tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
स्वर्गारोहण निःश्रेणीम् सर्व कल्मष नाशिनीम्

अमृत स्वादु सलिलाम् तापसैः उपशोभिताम्

या सदा विविधैः विप्रैः देवैः च अपि निषेव्यते

मध्येन शक्रचाप आभाम् तस्मिन् अहनि सर्वदा

राजते रम्य तीरम् महा द्रुमैः

सर्व लोकस्य च औत्सुक्य कारिणीम् सु मनोहराम्

स ताम् अरस पानीयाम् स तार गगन अमलाम्

सित हंस आवलि छन्नाम् काश चामर राजिताम्

सुशीत शीघ्र पानीयाम् द्विज संघ निषेविताम्

यस्याः तीर रुहैः काशैः पूर्णैः चन्द्र अंशु संनिभैः

हितां सर्वस्य लोकस्य

ताम् अप्सरस् विनिर्मुक्तम् वहन्तीं कुङ्कुमं शुभम्

सुरेभ जनित आघात विकूल द्वय भूषिताम्

आवर्त नाभि गम्भीराम् द्वीप ऊरु जघन स्थलीम्

पुलिन्दैः नृप संघैः च व्याघ्र वृन्दैः अपीडितम्

स्त्रियः च नाक बहुलाः पद्म इन्दु प्रतिमा आननाः

या बिभर्ति सदा तोयं देव संघैः अपीडितम्

या च सदा सकल ओघ विनाशम् भक्त जनस्य करोति अचिरेण

स ददर्श नदीं पुण्यां दिव्यां हैमवतीं शुभाम्

मध्याह्न समये राज्ञ् क्रीडन्ति अप्सरसाम् गणाः

सुर इभ मद संसिक्ताम् समन्तात् तु विराजिताम्

क्षय वृद्धि युताम् रम्यां सोम मूर्तिम् इव अपराम्

हिम आभ फेन वसनाम् चक्रवाक अधराम् शुभाम्

सूत उवाच

ददर्श तपनीय आभाम् महा राजः पुरूरवाः

यस्याः तीरे रतिं यान्ति सदा काम वशाः मृगाः

लभन्ते यत्र पूत अङ्गाः देवेभ्यः प्रतिमानिताः

तथा अपकृष्ट संभ्रान्त भ्रमर स्तनित आकुलाः

गोकुल आकुल तीर अन्ताम् रम्यां शैवाल वर्जिताम्

गन्धर्वैः च समाकीर्णां नित्यं शक्रेण सेविताम्

प्रयुक्ता च केसरि गणैः करि वृन्द जुष्टा संतान युक्त सलिला अपि सुवर्ण युक्ता

अग्र्यां समुद्रमहिषीं महा ऋषि गण सेविताम्

स तां पश्यन् ययौ राजा सताम् ईप्सित काम दाम्

हंस सारस संघुष्टाम् जलजैः उपशोभिताम्

तस्याः तीर भवाः वृक्षाः सुगन्ध कुसुम आञ्चिताः

नील नीरज नेत्र आभाम् उत्फुल्ल कमल आननाम्

तरंग व्रात संक्रान्त सूर्य मण्डल दुर्दृशम्

तपस्वि शरण उपेताम् महा ब्राह्मण सेविताम्

संयुतं सलिलं तस्याः षट्पदैर् उपसेव्यते

पुण्यां सुशीतलां हृद्यां मनसः प्रीति वर्धिनीम्

तपस् वनाः च ऋषयः तथा देवाः सह अप्सराः

स्व तीर द्रुम सम्भूत नाना वर्ण सुगन्धिनीम्

सः अभिषिक्ताम् इव सतां पश्यन् प्रीतिम् परां ययौ
गर्भो अस्य् ओषधीनां गर्भो वनस्पतीनाम्

येन ओषधयः गर्भिणीः पशवो येन गर्भिणः

आ सिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते

धातः श्रेष्ठेन रूपेण अस्याः नार्या गवीन्योः

पर्वताद् दिवो योनेर् इत्य् एका

विष्णुर् योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु

गर्भं युवम् अश्विना अस्याम् आ धत्तं पुष्कर स्रजा

वि ते ग्रन्थिं चृतामसि धाता गर्भं दधातु ते

तेषां गर्भस्य यो गर्भस् तेन त्वं गर्भिणी भव

आ योनिं पुत्रो रोहतु जननं प्रति जायताम्

गर्भं ते राजा वरुणो गर्भं देवो बृहस्पतिः

गर्भो विश्वस्य भूतस्य सो अग्ने गर्भम् आ इह धाः

गर्भं त इन्द्रश् च अग्निः च गर्भं धाता दधातु ते

यथा इयम् उर्वी पृथिवी वृद्धा एव गर्भम् आ दधे

जनिष्ट हि आ योनिं सम् इह असरत्
एतत् ह वै मनुष्येषु सत्यम् निहितम् यत् चक्षुः

विचक्षणवतीम् वाचम् वदेत्

न वै एकेन अक्षरेण छन्दांसि वियन्ति न द्वाभ्याम्

सर्वेषाम् छन्दसाम् वीर्यम् अवरुन्द्धे सर्वेषाम् छन्दसाम् वीर्यम् अश्नुते सर्वेषाम् छन्दसाम् सायुज्यम् सरूप ताम् सलोकताम् अश्नुते अन्न आदः अन्न पतिः भवति अश्नुते प्रजया अन्नाद्यम् यः एवम् विद्वान् कुरुते

चक्षुः वै विचक्षणम् वि हि एनेन पश्यति इति

सत्य उत्तरा ह एव अस्य वाच् उदिता भवति

सत्यम् दीक्षा

अथो खलु आहुः कः अर्हति मनुष्यः सर्वम् सत्यम् वदितुम् सत्य संहिताः वै देवाः अनृत संहिताः मनुष्याः इति

गायत्र्यौ

ऋतम् वाव दीक्षा

प्रेद्धः अग्ने इमा उ अग्ने इति एते

यदि उ वै स्वयम् पश्यति न बहूनाम् चन अन्येषाम् श्रद्दधाति

तस्मात् आचक्षाणम् आहुः अद्राक् इति

यत् अस्याः एकादश अक्षराणि पदानि तेन त्रिष्टुभ्

अथो पञ्च वीर्यम् वै एतत् छन्दः यत् विराज्

यत् विराज् तत् पञ्चमम्

तस्मात् विचक्षणवतीम् एव वाचम् वदेत्

यत् त्रयस्त्रिंशत् अक्षरा तेन अनुष्टुभ्
पितृपैतामहम् अविसंवादकम् अदृष्ट वैकृतम् वश्यं ध्रुवम् अलोभ शीलम् अ परिहार्यम् अ मन्त्र विस्रावी इति मित्र संपद्

आयतिमन्तं वा वश्यं पतिं मत्तो विभिद्य द्विषतः संग्राहयिष्यति

असत् भूतम् वा दोषं श्रद्धेयं दुष्परिहारं मयि क्षेप्स्यति येन मे विनाशः स्यात्

तद् योषित् मित्राः च नागरकाः स्युर् इति वात्स्यायनः

इति

अन्य कारण वशात् पर परिगृहीता अपि पाक्षिकी चतुर्था इति गोणिकापुत्रः

तत्र नायिकाः तिस्रः कन्या पुनर्भूर् वेश्या च

रजक नापित मालाकार गान्धिक सौरिक भिक्षुक गोपालक ताम्बूलिक सौवर्णिक पीठमर्द विट विदूषक आदयः मित्राणि

तया वा मित्रीकृतेन मित्र कार्यम् अमित्र प्रतीघातम् अन्यद् वा दुष्प्रतिपादकं कार्यं साधयिष्यामि

पतिं वा महान्तम् ईश्वरम् मद् अमित्र संसृष्टम् इयम् अवगृह्य प्रभु त्वेन चरति

भवति च अत्र श्लोकः

मम अमित्रः वा अस्याः पत्या सह एकीभावम् उपगतः तम् अनया रसेन योजयिष्यामि इति एवमादिभिः कारणैः पर स्त्रियम् अपि प्रकुर्वीत

सा मया संसृष्टा स्नेहाद् एनं व्यावर्तयिष्यति

अहं च निःसार त्वात् क्षीण वृत्ति उपायः

वेश्यासु पुनर्भूषु च न शिष्टो न प्रतिषिद्धः

स्वयं वा तैः सह संसृज्येत

मर्म ज्ञा वा मयि दृढम् अभिकामा सा माम् अन् इच्छन्तम् दोष विख्यापनेन दूषयिष्यति

अन्यतो ऽपि बहुशो व्यवसित चारित्रा तस्यां वेश्यायाम् इव गमनम् उत्तम वर्णिन्याम् अपि न धर्म पीडाम् करिष्यति

मद् अवरोधानाम् वा दूषयिता पतिर् अस्याः तत् अस्य अहम् अपि दारान् एव दूषयन् प्रतिकरिष्यामि

यद् उभयोः साधारणम् उभयत्र उदारम् विशेषतो नायिकायाः सु विस्रब्धम् तत्र दूत कर्म

कामः चतुर्षु वर्णेषु स वर्णात् शास्त्रात् च अनन्यपूर्वायाम् प्रयुज्यमानः पुत्रीयो यशस्यो लौकिकः च भवति

आत्मवान् मित्रवान् युक्तो भाव ज्ञः देश काल विद्

पटु ता धार्ष्ट्यम् इङ्गित आकार ज्ञ ता प्रतारण काल ज्ञ ता विषह्य बुद्धि त्वम् लघ्वी प्रतिपत्तिः स उपाया च इति दूत गुणाः

सो ऽहम् अनेन उपायेन तत् धनम् अति महत् अकृच्छ्राद् अधिगमिष्यामि

ताम् अनेन संक्रमेण अधिगमिष्यामि

स यदा मन्यते स्वैरिणी इयम्

पुनर्भूर् इयम्

प्रतिषिद्धो अवर वर्णासु अनिरवसितासु

निरत्ययं वा अस्याः गमनम् अर्थ अनुबद्धम्

सा एव प्रव्रजिता षष्ठा इति सुवर्णनाभः

भिन्न त्वात् तृतीया प्रकृतिः पञ्चमा इति एके

अन्यपूर्वा अवरुद्धा न अत्र शङ्का अस्ति

कन्याम् अलभ्यां वा आत्म अधीनाम् अर्थ रूपवतीम् मयि संक्रामयिष्यति

तान् तु उभययोः अपि गुण अगुणान् वैशिके वक्ष्यामः

तद् विपरीतः उत्तम वर्णासु पर परिगृहीतासु च

एक एव तु सार्वलौकिको नायकः

गणिकाया दुहिता परिचारिका वा अनन्यपूर्वा सप्तमा इति घोटकमुखः

सम्बन्धि सखी श्रोत्रिय राज दार वर्जम् इति गोणिकापुत्रः

सुख अर्थ त्वात्

उत्क्रान्त बाल भावा कुल युवतिः उपचार अन्य त्वात् अष्टमा इति गोनर्दीयः

अलभ्याम् अपि अयत्नेन स्त्रियं संसाधयेन् नरः

दृष्ट पञ्च पुरुषा न अगम्या काचिद् अस्ति इति बाभ्रवीयाः

एतैर् एव कारणैर् महामात्र सम्बद्धा राज सम्बद्धा वा तत्र एक देश चारिणी काचिद् अन्या वा कार्य सम्पादिनी विधवा पञ्चमा इति चारायणः
ऐहो वा एहि इत्य् एव एते गायन्ति

हो इत्य् एव गायेत्

तत् ह शमस्तोमी बालाकिः सायकं जानश्रुतेयम् अन्तेवासिनम् उद्गापयन् स्व यज्ञे ऽनुव्याजहार

तत् ह तथा गायन्तं ब्रह्मदत्तं चैकितानेयं गडूना आर्क्षाकायणो ऽनुव्याजहार

अथ ह ब्रह्मदत्तं चैकितानेयं ब्रह्मदत्तः प्रासेनजितः

वाग् अनुष्टुप्

तस्य ह दण्डः पतित्वा रुधिरम् उत्पातयांचकार

पुरुष छन्दसम् ह्य् उष्णिह् ककुभौ

वाच्य् एतद् वाचा प्रतितिष्ठाम इति

तद् उ ह इतरः अनुबुध्य उवाच तथा उ वाव स वामदेव्यम् अगायद् यथा रूक्ष एव अपशुः चरिष्यति इति

संशीर्णम् इव एतत् छन्दः

अथ एते उष्णिह् ककुभौ आ प्रतिहाराद् अन् अवानम् गेये

तस्मै ह एतत् उवाच असृज् इत्य् एव न निर्द्योतयेत्

न उ ह सर्वं तृतीयसवनं छन्नं गायेत्

अथ एतत् छ्यावाश्वम्

वाग् एषा

तथा न्वा अयं दाल्भ्यश् श्यावाश्वम् अगासीद् यथा एनम् स्वः पाप्मा अभ्यारोक्ष्यति इति

यो ह एनम् छादयन्तं ब्रूयाद् अ धक्षन् वा अयम् उद्गाता आत्मानम् च यजमानं च इति तथा ह एव स्यात्
असृक्षत इति बहिष्पवमानम्

एकाष्टका दीक्षिणः उपसर्गिणः

अहनी वा समस्येयुर् अभिप्लव पृष्ठ्ययोः सांनिपातिके

सवन विधेन वा पशुना यजेरन्

ज्योतिषाम् अयन विकल्पाः

व्यत्यासं वा पूर्ण ऊनान्

अया रुचा इति गायत्रपार्श्वम् आर्भवः

षष्ठ आदौ त्रिकद्रुकान् अभिप्लवम् च उपदध्यात् सो अष्टादश अधिकः पौर्णमासी प्रसवः तैर्यगयनिक आदित्यस्य

तत्र यत् आदितः ऽन्ततस् तद् ऊर्ध्वं विषुवतः

षष्ठाद् यस्य अभिप्लवस्य स्थाने ज्योतिर् गौः च ज्योतिर् एव आवृत्ते स नव ऊनः नाक्षत्र एव त्रयोदशी

यथा अन्तः एवम् आवृत्तानाम् आदिः

गायत्रं गायत्र्याम् आश्वम् ऐडं बृहत्यां गोष्ठो वा

युग्म मासेषु आद्यस्य अभिप्लवस्य स्थाने तत् पञ्चाहः स षष् ऊनः चान्द्रमसः

तथा सति एकादश्याम् पूर्वपक्षस्य दीक्षित्वा त्रयोदश दीक्षाः कुर्वीरन्

सवन विधम् पशुं कुर्वन् उत्तमम् अभिप्लव पञ्चाहम् कृत्वा षष्ठ स्थाने सवन विधः पशुः

अभिप्लवयोर् उत्तमे

मासि मासि आद्यस्य अभिप्लवस्य स्थाने त्रिकद्रुकाः स षट्त्रिंशत् ऊनः नाक्षत्रः

तद् वा एक त्रिक स्तोमम्

सर्वान् ऊनान् एके

ऊन पूर्णान् आवृत्तान् शालंकायनिनः

प्रथमं वा अभिप्लव पञ्चाहम् कुर्युः

सप्तदश वा
अहम् इत्य् अन्यथा बुद्धिः प्रमत्तस्य यथा हृदि

रजस् युक्तस्य मनसः संकल्पः सविकल्पकः

वेणु संघर्ष जः वह्निर् दग्ध्वा शाम्यति तद् वनम्

स माम् अचिन्तयद् देवः प्रश्न पार तितीर्षया

आगमो ऽपः प्रजा देशः कालः कर्म च जन्म च

अनिर्विण्णो यथाकालं जित श्वासः जित आसनः

एतावान् योग आदिष्टो मद् शिष्यैः सनक आदिभिः

श्री भगवन्त् उवाच

ध्यानं मन्त्रो ऽथ संस्कारो दशा एते गुण हेतवः

श्री भगवन्त् उवाच

संदृश्यते क्व च यदि इदम् अवस्तु बुद्ध्या त्यक्तं भ्रमाय न भवेत् स्मृतिर्

दैवाद् अपेतम् अथ दैव वशात् उपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरा मद अन्धः

मनसा वचसा दृष्ट्या गृह्यते ऽन्यैर् अपि इन्द्रियैः

विदन्ति मर्त्याः प्रायेण विषयान् पदम् आपदाम्

ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा पप्रच्छुः को भवान् इति

सात्त्विक उपासया सत्त्वं ततो धर्मः प्रवर्तते

उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिकं मनः

यो जागरे बहिर् अनु क्षण धर्मिणः ऽर्थान् भुङ्क्ते समस्त करणैः हृदि तद् सदृक्षान्

यर्हि संसृति बन्धः ऽयम् आत्मनो गुण वृत्ति दः

सत्त्वं रजस् तम इति गुणा बुद्धेर् न च आत्मनः

अहम् एव न मत्तो ऽन्यद् इति बुध्यध्वम् अञ्जसा

श्री उद्धवः उवाच

तासां विलक्षणो जीवः साक्षि त्वेन विनिश्चितः

कथम् अन्योन्य संत्यागः मुमुक्षोर् अतितितीर्षोः

सभाजयित्वा परया भक्त्या अगृणत संस्तवैः

गुणेष्व् आविशते चेतो गुणाश् चेतसि च प्रजाः

विद्वान् निर्विद्य संसार चिन्ताम् तुर्ये स्थितस् त्यजेत्

देहं च नश्वरम् अवस्थितम् उत्थितं वा सिद्धो न पश्यति यतो ऽध्यगमत् स्वरूपम्

दृष्ट्वा माम् त उपव्रज्य कृत्वा पादाभिवन्दनम्

संछिद्य हार्दम् अनुमान उक्ति तीक्ष्ण ज्ञान असिना भजत माम् अखिल संशय आधिम्

ततः कामो गुण ध्यानात् दुःसहः स्यात् हि दुर्मतेः

निन्दन्ति तामसं तत् तद् राजसं तद् उपेक्षितम्

देहो ऽपि दैव वशगः खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासुः

दृष्टिम् ततः प्रतिनिवर्त्य निवृत्त तृष्णः तूष्णीं भवेन् निज सुख अनुभवः निरीहः

सुहृदं प्रियम् आत्मानं साम्य असङ्ग आदयः अ गुणाः

मया एतत् उक्तं वो विप्रा गुह्यं यत् सांख्य योगयोः

यदा त्वं सनक आदिभ्यः येन रूपेण केशव

मां भजन्ति गुणाः सर्वे निर्गुणं निरपेक्षकम्

श्री उद्धवः उवाच

विज्ञानम् एकम् उरुधा इव विभाति माया स्वप्नस् त्रिधा गुण विसर्ग कृतः विकल्पः

कथं घटेत वो विप्रा वक्तुर् वा मे क आश्रयः

एवं गुण व्यत्यय जः देहः शाम्यति तद् क्रियः

जाग्रत् स्वप्नः सुषुप्तं च गुणतो बुद्धि वृत्तयः

अतन्द्रितो मनो युञ्जन् दोषदृष्टिर् न सज्जते

तथा अपि भुञ्जते कृष्ण तत् कथं श्व ख राजवान्

तैर् अहं पूजितः सम्यक् संस्तुतः परम ऋषिभिः

जानीत माम् आगतम् यज्ञं युष्मत् धर्म विवक्षया

श्री भगवन्त् उवाच

तं स प्रपञ्चम् अधिरूढ समाधि योगः स्वाप्नं पुनर् न भजते प्रतिबुद्ध वस्तुः

सात्त्विकान्य् एव सेवेत पुमान् सत्त्व विवृद्धये

करोति काम वशगः कर्माण्य् अविजित इन्द्रियः

गुणेषु च आविशत् चित्तम् अभीक्ष्णं गुण सेवया

रजस् तमोभ्याम् यद् अपि विद्वान् विक्षिप्त धीः पुनः

असत्त्वाद् आत्मनो ऽन्येषां भावानां तद् कृताः भिदा

एवं पृष्टो महादेवः भूतभावनः

पुत्रा हिरण्यगर्भस्य मानसाः सनक आदयः

जीवस्य देह उभयं गुणाश् चेतो मद् आत्मनः

परायणं द्विज श्रेष्ठाः श्रियः कीर्तेर् दमस्य च

इति मे छिन्न संदेहाः मुनयः सनक आदयः

गुणाश् च चित्त प्रभवाः मद् रूपे उभयं त्यजेत्

ततो धर्मस् ततो ज्ञानं यावत् स्मृतिर् अपोहनम्

अप्रमत्तो ऽनुयुञ्जीत मनो मय्य् अर्पयन् शनैस्

अहं योगस्य सांख्यस्य सत्यस्य ऋतस्य तेजसः

सर्वतो मन आकृष्य मय्य् अद्धा आवेश्यते यथा

प्रत्येयाय स्वकं धाम पश्यतः परमेष्ठिनः

योगम् आदिष्टवान् एतद् रूपम् इच्छामि वेदितुम्

यद् अवोचम् अहं तेभ्यस् तद् उद्धव निबोध मे

को भवान् इति वः प्रश्नो वाचा आरम्भः ह्य् अनर्थकः
पञ्च आत्मकेषु भूतेषु समानेषु च वस्तुतः

मयि तुर्ये स्थितो जह्यात् त्यागस् तद् गुण चेतसाम्

सत्त्वेन अन्यतमौ हन्यात् सत्त्वं सत्त्वेन च एव हि

तत् तत् सात्त्विकम् एव एषाम् यद् यद् वृद्धाः प्रचक्षते

गतयो हेतवश् च अस्य मृषा स्वप्न _ यथा

वस्तुनो यद्य् अनानात्व आत्मनः प्रश्न ईदृशः

जागर्त्य् अपि स्वपन्न् अज्ञः स्वप्ने जागरणं यथा

श्री भगवन्त् उवाच
पञ्च अरत्निम् तस्मै वृश्चेत् इति

एष ब्राह्मणवताम् अवमः

तम् अ परिभिन्दन् अन् अक्ष सङ्गम् वृश्चति

घृतं घृत योने पिब प्र प्र यज्ञपतिं तिर स्वाहा इति

अपरम् चतुर्गृहीतम् गृहीत्वा अथ याचति आज्य स्थालीम् स स्रुवाम् बर्हिः हिरण्यम् उद पात्रम्

भवति

सः उपकल्पयते पौतुद्रवान् परिधीन् गुल्गुलु सुगन्धि तेजनम् शुक्लाम् ऊर्णा स्तुकाम् या पेत्वस्य अन्तरा शृङ्गे द्वे रशने द्विगुणाम् च त्रिगुणाम् च द्वे वपाश्रपणी विशाखाम् च अ विशाखाम् च हृदयशूलम् कार्ष्मर्य मयान् परिधीन् औदुम्बरम् मैत्रावरुण दण्डम् मुखेन संमितम् इध्माबर्हिः इध्मम् प्रणयनीयम् प्लक्ष शाखाम् इड सूनम् यवान् यवमतीभ्यः सक्तून् सक्तु होमाय पृषदाज्याय दधि हिरण्यम् इति

स्वधितिना तिर्यञ्चम् प्रहरति स्वधिते मा एनम् हिंसीः इति

अनु अग्रम् शाखाः प्रसूदयति यम् त्वा अयम् स्वधितिः तेतिजानः प्रणिनाय महते सौभगाय इति

प्राञ्चम् वा उदञ्चम् वा प्रयान्तम् अनुमन्त्रयते दिवम् अग्रेण मा लेखीः अन्तरिक्षम् मध्येन मा हिंसीः पृथिव्या संभव इति

ह्वयन्ति तक्षाणम् स परशुम्

स यः समे भूम्यै स्वात् योनेः रूढः बहु पर्णः बहु शाखः अ प्रतिशुष्क अग्रः प्रत्यङ् उपनतः तम् उपतिष्ठते अति अन्यान् अगाम् न अन्यान् उपागाम् अर्वाक् त्वा परैः अविदम् परस् अवरैः तम् त्वा जुषे वैष्णवम् देव यज्यायै इति

ओह्य निस्तिष्ठति

अथ एनम् आज्येन अनक्ति देवः त्वा सविता मध्वा अनक्तु इति

आह ऐहि यजमान इति

अपरम् चतुर्गृहीतम् गृहीत्वा यूप आहुतिम् जुहोति उरु विष्णो विक्रमस्व उरु क्षयाय नः कृधि

यः प्रथमः शकलः परापतति तम् प्रज्ञातम् निदधाति

ताम् परिस्तीर्य स्तम्बयजुः हरति

अथ आव्रश्चने हिरण्यम् निधाय संपरिस्तीर्य अभिजुहोति वनस्पते शत वल्शः विरोह स्वाहा इति

तम् चतुर् अश्रिम् वा अष्ट अश्रिम् वा कृत्वा आवाहयति आ वा हारयति

ऊर्ध्व अग्रम् बर्हिः अनूच्छ्रयति ओषधे त्रायस्व एनम् इति

अथ आमावास्येन वा हविषा इष्ट्वा नक्षत्रे वा गार्हपत्ये आज्यम् विलाप्य उत्पूय स्रुचि चतुर्गृहीतम् गृहीत्वा षड्ढोतारम् मनसा अनुद्रुत्य आहवनीये जुहोति अन्वारब्धे यजमाने स्वाहा इति
श्रुत् कर्णाय कवये वेद्याय वचोभिः वाकैः उप यामि रातिम्

यः ते अप्सु महिमा यः वनेषु यः ओषधीषु पशुषु अप्सु अन्तर् अग्ने सर्वाः तन्वः सम् रभस्व

दिवः पृथिव्याः परि अन्तरिक्षात् वनस्पतिभ्यः अधि ओषधीभ्यः यत्र यत्र विभृतः जातवेदाः ततस् ततस् जुषमाणः नः एहि

अव देवानाम् यज हेडः अग्ने

यः ते देवेषु महिमा स्वर्गः या ते तनूः पितृषु आविवेश पुष्टिः या ते मनुष्येषु पप्रथे अग्ने तया रयिम् अस्मासु धेहि

यतस् भयम् अभयम् तत् नः अस्तु
आ नो यज्ञं भारती तूयम् एत्व् इडा मनुष्वद् इह चेतयन्ती

आ यजते उपाके उषासानक्ता सदतां नि योनौ

प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तोर् अस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम्

उप अवसृज त्मन्या समञ्जन् देवानां पाथ ऋतुथा हवींषि

प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीनं ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता

तम् अद्य होतर् इषितो यजीयान् देवं त्वष्टारम् इह यक्षि विद्वान्

मन्मानि धीभिर् उत यज्ञम् ऋन्धन् देवत्रा च कृणुह्य् अध्वरम् नः

आ च वह मित्र महस् चिकित्वान् त्वं दूतः कविर् असि प्रचेताः

य इमे द्यावापृथिवी जनित्री रूपैर् अपिंशद् भुवनानि विश्वा

आजुह्वान ईड्यो वन्द्यश् च आ याह्य् अग्ने वसुभिः सजोषाः

दैव्या होतारा प्रथमा सु वाचा मिमाना यज्ञं मनुषो यजध्यै

वनस्पतिः शमिता देवो अग्निः स्वदन्तु हव्यं मधुना घृतेन

व्यचस्वतीर् उर्विया वि श्रयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः

सद्यो जातो व्य् अमिमीत यज्ञम् अग्निर् देवानाम् अभवत् पुरोगाः

समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे देवो देवान् यजसि जातवेदः

तिस्रो देवीर् बर्हिर् आ इदम् स्योनं सरस्वतीः सु अपसः सदन्ताम्

तनूनपात् पथ ऋतस्य यानान् मध्वा समञ्जन्त् स्वदया सुजिह्व
भल्लैः संछिद्यमानानां शिरोभिः चारु कुण्डलैः

औत्तानपादिः स तदा शस्त्र वर्षेण भूरिणा

क्षणेन आच्छादितम् व्योम घन अनीकेन सर्वतः

इलायाम् अपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महा बलः

शरैः अविध्यन् युगपद् द्विगुणम् प्रचिकीर्षवः

ददर्श हिमवत् द्रोण्याम् पुरीं गुह्यक सङ्कुलाम्

दध्मौ शङ्खं बृहत् बाहुः खं दिशः च अनुनादयन्

पुरीं दिदृक्षन् अपि न अविशत् द्विषाम् न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः

आससाद महा ह्रादः कल्प अन्ते इव भीषणः

गत्वा उदीचीम् दिशं राजा रुद्र अनुचर सेविताम्

ध्रुवो भ्रातृ वधम् श्रुत्वा कोप अमर्ष शुचा अर्पितः

धनुः विस्फूर्जयन् दिव्यम् द्विषतां खेदम् उद्वहन्

कायान् आविविशुः तिग्माः गिरीन् अशनयः यथा

ततः खे ऽदृश्यत गिरिः निपेतुः सर्वतोदिशम्

एकैकं युगपत् सर्वान् अहन् बाणैः त्रिभिः त्रिभिः

आस्तृताः ताः रण भुवः रेजुः वीर मनोहराः

निपेतुः गगनात् अस्य कबन्धान्य् अग्रतो ऽनघ

एवंविधान्य् अनेकानि त्रासनान्य् अमनस्विनाम्

इच्छन्तः तत् प्रतीकर्तुम् अयुतानाम् त्रयोदश

जैत्रं स्यन्दनम् आस्थाय गतः पुण्यजन आलयम्

उपयेमे भ्रमिं नाम तद् सुतौ कल्प वत्सरौ

ते वै ललाट लग्नैः तैः इषुभिः सर्व एव हि

अभ्यधावन् गजाः मत्ताः सिंह व्याघ्राः च यूथशः

हाहाकारः तदा एव आसीत् सिद्धानां दिवि पश्यताम्

न एव अदृश्यत आच्छन्नः आसारेण यथा गिरिः

औत्तानपाद भगवान् तव शार्ङ्गधन्वा देवः क्षिणोतु अवनत आर्ति हरः विपक्षान्

इति ब्रुवन् चित्ररथः स्व सारथिम् यत्तः परेषां प्रतियोग शङ्कितः

येन उद्विग्न दृशः क्षत्तर् उपदेव्यः अत्रसन् भृशम्

समुद्र ऊर्मिभिः भीमः प्लावयन् सर्वतस् भुवम्

तस्य ते चाप निर्मुक्ताः भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम्

यद् नामधेयम् अभिधाय निशम्य च अद्धा लोको ऽञ्जसा तरति दुस्तरम् अङ्ग मृत्युम्

हार केयूर मुकुटैः उष्णीषैः च महाधनैः

मैत्रेय उवाच

अस्त्र ओघम् व्यधमत् बाणैः घन अनीकम् इव अनिलः

हतो ऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्यजन अर्णवे

ते ऽपि च अमुम् अमृष्यन्तः पाद स्पर्शम् इव उरगाः

निशम्य तस्य मुनयः शम् आशंसन् समागताः

हतः पुण्यजनेन अद्रौ तद् माता अस्य गतिं गता

ततः परिघ निस्त्रिंशैः प्रास शूल परश्वधैः

ववृषू रुधिर ओघ असृज् पूय विष् मूत्र मेदसः

ध्रुवे प्रयुक्ताम् असुरैः ताम् मायाम् अति दुस्तराम्

अ सहन्तः तद् निनादम् अभिपेतुर् उदायुधाः

उत्तमः तु अकृत उद्वाहः मृगयायां बलीयसा

उदतिष्ठत् रथः तस्य नीहारात् इव भास्करः

मत्वा निरस्तम् आत्मानम् आशंसन् कर्म तस्य तत्
तीक्ष्ण दण्डः हि भूतानाम् उद्वेजनीयः भवति

मृदु दण्डः परिभूयते

तया स्व पक्षम् पर पक्षम् च वशीकरोति कोश दण्डाभ्याम्

अ प्रणीतः तु मात्स्य न्यायम् उद्भावयति

तस्य नीतिः दण्डनीतिः अ लब्ध लाभ अर्था लब्ध परिरक्षणा रक्षित विवर्धना वृद्धस्य तीर्थे प्रतिपादना च

यथार्ह दण्डः पूज्यते

कृषि पाशुपाल्ये वणिज्या च वार्त्ता

धान्य पशु हिरण्य कुप्य विष्टि प्रदानात् औपकारिका

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्तानाम् योगक्षेम साधनः दण्डः

दुष्प्रणीतः काम क्रोधाभ्याम् अवज्ञानात् _ वानप्रस्थ परिव्राजकान् अपि कोपयति किम् अङ्ग पुनर् गृहस्थान्

तस्याम् आयत्ता लोकयात्रा

सः तेन गुप्तः प्रभवति इति

तस्मात् लोकयात्रा अर्थी नित्यम् उद्यत दण्डः स्यात्

सु विज्ञात प्रणीतः दण्डः प्रजाः धर्म अर्थ कामैः योजयति
तास् त्वा जरसे संव्ययन्त्व् आयुष्मती इदम् परिधत्स्व वासः

ताम् सखिभिर् नवग्वैः क इमान् विद्वान् विचचर्त पाशान्

येन अक्षाः अभ्यषिच्यन्त तेन इमाम् वर्चसा अवतम्

यच् च वर्चो अक्षेषु सुरायां च यद् आहितम्

ऋतस्य योनौ सुकृतस्य लोके स्योनं ते अस्तु सह संभलायै

अथ एकम् चक्रं यद् गुहा तद् अद्धातय इद् विदुः

सु किंशुकम् वहतुं विश्व रूपम् हिरण्य वर्णम् सुवृतं सु चक्रम्

ऋच् सामाभ्याम् अभिहितौ गावौ ते सामनाव् ऐताम्

सत्येन उत्तभिता भूमिः सूर्येण उत्तभिता द्यौः

देवस् ते सविता हस्तं गृह्णातु सोमो राजा सुप्रजसं कृणोतु

गृह्णामि ते सौभग त्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टिर् यथा असः

सोमेन आदित्याः बलिनः सोमेन पृथिवी मही

रैभ्य् आसीद् अनुदेयी नाराशंसी न्योचनी

चित्तिर् आ उपबर्हणं चक्षुर् आ अभ्यञ्जनम्

सोमो वधूयुर् अभवद् अश्विना आस्ताम् उभा वरा

नवो नवो भवसि जायमानो ऽह्नां केतुर् उषसाम् एष्य् अग्रम्

उद्यच्छध्वम् अप रक्षो हनाथ इमाम् नारीं सु कृते दधात

सूर्याया अश्विना वरा अग्निः आसीत् पुरोगवः

सूर्यायाः पश्य रूपाणि तानि ब्रह्मा उत शुम्भति

इदं तद् रूपं यद् अवस्त योषा जायां जिज्ञासे मनसा चरन्तीम्

प्रायश्चित्तिं यो अध्येति येन जाया न रिष्यति

द्यौर् भूमिः कोश आसीद् यद् अयात् सूर्या पतिम्

इह प्रियं प्रजायै ते समृध्यताम् अस्मिन् गृहे गार्हपत्याय जागृहि

इह एव स्तं मा वियौष्टं विश्वम् आयुर् व्यश्नुतम्

शं त आपः शत पवित्राः भवन्तु शम् उ पत्या तन्वं संस्पृशस्व

अनो मनस्मयं सूर्या आरोहत् प्रयती पतिम्

शं ते हिरण्यं शम् उ सन्त्व् आपः शं मेथिर् भवतु शं युगस्य तर्द्म

धाता विपश्चित् पतिम् अस्यै विवेद भगो राजा पुर एतु प्रजानन्

आछद् विधानैः गुपितो बार्हतैः सोम रक्षितः

ब्रह्मणस्पते पतिम् अस्यै रोचय चारु संभलो वदतु वाचम् एताम्

तृष्टम् एतत् कटुकम् अपाष्ठवद् विषवन् न एतत् अत्तवे

अथ उ नक्षत्राणाम् एषाम् उपस्थे सोम आहितः

अनृक्षरा ऋजवः सन्तु पन्थानो येभिः सखायो यन्ति नो वरेयम्

पत्नी त्वम् असि धर्मणा अहम् गृहपतिस् तव

इमं गावः प्रजया संविशाथ अयम् देवानां न मिनाति भागम्

येन अग्निः अस्या भूम्या हस्तं जग्राह दक्षिणम्

आशासाना सौमनसं प्रजां सौभाग्यं रयिम्

भगस् ततक्ष चतुरः पादान् भगस् ततक्ष चत्वार्य् उष्यलानि

अर्यमणं यजामहे सु बन्धुम् पति वेदनम्

अग्निः सुभगां जातवेदाः पत्ये पत्नीं जरदष्टिम् कृणोतु

बृहस्पतिर् मरुतो ब्रह्म सोम इमां नारिं प्रजया वर्धयन्तु

द्वे ते चक्रे सूर्ये ब्रह्माण ऋतुथा विदुः

सोमं यं ब्रह्माणो विदुर् न तस्य अश्नाति पार्थिवः

प्र त्वा मुञ्चामि वरुणस्य पाशाद् येन त्वा अबध्नात् सविता सुशेवाः

न स्तेयम् अद्मि मनसा उदमुच्ये स्वयं श्रथ्नानो वरुणस्य पाशान्

मा हिंसिष्टं कुमार्यं स्थूणे देव कृते पथि

आरोह सूर्ये अमृतस्य लोकं स्योनं पतिभ्यो वहतुं कृणु त्वम्

यो भद्रो रोचनस् तम् उदचामि

विश्वे देवा अनु तद् वाम् अजानन् पुत्रः पितरम् अवृणीत पूषा

मनो अस्या अन आसीद् द्यौर् आसीद् उत छदिः

इन्द्र अग्नी द्यावापृथिवी मातरिश्वा मित्रावरुणा भगो अश्विना उभा

पूर्व अपरम् चरतो माया एतौ शिशू क्रीडन्तौ परियातो ऽर्णवम्

तेन गृह्णामि ते हस्तं मा व्यथिष्ठा मया सह प्रजया च धनेन च

यथा इयम् इन्द्र मीढ्वः सु पुत्रा सुभगा असति

यद् अयातं शुभस् पती वरेयं सूर्याम् उप

बृहस्पतिः प्रथमः सूर्यायाः शीर्षे केशाꣳ अकल्पयत्

अ भ्रातृ घ्नीम् वरुण अ पशु घ्नीम् बृहस्पते

क्रीडन्तौ पुत्रैर् नप्तृभिर् मोदमानौ स्वस्तकौ

खे रथस्य खे ऽनसः खे युगस्य शतक्रतो

अपालाम् इन्द्र त्रिष् पूत्वा अकृणोः सूर्य त्वचम्

सूर्यां यो ब्रह्मा वेद स इद् वाधूयम् अर्हति

स इत् तत् स्योनं हरति ब्रह्मा वासः सु मङ्गलम्

शालाया देव्या द्वारं स्योनं कृण्मो वधू पथम्

मम इयम् अस्तु पोष्या मह्यं त्वा अदात् बृहस्पतिः
नील लोहितम् भवति कृत्या आसक्तिः व्यज्यते

ननान्दुः सम्राज्ञ्य् एधि सम्राज्ञ्य् उत श्वश्र्वाः

विश्वा अन्यः भुवना विचष्ट ऋतूंर् अन्यो विदधज् जायसे नवः

इदम् अहं रुशन्तं ग्राभं तनू दूषिम् अपोहामि

एना पत्या तन्वं संस्पृशस्व अथ जिव्रिर् विदथम् आवदासि

सम्राज्ञ्य् एधि श्वशुरेषु सम्राज्ञ्य् उत देवृषु

येन महानग्न्या जघनम् अश्विना येन वा सुरा

आ अस्यै ब्राह्मणाः स्नपनीर् हरन्त्व् अ वीर घ्नीः उदजन्त्व् आपः

ब्रह्म अपरम् युज्यतां ब्रह्म पूर्वं ब्रह्म अन्ततस् मध्यतो ब्रह्म सर्वतः

प्र त्वा मुञ्चामि वरुणस्य पाशाद् येन त्वा अबध्नात् सविता सुशेवाः

सूर्याया वहतुः प्रागात् सविता यम् अवासृजत्

उरुं लोकं सुगम् अत्र पन्थां कृणोमि तुभ्यं सह पत्न्यै वधु

ग्राव्णाम् इद् शृण्वन् तिष्ठसि न ते अश्नाति पार्थिवः

यथा सिन्धुर् नदीनां साम्राज्यं सुषुवे वृषा

यत् त्वा सोम प्रपिबन्ति तत आप्यायसे पुनः

शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः

भागं देवेभ्यो विदधास्य् आयन् प्र चन्द्रमस् तिरसे दीर्घम् आयुः

एधन्ते अस्या ज्ञातयः पतिर् बन्धेषु बध्यते

या अकृन्तन्न् अवयन् याश् च तत्निरे या देवीर् अन्ताꣳ अभितो ऽददन्त

एवा त्वं सम्राज्ञ्य् एधि पत्युर् अस्तं परेत्य

उर्वारुकम् इव बन्धनात् प्रेतो मुञ्चामि न अमुतस्

त्वष्टा वासो व्यदधाच् छुभे कं बृहस्पतेः प्रशिषा कवीनाम्

श्रोत्रे ते चक्रे आस्तां दिवि पन्थाश् चर अचरः

यद् अश्विना पृच्छमानाव् अयातं त्रि चक्रेण वहतुं सूर्यायाः

ऋतेन आदित्याः तिष्ठन्ति दिवि सोमो अधिश्रितः

सोमं मन्यते पपिवान् यत् सम्पिंषन्त्य् ओषधिम्

मघासु हन्यन्ते गावः फल्गुनीषु व्युह्यते

अहं विष्यामि मयि रूपम् अस्या वेदद् इत् पश्यन् मनसः कुलायम्

अपां नपान् मधुमतीर् अपो दा याभिर् इन्द्रो वावृधे वीर्यावान्

स्योनं ध्रुवं प्रजायै धारयामि ते ऽश्मानं देव्याः पृथिव्या उपस्थे

वायुः सोमस्य रक्षिता समानां मास आकृतिः

अश्लीला तनूर् भवति रुशती पापया अमुया

पत्युर् अनुव्रता भूत्वा संनह्यस्व अमृताय कम्

सूर्याया भद्रम् इद् वासो गाथया एति परिष्कृता

भगस् त्वा इतस् नयतु हस्त गृह्य अश्विना त्वा प्रवहतां रथेन

तेन इमाम् अश्विना नारीम् पत्ये संशोभयामसि
सूत उवाच

सर्व रूप विहीनम् वै कर्तृ त्व आदि विवर्जितम्

बुद्धि धर्म विहीनम् वै निराधारं शिवं हरिम्

स्पर्शेन रहितं देवं रूप मात्र विवर्जितम्

पिपासा वर्जितम् तद् तद् शोक मोह विवर्जितम्

ज्ञान दृश् श्रोत्र विज्ञानम् परमानन्द रूपकम्

रहितं रजसा नित्यं व्यतिरिक्तं गुणैः त्रिभिः

व्रत आचार अर्चन ध्यान स्तुति जप्य परायणाः

वेद रूपम् परं भूतम् इन्द्रियेभ्यः परं शुभम्

शब्देन वर्जितं च एव रसेन च विवर्जितम्

सर्व गोप्तृ सर्व हन्तृ सर्व भूतात्म रूपि च

अधुना कथयामि अन्यत् किं तत् ब्रूहि वृषध्वज

ध्यानं यः कुरुते हि एवम् स भवेद् मानवः

सर्व दृष्टम् तथा मूर्तं सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं परम्

प्राज्ञेन रहितं च एव तुरीयं परमाक्षरम्

देह इन्द्रिय मनस् बुद्धि प्राण अहंकार वर्जितम्

विश्वेन रहितं तद्वत् तैजसेन विवर्जितम्

उत्पत्ति रहितम् च एव प्रलयेन विवर्जितम्

इति श्री गारुडे महापुराणे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे हरिध्यानं नाम एकनवतितमः ऽध्यायः

जाग्रत् आदि स्थितम् नित्यं कार्य कारण वर्जितम्

विक्रिया रहितम् च एव वेदान्तैः वेद्यम् एव च

अध्यक्षं जाग्रत् आदीनाम् शान्त रूपम् सुरेश्वरम्

आकाशेन विहीनं वै तेजसा परिवर्जितम्

चैतन्य रूप ता रूपम् सर्व अध्यक्षम् निरञ्जनम्

वासना रहितम् शुद्धं सर्व दोष विवर्जितम्

पृथिवी रहितम् च एव

जरा मरण हीनम् वै कूटस्थं मोह वर्जितम्

एवं ज्ञात्वा महादेव ध्यानम् कुर्यात् जित इन्द्रियः

सत्यं सर्व आचार हीनम् निष्कलं परमेश्वरम्