मनःशिला पलाश अजगन्धा त्वच् क्षीरि नागरैः

पूतिकरञ्ज शम्याक चन्द्रलेखा सहाचरम्

घन श्लेष्मणि लेहाः च तिक्तका मधु संयुताः

सम क्षीरम् पल अंशैः च जीवनीयैः समीक्ष्य तत्

लाज मुस्ता शठी रास्ना धात्री फल विभीतकैः

वस्तिभिर् बद्ध विष् वातम् स पित्तम् तु ऊर्ध्वभक्तिकैः

एष प्रयोगः पुष्टि आयुस् बल वर्ण करः परम्

ग्राम्य आनूप औदकैः शालि यव गोधूम षष्टिकान्

कृत्वा चूर्णम् अतो मात्राम् अन्न पानेषु दापयेत्

आक्रामति अनिलम् पीतम् ऊष्माणं निरुणद्धि च

कासघ्नस्य अश्व शकृतः सुरसस्य असितस्य च

शर्करा यव गोधूमम् जीवक ऋषभकौ मधु

गव्य आजयोः च पयसोः प्रस्थं प्रस्थं विपाचयेत्

कल्कैः स्वगुप्ता जीवन्ती मेदा ऋषभक जीवकैः
वर्षाभू शर्करा रक्तशालि तण्डुल जम् रजः

घट्टयन् सर्पिषः प्रस्थे क्षौद्र वर्णे ऽत्र च क्षिपेत्

हस्तिपिप्पली अपामार्ग पिप्पली मूल चित्रकान्

सिद्धां स्निग्ध अम्ल लवणाम् पेयाम् अनिल जे पिबेत्

दुरालभां शृङ्गवेरं शठीं द्राक्षां सितोपलाम्

कासी स पीनसः धूमं स्नैहिकं विधिना पिबेत्

शमनं च पिबेत् धूमम् शोधनं बहले कफे

पद्मकं त्रिफला व्योषं विडङ्गं देवदारु च

भार्गी क्षारः च तद् चूर्णम् पिबेद् वा घृत मात्रया

अश्वगन्धा सिता अभीरु मेदा युग्म त्रिकण्टकैः

पिष्ट्वा मनःशिलां तुल्याम् आर्द्रया वट शुङ्गया

रस कल्कैः घृतं पक्वं हन्ति कास ज्वर अरुचीः

मधु तैल युताः लेहास् त्रयो वात अनुगे कफे

स्वस्थानां निष्परीहारं सर्व ऋतुषु च शस्यते

कफ अनुबन्धे पवने कुर्यात् कफ हराम् क्रियाम्

दशमूल अम्बु घर्माम्बु मद्यं मधु अम्बु वा पिबेत्

स अश्वकर्णैः शृतात् क्षीराद् अद्याज् जातेन सर्पिषा

मृद्वीका अर्धशतम् त्रिंशत् पिप्पलीः शर्करा पलम्

केवल अनिल जम् कासं स्नेहैः आदौ उपाचरेत्

स घृतः स अनिले हितः स कफे स अब्द मरिचः

पित्त कासे रस क्षीर पेया यूषान् प्रकल्पयेत्

कासमर्दक वार्ताक व्याघ्री क्षार कणा अन्वितैः

निर्गुण्डी पत्त्र निर्यास साधितम् कास जित् घृतम्

पिप्पलीनां तवक्षीर्या माक्षिकस्य अनवस्य च

साधितां तेन पेयां वा सु शीताम् मधुना अन्विताम्

तैल भृष्टम् च वैदेही कल्क अक्षम् स सितोपलम्

त्रिजात धान्य मरिचम् पृथग् अर्ध पल अंशकम्

तमकः कफ कासे तु स्यात् चेद् पित्त अनुबन्ध जः

शृङ्गाटकं पयस्या च पञ्चमूलं च यत् लघु

तद्वत् स कृष्णाम् शुण्ठीं च स भार्गीम् तद्वद् एव च

अथवा दीप्यक त्रिवृत् विशाला घन पौष्करम्

विधिः च यक्ष्म विहितः यथावस्थं क्षते हितः

पिबेत् पेयां सम तिलाम् क्षैरेयीं वा स सैन्धवाम्

धान्ये पुराण कुम्भ स्थम् मासं खादेत् च पूर्ववत्

दशमूल आढके प्रस्थं घृतस्य अक्ष समैः पचेत्

यवानां चूर्णम् आमानां क्षीरे सिद्धं घृत अन्वितम्

अश्विभ्यां विहितं हृद्यं कूष्माण्डक रसायनम्

कण्टकारी रसे सिद्धो मुद्ग यूषः सु संस्कृतः

पालिकं सैन्धवं शुण्ठी द्वे च सौवर्चलात् पले

द्वे पले दाडिमाद् अष्टौ गुडाद् व्योषात् पल त्रयम्

गुड क्षार ऊषण कणा दाडिमम् श्वास कास जित्

विनीय प्रसृतं तस्मात् लिह्यात् मात्रां यथाबलम्

रास्ना अजाजि पृथक्पर्णी पलाश शठी पौष्करैः

द्रोणे ऽपां साधयेद् रास्ना दशमूल शतावरीः

तद् वली पलितम् हन्याद् वर्ण आयुस् बल वर्धनम्

वातघ्न औषध निष्क्वाथे क्षीरं यूषान् रसान् अपि

पृथग् अष्ट पलम् क्षौद्र शर्कराभ्याम् विमिश्रयेत्

भार्गीं पुष्कर मूलम् च द्वि पल अंशम् यव आढकम्

लेहं द्वे च अभये नित्यम् अतः खादेद् रसायनात्

पुराण गुड तैलाभ्याम् चूर्णितानि अवलेहयेत्

शौभाञ्जनक निम्ब त्वच् इक्षुरम् च पल अंशकम्

घृतं पयः च मूत्रस्य वैवर्ण्ये कृच्छ्र निर्गमे

यष्ट्याह्व नागबलयोः क्वाथे क्षीर समे घृतम्

वात श्लेष्म उत्तरान् कासान् अचिरेण चिरन्तनान्

तद्वत् मरिच चूर्णम् वा स घृत क्षौद्र शर्करम्

सर्पिषः षोडश पलम् चत्वारिंशत् पलानि च

दशमूल रसे तद्वत् पञ्चकोल गुड अन्विताम्

ताभ्यां दाडिम वृक्षाम्ले द्विर् द्विः सौवर्चलात् पलम्

शृतैर् नागर दुःस्पर्शा पिप्पली शठी पौष्करैः

कफ कास हराः लेहास् त्रयः श्लोक अर्ध योजिताः

अवतारित शीते च दत्त्वा क्षौद्रं घृत अर्धकम्

मनःशिला आल मधुक मांसी मुस्ता इङ्गुद त्वचः

खादेन् मधु घृताभ्याम् वा लिह्यात् कास हरम् परम्

स्त्री प्रसक्तान् कृशान् वर्ण स्वर हीनान् च बृंहयेत्

शृङ्गी भार्गी घन ग्रन्थि धन्वयासान् पल अर्धकान्

त्वक्क्षीरीं समितं क्षीरे पक्त्वा दीप्त अनलः पिबेत्

रक्त निष्ठीव हृद् पार्श्व रुज् पिपासा ज्वरान् अपि

प्रयुक्तं वात रोगेषु पान नावन वस्तिभिः

पार्श्व वस्ति स रुज् च अल्प पित्त अग्निः तां सुरा युताम्
अक्ष मात्रैः घृत प्रस्थम् क्षीर द्राक्षा रस आढके

पिप्पल्या द्वि पलम् कर्षं मनोह्वाया रसाञ्जनात्

स्युर् दोष बद्ध कण्ठ उरस् स्रोतसाम् च विशुद्धये

बृंहणं दीपनं च अग्नेः स्रोतसां च विशोधनम्

क्षीरधात्री विदारी इक्षु छाग मांस रस अन्वितम्

अथवा पिप्पली कल्कम् घृत भृष्टम् स सैन्धवम्

क्षत कासे च ये धूमाः स अनुपानाः निदर्शिताः

पचेद् गुड तुलाम् दत्त्वा कुडवं च पृथग् घृतात्

लिह्याद् वा चूर्णम् एतेषां कषायम् अथवा पिबेत्

लिह्यात् त्र्यूषण चूर्णम् वा पुराण गुड सर्पिषा

बाल बिल्वम् त्रिवृत् दन्ती मूलम् पत्त्रं च चित्रकात्

मूत्रकृच्छ्र प्रमेह अर्शस् कास शोष क्षय अपहः

षाडवो ऽयं प्रदेयः स्याद् अन्न पानेषु पूर्ववत्

उरसि अन्तर् क्षते सद्यो लाक्षां क्षौद्र युताम् पिबेत्

लाक्षां सर्पिर् मधूच्छिष्टं जीवनीयं गणं सिताम्

यथा दोष बलम् तस्य संनिपात हितम् हितम्

पत्त्र कल्कम् घृत भृष्टम् तिल्वकस्य स शर्करम्

कुलत्थ पिप्पली मूल पाठा कोल यवैः जले

रक्त ष्ठीवी पिबेत् सिद्धं द्राक्षा रस पयस् घृतैः

प्रस्थ उन्मिते यव क्वाथे विंशतिं विजयाः पचेत्

औष्ण्यात् प्रमाथि भावात् च स्रोतोभ्यः च्यावयन्ति ते

पिबेन् नागबला मूलस्य अर्ध कर्ष अभिवर्धितम्

प्रस्थ अर्धम् मधुनः शीते शर्करा अर्ध तुला रजः

द्विगुणे दाडिम रसे सिद्धं वा व्योष संयुतम्

संनिपात उद्भवः घोरः क्षय कासः यतस् ततः

तद्वद् एव अनुपानम् तु शर्करा इक्षु गुड उदकम्

पुत्र दम् छर्दि मूर्छा हृद् योनि मूत्र आमय अपहम्

पिबेत् च कृष्णां कोष्णेन सलिलेन स सैन्धवाम्

अमृतप्राशम् इति एतत् नराणाम् अमृतं घृतम्

अशोक बीज क्षवक जन्तुघ्न अञ्जन पद्मकैः

तेन क्षीरं शृतं शीतं पिबेत् स मधुशर्करम्

मधुना मरिचं लिह्यान् मधुना एव च जोङ्गकम्

वैष्किरान् प्रातुदान् बैलान् दापयेत् क्षय कासिने

दत्त्वा अर्ध अक्षम् पचेद् भूयः स लेहः श्वास कास जित्

शूने स वेदने मेढ्रे पायौ स श्रोणि वङ्क्षणे

वास्तुको वायसी शाकम् कासघ्नः सुनिषण्णकः

लेहैर् धूमैस् तथा अभ्यङ्ग स्वेद सेक अवगाहनैः

मूलैः पौष्कर शम्याक पटोलैः संस्थितं निशाम्

पथ्या शुण्ठी घन गुडैः गुटिकां धारयेन् मुखे

धनुस् स्त्री मद्य भार अध्व खिन्नानाम् बल मांस दः

शिखि कुक्कुट पिच्छानाम् मषी क्षारो यव उद्भवः

निवृत्ते क्षत दोषे तु कफे वृद्ध उरः शिरः

खजेन आमथ्य च स्थाप्यं तन् निहन्ति उपयोजितम्

घृतमण्डेन लघुना अनुवास्यः मिश्रकेण वा

चूर्णीकृतं त्रिजातात् च त्रि पलम् निखनेत् ततः

कास हिध्मा ज्वर श्वास रक्तपित्त क्षत क्षयान्

कुर्याद् वा वात रोग घ्नम् पित्त रक्त अविरोधि यत्

शीते प्रस्थ द्वयम् क्षौद्रात् पिप्पली कुडवम् क्षिपेत्

मस्तुना स सिताम् शुण्ठीं दध्ना वा कण रेणुकाम्

स्नेहास् तैल आदयः भक्ष्याः क्षीर इक्षु रस गौडिकाः

लेहयेत् क्षारम् एवं वा सुरसा एरण्ड पत्त्र जम्

तैः पचेत् सर्पिषः प्रस्थं कर्ष अंशैः श्लक्ष्ण कल्कितैः

यक्ष्म उक्तः क्षतिनां शस्तो ग्राही शकृति तु द्रवे

द्वि शाणैः सर्पिषः प्रस्थं पञ्चकोल युतैः पचेत्

शृत क्षीर अनुपानम् वा लिह्यात् क्षीणः क्षतः कृशः

मात्स्य कौक्कुट वाराहैः मांसैर् वा स आज्य सैन्धवाम्

प्रस्थः सिद्धो घृताद् वात कास _ वह्नि दीपनः

शतावरी ऋद्धि मृद्वीका शर्करा श्रावणा बिसैः

पित्ते कफे धातुषु च क्षीणेषु क्षय कासवान्

मृणाल बिस खर्जूर शृङ्गाटक कशेरुकैः

श्वास कास हराः बर्हि पादौ वा मधु सर्पिषा

मधुना गुटिका घ्नन्ति ता वृष्याः पित्तशोणितम्

पान भोजन लेहेषु प्रयुक्तं पित्त कास जित्

वीत त्वच् अस्थि कूष्माण्ड तुलाम् स्विन्नां पुनः पचेत्

विडङ्गं नागरं रास्ना पिप्पली हिङ्गु सैन्धवम्

पलं क्षीर युतम् मासं क्षीर वृत्तिः _

पेया अनुपानम् तत् सर्व वात श्लेष्म आमय अपहम्

खण्डात् शतम् कणा _ द्वि पलम् जीरकाद् अपि

स विडैः च घृतं सिद्धं तद् चूर्णम् वा घृत प्लुतम्
इक्ष्वारिका बिस ग्रन्थि पद्म केसर चन्दनैः

पिप्पल्या कटुरोहिण्या काश्मर्या सुरसेन च

सर्वेषु श्वास कासेषु केवलं वा विभीतकम्

पल उन्मिताः द्वि कुडवम् कुलत्थं बदरं यवं

लेहः पैत्ते सिता धात्री क्षौद्र द्राक्षा हिम उत्पलैः

काकोली बृहती मेदा द्वयैः स वृष नागरैः

पिबेत् ज्वर उक्तम् पथ्या आदि स शृङ्गीकम् च पाचनम्

क्षार रास्ना वचा हिङ्गु पाठा यष्ट्याह्व धान्यकैः

पाद शेषम् जल द्रोणे पचेन् नागबला तुलाम्

तैल आज्य धात्री रसात् प्रस्थं प्रस्थं ततः पुनः

कासवान् तु पिबेत् सर्पिर् मधुरौषध साधितम्

तथा मदन काश्मर्य मधुक क्वथितैः जलैः

मुद्ग आदि यूषैः शाकैः च तिक्तकैर् मात्रया हिताः

वर्तिं कृत्वा पिबेत् धूमम् जीवनीय घृत अनुपः

शाल्योदनं क्षत उरस्कः क्षीण शुक्र बल इन्द्रियः

स कणम् क्वथितं मूत्रे कफ कासी जले ऽपि वा

एतन् नागबला सर्पिः पित्तरक्त क्षत क्षयान्

पिबेद् वारि सह क्षौद्रम् कालेषु अन्नस्य वा त्रिषु

वृश्चीव बृहती पथ्या यवानी चित्रक ऋद्धिभिः

स कफे अनिल जे कासे श्वास हिध्मा आहत अग्निषु

रेतो वीर्यं बलं पुष्टिं तेभिः आशुतरम् आप्नुयात्

पूते क्षिपेत् स पथ्ये च तत्र जीर्ण गुडात् तुलाम्

श्वाविधां सूचयो दग्धाः स घृत क्षौद्र शर्कराः

द्राक्षा मधूकं खर्जूरं पलाशं श्लक्ष्ण चूर्णितम्

सर्पिः सिद्धं पिबेद् युक्त्या क्षीण देहः विशोधनम्

तत् चूर्णम् षोडश पलैः शर्कराया विमिश्रयेत्

बोट स्थविर भल्लात विकङ्कत शतावरीः

श्वदंष्ट्रा उशीर मञ्जिष्ठा बला काश्मर्य कत्तृणम्

त्वक्क्षीरी शर्करा लाज चूर्णैः स्त्यानानि योजयेत्

यव मुद्ग कुलत्थ अन्नैः उष्ण रूक्षैः कटु उत्कटैः

कास हिध्मा ज्वर श्वास दाह तृष्णा अस्रपित्त नुद्

पचेद् अष्टगुणे तोये यव स्वेदे ऽवतारयेत्

क्षत क्षय स्वर भ्रंश प्लीह शोष आढ्यमारुतान्

बला भार्गी स्वगुप्ता ऋद्धि शठी तामलकी कणाः

कास श्वास अरुचि छर्दि मूर्छा हिध्मा मद भ्रमान्

मूढ वातः तु अजा मेदः सुरा भृष्टम् स सैन्धवम्

हरीतकी शतम् च एकम् जल पञ्च आढके पचेत्

सर्व अङ्ग एक अङ्ग रोगान् च स प्लीह ऊर्ध्व अनिलान् जयेत्

गुडूची कण्टकारीभ्याम् पृथक् त्रिंशत् पलात् रसे

कुडव अंशानि वृक्षाम्लं दाडिमं पत्त्रम् आर्जकात्

पिप्पली अष्ट पले कल्के प्रस्थं सिद्धे च शीतले

एकैकां मरिच अजाज्योः धान्यकाद् द्वे चतुर्थिके

दाल्यते कासिनो यस्य स ना धूमान् पिबेद् इमान्

काकोली क्षीरकाकोली क्षीरशुक्ला द्वि जीरकैः

पुष्कर आह्व शठी बिल्व सुरसा व्योष हिङ्गुषु

शर्करां जीवकं मुद्ग माषपर्ण्यौ दुरालभाम्

कासी पर्व अस्थि शूली च लिह्यात् स घृत माक्षिकाः

स कास श्वास हृद् पार्श्व ग्रहणी रोग गुल्म _

पञ्च कासान् शिरस् कम्पम् योनि वङ्क्षण वेदनाम्

कल्कीकृत्य पचेत् सर्पिः क्षीरेण अष्टगुणेन तत्

दशमूलं स्वयङ्गुप्तां शङ्खपुष्पीं शठीं बलाम्

रुच्यं तद् दीपनं बल्यं पार्श्व आर्ति श्वास कास जित्

कासमर्द अभया मुस्ता पाठा कट्फल नागरैः

यथास्वं मार्ग विसृते रक्ते कुर्यात् च भेषजम्

यवानी पिप्पली बिल्व मध्य नागर चित्रकैः

घृतं त्रिकटुना च सिद्धम् उपयुज्य संजायते न कास विषमज्वर क्षय गुदाङ्कुरेभ्यः भयम्

लेहो ऽयं गुल्म हृद् रोग दुर्नाम श्वास कास जित्

मृद्वीका चव्य वर्षाभू दुरालभा अम्लवेतसैः

लेहयेन् मधुना गोर् वा क्षीरपस्य शकृत् रसम्

कटि हृद् पार्श्व कोष्ठ आर्ति श्वास हिध्मा प्रणाशनाम्

विशाला पिप्पली मूलम् त्रिवृता च मधुद्रवाः

क्षिपेत् पूते तु संचूर्ण्य व्योष रास्ना अमृता अग्निकान्

तीक्ष्णैर् विरेकैर् बलिनं संसर्गीं च अस्य योजयेत्

पल अर्धिकैः च अतिबला बला यष्टी पुनर्नवैः

कासे कर्म स पित्ते तु कफ जे तिक्त संयुतम्

न्यग्रोध उदुम्बर अश्वत्थ प्लक्ष शाल प्रियङ्गुभिः

तैलात् स पिप्पली चूर्णात् सिद्ध शीते च माक्षिकात्

अगस्त्य विहितम् धन्यम् इदं श्रेष्ठं रसायनम्
घृतं कर्कटकी क्षीर द्वि बला साधितम् पिबेत्

घृत प्रस्थम् बला व्योष विडङ्ग शठी दाडिमैः

सिद्ध शीते सिता क्षौद्रम् द्वि प्रस्थम् विनयेत् ततः

हृद् पार्श्व आर्तिषु पानं स्यात् जीवनीयस्य सर्पिषः

ज्वर दाहे सिता क्षौद्र सक्तून् वा पयसा पिबेत्

अधिश्रयेन् मृदौ अग्नौ दर्वी लेपे ऽवतार्य च

घने कफे तु शिशिरं रूक्षं तिक्त उपसंहितम्

सुधा अमृत रसम् प्राश्यं क्षीर मांस रस आशिना

द्राक्षां कणां पञ्चमूलं तृण आख्यम् च पचेत् जले

क्षामः क्षीणः क्षत उरस्कः मन्द निद्रः अग्नि दीप्तिमान्

तेन क्वाथेन तुल्य अंशम् घृतं क्षीरं च साधयेत्

निष्ठ्यूत अन्ते गुड युतम् कोष्णं धूमो निहन्ति सः
दश दश पादाः एकैकस्याः शृङ्गयोः आबद्धाः बभूवुः

सः ह एनम् पप्रच्छ त्वम् नु खलु नः याज्ञवल्क्यैः ब्रह्मिष्ठः असि इति

कतमाः ताः तिस्रः इति

पुरोनुवाक्या च याज्या च

याः हुताः अतिनेदन्ते पितृ लोकम् एव ताभिः जयति

तत् यत् इदम् चक्षुः सः असौ आदित्यः सः अध्वर्युः सा मुक्तिः सा अतिमुक्तिः

पृथिवी लोकम् एव पुरोनुवाक्यया जयति अन्तरिक्ष लोकम् याज्यया द्यु लोकम् शस्यया

होत्रा _ अग्निना वाचा

अनन्तम् एव सः तेन लोकम् जयति

तत् यः अयम् प्राणः सः वायुः सः उद्गाता सः मुक्तिः सा अतिमुक्तिः

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच कति अयम् अद्य अध्वर्युः अस्मिन् यज्ञे आहुतीः होष्यति इति

तिस्रः इति

प्राणः वै यज्ञस्य उद्गाता

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच यत् इदम् अन्तरिक्षम् अन् आरम्बणम् इव केन आक्रमेण यजमानः स्वर्गम् लोकम् आक्रमते इति

तिस्रः इति

ब्रह्मना _ मनसा चन्द्रेण

मनः वै यज्ञस्य ब्रह्मा

ते ह ब्राह्मणाः चुक्रुधुः कथम् नु नः ब्रह्मिष्ठः ब्रुवीत इति

प्राणः एव पुरोनुवाक्या

कतमाः ताः याः अध्यात्मम् इति

चक्षुः वै यज्ञस्य अध्वर्युः

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच कतिभिः अयम् अद्य ब्रह्मा यज्ञम् दक्षिणतस् देवताभिः गोपायति इति

जनकः ह वैदेहः बहु दक्षिणेन यज्ञेन ईजे

शस्या एव तृतीया

तत् या इयम् वाच् सः अयम् अग्निः सः होता सा मुक्तिः सा अतिमुक्तिः

याः हुताः अधिशेरते मनुष्य लोकम् एव ताभिः जयति

अधस् इव हि मनुष्य लोकः

मनः एव इति

सः ह उवाच नमः वयम् ब्रह्मिष्ठाय कुर्मः गो कामाः एव वयम् स्मः इति

किम् ताभिः जयति इति

तत्र ह कुरु पञ्चालानाम् ब्राह्मणाः अभिसमेताः बभूवुः

अथ ह जनकस्य वैदेहस्य होता अश्वलः बभूव

ततस् ह होता अश्वलः उपरराम

तिसृभिः इति

किम् ताभिः जयति इति

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच कतिभिः अयम् अद्य ऋग्भिः होता अस्मिन् यज्ञे करिष्यति इति

तान् ह उवाच ब्राह्मणाः भगवन्तः यः वः ब्रह्मिष्ठः सः एताः गाः उदजताम् इति

सः ह गवाम् सहस्रम् अवरुरोध

शस्या एव तृतीया

कतमा सा एका इति

कतमाः ताः तिस्रः इति

ते ह ब्राह्मणाः न दधृषुः

अतीव हि पितृ लोकः

तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव कः स्विद् एषाम् ब्राह्मणानाम् अनूचानतमः इति

अथ ह याज्ञवल्क्यः स्वम् एव ब्रह्मचारिणम् उवाच एताः सौम्यैः उदज सामश्रवः इति

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच यत् इदम् सर्वम् मृत्युना आप्तम् सर्वम् मृत्युना अभिपन्नम् केन यजमानः मृत्योः आप्तिम् अतिमुच्यते इति

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच यत् इदम् सर्वम् अहर् रात्राभ्याम् आप्तम् सर्वम् अहर् रात्राभ्याम् अभिपन्नम् केन यजमानः अहर् रात्रयोः आप्तिम् अतिमुच्यते इति

पुरोनुवाक्या च याज्या च

ताः ह उदाचकार

दीप्यते इव हि देव लोकः

अथ सम्पदः

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच कति अयम् अद्य उद्गाता अस्मिन् यज्ञे स्तोत्रियाः स्तोष्यति इति

कतमाः ताः तिस्रः इति

अपानः याज्या

अध्वर्युणा _ चक्षुषा आदित्येन
अयत्न उपनता च इयम् न प्रत्याख्यातुम् अर्हति

मृणाल शैवल अम्भोज नलिनी दल संस्तरम्

अ कृत्वा साहसं कैर् वा महाल् लब्धो मनोरथः

चेतस्यः किं नु गुणवान् आहोस्विद् दोषवान् इति

हा हा इति हसितेन उच्चैस् गूहमाना विषण्ण ताम्

करोतु सफलं तेन भर्तृ पुत्रैः प्रविश्यताम्

तेन धैर्य प्रकर्षेण मनः संधृत्य चञ्चलम्

शोषयन्ती स निश्वासैः मुहुर् विपरिवर्तनैः

उत्तमो गोमुखस् तेषाम् अर्य पुत्रः तु मध्यमः

अथ एनाम् अब्रुवं बाले परायत्तं निबोध माम्

तं च दृष्ट्वा अर्य पुत्रेण सुखम् आसादितं यतः

इति ततः किंचिद् उल्लाप्य अस्फुट रेफकम्

अथ अहम् अब्रुवं कस्मान् नख छेद्यम् उपेक्षया

युष्मभ्यं दर्शितं वन्द्यं तत् तया वन्दमानया

उरसा स्तन सारेण सा मदीयम् उरस् ततः

सा अब्रवीत् कष्टम् आयातम् इतो गुरु गुरोर् वचः

तां च विज्ञापयामि स्म राज पुत्रेण मोदकः

सो ऽहम् आज्ञापितो राज्ञा यथा एते पृष्ठ वाहिनः

आशितं मृदु घासानाम् शेषं स्नापित पायितम्

स्थिता सम्प्रस्थिता आसीना निषीदन्ती च संतताः

मोक्तु कामा तदा प्राणान् पुनर् उत्प्रेक्षिता मया

हेम कुण्डल धारिन्यः पाण्डर अम्बर मूर्धजाः

स केनचिद् उपायेन वेशम् आशु प्रवेश्यताम्

कला विन्यास कुशलैः नाना आकाराणि शिल्पिभिः

आसीच् च मम तच् छ्रुत्वा संदेह अध्यासितम् मनः

कार्य संसिद्ध सम्बद्धैः दर्शित आशाम् अयापयम्

स हेतुर् अस्य दुःखस्य सकृत् दर्शनम् आगतः

असाध्य आयत निश्वासा निराशा दृश्यताम् इति

कायस्थं स मषि पात्रम् लेखनी कर्णपूरकम्

सा तु संवाह्य चरणौ मुहूर्तम् इदम् अब्रवीत्

मधुराश् च उपपन्नाः च श्रुत्वा मातुर् इमा गिरः

तत्र चित्रं मया दृष्टम् अदृष्टं दिव्य मानुषैः

उपहासं च कुर्वन्तं तं तथा मरुभूतिकम्

न समाक्रम्य मृद्नाति तावद् दर्शय ताम् इति

दूरात् प्रहित कर्णेन स्फुटम् आकर्णितं यथा

अधुना श्रूयमाणो ऽपि किं वा विलपितैर् इति

अहम् अप्य् यामि इति पुनः पुनर् अभाषत

गण मुख्याः तु यास् तासाम् एकस्यां किल संततौ

अभिवादयितुं देव्यौ नरेन्द्र अन्तःपुरम् गतः

वशयेयं तव प्रीत्यै किं पुनः पुरुष ईश्वरम्

अपृच्छद् गर्जित मुखम् गोमुखं मरुभूतिकः

दृष्ट नष्ट निधाना इव दरिद्र वणिज् अङ्गना

सर्वथा धिग् इमां क्षुद्रां श्ववृत्तिम् अनुजीविनः

संधाता गोमुखश् च इति धन्यस् त्रिक समागमः

आतत ज्या धनुष्पाणिः पार्श्वं हरिशिखो ऽभवत्

अशेष उपाय दुःसाध्यः मित्रम् शत्रुर् महान् इति

हस्तौ प्रशस्तौ ताभ्यां हि पूर्वम् एव कृताञ्जलिः

पाषाण पुरुष आकारः प्रत्यक्षेण किम् ईक्षते

ततः प्रतिष्ठमानं माम् अवोचत् पद्मदेविका

यः काम्यते च कामी च स प्रधानम् अहं यथा

धत्ते संध्रियमाणं हि रहस्यं रम्यताम् इति

एषा राज कुलम् यान्तीं दृष्ट्वा मातरम् एकदा

दिन शेषम् अतिप्रेर्य क्षणदां च स जागरा

तया उक्तम् अननुज्ञातैः पुत्रि गन्तुं न लभ्यते

उक्ष वृन्दारकैः युक्तम् आस्थाय स्यन्दनं सुखम्

तन् मया कारिता यूयं क्षिप्त्वा हरिशिख आदिकान्

सा अब्रवीत् न त्वया उत्कण्ठा कार्या मित्राण्य् अपश्यता

यस् तु कामयते कांचिद् अकामां सो ऽधमः स्मृतः

यत्र यत् तद् मुखस्य अर्धम् ललाट निहित अङ्गुलि

धूप अनुलेपन म्लान वासनानि ततस् ततः

प्रसारित अङ्गुलीकेन माम् उद्दिश्य स कौतुकम्

दण्डनीतौ हरिशिखः शास्त्रेषु मरुभूतिकः

ततः कालात् प्रभृत्य् एव भरतेन प्रवर्तितः

संवाहक विशेषेण किम् अत्र इति मया उदितम्

मुद्रिकालतिका नाम दारिका हारिका दृशः

पद्मावत्यै तया च असि चेतस्य इति भाषितः

शोक मूक प्रवृद्ध अस्रम् अपश्यम् अबला जनम्

तया उक्तम् रथ संक्षोभ जात खेदस्य वक्षसः

तेन वेगवता गच्छन्न् अपश्यं गजम् अग्रतः

यस्याश् च प्रथमं तेन गृहीतः कम्पनः करः

ब्रुवाणाम् इत्य् असंबद्धम् इत्य् एनाम् अहम् अब्रुवम्

प्रदाय प्राणिनः प्राणान् धर्मः प्राप्तो महान् इति

शयनं हेम रत्न अङ्गम् स अपाश्रयम् अपाश्रयम्
वन्ध्य उत्तरैः यदा आत्मानम् वञ्च्यमानाम् अमन्यत

मया कुशलम् इत्य् उक्तं माम् अपृच्छद् असौ पुनः

बलात् प्रत्यानयं संज्ञां प्रेत राज कुलात् अहम्

अवन्ध्यं यौवनं कर्तुम् एष वेशं विगाहते

यातासु तासु मनसा यत् सत्यम् मम शङ्कितम्

दृष्ट्वा हरिशिखं वाक्यम् अवोचन् मरुभूतिकः

ऋद्धिं वः शिल्पिनां शिल्पं बहु रत्नाम् च गाम् इति

पुलिने हि पदं दृष्ट्वा पूर्वम् इच्छा प्रभोर् अभूत्

इति संचरमाणो ऽहं रथेन मृदु गामिना

अयं तावद् अचेतस्य पुस्तक आदौ निवेश्यताम्

प्रयुक्त रत्न पुष्प अर्घम् अवोचन् माम् अथ स्त्रियः

न युक्तम् अननुज्ञातैः प्रेष्यैर् आसन्नम् आसितुम्

पाद संवाहनम् कार्यं भद्रं स्याद् येन केनचित्

तिसृणां च प्रयुक्तानाम् अभवद् भवतः प्रिया

येन इदम् इह विन्यस्तं तं पश्येयं कथं न्व् इति

विरक्तम् अपि संधातुम् अलं कौशलम् अस्ति नः

रमामहे सुखं कान्तैर् वेणु तन्त्री रुतैः इति

मानुषैर् च गान्धर्व ज्ञान सागरे

ततो माम् अनुजानातु धृष्टो हि गणिका जनः

वासांसि पट्ट कौशेय दुकूल प्रभृतीनि तु

अथ उत्सार्य ततो देशान् मुद्रिकालतिका कथाम्

दुःख हेतुम् अतः शंस यदि साध्यं भविष्यति

प्रतोद गर्भम् आधाय मूर्धन्य् अञ्जलिम् अब्रवीत्

एकदा प्रस्तुत कथाः सखीर् इयम् अभाषत

आसीच् च मम धीरा इयम् निरस्त करुणा च या

संस्कारान् दृष्टवान् अस्मि निशान व्यधन आदिकान्

चरता मृगया क्रीडाम् अर्य पुत्रेण पापिकाम्

कर द्वय आवृत मुखा स्तम्भे लग्ना पराङ्मुखी

एवम् उत्तेजितस् तस्या गुरुभिर् वचनैर् अहम्

तम् एव रथम् आरुह्य कुमार आगारम् आगमम्

विचेष्टानि च मे ऽङ्गानि धिग् अनार्याम् इमाम् इति

दिवसे दिवसे च एताम् वचोभिर् मधुर अनृतैः

युगपत् एताः सर्वा रहोगताः

शरीरं राज पुत्रस्य द्वितीयम् इव गोमुखः

ततः संगत्य चेतस्यैश् चेतस्य ग्रामणिः भव

तया उक्तम् कथयिष्यामि पुनर् अप्य् आगताय ते

नृत्यन्तीं नृपतिर् द्रष्टा तत्र द्रष्टास्थ ताम् इति

जगतः प्रभुर् अप्य् एषा येन प्रैष्या इव भाषते

न च दर्शन मात्रेण कश्चिद् भवति दोषवान्

निर्दोषे मयि केन इयम् प्रयुक्ता विषकन्यका

अधीयमान विनयाम् अपश्यं नाग कन्यकाम्

दक्षिणं परिघ आकारम् ऊरुम् आरोपिता तदा

पश्यामि स्म रथं युक्तं चित्र चामर मण्डनैः

जीविष्यामस् ततः सर्वा मरिष्यामो विपर्यये

नाना देशान् तृतीयाणां वाजिनः साधु वाहिनः

रथ आदि यान विद्यासु निष्ठा आयातः तपन्तकः

अशित्वा उदारम् आहारं यात्रायै गन्तुम् आरभे

समेत्य पूर्वं न स्वप्यात् सुप्तं च न परित्यजेत्

अहं हि सर्व दुःखानाम् इदम् उत्पन्नम् आलयम्

करिष्यति निरुत्कण्ठम् त्वा पद्म देविका

प्रशस्त लक्षण गणान् रणत् आभरण स्रजः

भूमि मित्र हिरण्यानाम् मित्रम् एव अतिरिच्यते

जन्मान्तरे ऽपि भूयासम् अहं तस्मिन् वधूर् इति

इच्छता अपि तम् आलापं लज्जां भावयता मया

बालिकाम् अन्तिक आसीनाम् दृष्ट्वा अपश्यत् मद् अन्तिकम्

तेन शृङ्गार संचारम् तालवृन्त त्रयम् चलत्

अथ आनन्द अश्रु तिमिरे नेत्रे संमृज्य गोमुखः

आधोरणः पथिना अन्येन रथः प्रस्थाप्यताम् इति

पृच्छ्यतां स्थिर गर्वः ऽयं प्रसादः क्रियताम् इति

अन्यतो नय मातङ्गं मा चेतस्य रथम् रुधः

निखर्व दन्त चरणम् तत्र च अहम् उपाविशम्

तनुम् एकाकिनी त्यक्त्वा सुखम् आसितुम् इच्छसि

यात्रायां तु प्रवृत्तायाम् अभ्यासे ऽत्र यद् एव मे

इदम् आदि ततः श्रुत्वा क्षणम् आनमित आननः

चेतस्य पुस्तकस्य आदौ नमस्काराद् अनन्तरम्

रुन्धता येन मे मार्गं चेतस्या दर्शिता इति

यच् च विज्ञापिता यूयम् आनतं मुकुटं मनाक्

ततः प्रसादयन्ती तां मुद्रिकालतिका ब्रवीत्

षष्ठ्यां तु योज्यमानानि गन्ध शास्त्र विशारदैः

अचिराद् भवता रथ्याः क्रियन्तां तुरगा इति

अष्टस्व् अपि च कक्ष्यासु महामात्र आदयः चिरम्

उत्तमो गोमुखस् तेषाम् अर्य पुत्रः तु मध्यमः

ताल वृत्त अन्तर आलीनम् मुखम् उन्नत कण्ठकम्