tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ते भूयो द्विधा भूता एवम् यावत् स्वागतो अन्यः च क्रोडमल्लकः प्रविष्टः

स संक्षुब्धः

स संलक्षयति को अपि अयम् पुण्य कर्मा भगवता त्रैलोक्य गुरुणा समन्वाहृतः शब्दत इति

गच्छ तं शब्दापय इति

श्रेष्ठा कल्याण मित्राणाम् सदा सेवा हित एषिणाम्

तस्याः त्रीणि सप्तकानि एकविंशति दिवसान् विस्तरेण जाति महम् कृत्वा वर्ण संस्थान विशेष अनुरूपम् नामधेयं व्यपस्थापितम्

न भिक्षवः कर्माणि कृतानि उपचितानि बाह्ये पृथिवी धातौ विपच्यन्ते न अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ अपि तु उपात्तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु कर्माणि कृतानि उपचितानि विपच्यन्ते शुभानि अशुभानि च

अथ भगवान् विहारं गत्वा पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

अथ आयुष्मान् स्वागतो अश्वतीर्थ नागम् आदाय येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

स कथयति भदन्त स्वागत शोभनम् एवं करोमि इति

यदा महती संवृत्ता तदा रूपिणी यौवन अनुरूपया आचार विहार चेष्टया देव कन्या इव तत् गृहम् अवभासमाना सुहृद् सम्बन्धि बान्धवानाम् अन्तर् जनस्य च प्रीतिम् उत्पादयति

स केनचिद् एव करणीयेन शुशुमारगिरिम् अनुप्राप्तः

स संलक्षयति अयं मया श्रमण आगच्छन् अध्युपेक्षितः भुञ्जानो अपि उपेक्षितः अनेन मम भवने उच्छिष्ट उदकम् छोरितम्

अश्वतीर्थिको नागो अङ्गार वर्षम् उत्स्रष्टुम् आरब्धः

यदि मया एवंविधा गुण गणाः न अधिगताः अभविष्यन् अद्य अहम् त्वया नाम अवशेषः कृतो अभविष्यम् इति

ते भूयो द्विधा भूता एवम् यावत् स्वागत क्रोडमल्लकौ प्रविष्टौ रिक्त हस्तौ रिक्त मल्लकौ आगतौ

इति ज्ञात्वा आनन्दम् आमन्त्रयते स्म गच्छ आनन्द भिक्षूणाम् आरोचय तथागतो भिक्षवो भर्गेषु जनपदेषु चारिकां चरिष्यति

क्रोडमल्लका ये तस्य गृहं प्रतिशरण भूताः ते सर्वे संनिपतिताः प्रवेष्टुम् आरब्धाः

संक्षोभयामि एनम् इति

ये रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः आगताः ते भूयो द्विधा भूत्वा प्रविष्टाः

यावत् असौ वणिक् पण्यं विसर्जयित्वा प्रतिपण्यम् आदाय स्वागतं विस्मृत्य सम्प्रस्थितः

अनाथपिण्डदो गृहपतिः उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा येन भगवान् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् अधिवासयतु मे भगवाञ् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षु संघेन इति

सार्थिकाः कथयन्ति भवन्तः प्रत्यवेक्षत सार्थम्

नैराश्यम् आपन्नाः रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः शून्य देवकुल मण्डप वृक्ष मूलानि आगताः

भगवान् आह गच्छ आनन्द स्वागतं भिक्षुम् एवम् वद दुष्ट नागः ऽसौ काय इन्द्रियम् ते रक्षितव्यम् इति

तस्मात् न भिक्षुणा मद्यं पातव्यं दातव्यं वा

तस्य स्वागत इति नामधेयं व्यवस्थापितम्

अनेक पर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्

मया सार्धं गमिष्यसि

तद् संतर्पित इन्द्रियः भगवतो मुखं व्यवलोकयितुम् आरब्धः

ये वणिज् पौरुषेयाः पण्यं गृहीत्वा धन अर्थिनः देश अन्तरम् महा समुद्रम् च अवतीर्णाः तत्र अपि केषांचित् पण्यम् अपण्यीभूतम् केचित् तत्र एव अनयेन व्यसनम् आपन्नाः केषांचित् कान्तार मध्य गतानाम् तस्करैः द्रव्यम् अपहृतम् केषांचिद् नगर समीपम् अनुप्राप्तानाम् शौल्किक शौल्किकैः द्रव्यम् विचारयद्भिः सारो गृहीतः केषांचित् पत्तनम् अनुप्राप्तानाम् राज्ञो विनियुक्तैः दोषम् उत्पाद्य सर्वस्वम् अपहृतम्

आयुष्मान् अपि स्वागतः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय येन तस्य ब्राह्मणस्य निवेशनं तेन उपसंक्रान्तः

ततो भगवान् आयुष्मन्तम् स्वागतम् आदाय विहारं गत्वा पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तेन अपश्चिम कवलः गृहीतः सो ऽन्तर्हितः

भगवान् आह मम अन्तिकात् शरण शिक्षा पदानि गृहाण शुशुमारगिरीयकानां च ब्राह्मण गृहपतीनाम् अभयम् अनुप्रयच्छ इति

अन्यतमः पुरुषः त्वरितम् त्वरितं बोधस्य गृहपतेः सकाशं गतः

कीदृशेन पण्येन इति सा कथयति कुतो ऽस्य पण्यम् दण्डम् अस्य हस्ते मल्लकः च इति

तस्य शिरो भग्नम्
भगवान् आह किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ गृहपतिः एव असौ स्वागतो भिक्षुः तेन कालेन तेन समयेन

साम्प्रतं काञ्चनं देहं धारयामि निराश्रवम्

अनाथपिण्डदेन गृहपतिना श्रुतम् यथा शिशुमार गिरौ बोधो गृहपतिः तस्य दुहिता एवं रूप यौवन समुदिता सा नाना देश निवासिनाम् राज अमात्य गृहपति धनिनाम् श्रेष्ठि सार्थवाह पुत्राणाम् अर्थाय प्रार्थ्यत इति

यावत् भगवान् विहारं गत्वा पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तेन पौरुषेयाणाम् आज्ञा दत्ता भवन्तः निष्कासयत एनम् प्रव्रजितम् इति

दृष्ट्वा च पुनर् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म तृप्यत भिक्षवः सर्व भव उपपत्तिभ्यः

अपरे कथयन्ति द्विधा भूत्वा प्रविशाम इति

इति

अहो बत भगवान् तम् विनयेत् अनुकम्पाम् उपादाय इति

नीलोत्पलैः अस्ति कार्यं मे तथा अन्यैः न अपि पङ्कजैः

इति श्रुत्वा बोधो गृहपतिः परं विषादम् आपन्नः

उपसंक्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् अयं भदन्त स्वागत इति

आयुष्मता आनन्देन गत्वा उच्चैस् शब्दैः उक्तः यो बोधस्य गृहपतेः शुशुमारगिरीयकस्य पुत्रः स्वागतः स आगच्छतु इति

तैः पादेन घट्टितो न प्रतिविबुध्यते

दारको जातः

तानि अस्य दिव्यानि उत्पल पद्म कुमुद पुण्डरीक मन्दारकाणि पुष्पाणि भूत्वा काये निपतन्ति

स मुहूर्तं तूष्णीं स्थित्वा अश्रु पर्याकुल ईक्षणः कथयति पुत्र तौ तव माता पितरौ कालगतौ ते ज्ञातयः स आह तेषाम् अपि केचित् कालगताः केचिद् इह एव तिष्ठन्तो वाचम् अपि न प्रयच्छन्ति

अश्रौषीत् अनाथपिण्डदः गृहपतिः भगवान् भर्गेषु जनपद चारिकाम् चरञ् श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः इह एव विहरति अस्माकम् एव आरामे इति

तत् शास्तुः मनोरथम् पूरयामि गृह्णामि शलाकाम् इति

किंतु बोधस्य एका पुराण वृद्धा दासी कृतज्ञ तया स्वागतस्य उपस्थानम् कुर्वन्ती तिष्ठति

अहम् अनेन प्रत्येकबुद्ध कोटि शत सहस्रेभ्यः प्रतिविशिष्टतरः शास्ता आरागितो न विरागितः

स तस्य अनुग्रह अर्थम् अवतीर्णः

कथयन्ति भोः पुरुष अस्माकम् एव नाम्ना अयं गृहपतिः प्रज्ञायते अनाथपिण्डदो गृहपतिः इति

सा संलक्षयति यम् आगम्य बोधस्य गृहपतेः अनेक धन समुदितम् स सुहृद् सम्बन्धि बान्धवम् गृहं विनष्टम् यदि तम् इह प्रवेशयामि स्थानम् एतत् विद्यते यत् मया अपि श्वशुर गृहम् अनयेन व्यसनम् आपत्स्यते

अश्वतीर्थिको नागः क्रोध पर्यवस्थान अनुभावात् प्रज्वलितः

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

स ब्राह्मणः संलक्षयति आर्येण स्वागतेन प्रणीत आहारः परिभुक्तः नो जरयिष्यति पानकम् अस्मै प्रयच्छामि

तत्र भगवांस् तं स्वागतम् आमन्त्रयते आकाङ्क्षसे वत्स पात्र शेषम् भगवन्

स येन आयुष्मान् स्वागतः तेन उपसंक्रान्तः

किं तद् अन्यम् भवेत् पश्यामि तावत् इति

अधिवासयति भगवाञ् शुशुमारगिरीयकानां ब्राह्मण गृहपतीनाम्

तेन नैमित्तिका आहूय पृष्टाः भवन्तः पश्यत कस्य प्रभावात् मम अनर्थ शतानि प्रादुर्भूतानि

ते ऽपरस्मिन् दिवसे द्विधा भूत्वा प्रविष्टाः

भगवान् तस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय कथयति वत्स यदि त्वं सुमेरु मात्रैः पिण्डैः समुद्र सदृशेन कुक्षिणा परिभोक्ष्यसे तथा अपि अव्ययम् तत् न परिक्षयं गमिष्यति यावत् तृप्तः परिभुङ्क्ष्व यथासुखम् इति

निषद्य भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते गच्छ आनन्द भिक्षूणाम् एवम् आरोचय शलाकां चारय यो युष्माकम् उत्सहते अश्वतीर्थिकं नागं विनेतुम् स शलाकां गृह्णातु इति

आयुष्मता स्वागतेन तत् पानकम् पीतम्

संपत्ति कामः लोको विपत्ति प्रतिकूलः

अनुपूर्वेण तद् प्रदेशम् अनुप्राप्तः

सा संलक्षयति बोधस्य गृहपतेः गृहम् अनेक धन समुदितम् विस्तीर्ण स्व जन बन्धु वर्गम् प्रभूत दासी दास कर्मकर पौरुषेयम् पर्यादानं गतम्

अथ भगवान् तान् ऋद्धि अभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य भिक्षून् आमन्त्रयते स्म अयं स भिक्षवः स्वागतो भिक्षुः येन अश्वतीर्थिकः नागः तावत् चण्डः विनीतः
आयुष्मान् आनन्दः आरोग्यम् इति उक्त्वा प्रक्रान्तः

तत्र अपि केषांचिद् यानपात्रम् विपन्नम् केषांचित् पण्यम् अपण्यीभूतम् केचित् तत्र एव अनयेन व्यसनम् आपन्नाः केषांचित् कान्तार मध्य गतानाम् तस्करैः द्रव्यम् अपहृतम् केषांचिद् नगर समीपम् अनुप्राप्तानाम् शौल्किक शौल्किकैः द्रव्यम् विचारयद्भिः सारो गृहीतः केषांचित् पत्तनम् अनुप्राप्तानाम् राज नियुक्तैः दोषम् उत्पाद्य सर्वस्वम् अपहृतम् केचिद् तस्य प्राण वियोगम् श्रुत्वा तत्र एव अवस्थिताः

अथ शुशुमारगिरीयका ब्राह्मण गृहपतयः भगवतस् तूष्णीभावेन अधिवासनाम् विदित्वा भगवतो भाषितम् अभिनन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ताः

स तत्र प्रविष्टो यावत् पश्यति शून्यम्

अथ बोधो गृहपतिः वियोग संजनित दौर्मनस्यः ऽपि लोक अपवाद भयात् अभ्युपेक्ष्य अवस्थितः

उपाय पाशैः वीरेण बद्ध्वा अहम् तत्त्व दर्शिना

भिक्षुभिः गृहीतानि

स तं दूरात् एव दृष्ट्वा पर्यवस्थितः

अलं विषादेन तूष्णीं तिष्ठ इति

यथा यथा स्वागतो वृद्धिम् उपयाति तथा तथा बोधस्य गृहपतेर् धन धान्य हिरण्य सुवर्ण दासी दास कर्मकर पौरुषेयाः तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छन्ति

तया स्वागतस्य नाम्ना स्थाल्यां तण्डुलान् प्रक्षिप्य भक्त अर्थम् योजिता विनष्टाः

तस्य गृहस्य न अतिदूरे अन्य गृहम्

तेषां न कश्चिद् उत्सहते निष्कासयितुम्

सार्थः सम्प्रस्थितः

स यदि प्रतिविबुध्यते तम् एवम् वदन्ति भोः पुरुष न त्वया श्रुतम् यथा श्रावस्त्याम् उद्यान मोषकाः पुरुषाः प्रतिदिनम् अन्वाहिण्ड्यन्ते ते यदि सुप्तं पुरुषं पश्यन्ति वदन्ति उत्तिष्ठ गच्छ इति

स्वागतो ऽहं च अवस्थिताः

स गाथां भाषते

ते तु अन्ये पूर्ण हस्ताः पूर्ण मल्लकाः आगताः

अथ भगवान् अनाथपिण्डदम् गृहपतिं धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य उत्थाय आसनात् प्रक्रान्तः

स क्रोडमल्लकानां मध्ये प्रविष्टः

नूनम् अत्र कारणेन भवितव्यम् इति

ब्राह्मणः पादाभिवन्दनं कृत्वा प्रक्रान्तः

उपसंक्रम्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तेन युज्यमानेन घटमानेन व्यायच्छमानेन इदम् एव पञ्चगण्डकं संसार चक्रम् चलाचलं विदित्वा सर्व संस्कार गतीः शतन पतन विकिरण विध्वंसन धर्मतया पराहत्य सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम्

तत्र येषां मध्ये स्वागतः ते तथा एव निर्भर्त्सिता निष्कासिताः च नैराश्यम् आपन्नाः रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः च आगताः

एकान्त निषण्णाः शुशुमारगिरीयका ब्राह्मण गृहपतयः भगवन्तम् इदम् अवोचन् भगवता भदन्त अश्वतीर्थिको नागो विनीतो भगवान् आह न मया ब्राह्मण गृहपतयः ऽश्वतीर्थको नागो विनीतः अपि तु स्वागतेन भिक्षुणा

इति विदित्वा यत् तत्र किंचित् सारम् अस्ति तम् आदाय निष्पलायिता

तीर्थ्यैः श्रुतम्

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रतिश्रुत्य भिक्षूणाम् आरोचयति भगवान् आयुष्मन्तः भर्गेषु जनपदेषु चारिकां चरिष्यति

स कथयति आयुष्मन् आनन्द अ कोप्या शास्तुः आज्ञा

ततस् तैः हस्त पादेषु गृहीत्वा संकार कूटे क्षिप्तः दुरागत अत्र तिष्ठ इति

तद् गुण उद्भावनम् अस्य कर्तव्यम् कुत्र कर्तव्यम् यत्र एव पतितः

जानकाः पृच्छका बुद्धा भगवन्तः

एकान्त निषण्णः आयुष्मान् स्वागतः तेन ब्राह्मणेन प्रणीतेन आहारेण संतर्पितः

अधिवासयति भगवान् अनाथपिण्डदस्य गृहपतेः तूष्णीभावेन

तत्र तेषाम् अपि येषां मध्ये स्वागतः ते तथा एव रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः च आगताः

कुतः स्थास्यामि इति अत्र प्राप्त कालम् सर्वथा यावत् प्राण वियोगः न भवति तावत् निष्पलायेयम्

इति एवम् भो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रतिश्रुत्य येन आयुष्मान् स्वागतः तेन उपसंक्रान्तः

सो ऽपरेण समयेन सुहृद् सम्बन्धि बान्धव परिवृतः अन्तर् जन परिवृतः च उद्यान भूमिम् निर्गतः

अथ आयुष्मान् आनन्दः तम् आदाय येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः
यदि एष गच्छति वयं न गच्छाम इति

स कथयति शोभनम्

असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीन दीन अनुकम्पकाः प्रान्त शयनासन भक्ताः एक दक्षिणीयाः लोकस्य

अनुपूर्वेण चारिकां चरञ् शुशुमारगिरिम् अनुप्राप्तः

यावत् भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय भिक्षु गण परिवृतः भिक्षु संघ पुरस्कृतः येन अनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् निवेशनं तेन उपसंक्रान्तः

यो युष्माकम् उत्सहते भगवता सार्धं भर्गेषु जनपदेषु चारिकां चरितुम् स चीवरकाणि गृह्णातु इति

तया गत्वा तस्याः प्रच्छन्नं कथितम्

अयं भदन्त अश्वतीर्थिको नागो अस्माकम् अ वैराणाम् वैरी असपत्नानां सपत्नो अ द्रुग्धानाम् द्रुग्धः

सर्वं स्वापतेयं दग्धम् इति

दौवारिकेण विरोधिताः

स रुधिरेण प्रघरता तस्मिन् संकार कूटे ऽवस्थितः

नियतं मम अनर्थः भवति

स तैः ग्रीवायाम् गृहीत्वा निष्कासितो ऽन्यत्र गतः

श्रुत्वा च पुनर् येन आयुष्मान् स्वागतः तेन उपसंक्रान्तः

अनाथपिण्डदो गृहपतिः सुख उपनिषण्णम् बुद्ध प्रमुखम् भिक्षु संघम् विदित्वा प्रणीतेन खादनीय भोजनीयेन स्व हस्तेन संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौत हस्तम् अपनीत पात्रम् नीचतरम् आसनम् गृहीत्वा भगवतः पुरस्तात् निषण्णः धर्म श्रवणाय

स तैः प्रभूतान् प्रहारान् दत्त्वा शिरसि च मल्लकं भङ्क्त्वा निष्कासितः

स्वागतो ऽपि तेन सार्धं सम्प्रस्थितः

अस्थानम् अनवकाशः यत् चरमभविकः सत्त्वो अ सम्प्राप्ते विशेष अधिगमे सो ऽन्तरा कालं कुर्यात्

आयुष्मान् अपि स्वागत ऋद्धि अनुभावात् धूमयितुम् आरब्धः

यथा यथा च असौ प्रार्थ्यते तथा तथा बोधो गृहपतिः सुतरां प्रीतिम् उत्पादयति

नूनम् अश्रेयसः नाशः श्रेयसः च समुद्भवः

गृहीत्वा पुष्पितानि

त्वं पश्चात् वासोद्घातिकया गच्छ अहं तव अर्थे आहारं स्थापयामि इति

अनेक पर्यायेण स्व हस्तम् संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौत हस्तम् अपनीत पात्रम् नीचतरम् आसनम् गृहीत्वा भगवतः पुरस्तात् निषण्णः धर्म श्रवणाय

रत्नानि प्रतिलेभे हि स्वर्गं मोक्षं च काङ्क्षताम्

इदानीं को योगो येन वयं रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः नैराश्यम् आपन्नाः इह आगताः इति तत्र एके कथयन्ति नूनं को ऽपि मन्दभाग्यो ऽस्माकं मध्ये प्रविष्टो येन वयं रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः इह आगताः इति

आयुष्मता स्वागतेन समन्ततो ऽग्निर् निर्मितः

भगवता शलाका न गृहीता

सा दीर्घम् उष्णम् च निश्वस्य कथयति इह एव तिष्ठ यावत् ते भगिन्याः कथयामि इति

श्रुत्वा च पुनः संघात् संघं पूगात् पूगम् संगम्य शुशुमारगिरेर् निष्क्रम्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः

अधिवासयति भगवाञ् शुशुमारगिरीयकानां ब्राह्मण गृहपतीनाम् तूष्णीभावेन

तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः काल अन्तरेण पत्नी आपन्नसत्त्वा संवृत्ता

तत् अपि दिव्यानि अगुरु चूर्णानि तमाल पत्र चूर्णानि भूत्वा निपतितुम् आरब्धम्

ते तु अन्ये पूर्ण हस्ताः पूर्ण मल्लकाः आगताः

स दीर्घम् उष्णम् च निश्वस्य कथयति पुत्र श्रावस्तीं किं न गच्छसि तात किं तत्र गतस्य भविष्यति पुत्र तत्र अनाथपिण्डदः गृहपतिः तस्य पुत्रेण तव भगिनी परिणीता

भिक्षवो ऽपि तम् उदार अवभासम् तत्रस्था एव निरीक्षितुम् आरब्धाः

सो अर्हत् त्वम् प्राप्तो विमुक्ति सुख प्रतिसंवेदी तस्यां वेलायां गाथां भाषते

तद् प्रणिधान वशात् एतर्हि तथागतेन अभीक्ष्णम् तेजः धातुम् समापद्यमानानाम् अग्रः निर्दिष्टः

यथा यथा असौ गर्भो वृद्धिं गच्छति तथा तथा बोधस्य गृहपतेः उत्तर उत्तर अतिशयेन अनर्थ शतानि उत्पद्यन्ते

शुशुमारगिरौ विहरति भिषणिकावने मृगदावे

तत्र अनेन यावदायुस् ब्रह्मचर्यम् चारितम् न च कश्चिद् गुण गणः ऽधिगतः

स निष्कासितः

दारिका प्रक्रान्ता

कथयन्ति एष भवन्तो भगवान् अश्वतीर्थिकम् नागं विनयति आगच्छत पश्याम इति

उपसंक्रम्य आयुष्मन्तं स्वागतम् इदम् अवोचत् अलं भदन्त स्वागत
तेन खलु पुनः समयेन शिशुमार गिरौ बोधो नाम गृहपतिः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन समुदितः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी

भूत पूर्वम् भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी

अश्वतीर्थिको नागः पांसु वर्षितुम् आरब्धः

तस्य असौ दारिका पुनः प्रेषिता दारिके गच्छ चिरयति असौ पश्य किमर्थं न आगच्छति इति

पश्यध्वं कश्चिद् अन्यः आगतः स्यात् इति

उपसंक्रम्य आयुष्मन्तम् स्वागतम् इदम् अवोचत् आयुष्मन् स्वागत भगवान् एवम् आह दुष्ट नागः ऽसौ काय इन्द्रियम् ते रक्षितव्यम् इति

तत् किम् इदम् इति कृत्वा अस्मान् विधारयसि इति स कथयति गृहपतिना आज्ञा दत्ता न तावत् कस्यचित् क्रोडमल्लकस्य प्रवेशो दातव्यो यावत् बुद्ध प्रमुखेन भिक्षु संघेन भुक्तम्

स तेषां सकाशं गतो यावत् तत्र कलिः प्रादुर्भूतः

स संलक्षयति यथा अयम् त्वरित त्वरितम् आगच्छति नूनं महान् अनर्थः प्रादुर्भूतः

स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

ते तु अन्ये पूर्ण हस्ताः पूर्ण मल्लकाः आगताः

ते समन्वेषितुम् आरब्धाः यावत् पश्यन्ति एकस्मिन् प्रदेशे निलीय अवस्थितम्

अनेकानि प्राण शत सहस्राणि निर्गतानि

तेन दौवारिकाणाम् आज्ञा दत्ता न तावत् कस्यचित् क्रोडमल्लकस्य प्रवेशो दातव्यो यावत् बुद्ध प्रमुखेन भिक्षु संघेन भुक्तम्

बुद्धो भगवाञ् श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवने अनाथपिण्डदस्य आरामे

आयुष्मान् अपि स्वागतः तेजः धातुम् समापन्नः

बहिः श्रावस्त्याम् उदपान उपकण्ठके विश्रान्तः

स तैः प्रभूतान् प्रहारान् दत्त्वा निष्कासितः तीव्रेण च पर्यवस्थानेन शिरसि मल्लकेन प्रहारो दत्तः

स इन्द्र उपेन्द्राणाम् पूज्यो मान्यो अभिवाद्यः च संवृत्तः

ते ऽन्योन्यं पृच्छन्ति भवन्तः वयं पूर्वम् यत्र यत्र गच्छामः ततस् पूर्ण हस्ताः पूर्ण मल्लकाः गच्छामः

आयुष्मान् आनन्दः भगवतः पात्रं गृहीतुम् आरब्धः यावत् पश्यति तत्र पात्र शेषम् न संस्थापितम्

निषद्य भिक्षून् आमन्त्रयते स्म मां भो भिक्षवः शास्तारम् उद्दिश्य भवद्भिः मद्यम् अपेयम् अदेयम् अन्ततः कुश अग्रेण अपि

स राज्ञा प्रसेनजिता कौशलेन हस्ति मध्यस्य उपरि विश्वासिकः स्थापितः

दृष्ट्वा च पुनः संलक्षयति किम् अनेन श्रमणकेन मम मृति प्रवृत्तिः येन मे भवनम् आगच्छति इति पुनः संलक्षयति आगन्तुः अयम् आगच्छतु तावत् इति

इतस् च्युतस्य ते का गतिः भविष्यति का उपपत्तिः को ऽभिसम्पराय इति

स भिक्षूणां चारयितुम् आरब्धः

यं वृक्ष शाखासु स पक्षिभिः शाखामृगैः च भक्ष्यते

एकान्त निषण्णम् अनाथपिण्डदम् गृहपतिं भगवान् धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति

अथ शुशुमारगिरीयका ब्राह्मण गृहपतयः भगवतः तूष्णीभावेन अधिवासनाम् विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ताः

अथ भगवान् यथा अभिरम्यम् शुशुमारगिरौ विहृत्य येन श्रावस्ती तेन चारिकां प्रक्रान्तः

स निवर्त्य विप्रलपितुम् आरब्धः

अनाथपिण्डदः सुख उपनिषण्णम् बुद्ध प्रमुखम् भिक्षु संघम् विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयेन स्व हस्तेन संतर्पयति संप्रवारयति

इति विदित्वा स परुषम् कथयति दुरागत किमर्थं इह आगच्छसि इति

ते कथयन्ति भवन्तः न कदाचिद् वयम् विधार्यमाणाः

अपरे कथयन्ति येन बोधस्य गृहपतेः कुक्षि गतेन एव अनेक धन समुदितम् गृहं निधनम् उपनीतम् तस्य कीदृशं कुल सदृशम् नाम व्यवस्थाप्यते अपि तु अयं पित्रा जात मात्रः स्वागत वादेन समुदाचरितः तस्मात् अस्य स्वागत इति नाम भवतु इति

तत् गृहम् प्रतिसंस्कृतं पुनर् अग्निना दग्धम्

भगवान् आह न त्वया आनन्द मम आज्ञा प्रतिस्मृता अपि तु स्वागतस्य एव तानि कर्माणि लब्ध सम्भाराणि परिणत प्रत्ययानि ओघवत् प्रत्युपस्थितानि अवश्य भावीनि येन तव विस्मृतम्

मा असौ दुरागतो अत्र आगतः स्यात् इति
सो ऽपि वासोद्घातिकया गन्तुम् आरब्धः

आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

आशु पृथग्जनस्य ऋद्धिः आवर्जन करी

पश्चात् तान् भोजयिष्यामि इति

ते दासी दास कर्मकर पौरुषेयाः तेषाम् अपि केचित् कालगताः केचिद् निष्पलायिताः केचिद् इह एव अन्यान् आश्रित्य अवस्थिताः वाचम् अपि न प्रयच्छन्ति

स गत्वा शब्दापयितुम् आरब्धः

स कथयति शोभनम् एव भवति

तस्याः तादृशीम् विभूतिं श्रुत्वा नाना देश निवासि राज पुत्राः अमात्य पुत्राः गृहपति पुत्राः धनिनः श्रेष्ठि पुत्राः सार्थवाह पुत्राः च भार्या अर्थम् याचनकान् प्रेषयन्ति

स कथयति भोः पुरुष यदि अपि मे पुत्रो अनर्थ शतानि उत्पाद्य जातः तथा अपि स्वागतम् अस्य इति

तेन श्रुतम् यथा स्वागतेन भिक्षुणा बोधस्य गृहपतेः पुत्रेण अश्वतीर्थिकः नागो विनीत इति

श्रुत्वा च पुनर् अस्य एतत् अभवत् अहम् अपि तावत् तां पुत्रस्य अर्थाय प्रार्थयामि

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

अथ स ब्राह्मण आयुष्मतः स्वागतस्य तूष्णीभावेन अधिवासनाम् विदित्वा उत्थाय आसनात् प्रक्रान्तः

तेषां सर्वज्ञ नाथो ऽसि ये हि त्वां शरणं गताः

सो ऽपि गाथां भाषते

न असौ इह प्रवेशयितव्यः

यत् प्रणिधानम् कृतम् तेन मम शासने प्रव्रज्य सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम्

तत आत्मनो नाम्ना तथा एव योजिताः शोभनं भक्तं सम्पन्नम्

तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म एषो ऽग्रो मे भिक्षवो भिक्षूणां मम श्रावकाणाम् अभीक्ष्णम् तेजः धातुम् समापद्यमानानाम् यत् उत स्वागतो भिक्षुः इति

तौ रिक्त हस्तौ रिक्त मल्लकौ आगतौ ते तु अन्ये पूर्ण हस्ताः पूर्ण मल्लकाः आगताः

शुशुमारगिरिं पिण्डाय चरित्वा येन अश्वतीर्थिकस्य नागस्य भवनं तेन उपसंक्रान्तः

स भगवता क्षुधा संजनित दौर्मनस्यः समाश्वासितः उक्तः च पुत्र इमं पात्र शेषम् परिभुङ्क्ष्व इति

सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता

तत्र एके कथयन्ति भवन्तः स्वागतः प्रविष्ट इति

अलं विषादेन

इति तत्र अश्वतीर्थिकस्य नागस्य क्रोधस्य अनुभावेन आयुष्मतः स्वागतस्य ऋद्धि अनुभावेन महान् अवभासः प्रादुर्भूतो यं दृष्ट्वा शुशुमारगिरीयका ब्राह्मण गृहपतयः संभ्रान्ता इतस् च अमुतस् च निरीक्षितुम् आरब्धाः

मुषित्वा प्रक्रान्ताः

स विगत मद्य मदः प्रतिबुद्धो यावत् पश्यति तानि एव अनन्तकानि प्रावृत्य अवस्थितः

उपसंक्रम्य पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

इति विदित्वा उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलन तपन वर्षण विद्योतन प्रातिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः

सो ऽपि तस्मात् यत् किंचिद् शेष अवशेषम् अस्ति तम् आदाय प्रक्रान्तः

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रतिश्रुत्य भिक्षु संघस्य आरोचयित्वा बुद्ध प्रमुखे भिक्षु संघे शलाकां चारयितुम् आरब्धः

सा चिरं निरीक्ष्य हीन दीन वदना कथयति दारक त्वं बोधस्य गृहपतेः शुशुमारगिरीयकस्य पुत्र इति स कथयति एवं मां भगिनी जनः संजानीत इति

स तया मुख बिम्बकेन प्रत्यभिज्ञातः

सा अश्रु पर्याकुल ईक्षणा बाष्प उपरुध्यमान कण्ठा उरसि प्रहारं दत्त्वा करुणा दीन विलम्बित अक्षरम् प्रष्टुम् आरब्धा

अथ शुशुमारगिरीयका ब्राह्मण गृहपतयः उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा येन भगवान् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचन् अधिवासयतु अस्माकम् भगवान् भदन्त स्वागतम् आगम्य भक्तं सप्त अहेन सार्धं भिक्षु संघेन इति

तत्र एके कथयन्ति यत् कुल सदृशम् तत् क्रियताम् इति

कतमेन भदन्त इह निवासिना एव बोधस्य गृहपतेः पुत्रेण

तेषाम् एकैकशस् वार्तां प्रत्यवेक्षते

यम् एव दिवसम् आपन्नसत्त्वा संवृत्ता तम् एव दिवसं बोधस्य गृहपतेः अनेकानि अनर्थ शतानि प्रादुर्भूतानि

तत्र एके कथयन्ति अस्माकम् असौ भ्रातुः पुत्रो भवति
तद् अनन्तरम् एव द्वितीय पुरुषः तथा एव त्वरित त्वरितम् अश्रु पर्याकुल ईक्षणः बोधस्य गृहपतेः सकाशं गतः

ततो दक्षिणादेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः श्रावस्ती वीथीम् किलिञ्ज छन्नाम्

सा धात्रि अङ्क गता उन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिमण्डेन अन्यैः च च उत्तप्त उत्तप्तैः उपकरण विशेषैः

कारुण्यात् उद्धृतः दुःखात् जीर्णः पङ्कात् इव द्विपः

भगवता प्रव्रजित उपसंपादितो मनसिकारः च दत्तः

अथ भगवाञ् शुशुमारगिरीयकानां ब्राह्मण गृहपतीनाम् तूष्णीभावेन अधिवास्य उत्थाय आसनात् प्रक्रान्तः

स तत् गृहम् इतस् च अमुतस् च व्यवलोक्य नैराश्यम् आपन्नः निष्क्रान्तः

तेन तस्य पूजा सत्कारम् कृत्वा प्रणिधानं कृतम् यत् मया एवंविधे सद्भूत दक्षिणीये ऽपकारः कृतः मा अस्य कर्मणो भागी स्याम्

तत् अपि दिव्यानि पुष्पाणि मान्दारकाणि भूत्वा काये निपतितुम् आरब्धम्

ते परस्मिन् दिवसे द्विधा प्रविष्टाः

अनेकैः प्रतिवचनं दत्तम्

अथ भगवान् आयुष्मन्तम् स्वागतं मद्य वशात् सुप्तम् उत्थाप्य इदम् अवोचत् स्वागत किम् इदम् अ समन्वाहारः भगवन् अ समन्वाहारः सुगत

भिक्षवः संशय जाताः सर्व संशय छेत्तारम् बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः किं भदन्त आयुष्मता स्वागतेन कर्म कृतं येन आढ्ये कुले महाधने महा भोगे जातः किं कर्म कृतं येन क्रोडमल्लको जातो दुरागत इति च संज्ञा संवृत्ता किं कर्म कृतम् येन भगवतः शासने प्रव्रज्य सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम् तेजः धातुम् समापद्यमानानां च अग्र तायाम् निर्दिष्टो भगवान् आह स्वागतेन एव भिक्षवो भिक्षुणा कर्माणि कृतानि उपचितानि लब्ध सम्भाराणि परिणत प्रत्ययानि ओघवत् प्रत्युपस्थितानि अवश्य भावीनि स्वागतेन कर्माणि कृतानि उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति

ततस् ते क्रोडमल्लकाः सर्वे सम्भूय संकल्पं कर्तुम् आरब्धाः भवन्तः अयं मन्दभाग्यो ऽस्माकं मध्ये प्रविष्टो येन वयं रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः च आगताः

तेन पितुर् नाम श्रवणात् आत्मनः नाम स्मृतम्

चरमभविकः स सत्त्वो भगवन्तं पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धः

भगवान् आह गच्छ आनन्द गत्वा कथय यो बोधस्य गृहपतेः शुशुमारगिरीयस्य पुत्रः स्वागतः स आगच्छतु इति

स श्वान कलहम् श्रुत्वा संलक्षयति बोधस्य गृहपतेः गृहे श्वानः कलिं कुर्वन्ति

सो ऽपि भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

स मुहुर् मुहुर् अनर्थ श्रवण दृढीकृत चित्त संततिः कथयति भोः पुरुष प्राप्तव्यम् एतत्

किम् इदानीम् एष शक्तो दुर्भुक्तस्य अपि विषम् अपनेतुम् नो भदन्त इति

कथयति भवन्तः सु आगतम् न परित्यक्ष्यामि इति

स गृहपतिः तम् दृष्ट्वा पर्यवस्थितः

तत् जिज्ञासयामि तावत् कस्य अपुण्येन अयम् उपप्लवः किं स्वागतस्य आहोस्वित् मम इति

तेन पानकं सज्जीकृत्य हस्तिमदात् अङ्गुलिः प्रक्षिप्ता

ते क्रोडमल्लकाः सर्वे सम्भूय संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः भवन्तः अयं मन्दभाग्य सत्त्वः ऽस्माकं मध्ये प्रविष्टो येन वयं रिक्त हस्ताः रिक्त मल्लकाः च आगताः

यावत् ते सार्थकाः कलिं कर्तुम् आरब्धाः बलीवर्दा योद्धुम् आरब्धाः

सा उपरि प्रासाद तल गता अ यन्त्रित उपचारा धार्यते काल ऋतुकैः च उपकरणैः अनुविधीयते वैद्य प्रज्ञप्तैः च आहारैः न अति तिक्तैः न अति अम्लैः न अति लवणैः न अति मधुरैः न अति कटुकैः न अति कषायैः तिक्त अम्ल लवण मधुर कटुक कषाय विवर्जितैः आहारैः

इति

यत् अपकारः कृतः तेन पञ्च जन्म शतानि क्रोडमल्लको जातः

स तं दृष्ट्वा संलक्षयति यदि अपि अहम् भगवता त्रैलोक्य गुरुणा दैवात् समन्वाहृतः तत् अपि स्तोकः पात्र शेषः स्थापितः

नैमित्तिका विचार्य एक मतेन आहुः गृहपते य एष तव पत्न्याः कुक्षिम् अवक्रान्तः अस्य एष प्रभावः

अपरे कथयन्ति गतम् एतत्

ततः स्वागतो भोजन वेलाम् ज्ञात्वा लेख शालायाः स्व गृहम् आगतः भोक्तुम् इति यावत् पश्यति शून्यम्

सा तव योगोद्वहनं करिष्यति इति