tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
दुकूलं तेन वस्त्रेण स्नातायाः क्षीरनीरधौ

स्वर्णं रूप्यं च ताम्रं च रङ्गं यशदम् एव च

धन अर्थिनः जनाः सर्वे रमन्ते अस्मिन् अतीव यत्

प्रसृतं यत् रजस् तस्मात् गन्धकः समभूत् ततस्

तद् भक्षितम् अवश्यं तु विदधाति भगन्दरम्

मनःशिला मनोगुप्ता मनोह्वा नागजिह्विका

वज्रं तु वज्र वत् तिष्ठेत् तत् न अग्नौ विकृतिं व्रजेत्

पाण्डु उदर अर्शस् ज्वर कुष्ठ कास श्वास क्षयान् पीनसम् अम्लपित्तम्

ब्राह्मणः पाण्डुरः तेषु क्षत्त्रियो लोहित प्रभः

पत्त्र आख्यम् तालकं विद्यात् गुण आढ्यम् तत् रसायनम्

विषं तु गरलः क्ष्वेडः तस्य भेदान् उदाहरे

जपा कुसुम संकाशम् स्निग्धं मृदु घन क्षमम्

हिङ्गुलं दरदं म्लेच्छं हिङ्गुलिः चूर्णपारदम्

विप्र क्षत्रिय विश् शूद्र भेदात् तत् स्यात् चतुर्विधम्

मद्यम् अम्ल रसम् च अपि त्यजेत् लोहस्य सेवकः

तत् एव युक्ति युक्तम् तु प्राण दायि रसायनम्

लौह नाग युतम् च इति शुल्बं दुष्टं प्रकीर्तितम्

राजावर्त्तः कटुः तिक्तः शिशिरः पित्त नाशनः

न केवलं स्वर्ण गुणाः वर्तन्ते स्वर्णमाक्षिके

चक्षुष्यं वस्ति रुज् कुष्ठ पाण्डु मेह विष उदरान्

पारदः षष् रसः स्निग्धः त्रिदोष घ्नः रसायनः

कपर्दिका हिमा नेत्र हिता स्फोट क्षय अपहा

तुत्थकं कटुकं क्षारं कषायं वामकं लघु

कषायं लेखनं स्निग्धं ग्राहि छर्दि विष अपहम्

कर्दमो दाह पित्तास्र शोथ घ्नः शीतलः सरः

देहस्य नाशं विदधाति नूनं कष्टान् च रोगान् जनयेत् नराणाम्

वह्निं प्रदीपयति काम बलम् करोति मृत्युं च नाशयति संतत सेवितः सः

तत् तु पाषाण भेदः अस्ति मुक्ता आदि च तत् उच्यते

किंचित् सुवर्ण साहित्यात् स्वर्णमाक्षिकम् ईरितम्

दीर्घ आयुष्कान् जनयति सुतान् विक्रमैः सिंह तुल्यात् मृत्योः भीतिम् हरति सततं सेव्यमानं मृत अभ्रम्

मङ्गल्यानि मनोज्ञानि ग्रह दोष हराणि च

उत्पन्नानि शरीरेभ्यो लोहानि विविधानि च

स्निग्धं मृदु श्वेतं दाहे छेदे घन क्षमम्

ताम्र त्रपु जम् आख्यातम् कांस्यं घोषं च कंसकम्

देहस्य सौख्यं प्रबल इन्द्रिय त्वम् नरस्य पुष्टिं विदधाति नूनम्

गोलकान् बहुशः कृत्वा स स्यात् मृत्यु प्रदायकः

विपाके कटुकं शीतं सर्व श्रेष्ठम् उदाहृतम्

त्रि कोणाः च सु दीर्घाः ते विज्ञेयाः च नपुंसकाः

पुरा निहतानां सुरैः युधि

शङ्खो नेत्र्यो हिमः शीतो लघुः पित्त कफ अस्र जित्

विस्फुलिङ्गाः ततस् तस्य गगने परिसर्पिताः

ततो रुद्रः समभवद् वैश्वानर इव ज्वलन्

अग्निस् तद् कालम् अपतत् तस्य एकस्मात् विलोचनात्

रसायने विषं विप्रं क्षत्त्रियं देह पुष्टये

विष द्वय क्षय उन्माद त्रिदोष ज्वर शोष जित्

यत् लोहम् यद् गुणम् प्रोक्तं तद् किट्टम् अपि तद् गुणम्

सर्व आमय हरः प्रोक्तो विशेषात् सर्व कुष्ठ _

हिङ्गुलं तस्य सूतं तु शुद्धम् एव न शोधयेत्

स्वादु पाके रसे किंचित् तिक्तं वृष्यं रसायनम्

सुवर्णमाक्षिकं स्वादु तिक्तं वृष्यं रसायनम्

इन्द्रनीलः च गोमेदः तथा वैडूर्यम् इति अपि

हंसपादः तृतीयः स्यात् गुणवान् उत्तरोत्तरम्

लौह नाग उज्झितम् ताम्रं मारणाय प्रशस्यते

क्षेत्र भेदेन विज्ञेयं शिववीर्यं चतुर्विधम्

दक्षिण अद्रि भवम् सु अल्प सत्त्वम् अल्प गुण प्रदम्

सु वृत्ताः फल सम्पूर्णाः तेजस् युक्ताः बृहत्तराः

पीतं हेमनि कृष्णं तु गदेषु द्रुतये अपि च

स्फटिकाया गुणाः सर्वे सौराष्ट्र्या अपि कीर्तिताः

तत् तु स्रोतोञ्जनं कृष्णं सौवीरं श्वेतम् ईरितम्

रत्नानि भक्षितानि स्युः मधुराणि सराणि च

तारं शुल्ब उज्झितम् स्निग्धं कोमलं गुरु हेम सत्

दाह छेद घनैः नष्टम् रूप्यं दुष्टं प्रकीर्तितम्

वयसः स्थापनं स्निग्धं लेखनं वात पित्त जित्

क्षत्त्रियो व्याधि विध्वंसी जरा मृत्यु हरः स्मृतः

आयुः पुष्टिं बलं वीर्यं वर्णं सौख्यं करोति च

ऊर्ध्वपातन युक्त्या तु डमरुयन्त्र पाचितम्

अशुद्धं कुरुते वज्रं कुष्ठं पार्श्व व्यथाम् तथा
स तु श्वेतः स्मृतो विप्रो लोहितः क्षत्त्रियः स्मृतः

प्रमेह आदिक रोगान् च नाशयति अचिरात् ध्रुवम्

सीस उपधातुः सिन्दूरं गुणैः तत् सीस वत् मतम्

सौराष्ट्रिकः शृङ्गिकः च कालकूटः तथा एव च

देव असुर रणे देवैः हतस्य पृथुमालिनः

मलेन मूर्च्छा मरणं विषेण दाहः अग्निना कष्टतरः शरीरे

श्वेतद्वीपे पुरा देव्या क्रीडन्त्या रजसा आप्लुतम्

तप्तं दुग्धं भवति शिखर आकारकम् न एति भूमि कृष्ण अङ्गः स्यात् स जल चणकः कान्तलोहं तत् उक्तम्

चर्मारः शुक्ल वर्णः स्यात् स पीतः शुकतुण्डकः

स शृङ्गिक इति प्रोक्तो द्रव्य तत्त्व विशारदैः

उपाधि जौ द्वौ त्रपु नाग योग जौ दोषौ रसेन्द्रे कथितौ मुनि ईश्वरैः

क्षमाभृत् शिखर आकाराणि अङ्गानि अम्लेन लेपिते

हरितालं तु तालं स्यात् आलम् तालकम् इति अपि

जीव हारि मद कारि च आयसम् चेद् अशुद्धि मद संस्कृतम् ध्रुवम्

किम् तु किंचिद् ततस् हीना विशेषः अयम् उदाहृतः

शोधनं पाण्डु रोग घ्नम् कृमि घ्नम् न अति लेखनम्

लेपात् एतद् गुणा प्रोक्ता भक्षिता मृत्तिका समा

तेषु स्युः पुरुषाः श्रेष्ठा रस बन्धन कारिणः

तुत्थं वितुन्नकं च अपि शिखिग्रीवं मयूरकम्

स्वर्णमाक्षिकम् आख्यातम् तापीजं मधुमाक्षिकम्

शिलाजं कटु तिक्त उष्णम् कटु पाकम् रसायनम्

संस्कार हीनम् खलु सूतराजं यः सेवते तस्य करोति बाधाम्

हृद्यम् आयुष्करम् कान्ति वाच् विशुद्धि स्थिर त्व कृत्

मन्द अनल त्वम् बल हानिम् उग्राम् विष्टम्भि ताम् नेत्र गदान् स कुष्ठान्

हरिद्रा तुल्य मूलः यो हारिद्रः स उदाहृतः

लोहं तिक्तं सरं शीतं मधुरं तुवरं गुरु

निष्पत्रं पिण्ड सदृशम् सु अल्प सत्त्वम् तथा गुरु

सौराष्ट्री तुवरी काली मृतालक सुराष्ट्रजे

चपलः शिववीर्यः च रसः सूतः शिव आह्वयः

रत्नं क्लीबे मणिः पुंसि स्त्रियाम् अपि निगद्यते

वर्णतः कपिलो यः स्यात् तथा भवति सारतः

रोगान् हन्ति द्रढयति वपुर् वीर्य वृद्धिम् विधत्ते तारुण्य आढ्यम् रमयति शतं योषितां नित्यम् एव

वेणुः एते समाख्याताः तद् ज्ञैः मौक्तिक योनयः

पीत्तलं तु आरकूटम् स्याद् रीतिः च कथ्यते

वत्सनाभः स हारिद्रः सक्तुकः च प्रदीपनः

वली पलित खालित्य कार्श्य अबल्य जरा आमयान्

शुक्रं यत् कार्त्तिकेयस्य पतितं धरणी तले

माणिक्यं तरणेः सुजातम् अमलम् मुक्ताफलं शीतगोर् माहेयस्य तु विद्रुमो निगदितः सौम्यस्य गारुत्मतम्

रत्नं गारुत्मतं पुष्परागो माणिक्यम् एव च

पुरा निज आश्रम स्थानाम् सप्तर्षीणां जित आत्मनाम्

एते कुर्वन्ति सन्तापं मृतिं मूर्छां नृणां क्रमात्

यद् पार्श्वे न तरोः वृद्धिः वत्सनाभः स भाषितः

मुञ्चति अग्नौ विनिक्षिप्तं पिनाकं दल संचयम्

पुरुषाः ते समाख्याता रेखा बिन्दु विवर्जिताः

पुंस् स्त्री नपुंसकानि इह लक्षणीयानि लक्षणैः

हिमवत् पाद शिखरे कङ्कुष्ठम् उपजायते

दृढरङ्गा रङ्गदृढा रङ्गाङ्गा अपि च कथ्यते

पीडां विधत्ते विविधां नराणां कुष्ठं क्षयं पाण्डु गदम् च शोथम्

मूत्रकृच्छ्रं क्षयं श्वासं वात अर्शांसि च पाण्डु ताम्

यसदं रङ्ग सदृशम् रीतिहेतुः च तत् मतम्

दाहे रक्तं सितं छेदे निकषे कुङ्कुम प्रभम्

स्फटी च स्फटिका प्रोक्ता श्वेता शुभ्रा च रङ्गदा

ब्रह्मपुत्रः स विज्ञेयो जायते मलय अचले

वीर्यं जातः ततस् नागः सर्व रोग अपहः नृणाम्

स्वादु तिक्तं च तुवरं पाके च स्वादु पिच्छिलम्

निदाघे घर्म संतप्ताः धातु सारम् धराधराः

असाध्यो यो भवेत् रोगः यस्य न अस्ति चिकित्सितम्

हरितालं द्विधा प्रोक्तं पत्त्र आख्यम् पिण्ड संज्ञकम्

प्लीहानम् अम्लपित्तं च यकृत् च अपि शिरस् _

तद् देह सार जात त्वात् शुक्लम् अच्छम् अभूत् च तत्

चक्षुष्यं वस्ति रुज् कुष्ठ पाण्डु मेह विष उदरान्

टङ्कणो अग्नि करः रूक्षः कफ घ्नः वात पित्त कृत्

ताम्रम् औदुम्बरं शुल्बम् उदुम्बरम् अपि स्मृतम्

देहस्य जाड्यं गिरिणा सदा स्यात् चाञ्चल्यात् वीर्य हृतिः च पुंसाम्
बृंहणं नेत्र्यं मेधा स्मृति मति प्रदम्

अर्शः शोथं क्षयं कण्डूं त्रिदोषम् अपि नाशयेत्

हृद् पार्श्व पीडाम् च करोति अशुद्धम् अभ्रम् तु अशुद्धम् गुरु ताप दम् स्यात्

पाटवं न तनुते शरीरके दारुणां हृदि रुजां च यच्छति

तथा एव मालां व्रण पूर्वकाम् च करोति तापीजम् इदम् च तद्वत्

करोति रोगान् मृत्युम् च तत् हन्यात् यत्नतस् ततस्

दृष्ट्वा भोगि सुताम् रम्यां वासुकिः तु मुमोच यत्

मृद् मृदा मृत्तिकाः मृत्स्ना क्षेत्रजा कृष्णमृत्तिका

रीतिर् अपि उपधातुः स्यात् ताम्रस्य यसदस्य च

कुष्माण्डं तिल तैलम् च माष अन्नम् राजिकां तथा

अन्ये अपि कथिता दोषा भिषग्भिः पारदे यदि

हालाहलो ब्रह्मपुत्रो विष भेदाः अमी नव

सर्व अभ्रेषु वरं वज्रं व्याधि वार्द्धक्य मृत्यु हृत्

वर्णतो लोहितो यः स्यात् दीप्तिमान् दहन प्रभः

यत् पात्रे न प्रसरति जले तैल बिन्दुः प्रतप्ते हिङ्गुः गन्धम् त्यजति च निजं तिक्त ताम् निम्ब वल्कः

पित्त अपहम् श्लेष्म हरम् च शीतं तत् रोपणम् स्यात् लघु लेखनं च

अजरीकरोति हि मृतः कः अन्यः करुणा आकरः सूतात्

तपनीयं च गाङ्गेयं कलधौतं च काञ्चनम्

महा दाह करः पूर्वः कथितः स प्रदीपनः

अर्क क्षीरम् स्नुही क्षीरम् लाङ्गली करवीरकः

निहन्ति श्वित्र वीसर्पान् योनि संकोच कारिणी

ततो रत्नम् इति प्रोक्तं शब्द शास्त्र विशारदैः

दर्दुरं तु अग्नि निक्षिप्तम् कुरुते दर्दुर ध्वनिम्

स्रोतोञ्जन समम् ज्ञेयं सौवीरं तत् तु पाण्डुरम्

असौ हालाहलो ज्ञेयः किष्किन्धायां हिमालये

कङ्कुष्ठं रेचनं तिक्तं कटु उष्णम् वर्ण कारकम्

किम् तु द्वयोः अञ्जनयोः श्रेष्ठं स्रोतोञ्जनं स्मृतम्

प्रशस्यते सितं तारे रक्तं तत् तु रसायने

चक्षुष्याणि च शीतानि विष घ्नानि धृतानि च

यसदं तुवरं तिक्तं शीतलं कफ पित्त हृत्

कण्डूं प्रमेह अनिल साद शोथ भगंदर आदीन् कुरुतः प्रयुक्तौ

श्वेतं शस्तं रुजां नाशे रक्तं किल रसायने

मनःशिला गुरुः वर्ण्या सरा उष्णा लेखनी कटुः

वालुका लेखनी शीता व्रण उरस् क्षत नाशिनी

रसायन अर्थिभिः लोकैः पारदो रस्यते यतः

स्त्री पुष्प हारकम् सु अल्प गुणम् तत् पिण्डतालकम्

निर्यासः कालकूटः अस्य मुनिभिः परिकीर्तितः

गन्धको गन्धिकः च अपि गन्धपाषाण इति अपि

तथा च काञ्चन अभावे दीयते स्वर्णमाक्षिकम्

वितरति कफ वातौ कुष्ठ रोगम् विदध्यात् इदम् अशितम् अशुद्धम् मारितं च अपि असम्यक्

वैश्यो धन प्रदः प्रोक्तः तथा देहस्य दार्ढ्य कृत्

गुरु ता दृढ ता उत्क्लेदः दाह कारि ता

एको दोषो विषे ताम्रे तु असम्यक् मारिते अष्ट ते

काशीशं धातुकाशीशं पांशुकाशीशम् इति अपि

पिनाकं दर्दुरं नागं वज्रं च इति चतुर्विधम्

निवार्य देहं दधति नृणां तद् धातवः मताः

किं रत्नं कस्य ग्रहस्य प्रीति कारि त्वेन दोष हरम् भवति इति प्रश्ने तत् उत्तरम् आह रत्नमालायाम्

लौहं जटायु पक्ष आभम् तत् तिक्तम् लवणं भवेत्

तस्मात् विषम् प्रयोगेषु शोधयित्वा प्रयोजयेत्

मूत्रकृच्छ्र अश्मरी श्वित्र नाशनम् परिकीर्तितम्

स्वस्थो रसो भवेत् ब्रह्मा बद्धो ज्ञेयो जनार्दनः

सिन्दुवार सदृश् पत्त्रः वत्स नाभि आकृतिः तथा

मुक्ताफलं हीरकं च वैदूर्यं पद्मरागम्

सुराष्ट्र विषये यः स्यात् सः सौराष्ट्रिक उच्यते

क्षुरकं मिश्रकं च अपि द्विविधं वङ्गम् उच्यते

कृत्रिमं च भवेत् तत् हि वङ्ग आदि रस योगात्

तुत्थं कांस्यं च रीतिः च सिन्दूरः च शिलाजतु

दरदस् त्रिविधः प्रोक्तः चर्मारः शुकतुण्डकः

पाकेन हीनौ किल वङ्ग नागौ कुष्ठानि गुल्मान् च तथा अति कष्टान्

उत्तमं क्षुरकं तत्र मिश्रकं तु अवरम् मतम्

न केवलं रूप्य गुणाः यतः स्यात् तारमाक्षिकम्

सीसं रङ्ग गुणम् ज्ञेयं विशेषात् मेह नाशनम्

वह्निर् विषं मलं च इति मुख्या दोषाः त्रयः रसे

निरीक्षयामास शिवः क्रोधेन परिपूरितः

वात श्लेष्म हरम् केश्यं नेत्र कण्डू विष _

कर्ण स्राव अग्नि मान्द्य घ्ना पित्त अस्र कफ नाशिनी
पीत प्रभम् गुरु स्निग्धं श्रेष्ठं कङ्कुष्ठम् आदिमम्

क्रमेण एव सितं रक्तं पीतं कृष्णं च वर्णतः

राजरीतिः ब्रह्मरीतिः कपिला पिङ्गला अपि च

द्रव्य अन्तरस्य संसर्गात् सन्ति अन्ये अपि गुणा यतः

तथा अपि एते त्रयो दोषा हरणीया विशेषतः

शोथं कृमिं शूलम् अपाकरोति प्राहुः परे बृंहणम् अल्पम् एतम्

चुम्बको लेखनः शीतो मेदस् विष गर अपहः

गैरिकं रक्तधातुः च गैरेयं गिरिजं तथा

ताम्रं मयूर कण्ठ आभम् तीक्ष्णम् उष्णम् च जायते

गुञ्जा अहिफेनः धत्तूरः सप्ता उपविष जातयः

सौख्यं च रूपं च बलं तथा ओजः शुक्रं निहन्ति एव करोति च अस्रम्

उपधातुः भवेत् कांस्यम् द्वयोः तरणि रङ्गयोः

गन्धकः कटुकः तिक्तः वीर्य उष्णः तुवरः सरः

सिन्दूरं रक्तरेणुः च नागगर्भः च सीसजम्

योगवाही महा वृष्यः सदा दृष्टि बल प्रदः

रेखा बिन्दु समायुक्ताः षष् अस्राः ते स्त्रियः स्मृताः

हरति च हरितालं चारु ताम् देह जाताम् सृजति च बहु तापम् च अङ्ग संकोच पीडाम्

सौवर्णं राजतं ताम्रम् आयसम् तत् चतुर्विधम्

मेदस् मेह क्रिमीन् कुष्ठम् तद् किट्टम् तद्वत् एव हि

मौक्तिकं शौक्तिकं मुक्ता तथा मुक्ताफलं च तत्

वङ्गेन कुष्ठं भुजगेन षण्ढो भवेत् अतस् असौ परिशोधनीयः

लोहं सार आह्वयम् हन्याद् ग्रहणीम् अतिसारकम्

खटिका कठिनी च अपि लेखनी च निगद्यते

श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं तत् तु भवेत् क्रमात्

पङ्कः तु जलकल्कः च चुलुकः कर्दमो मलः

पीतो वैश्यः असितः शूद्रः चतुर् वर्ण आत्मकः च सः

रङ्गं लघु सरं रूक्षम् उष्णम् मेह कफ क्रिमीन्

मौक्तिकं शीतलं वृष्यं चक्षुष्यं बल पुष्टि दम्

ताप्यं माक्षिकधातुः च मधुधातुः च स स्मृतः

कृष्णं रूक्षम् अति स्तब्धम् श्वेतं च अपि घन असहम्

तथा एव मालां व्रण पूर्वकाम् च करोति तापीजम् अशुद्धम् एतत्

मनःशिला मन्द बलम् करोति जन्तुं ध्रुवं शोधनम् अन्तरेण

गारुत्मतं मरकतम् अश्मगर्भो हरिन्मणिः

कठिनं कृत्रिमं रूक्षं रक्तं पीत दलम् लघु

आढकी च अपि सा ख्याता मृत्स्ना च सुरमृत्तिका

स्वर्ण वर्णम् गुरु स्निग्धं स पत्त्रम् च अभ्र पत्त्र वत्

बोलं रक्त हरम् शीतं मेध्यं दीपन पाचनम्

वैश्यं कुष्ठ विनाशाय शूद्रं दद्यात् वधाय हि

असम्यक् मारितम् स्वर्णं बलं वीर्य्यं च नाशयेत्

रूप्यं तु रजतं तारं चन्द्रकान्ति सितप्रभम्

पतितं यत् धरा पृष्ठे रेतः तद् हेम ताम् अगात्

पुंसि क्लीबे प्रवालः स्यात् पुमान् एव तु विद्रुमः

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः च खलु जातितः

अभ्रं कषायं मधुरं सु शीतम् आयुष्करम् धातु विवर्धनम् च

सुवर्णगैरिकं तु अन्यत् ततस् रक्ततरं हि तत्

कृत्रिमं च अपि भवति तत् रसेन्द्रस्य वेधतः

सेवितं सर्व रोग घ्नम् मृतं वज्रं न संशयः

सर्वेभ्यः सर्वदा देयाः पुरुषा वीर्य वर्धनाः

त्रिपुरस्य वध अर्थाय निर्निमेषैर् विलोचनैः

शुक्तिः शङ्खो गजः क्रोडः फणी मत्स्यः च दर्दुरः

दक्षिण अब्धि तटे देशे कोङ्कणे अपि च जायते

चामीकरं शातकुम्भं तथा कार्तस्वरं च

कांस्यं कषायं तिक्त उष्णम् लेखनं विशदं सरम्

सिन्दूरम् उष्णम् वीसर्प कुष्ठ कण्डू विष अपहम्

हन्ति कुष्ठ क्षय प्लीह कफ वातान् रसायनः

रीतिका युगलम् रूक्षं तिक्तं च लवणं रसे

कन्दर्प दर्प विध्वस्त चेतसः जातवेदसः

तत्र एकम् रक्तकालं स्यात् तद् अन्यत् अण्डकम् स्मृतम्

सिध्म क्षय अस्र हृत् शीतम् सेवनीयं सदा बुधैः

दैत्यस्य रुधिरात् जातः तरुः अश्वत्थ संनिभः

पुष्परागो मञ्जुमणिः स्याद् वाचस्पतिवल्लभः

अश्म दोषः सु दुर्गन्धः दोषाः सप्त आयसस्य तु

वर्ण आढ्यम् चन्द्र वत् स्वच्छं रूप्यं नवगुणं शुभम्

किंचिद् रजत साहित्यात् तारमाक्षिकम् ईरितम्

स्रोतोञ्जन गुणाः सर्वे सौवीरे अपि मता बुधैः

सुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रसायनम्

निहन्ति पाण्डुं स श्वासम् चक्षुष्यं पित्तलं मनाक्

तिक्ता स्निग्धा विष श्वास कास भूत कफ अस्र _

वैदूर्यं दूरजं रत्नं स्यात् केतुग्रहवल्लभम्
रञ्जितः क्रामितः च अपि साक्षात् देवः महेश्वरः

मुक्ताशुक्तिः तथा शङ्ख इत्यादीनि बहूनि अपि

मलं विषं वह्नि गिरि त्व चापलम् नैसर्गिकं दोषम् उशन्ति पारदे

तस्मात् रजतम् उत्पन्नम् उक्त कर्मसु योजयेत्

विष अश्म कुष्ठ कण्डू घ्नम् खर्परं च अपि तद् गुणम्

उपधातुः सुवर्णस्य किंचित् स्वर्ण गुण अन्वितम्

तेभ्य एव समुत्पन्नं तद् तद् गिरिषु च अभ्रकम्

तेजसा यस्य दह्यन्ते समीप स्थाः द्रुम आदयः

जाम्बूनदं जातरूपं महारजतम् इति अपि

सीसं ब्रध्नं च वप्रं च योगेष्टं नाग नामकम्

तस्मात् ताम्रम् समुत्पन्नम् इदम् आहुः पुराविदः

आवर्तमणि संज्ञः च हि आवर्तः अपि तथा एव च

किंचित् ताम्र गुणम् तस्माद् वक्ष्यमाण गुणम् च तत्

गो स्तन आभ फलः गुच्छः ताल पत्त्र छदः तथा

सो ऽहिक्षेत्रे शृङ्गवेरे कोङ्कणे मलये भवेत्

ये गुणाः तुत्थके प्रोक्ताः ते गुणा रसके स्मृताः

कामला शोथ कुष्ठानि क्षयं कान्तम् अयः हरेत्

खटी गौरखटी द्वे च गुणैः तुल्ये प्रकीर्तिते

स्त्रियः स्त्रीभ्यः प्रदातव्याः क्लीबं क्लीबे प्रयोजयेत्

दाहे छेदे असितम् श्वेतं कषे त्याज्यं लघु स्फुटम्

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफ पित्त हृत्

मधुरं कटु तिक्तं च दाह स्वेद त्रिदोष जित्

मौक्तिकं विद्रुमः च इति रत्नानि उक्तानि वै नव

सन्ति किं तु एषु ते गौणाः तद् तद् अंश अल्प भावात्

राजावर्त्तो नृपावर्तो राजन्यावर्त्तकस् तथा

तारमाक्षिकम् अन्यत् तु तत् भवेत् रजत उपमम्

पत्नीर् विलोक्य लावण्य लक्ष्मीः सम्पन्न यौवनाः

देवेज्यस्य च पुष्परागम् असुराचार्यस्य वज्रं शनेर् नीलं निर्मलम् अन्ययोर् निगदिते गोमेद वैडूर्यके

लौहे स्युः यत्र सूक्ष्माणि तत् सारम् अभिधीयते

नागं तु नाग वत् वह्नौ फूत्कारं परिमुञ्चति

ताम्रं कषायं मधुरं च तिक्तम् अम्लम् च पाके कटु सारकं च

मधुरं कटु तिक्तं च शीतकं कटु पाकि च

तयोः आद्यम् गुणैः श्रेष्ठं ततो हीन गुणम् परम्

लोहः अस्त्री शस्त्रकं तीक्ष्णं पिण्डं कालायस अयसी

स्त्रियः कुर्वन्ति कायस्य कान्तिं स्त्रीणां सुख प्रदाः

संयोग ज प्रभावेन तस्य अपि अन्ये गुणाः स्मृताः

गैरेयम् अश्मजं च अपि गिरिजं शैलधातुजम्

नैपाली कुनटी गोला शिला दिव्यौषधिः स्मृता

चक्षुष्यं दाह पित्तास्र कफ हिक्का विष अपहम्

भग्न संधान जननम् व्रण शोधन रोपणम्

गुरु नेत्र हितम् रूक्षं कफ पित्त हरम् परम्

सीसं लौहं च सप्त एते धातवो गिरि सम्भवाः

घृष्टं तु गौरिक आकारम् एतत् स्रोतोऽञ्जनं स्मृतम्

चुम्बकः कान्तपाषाणः अयस्कान्तः लोहकर्षकः

बलं वीर्यं वपुस् पुष्टिम् कुरुते अग्निम् विवर्धयेत्

तत् वज्रम् वज्र जात त्वात् अभ्रम् अभ्र रव उद्भवात्

ध्मायमानस्य लोहस्य मलं मण्डूरम् उच्यते

अनुकल्प तया तस्य ततो हीन गुणाः स्मृताः

पित्तलः कटुकः पाके जन्तु कण्डू विसर्प जित्

हन्यात् त्रिदोषं व्रण मेदस् कुष्ठ प्लीहोदर ग्रन्थि विष क्रिमीन् च

राजावर्त्तः प्रमेह घ्नः छर्दि हिक्का निवारणः

गुणा यथा एव रत्नानाम् उपरत्नेषु ते तथा

रसायने मतो विप्रः सर्व सिद्धि प्रदायकः

हृल्लास कुष्ठ ज्वर कामलाः च प्लीह आमवातौ च गरं निहन्ति

प्रवाल युक्तानि एतानि महारत्नानि वै नव

शिलाजतु अद्रिजतु च शैलनिर्यास इति अपि

अर्शः शोथं विषं _ त्रिदोषम् अपि नाशयेत्

बलं स वीर्यम् हरते नराणां रोग व्रजान् पोषयति इह काये

छेदि योगवहं हन्ति कफ मेह अश्म शर्कराः

तत् श्वेतम् कठिनं रूक्षं विवर्णं स मलम् दलम्

द्वितीयाद् अपतत् नेत्रात् अश्रु बिन्दुः तु वामकात्

पारदो रसधातुः च रसेन्द्रः च महारसः

पाण्डु ताम् पङ्गुल त्वम् च तस्मात् संशोध्य मारयेत्

कृष्णमृत् क्षत दाह अस्र प्रदर श्लेष्म पित्त _

सौगन्धिकः च कथितो बलिर् बलरसः अपि च

कांस्यस्य तु गुणा ज्ञेयाः स्व योनि सदृशाः जनैः

गन्धो हिङ्गुलम् अभ्र तालक शिलाः स्रोतोऽञ्जनं टङ्कणं राजावर्तक चुम्बकौ स्फटिकया शङ्खः खटी गैरिकम्
स्फटिका तु कषाया उष्णा वात पित्त कफ व्रणान्

ते निपेतुः घन ध्वानात् शिखरेषु महीभृताम्
ॐ कवचाय हुं

ॐ धं षं वं सं वनमालायै नमः

ॐ वासुदेव मूर्तये नमः

ॐ खं ठं फं षं नमः

भुक्ति मुक्ति प्रदम् सारं व्यास संक्षेपतः परम्

ॐ ह्रैं कवचाय नमः

सूर्य आदीनाम् स्वकैर् मन्त्रैः पवित्रारोहणं तथा

ॐ _ शिवाय नमः

ॐ ह्रः अस्त्राय नमः

ॐ ह्रीं वामदेवाय नमः

ॐ विष्वक्सेनाय नमः

ॐ गुरुभ्यो नमः

आसन आदीन् हरेर् मन्त्रैर् मन्त्रैर् दद्याद् वृषध्वज

ॐ नमः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे सूर्य आदीनाम् सरस्वत्याः च पूजनं नाम सप्तमो ऽध्यायः

ॐ ह्रां हृदयाय नमः

हरिः उवाच

ॐ ह्रां सद्योजाताय नमः

ॐ ह्रां हृदयाय नमः

ॐ सोमाय नमः

ॐ जं खं रं सुदर्शनाय नमः

ॐ आं ॐ नमो भगवते संकर्षणाय नमः

क्षेत्रपालाय नमः

ॐ ह्रीं गौर्यै नमः

सूर्य आदि पूजाम् वक्ष्यामि धर्म काम आदि कारकाम्

ॐ मङ्गलाय नमः

ॐ ह्रूं अघोराय नमः

ॐ ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः

पद्म स्थायाः सरस्वत्या आसन आद्यम् प्रकल्पयेत्

ॐ ह्रः अस्त्राय नमः

ॐ घं ढं भं हं श्रियै नमः

ॐ ह्रींकार आद्याः नमो अन्ताः च सरस्वत्याः च शक्तयः

ॐ ह्रां शिव मूर्तये शिवाय नमः

ॐ अः ॐ नमो भगवते अनिरुद्धाय नमः

ॐ ह्रीं शिरसे नमः

ॐ ह्रौं गुरुभ्यो नमः

आसन आवाहनम् पाद्यम् अर्घ्यम् आचमनम् तथा

ॐ ह्रीं सरस्वत्यै नमः

ॐ गुरुभ्यो नमः

ॐ केतवे नमः

ॐ वासुदेव आसनाय नमः

ॐ अं ॐ नमो भगवते प्रद्युम्नाय नमः

ॐ सं दं लं श्रीवत्साय नमः

ॐ परम गुरुभ्यः नमः

ॐ गं डं वं सं पुष्ट्यै नमः

रुद्र उवाच

ॐ तेजस् चण्डाय नमः

स्नानं वस्त्र उपवीतम् च गन्ध पुष्पम् च धूपकम्

ॐ ह्रूं शिखायै वषट्

ॐ राहवे नमः

ॐ ह्रां अघोराय नमः

ॐ ह्रौं ईशानाय नमः

ॐ अं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः

ॐ इन्द्र आदि दिक्पालेभ्यः नमः

ॐ ह्रूं शिखायै नमः

ॐ सूर्य आसनाय नमः

ॐ ह्रां विष्णवे नमः

ॐ वं लं मं क्षं पाञ्चजन्याय नमः

विष्णुशक्त्याः सरस्वत्याः पूजां शृणु शुभ प्रदाम्

ॐ क्षौं नमो भगवते नरसिंहाय नमः

ॐ नमः सूर्य मूर्तये

ॐ नारायणाय नमः
स्तुवत एनेन स्वा अयं नश् श्रेष्ठ इति

स य एवम् एते बृहत् रथन्तरयोः स्तोम्यां च स्तोत्रियां च वेद स्तोम्यो ह भवति

अभि त्वा शूर नोनुमो अ दुग्धाः इव धेनव ईशानम् अस्य जगतः स्वर् दृशम् ईशानम् इन्द्र तस्थुष इति स्तोम्याः

तस्या अस्यै समुद्रो ऽन्तः

न त्वावं अन्यो दिव्यो न पार्थिवो न जातो न जनिष्यत इति स्तोत्रियाः

इयं वै रथन्तरम्

अथ उ ह अस्य एतेन एव विज्ञानेन सर्वे तृचा विज्ञाता भवन्ति

यो वै बृहत् रथन्तरयोः स्तोम्यां च स्तोत्रियां च वेद स्तोम्यो ह भवति

तस्या अमुष्या अन्तो न अस्ति

अश्वायन्तो मघवन्न् इन्द्र वाजिनो गव्यन्तस् त्वा हवामह इति याचितम् इव एतया वीर्यम् इव प्रोक्तम्

स्तुवत एनेन स्वा अयं नश् श्रेष्ठ इति

अदो बृहत्

यो वै बृहत् रथन्तरयोः अन्तवच् च अनन्तम् च वेद अन्तम् हि श्रियै परिगृह्णात्य् अनन्तं स्वर्गं लोकं जयति

एवं ह वा एतत् परेण अपि समुद्रं ददृशे

स य एवम् एते बृहत् रथन्तरयोः अन्तवच् च अनन्तम् च वेद अन्तम् हि श्रियै परिगृह्णात्य् अनन्तं स्वर्गं लोकं जयति
देवर्षिः प्राह विप्रर्षिं वीणापाणिः स्मयन्न् इव

तल् लभ्यते दुःख वत् अन्यतस् सुखं कालेन सर्वत्र गभीर रंहसा

न यद् वचश् चित्र पदम् हरेः यशः जगत् पवित्रम् प्रगृणीत कर्हिचित्

इदं हि पुंसः तपसः श्रुतस्य वा सु इष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धि दत्तयोः

तद् वाग्विसर्गः जनता अघ विप्लवः यस्मिन् प्रतिश्लोकम् अबद्धवति अपि

प्रद्युम्नाय अनिरुद्धाय नमः संकर्षणाय च

एतत् संसूचितं ब्रह्मन् ताप त्रय चिकित्सितम्

यया अहम् एतत् सदसत् स्व मायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे

त्वम् आत्मना आत्मानम् अवेह्य् अमोघदृक् परस्य पुंसः परमात्मनः कलाम्

यजते यज्ञपुरुषं स सम्यग् दर्शनः पुमान्

अन्ववोचन् गमिष्यन्तः कृपया दीन वत्सलाः

श्रद्दधानस्य बालस्य दान्तस्य अनुचरस्य च

अदान् मे ज्ञानम् ऐश्वर्यं स्वस्मिन् भावं च केशवः

निरूपितो बालक एव योगिनां शुश्रूषणे प्रावृषि निर्विविक्षताम्

तद् मूलम् अव्यक्तम् अगाध बोधम् पृच्छामहे त्वा आत्मभव आत्मभूतम्

ज्ञानं गुह्यतमं यत् तत् साक्षात् भगवन्ता उदितम्

स वै भवान् वेद समस्त गुह्यम् उपासितो यत् पुरुषः पुराणः

येन एव असौ न तुष्येत मन्ये तद् दर्शनम् खिलम्

नैष्कर्म्यम् अपि अच्युत भाव वर्जितम् न शोभते ज्ञानम् अलं निरञ्जनम्

विचक्षणो अस्य अर्हति वेदितुं विभोर् अनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम्

दुःखैः मुहुर् अर्दित आत्मनाम् संक्लेश निर्वाणम् उशन्ति न अन्यथा

तस्मिन् तदा लब्ध रुच्याः महामते प्रियश्रवसि अस्खलिता मतिः मम

त्वं पर्यटन्न् अर्क इव त्रिलोकीम् अन्तश्चरो वायुः इव आत्म साक्षी

प्रवर्तमानस्य गुणैः अनात्मनः ततो भवान् दर्शय चेष्टितं विभोः

एवं नृणां क्रियायोगाः सर्वे संसृति हेतवः

इमं स्व निगमम् ब्रह्मन्न् अवेत्य मद् अनुष्ठितम्

जुगुप्सितं धर्मकृते ऽनुशासतः स्वभाव रक्तस्य महान् व्यतिक्रमः

नारद उवाच

ते मयि अपेता अखिल चापले ऽर्भके दान्ते अधृत क्रीडनके ऽनुवर्तिनि

एवं प्रवृत्तस्य विशुद्ध चेतसः तद् धर्मः एव आत्म रुचिः प्रजायते

माया अनुभावम् अविदं येन गच्छन्ति तद् पदम्

न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्य् अनुवर्णितः

उच्छिष्ट लेपान् अनुमोदितो द्विजैः सकृत् स्म भुञ्जे तद् अपास्त किल्बिषः

भवता अनुदित प्रायम् यशो भगवतो ऽमलम्

तस्य एवम् मे ऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनसः

अथो महाभाग भवान् अमोघदृक् शुचिश्रवाः सत्यरतो धृतव्रतः

इति मूर्ति अभिधानेन मन्त्रमूर्तिम् अमूर्तिकम्

तथा अपि शोचसि आत्मानम् अकृतार्थ इव प्रभो

यत्र क्व वा अभद्रम् अभूत् अमुष्य किं को वा अर्थः आप्तो स्वधर्मतः

गृणन्ति गुण नामानि कृष्णस्य अनुस्मरन्ति च

तत् हि स्वयं वेद भवान् तथा अपि ते प्रादेश मात्रम् भवतः प्रदर्शितम्

तत् वायसम् तीर्थम् उशन्ति मानसा न यत्र हंसा निरमन्त्य्

तस्य एव हेतोः प्रयतेत कोविदो न लभ्यते यत् भ्रमताम् उपरि अधस्

न कर्हिचित् क्वापि च दुःस्थिता मतिर् लभेत वात आहत नौः इव आस्पदम्

व्यास उवाच

त्यक्त्वा स्वधर्मं चरण अम्बुजम् हरेर् भजन्न् अपक्वो ऽथ पतेत् ततो यदि

अहं पुरा अतीत भवे ऽभवं मुने दास्याः तु कस्याश्चन वेद वादिनाम्

नामानि अनन्तस्य यशो ऽङ्कितानि यत् शृण्वन्ति गायन्ति गृणन्ति साधवः

कृतवान् भारतं यः त्वम् सर्व अर्थ परिबृंहितम्

येन एव अहम् भगवतो वासुदेवस्य वेधसः

ज्ञानं यत् तद् अधीनम् हि भक्तियोग समन्वितम्

संकीर्त्यमानं मुनिभिः महात्मभिः भक्तिः प्रवृत्ता आत्म रजस् तमस् अपहा

यद् वाक्यतस् धर्म इति इतरः स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जनः

आमयो यः च भूतानां जायते येन सुव्रत

जिज्ञासितं सु सम्पन्नम् अपि ते महत् अद्भुतम्

इत्थं शरद् प्रावृषिकौ ऋतू हरेर् विशृण्वतो मे यशो ऽमलम्

अस्ति एव मे सर्वम् इदं त्वया उक्तम् तथा अपि न आत्मा परितुष्यते मे

यत् अत्र क्रियते कर्म भगवत् परितोषणम्

त एव आत्म विनाशाय कल्पन्ते कल्पिताः परे
त्वम् अपि अदभ्र श्रुतैः विश्रुतं विभोः समाप्यते येन विदां बुभुत्सितम्
शाकं मधु पर अन्नम् च वर्जयेद् उपवासवान्

माङ्गल्यम् अभिषेकम् च मलमासे विवर्जयेत्

रुद्रेण द्वादशी युक्ता चतुर्दश्या अथ पूर्णिमा

असामर्थ्ये शरीरस्य पुत्र आदीन् कारयेत् व्रतम्

पवित्राणि च पञ्च एव जुहुयात् च एव शक्तितः

सौरो मासो विवाहाय यज्ञ आदौ सावन स्थितिः

दिन त्रयम् न भुञ्जीत शिरसो मुण्डनं भवेत्

नियमाः तु विशेषाः स्युः व्रतस्य अस्य दम आदयः

एतत् व्यस्तम् महा घोरम् हन्ति पुण्यं पुरा कृतम्

अन्यैः दान आदिकम् कुर्यात् कायिकम् स्वयम् एव च

उपवासः प्रदुष्येत दिवास्वप्न अक्ष मैथुनात्

सर्व व्रतेषु अयम् धर्मः सामान्यो दशधा स्मृतः

रवि संक्रमणात् सौरः नाक्षत्रः सप्तविंशतिः

प्रतिपदि अपि अमावास्या महा फलम्

स्त्री शूद्र पतितानाम् तु वर्जयेत् अभिभाषणम्

व्रत स्थम् मूर्छितं विप्रं जल आदीनि अनुपाययेत्

ब्रह्मा उवाच

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे व्रतपरिभाषा नाम अष्टाविंशत्युत्तरशततमः ऽध्यायः

दर्शात् दर्शस्य चान्द्रः स्यात् त्रिंश अहोभिः तु सावनः

अग्नि आधानम् प्रतिष्ठां तु यज्ञ दान व्रतानि च

देव पूजा अग्नि हवने संतोषो अस्तेयम् एव च

घृतम् एक फलम् दद्यात् पलम् एकम् कुश उदकम्

प्रारब्ध तपसा स्त्रीणां रजो हन्यात् व्रतम् न हि

गो मूत्रम् च पलं दद्यात् अर्ध अङ्गुष्ठम् तु गोमयम्

व्रतानि व्यास वक्ष्यामि येभिः तुष्टः सर्व दः हरिः

युग्म अग्नि युग भूतानि षष् मुनियोः वसु रन्ध्रयोः

कृच्छ्राणि एतानि सर्वाणि चरेत् सुकृतवान् नरः

क्षमा सत्यं दया दानं शौचम् इन्द्रिय निग्रहः

नक्षत्र दर्शनात् नक्तम् अनक्तं निशि भोजनम्

नित्यं त्रिषवणं स्नायाद् अधःशय्यी जित इन्द्रियः

गायत्त्र्या च एव गन्धैः इति आप्यायस्व दधि ग्रहः

असकृत् जल पानात् च ताम्बूलस्य च भक्षणात्

केशानां रक्षण अर्थम् तु द्विगुणं व्रतम् आचरेत्

क्रोधात् प्रमादात् लोभात् वा व्रत भङ्गः भवेत् यदि

उपवासेन दुष्येत् तु दन्तधावनम् अञ्जनम्

पुष्प अलंकार वस्त्राणि धूप गन्ध अनुलेपनम्

क्षीरं सप्त पलम् दद्यात् दधिनस् च एव पल त्रयम्