tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ अन्धकः महेश्वरीं ददर्श देव पार्श्व गाम्

नमामि देव वल्लभाम् अनादिम् अद्रिजाम् इमाम्

इमं देशम् अनुप्राप्ताः किं वा कार्यं करोमि वः

नियोज्य अङ्ग भवम् रुद्रं भैरवं

जग्मुः पाप वशम् नीताः तपः चर्तुम् यथा पुरा

तथा अपि भक्त वात्सल्यात् रक्षितव्या महेश्वर

ससर्ज देवान् गन्धर्वान् ऋषीन् च एव असुर उरगान्

नृसिंह वपूः अव्यक्तः हिरण्यकशिपोः पुरे

पतन्तो निरये घोरे बहून् कल्पान् पुनः पुनः

दृष्ट्वा देवी महादेवं प्रीति विस्फारित ईक्षणा

दृष्ट्वा अन्धकम् भगवान् गरुडध्वजः

न हानिम् अकरोत् अस्त्रम् यथा देवस्य शूलिनः

नन्दिषेण आदयः दैत्यैर् अन्धकैर् अभिनिर्जिताः

भान्वः तु भानवः च एव मुहूर्ता वै मुहूर्तजाः

सुतायां धर्म युक्तायाम् पुत्राणां तु सहस्रकम्

द्वे च एव अङ्गिरसे तद्वत् तासां वक्ष्ये ऽथ विस्तरम्

ततः सुवर्णकशिपुः दुरात्मा विधि चोदितः

मेरु पर्वत वर्ष्माणम् घोर रूपम् भयानकम्

समेत्य सर्वे मुनयो गौतमं तपसां निधिम्

त्रि शक्ति अतीताय निरञ्जनाय सहस्र शक्ति आसन संस्थिताय

ईश्वरः सर्व भूतानाम् अन्तर्यामी गुण अतिगः

षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरण्यां वै प्रजापतिः

एतावत् उक्त्वा वचनं मातरो विष्णु सम्भवाः

स्तुवन्ति भैरवं देवम् अन्तरिक्ष चराः जनाः

कापालं नाकुलं वामं भैरवं पूर्व पश्चिमम्

अन्धक उवाच

प्रीतो ऽहं सर्वथा दैत्य स्तवेन अनेन सांप्रतम्

त्वम् आत्म शब्दम् परमात्म तत्त्वम् भवन्तम् आहुः शिवम् एव केचित्

विमुक्तेषु अथ पुत्रेषु हिरण्यकशिपुः स्वयम्

संस्तुता दैत्य पतिना पुत्र त्वे जगृहे ऽन्धकम्

तयोः समभवद् युद्धं सु घोरम् रोमहर्षणम्

को अनु अयम् भाति वपुषा पङ्कज आयत लोचनः

प्रविश्य भवनं पुण्यम् अयुक्तानाम् दुरासदम्

बुभुक्षिता महादेवं प्रणम्य आहुः त्रिशूलिणम्
समस्तं तुष्यते तस्य नाशयेत् वै भगन्दरम्

प्रतिष्ठा यजनं सर्वं नन्दिना कथितं पुरा

दध्ना पुष्टिः नृपाणाम् च क्षीर होमेन शान्तिकम्

अष्टोत्तरशतेन एव त्रि काले च यथाविधि

पूजां प्रतिष्ठां देवस्य भगवन् वक्तुम् अर्हसि

सिध्यते च अब्द होमेन क्षौद्र आज्य दधि संयुतम्

मासेन सिध्यते तस्य महा सौभाग्यम् उत्तमम्

यव होमेन च आयुष्यम् घृतेन च जयः तदा

सहस्रेण ज्वरो याति क्षीरेण च जुहोति यम्

सर्व दुःख विनिर्मुक्तः जपेन च न संशयः

व्याधीनां नाशनं च एव तिल होमः तु भूति दः

राजयक्ष्मा तिलैर् होमात् नश्यते वत्सरेण तु

ऋषय ऊचुः

सर्व कुष्ठ क्षय अर्थम् च मधुना अक्तैः च तण्डुलैः

सर्व व्याधि हरम् ध्यानं स्थापनं विधिना अर्चनम्

प्रीयेत भगवन्त् ईशः हि अघोरः परमेश्वरः

घृत सक्तु मधूनाम् च सर्व दुःख प्रमार्जनम्

अघोरेण अङ्ग युक्तेन विधिवत् च विशेषतः

सिद्धयो न एव संदेहो राज्य मण्डलिनाम् अपि

सहस्रं वा तद् अर्धम् वा शतम् अष्ट उत्तरम् तु वा

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे एकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः

आज्यं क्षीरं मधुः च एव मधुरत्रयम् उच्यते

तथा अग्नि पूजाम् वै कुर्यात् यथा पूजा तथा एव च

अघोर ईशस्य माहात्म्यं भवता कथितं पुरा

तिलैर् होमः प्रकर्तव्यो दधि मधु आज्य संयुतैः

त्रि कालम् मासम् एकम् तु सहस्रं जुहुयात् पयः

सूत उवाच

एवं संक्षेपतः प्रोक्तम् अघोरस्य महात्मनः
ज्योतिः अग्निः तथा सायं सम्यक् च अन् उदिते मृषा

अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः

स्पृशेत् अथर्ववेदानाम् नेत्रे च अङ्गिरसाम् तथा

द्विजानां तु हिताय एवम् कथितं स्नानम् अद्य ते

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे पञ्चयज्ञविधानं नाम षड्विंशो ऽध्यायः

उरस् देशम् अघोरेण गुह्यं वामेन सुव्रताः

पुण्यम् आचमनम् कुर्यात् ब्रह्मयज्ञ अर्थम् एव तत्

पुण्यानाम् इतिहासानाम् शैव आदीनाम् तथा एव च

वेदाश् च पितरः सर्वे न अत्र कार्या विचारणा

प्राचीनावीती विप्र इन्द्रैः पितॄणां तर्पयेत् क्रमात्

भूतयज्ञ इति प्रोक्तो भूति दः सर्व देहिनाम्

एवम् आचम्य च आस्तीर्य दर्भ पिञ्जूलि आत्मनः

अङ्गुलि अग्रेण वै धीमान् तर्पयेत् देवतर्पणम्

कल्प आदीनाम् तु सर्वेषां कल्प विद् कल्प वित्तमाः

आत्मानं च अन्तरात्मानम् परमात्मानम् एव च

अग्नौ जुहोति यत् च अन्नम् देवयज्ञ इति स्मृतः

एवं पञ्च महायज्ञान् कुर्यात् सर्व अर्थ सिद्धये

मन्त्रस्नानं ततः कुर्याद् क्रमात्

ब्रह्मयज्ञात् अथ स्नानं कृत्वा आदौ सर्वथा आत्मनः

प्रणम्य तेभ्यो यत् दत्तम् अन्नम् मानुष उच्यते

ईशानेन शिरस् देशम् मुखं तत्पुरुषेण च

प्राच्याम् उदीच्याम् च तथा प्राच् उदीच्याम् अथ अपि वा

सद्येन पादौ सर्व अङ्गम् प्रणवेन अभिषेचयेत्

संक्षिप्य यः सकृत् कुर्यात् सः याति परमं पदम्

प्रीति अर्थम् सामवेदानाम् उपस्पृश्य च मूर्धनि

पाद्यम् आचमनीयम् च तस्याः च अर्घ्यम् प्रदापयेत्

यावत् तु अदृष्टम् अभवद् उटजानां छदं नरः

कृत्वा पाणि तले धीमान् आत्मनः दक्षिण उत्तरम्

विधिवत् ब्रह्मयज्ञम् च कुर्यात् सूत्री समाहितः

सर्वेषाम् एव भूतानां बलि दानम् विधानतः

ब्रह्मा च भगवन्त् विष्णुः शङ्करो नीललोहितः

बहिस् एव गृहात् पादौ हस्तौ प्रक्षाल्य वारिणा

पितॄन् उद्दिश्य यत् दत्तम् पितृ यज्ञः स उच्यते

पुण्यैः च एव तथा मन्त्रैः ऋच् यजुस् साम सम्भवैः

तथा एवम् मुनि शार्दूलैः ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः

पितॄणां तिल तोयेन गन्ध युक्तेन सर्वतः

नासिके ब्राह्मणो ऽङ्गानां क्षाल्य क्षाल्य च वारिणा

अष्टादश पुराणानाम् ब्रह्म आद्यानाम् तथा एव च

सर्वेषां शृणु यज्ञानां ब्रह्मयज्ञः परः स्मृतः

मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्व नाम्ना आवाहयेत् ततस्

स्व शाखा अध्ययनम् विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः

पितृ यज्ञम् च पूत आत्मा यज्ञ कर्म परायणः

ऋषीन् कनिष्ठा अङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्व सिद्धये

अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम्

शोध्य भस्म यथान्यायं प्रणवेन अग्निहोत्र जम्

ज्योतिः सूर्य इति प्रातर् जुहुयात् उदिते यतः

पितॄन् तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिण अङ्गुष्ठकेन तु

देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथा एव च

भुक्त्वा च सूकराणां तु योनौ वै जायते नरः

सर्वान् आवाहयामि इति देवान् आवाह्य सर्वतः

अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम्

प्राच्या आलोक्य अभिवन्द्य ईशाम् गायत्रीं वेदमातरम्

गायत्रीं प्रणवेन एव त्रिविधेषु एकम् आचरेत्

तथा सौराणि सूक्तानि ऋच् यजुस् साम जानि च

ब्रह्मयज्ञेन तुष्यन्ति सर्वे देवाः स वासवाः

तर्पयेत् विधिना पश्चात् प्राच् मुखः वा हि उदक् मुखः

देवानां पुष्प तोयेन ऋषीणां तु कुश अम्भसा

व्यपोह्य भस्म च आदाय देवदेवम् अनुस्मरन्

तथा च उपपुराणानाम् सौर आदीनाम् यथाक्रमम्

अ कृत्वा च मुनिः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमः

यजुषां परिमृज्य एवम् द्विः प्रक्षाल्य च वारिणा

तीर्थं संगृह्य विधिवत् प्रविशेत् शिबिरम् वशी

ब्रह्मयज्ञ रतः मर्त्यो ब्रह्म लोके महीयते

तस्मात् उदित होम स्थम् भसितं पावनं शुभम्

उदुत्यं च तथा चित्रं जातवेदसम् एव च

स दारान् सर्व तत्त्व ज्ञान् ब्राह्मणान् वेदपारगान्

जप्त्वा प्रदक्षिणं पश्चात् त्रिस् कृत्वा च विभावसोः
क्रियाकाण्डेषु निष्णातो योगेषु च कुरु उद्वह

अथ इदम् नित्यदा युक्तो जपन् अवहितः पुमान्

सङ्गमः खलु विप्रर्षे शिवेन इह शरीरिणाम्

इदं जपत भद्रं वो विशुद्धा नृप नन्दनाः

तर्हि एव सरसः तस्मात् निष्क्रामन्तम् सह अनुगम्

यद् भेद बुद्धिः सत् इव आत्म दुःस्थया त्वम् आत्मतन्त्रम् भगवन् प्रतीमहि

मैत्रेय उवाच

श्रेयसाम् इह सर्वेषां ज्ञानं निःश्रेयसं परम्

विजिताश्वो अधिराजा आसीत् पृथु पुत्रः पृथु श्रवाः

आत्म आरामः ऽपि यः तु अस्य लोक कल्पस्य राधसे

वासुदेवाय शान्ताय कूटस्थाय स्व रोचिषे

नमः ते आशिषाम् ईश मनवे कारण आत्मने

परिक्रमन्तीम् उद्वाहे चकमे ऽग्निः शुकीम् इव

शक्ति त्रय समेताय मीढुषे अहंकृत आत्मने

शङ्ख चक्र गदा पद्म माला मणि उत्तम ऋद्धिमत्

नमो धर्माय बृहते कृष्णाय अकुण्ठ मेधसे

प्राचीन अग्रैः कुशैः आसीत् आस्तृतम् वसुधा तलम्

अथ भागवता यूयं प्रियाः स्थ भगवान् यथा

कः त्वद् पद अब्जम् विजहाति पण्डितो यः ते अवमान व्ययमान केतनः

भूतानि भूतैः अनुमेय तत्त्वः घन आवलीः वायुर् इव अ विषह्यः

बर्हिषद् सु महाभागः हाविर्धानिः प्रजापतिः

जपन्त एकाग्र धियः तपः महत् चरध्वम् अन्ते तत आप्स्यथ ईप्सितम्

श्रिया अनपायिन्या क्षिप्त निकष अश्म उरसा उल्लसत्

प्रदर्शय स्वीयम् अपास्त साध्वसम् पदं गुरो मार्ग गुरुः तमः जुषाम्

क्षण अर्धेन अपि तुलये न स्वर्गं न अपुनर्भवम्

इति अनुक्रोश हृदयः भगवान् आह तान् शिवः

सिंह स्कन्ध त्विषः बिभ्रत् सौभग ग्रीव कौस्तुभम्

पितृ आदिष्टाः प्रजा सर्गे तपसे अर्णवम् आविशन्

सङ्कर्षणाय सूक्ष्माय दुरन्ताय अन्तकाय च

यजन् तद् लोक ताम् आप कुशलेन समाधिना

अन्तर्धान गतिम् शक्रात् लब्ध्वा अन्तर्धान संज्ञितः

भूत इन्द्रिय अन्तःकरण उपलक्षितम् वेदे च तन्त्रे च त एव कोविदाः

शृणुयात् श्रावयेत् मर्त्यः मुच्यते कर्म बन्धनैः

यत् उत आह हरः प्रीतः तत् नः ब्रह्मन् वद अर्थवत्

हंस सारस चक्राह्व कारण्डव निकूजितम्

तत्र गान्धर्वम् आकर्ण्य दिव्य मार्ग मनोहरम्

स एष लोकान् अति चण्ड वेगः विकर्षसि त्वं खलु कालयानः

यः परं रंहसः साक्षात् त्रिगुणात् जीव संज्ञितात्

बर्हिषदं गयं शुक्लं कृष्णं सत्यं जितव्रतम्

मैत्रेय उवाच

सु द्विजम् सु कपोल आस्यम् सम कर्ण विभूषणम्

नमो हिरण्य वीर्याय चातुर्होत्राय तन्तवे

तृप्ति दाय च जीवानां नमः सर्व रस आत्मने

रूपं प्रियतमं स्वानां सर्व इन्द्रिय गुण अञ्जनम्

ते वयं नोदिताः सर्वे प्रजा सर्गे प्रजा ईश्वराः

वसिष्ठ शापात् उत्पन्नाः पुनर् योग गतिम् गताः

हर्यक्षाय आदिशत् प्राचीम् धूम्रकेशाय दक्षिणाम्

मत्त भ्रमर सौस्वर्य हृष्ट रोम लता अङ्घ्रिपम्

प्रमत्तम् उच्चैस् इति कृत्य चिन्तया प्रवृद्ध लोभम् विषयेषु लालसम्

पूर रेचक संविग्न वलि वल्गु दल उदरम्

इदम् आह पुरा अस्माकम् भगवान् विश्वसृज् पतिः

एतत् रूपम् अनुध्येयम् आत्म शुद्धिम् अभीप्सताम्

प्रतिसंक्रामयत् विश्वम् नाभि आवर्त गभीरया

विसिस्म्यू राज पुत्राः ते मृदङ्ग पणव आदि अनु

भगवत् सङ्गि सङ्गस्य मर्त्यानां किम् उत आशिषः

तम् एव आत्मानम् आत्म स्थम् सर्व भूतेषु अवस्थितम्

स्वधर्म निष्ठः शत जन्मभिः पुमान् विरिञ्च ताम् एति ततः परं हि माम्

नमो विश्व प्रबोधाय प्रद्युम्नाय अन्तरात्मने

सामुद्रीं देवदेव उक्ताम् उपयेमे शतद्रुतिम्

श्याम श्रोणि अधि रोचिष्णु दुकूल स्वर्ण मेखलम्

भृगु आदीनाम् आत्मजानाम् सिसृक्षुः संसिसृक्षताम्

चारु आयत चतुर् बाहु सु जात रुचिर आननम्

यत्र इदम् व्यज्यते विश्वं विश्वस्मिन् अवभाति यत्

स तान् प्रपन्न आर्ति हरः भगवान् धर्म वत्सलः

तत्त्वं ब्रह्म परं ज्योतिः आकाशम् इव विस्तृतम्

अनुग्रहाय भद्रं व एवं मे दर्शनं कृतम्

दर्शनं नो दिदृक्षूणां देहि भागवत अर्चितम्

प्रतीचीं वृक संज्ञाय तुर्यां द्रविणसे विभुः

प्रीति प्रहसित अपाङ्गम् अलकैः रूप शोभितम्
राज्ञां वृत्तिं कर आदान दण्ड शुल्क आदि दारुणाम्

स्वर्ग अपवर्ग द्वाराय नित्यं शुचिषदे नमः

भवता अराधसा राद्धं सर्वस्मा आत्मने नमः

अन्तर्धानो नभस्वत्यां हविर्धानम् अविन्दत

निःश्रेयस करम् च अपि श्रूयतां तत् वदामि वः

प्रचेतसां गिरित्रेण यथा आसीत् पथि सङ्गमः

समाहित धियः सर्व एतत् अभ्यसत आदृताः

पुरुषाय पुराणाय साङ्ख्य योग ईश्वराय च

प्राचीनबर्हिषः पुत्राः शतद्रुत्यां दश अभवन्

यस्य इदम् देव यजनम् अनुयज्ञम् वितन्वतः

अथो विदुः तम् पुरुषं सन्तम् अन्तर् भुङ्क्ते हृषीकैः मधु सारघं यः

तप्त हेम निकाय आभम् शितिकण्ठं त्रिलोचनम्

अपत्य त्रयम् आधत्त शिखण्डिन्यां सु संमतम्

प्रचेतसः पितुः वाक्यम् शिरसा आदाय साधवः

विश्वं रुद्र भय ध्वस्तम् अकुतश्चिद्भया गतिः

यूयं वेदिषदः पुत्रा विदितं वः चिकीर्षितम्

सुखं तरति दुष्पारं ज्ञान नौः व्यसन अर्णवम्

तुल्य नाम व्रताः सर्वे धर्म स्नाताः प्रचेतसः

मैत्रेय उवाच

नमः पङ्कजनाभाय भूत सूक्ष्म इन्द्रिय आत्मने

स्वाराज्यस्य अपि अभिमतः एकान्तेन आत्म विद् गतिः

महत् मनः इव सु अच्छम् प्रसन्न सलिल आशयम्

पद्म कोश रजः दिक्षु विक्षिपत् पवन उत्सवम्

विशङ्कया अस्मत् गुरुः अर्चति स्म यत् विना उपपत्तिम् मनवः चतुर्दश

न यस्य चित्तं बहिस् अर्थ विभ्रमम् तमः गुहायाम् च विशुद्धम् आविशत्

इदं विविक्तं जप्तव्यं पवित्रं मङ्गलं परम्

नील रक्त उत्पल अम्भोज कह्लार इन्दीवर आकरम्

यां वीक्ष्य चारु सर्व अङ्गीम् किशोरीं सुष्ठु अलंकृताम्

सम चारु अङ्घ्रि जङ्घा ऊरु निम्न जानु सु दर्शनम्

नमः त्रैलोक्य पालाय सह ओजः बलाय च

सर्व सत्त्व आत्म देहाय विशेषाय स्थवीयसे

तत्र अपि हंसं पुरुषं परमात्मानम् आत्म दृश्

न मद् भागवतानाम् च प्रेयान् अन्यः ऽस्ति कर्हिचित्

अधीयानो दुराराध्यं हरिम् आराधयति असौ

यत् भक्ति योगः अभय दः स्वधर्मम् अनुतिष्ठताम्

प्रवृत्ताय निवृत्ताय पितृ देवाय कर्मणे

मद् गीत गीतात् सु प्रीतात् श्रेयसाम् एक वल्लभात्

यत् भक्ति योग अनुगृहीतम् अञ्जसा मुनिः विचष्टे ननु तत्र ते गतिम्

त्वम् अप्रमत्तः सहसा अभिपद्यसे क्षुध् लेलिहानः अहिः इव आखुम् अन्तकः

दुर्लभो मुनयो दध्युः असङ्ग आद्यम् अभीप्सितम्

बद्धाञ्जलीन् राज पुत्रान् नारायण परः वचः

नमः परमहंसाय पूर्णाय निभृत आत्मने

विजिताः सूर्यया दिक्षु क्वणयन्त्या एव नूपुरैः

गीतं मया इदम् नरदेव नन्दनाः परस्य पुंसः परमात्मनः स्तवम्

यो मायया इदम् पुरु रूपया सृजत् बिभर्ति भूयः क्षपयत्य् अ विक्रियः

तत् ध्यायन्तः जपन्तः च पूजयन्तः च संयताः

नमो नमो ऽनिरुद्धाय हृषीकेश इन्द्रिय आत्मने

मन्यमानो दीर्घ सत्त्र व्याजेन विससर्ज ह

एकान्त भक्त्या को वाञ्छेत् पाद मूलम् विना बहिः

स समुद्रम् उपविस्तीर्णम् अपश्यन् सु महत् सरः

दश वर्ष सहस्राणि तपसा आर्चन् तपस्पतिम्

हविर्धानात् हविर्धानी विदुरा असूत षट् सुतान्

पदा शरद् पद्म पलाश रोचिषा नख द्युभिः नः अन्तर् अघम् विधुन्वता

पद्म कोश पलाश अक्षम् सुन्दर भ्रु सु नासिकम्

स्वधर्मम् अनुतिष्ठन्तः भगवति अर्पित आशयाः

पावकः पवमानः च शुचिः इति अग्नयः पुरा

य इमं श्रद्धया युक्तो मद् गीतम् भगवत् स्तवम्

भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्नः स प्रियो हि मे

अचिरात् श्रेयः आप्नोति वासुदेव परायणः

तं दुराराध्यम् आराध्य सताम् अपि दुरापया
आचामत्य् अमृतापिधानम् असि इति

आचान्त उदकाय अथ अस्मै मधुपर्क इति वेदयते

तां प्रतिमन्त्रयते गौर् अस्य् अपहत पाप्मा अप पाप्मानं जहि पाप्मानं मम च अमुष्य च जहि द्विषन्तं हनीथा मम द्विषं कुरुत इति

भूर् भुवः सुवर् इति त्रिर् आचम्य अथ रातये प्रयच्छति स्वयं वा सर्वं प्राश्नाति

आचामत्य् अमृतोपस्तरणम् असि इति

तत् प्रतिमन्त्रयते यन् मधुनो मधव्यं परमम् अन्नाद्यं रूपं तेन अहम् मधुनो मधव्येन परमेण अन्नाद्येन रूपेण परमो अन्न आदः मधव्यो भूयासम् इति

समुद्रं वः प्रहिणोमि स्वां योनिम् अपिगच्छत

तद् एतेन एव प्रतिमन्त्र्य विराजो दोहो ऽसि विराजो दोहम् अशीय मयि दोहः पद्यायै विराज इति प्रतिगृह्य निनयति

प्रतिगृह्य प्राश्नाति त्रय्यै विद्यायै यशो ऽसि यशसो यशो ऽसि ब्रह्मणो दीप्तिर् असि तं मा प्रियं प्रजानां कुर्व् अधिपतिं पशूनाम् इति

अथ अस्मै अर्घ्यम् इति वेदयते

अथ अस्मै आचमनीयम् इति वेदयते

अच्छिद्रः प्रजया भूयासं मा परासेचि मत् पय इति

आचान्त उदकाय अथ अस्मै गौर् इति वेदयते
शूद्रः अपि परया भक्त्या पाषण्ड आलाप वर्जितः

इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधु मथन अर्चनम् इन्दु कीर्तनेन

नमः समस्त अध्वर वन्दिताय कर्ण द्वयम् दैत्यनिषूदनाय

सोमाय वर दाय अथ विष्णवे च नमो नमः

श्रावण आदिषु मासेषु क्रमात् एतानि सर्वदा

यथा न रोहिणी कृष्ण शय्यां संत्यज्य गच्छति

इति संसार भीतस्य मुक्ति कामस्य च अनघैः

सोमाय शान्ताय नमः अस्तु च जानु जङ्घे

नासा च नाथाय वन ओषधीनाम् आनन्द भूताय पुनर् भ्रुवौ च

तथा उदरम् च अपि अमृत उदराय नाभिः शशाङ्काय नमः अभिपूज्या

हास्यं नमः चन्द्रमसे अभिपूज्यम् ओष्ठौ

श्री भगवन्त् उवाच

नेत्र द्वयम् पद्म निभम् तथा इन्दोः इन्दीवर श्याम कराय शौरेः

सोम रूपस्य ते तद्वत् मम अभेदः अस्तु भूतिभिः

शुभ्रं च विष्णोः करवीर पुष्पम् श्री चम्पकम् चन्द्रमसः प्रदेयम्

पूजयेत् फल पुष्पैः च सोम नामानि कीर्तयन्

चन्द्रः अयम् द्विज रूपेण स भार्यः इति कल्पयेत्

चन्द्रलोकम् अवाप्नोति विद्युत् भूत्वा तु मुच्यते

नारद उवाच

भुक्तिः मुक्तिः तथा भक्तिः त्वयि चन्द्रैः अस्तु मे सदा

श्वेताम् अथ सुवर्ण आस्याम् रौप्यैः समन्विताम्

ऊरु द्वयम् च अपि जल उदराय सम्पूजयेत् मेढ्रम् अनन्त बाहवे

त्रैलोक्य अधिपतिः भूत्वा सप्त कल्प शत त्रयम्

एवं संवत्सरं यावत् उपास्य विधिवत् नरः

सवस्त्र भाजनाम् धेनुं तथा शङ्खं च शोभनम्

मतिम् अपि च ददाति सः अपि शौरेः भवन गतः परिपूज्यते अमर ओघैः

इदम् एव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं मुने

नमो नमः काम सुख प्रदाय कटिः शशाङ्कस्य सदा अर्चनीया

मुहुर् मुहुर् जन्मनि येन सम्यक् व्रतम् समाचक्ष्व तत् इन्दुमौले

कृत जप्यः स्व भवनम् आगत्य मधुसूदनम्

अम्लान कुब्जानि अथ सिन्दुवारं पुष्पं पुनर् नारदैः मल्लिकायाः

रहस्यं तव वक्ष्यामि यत् पुराण विदः विदुः

तस्मिन् नारायणस्य अर्चाम् अर्चयत् इन्दु नाम्भिः

क्षीर कुम्भ उपरि पुनः कांस्य पात्र अक्षत अन्वितम्

ललाटम् इन्दोः उदधि प्रियाय केशाः सुषुम्ना अधिपतेः प्रपूज्याः

नमः अस्तु चन्द्राय मुखं च पूज्यं दन्ता द्विजानाम् अधिपाय पूज्याः

पद्मप्रिये रोहिणि नाम लक्ष्मीः सौभाग्य सौख्य अमृत चारु काये

देयः प्रभाते स हिरण्य वारि कुम्भः नमः पाप विनाशनाय

सुप्त्वा अथ भूमौ पुनर् उत्थितेन स्नात्वा च विप्राय हविष्य युक्तः

दीर्घ आयुस् आरोग्य कुल अभिवृद्धि युक्तः पुमान् भूप कुल आयुतः स्यात्

संप्राश्य गो मूत्रम् अ मांसम् अन्नम् अ क्षारम् अष्टौ अथ विंशतिं च

त्वया पृष्टम् इदम् सम्यक् उक्तम् च अक्षय्य कारकम्

यथा त्वम् एव सर्वेषां परम आनन्द मुक्ति दः

मुक्ताफल अष्टक युतम् सित नेत्र पट आवृतम्

रोहिणी चन्द्र मिथुनम् कारयित्वा अथ काञ्चनम्

यदा सोम दिने शुक्ला भवेत् पञ्चदशी क्वचित्

यस्मिन् मासे व्रत आदिः स्यात् तद् पुष्पैः अर्चयेत् हरिम्

ग्रासान् पयस् सर्पिस् युतान् उपोष्य भुक्त्वा इतिहासम् शृणुयात् मुहूर्तम्

दद्यात् मन्त्रेण पूर्वाह्णे शालि इक्षु फल संयुतम्

आप्यायस्व इति तु जपेत् विद्वाः अष्टशतम् पुनः

रोहिणीचन्द्रशयनं नाम व्रतम् इह उत्तमम्

भूषणैः द्विज दाम्पत्यम् अलंकृत्य गुण अन्वितम्

व्रत अन्ते शयनं दद्यात् दर्पण उपस्कर अन्वितम्

तदा स्नानं नरः कुर्यात् पञ्चगव्येन सर्षपैः
आश्वयुज्य् असिते पक्षे ह्य् अष्टम्याम् अरुणोदये

तस्मात् त्वम् अपि विप्र ऋषे किंचिद् अभूः

शालूकिन्यां कथं स्नातौ विमुक्तौ कुत्र संस्थितौ

भयानकान् ऊर्ध्व रोम्णः शुष्क कण्ठ उष्ठ तालुकान्

तत्र शालूकिनी नाम नदी ह्य् आस्ते मल अपहा

दिशश् च अपि तपस् तप्त्वा सिद्धास् तत्र कुरु उद्वहैः

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपः कृत्वा अति दारुणम्

कण्डुना वै सुरा पीता गुरो दृष्टं न संशयः

सूत उवाच

वेदम् अभ्यस्तवान् सो ऽपि मद् सेवा तत्परः ह्य् अभूत्

शिव उवाच

रुद्रपादस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि शृणु पार्थिव

पुरा हिडिम्ब भगिनी हिडिम्बा नाम राक्षसी

स्व पितॄणाम् वचः श्रुत्वा सुहोत्रो ऽतीव विह्वलः

दानं वित्त अनुसारेण यावच् छम्भुः प्रसीदति

तत्र स्नात्वा पुरा जह्नो ब्राह्मणौ कूट साक्षिणः

तद् पादम् सम्यग् अभ्यर्च्य श्राद्धं कुरु विधानतः

रुद्रपादं नाम सुत वर्तते तद् शिला तले

धर्मस्य तनयान् हत्वा स्वयं च बलिनो ऽभवन्

इत्य् उक्त्वा भगवान् शम्भुः तत्र एव अन्तरधीयत

गोकर्णेषु च तीर्थेषु स्नात्वा पूज्य महाबलम्

एवं कृते लोकवादो नश्यत्य् एव न संशयः

तस्मिन् काले ऽत्र यः स्नात्वा मद् मूर्तिम् पूजयेन् मुने

वरं वरय भद्रं ते तुष्टा अस्मि इति आह तं नृप

पितर ऊचुः

रोमपादस्य कण्डोश् च पृथुग्रीवस्य वै तथा

मुनिः सत्यतपा नाम जह्नोर् आश्रमम् आगमत्

अपराधः कृतो यो वै स क्षन्तव्यो हि साम्प्रतम्

तथा मेधा अधर्म सुतैः असूया आद्यैः पराजिताः

ततः शक्ति आदयः सर्वे ब्रह्मलोकं ययुः सुत

इक्ष्वाकुश् च ययातिश् च बाणो नाम महा असुरः

वाजिमेध शतम् कृत्वा नहुषो नृप सत्तमः

तस्माद् गङ्गावली नाम्ना नदी ख्याता भविष्यति

शिव उवाच

सूत उवाच

व्यालो भूत्वा ततो मुक्तो गोकर्णे तप आचरत्

सूत उवाच

शालूकिन्यास् तथा उत्पत्तिम् नामधेयं च शंस मे

सूत उवाच

तीर्थेषु तेषु स्नातानां गुणास् तेषां भवेत् ध्रुवम्

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपस् तप्त्वा यथाविधि

स्नानं कृत्वा तु गङ्गायां स्नात्वा अर्चय महाबलम्

सूत उवाच

रम्यो रमणकश् च एवम् मेरु पुत्रौ नृप उत्तमैः

निष्पापो ऽयं सत्यतपाः शिष्यस् ते भृगु नन्दनैः

महादेव प्रसादेन तव दोषो विनश्यति

शाल्मल्यां स्नानम् आधाय गङ्गा मूर्तिम् अपूजयत्

सत्यतपा उवाच

दूर्वा रसम् नित्यम् एव पिबामि पितृ वाक्यात्

रोमपादेन तत् सर्वम् उक्तं स तु विचार्यताम्

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य सिद्धिं प्राप्ता महेश्वरात्

पुरा भगीरथो राजा गङ्गाम् आहृतवान् दिवः

ततः स भक्षयामास वसिष्ठस्य आत्मजान् शतान्

एवम् उक्त्वा तदा गङ्गा तत्र एव अन्तरधीयत

ततो रुद्र प्रसादेन पुनः स्वर्गम् अवाप्तवान्

तेषां पुत्रा यदि स्नायुः पितॄन् उद्दिश्य भक्तितः

कन्या मासे तु कुतुपे अत्र आगत्य नर उत्तमः

त्वया कृतेन पापेन पैशाचीं योनिम् आगतान्

आविर्बभूव पुरतो ह्य् अस्माकं परमेश्वरः

एते च अन्ये च बहवस् तपसा सिद्धिम् आगताः

तटे तत्र आस्थाप्य गङ्गा मूर्तिम् पूजय नित्यशः

रोमपाद पृथुग्रीवौ मुक्तौ स्व कृत पातकात्

आविर्भवाम्य् अत्र नद्यां सर्व पाप हरा नृणाम्

तत्र स्नात्वा त्व् इह आयातः शृणुष्व इदम् वचो मम

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य तपस् तप्त्वा समाहितः

जह्नुर् उवाच

स्तोत्रेण त्वद् कृतेन एव मम नाम सहस्रकैः

केन पुण्येन भवतां स्वर्ग लोकः भवेत् ध्रुवम्

दृष्टवान् उच्छ्रितं तत्र निष्पत्रं शाल्मली तरुम्

मेरुं विजित्य स्वस्थो ऽभूत् पुत्राभ्यां सह पार्थिव

दुर्मुख त्वम् तदा प्राप्ता वसिष्ठस्य सुतास् ततः

तुष्टो ऽस्मि नितरां ब्रह्मन् वरं वरय काङ्क्षितम्

सर्व पाप विनिर्मुक्ताः प्राप्नुयुः परमां गतिम्

तीर्थेषु तेषु स्नातानां तद् तद् जातम् भयं न हि

यदि तुष्टः असि देवेश पितॄणां मुक्ति दः भव

प्रसन्नीकृत्य देवेशं वरं लब्ध्वा महा ईश्वरात्

प्रत्यक्षीकृत्य देवेशं वरं प्राप्य मनस् गतम्

एषा नदी पुण्यतमा शाल्मली नाम नामतः
गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य गत्वा रुद्र पदम् शुभम्

कदाचिद् भृगु वंश्यः च कण्डुर् नाम आगतः च माम्

सूत उवाच

स्नात्वा तत्रत्य तीर्थेषु स्व आश्रमम् पुनर् आययौ

शालूकिन्यास् तटे रम्ये तपस् तप्त्वा चिरं नृप

ब्रह्मणो वचनाद् राजन् गोकर्णं क्षेत्रम् आगमन्

आहूय तं पिशाचास् ते प्रोचुः प्रीति युतम् वचः

चक्रे श्राद्धं विधानेन पिण्डं दत्त्वा तिलोदकम्

तीर्थेषु तेषु स्नातानां स्वर्ग लोकः भवेद् ध्रुवम्

एतस्मिन्न् अन्तरे काले वागु वाचा अशरीरिणी

तस्माच् शालूकिनी इति एवं वदिष्यन्ति जना भुवि

अम्बरीषो नलो राजा निमिर् नाभाग एव च

समुद्रं प्राविशच् छीघ्रम् अथ उवाच सदाशिवः

गङ्गां त्रैलोक्य जननीम् नदी भूत्वा तु सा आगता

इत्य् उक्ते सो ऽपि स अष्टाङ्गम् प्रणिपत्य अब्रवीत् च माम्

धर्मेण निर्जितो ऽधर्मो धर्मं जेष्य इति ध्रुवं

इति श्रुत्वा पितृ वचः रुद्रपादं ततो ऽगमत्

जह्नुर् उवाच

तत् पापं शमय अद्य त्वं वरम् एतं वृणोम्य् अहम्

कृतो मया अपराधः ते गङ्गे ऽज्ञानाच् च मोहतः

स्तुतो ऽथ बहुभिः स्तोत्रैः स्व कपर्दात् जहौ तदा

एवं पूजयतस् तस्य गङ्गा प्रत्यक्षतां गता

तस्मात् पुत्र त्वम् अपि वै गत्वा रुद्र पदम् शुभम्

तस्माद् आनीय गङ्गां तु पाताले भस्म शेषितान्

पूजयामास तं जह्नुः पृष्टः क्षेम आदिकम् नृप

गोकर्णे तप आधाय भर्तृ द्रोह उद्भव आदिकात्

कार्तिक्यां सोम वारे तु तीर्थे स्नात्वा समाहितः

इति श्री स्कान्दे श्री गोकर्ण माहात्म्ये एकादशो ऽध्यायः

सुहोत्रो ऽपि द्विज श्रेष्ठः देहान्ते स्वर् गतिम् ययौ

सो ऽपि तथ्यम् इति प्राह ततो ऽहं कुपितो भृशम्

सूत उवाच

न व्ययं कृतवान् सो ऽपि देशाद् देशं व्रजन्न् अपि

ततो बहुतिथे काले शिवः प्रत्यक्षतां गतः

सुहोत्रैः आगच्छ भद्रं ते मा भैषीः पुत्र साम्प्रतम्

गङ्गा उवाच

लिङ्ग अर्चन आदि न कृतं तथा मास व्रत आदिकम्

चन्द्र सूर्य ग्रहे च एव श्राद्धे दान ग्रही सदा

स्वयं भुञ्जन् हविष्यान्नं पितॄणां मुक्तये नृप

पितॄणां तव विप्र इन्द्रैः स्वर्ग लोकः भवेत् ध्रुवम्

सूत उवाच

पापाद् विमुक्ता व्यास उक्तया ह्य् आश्रमः स विमुक्ति दः

पिशाचा ऊचुः

ततो ऽहं शिष्य सहितः स्नात्वा नद्यां समाहितः

पृथुग्रीवेण मात्सर्याद् रोमपादेन वै तथा

किं कारणं कूटसाक्ष्यम् ऊचतुस् तौ महा मुने

नदीनदैः सर्व तीर्थैः सिद्धैः सुर गणैः सह

नित्यं समुद्रे स्नात्वा तु श्राद्धं कुर्वन् समाहितः

क्षमा सत्यं दमः कीर्तिर् अहिंसा आनन्दे एव च

असूया मत्सरी चण्डी क्रोधा द्वेष अक्षमा तथा

ततो जह्नुस् तु गोकर्णे शाल्मली तीरम् आगमत्

पित्रा त्यक्तं स्वकं राज्यं प्राप्तः शम्भोर् अनुग्रहात्

तपश् चचार सुचिरं कुर्वन् दानानि पार्थिव

एतद् पाप विशुद्धि अर्थम् गच्छ गोकर्णम् अद्य वै

यथास्थानं गतः अहम् वै तस्मात् त्वं द्विज पुंगवैः

द्रव्य न्यासाय स ययाव् एकदा सह्य कानने

पतमानांस् तु नरके त्वम् उद्धर्तुम् इह अर्हसि

एवं लब्ध्वा वरं जह्नुः कोटितीर्थ उदके नृप

धावमानं समालोक्य ज्ञात्वा तं च स्व वंशजम्

सूत उवाच

पुरा मित्रसहो राजा रक्षो ऽभूद् गुरु शापात्

इत्य् उक्ते ऽपि कुलात् सो ऽपि बहिष्कार्य इति ईरितः

वेद अभ्यासाम् प्रकुर्वन्तौ ब्रह्मचर्य परायणौ

कपश् च रोमशश् च एव परां सिद्धिम् उपागतौ

मथुरायां द्विजः कश्चित् सुहोत्र इति विश्रुतः

मम लोकं समासाद्य अमृत त्वम् स गच्छति

त्वया पीता हि गङ्गा इति लोकवादो ऽभवन् मुने

पुष्प भद्रा नदी तीरे स्थितः अहं जाह्नवीं गतः

विन्ध्येन निर्जितो पुत्राभ्यां सह दुःखितः

महादान ग्रही पर्वकाले दुष्ट प्रतिग्रही

ततस् तद् पितरः जग्मुर् ब्रह्मलोकं मुदा अन्विताः

जह्नो न अस्ति त्वयि द्रोहो मद् प्रसादात् न संशयः

सुहोत्र उवाच

वसिष्ठेन समाज्ञप्तः शक्ति पुत्रः पराशरः

मार्गे तु जह्नुना पीता सेवयित्वा तु तं मुनिम्

महापातकिनो ये च कूट साक्षिषु संस्थिताः
इह द त्वा सर्व भोगान् तस्मै दास्यामि मद् पदम्

एवम् उक्त्वा सत्यतपा जह्नुं स्वैरगतिर् ययौ

तद् शाखा लम्बमानान् च ऊर्ध्व पादान् अति कृशान्

अधर्मं न आप्नुयात् को ऽपि अग्निष्टोम फलम् लभेत्