tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पूर्ववत् पुरुष वक्त्राय स्वाहा अघोर हृदयाय स्वाहा वामदेवाय गुह्याय स्वाहा सद्योजात मूर्तये स्वाहा

गो वाल सदृशम् दण्डं स्रुव अग्रम् नासिका समम्

मथित्वा वह्निबीजेन शक्ति न्यासम् हृदा एव तु

तद् अर्धम् कण्ठ नालम् स्यात् पुष्करम् मूल वत् भवेत्

वेदिर् अष्ट अङ्गुल आयामा विस्तारः तद् प्रमाणात्

समिध स्थम् प्रमाणं हि सर्व कार्येषु सुव्रत

दण्डं षष् अङ्गुलम् नालं दण्ड अग्रे दण्डिका त्रयम्

अन्नम् अक्ष प्रमाणम् स्यात् शुक्ति मात्रेण वै तिलः

पश्चिमे च उत्तर अग्रम् तु सौम्ये पूर्व अग्रम् एव तु

त्रि भाग एकम् भवेत् अग्रम् कृत्वा शेषं परित्यजेत्

विकीर्य सर्व पात्राणि सु संप्रोक्ष्य विधानतः

तस्य मध्ये बिलं कुर्यात् चतुर् अङ्गुल मानात्

यैः समिद्भिः हुतम् प्रोक्तं तेभिः एव परिधिः भवेत्

षष् अङ्गुलम् सु विस्तीर्णम् पात्राणां मुखम् उच्यते

ॐ बहुरूपायै मध्य जिह्वायै अनेक वर्णायै दक्षिण उत्तर मध्य गायै शान्ति पौष्टिक मोक्ष आदि फल प्रदायै स्वाहा

अवयव व्याप्तिः वक्त्र उद्घाटनम् वक्त्र निष्कृतिः इति तृतीयेन गर्भ जात कर्म पुरुषेण पूजनं तुरीयेण षष्ठेन प्रोक्षणं सूतक शुद्धये च अग्नि सूनु रक्षा कुश अस्त्रेण वक्त्रेण अग्नौ मूलम् ईश अग्रम् नैरृति मूलम् वायव्य अग्रम् वायव्य मूलम् ईश अग्रम् इति कुश आस्तरणम् इति पूर्व उक्तम् इध्मम् अग्र मूल घृत अक्तम् लाला अपनोदाय षष्ठेन जुहुयात्

ॐ अभिव्यक्तायै वायव्य जिह्वायै शत्रु उच्चाटनायै स्वाहा

धेनुमुद्रां दर्शयित्वा तुरीयेण अवगुण्ठ्य षष्ठेन रक्षां विधाय स्रुच् स्रुव संस्कारः पूर्वम् एव उक्तः

तद् बाह्ये च विनिद्रं तु पद्म पत्त्र विचित्रितम्

आज्येन स्रुच् वदनेन चक्र अभिधारणम् शक्ति बीज आदि ईशान मूर्तये स्वाहा

ॐ वाच् ईश्वराय नमः

पुनर् दर्भान् गृहीत्वा कीटक आदि निरीक्ष्य अर्घ्येन संप्रोक्ष्य दर्भान् अग्नौ निधाय इति अवद्योतनम्

लौकिक अग्नौ महाभाग मोहन उच्चाटन आदयः

अधोमुखानि सर्वाणि द्रव्याणि च तथा उत्तरे

उत्सेधः तु तद् अर्धम् स्यात् सूत्रेण समितं ततः

अङ्गुष्ठ मात्रौ तु कुशौ प्रक्षाल्य विधिना एव तु

कण्ठं च द्वि अङ्गुल आयामम् विस्तारं चतुर् अङ्गुलम्

गर्भाधान आदि कार्येषु वह्नेः प्रत्येकम् अव्ययैः

दर्भेण गृहीत्वा तेन अग्र द्वयेन शुक्ल पक्ष द्वयेन आद्येन इति कृष्ण पक्ष संपातनम् घृतं त्रि भागेन विभज्य स्रुवेण एक भागेन आज्येन अग्नये स्वाहा द्वितीयेन आज्येन सोमाय स्वाहा आज्येन ॐ अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा आज्येन अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा

द्वंद्व रूपेण पात्राणि बर्हिःष्व् आसाद्य सुव्रत

केवलं जिह्वया वा अपि शान्तिक आद्यानि सर्वदा

हृदिस्थं चिन्तयेत् अग्निम् ध्यान यज्ञेन होमयेत्

शान्तिकं पौष्टिकं च एव शिव अग्नौ जुहुयात् सदा

पुनः कुशेन गृहीत्वा संहिता अभिमन्त्रेण नमस् अन्तेन अभिमन्त्रयेत्

परितो बिल बाह्ये तु पट्टिका अर्ध अङ्गुलेन तु

जुहुयात् अग्नि मध्ये तु ज्वलिते ऽथ महा मुने

आज्य प्रतापनम् ऐशान्याम् वा षष्ठेन वेदि उपरि विन्यस्य घृत पात्रम् वितस्ति मात्रम् कुश पवित्रम् वाम हस्त अङ्गुष्ठ अनामिका अग्रम् गृहीत्वा दक्षिण अङ्गुष्ठ अनामिका मूलम् गृहीत्वा अग्नि ज्वाला उत्पवनम् स्वाहा अन्तेन तुरीयेण पुनः षड् दर्भान् गृहीत्वा पूर्ववत् स्व आत्म संप्लवनम् स्वाहा अन्तेन आद्येन कुश द्वय पवित्र बन्धनम् च आद्येन घृते न्यसेत् इति पवित्रीकरणम्

अथवा सर्व कार्याणि जिह्वा मात्रेण सिध्यति

कुशान् अग्नौ तु प्रज्वाल्य पर्यग्निं त्रिभिः आचरेत्

धेनुमुद्रा प्रदर्शन कवच अवगुण्ठन अस्त्रेण रक्षाम्

शिव अग्नौ कल्पयेत् दिव्यम् पूर्ववत् परम आसनम्

पञ्च पूर्व अतिक्रमेण परिधि विष्टर न्यासः ऽपि आद्येन विष्टर उपरि हिरण्यगर्भ हर नारायणान् अपि पूजयेत्

वेदि मध्ये तथा कृत्वा पादं कुर्यात् च द्वि अङ्गुलम्

पर्यग्निं च ततः कुर्यात् तैः एव नवभिः पुनः
बाह्य होम प्रदाता तु पाषाणे दर्दुरो भवेत्

मूलमन्त्रं सकृत् जप्त्वा देवदेवं प्रणम्य च

चरुणा च यथावत् हि समिद्भिः च तथा स्मृतम्

आहुतीनां प्रमाणं तु स्रुवं पूर्णं यथा भवेत्

सौवर्णी राजती वा अपि ताम्री वा मृद् मया तु वा

पद्म पृष्ठ सम आकारम् पादं वै कर्णिका आकृतिम्

परिस्तीर्य विधानेन प्राञ्च् आदि एवम् अनुक्रमात्

ईशान मूर्तये तत्पुरुषाय वक्त्राय अघोर हृदयाय वामदेवाय गुह्याय सद्योजाताय स्वाहा इति वक्त्र संधानम्

त्रि प्रकारम् मया प्रोक्तम् अग्नि कार्यम् सु शोभनम्

पूर्व अग्रम् उत्तर अग्रम् च कुर्यात् सूत्र त्रयम् शुभम्

प्रादेश मात्रम् विधिना कारयेत् ब्रह्मनः सुत

देह स्थम् सर्व भूतानाम् शिवं सर्व जगत्पतिम्

नित्य होम अग्नि कुण्डम् च त्रि मेखल समायुतम्

आत्मनो दक्षिणे च एव सोमाय इति द्विजोत्तम

इन्द्र आदि लोकपालान् च पूजयेत्

अभ्युक्ष्य दापयेत् अग्नौ पवित्रे घृत पङ्किते

सौवर्णं स्रुच् स्रुवम् कुर्याद् रत्नि मात्रेण सुव्रत

प्राक् आयतेन विप्र इन्द्रैः ब्रह्म विष्णु महेश्वराः

शैलादिः उवाच

तद् अर्धम् स्विष्टकृत् प्रोक्तं शेषं सर्वम् अथ अपि वा

दश आहुतयो देया योनि बीजेन पञ्चधा

अरत्नि मात्रम् आयामम् तत् पोत्रे तु बिलं भवेत्

ऐन्द्रे च ऐन्द्र अग्रम् आवाह्य याम्य एवं विधीयते

त्रयोदश अङ्गुल आयामम् दण्ड मूले घटं भवेत्

गव्यं घृतं ततः श्रेष्ठ कापिलं तु ततो ऽधिकम्

ईशान मूर्तये तत्पुरुषाय वक्त्राय अघोर हृदयाय वामदेवाय गुह्याय सद्योजात मूर्तये स्वाहा इति वक्त्र ऐक्य करणम्

प्रत्यक् मुखस्य देवस्य शिव अग्नेः ब्रह्मनः सुत

नरकं च एव न आप्नोति यस्य कस्य अपि कर्मणः

आज्य अधिश्रयणम् कुर्यात् पश्चिम उत्तरात् शुभम्

नेत्रेण आलोक्य वै कुण्डं षष् रेखाः कारयेत् बुधः

यव द्वय प्रमाणेन तद् बाह्ये पट्टिका भवेत्

पश्चिम उत्तरात् नीत्वा तत्र च आज्यम् प्रतापयेत्

तस्य उपरि न्यसेत् दर्भान् शिवम् दक्षिणतो न्यसेत्

प्रोक्षणी पात्रम् आदाय पूरयेत् अम्बुना पुनः

सर्व आवरण देवानाम् पञ्च पञ्च एव पूर्ववत्

पर्यग्निं च पुनः कुर्यात् तत् आज्यम् अवरोपयेत्

ॐ कनकायै कनक निभायै रम्यायै ऐन्द्र जिह्वायै स्वाहा

आघारौ अपि च आधाय च आज्येन एव तु षण्मुखे

अभिचार आदि कार्येषु शिव अग्नि आधान वर्जितम्

अर्ध अङ्गुल विवृद्ध्या तु कर्तव्यं चतुर् अङ्गुलम्

प्रोक्षणी द्वि अङ्गुल उत्सेधा प्रणीता द्वि अङ्गुल अधिका

अङ्गुष्ठ अनामिकाभ्याम् तु उभाभ्यां मूलविद्यया

जनयित्वा अग्रतस् प्राचीं शुभे देशे सु संस्कृते

समग्राः सु समाः स्थूलाः कनिष्ठा अङ्गुल संमिताः

पुनर् आज्य संस्कारः पूर्वम् एव उक्तः निरीक्षण प्रोक्षण ताडन अभ्युक्षण आदीनि पूर्ववत्

क्षीरस्य मधुनो दध्नः प्रमाणं घृत वत् भवेत्

पूजयेत् मूलमन्त्रेण पश्चात् होमम् समाचरेत्

सौम्यस्य उपरि चान्द्राग्नं वारुणाग्नम् अधस् ततस्

षष्ठेन उल्लेखनम् प्रोक्तं प्रोक्षणं वर्मणा स्मृतम्

दर्भ द्वयम् गृहीत्वा अग्नि ज्वालया घृतं निरीक्षयेत्

हस्ताभ्यां नासिकं पात्रम् ऐशान्याम् दिशि विन्यसेत्

संयुज्य च अग्निम् काष्ठेन प्रक्षाल्य आरोप्य पश्चिमे

इति वक्त्र उद्घाटनम्

ॐ वह्नये तेजस्विने स्वाहा

बिलं सु वर्तितम् कुर्यात् अष्ट पत्त्रम् सु कर्णिकम्

मूलं मूलेन विधिना अग्नौ ताप्य हृदा पुनः

गज उष्ठ सदृश आकारम् तस्य पृष्ठ आकृतिः भवेत्

एक वक्त्रम् चतुर् भुजम् शुद्ध स्फटिक आभम् वरद अभय हस्तम् परशु मृग धरम् जटा मुकुट मण्डितम् सर्व आभरण भूषितम् आवाहयामि

हस्त मात्रम् भवेत् कुण्डम् योनिः प्रादेश मात्रात्

ॐ रक्तायै रक्त वर्णायै आग्नेय जिह्वायै अनेक वर्णायै विद्वेषण मोहनायै स्वाहा

भस्म मिश्रान् तथा अङ्गारान् ग्राहयेत् शकलेन वै

वाच् ईश्वर वागीश्वरी पूजा आदि एनम् उद्वास्य हुतं विसर्जयेत्

उत्तर अग्रम् पुरस्तात् हि प्राक् अग्रम् दक्षिणे पुनः
ततो हि अन्तिसूत्रेण स्रुच् स्रुवौ तुरीयेण वेष्टयेत् अर्चयेत् च

प्रक्षिपेत् विधिना वह्निम् अन्वाधाय यथाविधि

अथवा याज्ञिकैः वृक्षैः कर्तव्यौ स्रुच् स्रुवौ उभौ

प्रादेश मात्रौ तु कुशौ स्थापयेत् उदक उपरि

उत्तर अग्राः शिवा रेखाः प्रोक्षयेत् वर्मणा पुनः

पृथक् आदाय हस्ताभ्यां प्रवाहेण यथाक्रमम्

खातं यावत् मुख अन्तर् स्यात् बिल मानम् तु निम्न गम्

अक्षि वै दक्षिणं च एव च उत्तरम् च उत्तरम् तथा

अ वक्राः निर्व्रणाः स्निग्धा द्वादश अङ्गुल संमिताः

आयसी तु अभिचारे तु शान्तिके मृद् मया तु वा

शमी पिप्पल सम्भूताम् अरणीं षोडश अङ्गुलाम्

सप्त जिह्वाः प्रकल्प्य एव सर्व कार्याणि कारयेत्

शिव अग्निम् जनयित्वा एवम् सर्व कर्माणि कारयेत्

तं ज्ञात्वा होमयेत् भक्त्या प्राणायामेन नित्यशः

दक्षिणं तु महाभाग भवति एव न संशयः

स्रज् स्रुव संस्कारम् अथो निरीक्षण प्रोक्षण ताडन अभ्युक्षण आदीनि पूर्ववत् स्रज् स्रुवम् च हस्त द्वये गृहीत्वा संस्थापनम् आद्येन ताडनम् अपि स्रुच् स्रुव उपरि दर्भ अनुलेखन मूल मध्यम अग्रेण त्रित्वेन स्रुच् शक्तिम् स्रुवम् अपि शंभुं दक्षिण पार्श्वे कुश उपरि शक्तये नमः शंभवे नमः

कुण्ड संस्कारान् अन्तरम् अक्ष पाटनम् षष्ठेन विष्टर न्यासम् आद्येन वज्रासने वागीश्वरी आवाहनम्

अकोमलाः स्थिरा विप्र संग्राह्याः तु आभिचारिके

अरणी जनितम् कान्त उद्भवम् वा अग्नि होत्र जम् वा ताम्र पात्रे शरावे वा आनीय निरीक्षण ताडन अभ्युक्षण प्रक्षालनम् आद्येन क्रव्यादा शिव परित्यागः ऽपि प्रथमेन वह्नेस् जठर भ्रूमध्यात् आवाह्य अग्निम् वैकारण मूर्तौ आग्नेयेन उद्दीपनम् आद्येन पुरुषेण संहितया धारणा धेनुमुद्रां तुरीयेण अवगुण्ठ्य जानुभ्याम् अवनिम् गत्वा शराव उत्थापनम् कुण्ड उपरि निधाय प्रदक्षिणम् आवर्त्य तुरीयेण आत्म सम्मुखाम् वागीश्वरीं गर्भनाड्यां गर्भाधान अन्तरीयेण कमल प्रदानम् आद्येन वौषट् अन्तेन कुश अर्घ्यम् दत्त्वा इन्धन प्रदानम् आद्येन प्रज्वालनं गर्भाधानं च सद्येन आद्येन पूजनं वामेन पूजनं द्वितीयेन सीमन्तोन्नयनम् अघोरेण तृतीयेन पूजनम्

आज्य स्थाली ततस् तस्याः उत्सेधो द्वि अङ्गुल अधिकः

षट्त्रिंशत् अङ्गुल आयामम् अष्ट अङ्गुल स विस्तरम्

प्राणायाम त्रयम् कृत्वा स गर्भम् सर्व संमतम्

अन्य उदक कुश अग्रैः तु सम्यक् आच्छाद्य सुव्रत

पञ्चविंशत् कुशेन एव स्रुच् स्रुवौ मार्जयेत् पुनः

वागीश्वरीं पूजयामि

तान् सर्वान् तत्र निःक्षिप्य च अग्रे च आज्यम् निधापयेत्

शिव अग्निः इति विप्र इन्द्राः जिह्वा मात्रेण साधकः

ऋतुमतीं वाच् ईश्वर शक्तिम् आवाहयामि

प्लावयेत् च कुश अग्रम् तु वसोः सूर्यस्य रश्मिभिः

पुट द्वय समायुक्तम् मुक्ता आद्येन प्रपूरितम्

शिव अग्नि कार्यम् वक्ष्यामि शिवेन परिभाषितम्

यथावसरम् एवं हि कुर्यात् नित्यम् महा मुने

अश्वत्थ पत्त्र वत् योनिं मेखला उपरि कल्पयेत्

नैमित्तिके च विधिना शिव अग्निम् कारयेत् पुनर्

अभिचार आदि कार्येषु कुर्यात् कृष्णायसेन तु

एतावद् वह्नि संस्कारम् अथवा वह्नि कर्मसु

द्वात्रिंशत् अङ्गुल आयामैः त्रिंशत् दर्भैः परिस्तरेत्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः

आज्येन आहुतयः तत्र मूलेन एव दश एव तु

निरीक्षणं प्रोक्षणं ताडनं च षष्ठेन फट् अन्तेन अभ्युक्षणं चतुर्थेन खनन उत्किरणम् षष्ठेन पूरणं समीकरणम् आद्येन सेचनं वौषट् अन्तेन कुट्टनं षष्ठेन सम्मार्जन उपलेपने तुरीयेण कुण्ड परिकल्पनम् निवृत्त्या त्रिभिः एव कुण्ड परिधानम् चतुर्थेन कुण्ड अर्चनम् आद्येन रेखा चतुष्टय सम्पादनम् षष्ठेन फट् अन्तेन वज्रीकरणं चतुष्पद आपादनम् आद्येन एवं कुण्ड संस्कारम् अष्टादशविधम्

आज्यस्य उत्पवनम् कुर्यात् पवित्राभ्याम् सह एव तु

परिषेचन पूर्वम् च तद् इध्मम् अभिघार्य च

चतुर् अङ्गुल मध्ये तु ग्रथितं तु प्रदक्षिणम्
चक्षुषी च आज्य भागौ तु च अग्नये च तथा उत्तरे

मध्य अङ्गुल परीणाहाः अ वक्राः निर्व्रणाः समाः

ॐ कृष्णायै नैरृत जिह्वायै मारणायै स्वाहा

आवाहनं तथा न्यासं यथा देवे तथा अर्चनम्

दर्भ द्वयम् प्रगृह्य अग्नि प्रज्वालनम् घृतं त्रिधा वर्तयेत्

प्रणीता पात्रम् आदाय पूरयेत् अम्बुना पुनः

पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् मूलमन्त्रेण सुव्रत

आवाहन स्थापन संनिधान संनिरोध पूजा अन्तम् वागीश्वरीं संभाव्य गर्भाधान वह्नि संस्कारम्

कुण्ड मध्ये तु नाभिः स्यात् अष्ट पत्त्रम् स कर्णिकम्

ॐ सुप्रभायै पश्चिम जिह्वायै मुक्ता फलायै शान्तिकायै पौष्टिकायै स्वाहा

चतुर् त्रि द्वि अङ्गुल आयामा मेखला हस्त मात्रात्

प्रायश्चित्तम् अघोरेण स्व इष्ट अन्तम् पूर्ववत् स्मृतम्
प्राक् सिताद् अट् व्यवाये ऽपि

लोपः शाकल्यस्य

स्तम्भु सिवु सहाम् चङि

भीरोः स्थानम्

नि वि अभिभ्यः अट् व्यवाये वा छन्दसि

इ त् उ त् उपधस्य च अ प्रत्ययस्य

पातौ च बहुलम्

निसस् तपताव् अन् आसेवने

समः सुटि

नश् च अ पद अन्तस्य झ लि

विभाषा इटः

परि नि विभ्यः सेव सित सय सिवु सह सुट् स्तु स्वञ्जाम्

द्विस् त्रिस् चतुः इति कृत्वो ऽर्थे

मो राजि समः क्वौ

शासि वसि घसीनाम् च

सुनोतेः स्य सनोः

हे म परे वा

प्रष्ठो ऽग्रगामिनि

अ पद अन्तस्य मूर्धन्यः

छन्दः नाम्नि च

नित्यं समासे अन् उत्तर पद स्थस्य

इस् उसोः सामर्थ्ये

इ ṇ कोः

स्था आदिषु अभ्यासेन च अभ्यासस्य

छन्दसि वा अ प्र आम्रेडितयोः

सुषाम आदिषु च

नि नदीभ्याम् स्नातेः कौशले

न र पर सृपि सृजि स्पृशि स्पृहि सवन आदीनाम्

म यः उञो वो वा

परेश् च

ए ति संज्ञायाम् अ गात्

सदिर् अ प्रतेः

अ तः कृ कमि कंस कुम्भ पात्र कुशा कर्णीषु अन् अव्ययस्य

स्फुरति स्फुलत्योः निस् नि विभ्यः

इ णः षीध्वम् लुङ् लिटाम् धो ऽङ्गात्

आदेश प्रत्यययोः

सहेः साडः सः

ज्योतिः आयुषः स्तोमः

वेश् च स्वनो भोजने

डः सि धुट्

सनोतेर् अ नः

षष्ठ्याः पति पुत्र पृष्ठ पार पद पयः पोषेषु

उभयथा ऋक्षु

सहेः पृतना ऋताभ्याम् च

अत्र अनुनासिकः पूर्वस्य तु वा

पुमः ख यि अ म् परे

शि तुक्

स्तुत स्तोमयोः छन्दसि

अवाच् च आलम्बन आविदूर्ययोः

मो ऽनुस्वारः

उपसर्ग प्रादुर्भ्याम् अस्तिर् य च् परः

ह्रस्वात् त आदौ तद्धिते

इडाया वा

नश् छ वि अ प्रशान्

ख र् अवसानयोः विसर्जनीयः

ṅ णोः कुक् टुक् श रि

स्तन्भेः

सुञः

श र् परे विसर्जनीयः

मातुः पितुर्भ्याम् अन्यतरस्याम्

वेः स्कन्देर् अ निष्ठायाम्

अभि निसः स्तनः शब्द सञ्ज्ञायाम्

सः स्विदि स्वदि सहीनाम् च

मातृ पितृभ्याम् स्वसा

दीर्घाद् अ टि समान पादे

वृक्ष आसनयोः विष्टरः

सिव आदीनाम् वा अट् व्यवाये ऽपि

विसर्जनीयस्य सः

ढो ढे लोपः

ओ तः गार्ग्यस्य

ङ मः ह्रस्वाद् अ चि ङमुण् नित्यम्

सिचो यङि

सु वि निस् दुर्भ्यः सुपि सूति समाः

नुम् विसर्जनीय श र् व्यवाये ऽपि

कान् आम्रेडिते

सो अ पद आदौ

अनुनासिकात् परो ऽनुस्वारः

आ तः अ टि नित्यम्

पूर्व पदात्

नमः पुरसोः गत्योः

अग्नेः स्तुत् स्तोम सोमाः

उपसर्गात् सुनोति सुवति स्यति स्तौति स्तोभति स्था सेनय सेध सिच सञ्ज स्वञ्जाम्

अनु वि परि अभि निभ्यः स्यन्दतेर् अ प्राणिषु

वेः स्कभ्नातेर् नित्यम्

इ णः षः

उञि च पदे

सोढः

पञ्चम्याः परौ अधि अर्थे

वा श रि

कस्क आदिषु च

गवि युधिभ्याम् स्थिरः

कु प्वोः ःक ःपौ च

नॄन् पे

व् योः लघु प्रयत्न तरः शाकटायनस्य

कः करत् करति कृधि कृतेषु अन् अदितेः

भो भगो अघो अ पूर्वस्य यो अ शि

रो रि

नक्षत्राद् वा
लोकी भवति

य एतम् एवं विद्वान् उपास्ते

अपहते पाप कृत्याम्

य एष विद्युति पुरुषो दृश्यते सो ऽहम् अस्मि स एव अहम् अस्मि इति

ज्योग् जीवति

सर्वम् आयुर् एति

न अस्य अवरपुरुषाः क्षीयन्ते

उप वयं तं भुञ्जामो ऽस्मिंश् च लोके ऽमुष्मिंश् च

स य एतम् एवं विद्वान् उपास्ते
अथ सूददोहाः

तौ त्रिवृच् च स्तोमो भवतो गायत्रं च छन्द एतयोर् वै स्तोम छन्दसोः प्रजातिम् अनु सर्वम् इदं प्रजायते यद् इदं किञ्च प्रजात्यै

ता आचक्षते यथाछन्दसम् उष्णिह इति

अथ अतस् ग्रीवाः

तद् अर्कवतीषु भवत्य् अग्निर् वा अर्कः

अथ अतस् शिरः

ता विराजो भवन्ति तस्मात् पुरुषः पुरुषम् आह वि वा अस्मासु राजसि ग्रीवा वै धारयसि इति स्तभमानं वा यद् वा दुताः संबाढतमाः सत्यो ऽन्नतमां ऽन्नं हि विराड् अन्नम् उ वीर्यम्

अथ सूददोहाः

अथ अतस् विजवः

अथ सूददोहाः

प्राणो वै सूददोहाः प्राणेन पर्वाणि संदधाति

अथ उ स्तोम अतिशंसनायै एव

प्रजायते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद
अग्निः मूर्धा इति मन्त्रेण दद्यात् वल्मीक मृत्तिकाम्

लक्षणे क्रियमाणे तु नाम् एकम् स्थापको वदेत्

पश्चिमे गोपतिः नाम सुर शार्दूलम् उत्तरे

आचार्यः पुष्प हस्तः तु क्षमस्व इति विसर्जयेत्

सूत्र ग्रीवम् रत्न गर्भम् वस्त्र युग्मेन वेष्टितम्

अर्घ्यं दत्त्वा नमस्कृत्य ततो देवं क्षमापयेत्

यज्ञा यज्ञ इति मन्त्रेण दद्यात् पञ्च कषायकम्

ब्रह्माणं पितृ मैत्रम् च अध्वर्युः दक्षिणे जपेत्

प्रासादस्य अग्रतस् कुर्यात् मण्डपम् दश हस्तकम्

तोरणाः पञ्च हस्ताः च वस्त्र पुष्प आदि अलंकृताः

अक्षिणी च अञ्जयेत् च अस्य सुवर्णस्य शलाकया

अमृतीकृत्य तं पश्चात् मन्त्रैः सर्वैः च देशिकः

शं नो देवी इति मन्त्रेण उत्तरस्यां चतुर्थकम्

वारुण्यां पाण्डुरा ज्ञेया वायव्यां पीत वर्णका

स्वाम् आहुतिम् अथ आज्येषु होता तद् कलशे न्यसेत्

ऐशान्यां पूजयेत् याम्ये अस्त्रेण एव च वर्धनीम्

वैष्णवेन तु योगेन परं तेजः तु निःक्षिपेत्

गायत्त्र्या वा अथवा आचार्यः व्याहृति प्रणवेन तु

च सप्तमी

चतुर्थौ जुहुयात् पश्चात् यजमानः समाहितः

पूर्णाहुतिं शतस्य अन्ते सर्वेषां च एव होमयेत्

तिलस्य तुष मात्रम् तु उत्तरं किंचिद् आनयेत्

श्रीसूक्तं च

दीर्घ आयुः त्वाय हृदये श्रीः च ते गलके न्यसेत्

कलशं वर्धनीं च एव ग्रहान् वास्तोष्पतिं तथा

वेदव्रतं वामदेव्यं ज्येष्ठसाम रथन्तरम्

या ओषधी इति मन्त्रेण कुम्भं च एव अभिमन्त्रयेत्

तिलाः च समिधः च एव होम द्रव्यम् द्वयं स्मृतम्

प्रतिष्ठां सर्व देवानाम् संक्षेपेण वदामि अहम्

षड्भ्यो विन्यस्य सिद्धार्थं ध्रुव अर्थैः अभिमन्त्रयेत्

शम्भवाय इति मन्त्रेण शय्यायां विनिवेशयेत्

उत्तरे रक्त वर्णा तु शुक्ल ईशा च पताकिका

या ओषधी इति मन्त्रेण स्नानम् ओषधिमत् जलैः

स्थित्वा च एव परे तत्त्वे मन्त्र न्यासम् तु कारयेत्

पूजयित्वा ततो वह्निं कुण्डेषु विहरेत् तथा

न गर्भे स्थापयेत् देवम् न गर्भं तु परित्यजेत्

इमा रुद्रैः इति दिक्पालान् पूजयित्वा विचक्षणः

एवं होम विधिम् कृत्वा न्यसेत् मन्त्रान् तु देशिकः

वात इति अभिषिच्य अथ आप्यायस्व इति च उत्तरे

स्नातः च एव सु वेषः च धूपो देयः च गुग्गुलुः

वास्तोष्पती इति मन्त्रेण वास्तु दोष उपशान्तये

समुद्रान् च एव विन्यस्य चतुरः चतुरः दिशः

ब्रह्म विष्णु हर ईशानाः पूज्याः साधारणेन तु

दीप धूप सु गन्धैः च नैवेद्यैः च प्रपूजयेत्

सर्व ओषधी गन्ध लिप्तम् पूजयेत् कलशम् गुरुः

स्व शास्त्र विहितैः मन्त्रैः प्रणवेन अथ होमयेत्

चतुरश्रं कार्मुक आभम् वर्तुलं कमल आकृति

वस्त्रेण आच्छादयित्वा तु पूजनीयः स्वभावतः

कुर्यात् द्वादश हस्तम् वा स्तम्भैः षोडशभिः युतम्

त्रातारम् इन्द्रम् उरसि नेत्राभ्यां तु त्रियम्बकम्

आज्यं तयोः सहकारि तत् प्रधानम् यद् अङ्कयोः

हृदय आदीनि च अङ्गानि व्याहृति प्रणवेन च

दर्भेषु स्थापयेत् वह्निम् दर्भैः च परिवेष्टितम्

वालुकां तत्र दापयेत्

निष्क्रम्य बहिस् आचार्यः दिक्पालानां बलिं हरेत्

बिल्व उदुम्बरम् अश्वत्थम् वटं पालाशम् एव च

ऋत्विग्भ्यः च प्रदातव्या दक्षिणा च एव शक्तितः

वेदानाम् आदि मन्त्रैः वा मन्त्रैः वा देव नाम्भिः

तत्त्व वर्ण कला मात्रम् प्रजानि भुवन आत्मजे

विश्वतस् चक्षुस् मन्त्रेण कुर्यात् सकल निष्कलम्

अथ प्रणव संयुक्तम् वस्त्र युग्मेन वेष्टितम्

सु तिथि आदौ सु रम्याम् च प्रतिष्ठां कारयेत् गुरुः

याग अन्ते कपिलां दद्यात् आचार्याय च चामरम्

मन्त्र न्यासम् गुरुः कृत्वा ततः कर्म समारभेत्

ऋत्विग्भिः सार्धम् आचार्यः स्नान पीठे गुरुः तदा

संस्नाप्य लक्षण उद्धारम् कुर्यात् तूर्य आदि वादनैः

रत्नानि च एव धान्यानि ओषधीं शतपुष्पिकाम्

एवं मध्ये तथा पादे पूर्णाहुत्या तथा पुनः

वस्त्र युग्म समायुक्ताः चन्दन आद्यैः सु अलंकृताः

बृहत् रथंतरे ऊरू उदरेष्व् स्वातिनो न्यसेत्
आसन इतानि सर्वाणि प्रणव आख्यम् जपेत् गुरुः

अथर्वशिरसं च एव कुम्भसूक्तम् अथर्वणः

स्व शास्त्र विहितैः वा अपि गायत्त्र्या वा अथ ते द्विजाः

वर्धन्या तु समायुक्तं कलशं भ्रामयेत् अनु

जातवेदसम् आनीय अग्रतस् तम् निवेशयेत्

गन्ध द्वार इति गन्धं च न्यासं वै वेद मन्त्रकैः

द्वाराणि च एव चत्वारि कृत्वा वै तोरण अन्तिके

सम्पात कलशेन एव स्नापयेत् सु प्रतिष्ठितम्

तेन अर्घ्य पात्र तोयेन प्रोक्षयेत् याग मण्डपम्

ईषत् मध्यम् परित्यज्य ततो दोष अपहम् तु तत्

मन्त्रेण दक्षिणस्यां द्वितीयकम्

पञ्चभिः बहुभिः वा अथ कुर्यात् पाद्य अर्घ्यम् एव च

स्व शास्त्र विहितैः मन्त्रैः वेद उक्तैः वा अथ वा गुरुः

सहदेवी बला च एव शतमूली शतावरी

स्व शास्त्र विहितैः प्राप्तैर् वस्त्रकम्

प्रतिष्ठा यस्य देवस्य तद् आख्यम् कलशं न्यसेत्

याः फलिनी इति मन्त्रेण फल स्नानम् विधीयते

कुण्डं च अस्त्रेण संप्रोक्ष्य आचार्यः तु विशेषतः

अवकीर्य अक्षतान् सर्वान् लेपयेत् मण्डपं ततः

समुद्र आख्यैः चतुर्भिः च स्नापयेत् कलशैः पुनः

आज्य भाग अभिघार अन्तम् अवेक्षेत आज्य सिद्धये

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा पूर्णात् पूर्णम्

देवम् ईशान कोणे तु जपेत् वास्तोष्पतिम् बुधः

हुत्वा सहस्रम् एकैकम् देवं शिरसि कल्पयेत्

निखनेत् हस्तम् एककम् चत्वारः चतुरः दिशः

कुम्भस्य पूर्वतो भूतं गण देवम् बलिं हरेत्

होम द्रव्याणि वायव्ये कुर्यात् स उपस्कराणि च

पूज्या रक्षोह्नः वा इति पश्चिमे उत्तरे ऽपि च

स्नात्वा सूत्र वल्कल जेन तु

पञ्च पञ्च आहुतीः हुत्वा आज्येन तद् अनन्तरम्

दक्षिणे स्थापयेत् ब्रह्म प्रणीतांश् च उत्तरेण तु

वृषाकपिं च मित्रं बहु अचः पूर्वतो जपेत्

पात्रं वस्त्र युगम् छत्रं तथा दिव्य अङ्गुलीयकम्

तम् ईशानम् अतस् च एव विष्णोर् नु का इति मध्यमे

शिरस् स्थाने तु देवस्य आचार्यो होमम् आचरेत्

इमं मे गङ्गे मन्त्रेण नेत्रयोः शीतल क्रिया

शिरस् स्थानेषु जुहुयात् आविशेत् च अपि अनुक्रमात्

शङ्खान् शास्त्र उदितान् श्वेतान् नेत्राभ्यां विन्यसेत् गुरुः

मन्त्रेण आनयेत् मण्डपम् शुभम्

आचार्याः केचिद् इच्छन्ति जातकर्म आदि अनन्तरम्

कुमारी च गुडूची च सिंही व्याघ्री तथा एव च

भूतानां च एव देवानां नागानां च प्रयोगतः

पश्चिमस्यां तृतीयकम्

अग्निम् हि मन्त्रेण प्रथमं पूर्वतो न्यसेत्

मुद्रिकाभिः तथा वस्त्रैः गन्ध माल्य अनुलेपनैः

भेरुण्डानि च सामानि छन्दोगः पश्चिमे जपेत्

कलशं स हिरण्यम् च शिरस् स्थाने निवेदयेत्

ऐशान्याम् आनयेत् पीठ मण्डपे विन्यसेत् गुरुः

यजमानो विमुक्तः स्यात् स्थापकस्य प्रसादतः

तेजो असि इति च मन्त्रैः च कुम्भं च एव अभिमन्त्रयेत्

वेद पुण्य अह शब्देन प्रासादानां प्रदक्षिणम्

व्यजनं ग्राम वस्त्र आदीन् स उपस्कारम् सु मण्डपम्

पूर्व आदेः समारभ्य कर्तव्यं कुण्ड पञ्चकम्

बहु रूपा तथा मध्ये इन्द्र विद्या इति पूर्वके

भोजनं च महात् कुर्यात् कृतकृत्यः च जायते

दिक्पालान् सह रत्नैः च धातून् ओषधयः तथा

अग्न आयाहि जङ्घे द्वे शं नो देवी इति जानुनी

दिशम् अथ आरभ्य यावत् ईशान गोचरम्

पुष्पैर् वितानैर् बहुलैर् आदि वर्ण अभिमन्त्रिताः

गर्भाधान आदितस् तावद् यावद् गौदानिकं भवेत्

इन्द्र आदीनाम् स्व मन्त्रैः च तथा आहुति शतम् शतम्

विविधैः ब्रह्म घोषैः च पुण्य अह जय मङ्गलैः

ऋत्विग्भिः सह च आचार्यम् वरयेत् मध्यदेश गम्

ॐ स्थिरो भव शिवो भव प्रजाभ्यः च नमः नमः

अथवा चतुरश्राणि सर्वाणि एतानि कारयेत्

गन्ध आद्यैः अर्घ्य पात्रे च मन्त्र ग्रामम् न्यसेत् गुरुः

देवः तु कलशे पूज्यो वर्धन्या वस्त्रम् उत्तमम्

मुकुटं कुण्डलं छत्रं केयूरं कटि सूत्रकम्

मधु सर्पिस् समायुक्तम् कांस्ये वा ताम्र भाजने

रुद्रं पुरुषसूक्तं च श्लोक अध्यायम् च शुक्रियम्

पूर्व द्वारे मृग इन्द्रम् तु हय राजम् तु दक्षिणे
अक्षतान् विकिरेत् पश्चाद् अस्त्र पूतान् समन्ततः

यथाशास्त्रं निवेद्यानि पाद मूले तु दापयेत्

न्यग्रोध उदुम्बर अश्वत्थ बैल्व पालाश खादिराः

ध्वज अष्टकैः चतुर् हस्ताम् मध्ये वेदिं च कारयेत्

ऐशान्यां केचिद् इच्छन्ति उपलिप्य अवनिम् शुभाम्

याम्यां वै कृष्ण रूपा तु श्यामला भवेत्

दिक्षु दिक्षु ततो दद्यात् परिधिम् विष्टरैः सह

अक्षतान् विष्टरम् च एव अस्त्रेण एव अभिमन्त्रितान्

अग्निः ज्योतिः इति मन्त्रेण तु कारयेत्

पठेत् इति च विद्याः च कुर्यात् आलम्भनम् बुधः

कलशेषु च विन्यस्य उत्तर आदिषु अनुक्रमात्

तेन तोयेन यः स्नायात् सः मुच्येत् सर्व पातकैः

अभिषेकाय कुम्भेषु तद् तद् तीर्थानि विन्यसेत्

प्राञ्च् अग्रैः उदञ्च् अग्रैः च प्रत्यञ्च् अग्रैः अखण्डितैः

निष्कृष्य बहिस् आचार्यः दिक्पालानां बलिं हरेत्

अभ्यर्च्य वर्धनी कुम्भम् स्थण्डिले देवम् अर्चयेत्

पवित्रं तु ततः कृत्वा कुर्यात् आज्यस्य संस्कृतिम्

आलोकनेन द्रव्याणि शुद्धिं यान्ति न संशयः

अस्त्रेण ज्वालयेत् वह्निम् कवचेन तु वेष्टयेत्

त्रातारम् इन्द्र मन्त्रेण अग्निः मूर्धा इति च अपरे

पूर्वे अम्बुद वत् कार्या आग्नेय्यां धूम रूपिणी

सूत उवाच

सर्व काम अर्थ सिद्धये

विततैः वेष्टितः वह्निः स्वयं सांनिध्यम् आव्रजेत्

पञ्चगव्यं स्नापयेत् च सहदेवी आदिभिः ततस्

पूर्वेण एव रुद्रश् च एव तु दक्षिणे

वर्धनी धारया सिञ्चन् अग्रतस् धारयेत् ततस्

द्रुपदात् इव इति मन्त्रेण कार्यम् उद्वर्तनम् बुधैः

एवम् उत्पादितः वह्निः सर्व कर्मसु सिद्धि दः

संसुप्ति मन्त्रेण यमः नाग इति दक्षिणे

नीलरुद्रो महा मन्त्रः कुम्भसूक्तम् अथर्वणः

घटं च आवाह्य वायव्यां गणानां त्वा इति सत् गणम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे देवप्रतिष्ठादिनिरूपणं नाम अष्टचत्वारिंशः ऽध्यायः

पात्रं गृह्य कराभ्यां च कुण्डं भ्राम्य ततः पुनः

क्षीरं दधि क्षीरोदस्य घृतोदस्य इति वा पुनः

ताम्र पात्रे शरावे वा यथा विभवात् ऽपि वा
निषेवेत हितं तद्वद् एक द्वि त्रि अन्तरीकृतम्

माष सूप गुड क्षीर दधि आज्यैः लाकुचं फलम्

मन्थ अनुपानः क्षैरेयो हारिद्रः कटु तैलवान्

सात्म्य असात्म्य विकाराय जायते सहसा अन्यथा

शरीरं धार्यते नित्यम् आगारम् इव धारणैः

निद्रा नाशात् अङ्गमर्द शिरोगौरव जृम्भिकाः

तद्वत् कुलत्थ चणक कङ्गु वल्ल मकुष्टकाः

न सज्जते पद्म पत्त्रे अम्बु वत् विषम्

ग्राम्य धर्मे त्यजेन् नारीम् अन् उत्तानाम् रजस्वलाम्

धातुसाम्यं तथा ह्य् एषां श्लेष्मा च अङ्गानि पुष्यति

कुर्यात् संज्ञा अपहाम् तन्द्रां दारुणां मोह कारिणीम्

श्रुत चरित समृद्धे कर्म दक्षे दयालौ भिषजि निरनुबन्धं देह रक्षाम् निवेश्य

नावन अञ्जन पानेषु योजयेद् विष शान्तये

तन्द्रा उदरं बल संक्षयः

एभिर् एव च निद्राया नाशः श्लेष्म अति संक्षयात्

यथा तेन विपद्येरन्न् अपि न क्षुद्रजन्तवः

विरुध्यते सह बिसैर् मूलकेन गुडेन वा

अकाले ऽतिप्रसङ्गाच् च न च निद्रा निषेविता

सिद्धाम् अन्यत्र वा पात्रे कामात् ताम् उषितां निशाम्

भक्षयित्वा हरितकं मूलक आदि पयस् त्यजेत्

बहु मेदस् कफाः स्वप्युः स्नेह नित्याः च न अहनि

वाराहं श्वाविधा न अद्यात् दध्ना पृषत कुक्कुटौ

अन्न पानम् विषाद् रक्षेद् विशेषेण महीपतेः

तण्डुलीयक मूलानि कुक्कुटाण्डम् अवल्गुजम्

कणा उषणाभ्याम् मधुना काकमाचीं गुडेन वा

ध्याम मण्डल ता वस्त्रे शदनं तन्तु पक्ष्मणाम्

अकाल शयनात् मोह ज्वर स्तैमित्य पीनसाः

कान्ता बाहु लता आश्लेषः निर्वृतिः कृतकृत्यता

नावनं लङ्घनं चिन्तां व्यवायं शोक भी _

बालो वृद्धो अन्य वेग आर्तः त्यजेद् रोगी च मैथुनम्

ऐकध्यं पायस सुरा कृसराः परिवर्जयेत्

आमाशय गते स्वेद मूर्छा आध्मान मद भ्रमाः

फलं कदल्यास् तक्रेण दध्ना ताल फलेन वा

कांस्ये दश अहम् उषितं सर्पिर् उष्णं त्व् अरुष्करे

कपोत परभृत् दक्ष चक्रवाकाः असून्

अरूक्षम् अनभिष्यन्दि त्व् आसीनप्रचलायितम्

फेन ऊर्ध्व राजि सीमन्त तन्तु बुद्बुद सम्भवः

मनस् अनुकूलाः विषयाः कामं निद्रा सुख प्रदाः

आहार शयन ब्रह्मचर्यैः युक्त्या प्रयोजितैः

सेव्य आद्यैः तत्र गण्डूषाः सर्वं च विष जित् हितम्

चकोरस्य अक्षि वैराग्यम् क्रौञ्चस्य स्यान् मद उदयः

योजयेद् अतिनिद्रायां तीक्ष्णं प्रच्छर्दन अञ्जनम्

रोमहर्षो वमिर् दाहश् चक्षुस् हृदय रोधनम्

हीयते वर्ण गन्ध आद्यैः क्लिद्यते चन्द्रिका चितः

एकत्र वा समांशानि विरुध्यन्ते परस्परम्

असात्म्याज् जागराद् अर्धं प्रातः स्वप्याद् अभुक्तवान्

भ्रम क्लम ऊरु दौर्बल्य बल धातु इन्द्रिय क्षयाः

मस्तुनि स्यात् कपोत आभा राजी कृष्णा तुषोदके

धातु मौक्तिक काष्ठ अश्म रत्न आदिषु मल अक्त ता

क्रमेण अपचिताः दोषाः क्रमेण उपचिताः गुणाः

विष आर्तः कण्ठ रोगी च न एव जातु निशास्व् अपि

अतिस्थूल कृशाम् सूतां गर्भिणीम् अन्य योषितम्

तयोर् वान्त विरिक्तस्य हरिद्रे कटभीं गुडम्

हृष्येन् मयूरस् तद् दृष्ट्या मन्द तेजः भवेद् विषम्

कफो ऽल्पो वायुना उद्धूतः धमनीः संनिरुध्य तु

शिरस् रुज् शोफ हृल्लास स्रोतस् रोध अग्नि मन्द ताः

द्रव्याणाम् आर्द्र शुष्काणाम् स्यातां

अत्याशितो ऽधृतिः क्षुद्वान् दुःस्थित अङ्गः पिपासितः

पर्वाण्य् अनङ्गं दिवसं शिरस् हृदय ताडनम्

नख रोम च्युतिः शोफः सेक आद्याः विष नाशनाः

उद्वेगं याति मार्जारः शकृन् मुञ्चति वानरः

पादेन अपथ्यम् अभ्यस्तं पाद पादेन वा त्यजेत्

तद्वत् तित्तिरि पत्त्राढ्य गोधा लाव कपिञ्जलाः

व्यञ्जनान्य् आशु शुष्यन्ति ध्याम क्वाथानि तत्र च

आम मांसानि पित्तेन माष सूपेन मूलकम्

निद्रा संतोष तृप्तस्य स्वं कालं न अतिवर्तते

सिन्धुवारित निष्पाव बाष्पिका शतपर्विकाः

सिद्धां वा मत्स्य पचने पचने नागरस्य वा

मधु सर्पिस् वसा तैल पानीयानि द्विशस् त्रिशः

शीलयेन् मन्द निद्रः तु क्षीर मद्य रसान् दधि

अपर्व मरणम् च स्याद् अन्यथा गच्छतः स्त्रियम्