tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पुराणं कथ्यते यत्र वेद श्रुति समाहितम्

अरोगाः प्राणिनश् च आसन् रामे राज्यं प्रशासति

आखु दर्दुर वक्त्राः च घोरा वृक मुखाः तथा

तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वम् अशेषतः

देवाः सप्तर्षयश् च एव त्र्यम्बकश् च महा यशाः

ह्रस्वान्य् अतिप्रमाणानि स्थावराणि चराणि च

सहस्र जिह्वम् भास्वन्तं सहस्र मुकुटम् प्रभुम्

रूपं कृत्वा महा भीमम् जहार आशु स मेदिनीम्

सहस्र आस्यम् सहस्र अक्षम् सहस्र चरणम् च यम्

तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्र आदित्यौ स्तनान्तरे

रथ स्थम् पार्थिवं रामः पातयित्वा अर्जुनम् भुवि

अग्नि जिह्वः दर्भ लोमा ब्रह्म शीर्षः महा तपाः

एवं यज्ञवराहेण भूत्वा भूत हित अर्थिना

प्रीयन्ते पितरस् तस्य प्रादुर्भाव अनुकीर्तनात्

धर्म सत्य मयः श्रीमान् क्रम विक्रम सत्कृतः

एषो ऽहं स गणम् दैत्यं वर दानेन दर्पितम्

वाली विनिहतः संख्ये सुग्रीवश् च अभिषेचितः

मारीचाय ददौ प्रीतः कश्यपाय वसुंधराम्

सर्वान् कामान् इमांस् तात प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

प्रादुर्भावांश् च वक्ष्यामि पुण्यान् देव गुणैः युतान्

विख्यातो माथुरे कल्पे सर्व लोक हिताय वै

न वित्त हरणम् च आसीत् रामे राज्यं प्रशासति

चातुर्वर्ण्ये च संकीर्णे धर्मे शिथिल ताम् गते

न अश्रूयन्त अशुभाः वाचो न आकुलम् मारुतो ववौ

आश्रमेषु महाभागान् मुनीन् वै संशित व्रतान्

देव ऋषिभिः तपः वृद्धैः सिद्धैः सप्तर्षिभिस् तथा

अ वध्यम् अमर इन्द्राणाम् दानव इन्द्रम् निहन्मि तम्

शरण्यं शरणं विष्णुम् उपतस्थुर् महा बलम्

सलिलं च अन्तरिक्षम् च नक्षत्राणि दिशो दश

खसृमः कालवदनः करालः केशिर् एव च

ईजे क्रतु शतैः पुण्यैः समाप्त वर दक्षिणैः

रामो ऽर्जुनम् अनीक स्थम् जघान नृपतिं प्रभुः

धनदश् च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुष अधिपः

वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महा द्युतेः

भवेयम् अहम् एव अर्कः सोमो वायुर् हुताशनः

स्रष्टा च हव्य कव्यानाम् अव्यक्तः प्रकृतिर् ध्रुवः

भीमा मकर वक्त्राः च क्रोष्टु वक्त्राः च दानवाः

शतघ्नी चक्र हस्ताः च तथा परिघ पाणयः

यत्र अ वध्यम् राक्षस इन्द्रम् रावणं युधि दुर्जयम्

चतुर्विंशे युगे च अपि विश्वामित्र पुरःसरः

अपरः केशवस्य अयम् प्रादुर्भावो महात्मनः

हित्वा अयोध्याम् दिवं यातो राघवो ऽसौ महा बलः

भग्नं माहेश्वरं चापं क्रीडता लीलया पुरा

परश्वधेन दीप्तेन ज्ञातिभिः सहितस्य वै

यत्र देवा विमुह्यन्ति प्रादुर्भाव अनुकीर्तने

वारुणांस् तुरगाञ् शुभ्रान् रथं च रथिनां वरः

अहर् रात्र ईक्षणः दिव्यो वेदाङ्ग श्रुति भूषणः

नार्यो न अत्यचरन् भर्तॄन् भार्यां न अत्यचरत् पतिः

नष्टे देव असुर नरे प्रनष्ट उरग राक्षसे

गुप्तं राक्षस कोटीभिः नीलाञ्जन चय उपमम्

कृत्वा निःक्षत्रियां च एव भार्गवः सु महा तपाः

सहस्र शीर्षः देव आदिः चकार जगतीं पुनः

दैत्यानाम् आदि पुरुषः चकार तप उत्तमम्

त्रैलोक्य रावणम् क्रूरं राक्षसं राक्षस ईश्वरम्

ददौ तस्मिन् महा यज्ञे वाजिमेधे महा यशाः

एतानि कृत्वा कर्माणि रामो धर्म भृताम् वरः

नरस्य कृत्वा अर्ध तनुम् सिंहस्य अर्ध तनुम् तथा

भूयो भूत आत्मनः विष्णोः प्रादुर्भावो महात्मनः

नभः प्रक्रममाणस्य नाभ्यां किल समास्थितौ

दुर्निरीक्ष्यं सुर गणैः वर दानेन दर्पितम्

उद्धृता पृथिवी देवी सागर अम्बु धरा पुरा

सहस्र दम् सहस्र आदिम् सहस्र भुजम् अव्ययम्

मार्जार शश वक्त्राः च महा वक्त्राः तथा अपरे

दैत्यान् मानुष देह स्थान् सूदयामास वीर्यवान्

देवतानाम् ऋषीणां च मनुष्याणां च सर्वशः

तम् आगस्कारिणं क्रूरं पौलस्त्यं पुरुष ऋषभः

महीं सागर पर्यन्ताम् स शैल वन काननाम्

दश वर्ष सहस्राणि दश वर्ष शतानि च

एतच् छ्रुत्वा सुराः सर्वे वाक्यं पङ्कज जन्मनः

प्रमथ्य सर्वान् दैतेयान् पाद हस्त तलैः ततः

सहस्र शिरसम् देवं सहस्र करम् अव्ययम्

हृतानि च महीपानां सर्व रत्नानि तेजसा
नक्षत्रैश् च मुहूर्तैश् च खेचरैश् च महा ग्रहैः

जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानां चकार सः

ऋषयो वा न मां शापैः क्रुद्धा लोकपितामह

दुर्निरीक्ष्यो अरि वृन्दानाम् युद्ध स्थः च भविष्यसि

सीतायाः पदम् अन्विच्छन् निजघान महा मनाः

आहुर् वेद विदः विप्रा यं यज्ञं शाश्वतं विभुम्

रुद्रैर् विश्व सहायैः च यक्ष राक्षस किंनरैः

गोधा शल्यक वक्त्राः च क्रौञ्च वक्त्राः तथा अपरे

सनत्कुमारश् च महा अनुभावः मनुर् महात्मा भगवान् प्रजा करः

उष्णीषिणो मुकुटिनस् तथा कुण्डलिनो ऽसुराः

छिन्नं बाहु सहस्रम् च बाणस्य अद्भुत कर्मणः

वेद पादः यूप दंष्ट्रः क्रतु दन्तः चिती मुखः

गाथा अप्य् अत्र गायन्ति ये पुराण विदः जनाः

वर प्रदानम् श्रुत्वा एव पितामहम् उपस्थिताः

बहुशः सर्व भूत आत्मा प्रादुर्भवति कार्यतः

अयोध्या अधिपतिः भूत्वा रामो राज्यम् अकारयत्

जघान पुरुष व्याघ्रौ गन्धर्वौ शाप विक्षतौ

एतद् उद्देश मात्रेण प्रादुर्भाव अनुकीर्तनम्

सवनं हवनं च एव हव्यं होतारम् एव च

रामे निबद्धास् तत्त्व अर्थाः माहात्म्यं तस्य धीमतः

वेदि स्कन्धः हविः गन्धः हव्य कव्य अति वेगवान्

ब्रह्मा प्रीत मनाः तस्य तपसा नियमेन च

त्वं हि न परमो देवस् त्वं हि न परमो गुरुः

एवम् उक्त्वा तु भगवाञ् जगाम आकाशम् एव ह

अयःशिरा अश्वशिरा हयग्रीवश् च वीर्यवान्

प्राग्वंश कायः द्युतिमान् नाना दीक्षाभिः आचितः

त्वं हि नः परमो धाता ब्रह्म आदीनाम् सुरोत्तम

आज्य नासः स्रुवस् तुण्डः साम घोष स्वनः महान्

भगवान् सर्व भूतानाम् स्वयंभूर् आदि कृत् विभुः

अ व्युच्छिन्नः ऽभवद् राष्ट्रे दीयतां भुज्यताम् इति

कीर्णा क्षत्रिय कोटीभिः मेरु मन्दर भूषणा

रूपिणी यस्य पार्श्व स्था सीता इति प्रथिता जनैः

अति सूर्यं च चन्द्रं च रामो दाशरथिर् बभौ

तं वै स्वयंभूर् भगवान् स्वयम् आगम्य भूपते

जीमूत घन संकाशः जीमूत घन निस्वनः

हृत्वा स मेदिनीं कृत्स्नां हत्वा च असुर पुंगवान्

प्रसादन अर्थम् लोकस्य रक्षसां निग्रहाय च

भूयश् च जामदग्न्यो ऽयं प्रादुर्भावो महात्मनः

विमानेन अर्क वर्णेन हंस युक्तेन भास्वता

जीमूत घन दीप्त ओजाः जीमूत इव वेगवान्

यत् पृच्छसि महा राज दिव्यां पुण्यां कथां शुभाम्

इन्द्रतापन वातापी केतुमान् बल दर्पितः

देव असुर गणानाम् हि यक्ष राक्षस पक्षिणाम्

यः समाः सर्व धर्म ज्ञः चतुर्दश वने ऽवसत्

एते दिव्या वरास् तात मया दत्तास् तव अद्भुताः

प्रीतो ऽस्मि तव भक्तस्य तपसा अनेन सु व्रत

अहं क्रोधश् च कामश् च वरुणो वासवो यमः

आसन् वर्ष सहस्राणि तथा पुत्र सहस्रिणः

उद्गातृ आन्त्रः होम लिङ्गः फल बीज महा ओषधिः

भयं त्यजध्वम् अमरा अभयं वो ददाम्य् अहम्

न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते

परम् आक्रममाणस्य जानुभ्यां तौ व्यवस्थितौ

विष्णोर् अमित वीर्यस्य यः शृणोति कृताञ्जलिः

यत्र विष्णुः सुर श्रेष्ठः वाराहं रूपम् आस्थितः

एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः

उपाकर्म उष्ठ रुचकः प्रवर्ग्य आवर्त भूषणः

हिरण्यकशिपो राजन्न् आजगाम हरिः सभाम्

कूर्म कुक्कुट वक्त्राः च शश उलूक मुखाः तथा

तम् अप्य् आहुर् मनुष्य इन्द्रम् सर्व भूत पतेः तनुम्

हिरण्यकशिपुर् दैत्यो वर दानेन दर्पितः

तस्मिन् यज्ञे महा दाने दक्षिणां भृगुनन्दनः

जल उपवासः तस्य आसीत् स्थान मौन दृढ व्रतः

धर्षयित्वा यथाकामं क्रोशमानं च मेघ वत्

पृथिव्यां सहवासो ऽभूद् रामे राज्यं प्रशासति

यत्र साल्वं च कंसं च मैन्दं द्विविदम् एव च

ततः शम दमाभ्याम् च ब्रह्मचर्येण च अनघ

चन्द्रहन्ता क्रोधहन्ता क्रोधवर्धन एव च

त्रैलोक्यं वशम् आनीय स्वर्गे वसति दानवः

यत्र वामनम् आश्रित्य रूपं दैत्य विनाशनम्

विष्णोर् अमित वीर्यस्य वदन्त्य् एवं द्विजातयः

नारायणं विभुं देवाः शरण्यं शरणं गताः

एष विष्णोः सुरेशस्य शाश्वतस्य अव्ययस्य च

वायुर् गविष्ठो नमुचिः शम्बरो विक्षरो महान्
शरभः शलभश् च एव कुपनः कोपनः क्रथः

महा अभ्र घन संकाशम् महा कायम् महा बलम्

धर्मस्य च विवृद्धि अर्थम् जज्ञे तत्र महा यशाः

निहतौ च निराशौ च कृतौ तेन महात्मना

शूद्राश् च एव हि वर्णांस् त्रीञ् शुश्रूषन्त्य् अन् अहंकृताः

लोके राम इति ख्यातस् तेजसा भास्कर उपमः

भूत भव्य भविष्यस्य प्रभुं लोक नमस्कृतम्

किमर्थं भगवान् विष्णुर् वसुदेव कुले ऽभवत्

वर देन वरो दत्तो दत्तात्रेयेण धीमता

ब्रह्मा च कपिलश् च एव परमेष्ठी तथा एव च

दश अश्वमेधान् जारूथ्यान् आजहार निरर्गलान्

क्षयाय दिति वंशस्य शरणं त्वं भवस्व नः

प्रश्न भारः महांस् तात त्वया उक्तः शार्ङ्गधन्वनि

दैत्यं सो ऽतिबलं दृप्तं दृप्त शार्दूल विक्रमम्

नक्र मेष आननाः शूरा गो अज अवि महिष आननाः

अध्वर्युं सामगं विप्रं सदस्यं सदनं सवम्

मारीचश् च सुबाहुश् च बलेन बलिनां वरौ

पाश मुद्गर हस्ताः वै तथा लगुड पाणयः

पूर्णे युग सहस्रे तु देवदेवो जगत्पतिः

अग्रे भुजम् सोम भुजम् हुत अर्चिषम् उदायुधम्

अवश्यं त्रिदशास् तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम्

पूर्व उचित त्वात् या लक्ष्मीर् भर्तारम् अनुगच्छति

ऋच् साम यजुषाम् घोषो ज्या घोषः च महात्मनः

यज्ञियान् अकरोद् दैत्यान् अ यज्ञीयाः च देवताः

देवांस् त्रिभुवन स्थान् च पराजित्य महा असुरः

चराचर गुरुः श्रीमान् वृतः सर्वैः सुरैस् तथा

तथा एव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम्

शपेयुस् तपसा युक्ता वरम् एतं वृणोम्य् अहम्

नाना वेष धराः दैत्या नाना माल्य अनुलेपनाः

स्वान्य् आयुधानि संगृह्य प्रदीप्तानि इव तेजसा

शूल उलूखल हस्ताः च परश्वध धराः तथा

प्रायश्चित्त नखः धीरः पशु जानुः महा वृषः

प्रह्रादो ऽश्वशिराः कुम्भः संह्रादो गगनप्रियः

विराधं च कबन्धं च राक्षसौ भीम विक्रमौ

पुष्करे यत्र सम्भूता देवाः स ऋषि गणाः पुरा

एकाक्षश् चन्द्रहा राहुः संह्रादः सृमरः स्वनः

ब्रह्म पर्यचरत् क्षत्रं विशः क्षत्रम् अनुव्रताः

स यज्ञाः स क्रियाः वेदाः प्रत्यानीता हि तेन वै

हन्त विष्णोः समस्तास् त्वं शृणु दिव्याः प्रवृत्तयः

शतानि दश बाहूनां भविष्यति न संशयः

प्राग्वंशं यज्ञ भूमिम् च होतारं चयनं च यत्

एते च अन्ये च बहवो दिव्या देव गुणैः युताः

यदा वर मद उन्मत्तः न्यवसद् दानवो भुवि

हतो मधुवने भीमो वर दत्तः महा असुरः

नाना प्रहरणाः घोरा नाना वेषाः महा जवाः

अनुह्रादो हरि हरौ वराहः संहरो रुजः

दुर्जरं दुर्धरं दृप्तं शार्दूल सम विक्रमम्

राज ऋषिभिः पुण्यतमैर् गन्धर्वैर् अप्सरः गणैः

वरं वरय भद्रं ते यथा इष्टम् कामम् आप्नुहि

पालयिष्यसि कृत्स्नां च वसुधां वसुधा ईश्वर

हित अर्थम् सुर मर्त्यानाम् लोकानां प्रभवाय च

समरे युद्ध शौण्डेन तथा अन्ये च अपि राक्षसाः

येन च अर्णव मध्य स्थौ नष्टे स्थावर जंगमे

न प्राणिनां भयं च आसीत् जल अनल विघात जम्

चरमाणस् तपो दीप्तं जामदग्न्यः पुनः पुनः

यत्र बाहु सहस्रेण विस्मितं दुर्जयं रणे

कल्की विष्णुयशा नाम भूयश् च उत्पत्स्यते प्रभुः

प्रायश्चित्तानि च अर्घ्यम् च स्थण्डिलानि कुशांस् तथा

वर दानेन भगवन् वधिष्यति स नो ऽसुरः

चीर संवृत गात्राः च तथा वल्कल वाससः

यूपं समिध् स्रुवम् दर्वीं चमस उलूखलानि च

सत्य धर्म रतान् दान्तान् पुरा धर्षितवांस् तु सः

विष्णोः प्रभाव श्रवणे दिष्ट्या ते मतिर् उत्थिता

पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागर अम्भसि

सुप्त्वा युग सहस्रम् स प्रादुर्भवति कार्यवान्

चतुर्दश वने तप्त्वा तपो वर्षाणि राघवः

प्रादुर्भाव सहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः

एवम् एष महा बाहुः इक्ष्वाकु कुल नन्दनः

एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावो महात्मनः

जज्ञे दशरथस्य अथ पुत्रः पद्म आयत ईक्षणः

कृत्स्नं बाहु सहस्रम् च चिछेद भृगुनन्दनः

नारसिंहेन वपुषा पाणिं संस्पृश्य पाणिना

तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्स अङ्कस्य धीमतः

प्रजासु शीर्यमाणासु धर्मे च आकुल ताम् गते
तत् प्रसीदस्व भगवन् वधो ऽस्य प्रविचिन्त्यताम्

ब्रह्मा ब्रह्म विदाम् श्रेष्ठो दैत्यं वचनम् अब्रवीत्

रावणं स गणम् हत्वा दिवम् आचक्रमे प्रभुः

कालकः कालकेयश् च वृत्रः क्रोधो विरोचनः

गरिष्ठश् च वरिष्ठश् च प्रलम्ब नरकौ उभौ

तेन नष्टेषु देवेषु प्रक्रियासु मखेषु च

पर्यदेवन् न विधवा न अनर्थः च अभवत् तदा

वायु अन्तरात्मा मन्त्र स्फिच् विकृतः सोम शोणितः

दृप्तैर् दैत्य गणैः गुप्तं हतवान् एक पाणिना

बलेर् बलवतो यज्ञे बलिना विष्णुना पुरा

ऋद्धिं समृद्धिं विपुलांश् च भोगान् प्राप्नोति शीघ्रं भगवत् प्रसादात्

एष ते वैष्णवः श्रीमान् प्रादुर्भावो ऽद्भुतः शुभः

यज्ञ विघ्न करौ येन मुनीनां भावितात्मनाम्

श्यामो युवा लोहित अक्षः दीप्त आस्यः मित भाषिता

न मानुषाः पिशाचा वा हन्युर् मां देव सत्तम

किरीटिनो लम्ब शिखाः कम्बु ग्रीवाः सु वर्चसः

सर्वम् आसीज् जगत् दान्तम् निर्दस्युर् अभवन् मही

विक्रमैस् त्रिभिर् अ क्षोभ्याः क्षोभितास् ते महा असुराः

न देव असुर गन्धर्वाः न यक्ष उरग राक्षसाः

खर उष्ट्र वदनाः च एव वराह वदनाः तथा

वाराहस् तु श्रुति सुखः प्रादुर्भावो महात्मनः

नृसिंह एष कथितो भूयो ऽयं वामनो ऽपरः

पुष्करः पुष्कलश् च एव साश्वो ऽश्वपतिर् एव च

पात्राणि च पवित्राणि वेदिं दीक्षां चरुं स्रुवम्

प्रादुर्भावाः पुराणेषु गीयन्ते ब्रह्म वादिभिः

नागं कुवलयापीडं चाणूरं मुष्टिकं तथा

रावणं निजघान आशु रामो भूत पतिः पुरा

स्वानि स्थानानि दिव्यानि जग्मुस् ते वै मुदा युताः

महा शिला प्रहरणाः शूल हस्ताः च दानवाः

पुराण देवः ऽथ पुराणि चक्रे प्रदीप्त वैश्वानर तुल्य तेजाः

छाया पत्नी सहायः वै मणि शृङ्गः इव उच्छ्रितः

यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर् हतः

दंष्ट्रया यः समुद्धृत्य लोकानां हित काम्यया

न शुष्केण न च आर्द्रेण स्यान् न च अन्येन मे वधः

सुग्रीवस्य कृते येन वानर इन्द्रः महा बलः

तपसो ऽन्ते ऽस्य भगवान् वधं विष्णुः करिष्यति

मन्त्रं यज्ञ वहम् वह्निं भागं भाग वहम् च यत्

प्रोवाच भगवान् वाक्यं सर्वान् देव गणान् तदा
तथा इति

तम् ह उवाच अज्ञत वै अस्य दन्ताः यजस्व मा अनेन इति

तम् ह उवाच संनाहम् नु प्रापत् यजस्व मा अनेन इति

तम् ह उवाच अजनि वै ते पुत्रः यजस्व मा अनेन इति

स ह उवाच यदा वै क्षत्रियः सांनाहुकः भवति अथ स मेध्यः भवति संनाहम् नु प्राप्नोतु अथ त्वा यजै इति

स ह उवाच यदा वै पशोः दन्ताः जायन्ते अथ स मेध्यः भवति दन्ताः नु अस्य जायन्ताम् अथ त्वा यजै इति

तथा इति

तथा इति

तथा इति

तथा इति

स ह उवाच यदा वै पशोः दन्ताः पद्यन्ते अथ स मेध्यः भवति दन्ताः नु अस्य पद्यन्ताम् अथ त्वा यजै इति

स ह निर्दशः आस

स ह उवाच यदा वै पशोः दन्ताः पुनर् जायन्ते अथ स मेध्यः भवति दन्ताः नु अस्य पुनर् जायन्ताम् अथ त्वा यजै इति

स ह संनाहम् प्राप

तम् ह उवाच अपत्सत वै अस्य दन्ताः यजस्व मा अनेन इति

तम् ह उवाच अज्ञत वै अस्य पुनर् दन्ताः यजस्व मा अनेन इति

स वरुणम् राजानम् उपससार पुत्रः मे जायताम् तेन त्वा यजै इति

तस्य ह दन्ताः जज्ञिरे

तस्य ह दन्ताः पेदिरे

स तथा इति उक्त्वा पुत्रम् आमन्त्रयामास तत अयम् वै मह्यम् त्वाम् अददात् हन्त त्वया अहम् इमम् यजै इति

तस्य ह पुत्रः जज्ञे रोहितः नाम

तम् ह उवाच निर्दशः नु अभूत् यजस्व मा अनेन इति

तथा इति

स संवत्सरम् अरण्ये चचार

तथा इति
गदा शिक्षाम् ततो दिव्यां बलभद्राद् अवाप्तवान्

स्यमन्तकं च न अपश्यत् हत्वा भोजं महा बलम्

वयम् अभ्युपपत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम्

समयं कारयांचक्रे न आवेद्यः ऽहं त्वया अच्युते

कन्यां च वासुदेवाय स्वसारं शील संमताम्

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं भोज कृष्णयोः

स्यमन्तक कृते प्राज्ञो गांदी पुत्रः महा यशाः

अर्थान् रत्नानि च अग्र्याणि द्रव्याणि विविधानि च

आबध्य गांदिनी पुत्रः विरराज अंशुमान् इव

अन् आप्तौ च वध अर्हौ च कृत्वा भोज जनार्दनौ

सत्यभामा तु तद् वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः

यत् तत् सत्राजिते कृष्णो मणि रत्नम् स्यमन्तकम्

सदा हि प्रार्थयामास सत्यभामाम् अ निन्दिताम्

सभा मध्य गतम् प्राह तम् अक्रूरं जनार्दनः

दृष्ट्वा रथस्य स्वां वृद्धिं शतधन्वानम् आर्दयत्

भ्रातृ त्वात् मर्षयाम्य् एष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम्

हते पितरि दुःख आर्ता सत्यभामा यशस्विनी

अपयाने ततो बुद्धिं भोजश् चक्रे भय अर्दितः

अक्रूरस् त्व् अन्धकैः सार्धम् अपायाद् भरत ऋषभ

अनावृष्ट्या तदा राष्ट्रम् अभवद् बहुधा कृशम्

ततस् त्वरितम् आगम्य द्वारकां मधुसूदनः

ततस् तस्या हयायास् तु श्रमात् खेदाच् च भारत

पूर्वजं हलिनं श्रीमान् इदं वचनम् अब्रवीत्

ज्ञाति भेद भयात् कृष्णस् तम् उपेक्षितवान् अथ

नाना रूपान् क्रतून् सर्वान् आजहार निरर्गलान्

प्रविवेश ततो रामो मिथिलाम् अरि मर्दनः

अदात् तद् धारयद् बभ्रुर् भोजेन शतधन्वना

क्षीणां जवेन हृदयाम् अध्वनः शत योजने

षष्टिं वर्षाणि धर्म आत्मा यज्ञेषु विनियोजयत्

षष्टि वर्ष गते काले यद् रोषो ऽभूत् तदा मम

आनीतो द्वारकाम् एव कृष्णेन च महात्मना

तदा आरोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महा बलम्

पुनर् द्वारवतीं प्राप्ते तस्मिन् दानपतौ ततः

प्रववर्ष सहस्राक्षः कच्छे जलनिधेस् तदा

रात्रौ तं मणिम् आदाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

यत् तद् रत्नं मणि वरम् तव हस्त गतम् विभो

ततः कृष्णस्य वचनात् सर्व सात्वत संसदि

पाण्डवाणां तु दग्धानां हरिः कृत्वा उदकम् तदा

तिष्ठस्व इह महा बाहो दृष्ट दोषा हया मया

अक्रूरः प्रददौ धीमान् प्रीति अर्थम् कुरु नन्दन

प्रददौ तं मणिं बभ्रुर् अक्लेशेन महामतिः

ततस् तम् आर्य वत् प्राप्तम् बभ्रोर् हस्ताद् अरिंदमः

स्यमन्तको महा बाहो सह नौ स भविष्यति

ततः प्रसादयामासुर् अक्रूरं कुकुर अन्धकाः

भर्तुर् निवेद्य दुःख आर्ता पार्श्व स्था अश्रूणि अवर्तयत्

धिक् शब्द पूर्वम् असकृत् प्रत्युवाच जनार्दनम्

अक्रूर यज्ञाः इति ते ख्यातास् तस्य महात्मनः

स संरूढो असकृत् प्राप्तः ततः काल अत्ययः महान्

विख्याता हृदया नाम शत योजन गामिनी

दीक्षा मयम् स कवचं रक्षा अर्थम् प्रविवेश ह

मम अद्य द्वारका सर्वा वशे तिष्ठत्य् असंशयम्

प्रययौ रथम् आरुह्य नगरं वारणावतम्

निवृत्तं च अब्रवीत् कृष्णं रत्नं देहि इति लाङ्गली

तत् प्रयच्छस्व मान अर्ह मयि मा अनार्यकम् कृथाः

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच् छतधन्वना

हत्वा सत्राजितं युद्धे सह बन्धुम् महा बली

शक्तो ऽपि शाठ्यात् हार्दिक्यम् न अक्रूरः ऽभ्युपपद्यत

एतस्मिन्न् एव काले तु बभ्रुर् मतिमतां वरः

वैशम्पायन उवाच

पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणि रत्नम् स्यमन्तकम्

मिथिलाम् अभितो राजञ् जघान परम अस्त्र विद्

शतधन्वा ततो ऽक्रूरम् अवैक्षत् सर्वतोदिशम्

बहु अन्न दक्षिणाः सर्वे सर्व काम प्रदायिनः

सर्व कामैः उपचितैर् मैथिलेन अभिपूजितः

अथ दुर्योधनो राजा गत्वा स मिथिलां प्रभुः
एक हस्त वधः चतुर् शतः वा दण्डः

देव पशु प्रतिमा मनुष्य क्षेत्र गृह हिरण्य सुवर्ण रत्न सस्य अपहारिणः उत्तमो दण्डः शुद्ध वधः वा

कारु शिल्पि कुशीलव तपस्विनाम् क्षुद्रक द्रव्य अपहारे शत्यो दण्डः स्थूलक द्रव्य अपहारे द्विशतः कृषि द्रव्य अपहारे च

चोरं पारदारिकं वा मोक्षयतो राज शासनम् ऊनम् अतिरिक्तं वा लिखतः कन्यां दासीं वा स हिरण्यम् अपहरतः कूट व्यवहारिणः विमांस विक्रयिणः च वाम हस्त द्वि पाद वधः नव शतः वा दण्डः

दुर्गम् अकृत प्रवेशस्य प्रविशतः प्राकार छिद्रात् वा निक्षेपं गृहीत्वा अपसरतः काण्डरा वधः द्वि शतः वा दण्डः

अनुबन्धं तदात्वं च देश कालौ समीक्ष्य च

मृग द्रव्य वनात् मृग द्रव्य अपहारे शत्यो दण्डः

उत्तम अवर मध्य त्वम् प्रदेष्टा दण्ड कर्मणि

तीर्थ घात ग्रन्थिभेद ऊर्ध्वकराणाम् प्रथमे ऽपराधे संदेश छेदनम् चतुष्पञ्चाशत् पणः वा दण्डः द्वितीये छेदनं पणस्य शत्यो वा दण्डस् तृतीये दक्षिण हस्त वधः चतुर् शतः वा दण्डश् चतुर्थे यथाकामी वधः

राज्ञः च प्रकृतीनां च कल्पयेद् अन्तरा स्थितः

बिंब विहार मृग पक्षि स्तेये हिंसायां वा द्विगुणो दण्डः

चक्र युक्तम् नावं क्षुद्र पशुम् वा अपहरतः एक पाद वधः त्रि शतः वा दण्डः

स्तेन पारदारिकयोः साचिव्य कर्मणि स्त्रियाः संगृहीतायाः च कर्ण नासा छेदनम् पञ्चशतो वा दण्डः पुंसो द्विगुणः

शूद्रस्य ब्राह्मण वादिनः देव द्रव्यम् अवस्तृणतो राज द्विष्टम् आदिशतो द्वि नेत्र भेदिनः च योग अञ्जनेन अन्ध त्वम् अष्ट शतः वा दण्डः

पाश जाल कूट अवपातेषु बद्धानां मृग पशु पक्षि व्याल मत्स्यानाम् आदाने तत् च तावत् च दण्डः

पुरुषं च अपराधम् च कारणं गुरुलाघवम्
सुरापः तु सुरां तप्ताम् अग्नि वर्णाम् स्वयं पिबेत्

उदक्या गमने विप्रः त्रि रात्रेण विशुध्यति

हस्तिनां च वधे दृष्टं तप्तकृच्छ्रं विशोधनम्

भागिनेयीं समारुह्य कुर्यात् कृच्छ्र अतिकृच्छ्रकौ

कन्यकां दूषयित्वा तु चरेत् चान्द्रायण व्रतम्

अधः शायी त्रिभिः वर्षैः तत् व्यपोहति पातकम्

गत्वा चान्द्रायणं कुर्यात् तथा चर्म उपजीविनीम्

गुल्म वल्ली लतानाम् तु पुष्पितानां च वीरुधाम्

गृहीत्वा मुसलं राजा सकृत् हन्यात् ततः स्वयम्

चान्द्रायणं पराकं वा गां हत्वा तु प्रमादतः

चान्द्रायणानि वा कुर्यात् पञ्च चत्वारि वा पुनः

अधः शयीत नियतो मुच्यते गुरु तल्प गः

क्रव्यादान् तु मृगान् हत्वा धेनुं दद्यात् पयस्विनीम्

कृत्वा तैः च अपि संसर्गं ब्राह्मणः कामकारतः

रेतसः च समुत्सर्गे प्रायश्चित्तं समाचरेत्

आचक्षाणेन तत् पापम् एवंकर्मा अस्मि शाधि माम्

शुकं द्वि हायनम् वत्सं क्रौञ्चं हत्वा त्रि हायनम्

शाखां वा कण्टक उपेताम् परिष्वज्य अथ वत्सरम्

हत्वा हंसं बलाकां च बकं बर्हिनम् एव च

ब्राह्मणो ब्राह्मणीं गत्वा कृच्छ्रम् एकम् समाचरेत्

गुरु अर्थम् वा हतः शुध्येत् चरेत् वा ब्रह्म हा व्रतम्

मातृष्वसां मातुलानीं तथा एव च पितृष्वसाम्

सावित्रीं च जपेत् च एव नित्यं क्रोध विवर्जितः

अहर् रात्र उषितः भूत्वा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्

अन्येषां च एव वृक्षाणां स रसाणाम् च सर्वशः

तस्मात् पुण्येषु तीर्थेषु दहेद् वा अपि स्व देहकम्

उपस्पृशेत् त्रिषवणं स्व पापम् परिकीर्तयन्

मुच्यते ह्य् अवकीर्णी तु ब्राह्मण अनुमते स्थितः

सप्त रात्रम् अ कृत्वा तु भैक्ष चर्या अग्नि पूजनम्

हत्वा तु क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं च एव यथाक्रमम्

पलाल भारम् षण्डं च सैसकं च एक माषकम्

चान्द्रायणानि चत्वारि पञ्च वा सु समाहितः

फल दानाम् तु वृक्षाणां छेदने जप्यम् ऋच् शतम्

पतितां च स्त्रियं गत्वा त्रिभिः कृच्छ्रैर् विशुध्यति

ब्राह्मणः स्वर्ण हारी तु तद् पापस्य अपनुत्तये

शासनाद् वा विमोक्षाद् वा स्तेनः स्तेयाद् विमुच्यते

न हि अन्या निष्कृतिः दृष्टा मुनिभिः धर्म वादिभिः

पयो घृतं जलं वा अथ मुच्यते पातकात् ततः

संवत्सरं व्रतं कुर्यात् शूद्रम् हत्वा प्रमादतः

फल पुष्प उद्भवानाम् च घृत प्राशः विशोधनम्

चान्द्रायणेन शुध्येत प्रयत आत्मा समाहितः

ब्रह्म हत्या व्रतम् च अथ चरेत् तद् पाप शान्तये

स्कन्धेन आदाय मुसलं लकुटं वा अपि खादिरम्

मण्डूकं नकुलं काकं दन्दशूकं च मूषिकम्

नदी तीरेषु तीर्थेषु तस्मात् पापाद् विमुच्यते

संवत्सरेण च एकेन तस्मात् पापात् प्रमुच्यते

सुवर्ण स्तेय कृत् विप्रो राजानम् अभिगम्य तु

मार्जारं वा अथ नकुलं योजनं वा अध्वनः व्रजेत्

बन्धकी गमने विप्रः त्रि रात्रेण विशुध्यति

स्व कर्म ख्यापयन् ब्रूयात् माम् भवान् अनुशास्तु इति

आतिष्ठेद् दक्षिणाम् आशाम् आ निपाताद् अ जिह्म गः

अन्त्यजानां वधे च एव कुर्यात् चान्द्रायणम् व्रतम्

गो मूत्रम् अग्नि वर्णम् वा गो शकृत् रसम् एव वा

सह सांतपनेन अस्य न अन्यथा निष्कृतिः स्मृता

संवत्सरं तु भुञ्जानो नक्तं भिक्षा अशनः शुचिः

श्वानं हत्वा द्विजः कुर्यात् षोडश अंशम् व्रतं ततः

ब्रह्मचारी स्त्रियं गच्छेत् कथंचित् काम मोहितः

अब्दं चरेत नियतो वन वासी समाहितः

वानरं श्येन भासौ च स्पर्शयेद् ब्राह्मणाय गाम्

कार्ष्णायसीं दद्यात् सर्पं हत्वा द्विजोत्तमः

भ्रातृ भार्याम् समारुह्य कुर्यात् तद् पाप शान्तये

पुण्य तीर्थ अभिगमनात् पृथिव्यां वा अथ निष्कृतिः

तपसा अपनुनुत्सुः तु सुवर्ण स्तेय जम् मलम्

व्यास उवाच

शक्तिं च उभयतस् तीक्ष्णाम् आयसम् दण्डम् एव वा

राजन्यां वर्ष षट्कम् तु वैश्यां संवत्सर त्रयम्

पयः पिबेत् त्रि रात्रम् तु श्वानं हत्वा सु यन्त्रितः

कुर्यात् अनशनम् विप्रः पुण्य तीर्थे समाहितः

गो सहस्र अर्ध पादम् च दद्यात् तद् पाप शान्तये
पतितैः सम्प्रयुक्तानाम् अथ वक्ष्यामि निष्कृतिम्

वैश्यां हत्वा प्रमादेन किंचिद् दद्याद् द्विजातये

पैतृष्वस्रेयीं गत्वा तु स्वस्रेयां मातुः एव च

पुल्कसी गमने च एव कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत्

नटीं शैलूषकीं च एव रजकीं वेणु जीविनीम्

मति पूर्वम् वधे च अस्याः प्रायश्चित्तं न विद्यते

अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्य आप्नोति किल्बिषम्

प्राजापत्यं सान्तपनं तप्तकृच्छ्रं तु वा स्वयम्

चाण्डाली गमने च एव तप्तकृच्छ्र त्रयम् विदुः

अश्वमेध अवभृथके स्नात्वा वा शुध्यते नरः

चरेद् वा वत्सरं कृच्छ्रं ब्रह्मचर्य परायणः

धृत कुम्भम् वराहं च तिल द्रोणम् च तित्तिरिम्

अवगूहेत् स्त्रियं तप्तां दीप्तां कार्ष्णायसीं कृताम्

षाण्मासिके तु संसर्गे प्रायश्चित्त अर्धम् अर्हति

प्रदद्याद् वा अथ विप्रेभ्यः स्व आत्म तुल्यम् हिरण्यकम्

हत्वा तु क्षत्रियं विप्रः कुर्याद् ब्रह्म हनः व्रतम्

किंचिद् एव तु विप्राय दद्यात् अस्थिमताम् वधे

ओंकार पूर्विकाभिः तु महाव्याहृतिभिः सदा

ध्यायन् देवं जगद्योनिम् अनादिनिधनम् परम्

प्रविशेत् ज्वलनम् दीप्तं मति पूर्वम् इति स्थितिः

अष्टौ वर्षाणि षट् त्रीणि कुर्याद् ब्रह्म हनः व्रतम्

अज अवी मैथुनं कृत्वा प्राजापत्यं चरेद् द्विजः

राजा तेन च गन्तव्यो मुक्त केशेन धावता

कृच्छ्र अतिकृच्छ्रौ वा कुर्यात् चान्द्रायणम् अथ अपि वा

कृच्छ्रं वा अब्दम् चरेद् विप्रः चीर वासाः समाहितः

वधे तु शुध्यते स्तेनो ब्राह्मणः तपसा एव वा

कृच्छ्रं द्वादश रात्रम् तु कुर्यात् अश्व वधे द्विजः

स्नात्वा अश्वमेध अवभृथे पूतः स्यात् अथवा द्विजः

पराकेण अथवा शुद्धिः इति आह भगवन्त् अजः

गवि चरेत् चान्द्रायण व्रतम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः

तप्तकृच्छ्रं चरेद् वा अथ संवत्सरम् अतन्द्रितः

अक्रव्यादान् वत्सतरीम् उष्ट्रम् हत्वा तु कृष्णलम्

सप्त गारम् चरेद् भैक्षं वसित्वा गर्दभ अजिनम्

गत्वा दुहितरं विप्रः स्वसारं वा स्नुषाम् अपि

प्रमाप्य अकामतस् वैश्यं कुर्यात् संवत्सर द्वयम्

वत्सरेण विशुध्येत शूद्रां हत्वा द्विजोत्तमः