tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
निपतन्ति अर्णव जले भीम नक्र तिमिङ्गिले

गणेश्वरैः कृतः तत्र तारक आख्ये निषूदिते

आजग्मुः परमं क्षोभम् अत्ययेषु इव सागराः

व्रण आननैः अङ्ग रसम् स्रवद्भिः सुर असुरैः नक्र तिमिङ्गिलैः च

स तत्र प्राकार आगतान् च महान् अद्भुत वीर्य सत्त्वः

कृतो मुहूर्तेन समुद्र देशः सरक्त तोयः समुदीर्ण तोयः

यथा एव छिन्दन्ति परस्परं तु तथा एव क्रन्दन्ति विभिन्न देहाः

परश्वधैः तत्र शिला उपलैः च त्रिशूल वज्र उत्तम कम्पनैः च

शेषः सुधन्वा गिरिशः च देवः चतुर्मुखः यः स त्रिलोचनः च

प्रवृद्ध ऊर्मि तरंग ओघाः क्षुभ्यन्त इव सागराः

ईश्वरा मोदिताः सर्व उत्पेतुः च अम्बरे तदा

निवारितो रुद्र रथम् जिघृक्षुः यथा अर्णवः सर्पति च अतिवेलः

भ्रमन्ते भक्षयन्तः च दानवानां च लोहितम्

गृहाणि हे नाथ पितः सुतैः इति भ्राता इति कान्तैः इति प्रियैः इति च अपि

जृम्भन्त इव शार्दूलाः गर्जन्त इव तोयदाः

इति अन्योन्यम् अनूच्चार्य प्रययुः यम सादनम्

संबभूव अर्णवे शब्दः सजल अम्बुद निस्वनः

तुङ्गानि वेश्मानि स गोपुराणि स्वर्णानि कैलास शशि प्रभानि

विद्युन्मालिन् न नः कालः साधितुं हि अवहेलया

ते तारक आख्य अभिगताः गत आजौ क्षोभं यथा वायु वशात् समुद्राः

लोकपाला ययुः सर्वे गण पालाः च सर्वशः

काल अनुगानाम् मेघानां यथा वियति वायुना

पूर्वदेवाः च देवाः च सूदयन्तः परस्परम्

प्रमथ आरसितम् श्रुत्वा वादित्र स्वनम् एव च

परश्वधेन तीक्ष्णेन स नन्दी दानव ईश्वरम्

शंसन्त इव नाग इन्द्राः भ्रमन्त एव पक्षिणः

हृषित सकल नेत्र लोम सत्त्वाः प्रमथाः तोयमुचः यथा नदन्ति

जग्रसुः तिमयः दैत्यान् द्रावयन्तः जलेचरान्

तेन तेन पुरं शून्यं प्रमथैः प्रहृतैः कृतम्

तक्षयामास वै तक्षा चन्दनं गन्ध दः यथा

चचार च आप्त इन्द्रिय गर्व दृप्तः पुरात् विनिष्क्रम्य ररास घोरम्

ततः स दैत्य उत्तम पर्वत आभः यथा अञ्जसा नाग इव अभिमत्तः

कार्मुकाणां विकृष्टानां बभूवुः दारुणाः रवाः

शरीर सद्म क्षपणम् सु घोरम् युद्धं प्रवृत्तं दृढ वैर बद्धम्

रुद्र अन्तिके सु संरुद्धः नन्दिना कुल नन्दिना

सुर तूर्य रवम् श्रुत्वा दानवा भीम दर्शनाः

करोमि विक्रमेण एतत् पुरम् व्यसन वर्जितम्

इति मय वचन अङ्कुश अर्दितः तम् तडिन्माली रविः इव अंशुमाली

मृदितम् उपनिशम्य तारक आख्यम् रवि दीप्त अनल भीषण आयत अक्षम्

इति सुहृदो वचनं निशम्य तत्त्वं स मयः सुवर्ण माली

गणेश्वराः ते असुर पुंगवाः च युध्यन्ति शब्दं च महत् उद्गिरन्तः

ततस् प्रभृति च अश्वानाम् स्तना दन्ता गवां तथा

परस्परेण कलहं कुर्वाणा भीम मूर्तयः

प्रह्लाद रूपाः प्रमथ अवरुद्धाः ज्योतींषि मेघा इव च अश्म वर्षाः

प्रवृत्तं युद्धम् अतुलम् प्रहार कृत निःस्वनम्

परश्वध हतः शूरः शैलादिः शरभो यथा

शब्दो बभूव अमर दानवानाम् युगान्त कालेषु इव सागराणाम्

बिभेद संधीषु बल अभिपन्नः कूजत् निनादान् च करोति घोरान्

सम्पूज्यमानो दितिजैः महात्मभिः विभुः

पेतुः स्तनाः च दन्ताः च पीडिताभ्यां त्रिशूलिना

निनेदुः वादयन्तः च नाना वाद्यानि अनेकशस्

प्रमथाः च महा शूराः दानवाः च महा बलाः

मार्गाः पुरे लोहित कर्द मालाः स्वर्ण इष्टका स्फाटिक भिन्न चित्राः

केचिद् मुद्गर चूर्णाः च केचिद् बाहुभिः आहताः

तथा उत्तरम् सः अन्तर जः हरस्य बाल अर्क जाम्बूनद तुल्य वर्णः

नादयन्तः पुरो देवा दृष्टाः त्रिपुर वासिभिः

गणान् जघ्नुः तु द्राघिष्ठाः सहिताः तैः महा असुरैः

उत्पात्य च उत्पाट्य गृहाणि तेषां स शैल माला सम वेदिकानि

कृता मुहूर्तेन सुखेन गन्तुं छिन्न उत्तमाङ्ग अङ्घ्रि कराः करालाः

युयुधुः निश्चलाः भूत्वा वज्रा इव महा अचलैः

अथ यम वरुण मृदङ्ग घोषैः पणव डिण्डिम ज्या स्वन प्रघोषैः

ततः सिंह रवः घोरः शङ्ख शब्दः च भैरवः

खड्ग अपवर्जिताः केचिद् केचिद् छिन्नाः परश्वधैः

बहु वदनवताम् किम् एष शब्दो नदतां श्रूयते भिन्न सागर आभः
आहुः च युद्धे मा भैषीः क्व यास्यसि मृतो हि असि

मूढाः समभवन् तेन च अदृश्य त्वम् उपागताः

मृधं यथा असुराणाम् च प्रमथानां प्रवर्तते

पूर्वं महा अम्भोधर पर्वत आभम् द्वारं महान्तं त्रिपुरस्य शक्रः

महा असुराः सागर तुल्य वेगाः गणेश्वराः कोप वृताः प्रतीयुः

देव अरिणस् तस्य पुरस्य द्वारं ताभ्यां तु तत् _ निरुद्धम्

रण शिरसि असित अञ्जन अचल आभः जगदे वाक्यम् इदम् नवेन्दु मालिम्

निष्पतन्त इव आदित्याः प्रज्वलन्त इव अग्नयः

तत् दक्षिण द्वारम् अरेः पुरस्य रुद्ध्वा अवतस्थौ भगवन्त् त्रिनेत्रः

शङ्ख आडम्बर निर्घोषैः पणवान् पटहान् अपि

तस्मिन् क्षणे द्वार वरम् रुद्धं भवेन अद्भुत विक्रमेण

येन येन ततो विद्युन्माली याति मयः च सः

एकं तु ऋग्वेद तुरंगमस्य पृष्ठे पदं न्यस्य वृषस्य च एकम्

सकल समर शीर्ष पर्वत इन्द्रः युद्ध्वा यः तपति हि तारको गण इन्द्रैः

सूत उवाच

पार्श्व स्थः सु महा पार्श्वम् विद्युन्मालिं मयः अब्रवीत्

निपीड्य तस्थौ महता बलेन युक्तः अमराणाम् महता बलेन

व्रणैः अजस्रम् क्षतजं वमन्तः कोप उपरक्ताः बहुधा नदन्तः

अभिष्टुतः सत्य रतैः तपोधनैर् यथा अस्त शृङ्ग अभिगतः दिवाकरः

यम वरुण महेन्द्र रुद्र वीर्यः ते यशसो निधिः धीरैः तारक आख्यः

वद वचनं तडिन्मालिन् किं किम् एतत् गण पालाः युयुधुः ययुः गज इन्द्राः

दुद्राव खड्गं निष्कृष्य तारक आख्यः गणेश्वरम्

कोप आवृत अक्षः स तु तारक आख्यः संख्ये स वृक्षः स गिरिः निलीनः

यज्ञोपवीतम् आदाय चिछेद च ननाद च

तदा भव पदन्यासात् हयस्य वृषभस्य च

पट्टिशैः सूदिताः केचिद् केचिद् शूल विदारिताः

प्रक्षिप्य प्रक्षिप्य समुद्र मध्ये काल अम्बुद आभाः प्रमथा विनेदुः

सकर तल पुटैः च सिंह नादैः भवम् अभिपूज्य तदा सुरा अवतस्थुः

गृहाण छिन्द्धि भिन्द्धि इति खाद मारय दारय

विद्युन्माली ततः क्रुद्धो मयः च त्रिपुर ईश्वरः

दक्षारि रुद्रः तपन अयुत आभः स भास्वता देव रथेन देवः
दाता मे भूभृतां नाथः प्रमाणीक्रियताम् इति

बृहत् मणि शिला सालम् गुप्ताव् अपि मनोहरम्

प्रायः प्रत्ययम् आधत्ते स्व गुणेषु उत्तम आदरः

ननु मूर्तिभिर् अष्टाभिर् इत्थंभूतो ऽस्मि सूचितः

गृहयन्त्र पताका श्रीः

भ्रू भेदिभिः स कम्प उष्ठैः ललित अङ्गुलि तर्जनैः

येन इदम् ध्रियते विश्वं धुर्यैर् यानम् इव अध्वनि

जहुः परिग्रह व्रीडाम् प्राजापत्यास् तपस्विनः

आकाशगङ्गा स्रोतःसु दिङ्नाग मद गन्धिषु

एते वयम् अमी दाराः कन्या इयम् कुल जीवितम्

प्रभवेण द्वितीयेन तथा एव उच्छिरसा त्वया

अरि विप्रकृतैः देवैः प्रसूतिं प्रति याचितः

यस्य चेतसि वर्तेथाः स तावत् कृतिनां वरः

स्थाने त्वां स्थावर आत्मानम् विष्णुम् आहुस् तथा हि ते

साक्षाद् दृष्टो ऽसि न पुनर् विद्मस् त्वां वयम् अञ्जसा

क्रियाणां खलु धर्म्याणां सत् पत्न्यः मूल साधनम्

अर्थिनो मुनयः प्राप्तं गृहमेधि फलम् मया

यत्र स्फटिक हर्म्येषु नक्तम् आपान भूमिषु

त्रिविक्रम उद्यतस्य आसीत् स च स्वाभाविकस् तव

अथ मौलि गतस्य इन्दोः विशदैर् दशन अंशुभिः

उपपन्नम् इदं सर्वम् अतः परम् अपि त्वयि

आ रसातल मूलात् त्वम् अवालम्बिष्यथा न चेत्

वैवाहिकीं तिथिं पृष्टास् तद् क्षणम् हर बन्धुना

यद् अध्यासितम् अर्हद्भिस् तत् हि तीर्थं प्रचक्षते

शैलः सम्पूर्ण कामः ऽपि मेना मुखम् उदैक्षत

तद् मातरम् च अश्रु मुखाम् दुहितृ स्नेह विक्लवाम्

ते हिमालयम् आमन्त्र्य पुनः प्रेक्ष्य च शूलिनम्

यक्षाः किंपुरुषाः पौरा योषितो वन देवताः

तत् प्रयात ओषधिप्रस्थम् सिद्धये हिमवत् पुरम्

यत्र ओषधि प्रकाशेण नक्तं दर्शित संचराः

स्त्री पुमान् इत्य् अनास्था एषा वृत्तं हि महितं सताम्

यद् अध्यक्षेण जगतां वयम् आरोपितास् त्वया

ततः परमम् इत्य् उक्त्वा प्रतस्थे मुनि मण्डलम्

अत आहर्तुम् इच्छामि पार्वतीम् आत्मजन्मने

सहस्ररश्मिना शश्वत् स प्रमाणम् उदीक्षिताः

यच् च तप्तं तपस् तस्य विपक्वं फलम् अद्य नः

ब्रूत येन अत्र वः कार्यम् अनास्था बाह्य वस्तुभिः

अद्य प्रभृति भूतानाम् अधिगम्यो ऽस्मि शुद्धये

यावद् एतानि भूतानि स्थावराणि चराणि च

कल्पित अन्योन्य सामर्थ्यैः पृथिवी आदिभिः आत्मनि

पुनन्ति लोकान् पुण्य त्वात् कीर्तयः सरितश् च ते

तत्र वेत्रासन आसीनान् कृत आसन परिग्रहः

काठिन्यं स्थावरे काये भवता सर्वम् अर्पितम्

यौवन अन्तम् वयो यस्मिन् आतङ्कः कुसुमायुधः

लीला कमल पत्त्राणि गणयामास पार्वती

यद् ब्रह्म सम्यग् आम्नातं यद् अग्नौ विधिना हुतम्

आशीर्भिर् एधयामासुः पुरःपाकाभिर् अम्बिकाम्

कम् अपरम् अवशं न विप्रकुर्युर् विभुम् अपि तं यद् अमी स्पृशन्ति भावाः

विदितं वो यथा स्व अर्थाः न मे काश्चित् प्रवृत्तयः

रत्न अक्षसूत्राः प्रव्रज्यां कल्पवृक्षा इव आश्रिताः

धर्मेण अपि पदं शर्वे कारिते पार्वतीं प्रति

स्वर्ग अभिष्यन्द वमनम् कृत्वा इव उपनिवेशितम्

चरणौ रञ्जयन्त्य् अस्याश् चूडामणि मरीचिभिः

तपसाम् उपभुञ्जानाः फलान्य् अपि तपस्विनः

भवन्त्य् अ व्यभिचारिण्यः भर्तुर् इष्टे पतिव्रताः

एतावद् उक्त्वा तनयाम् ऋषीन् आह महीधरः

ताम् मद् अर्थे युष्माभिर् याचितव्यो हिमालयः

इयं नमति वः सर्वांस् त्रिलोचन वधूः इति

तथा अपि तावत् कस्मिंश्चिद् आज्ञां मे दातुम् अर्हथ

उत्पत्तये हविस् भोक्तुः यजमान इव अरणिम्

तेषां मध्य गता साध्वी पत्युः पाद अर्पित ईक्षणा

यथा एव श्लाघ्यते गङ्गा पादेन परमेष्ठिनः

इदम् अत्र उत्तरम् न्याय्यम् इति बुद्ध्या विमृश्य सः

विनियोग प्रसादाः हि किङ्कराः प्रभविष्णुषु

आप्लुतास् तीर मन्दार कुसुम उत्किर वीचिषु

अद्य तु उच्चैस्तरम् तस्मात् स्मरण अनुग्रहात् तव

विभक्त अनुग्रहम् मन्ये द्वि रूपम् अपि मे वपुः

अवैमि पूतम् आत्मानं द्वयेन एव द्विजोत्तमाः

तया व्याहृत संदेशा सा बभौ निभृता प्रिये

इदम् ऊचुर् अनूचानाः प्रीति कण्टकित त्वचः
आर्या अपि अरुन्धती तत्र व्यापारं कर्तुं अर्हति

कर्तव्यं वो न पश्यामि स्याच् चेत् किं न उपपद्यते

आसक्त बाहु लतया सार्धम् उद्धृतया भुवा

अपमेघ उदयम् वर्षम् अदृष्ट कुसुमम् फलम्

किं पुनर् ब्रह्म योन्याः यस् तव चेतसि वर्तते

ते च आकाशम् असि श्यामम् उत्पत्य परम ऋषयः

अस्तोतुः स्तूयमानस्य वन्द्यस्य अनन्य वन्दिनः

अनुगर्जित संदिग्धाः करणैर् मुरज स्वनाः

एवं वादिनि देवर्षौ पार्श्वे पितुर् अधोमुखी

स ते दुहितरं साक्षात् साक्षी विश्वस्य कर्मणः

वृणुते वर दः शंभुर् मद् संक्रामितैः पदैः

विक्रियायै न कल्पन्ते संबन्धाः सत् अनुष्ठिताः

प्रकृत्या एव शिला उरस्कः सु व्यक्तः हिमवान् इति

अथ ते मुनयः सर्वे मानयित्वा जगद्गुरुम्

धातु ताम्र अधरः प्रांशुर् देवदारु बृहत् भुजः

ज्योतिषां प्रतिबिम्बानि प्राप्नुवन्त्य् उपहार ताम्

तद् दर्शनात् अभूत् शम्भोः भूयान् दार अर्थम् आदरः

भवत् प्रणीतम् आचारम् आमनन्ति हि साधवः

सुता सम्बन्ध विधिना भव विश्व गुरोः गुरुः

गगनाद् अवतीर्णा सा यथा वृद्ध पुरःसरा

द्विर् इव प्रतिशब्देन व्याजहार हिमालयः

तद् आगमन कार्यम् नः शृणु कार्यं ते एव तत्

शब्दम् ईश्वर इत्य् उच्चैः स अर्धचन्द्रम् बिभर्ति यः

महावराह दंष्ट्रायाम् विश्रान्ताः प्रलय आपदि

या नः प्रीतिर् विरूपाक्ष त्वद् अनुध्यान सम्भवा

वरः शंभुर् अलं ह्य् एष त्वद् कुल उद्भूतये विधिः

इत्य् उवाच ईश्वरान् वाचं प्राञ्जलिः पृथिवीधरः

प्रणम्य शितिकण्ठाय विबुधास् तद् अनन्तरम्

अवतेरुर् जटा भारैः लिखित अनल निश्चलैः

उपचिन्वन् प्रभां तन्वीं प्रत्याह परमेश्वरः

सारुन्धतीकाः सपदि प्रादुरासन् पुरः प्रभोः

शङ्के मद् पावनाय एव प्रस्थानं भवताम् इह

मूढं बुद्धम् इव आत्मानम् हैमीभूतम् इव आयसम्

अनभिज्ञास् तमिस्राणां दुर्दिनेष्व् अभिसारिकाः

जित सिंह भयाः नागा यत्र अश्वाः बिल योनयः

ते त्रि अहात् ऊर्ध्वम् आख्याय चेलुश् चीर परिग्रहाः

अतर्कित उपपन्नम् वो दर्शनं प्रतिभाति मे

किं येन सृजसि व्यक्तम् उत येन बिभर्षि तत्

भवत् सम्भावना उत्थाय परितोषाय मूर्छते

पुरातनाः पुराविद्भिर् धातार इति कीर्तिताः

चर अचराणाम् भूतानां कुक्षिर् आधार ताम् गतः

सर्ग शेष प्रणयनात् विश्वयोनेर् अनन्तरम्

न केवलं दरी संस्थम् भास्वतां दर्शनेन वः

आसेदुर् ओषधिप्रस्थं मनसा सम रंहसः

सो ऽहं तृष्णा आतुरैः वृष्टिं विद्युत्वान् इव चातकैः

योगिनो यं विचिन्वन्ति क्षेत्र अभ्यन्तर वर्तिनम्

तम् अर्थम् इव भारत्या सुतया योक्तुम् अर्हसि

अथवा सु महती एषा प्रार्थना देव तिष्ठतु

नमयन् सार गुरुभिः पाद न्यासैः वसुन्धराम्

अणिम आदि गुण उपेतम् अ स्पृष्ट पुरुष अन्तरम्

उच्चैर् हिरण्मयं शृङ्गं सुमेरोर् वितथीकृतम्

प्रायेण एवंविधे कार्ये पुरंध्रीणां प्रगल्भ ता

पशुपतिर् अपि तान्य् अहानि कृच्छ्राद् अगमयद् अद्रिसुता समागम उत्कः

ताम् अगौरव भेदेन मुनींश् च अपश्यत् ईश्वरः

मनोरथस्य अविषयम् मनस् विषयम् आत्मनः

रति खेद समुत्पन्ना निद्रा संज्ञा विपर्ययः

अ छिन्न अमल संतानाः समुद्र ऊर्मि अनिवारिताः

उमा वधूर् भवान् दाता याचितार इमे वयम्

चिन्तित उपस्थितान् तावत् शाधि नः करवाम किम्

सिद्धं च अस्मै निवेद्य अर्थम् तद् विसृष्टाः खम् उद्ययुः

भूमेर् दिवम् इव आरूढम् मन्ये भवत् अनुग्रहात्

यस्य च उपवनम् बाह्यं सुगन्धिर् गन्धमादनः

प्राक्तनानां विशुद्धानां परिपाकम् उपेयुषाम्

मूर्ध्नि गङ्गा प्रपातेन धौत पाद अम्भसा च वः

अशोच्या हि पितुः कन्या सत् भर्त्रे प्रतिपादिता

ऋषयश् चोदयामासुः प्रत्युवाच स भूधरम्

मुक्ता यज्ञोपवीतानि बिभ्रतो हैम वल्कलाः

मनसः शिखराणां च सदृशी ते समुन्नतिः

चूत यष्टिः मधौ

शिखर आसक्त मेघानाम् यत्र वेश्मनाम्

मेने मेना अपि तत् सर्वं पत्युः कार्यम् अभीप्सितम्

वरस्य अनन्य पूर्वस्य विशोकाम् अकरोद् गुणैः
तेन योजित सम्बन्धम् वित्त माम् अप्य् अवञ्चितम्

इदं तु भक्ति नम्रम् ते सताम् आराधनं वपुः

तस्मिन् संयमिनाम् आद्ये जाते परिणय उन्मुखे

यत्र कल्पद्रुमैर् एव विलोल विटप अंशुकैः

यत्र कोपैः कृताः स्त्रीणाम् प्रसाद अर्थिनः प्रियाः

अङ्कम् आरोपयामास लज्जमानाम् अरुन्धती

जङ्गमं प्रैष्य भावे वः स्थावरं चरण अङ्कितम्

श्रेयसाम् उपदेशात् तु वयम् अत्र अंश भागिनः

स तैर् आक्रमयामास शुद्धान्तं शुद्ध कर्मभिः

सा किम् आवेद्यते तुभ्यम् अन्तरात्मा असि देहिनाम्

साक्षाद् इव तपस् सिद्धिः बभासे बह्व् अरुन्धती

अथ विश्वात्मने गौरी संदिदेश मिथः सखीम्

अधस् प्रवर्तित अश्वेन समावर्जित केतुना
ॐ णां नमः

उपविश्य पुनर् मुद्राम् दर्शयित्वा नमेत् पुनर्

अर्घं दत्त्वा जितं तेन प्रणामं च पुनः पुनः

ऊं शिखायै नमः

ॐ न अप् नमः

एते एक आदिभिः चक्रैः विज्ञेयाः लक्षिताः सुराः

ॐ अवैराग्याय नमः

ॐ ज्ञानायै नमः

ॐ पुरुषोत्तमाय नमः

ॐ वां नमः

आं हृदयाय नमः

ॐ मों नमः

ॐ चक्राय स्वाहा ॐ विचक्राय स्वाहा ॐ सुचक्राय स्वाहा ॐ महाचक्राय स्वाहा ॐ महाचक्राय असुर अन्त कृत् हुं फट् ॐ हुं सहस्रार हुं फट्

पूर्णाहुतिं तथा एव अन्ते दद्यात् सम्यक् उपस्थितः

ॐ प्रह्व्यै नमः

अः फट् अस्त्राय नमः

ॐ वैराग्याय नमः

ॐ क्रियायै नमः

क्षैं नरसिंहाय भूर् कं वैनतेयाय जं खं वं सुदर्शनाय खं चं फं षं गदायै वं लं मं क्षं पाञ्चजन्याय घं ढं भं हं श्रियै गं डं वं शं पुष्ट्यै धं वं वनमालायै दं शं श्रीवत्साय छं डं यं कौस्तुभाय शं शार्ङ्गाय इं इषुधिभ्यां चं चर्मणे खं खड्गाय इन्द्राय सुराय अग्नये तेजस् अधिपतये यमाय धर्म अधिपतये क्षं नैरृताय रक्षस् अधिपतये वरुणाय जलाधिपतये यों वायवे प्राण अधिपतये धां धनदाय धनाधिपतये हां ईशानाय विद्या अधिपतये ॐ वज्राय शक्त्यै ॐ दण्डाय खड्गाय ॐ पाशाय ध्वजाय गदायै त्रिशूलाय लं अनन्ताय पाताल अधिपतये खं ब्रह्मणे सर्व लोक अधिपतये ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः

ततस् त्रिविधः कर काय न्यासः

औं नेत्रत्रयाय नमः

ॐ उत्कर्षिण्यै नमः

नित्यम् एवंविधम् होमं नैमित्ते द्विगुणं भवेत्

अः अनिरुद्धाय नमः

चतुर्भुजो वासुदेवः षष्ठः प्रद्युम्न एव च

अं प्रद्युम्नाय नमः

ॐ वह्नि मण्डलाय नमः

ॐ अनैश्वर्याय नमः

ॐ नं नमः

सुदर्शनः श्री हरिः च अच्युतः स त्रिविक्रमः

ॐ सत्यायै नमः

द्वारका चक्र पूजा इयम् गृहे रक्षा करा शुभा

ॐ यं नमः

ॐ तें नमः

पूर्वम् उल्लिख्य च अभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्र विद्

ॐ ॐ नमः

ॐ सुं नमः

ॐ चन्द्र मण्डलाय नमः

ॐ ॐ भं नमः

ततो हृदिस्थ योगपीठ पूजा

देवदेवं स्व बीजेन अङ्ग आदिभिः अथ अच्युतम्

चक्र अङ्कितैः पूजितः रक्षेत् सदा नरैः

ॐ नम इति चतुर्भुज आत्म निर्माणम्

पूजा अनुक्रम सिद्धि अर्थम् पूजा अनुक्रमः उच्यते

होम कर्मणि च एतेषाम् स्वाहा अन्तम् उपकल्पयेत्

ॐ ऐश्वर्याय नमः

सुब्रह्मण्य नमः ते ऽस्तु महापुरुष पूर्वज

अनिरुद्धो द्वादश आत्मा अथ ऊर्ध्वम् अनन्तकः

ॐ वां नमः

वासुदेव आख्य तत्त्वेन हुत्वा च अष्ट उत्तरम् शतम्

आं सङ्कर्षणाय नमः

ॐ नं नों ॐ नमो नारायणाय नमः

संकर्षण आदि बीजेन यजेत् षट्कम् तथा एव च

ॐ अधर्माय नमः

ईं शिरसे नमः

गच्छन्तु देवताः सर्वाः स्व स्थान स्थिति हेतवे

ॐ अः नारायणाय नमः

ऐं कवचाय नमः

ॐ सर्वतोमुख्यै नमः

ॐ नं नमः

यं रं वं लं इति काय शुद्धिः

ॐ गं नमः

ॐ ज्ञानाय नमः

ॐ योगायै नमः

ॐ ॐ नमः

ततो अग्नौ अपि संपूज्यं तं यजेत यथाविधि

ॐ ईशानायै नमः

ॐ अनन्ताय नमः

ॐ विमलायै नमः

नमः ते पुण्डरीकाक्ष नमः ते विश्वभावन

ॐ हरेः आसनाय नमः

ॐ वं नमः

ॐ रां नमः

गच्छ गच्छ परं स्थानं यत्र देवो निरञ्जनः
एतत् मा सर्वम् सन् अयम् इतस् भुनजत् इति

पृथिव्यै च एनम् अग्नेः च दैवा वाच् आविशति

एषा हि अन्तम् आयत्ता एषा हि न

सः अमावास्याम् रात्रिम् एता षोडशया कलया सर्वम् इदम् प्राण भृत् अनुप्रविश्य ततस् प्रातर् जायते

तानि सृष्टानि अन्योन्येन अस्पर्धन्त

अथ उ आहुः दर्श पूर्णमासौ इति

इदम् एव अस्य तत् साधारणम् अन्नम् यत् इदम् अद्यते

सा वै दैवा वाच् यया यत् यत् एव वदति तत् तत् भवति

पुण्यम् एव अमुम् गच्छति

तस्मात् श्राम्यति एव वाच् श्राम्यति चक्षुः श्राम्यति श्रोत्रम्

अथ एनम् एते देवाः प्राणाः अमृताः आविशन्ति

त्रीणि आत्मने अकुरुत

तस्मात् न इष्टि याजुकः स्यात्

सः हि इदम् अन्नम् पुनर् पुनर् जनयते

सः एष असपत्नः

वाच् एव देवाः मनः पितरः प्राणः मनुष्याः

तत् यावान् एव प्राणः तावत्यः अपः तावान् असौ चन्द्रः

_ ह एतत् न कुर्यात् क्षीयेत ह

मुखम् प्रतीकम्

यत् वै किंच अनूक्तम् तस्य सर्वस्य ब्रह्म इति एक ता

म्लोचन्ति हि अन्याः देवताः न वायुः

यः वै सः संवत्सरः प्रजापतिः षोडश कालः अयम् एव सः यः अयम् एवंविद् पुरुषः

प्राण्यात् च एव अपान्यात् च

कस्मात् तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदा

कस्मात् तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदा इति

तस्मिन् सर्वम् प्रतिष्ठितम् यत् च प्राणिति यत् च न

सः वित्तेन एव _ च पूर्यते _ च क्षीयते

सः _ अनेन किंचिद् अक्ष्णया कृतम् भवति तस्मात् एनम् सर्वस्मात् पुत्रः मुञ्चति

तस्मात् देवेभ्यः जुह्वति च _ च जुह्वति

सः यः एतत् उपास्ते न सः पाप्मनः व्यावर्तते

तानि आप्नोत्

पयसि हि इदम् सर्वम् प्रतिष्ठितम् यत् च प्राणिति यत् च न

ज्वलिष्यामि एव अहम् इति अग्निः दध्रे तप्स्यामि अहम् इति आदित्यः भास्यामि अहम् इति चन्द्रमाः एवम् अन्याः देवताः यथादेवतम्

यत् किंच विजिज्ञास्यम् मनसः तत् रूपम्

अथ त्रयः वाव लोकाः मनुष्य लोकः पितृ लोकः देव लोकः इति

मनः हि विजिज्ञास्यम्

तत् यावत् एव मनः तावती द्यौः तावान् असौ आदित्यः

ततस् प्राणः अजायत

तत् एतत् नभ्यम् यत् अयम् आत्मा प्रधिः वित्तम्

सः अयम् मनुष्य लोकः पुत्रेण एव जय्यः न अन्येन कर्मणा कर्मणा पितृ लोकः विद्यया देव लोकः

तानि आप्त्वा मृत्युः अवारुन्ध

मुखेन इति एतत्

तस्यै वाचः पृथिवी शरीरम् ज्योतिस् रूपम् अयम् अग्निः

अथ अतस् व्रत मीमांसा

न ह वै देवान् पापम् गच्छति

वाच् एनम् तत् भूत्वा अवति

तत् पयः

मनः एनम् तत् भूत्वा अवति

मेधया हि तपसा अजनयत् पिता

ते एतस्य एव सर्वे रूपम् अभवन्

मनः वाचम् प्राणम् तानि आत्मने अकुरुत

तेन ह वाव तत् कुलम् आचक्षते यस्मिन् कुले भवति यः एवम् वेद

मिश्रम् हि एतत्

कामः संकल्पः विचिकित्सा श्रद्धा अश्रद्धा धृतिः अधृतिः ह्रीः धी भी इति एतत् सर्वम् मनः एव

आत्मा एव अस्य षोडशा कला

सर्वम् हि देवेभ्यः अन्नाद्यम् प्रयच्छति

यः कः च शब्दः वाच् एव सा

सः हि इदम् अन्नम् धिया धिया जनयते कर्मभिः

सः वै दैवः प्राणः यः संचरन् च अ संचरन् च न व्यथते अथो न रिष्यति

तस्मात् पुत्रम् अनुशिष्टम् लोक्यम् आहुः

न इद् माम् पाप्मा मृत्युः आप्नवत् इति

यथा एताम् देवताम् सर्वाणि भूतानि अवन्ति एवम् ह एवंविदम् सर्वाणि भूतानि अवन्ति

अथ एतस्य मनसः द्यौः शरीरम् ज्योतिस् रूपम् असौ आदित्यः

पुरुषः वै अक्षितिः

पिता माता प्रजा एते एव

यः वै ताम् अक्षितिम् वेद सः अन्नम् अत्ति प्रतीकेन सः देवान् अपिगच्छति सः ऊर्जम् उपजीवति

तत् वै दैवम् मनः येन आनन्दी एव भवति अथो न शोचति

विज्ञातम् विजिज्ञास्यम् अ विज्ञातम् एते एव

तस्मात् कुमारम् जातम् घृतम् _ एव अग्रे प्रतिलेहयन्ति स्तनम् _ अनुधापयन्ति

यथा एषा देवता एवम् सः

तस्य रात्रयः एव पञ्चदश कलाः

अद्भ्यः च एनम् चन्द्रमसः च दैवः प्राणः आविशति

यत् वै एते अमुर्हि अध्रियन्त तत् एव अपि अद्य कुर्वन्ति
प्राणः अपानः व्यानः उदानः समानः अनः इति एतत् सर्वम् प्राणः एव

_ उ चरेत् समापिपयिषेत्

एकम् अस्य साधारणम् इति

सा एषा अन् अस्तमिता देवता यत् वायुः

अथ अधिदैवतम्

अथ एष श्लोकः भवति _ च उदेति सूर्यः अस्तम् _ च गच्छति इति तम् देवाः चक्रिरे धर्मम् सः एव अद्य सः उ श्वस् इति

हुतम् च प्रहुतम् च

यः _ एताम् अक्षितिम् वेद इति

त्रयः लोकाः एते एव

सः पुत्रेण एव अस्मिन् लोके प्रतितिष्ठति

तस्य वित्तम् एव पञ्चदश कलाः

मनसा हि एव पश्यति मनसा शृणोति

प्राणे अस्तम् एति

प्राणः एनम् तत् भूत्वा अवति

_ प्रैष्यन् मन्यते अथ पुत्रम् आह त्वम् ब्रह्म त्वम् यज्ञः त्वम् लोकः इति

प्रजापतिः ह कर्माणि ससृजे

वाच् एव ऋग्वेदः मनः यजुर्वेदः प्राणः सामवेदः

पयः हि एव अग्रे मनुष्याः च पशवः च उपजीवन्ति

तस्मात् पुत्रः नाम

पुरुषः वै अक्षितिः

कामः संकल्पः विचिकित्सा श्रद्धा अश्रद्धा धृतिः अधृतिः ह्रीः धी भी इति

देवाः पितरः मनुष्याः एते एव

वाच् हि विज्ञाता

सः _ एवंविद् अस्मात् लोकात् प्रैति अथ एभिः एव प्राणैः सह पुत्रम् आविशति

तत् यत् इदम् आहुः संवत्सरम् पयसा जुह्वन् _ जयति इति न तथा विद्यात्

ये वै के च लोकाः तेषाम् सर्वेषाम् लोकः इति एक ता

तस्मात् विद्याम् प्रशंसन्ति

द्वितीयः वै सपत्नः

अथ इमम् एव न आप्नोत् यः अयम् मध्यमः प्राणः

द्वे देवान् अभाजयत् इति

अनुशुष्य ह एव अन्ततस् म्रियते

तस्मिन् सर्वम् प्रतिष्ठितम् यत् च प्राणिति यत् च न इति

त्रीणि आत्मने अकुरुत इति

देव लोकः लोकानाम् श्रेष्ठः

तस्मात् _ अपि सर्व ज्यानिम् जीयते आत्मना _ जीवति प्रधिना अगात् इति एव आहुः

सः यः ह एतान् अन्तवतः उपास्ते अन्तवन्तम् सः लोकम् जयति

सः एष एवंविद् सर्वेषाम् भूतानाम् आत्मा भवति

वदिष्यामि एव अहम् इति वाच् दध्रे द्रक्ष्यामि अहम् इति चक्षुः श्रोष्यामि अहम् इति श्रोत्रम् एवम् अन्यानि कर्माणि यथाकर्मम्

ते एते सर्वे एव समाः सर्वे अनन्ताः

तत् यावती एव वाच् तावती पृथिवी तावान् अयम् अग्निः

तस्मात् एते एतेन आख्यायन्ते प्राणाः इति

यः उ ह एवंविदा स्पर्धते अनुशुष्यति

ध्रुवा एव अस्य षोडशा कला

सः इन्द्रः

_ सप्त अन्नानि मेधया तपसा अजनयत् पिता एकम् अस्य साधारणम् द्वे देवान् अभाजयत्

दिवः च एनम् आदित्यात् च दैवम् मनः आविशति

यत् किंच अ विज्ञातम् प्राणस्य तत् रूपम्

तस्मात् एनम् अनुशासति

एतावत् वै इदम् सर्वम्

सः एष संवत्सरः प्रजापतिः षोडश कलः

सः देवान् अपिगच्छति सः ऊर्जम् उपजीवति इति प्रशंसा

सः पुत्रः प्रत्याह अहम् ब्रह्म अहम् यज्ञः अहम् लोकः इति

न अस्य सपत्नः भवति यः एवम् वेद
यथा सोम्य महतो अभ्याहितस्य एकम् अङ्गारं खद्योत मात्रम् परिशिष्टं तं तृणैर् उपसमाधाय प्रज्वालयेत् तेन ततो ऽपि बहु दहेत्

तया एतर्हि वेदान् न अनुभवसि

एवं सोम्य ते षोडशानां कलानाम् एका कला अतिशिष्टा स्यात्

तेजस् मया वाग् इति

अथ ह एनम् उपससाद किं ब्रवीमि भो इति

स ह उवाच न वै मा प्रतिभान्ति भो इति

तं ह उवाच यथा सोम्य महतो अभ्याहितस्य एकः ऽङ्गारः खद्योत मात्रः परिशिष्टः स्यात्

पञ्चदश अहानि मा अशीः

सा अन्नेन उपसमाहिता

आपस् मयः प्राणः

स ह पञ्चदश अहानि न आश

ऋचः सोम्य यजूंषि सामानि इति

अशान

कामम् अपः पिब

तेन ततो ऽपि न बहु दहेत्

अथ मे विज्ञास्यसि इति

अथ ह एनम् उपससाद

तया एतर्हि वेदान् अनुभवसि

तं ह उवाच

आपस् मयः प्राणो न पिबतो विच्छेत्स्यत इति

अन्न मयम् हि सोम्य मनः
षट्त्रिंशत् प्रश्नाः

का विभक्तिः

को धातुः

पूर्व उत्तराणाम् त्रयो वर्गा द्वादशकाः

कः प्रत्ययः

कति पदः

किं लिङ्गम्

कति वर्णः

किं छन्दः

कः संयोगः

को विकारी

कस्माद् ब्रह्म वादिनः ओंकारम् आदितः कुर्वन्ति

किं निरुक्तम्

किम् अध्यात्मम् इति

किं प्रातिपदिकम्

किं स्थानम्

किं नाम आख्यातम्

ओंकारं पृच्छामः

एतैर् ओंकारं व्याख्यास्यामः

किं दैवतम्

कति मात्रः

किं स्थान अनुप्रदान करणम् शिक्षुकाः किम् उच्चारयन्ति

को वर्ण इति पूर्वे प्रश्नाः

कः स्वर उपसर्गो निपातः

मन्त्रः कल्पो ब्राह्मणम् ऋग् यजुः साम

कति अक्षरः
तस्माद् आग्नेयम् एव अन्वाह इति

ता वै त्रयोदश भवन्ति

त्रिः प्रथमया त्रिर् उत्तमया सप्तदश सम्पद्यन्ते

सर्वा ह वै देवताः पशुम् आलभ्यमानम् उपसंगच्छन्ते मम नाम ग्रहीष्यति मम नाम ग्रहीष्यति इति

तिस्रो वै देवानां मनोताः

ता अत्र प्रीणाति

तस्यां ह्य् एषां मनांस्य् ओतानि भवन्ति

तासां सर्वासां पशौ एव मनांसि ओतानि भवन्ति

अग्निर् वै वनस्पतिः

अग्निः सर्वा मनोताः

अथ उ वाग् वै देवानां मनोता

त्रयोदश वै पशोर् अवदानानि भवन्ति

अग्निर् वै देवानां मनोता

सप्तदशो वै प्रजापतिः

तस्यां ह्य् एषां मनांसि ओतानि भवन्ति

सप्तदश सामिधेनीर् अन्वाह

तस्मिन् हि एषाम् मनांसि ओतानि भवन्ति

स वै देवेभ्यो हविः श्रपयति

एतद् वा आर्ध्नुकं कर्म यत् प्रजापति संमितम्

अग्नौ मनोताः संगच्छन्ते

तथा ह आसाम् सर्वासाम् अमोघाय एव उपसमेतम् भवति

एतद् वा आर्ध्नुकं कर्म यत् प्रजापति संमितम्

तद् वनस्पतिर् अ च्युतः

अथ मनोताम् अन्वाह
इति ह स्म आह कौरव्यायणीपुत्रः

वेदो ऽयं ब्राह्मणा विदुः

खं ब्रह्म

खं पुराणम्

पूर्णम् अदः पूर्णम् इदं पूर्णात् पूर्णम् उदच्यते

वायुरं खम्
अ वध्यस् भव विप्रर्षे प्रसादात् त्र्यम्बकस्य तु

अभूत् मित्रः दधीचस्य मुनि इन्द्रस्य जनेश्वरः

सम्पूज्य पूज्यं ब्रह्म आद्यैः देवदेवम् निरञ्जनम्

प्राप्य अ वध्य त्वम् अन्यैश् च वज्र अस्थि त्वम् प्रयत्नतः

शुक्रः अपि संधयामास ताडितं कुलिशेन तम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः

मृतसंजीवनं तस्मात् लब्धम् एतत् मया द्विज

स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च यजामहे

ब्रह्म पुत्रः महा तेजाः राजा क्षुप इति स्मृतः

बन्ध मोक्ष करः यस्मात् उर्वारुकम् इव प्रभुः

ईश्वरो ऽहं न संदेहो न अवमन्तव्यः एव च

चिछेद वज्रेण च तं दधीचं बलवान् क्षुपः

अताडयत् क्षुपम् मूर्ध्नि दधीचो वाम मुष्टिना

अताडयत् च राज इन्द्रम् पाद मूलेन मूर्धनि

शैलादिः उवाच

तस्मात् इन्द्रः हि अयम् वह्निः यमः च निरृतिस् तथा

विष्णोः पितामहस्य अपि मुनीनां च महा मुने

श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुपस्य मुनि सत्तमः

वरुणः च एव वायुश् च सोमो धनद एव च

त्रि वेदस्य महादेवं सुगन्धिं पुष्टि वर्धनम्

वज्र अस्थि त्वम् अ वध्य त्वम् अ दीन त्वम् च लब्धवान्

त्रि तत्त्वस्य त्रि वह्नेः च त्रिधा भूतस्य सर्वतः

कथं जघान राजानं क्षुपं पादेन सुव्रत

तस्मात् राजा स विप्र इन्द्रम् अजयत् वै महा बलः

महती देवता या सा महतः च अपि सुव्रत

न अवमन्तव्यः एव इह पूजनीयश् च सर्वथा

प्रभावात् परमेशस्य वज्र बद्ध शरीरिणः

सर्व भूतेषु सर्वत्र त्रिगुणे प्रकृतौ तथा

अभवत् क्षत्रिय श्रेष्ठः विप्र एव इति विश्रुतः

दृष्ट्वा अपि अ वध्य त्वम् अ दीन ताम् च क्षुपो दधीचस्य तदा प्रभावम्

इन्द्रियेषु तथा अन्येषु देवेषु च गणेषु च

सस्मार च तदा तत्र दुःखात् वै भार्गवं मुनिम्

योगात् एत्य दधीचस्य देहं देहभृताम् वरः

त्रियंबकं यजामहे त्रैलोक्य पितरम् प्रभुम्

लिङ्गस्य संनिधौ ध्यात्वा न अस्ति मृत्यु भयम् द्विज

तस्मात् त्वया महाभाग च्यावनेय सदा हि अहम्

न अभूत् नाशाय तत् वज्रम् दधीचस्य महात्मनः

पुष्पेषु गन्ध वत् सूक्ष्मः सुगन्धिः परमेश्वरः

सत्येन अनेन मृत्यु पाशात् भवः स्वयम्

संधाय पूर्ववत् देहम् दधीचस्य आह भार्गवः

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा तपसा आराध्य शङ्करम्

चिरात् तयोः प्रसङ्गात् वै वादः क्षुप दधीचयोः

दधीचः समरे जित्वा देवदेवं जनार्दनम्

इन्द्रस्य अपि च देवानां तस्मात् वै पुष्टि वर्धनः

अष्टानां लोकपालानां वपुः धारयते नृपः

त्रि मण्डलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

महत् आदि विशेष अन्त विकल्पस्य अपि सुव्रत

दधीचश् च्यावनिश् च उग्रः गौरवात् आत्मनः द्विजः

जप्त्वा जलं पीत्वा दिवानिशम्

आराधयामास हरिं मुकुन्दम् इन्द्रानुजम् प्रेक्ष्य तदा अम्बुज अक्षम्

वक्तुम् अर्हसि शैलादे जितो मृत्युः त्वया यथा

पुष्टिश् च प्रकृतिः यस्मात् पुरुषस्य द्विजोत्तम