tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
त्रिः प्रथमया त्रिर् उत्तमया पञ्चदश सम्पद्यते

यद् यज्ञे अभिरूपं तत् समृद्धं यज्ञस्य एव समृद्ध्यै

अभिरूपा भवन्ति

वज्रम् एव तद् अभिसंपादयति

तथा उ एव एतत् यजमान एतेन एव त्रिवृता वज्रेण एभ्यः लोकेभ्यो द्विषतो भ्रातृव्यान् नुदति

तत् सामिधेनीभिः संवत्सरस्य अहानि आप्नोति

त्रीणि वै षष्टि शतानि संवत्सरस्य अह्नाम्

त्रिर् हिंकरोति

त्रिवृद् वै वज्रः

तासां वै त्रीणि षष्टि शतानि अक्षराणाम् भवन्ति

पञ्चदशो वै वज्रः

एकादश सामिधेनीर् अन्वाह

वज्रेण एव तद् यजमानस्य पाप्मानं हन्ति

तद् उभा इन्द्र अग्नी आप्नोति

स्वेन एव तत् छन्दसा अग्निम् स्तौति

यज्ञस्य एव तद् बर्सौ नह्यति स्थेम्ने अ विस्रंसाय

हिंकृत्य सामिधेनीर् अन्वाह

वज्रो वै हिंकारः

उत्तमायै तृतीये वचने प्रणवेन निगदम् उपसंदधाति

अथ यत् पुरस्तात् सामिधेनीनाम् जपति स्वस्त्ययनम् एव तत् कुरुते

त्रैष्टुभ इन्द्रः

पञ्चदश वै पूर्वपक्ष अपरपक्षयोः अहानि

ता वै गायत्र्यो भवन्ति

वज्रेण एव तद् यजमानस्य पाप्मानं हन्ति
ग्राम जितम् गो जितम् वज्र बाहुम् जयन्तम् अज्म प्रमृणन्तम् ओजसा

स्वधा अस्तु मित्रावरुणा विपश्चिता प्रजावत् क्षत्रं मधुना इह पिन्वतम्

अभिभूर् यज्ञो अभिभूर् अग्निर् अभिभूः सोमो अभिभूर् इन्द्रः

अभ्य् अहं विश्वाः पृतना यथा असानि एवा विधेम अग्नि होत्रा इदं हविः

बाधेथां दूरं निरृतिं पराचैः कृतं चिद् एनः प्र मुमुक्तम् अस्मत्
सुमित्रः कुडवः च अतस् सुमित्रात् मागधान् शृणु

नैमित्तिकः प्राकृतिकः तथा एव आत्यन्तिकः लयः

नृप आदयः गता नाशम् अतस् पापं विवर्जयेत्

शुचिद्रथो वृष्णिमन्त् च सुषेणः च सुनीथकः

याति भूः प्रलयं च अप्सु हि अपः तेजसि पावकः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे नाम एकचत्वारिंशदुत्तरशततमः ऽध्यायः

बृहदश्वो भानुरथः प्रतीच्यः च प्रतीतकः

अहं बुद्धौ मतिर् जीवो ऽव्यक्ते तद् आत्मनि

सुमतिः सुबलो सत्यजित् विश्वजित् तथा

बृहत् बलाः तु कथयन्ते नृपाश् च ऐक्ष्वाकु वंश जाः

पारिप्लवः च मुनयो मेधावी च नृपञ्जयः

इषुंजयः च इति एते नृपा बार्हद्रथाः स्मृताः

कृष्णो अनिरुद्धः च अपि उष्णः ततस् चित्ररथः नृपः

हरिः उवाच

बृहद्रथो हरिः तिग्मः शतानीकः सुदानकः

उदानो दण्डपाणिर् निमित्तकः

स्वर्ग आदि कृत् हि भगवान् साक्षात् नारायणः ऽव्ययः

धर्मं कुर्यात् स्थिरम् येन पापं हित्वा हरिं व्रजेत्

श्रुतंजयः सेनजित् च भूरिः च एव शुचिः तथा

अयुतायूः निरमित्रः सुक्षत्रो बहुकर्मकः

मनुदेवः सुनक्षत्रः किन्नरश् च अन्तरिक्षकः

क्षेम्यः च सुव्रतो धर्मः श्मश्रुलो दृढसेनकः

आत्मा पर ईश्वरः विष्णुः एकः नारायणो नरः

अधर्मिष्ठाः च शूद्राः च भविष्यन्ति नृपाः ततस्

शुद्धोदनो बाहुलः च सेनजित् क्षुद्रकः तथा

अविनाश्य परम् सर्वं जगन्त् स्वर्ग आदि हि

जरासन्धः सहदेवः सोमापिः च श्रुतश्रवाः

क्षेमकः च ततः शूद्रः पिता पूर्वः ततस् सुतः

नृचक्षूः च मुखाबाणः मेधावी च नृपञ्जयः

शतानीको हि अश्वमेधदत्तः च अपि अधिसोमकः
न इति कौणपदन्तः

न इति विशालाक्षः सह क्रीडित त्वात् परिभवन्ति एनम् ये हि अस्य गुह्य सधर्माणः तान् अमात्यान् कुर्वीत समान शील व्यसन त्वात् ते हि अस्य मर्म ज्ञ भयात् न अपराध्यन्ति इति

न इति बाहुदन्ति पुत्रः शास्त्र विद् अ दृष्ट कर्मा कर्मसु विषादम् गच्छेत् तस्मात् अभिजन प्रज्ञा शौच शौर्य अनुराग युक्तान् अमात्यान् कुर्वीत गुण प्राधान्यात् इति

सहाध्यायिनः अमात्यान् कुर्वीत दृष्ट शौच सामर्थ्य त्वात् इति भारद्वाजः ते हि अस्य विश्वास्याः भवन्ति इति

पितृपैतामहान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्ट अवदान त्वात् ते हि एनम् अपचरन्तम् अपि न त्यजन्ति सगन्ध त्वात् अ मानुषेषु अपि च एतत् दृश्यते गावः हि अ सगन्धम् गो गणम् अतिक्रम्य सगन्धेषु एव अवतिष्ठन्ते इति

यावद्भ्यः गुह्यम् आचष्टे जनेभ्यः पुरुष अधिपः अवशः कर्मणा तेन वश्यः भवति तावताम्

तेषाम् अपि मर्म ज्ञ भयात् कृत अ कृतानि अनुवर्तेत

ये एनम् आपत्सु प्राण आबाध युक्तासु अनुगृह्णीयुः तान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्ट अनुराग त्वात् इति

अन्यैः अमात्य गुणैः अ युक्ताः हि एते

न इति पिशुनः भक्तिः एषा न बुद्धि गुणः संख्यात अर्थेषु कर्मसु नियुक्ताः ये यथा आदिष्टम् अर्थम् स विशेषम् _ कुर्युः तान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्ट गुण त्वात् इति

न इति वातव्याधिः ते हि अस्य सर्वम् अवगृह्य स्वामि वत् प्रचरन्ति तस्मात् नीति विदः नवान् अमात्यान् कुर्वीत नवाः तु यम स्थाने दण्डधरम् मन्यमानाः न अपराध्यन्ति इति
अमी ये युधम् आयन्ति केतून् कृत्वा अनीकशस्

संदानं वो बृहस्पतिः संदानं सविता करत्

सम् परमान्त् सम् अवमान् अथ उ सं द्यामि मध्यमान्

इन्द्रस् तान् पर्य् अहार् दाम्ना तान् अग्ने सं द्या त्वम्
इन्द्र एतां ससृजे विद्धो अग्र ऊर्जां स्वधाम् अजरां सा त एषा

पार्थिवस्य रसे देवा भगस्य तन्वो बले

तया त्वं जीव शरदः सु वर्चाः मा त आ सुस्रोद् भिषजस् ते अक्रन्

एष वां द्यावापृथिवी उपस्थे मा क्षुधन् मा तृषत्

रायस् पोषं सवितर् आ सुव अस्मै शतं जीवाति शरदस् तव अयम्

ऊर्जम् अस्मा ऊर्जस्वती धत्तं पयो अस्मै पयस्वती धत्तम्

आशीर् ण ऊर्जम् उत सौप्रजास्त्वं दक्षं धत्तं द्रविणं सचेतसौ

आयुष्यम् अस्मा अग्निः सूर्यो वर्च आ धाद् बृहस्पतिः

इन्द्रेण दत्तो वरुणेन शिष्टो मरुद्भिर् उग्रः प्रहितो नो आगन्

स वासिनौ पिबतां मन्थम् एतम् अश्विनो रूपं परिधाय मायाम्
स एष पुरुषः समुद्रः सर्वं लोकम् अति

स एष यज्ञः पञ्चविधो ऽग्निहोत्रं दर्श पूर्णमासौ चातुर्मास्यानि पशुः सोमः

स एष पुरुषः पञ्चविधस् तस्य यद् उष्णं तज् ज्योतिर् यानि खानि स आकाशो ऽथ यल् लोहितं श्लेष्मा रेतस् ता आपो यत् शरीरम् सा पृथिवी यः प्राणः स वायुः

स एष वायुः पञ्चविधः प्राणो ऽपानो व्यान उदानः समानः

स एष यज्ञानां सम्पन्नतमो यत् सोम एतस्मिन् ह्य् एताः पञ्च विधा अधिगम्यन्ते यत् प्राक् सवनेभ्यः सा एका विधा त्रीणि सवनानि यद् ऊर्ध्वं सा पञ्चमी
प्रियाभ्याम् एव तत् तनूभ्यां समर्धयति

प्रियया तन्वा समृध्यते य एवं वेद

स उ एष प्रहृतो अ शान्तः दीदाय तस्य ह न सर्व एव शान्तिं वेद न उ प्रतिष्ठाम्

वषट्कृत्य वाग् इत्य् अनुमन्त्रयते

वषट्कार मा मां प्रमृक्षो मा अहम् त्वां प्रमृक्षं बृहता मन उपह्वये व्यानेन शरीरं प्रतिष्ठा असि प्रतिष्ठां गच्छ प्रतिष्ठां मा गमयेद् इति

वज्रो वै वषट्कारः

तस्य ह एषा एव शान्तिर् एषा प्रतिष्ठा यद् वाग् इति

तद् उ स्म आह दीर्घम् एव एतत् सत् अप्रभु ओजः सह ओज इत्य् अनुमन्त्रयेत

ओजश् च ह वै सहश् च वषट्कारस्य प्रियतमे तन्वौ
न एषाम् लोकानाम् एक एकः

ब्रह्म वा अग्निष्टोमः

न वै रात्र्या ऋते ऽहर् न रात्रिर् ऋते ऽह्नः

अग्निष्टोमं च ह्य् अतिमन्यत उक्थ्यं च षोडशिनं च

तद् आहुर् न प्रथमं यजमानो ऽतिरात्रेण यजेत इति

एष वाव सर्व गायत्रः यद् अतिरात्रः

स्वं च ह्य् अतिमन्यते द्वौ च यज्ञक्रतू

तद् उ वा आहुर् अग्निष्टोम मात्रम् वाव अग्निष्टोमेन अभिजयति उक्थ्य मात्रम् उक्थ्येन षोडशि मात्रम् षोडशिना

अहर् रात्रे वा इदं सर्वम् इमे लोका भूतं भव्यं प्रजनयतः

ब्रह्म वै ब्राह्मणस्य स्वम्
अयम् उ वै यः पवते स यज्ञः

दक्षिणानाम् भ्रेषम् अनु यजमानः पुत्र पशुभिः भ्रेषम् न्येति

स यत् वदन् न अस्ति विद्यात् अर्धम् मे अस्य यज्ञस्य अन्तरगात् इति

तम् वै एतम् महा वाद्यम् कुरुते यत् ऋचा एव हौत्रम् अकरोत् यजुषा आध्वर्यवम् साम्ना औद्गात्रम् अथर्व अङ्गिरोभिः ब्रह्मत्वम्

स्वर्गस्य लोकस्य भ्रेषम् अनु तस्य अर्धस्य योगक्षेमः भ्रेषम् न्येति यस्मिन् अर्धे यजन्ते इति ब्राह्मणम्

ऋत्विजाम् भ्रेषम् अनु दक्षिणाः भ्रेषम् नियन्ति

यजमानस्य भ्रेषम् अनु ऋत्विजः भ्रेषम् नियन्ति

यज्ञस्य भ्रेषम् अनु यजमानः भ्रेषम् न्येति

पुत्र पशूनाम् भ्रेषम् अनु यजमानः स्वर्गेण लोकेन भ्रेषम् न्येति

स वै एष त्रिभिः वेदैः यज्ञस्य अन्यतरः पक्षः संस्क्रियते
सा तत्र प्रायश्चित्तिः

तन् मे धाता च सविता च धत्तां विश्वे तद् देवा अभिसंगृणन्तु

तेषाम् ईशानं वशिनी नो अद्य प्रदत्ता द्यावापृथिवी अ हृणीयमाना

यानि पयांसि दिव्य् आर्पितानि यान्य् अन्तरिक्षे बहुधा बहूनि

अथ यत्र एतत् गौर् वा अश्वः वा अश्वतरः वा पुरुषो वा आकाश फेनम् अवगन्धयति तत्र जुहुयात्

तन् मे धाता च सविता च धत्तां विश्वे तद् देवा अभिसंगृणन्तु

तन् मे धाता च सविता च धत्तां विश्वे तद् देवा अभिसंगृणन्तु

पयो यद् अप्सु पय उस्रियासु पय उत्सेषु उत पर्वतेषु

यन् मृगेषु पय आविष्टम् अस्ति यद् एजति पतति यत् पतत्रिषु
शत वल्शः विरोहसि एवम् अहम् पुत्रैः च पशुभिः च सहस्र वल्शाः वि वयं रुहेम इति

नापिताय पयोदनं दत्त्वा ग्रामात् प्राचीं वा उदीचीम् वा दिशम् उपनिष्क्रम्य यत्र एकम् उदुम्बर मूलम् पश्यन्ति तं प्रदक्षिणं परिसमूह्य प्रदक्षिणं गन्धैः अनुलिम्पन् जपति यथा त्वं वनस्पत ऊर्जा अभ्युत्थितो वनस्पते

मन्त्रं च उदाहरन्ति ऊर्जस्वान् पयस्वान् पयसा पिन्वमानो ऽस्मान् वनस्पते पयसा अभ्याववृत्स्व इति

अथ आभ्याम् पञ्चमे ऽहनि नापित कर्म कुर्वन्ति

अत्र एव त्रिवृता अन्नेन बलिम् उपहरति

श्वोभूते वैश्वदेवेन प्रतिपद्यते

अन्नं संस्कृत्य ब्राह्मणान् सम्पूज्य आशिषः वाचयित्वा जानु दघ्नम् उदकम् अवतीर्य प्राचीन दशेन अहतेन वाससा मत्स्यान् गृह्णतो ब्रह्मचारिणं पृच्छतो ब्रह्मचारिन् किं पश्यसि इति

अथ अवगाह्य अन्योन्यस्य पृष्ठे धावयित्वा उदक अन्तम् प्रतियौति प्रतियुतो वरुणस्य पाशः प्रत्यस्तो वरुणस्य पाशः इति

अन्योन्यम् अलंकृत्य रक्तानि वासांसि परिधाय अहतेन वाससा वा इति

स पृष्टः प्रतिब्रूयात् पुत्रान् च पशून् च इति

अथ एतान् मत्स्यान् उदुम्बर मूले बकानां बलिम् उपहरति दीर्घ आयु त्वाय वर्चसे इति

यानेन पद्भ्यां वा गृहं गत्वा प्रक्षालित पादौ अप आचम्य वाग्यतौ शयनम् आरभेते

अत्र एव निर्माल्यानि परिभुक्तानि वासांसि प्रतिसरान् च प्रतिमुच्य उदुम्बर शाखायाम् संसृज्य
उत्तरतो ग्रामस्य वेदि आकृतिम् कृत्वा शाखाभिः परिवार्य अहतैः च वासोभिः सर्व रसैः घटान् पूरयित्वा दिक्षु निदध्यात् सर्व बीजैः च पात्राण्य् अवान्तर दिक्षु

गौर् वासः कंसो हिरण्यं च दक्षिणा

इष्टे यथार्थं सम्प्रयान्ति

इज्यमाने ऽश्वान् योजयन्ति सर्वाणि च वाहनानि

आश्वयुज्याम् अश्वान् महयन्ति सर्वाणि च वाहनानि

रसा बीजानि वासांसि

प्रदक्षिणं देवयजनं कवचिनः त्रिः परियन्ति
इह इह वो मनसा बन्धु ता नर इत्य् आर्भवं यद् वा आ इति च प्र इति च तत् प्रथमस्य अह्नः रूपं तद् यत् प्र इति सर्वम् अभविष्यत् प्रैष्यन्न् एव अस्मात् लोकात् यजमाना इति तद् यद् इह इह वो मनसा बन्धु ता नर इत्य् आर्भवम् प्रथमे ऽहनि शंसत्य् अयं वै लोक इह इह अस्मिन् एव एनान् तल् लोके रमयति

स्वस्त्ययनम् एव तत् कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारम् अश्नुते य एवं वेद येषां च एवम् विद्वान् एतत् होता देवान् हुवे बृहत् श्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवम् प्रथमे ऽहनि शंसति

महान्तं वा एते ऽध्वानम् एष्यन्तो भवन्ति ये संवत्सरं वा द्वादश अहम् वा आसते तद् यद् देवान् हुवे बृहत् श्रवसः स्वस्तय इति वैश्वदेवम् प्रथमे ऽहनि शंसति स्वस्ति तायै

वैश्वानराय पृथु पाजसे विप इत्य् आग्निमारुतस्य प्रतिपत् प्रथमे पदे देवता निरुच्यते प्रथमे ऽहनि प्रथमस्य अह्नः रूपम्

स्वस्त्ययनम् एव तत् कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारम् अश्नुते य एवं वेद

युञ्जते मन उत युञ्जते धिय इति सावित्रं युक्तवत् प्रथमे ऽहनि प्रथमस्य अह्नः रूपम्

जातवेदसे सुनवाम सोमम् इति जातवेदस्याम् पुरस्तात् सूक्तस्य शंसति स्वस्त्ययनं वै जातवेदस्याः स्वस्ति तायै

समानम् आग्निमारुतम् भवति यच् च अग्निष्टोमे यद् वै यज्ञे समानं क्रियते तत् प्रजा अनुसमनन्ति तस्मात् समानम् आग्निमारुतम् भवति

प्र तव्यसीं नव्यसीं धीतिम् अग्नय इति जातवेदस्यम् प्र इति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्य अह्नः रूपम्

प्रत्वक्षसो प्रतवसो विरप्शिन इति मारुतम् प्र इति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्य अह्नः रूपम्

सम्पातौ भवतो निष्केवल्य मरुत्वतीययोः निविद् धाने वामदेवो वा इमान् लोकान् अपश्यत् तान् सम्पातैः समपतद् यत् सम्पातैः समपतत् तत् सम्पातानां सम्पात त्वम् तद् यत् सम्पातौ प्रथमे ऽहनि शंसति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्यै

आ न इन्द्रो दूराद् आ न आसाद् इति सूक्तम् आ इति प्रथमे ऽहनि प्रथमस्य अह्नः रूपम्
पञ्चदशस्य आयतने त्रिणवम् उक्थ्यम् उपयन्ति बृहत् सामानम्

अथ अनिरुक्तम् पृष्ठ्यं षडहम् उपयन्ति

स्व एव आयतने एकविंशम् उक्थ्यम् उपयन्ति वैराज सामानम्

स उव् एव अ ब्राह्मणः पञ्चविंशति रात्रः

अथ पूर्वश् चतुर्विंशति रात्रः

त्रयस्त्रिंशात् त्रयस्त्रिंशम् उपयन्ति

तस्य षट्त्रिंशाः पवमाना भवन्ति

दशमं च अहर् अतिरात्रं च महाव्रतं व्यवदधाति

तस्य अष्टाविंशाः पवमाना भवन्ति

स्व एव आयतने त्रयस्त्रिंशम् उक्थ्यम् उपयन्ति रैवत सामानम्

अथ उत्तरः चतुर्विंशति रात्रः

अथ आवृत्तम् पृष्ठ्यं षडहम् उपयन्ति

पृष्ठ्यः षडहः

तस्य चत्वारिंशाः पवमाना भवन्ति

सप्तदशस्य आयतने एकविंशम् उक्थ्यम् उपयन्ति वैरूप सामानम्

त्रयस्त्रिंशात् त्रयस्त्रिंशम् उपयन्ति

अतिरात्रो ज्योतिर् गौर् आयुर् इति चत्वारस् त्रि अहाः दशरात्रो अथ अतिरात्रः

तस्य अष्टाचत्वारिंशाः पवमाना भवन्ति

तस्य चतुश्चत्वारिंशाः पवमाना भवन्ति
अपेत इतस् सदान्वा अ हिंसन्तीः इमं गृहम्

गृहस्य बुध्न आसीनास् ता वज्रेण अधि तिष्ठतु

या सहमाना चरसि सासहान इव ऋषभः

अपेहि नो गृहेभ्यो अपेहि वत्सतन्त्याः

यो अस्यै नम इत् करद् अप इद् अस्य गृहाद् अयत्

भूतपतिर् निर् अजत्व् इन्द्रश् च इतस् सदान्वाः

हा अम्ब सुहूतले अथ उ है सामनन्तमे

धेनुर् वा अत्र य स्थास्यत्य् अनड्वान् वा इरया सह

सहस्व नो अभिमातिं सहस्व पृतनायतः

मक्षाश् चित् कृण्वाना मधु त्वं सहस ओषधे

त्वं व्याघ्रान् सहसे त्वं सिंहाꣳ उभयादतः

नमः पिशङ्ग बाह्वै सिन्धौ जाताया उग्रायै

अथ उ दुहितरं नप्त्रीम् अथ उ त्वं सामना भव
विद्युद् ब्रह्म इति आहुः

विदानाद् विद्युत्

विद्युत् हि एव ब्रह्म
कालकूट आदीनाम् द्रवैः सप्त सप्त दिनं मर्दनं प्रक्षालनं च

एषां लक्षणं विष परीक्षकेभ्यः ज्ञेयम्

अमी कालकूट आदयः नव विष भेदाः प्रकीर्तिताः कथिताः

एतैः मर्दितः सूतः छिन्नपक्षः जायते मुखं धातु ग्रसन शीलम् अतो धातून् त्वरया ग्रसते

अथ उपविषाणि आह लाङ्गली कलिहारी करवीरकः अश्वमार जटा रसः अहिफेनम् आफूकम् एताः सप्त उपविष जातयः
पावीरवीं शंसति वाग् वै सरस्वती पावीरवी वाच्य् एव तद् वाचं दधाति

प्रियेण धाम्ना समृध्यते य एवं वेद

उन् मध्यमाः पितरः सोम्यास इति

ये च एव अवमाः ये च परमा ये च मध्यमास् तान् सर्वान् अनन्तरायम् पृणाति

तस्मात् समान उदर्या स्वसा अन्य उदर्यायै जायाया अनुजीविनी जीवति

राकां शंसति राका ह वा एताम् पुरुषस्य सेवनीं सीव्यति या एषा शिश्ने ऽधि

तद् आहू राकाम् पूर्वां शंसेज् जाम्यै वै पूर्व पेयम् इति

तद् आहुर् यामीम् पूर्वां शंसेत् पित्र्याम् इति

प्रजायते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद

आ अहम् पितॄन् सुविदत्राꣳ अवित्सि इति द्वितीयां शंसति

तत् तन् न आदृत्यम् देवानाम् एव पत्नीः पूर्वाः शंसेद् एष ह वा एतत् पत्नीषु रेतो दधाति यद् अग्निर् गार्हपत्यो अग्निना एव आसु तद् गार्हपत्येन पत्नीषु प्रत्यक्षाद् रेतो दधाति प्रजात्यै

यामीम् एव पूर्वां शंसेद् इमं यम प्रस्तरम् आ हि सीद इति राज्ञो वै पूर्व पेयम् तस्माद् यामीम् एव पूर्वां शंसेत्

देवानाम् पत्नीः शंसत्य् अनूचीर् अग्निं गृहपतिं तस्माद् अनूची पत्नी गार्हपत्यम् आस्ते

पुमांसो ऽस्य पुत्रा जायन्ते य एवं वेद

तद् आहुर् व्याहावम् पित्र्याः शंसेत् अ व्याहावाम् इति व्याहावम् एव शंसेद् असंस्थितं वै पितृ यज्ञस्य साध्व् असंस्थितं वा एष पितृ यज्ञम् संस्थापयति यो अ व्याहावम् शंसति तस्माद् व्याहावम् एव शंस्तव्यम्

मातली कव्यैर् यमो अङ्गिरोभिर् इति काव्यानाम् अनूचीं शंसत्य् अवरेण एव वै देवान् काव्याः परेण एव पितॄंस् तस्मात् काव्यानाम् अनूचीं शंसति

इदम् पितृभ्यो नमो अस्त्व् अद्य इति नमस्कारवतीम् अन्ततः शंसति तस्माद् अन्ततः पितृभ्यो नमस्क्रियते
व्य् आर्त्या पवमानो वि शक्रः पाप कृत्यया

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

इति इदम् विश्वम् भुवनम् वि याति

चन्द्रः प्राणेन संहितः

वि देवा जरसा अवृतन् वि त्वम् अग्ने अरात्या

आ पर्जन्यस्य वृष्ट्या उद् अस्थाम अमृताः वयम्

मा मृथाः

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

वि अहम् सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

प्राणेन विश्वतस् वीर्यम् देवाः सूर्यम् सम् ऐरयन्

उद् आयुषा सम् आयुषा उद् ओषधीनां रसेन

वि ग्राम्याः पशव आरण्यैर् व्य् आपस् तृष्णया असरन्

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

व्य् अहं सर्वेण पाप्मना वि यक्ष्मेण सम् आयुषा

त्वष्टा दुहित्रे वहतुम् युनक्ति
सकृद् इन्द्रं निराह तेन ऐन्द्रात् रूपान् न प्रच्यवते

अभि प्रियाणि मर्मृशत् पराणि इति यान्य् एव पराण्य् अहानि तानि प्रियाणि तान्य् एव तद् अभिमर्मृशतो यन्त्य् अभ्यारभमाणाः परो वा अस्माल् लोकात् स्वर्गो लोकस् तम् एव तद् अभिवदति

उद् उ ब्रह्माण्य् ऐरत श्रवस्या इति ब्राह्मणाच्छंसी ब्रह्मण्वत् समृद्धं सूक्तम् अहर् अहः शंसति

तद् वै षष् ऋचम् षड् वा ऋतव ऋतूनाम् आप्त्यै

तद् उ वैश्वामित्रं विश्वस्य ह वै मित्रं विश्वामित्र आस विश्वं ह अस्मै मित्रम् भवति य एवं वेद

कवींर् इच्छामि संदृशे सुमेधा इति

तद् उपरिष्टात् सम्पातानां शंसत्य् आप्त्वा एव तत् स्वर्गं लोकं यजमाना अस्मिन् लोके प्रतितिष्ठन्ति

यद् एव दश ऋचम् दश वै प्राणाः प्राणान् एव तद् आप्नुवन्ति प्राणान् आत्मन् दधते

विश्वं ह अस्मै मित्रम् भवति य एवं वेद येषां च एवम् विद्वान् एतन् मैत्रावरुणः पुरस्तात् सूक्तानाम् अहर् अहः शंसति

तद् अनिरुक्तम् प्राजापत्यं शंसत्य् अनिरुक्तो वै प्रजापतिः प्रजापतेर् आप्त्यै

अभि तष्टा इव दीधया मनीषाम् इत्य् अछावाको ऽहर् अहः शंसत्य् अभिवत् तत्यै रूपम्

तद् एतत् सूक्तं स्वर्ग्यम् एतेन वै सूक्तेन देवाः स्वर्गं लोकम् अजयन्न् एतेन ऋषयस् तथा एव एतत् यजमाना एतेन सूक्तेन स्वर्गं लोकं जयन्ति

तद् उ वैश्वामित्रं विश्वस्य ह वै मित्रं विश्वामित्र आस

उप इन्द्रस्य प्रियं लोकं गच्छति जयति परमं लोकं य एवं वेद

तद् उपरिष्टात् सम्पातानां शंसत्य् आप्त्वा एव तत् स्वर्गं लोकं यजमाना अस्मिन् लोके प्रतितिष्ठन्ति

तद् उ वासिष्ठम् एतेन वै वसिष्ठ इन्द्रस्य प्रियं धाम उपागच्छत् स परमं लोकम् अजयत्
आपो वै मरुतः

ब्रह्म वा अग्निर् ब्रह्म यशसस्य अवरुद्ध्यै

मारुतो ऽष्टमः

आग्नेयः प्रथमः

वाग् वै सरस्वती

वाचा वा इदं स्वदितम् अन्नम् अद्यते अन्नाद्यस्य उपाप्त्यै

क्षत्रं वै सोमः क्षत्र यशसस्य अवरुद्ध्यै

ब्रह्म क्षत्रे वा इन्द्र अग्नी ब्रह्म यशसस्य च क्षत्र यशसस्य च अवरुद्ध्यै

क्षत्रं वै वरुणः क्षत्र यशसस्य अवरुद्ध्यै

सवितृ प्रसूतम् वा इदम् अन्नम् अद्यते अन्नाद्यस्य उपाप्त्यै

ब्रह्म वै बृहस्पतिर् ब्रह्म यशसस्य अवरुद्ध्यै

सौम्यस् तृतीयः

मनोतायै च हविषः

सावित्रो दशमः

विश्व रूपम् वा इदम् अन्नम् अद्यते अन्नाद्यस्य उपाप्त्यै

वैश्वदेवः षष्ठः

क्षत्रं वा इन्द्रः क्षत्र यशसस्य अवरुद्ध्यै

बार्हस्पत्यः पञ्चमः

सारस्वतो द्वितीयः

तथा उ एव एतत् यजमान एवम् एव ब्रह्मणा च क्षत्रेण च क्षत्रेण च ब्रह्मणा च उभयतस् ऽन्नाद्यं परिगृह्णानो ऽवरुन्धान एत्य् अवरुन्धान एति

तस्यै वा एतस्या एकादशिन्यै याज्या पुरोनुवाक्याः च एव नाना

वारुण एकादशः
यदि दहति पुण्य समम् भवति

आदित्यम् एव तद् आह एतम् नो गोपाय इति

तद् आहुर् यद् अरण्योः समारूढो नश्येद् उद् अस्य अग्निः सीदेत्

अग्निर् वा उपद्रष्टा

आदित्यो वै देवः संस्फानः

यो ह वा उपद्रष्टारम् उपश्रोतारम् अनुख्यातारम् एव विद्वान् यजते सम् अमुष्मिन् लोके इष्टापूर्तेन गच्छते

वायुम् एव तद् आह एतम् नो गोपाय इति

अग्निम् एव तद् आह एतम् नो गोपाय इति

यदि न दहति पाप समम् भवति

वायुर् वा उपश्रोता

स्वस्याम् एव एनम् तद् योन्यां सादयति

एष ह वा अग्नेर् योनिः

अयं ते योनिर् इत्य् आत्मन्न् अग्नीन् समारोपयेत्

एतेन ह स्म वा अङ्गिरसः पुरा विज्ञानेन दीर्घसत्त्रम् उपयन्ति

स त्वं नो नभसस् पतिर् इत्य् आह

अग्निर् वै नभसस् पतिः

वायुर् वै नभसस् पतिः

पुनर् आधेयः स्याद् इति

अयं ते योनिर् इत्य् अरण्योर् अग्निं समारोपयेत्

आदित्यो वा अनुख्याता

अह्नां विधान्याम् एकाष्टकायाम् अपूपं चतुर् शरावम् पक्त्वा प्रातर् एतेन कक्षम् उपोषेत्
कटु तिक्त कषायाणाम् कटुको येषां विपाक इति पक्षः

यथा रस त्वे पाकानां न स्यात् एवम् विपर्ययः

पराशरः तु तिक्त कषाययोः मधुर विपाकम् आह पाकाः त्रयः रसानाम् अम्लो ऽम्लं पच्यते कटुः कटुकम्

स्वादुः पटुश् च मधुरो लवणः च मधुरं पच्यते पक्वो मधुर त्वम् याति इति अर्थः

चत्वारः अन्ये मधुरं संसृष्ट रसाः तु संसृष्टम्

इति

तिक्त आदीनाम् त्रयाणां कटुको विपाकः

इति

निवर्तन्ते अधिकाः तत्र पाकः कटुक इष्यते

विपाक त्रैविध्यम् आह स्वादुः इति

तत्र द्वौ विपाकाव् इति सुश्रुतः द्रव्येषु पच्यमानेषु येष्व् अम्बु पृथिवी गुणाः

तेषां पित्त विघाते तिक्त कषायौ कथं भवतः

तेजस् अनिल आकाश गुणाः पच्यमानेषु येषु तु

मधुरम् इति क्रियाविशेषणम्

एवम् अम्लः रसः अम्लम् पच्यते

याति तैलं च कटुतां कटुका अपि न पिप्पली

मधुर रसस्य अपि व्रीहेः विपाके अम्ल त्वात् लवणस्य अपि सौवर्चलस्य कटु विपाक त्वात् अम्ल तिक्त ऊषणानाम् अपि दाडिम पटोल पिप्पलीनाम् मधुर त्वात् कषायस्य अपि कुलत्थस्य अम्ल विपाक त्वात् प्रायश इति उक्तम् मत अन्तर संग्रह अर्थम् च

षोढा पाकः तु संग्रहे निरस्तः यथारसं जगुः पाकान् षट् केचित् तद् असांप्रतम्

पच्यत इति कर्मकर्तर्य् आत्मनेपदम्
मम अन्तरिक्षम् उरु लोकम् अस्तु मह्यं वातः पवतां कामाय अस्मै

दैवीः षड् उर्वीर् उरु नः कृणोत विश्वे देवास इह मादयध्वम्

अग्ने मन्युं प्रतिनुदन् परेषां त्वं नो गोपाः परि पाहि विश्वतः

एनो मा नि गां कतमच् चन अहम् विश्वे देवा अभि रक्षन्तु मा इह

मह्यं नमन्तां प्रदिशश् चतस्रस् त्वया अध्यक्षेण पृतना जयेम

धाता विधाता भुवनस्य यस् पतिर् देवः सविता अभिमातिषाहः

आदित्या रुद्रा अश्विना उभा देवाः पान्तु यजमानं निरृथात्

ये नः सपत्ना अप ते भवन्त्व् इन्द्र अग्निभ्याम् अव बाधामह एनान्

मम अग्ने वर्चो विहवेष्व् अस्तु वयं त्वा इन्धानाः तन्वम् पुषेम

मह्यं यजन्तां मम यानि इष्टा आकूतिः सत्या मनसो मे अस्तु

इमं नो यज्ञं विहवे शृणोत्व् अस्माकम् अभूर् हरि अश्व मेदी

उरु व्यचाः नो महिषः शर्म यच्छत्व् अस्मिन् हवे पुरु हूतः पुरुक्षु

मम देवा विहवे सन्तु सर्व इन्द्रवन्तो मरुतो विष्णुर् अग्निः

स नः प्रजायै हरि अश्व मृड इन्द्र मा नो रीरिषो मा परा दाः

मयि देवा द्रविणम् आ यजन्तां मयि आशीर् अस्तु मयि देव हूतिः

तिस्रो देवीर् महि नः शर्म यच्छत प्रजायै नस् तन्वे यच् च पुष्टम्

अपाञ्चो यन्तु निवता दुरस्यवो अमा एषाम् चित्तं प्रबुधां वि नेशत्
यदि त्रैककुदं न अधिगच्छेत् येन एव केन च अञ्जनेन अञ्जीत

सर्पिः मिश्रम् दधि मधु च अभ्युपसेकम् आशितो भवति

अप आचम्य क्षौमं वासो ऽहतम् अन्तरं परिधत्ते सोमस्य तनूर् असि तनुवं मे पाहि इति

महीनां पयो असि इति दर्भ पुञ्जीलाभ्याम् नवनीतं संयुत्य त्रिः पराचीनम् अभ्यङ्क्ते वर्चः धाः असि वर्चो मयि धेहि इति

शङ्खिनि ह्रदे हिरण्यम् अवधाय अपः अस्मान् मातरः शुन्धन्त्व् इति स्नात उद्गाहत उद् आभ्यः शुचिर् आ पूत एमि इति

सु अभ्यक्तः भवति

कुण्डे स्नाति इति एकेषाम्

स तूलया शर इषीकया दर्भ इषीकया दर्भ पुञ्जीलेन वा दक्षिणं पूर्वम् अ निधावमानः वृत्रस्य कनीनिका असि चक्षुष्पा असि चक्षुर् मे पाहि इति

कनीयः कनीयः ऽत ऊर्ध्वं व्रतयति

सोमस्य नीवीर् असि इति नीवीम् अनुपरिकल्पयते
एवा ते अघ्न्ये मनो ऽधि वत्से नि हन्यताम्

यथा पुंसो वृषण्यत स्त्रियां निहन्यते मनः

यथा प्रधिर् यथा उपधिः यथा नभ्यं प्रधाव् अधि

यथा मांसम् यथा सुरा यथा अक्षाः अधिदेवने यथा पुंसः वृषण्यतः स्त्रियाम् निहन्यते मनः एव ते अघ्न्ये मनः अधि वत्से नि हन्यताम्
दृﾱहानि दृंहितानि च स्थिराणि न पराणुद इति

अथ अतस् परिधानीया एव

ते स्याम देव वरुण इति मैत्रावरुणस्य इषम् स्वश् च धीमहि इति अयं वै लोक इषम् इत्य् असौ लोकः स्वर् इत्य् उभाव् एव एतया लोकाव् आरभन्ते

स्वर्ग एव एतया लोके अहर् अहर् प्रतितिष्ठन्तो यन्ति

प्रियेण धाम्ना समृध्यते य एवं वेद

उद् गा आजद् अङ्गिरोभ्य आविष्कृण्वन् गुहा सतीः अर्वाञ्चं नुनुदे वलम् इति सनिम् एव एभ्यः एतया अवरुन्द्धे

व्य् अन्तरिक्षम् अतिरद् इति ब्राह्मणाच्छंसिनो विवत् तृचम् स्वर्गम् एव एभ्यः एतया लोकं विवृणोति

सिषासवो वा एते यद् दीक्षितास् तस्माद् एषा वलवती भवति
स दध्यङ्ङ् आङ्गिरसो ऽब्रवीन् न वयं विद्मो यदि ब्राह्मणाः स्मो यद्य् अ ब्राह्मणाः स्मो यदि तस्य ऋषेः स्मो वा अन्यस्य इति

न यज्ञपतिं रिष्यन्त इति

य एति संयजति स भवति यश् च न ब्रूते यश् च न ब्रूत इति ब्राह्मणम्

ता वा एताः पञ्च व्याहृतयो भवन्त्य् श्रावय अस्तु श्रौषड् यज ये यजामहे वौषड् इति

अनर्वाणं ह वै देवं दध्यङ्ङ् आङ्गिरस उपसीदं ह यज्ञस्य श्नुष्टिं समश्नवामह इति

स दध्यङ्ङ् आङ्गिरसो ऽब्रवीद् यो वै सप्तदशं प्रजापतिं यज्ञे ऽन्वितं वेद न अस्य यज्ञो रिष्यते

सो ऽयात् स्वायंभुवो वा ऋतावन्तो मदयातां न वयं वदामहा इति

तस्मात् प्रवरे प्रव्रियमाणे वाचयेद् देवाः पितर इति तिस्रः
यद् भुव इति तद् इदम् अन्तरिक्षम्

तम् उ ह आजहार

यत् स्वर् इति तद् असौ लोकः

आहराणि इति ह उवाच मा हौषीर् इति

तद् यस्य एवम् विद्वान् ब्रह्मा भवति दक्षिणतो ह अस्य उदङ् यज्ञः प्रवणो भवति

एता वै व्याहृतय एता देवताः

स ह उवाच चतुर्गृहीतम् आज्यं गृहीत्वा आ वा हर जुहोमि वा इति

स ह उवाच तद् उ ह त्वम् इत्थं च अमुथा यदि त्वम् अनूचिषे मर्कटः पुरोडाशं प्रमथिष्यति तस्य प्रायश्चित्तिम् इति

एता देवता एता व्याहृतय इत्य् एतत् ह तद् विदुषः शितिबाहोर् ऐषकृतस्य नैमिशेर् मर्कटः पुरोडाशं प्रममाथ

तद् यद् वै भूर् इति तद् अयं लोकः

दक्षिणतो ह अस्य उदङ् यज्ञः प्रवणः संतिष्ठते यस्य एवम् विद्वान् ब्रह्मा भवति य उ च एनम् एवं वेद य उ च एनम् एवं वेद
यौधाजयेन एव द्विषन्तं भ्रातृव्यं संविच्य रौरवेण अस्य रवमाणस्य स्वम् आदत्ते य एवं वेद

तान् असुरा ओ वा इत्य् एव अन्वारोहन्

अथ ऐडम्

आत्मा वै निधनम्

यौधाजयेन वै देवा असुरान् संविच्य रौरवेण एषाम् रवमाणानां स्वम् आददत

औ हो वा हो इडा इति स्वरेण एव संतत्य स्वर्गं लोकं समश्नुत

तद् देवाः प्रत्यबुध्यन्त

अन्त गतम् इव साम आसीत् स्वर्गो लोक एव

तेन एनान् ओ हा वु वा इत्य् अवाचो ऽवाघ्नन्

प्राणो वै स्वरः

एतावन्ति ह खलु वै सामान्य् एतावती साम क्ﾱप्तिः एतावान् उ साम बन्धुः

सर्वया अस्य साम क्ﾱप्त्या सर्वेण साम बन्धुना स्तुतं भवति य एवं वेद

स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

रौरवेण वै देवा ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकम् आरोहन्
वि जिहीष्व लोकम् कृणु बन्धान् मुञ्चासि बद्धकम्

योन्या इव प्रच्युतो गर्भः पथः सर्वाꣳ अनु क्षिय

यद् दारुणि बध्यसे यत् च रज्ज्वां यद् भूम्यां बध्यसे यत् च वाचा

विषाणा पाशान् वि स्य अधि अस्मद् य उत्तमा अधमा वारुणा ये

उदगातां भगवती विचृतौ नाम तारके

प्र इह अमृतस्य यच्छतां प्रैतु बद्धक मोचनम्

अयं तस्माद् गार्हपत्यो नो अग्निर् उद् इन् नयाति सुकृतस्य लोकम्

दुष्वप्न्यं दुरितं नि सुव अस्मत् अथ गच्छेम सुकृतस्य लोकम्
शतम्

तस्य ह पर्वत नारदौ गृहे ऊषतुः

ऋणम् अस्मिन् संनयति अमृत त्वम् च गच्छति पिता पुत्रस्य जातस्य पश्येत् चेद् जीवतः मुखम् यावन्तः पृथिव्याम् भोगाः यावन्तः जातवेदसि यावन्तः अप्सु प्राणिनाम् भूयान् पुत्रे पितुः ततस् शश्वत् पुत्रेण पितरः अत्यायन् बहुलम् तमः आत्मा हि जज्ञे आत्मनः सः इरावती अतितारिणी किम् नु मलम् किम् अजिनम् किम् उ श्मश्रूणि किम् तपः पुत्रम् ब्रह्माणः इच्छध्वम् स वै लोकः अवदावदः अन्नम् ह प्राणः शरणम् ह वासः रूपम् हिरण्यम् पशवः विवाहाः सखा ह जाया कृपणम् ह दुहिता ज्योतिः ह पुत्रः परमे व्योमन् पतिः जायाम् प्रविशति गर्भः भूत्वा स मातरम् तस्याम् पुनर् नवः भूत्वा दशमे मासि जायते तत् जाया जाया भवति यत् अस्याम् जायते पुनर् आभूतिः एषा आभूतिः बीजम् एतत् निधीयते देवाः च एताम् ऋषयः च तेजः समभरत् महत् देवाः मनुष्यान् अब्रुवन् एषा वः जननी पुनर् न अपुत्रस्य लोकः अस्ति इति तत् सर्वे पशवः विदुः तस्मात् तु पुत्रः मातरम् स्वसारम् च अधिरोहति एष पन्थाः उरुगायः सु शेवः यम् पुत्रिणः आक्रमन्ते विशोकाः तम् पश्यन्ति पशवः वयांसि च तस्मात् ते मात्रा अपि मिथुनीभवन्ति इति ह अस्मै आख्याय

तस्य ह शतम् जायाः बभूवुः

सः एकया पृष्टः दशभिः प्रत्युवाच

स ह नारदम् पप्रच्छ यम् नु इमम् पुत्रम् इच्छन्ति ये विजानन्ति ये च न किम् स्विद् पुत्रेण विन्दते तत् मे आचक्ष्व नारद इति
स्नेहानां काल विभागम् आह तैलम् इत्यादि

वर्षा अन्ते शरदि सर्पिः

माधवे वसन्ते शेषौ

प्रावृषि तैलम्