tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विलिखिते चात्वाले ऽध्वर्युणा सह प्रत्याव्रज्य आहवनीयम् उपविशेत्

साकमेधेषु क्षीरोदनस्य यथार्थं प्राश्नीयात्

पश्चिमेन वेदी चात्वालं च स्वे यज्ञे

अध्वर्युश् चेद् ब्रूयाद् ब्रह्मन्न् एकस्फ्यया उपसंभिन्द्धि इति स्फ्येन आहवनीयात् पांसून् उपहत्य उत्तरस्याः वेदेर् दक्षिणाद् अन्तात् कर्षन् इयात्

यजमानं ब्रूयात् प्रभूतम् अन्नं कारय सु हिताः अलंकृता भवत इति अमात्यान् ब्रूहि

चातुर्मास्येषु वरुणप्रघासानां स्तम्बयजुर् हरिष्यत्सु यजुषा उपविशेत्

यथा चात्वाले तथा यूपे शामित्रे च पशौ

तूष्णीं पैतृकयज्ञिकायां सर्वं कुर्यात्

तस्या हवींषि निर्वप्स्यत्सु दक्षिणया द्वारा प्रपद्य पश्चात् प्राच् मुखः उपविशेत्

ऋषभे अ रुवति ब्रह्मा एव ब्रूयात् जुहुधि इति

अवभृथ न्यङ्गम् गच्छत्सु पूर्वेण अग्नी चात्वालं च गच्छेत्

यज्ञोपवीत प्राचीनावीतयोः अध्वर्युम् अनुविदधीत

एवम् एव वेदिं गत्वा स्तम्बयजुर् हरिष्यत्सु

आ वेदि मध्यात् एका चेत्

पूर्वाह्णे ऽध्वर्युः क्षीरौदनम् ऋषभस्य रवथे जुहोति ब्रह्माणम् उपवेश्य

हविः यज्ञेषु एष संचर उत्तरेण विहारं कर्मभ्यः

ॐ इत्य् एव अनुमन्त्रयेत्

वत्सान् च मातृभिः सह वासयेत

प्रोह्य स्फ्यं पश्चिमेन वेदिं गत्वा निधीयमानयोर् अग्न्योस् तूष्णीम् उपविशेत्

अवभृथ न्यङ्गम् प्राप्य अभ्युक्षण प्रभृति सौत्यं कर्म समापयेयुः

एतत् कर्म अग्नि प्रणयनेषु सर्वेषु
अनु सवनम् उदक उपस्पर्शनम् आपो हि स्थ इति तिसृभिः पवित्रवतीभिर् मार्जयीत हिरण्य वर्णाः शुचयः पावका इति अष्टाभिः

तृतीयं चरित्वा सर्वस्माद् एनसो मुच्यते

एता एव आज्य आहुतयः

यश् च एवम् वेद

तिष्ठेद् अहनि रात्रौ आसीत क्षिप्र कामः

सत्यं वदेत्

प्रथमं चरित्वा शुचिः पूतः कर्मण्यो भवति

अथ अतस् कृच्छ्रान् व्याख्यास्यामः

अथ अपरम् त्रि अहम् न कंचन याचेत

अनार्यैर् न सम्भाषेत

ततो ब्राह्मण तर्पणम्

नमः तीक्ष्णाय तीक्ष्ण रूपिणे नमः

नमः सोभ्याय सुपुरुषाय महापुरुषाय मध्यम पुरुषाय उत्तम पुरुषाय ब्रह्मचारिणे नमः

नमो रुद्राय पशुपतये महते देवाय त्र्यम्बकाय एक चराय अधिपतये हराय शर्वाय ईशानाय उग्राय वज्रिणे घृणिने कपर्दिने नमः

द्वितीयं चरित्वा यत् किंचिद् अन्यन् महापातकेभ्यः पापं कुरुते तस्मात् प्रमुच्यते

हविष्यान् प्रातराशान् भुक्त्वा तिस्रो रात्रीर् न अश्नीयात्

नमः कृष्णाय पिङ्गलाय नमः

नमो नीलग्रीवाय शितिकण्ठाय नमः

नमः सूर्याय आदित्याय नमः

नमो मौञ्ज्याय ऊर्व्याय वसु विन्दाय सार्वविन्दाय नमः

अग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहा अग्निषोमाभ्याम् इन्द्र अग्निभ्याम् इन्द्राय विश्वेभ्यो देवेभ्यो ब्रह्मणे प्रजापतये ऽग्नये स्विष्टकृत इति

एतेन एव अतिकृच्छ्रः व्याख्यातः

नमो ज्येष्ठाय वृद्धाय इन्द्राय हरिकेशाय ऊर्ध्वरेतसे नमः

नमो ऽहमाय मोहमाय मंहमाय धन्वते तापसाय पुनर्वसवे नमः

अथ अपरम् त्रि अहम् उपवसेत्

नमो दीप्ताय दीप्त रूपिणे नमः

नमः सत्याय पावकाय पावक वर्णाय कामाय काम रूपिणे नमः

द्वादश रात्रस्य अन्ते चरुं श्रपयित्वा एताभ्यो देवताभ्यो जुहुयात्
तस्माद् अग्निं कव्य वाहनम् अन्ततो यजति

अथ यद् इडाम् उपहूय अवघ्राय न प्राश्नन्ति पशवो वा इडा

अथ यज् जीवनवन्ताव् आज्यभागौ भवतो यजमानम् एव तज् जीवयति

अथ उ दक्षिणा संस्थः वै पितृ यज्ञः

अथ यद् उदञ्चो ऽभ्युत्क्रम्य त्रैयम्बकैर् यजन्ते रुद्रम् एव तत् स्वस्यां दिशि प्रीणन्ति

शान्तिर् एव एषा भेषजम् अन्ततो यज्ञे क्रियते

तम् एव एतत् उदक् संस्थम् कुर्वन्ति

अस्याम् एव एनम् अन्ततः प्रतिष्ठापयति

अथ यत् सूक्तवाके यजमानस्य आशिषः ऽन्वाह न इद् यजमानं प्रवृणजानि इति

न इद् पशून् प्रवृणजानि इति

प्र एव तृतीयया यच्छति

अथ उ देव यज्ञम् एव एतत् पितृ यज्ञेन व्यावर्तयन्ति

पितृ लोकः पितरः

अथ यद् अध्वर्युः पितृभ्यो निपृणाति जीवान् एव तत् पितॄन् अनु मनुष्याः पितरो ऽनुप्रवहन्ति

अथ यद् अग्निं कव्य वाहनम् अन्ततो यजत्य् एतत् स्विष्टकृतो वै पितरः

द्वितीयया गमयति

तम् एव एतत् उदक् संस्थम् कुर्वन्ति

अथ यत् परस्तात् पौर्णमासेन यजते तथा ह अस्य पूर्वपक्षे साकमेधैर् इष्टं भवति

अथ यत् पवित्रवति मार्जयन्ते शान्तिर् वै भेषजम् आपः

अथ उ देव यज्ञम् एव एतत् पितृ यज्ञेन व्यावर्तयति

अथ यद् दक्षिणाञ्चो अभ्युत्क्रम्य अग्नीन् उपतिष्ठन्ते प्रीत्या एव तद् देवेष्व् अन्ततो ऽर्धं चरन्ति

अथ यद् अन्तत आदित्य इष्ट्या यजति इयम् वा अदितिः

अथ उ देव यज्ञम् एव एनम् पितृ यज्ञेन व्यावर्तयन्ति

अथ उ दक्षिणा संस्थः वै पितृ यज्ञः
जनिष्ठा उग्र इत्य् एतस्यां मदा मोद एव इति प्रतिगरः सकृत्

निर्हृते पात्रे होता शंसति

आ निधानात् कृत्वा माहेन्द्रं गृह्णाति वैश्वदेव वत् महा३ं इन्द्र इति

वशिना मरुत्वतीय ग्रहणम् मरुत्वन्तम् इति

तद् स्थाने विकृतौ

सवनीया अ पयस्याः

मान अभिमर्शन वर्जम् कृत त्वात्

वसतीवरीश् च आसिञ्चति इदम् तृतीयसवनं कवीनाम् ऋतेन ये चमसम् ऐरयन्त ते सौधन्वनाः स्वर् आनशानाः सु इष्टिम् नो ऽभि वसीयो नयन्त्व् इति

शुक्रं पूतभृत्य् आसिच्य पृष्ठम् उपाकृत्य प्रेष्यत्य् अभिषोतारो अभिषुणुत औलूखलान् उद्वादयत अग्नीध् आशिरं विनय सौम्यस्य वित्ताद् इति

तृतीय श्रुतेः च

ऋतु पात्रेण मरुत्वतीय ग्रहणम् उपयाम गृहीतः ऽसि मरुतां त्वा ओजसे इति

आ पात्र प्रक्षालनात् कृत्वा उक्थ्यम् विगृह्णाति पूर्ववद् इन्द्राय त्वा इति सर्वेभ्यः

अ दानम् अतः

त्रि पर्यायान् वा अभिषव उपदेशात्

ऋजीष मिश्रम् अंशुम् अभिषुन्वन्ति यथा कथा च अन् उदकम्

स्तूयमाने कुम्भे च ऋजीषस्य अवधानम्

सौम्यश् चरुर् वारुणश् च एक कपालः ऽधिकौ

आधवनीये करोति

प्रसूत अन्तम् भवति
संदह्यमान सर्व अङ्गः एषाम् उद्वहन आधिना

या यातना वै नारक्यस् ता इह अपि उपलक्षिताः

यास् तामिस्र अन्धतामिस्राः रौरव आद्याः च यातनाः

तत्र अपि अजात निर्वेदः भ्रियमाणः स्वयम् भृतैः

कृच्छ्रेण पृष्ठे कशया च ताडितश् चलत्य् अशक्तो ऽपि निराश्रम उदके

कास श्वास कृत आयासः कण्ठे घुरघुरायते

स दृष्ट्वा त्रस्त हृदयः शकृत् मूत्रम् विमुञ्चति

यद् अध्रुवस्य देहस्य सानुबन्धस्य दुर्मतिः

ध्रुवाणि मन्यते मोहाद् गृह क्षेत्र वसूनि च

तस्यां तस्यां स लभते निर्वृतिं न विरज्यते

याति जीवो ऽन्धतामिस्रं चरमं तमसः पदम्

सर्प वृश्चिक दंश आद्यैः दशद्भिश् च आत्म वैशसम्

शयानः परिशोचद्भिः परिवीतः स्व बन्धुभिः

केवलेन ह्य् अधर्मेण कुटुम्ब भरण उत्सुकः

आत्म जाया सुत आगार पशु द्रविण बन्धुषु

न आद्रियन्ते यथापूर्वं कीनाशा इव गोजरम्

जरया उपात्त वैरूप्यः मरण अभिमुखः गृहे

आत्म मांस अदनम् क्वापि स्व कृत्तम् परतो ऽपि वा

यं यम् अर्थम् उपादत्ते दुःखेन सुख हेतवे

नारक्यां निर्वृतौ सत्यां देव माया विमोहितः

कृन्तनं च अवयवशस् गज आदिभ्यः भिदापनम्

म्रियते रुदतां स्वानाम् उरु वेदनया अस्त धीः

अधस्तान् नर लोकस्य यावतीर् यातना आदयः

आमयाव्य् अप्रदीप्ताग्निर् अल्प आहारः अल्प चेष्टितः

आक्षिप्त आत्म इन्द्रियः स्त्रीणाम् असतीनां च मायया

कफ संरुद्ध नाडिकः

निरूढ मूल हृदयः आत्मानं बहु मन्यते

तस्य एतस्य जनो नूनं न अयम् वेद उरु विक्रमम्

कुशल इतर पाथेयः भूत द्रोहेन यद् भृतम्

आदीपनं स्व गात्राणाम् वेष्टयित्वा उल्मुक आदिभिः

क्रमशः समनुक्रम्य पुनर् अत्र आव्रजेत् छुचिः

पुष्णाति येषां पोषेण शेष भुज् यात्य् अधः स्वयम्

त्रिभिर् मुहूर्तैर् द्वाभ्यां वा नीतः प्राप्नोति यातनाः

तं तं धुनोति भगवान् पुमान् शोचति यत्कृते

एवं कुटुम्बं बिभ्राण उदरम् भर एव वा

रहो रचितया आलापैः शिशूनां कल भाषिणाम्

कपिल उवाच

भुङ्क्ते नरो वा नारी वा मिथः सङ्गेन निर्मिताः

पथि श्वभिर् भक्ष्यमाण आर्तो ऽघं स्वम् अनुस्मरन्

योजनानां सहस्राणि नवतिं नव च अध्वनः

श्रिया विहीनः कृपणो ध्यायन् श्वसिति मूढ धीः

एकः प्रपद्यते ध्वान्तं हित्वा इदम् स्व कलेवरम्

गृहेषु कूट धर्मेषु दुःख तन्त्रेषु अतन्द्रितः

अर्थैर् आपादितैर् गुर्व्या हिंसया इतस्ततस् च तान्

एवं स्व भरण आकल्पम् तद् कलत्र आदयः तथा

क्षुध् तृष् परीतः अर्क दवानल अनिलैः संतप्यमानः पथि तप्त वालुके

जीवतश् च अन्त्र अभ्युद्धारः श्व गृध्रैः यम सादने

अत्र एव नरकः स्वर्ग इति मा अतस् प्रचक्षते

नरक स्थः ऽपि देहं वै न पुमांस् त्यक्तुम् इच्छति

पातनं गिरि शृङ्गेभ्यः रोधनं च अम्बु गर्तयोः

तत्र तत्र पतन् श्रान्तो मूर्छितः पुनर् उत्थितः

वाच्यमानो ऽपि न ब्रूते काल पाश वशम् गतः

यातना देहः आवृत्य पाशैर् बद्ध्वा गले बलात्

आस्ते अवमत्य उपन्यस्तम् गृहपाल इव आहरन्

दैवेन आसादितम् तस्य शमलं निरये पुमान्

करोत्य् अविरतं मूढो दुरितानि दुराशयः
शम्यायाः पश्चात् हविष्य शन्नम् स्रुवे कृत्वा दक्षिणाग्नि उल्मुकम् आदाय दक्षिणा गत्वा स्वयम् प्रदीर्णे इरिणे वा अग्नौ जुहोति एष ते निरृते इति

अन्यत्र अपि

त्रि युक्तः अश्व रथः दक्षिणा

पौर्णमासेन कृष्ण पक्षान् आ इति आमावास्येन शुक्लान् आ शुनासीरीयात्

अन् अपेक्षम् एत्य अनुमतस्य संवपन आदि करोति

अन् इष्टिनः वाजपेयेन

उत्तराः समस्य ये देवाः इति प्रतिमन्त्रम्

पवित्रः चतुर् दीक्षः सहस्र दक्षिणः

राज्ञः राजसूयः

व्याधितस्य अपि एवम्

इष्टि सोम पशवः भिन्न तन्त्राः काल भेदात्

इच्छतः वर दक्षिणा

रौद्रः च गावेधुकः

वहिनि दधि ऐन्द्रम्

माघी पक्ष यजनीये दीक्षा

चातुर्मास्य प्रयोगः फाल्गुन्याम्

वारुणः यव मयः चरुः

इन्द्रतुरीयम्

तद् अन्ते पूर्णाहुतिः गृहेषु

श्वस् प्रभृति अन्वहम् पञ्च उत्तराणि

आग्नेयः

पवित्र दीक्षा स्थाने शुनासीरीयम्
इन्द्रस् त्वा अखनत् प्रथमो वरुणस्य दुहितृभ्यः

अभीशुना मेयो ऽस्तु वियामेन अनुमेयः

यस् ते केशो ऽवततः स मूलः यश् च वृह्यते

देवी देव्यां जाता असि पृथिव्याम् अध्य् ओषधे

दृंह जाताञ् जनय अ जातान् ये जातास् तान् उ वर्षीयसस् कृधि

तां त्वा नितत्नि केशेभ्यो दृंहणाय खनामसि
उप उ ते बद्धे बद्धानि यदि वा असि न्यर्बुदम्

अम्भो अरुणं रजतं रजः सह इति त्वा उपास्महे वयम्

भूयान् अरात्याः शच्याः पतिस् त्वम् इन्द्र असि विभूः प्रभूर् इति त्वा उपास्महे वयम्

स वा अद्भ्यो ऽजायत तस्माद् आपो ऽजायन्त

रश्मिभिर् नभ आभृतं महा इन्द्रः एत्य् आवृतः

कीर्तिश् च यशश् च अम्भः च नभश् च ब्राह्मण वर्चसम् च अन्नम् च अन्नाद्यम् च

स प्रजाभ्यो विपश्यति यच् च प्राणति यच् च न

न पञ्चमो न षष्ठः सप्तमो न अपि उच्यते

पापाय वा भद्राय वा पुरुषाय असुराय वा

नमस् ते अस्तु पश्यत पश्य मा पश्यत

स वै वायोर् अजायत तस्माद् वायुर् अजायत

स वा अग्नेर् अजायत तस्माद् अग्निर् अजायत

तम् इदं निगतं सहः स एष एक एकवृद् एक एव

न अष्टमः न नवमो दशमो न अपि उच्यते

भवत् वसुः इदद्वसुः संयत् वसुः आयत् वसुः इति त्वा उपास्महे वयम्

स स्तनयति स विद्योतते स उ अश्मानम् अस्यति

भूतं च भव्यं च श्रद्धा च रुचिश् च स्वर्गश् च स्वधा च

भूयान् इन्द्रो नमुराद् भूयान् इन्द्र असि मृत्युभ्यः

तम् इदं निगतं सहः स एष एक एकवृद् एक एव

य एतं देवम् एकवृतं वेद

अम्भो अमो महः सह इति त्वा उपास्महे वयम्

ब्रह्म च तपश् च कीर्तिश् च यशश् च अम्भः च नभश् च ब्राह्मण वर्चसम् च अन्नम् च अन्नाद्यम् च

स वा अह्नो ऽजायत तस्माद् अहर् अजायत

अन्नाद्येन यशसा तेजसा ब्राह्मण वर्चसेन

स एव मृत्युः सो ऽमृतं सो ऽभ्वं स रक्षः

य एतं देवम् एकवृतं वेद

तं वत्सा उपतिष्ठन्त्य् एक शीर्षाणः युता दश

तस्य इमे सर्वे यातव उप प्रशिषम् आसते

सो अग्निः स उ सूर्यः स उ एव महा यमः

स वा अन्तरिक्षाद् अजायत तस्माद् अन्तरिक्षम् अजायत

रश्मिभिर् नभ आभृतं महा इन्द्रः एत्य् आवृतः

स वै दिग्भ्यो ऽजायत तस्माद् दिशो ऽजायन्त

तस्य अमू सर्वा नक्षत्रा वशे चन्द्रमसा सह

नमस् ते अस्तु पश्यत पश्य मा पश्यत

स एति सविता स्वर् दिवस् पृष्ठे ऽवचाकशत्

अन्नाद्येन यशसा तेजसा ब्राह्मण वर्चसेन

स वा ऋग्भ्यो ऽजायत तस्माद् ऋचो ऽजायन्त

यद् वा कृणोष्य् ओषधीर् यद् वा वर्षसि भद्रया यद् वा जन्यम् अवीवृधः
विश्वेदेवास् तथा रौप्यं वसवः कान्तिकं शुभम्

मृद् मयम् च एव विप्र इन्द्राः सर्व सिद्धि करम् शुभम्

तस्य पुण्यं मया वक्तुं सम्यक् युग शतैः अपि

वेदाः सर्वे दधि मयम् पिशाचाः सीस निर्मितम्

बहुधा लिङ्ग भेदाः च नव च एव समासतः

तृतीयं धातु जम् लिङ्गम् अष्टधा परमेष्ठिनः

मृद् मयम् पञ्चमं लिङ्गं द्विधा भिन्नं द्विजोत्तमाः

चामुण्डा सैकतं साक्षात् मातरः च द्विजोत्तमाः

सर्वेषाम् एव मर्त्यानां विभोः दिव्यम् वपुः शुभम्

नील आद्याः च तथा रुद्राः शुद्धं भस्म मयम् शुभम्

मृद् मयम् क्षणिकं त्यक्त्वा स्थापयेत् सकलम् वपुः

तुरीयं दारु जम् लिङ्गं तत् तु षोडशधा उच्यते

तेषां भेदाः चतुर् युक्त चत्वारिंशत् इति स्मृताः

सकलं भावना योग्यम् योगिनाम् एव निष्कलम्

भूर्भूवः स्वर् महर् लोकान् क्रमाद् वै जनतः परम्

शक्यते न एव विप्र इन्द्राः तस्माद् वै स्थापयेत् तथा

सिद्ध विद्याधर अहि इन्द्रैः यक्ष दानव किंनरैः

स्फाटिकं वरुणो राजा आदित्याः ताम्र निर्मितम्

मूले ब्रह्मा तथा मध्ये विष्णुः त्रिभुवन ईश्वरः

लक्ष्मी वृक्ष मयम् लक्ष्मी गुहः वै गोमय आत्मकम्

शैल जम् रत्न जम् वा अपि धातु जम् वा अपि दारु जम्

आरकूट मयम् वायुः अश्विनः पार्थिवं सदा

वाम आद्याः पुष्प लिङ्गम् तु गन्ध लिङ्गम् मनोन्मनी

तपः सत्यं पराक्रम्य भासयन् स्वेन तेजसा

दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य लभन्ते निर्वृतिं नराः

लिङ्ग स्थापन सत् मार्ग निहित सु आयत असिना

दारु जम् नैरृतिर् भक्त्या यमो मारकतं शुभम्

सूत उवाच

षड्विधं लिङ्गम् इति आहुः द्रव्याणाम् च प्रभेदतः

अनन्त आद्याः महा नागाः प्रवालक मयम् शुभम्

लिङ्गानि कल्पयित्वा एवम् स्व अधिकार अनुरूपतस्

सरस्वती च रत्नेन कृतं रुद्रस्य वाच् भवा

स्तूयमानः सु पुण्य आत्मा देव दुन्दुभि निःस्वनैः

दैत्या हि अयस् मयम् लिङ्गं राक्षसाश् च महात्मनः

दुर्गा हैमं महादेवं स वेदिकम् अनुत्तमम्

षष्ठं तु क्षणिकं लिङ्गं सप्तधा परिकीर्तितम्

नृणां तनुं समास्थाय स्थितो रुद्रो न संशयः

शैल जम् रत्न जम् वा अपि धातु जम् वा अपि दारु जम्

लेभिरे च यथायोग्यं प्रसादात् ब्रह्मनः पदम्

धातु जम् धन दम् साक्षात् दारु जम् भोग सिद्धि दम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे शिवलिङ्गभेदसंस्थापनादिवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः

रुद्र उपरि महादेवः प्रणव आख्यः सदाशिवः

आशु ब्रह्माण्डम् उद्भिद्य निर्गच्छत् निर्विशङ्कया

त्रैलोहिकं गुह्यकाश् च सर्व लोह मयम् गणाः

सुर इन्द्र अम्भोजगर्भ अग्नि यम अम्बुप धनेश्वरैः

विधिना च एव कृत्वा तु स्कन्द उमा सहितम् शुभम्

द्वितीयं रत्न जम् तत् च सप्तधा मुनि सत्तमाः
तं विश्वे देवा हरिवता मन्त्रेण अस्तुवन्

स देवान् अब्रवीत् कथं मा हरो न अतिरिच्येत इति

सम् अस्मा ऋध्यते य एवं वेद

एषा ह खलु वै यजमानस्य नेदिष्ठं देवता यद् इन्द्रः

तद् यत् हरिवतीषु स्तुवन्ति यजमानम् एव तत् हरसा तेजसा समर्धयन्ति

इन्द्रं वै हरो ऽत्यरिच्यत
यं वा भूतम् अर्थं नाशयति अभूतम् अर्थं करोति तद् अष्टगुणम् दण्डं दद्यात्

लेखकः चेद् उक्तं न लिखति अनुक्तं लिखति दुरुक्तम् उपलिखति सु उक्तम् उल्लिखति अर्थ उत्पत्तिम् वा विकल्पयति इति पूर्वम् अस्मै साहस दण्डम् कुर्याद् यथापराधं वा

धर्मस्थः चेद् विवदमानं पुरुषं तर्जयति भर्त्सयति अपसारयति अभिग्रसते वा पूर्वम् अस्मै साहस दण्डम् कुर्यात् वाच् पारुष्ये द्विगुणम्

कोश भाण्ड आगार अक्ष शालाभ्यः चतुर् भाग मूल्येषु एत एव द्विगुणा दण्डाः

शोधयेयुः च शुद्धाः ते पौर जानपदान् दमैः

खनि सार कर्मान्तेभ्यः सारं रत्नं वा अपहरतः शुद्ध वधः

संरुद्धस्य वा तत्र एव घातः

इति राज परिग्रहेषु व्याख्यातम्

चारकम् अ भित्त्वा निष्पातयतो मध्यमः भित्त्वा वधः बन्धनागारात् सर्वस्वं वधः च

कोष्ठ पण्य कुप्य आयुध आगारेभ्यः कुप्य भाण्ड उपस्कर अपहारेषु अर्ध मूल्येषु एत एव दण्डाः

बाह्येषु तु प्रच्छन्नम् अहनि क्षेत्र खल वेश्म आपणेभ्यः कुप्य भाण्डम् उपस्करं वा माष मूल्यात् ऊर्ध्वम् आ पाद मूल्यात् इति अपहरतः त्रि पणः दण्डः गोमय प्रदेहेन वा प्रलिप्य अवघोषणम् आ द्वि पाद मूल्यात् इति षष् पणः गोमय भस्मना वा प्रलिप्य अवघोषणम् आ त्रि पाद मूल्यात् इति नव पणः गोमय भस्मना वा प्रलिप्य अवघोषणम् शराव मेखलया वा आ पण मूल्यात् इति द्वादश पणः मुण्डनं प्रव्राजनं वा आ द्वि पण मूल्यात् इति चतुर्विंशति पणः मुण्डस्य इष्टका शकलेन प्रव्राजनं वा आ चतुर् पण मूल्यात् इति षट्त्रिंशत् पणः आ पञ्च पण मूल्यात् इति अष्टचत्वारिंशत् पणः आ दश पण मूल्यात् इति पूर्वः साहस दण्डः आ विंशति पण मूल्यात् इति द्विशत आ त्रिंशत् पण मूल्यात् इति पञ्चशत आ चत्वारिंशत् पण मूल्यात् इति साहस्र आ पञ्चाशत् पण मूल्यात् इति वधः

पण्य भूमिभ्यः वा राज पण्यम् माष मूल्यात् ऊर्ध्वम् आ पाद मूल्यात् इति अपहरतः द्वादश पणः दण्डः आ द्वि पाद मूल्यात् इति चतुर्विंशति पणः आ त्रि पाद मूल्यात् इति षट्त्रिंशत् पणः आ पण मूल्यात् इति अष्टचत्वारिंशत् पणः आ द्वि पण मूल्यात् इति पूर्वः साहस दण्डः आ चतुर् पण मूल्यात् इति मध्यमः आ अष्ट पण मूल्यात् इति उत्तमः आ दश पण मूल्यात् इति वधः

एवम् अर्थ चरान् पूर्वं राजा दण्डेन शोधयेत्

धर्मस्थः प्रदेष्टा वा हैरण्य दण्डम् अ दण्ड्ये क्षिपति क्षेप द्विगुणम् अस्मै दण्डं कुर्यात् हीन अतिरिक्त अष्टगुणम् वा

चारकाद् अभियुक्तं मुञ्चतो निष्पातयतो वा मध्यमः साहस दण्डः अभियोग दानम् च बन्धनागारात् सर्वस्वं वधः च

समाहर्तृ प्रदेष्टारः पूर्वम् अध्यक्षाणाम् अध्यक्ष पुरुषाणाम् च नियमनं कुर्युः

प्रसह्य दिवा रात्रौ वा अन्तर्यामिकम् अपहरतो अर्ध मूल्येषु एत एव दण्डाः

शरीर दण्डम् क्षिपति शारीरम् एव दण्डं भजेत निष्क्रय द्विगुणम् वा

बन्धनागार अध्यक्षस्य संरुद्धकम् अन् आख्याय चारयतः चतुर्विंशति पणः दण्डः कर्म कारयतो द्विगुणः स्थान अन्य त्वम् गमयतो अन्न पानम् वा रुन्धतः षण्णवतिर् दण्डः परिक्लेशयत उत्कोटयतो वा मध्यमः साहस दण्डः घ्नतः साहस्रः

तद् एव अक्षण गृहीतायाम् आर्यायां विद्याद् दास्यां पूर्वः साहस दण्डः

कुटुम्बिक अध्यक्ष मुख्य स्वामिनाम् कूट शासन मुद्रा कर्मसु पूर्व मध्य उत्तम वधाः दण्डाः यथापराधं वा

पुनर् अपराधे द्विगुणं स्थानाद् व्यवरोपणं च

धर्मस्थीये चारके बन्धनागारे वा शय्या आसन भोजन उच्चार संचार रोध बन्धनेषु त्रि पण उत्तराः दण्डाः कर्तुः कारयितुः च

पृच्छ्यं न पृच्छति अ पृच्छ्यम् पृच्छति पृष्ट्वा वा विसृजति शिक्षयति स्मारयति पूर्वं ददाति वा इति मध्यमम् अस्मै साहस दण्डम् कुर्यात्

फल्गु द्रव्य कर्मान्तेभ्यः फल्गु द्रव्यम् उपस्करं वा पूर्वः साहस दण्डः
देयं देशं न पृच्छति अदेयं देशं पृच्छति कार्यम् अदेशेन अतिवाहयति छलेन अतिहरति काल हरणेन श्रान्तम् अपवाहयति मार्ग आपन्नम् वाक्यम् उत्क्रमयति मति साहाय्यम् साक्षिभ्यो ददाति तारित अनुशिष्टम् कार्यं पुनर् अपि गृह्णाति उत्तमम् अस्मै साहस दण्डम् कुर्यात्
एहि अर्वाङ्

मा नः जैषुः इदम् धनम्

यथा नाम वः ईश्महे स्वाहा

इह ते मनः अस्तु

अन्तरिक्षेण सह वाजिनीवन् कर्कीम् वत्साम् इह रक्ष वाजिन्

अयम् व्रजः

उद्भिन्दतीम् संजयन्तीम् अप्सराम् साधु देविनीम् ग्लहे कृतानि कृण्वानाम् अप्सराम् ताम् इह हुवे

इह वत्साम् नि बध्नीमः

अयम् घासः

विचिन्वतीम् आकिरन्तीम् अप्सराम् साधु देविनीम् ग्लहे कृतानि गृह्णानाम् अप्सराम् ताम् इह हुवे

सूर्यस्य रश्मीन् अनु याः संचरन्ति मरीचीः वा याः अनुसंचरन्ति यासाम् ऋषभः दूरतस् वाजिनीवान् सद्यस् सर्वान् लोकान् पर्येति रक्षन् स नः ऐतु होमम् इमम् जुषाणः अन्तरिक्षेण सह वाजिनीवान्

इयम् ते कर्की

या आयैः परिनृत्यति आददाना कृतम् ग्लहात् सा नः कृतानि सीषती प्रहाम् आप्नोतु मायया

याः अक्षेषु प्रमोदन्ते शुचम् क्रोधम् च बिभ्रती आनन्दिनीम् प्रमोदिनीम् अप्सराम् ताम् इह हुवे

अन्तरिक्षेन सह वाजिनीवन् कर्कीम् वत्साम् इह रक्ष वाजिन्

सा नः पयस्वती ऐतु

ते

इमे ते स्तोकाः बहुलाः
तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् अपहत पाप्म एतत् साम्नो यद् ऊर्ध्वं प्रस्तावात्

प्रस्तुत एव पुरा आदेः स एव एकः नारकः

अथ उ त्रयः साम्नः स्वर्गास् त्रयो नारकाः

प्रतिहृते पुरा उपद्रवात् स नारकः

स्वर्ग एष लोकः

तद् द्विषन्तं भ्रातृव्यं पातयित्वा सर्वस्मिन्न् एव सामन्न् आत्मानं दध्यात्

तत उ एव स पराभवति

सो ऽपहत्य पाप्मानं स्वर्गं लोकम् एति

उपद्रुते पुरा निधनात् स नारकः

तद् द्विषन्तं भ्रातृव्यं पातयित्वा उपद्रवः स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् आत्मानं दध्यात्

तद् द्विषन्तं भ्रातृव्यं पातयित्वा आदिः स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् आत्मानं दध्यात्

कस् तस्मिन् द्विषन्तं भ्रातृव्यम् आभजेत्

साम्नो हिंक्रियमाण एतां दिशं यं द्विष्यात् तं मनसा निर्बाधेत

तद् द्विषन्तं भ्रातृव्यं पातयित्वा निधनं स्वर्गो लोकस् तस्मिन्न् आत्मानं दध्यात्

प्रस्तुते पुरा आदेः स नारकः

अथ उ यजमानम्
आपो देवीर् यज्ञ कृतः चित्रा देवीर् हविः कृतः

शुक्रं शुक्रेण भक्षया पिबन्तु सु कृतः मधु

उच्चैः सुपर्णो दिवम् उत् पत अमुम् प्रियं देवेभ्यो मा कृण्व् ऋषिभ्यः परि देहि माम्

अप रक्षांसि तेजसा देवेभ्यो हव्यम् अर्च तम्

आदित्या अङ्गिरसः स्वर्गम् इमं प्र अश्नन्तु ऋतुभिर् निषद्य

तपश् च सत्यं च ओदनम् प्राश्नीतां परमेष्ठिनौ

एक पात्रे ओदनो ऽग्निष्टोमेन संमितः

सहस्र धारम् सुकृतस्य लोके घृत पृष्ठम् अमर्त्यौ

अप मृध्राणि मज् जहि मुक्षीय दुरिताद् अहम्

गायत्री हव्य वाह् असि देवता अग्निः सम् इध्यसे

उच् छ्रयेथां हविः कृतौ साधु देवान् सपर्यतम् ऋजीषम् अप लुम्पतम्

ताभ्यां वै स्वर् आभृतं तेन अधिपतिः उच्यसे

भूत्या मुखम् असि सत्यस्य रश्मिर् उच्चैस् श्लोकः दिवं गच्छ

व्यचस्वान् सप्रथा असि
चर एव इति

तस्मै एतम् राजसूयम् यज्ञ क्रतुम् प्रोवाच

स वरुणम् राजानम् उपससार अनेन त्वा यजै इति

तत् उ ह रोहितः शुश्राव

सः अरण्यात् ग्रामम् एयाय

तम् ह उवाच ऋषे अहम् ते शतम् ददामि अहम् एषाम् एकेन आत्मानम् निष्क्रीणै इति

तथा इति भूयान् वै ब्राह्मणः क्षत्रियात् इति वरुणः उवाच

स पितरम् एत्य उवाच तत हन्त अहम् अनेन आत्मानम् निष्क्रीणै इति

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति ह चतुर्थम् संवत्सरम् अरण्ये चचार

सः अरण्यात् ग्रामम् एयाय

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति

तम् एतम् अभिषेचनीये पुरुषम् पशुम् आलेभे

तम् इन्द्रः पुरुष रूपेण पर्येत्य उवाच नाना श्रान्ताय श्रीः अस्ति इति रोहित शुश्रुम पापः नृषद्वरः जनः इन्द्रः इद् चरतः सखा चर एव इति

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति ह तृतीयम् संवत्सरम् अरण्ये चचार

तम् इन्द्रः पुरुष रूपेण पर्येत्य उवाच आस्ते भगः आसीनस्य ऊर्ध्वः तिष्ठति तिष्ठतः शेते निपद्यमानस्य चराति चरतः भगः चर एव इति

सः अरण्यात् ग्रामम् एयाय

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति ह द्वितीयम् संवत्सरम् अरण्ये चचार

सः अरण्यात् ग्रामम् एयाय

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति ह पञ्चमम् संवत्सरम् अरण्ये चचार

स ज्येष्ठम् पुत्रम् निगृह्णानः उवाच न नु इमम् इति न उ एव इमम् इति कनिष्ठम् माता

तम् इन्द्रः पुरुष रूपेण पर्येत्य उवाच पुष्पिण्यौ चरतः जङ्घे भूष्णुः आत्मा फलग्रहिः शेरे अस्य सर्वे पाप्मानः श्रमेण प्रपथे हताः चर एव इति

चर एव इति वै मा ब्राह्मणः अवोचत् इति

सः अरण्यात् ग्रामम् एयाय

अथ ह ऐक्ष्वाकम् वरुणः जग्राह

तम् इन्द्रः पुरुष रूपेण पर्येत्य उवाच चरन् वै मधु विन्दति चरन् स्वादुम् उदुम्बरम् सूर्यस्य पश्य श्रेमाणम् यः न तन्द्रयते चरन् चर एव इति
तत् पशु घोषः ऽन्वसृज्यत

ते ऽब्रुवन्न् अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति

तद् अब्रुवन् सृजस्व एव इति

तद् रथन्तरम् असृजत

तत् पर्जन्यस्य घोषो ऽन्वसृज्यत

तस्माद् वैरूपस्य स्तोत्रे ग्राम घोषम् कुर्वन्ति

तद् अब्रुवन् सृजस्व एव इति

ते ऽब्रुवन्न् अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति

अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति एव तद् विद्यात्

ते ऽब्रुवन्न् अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति

तच् छाक्वरम् असृजत

अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति एव तद् विद्यात्

तस्माद् रथन्तरस्य स्तोत्रे रथ घोषम् कुर्वन्ति

ते ऽब्रुवन्न् अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति

अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति एव तद् विद्यात्

तद् बृहद् असृजत

अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति एव तद् विद्यात्

तद् वैराजम् असृजत

तद् अब्रुवन् सृजस्व एव इति

तद् रैवतम् असृजत

तस्माद् बृहतः स्तोत्रे दुन्दुभीन् उद्वादयन्ति

वर्षुकः पर्जन्यो भवति

अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति एव तद् विद्यात्

तद् रथ घोषः ऽन्वसृज्यत

तद् वैरूपम् असृजत

तद् अपां घोषो ऽन्वसृज्यत

तस्माद् रैवतस्य स्तोत्रे पशु घोषम् कुर्वन्ति वत्सान् मातृभिः संवाशयन्ति

तस्माच् छाक्वरस्य स्तोत्रे ऽप उपनिधाय स्तुवन्ति

तद् ग्राम घोषः ऽन्वसृज्यत

तद् अब्रुवन् सृजस्व एव इति
सो अवाप्त कामः विमलः स कुलः स्वर्गम् आप्नुयात्

मोहयामास दैत्यान् तान् त्याजिताः वेद धर्मकम्

रक्ष रक्ष इति शरणं वदन्तो जग्मुः ईश्वरम्

कल्की विष्णुयशस् पुत्रः याज्ञवल्क्य पुरोहितः

ऽसौ शुद्धोदन सुतः ऽभवत्

आश्रमेषु च सर्वेषु प्रजाः सत् धर्म वर्त्मनि

अग्निर् उवाच

आर्हतः सो ऽभवत् पश्चात् आर्हतान् अकरोत् परान्

अवतारा असङ्ख्याता अतीत अनागत आदयः

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये बुद्धकल्क्यवतारवर्णनं नाम षोडशो ऽध्यायः

दश पञ्च च शाखा वै प्रमाणेन भविष्यति

सर्वे कलि युग अन्ते तु भविष्यन्ति च सङ्कराः

धर्म अधर्म व्यवस्थानम् एवम् वै कुरुते हरिः

धर्म कञ्चुक संवीताः अधर्म रुचयः तथा

दस्यवः शील हीनाः च वेदो वाजसनेयकः

विष्णोर् दश अवतार आख्यान् यः पठेत् शृणुयात् नरः

नरक अर्हम् कर्म चक्रुः ग्रहीष्यन्ति अधमात् अपि

वर्ण आश्रमाः च धर्मेषु स्वेषु स्थास्यन्ति सत्तम

स्थापयिष्यति मर्यादां चातुर्वर्ण्ये यथोचिताम्

वक्ष्ये बुद्ध अवतारम् च पठतः शृण्वतो अर्थ दम्

कल्कि रूपम् परित्यज्य हरिः स्वर्गं गमिष्यति

एवं पाषण्डिनो जाता वेद धर्म आदि वर्जिताः

मानुषान् भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छाः पार्थिव रूपिणः

ततः कृत युगात् नाम पुरा वत् सम्भविष्यति
यत् हि ते तत्र कुर्वाणा इव आसीरन् अपभ्रंशो ह एषाम् सः

आ प्रक्षात् प्रास्रवणाद् यन्ति

सरस्वत्या यन्ति

देव यानेन एव तत् पथा यन्ति

स्वर्गस्य एव तत् लोकस्य विक्रमान् क्रममाणा यन्ति

प्राङ् इव ह वा उदङ् स्वर्गो लोकः

स्वर्गम् एव एतत् लोकम् गच्छन्ति

स्वर्गम् एव तल् लोकं रोहन्तो यन्ति

एतद् वै बलस्य रूपं यत् हतम् आक्रुष्टम्

घ्नन्त आक्रोशन्तो यन्ति

यत्र उ ह वै वाचो ऽन्तस् तत् स्वर्गो लोकः

वाग् वै सरस्वती

प्रतीपं यन्ति

वाग् उ देव यानः पन्थाः

एते ह वै स्वर्गस्य लोकस्य विक्रमा यत् शम्या परासाः
स य एतम् एवं विद्वान् उपास्ते

लोकी भवति

अपहते पाप कृत्याम्

य एतम् एवं विद्वान् उपास्ते

न अस्य अवरपुरुषाः क्षीयन्ते

ज्योग् जीवति

य एष चन्द्रमसि पुरुषो दृश्यते सो ऽहम् अस्मि स एव अहम् अस्मि इति

उप वयं तं भुञ्जामो ऽस्मिंश् च लोके ऽमुष्मिंश् च
तिल मध्ये न्यसेत् पद्मम् पद्म मध्ये महेश्वरम्

दश निष्केण तत् कार्यम् तद् अर्ध अर्धेन वा पुनः

पद्मम् अष्ट दलम् कुर्यात् कर्णिका केसर अन्वितम्

न्यासं तु परितः कुर्यात् विघ्नेशान् परि भागात्

आराध्य विधिवत् देवम् वाम आदीनि प्रपूजयेत्

पूर्व उक्त हेम मानेन विघ्नेशान् अपि कारयेत्

तद् मध्ये निक्षिपेत् धीमान् तिल भार त्रयम् शुभम्

गोमय आलिप्त भूमौ तु हि अम्बराणि प्रकीर्य च

तान् अभ्यर्च्य विधानेन गन्ध पुष्प आदिभिः क्रमात्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे एकत्रिंशो ऽध्यायः

अथ अन्यम् पर्वतं सूक्ष्मम् अल्प द्रव्यम् महा फलम्

द्रव्य मात्र उपसंयुक्ते काले मध्यं विधीयते
नव प्रयाजम् नव अनुयाजम्

जाते जाताय इति

शिवो नाम इति लोह क्षुरम् आदाय निवर्तयामि इति वपति

यां आवह इति वा पशौ

पशौ च

त्रि आयुषम् इति यजमानो जपति

प्रह्रियमाणाय इति प्रास्यन्

अपरेण दक्षिणाग्निं दक्षिणं गोदानम् उन्दति सवित्रा प्रसूता दैव्या आप उन्दन्तु ते तनूं दीर्घ आयु त्वाय वर्चस इति

गृहेषु पौर्णमासं समारूढ निर्मथितयोः तथा चेत्

प्रजा कामस्य अपि वैश्वदेवम्

पर्व संस्थासु वपनं वा प्राक् अन्त्यात्

एवं पश्चाद् उत्तरतश् च

त्र्येण्या शलल्या विनीय त्रीणि कुश तरुणानि अन्तर्दधात्य् ओषध इति

एकं वा वैश्वदेवे

वरुणप्रघासा महाहविश् च
तस्मात् वै एतम् सेतुम् तीर्त्वा अपि नक्तम् अहर् एव अभिनिष्पद्यते

तस्मात् एतम् सेतुम् तीर्त्वा अन्धः सन् अन् अन्धः भवति

सकृत् विभातः हि एव एष ब्रह्म लोकः

न एतम् सेतुम् अहर् रात्रे तरतः न जरा न मृत्युः न शोकः न सु कृतम्

तेषाम् सर्वेषु लोकेषु कामचारः भवति

अपहत पाप्मा हि एष ब्रह्म लोकः

उपतापी सन् अन् उपतापी भवति

सर्वे पाप्मानः अतस् निवर्तन्ते

तत् ये एव एतम् ब्रह्म लोकम् ब्रह्मचर्येण अनुविन्दन्ति तेषाम् एव एष ब्रह्म लोकः

विद्धः सन् अ विद्धः भवति

अथ यः आत्मा सः सेतुः धृतिः एषाम् लोकानाम् अ सम्भेदाय