tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अन्ये ऽपि ये विकर्म स्थाः शूद्र आद्याः नीच जातयः

यो हि ज्ञानेन मां नित्यम् आराधयति न अन्यथा

विधाय दत्तवान् वेदान् अशेषान् आत्म निःसृतान्

ध्यानेन मां प्रपश्यन्ति केचिद् ज्ञानेन च अपरे

योग ईश्वरः ऽसौ भगवान् महादेवो महान् प्रभुः

न मां पश्यन्ति मुनयः सर्वे ऽपि त्रिदिवौकसः

अहं हि जगन्ताम् आदौ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

ब्रह्मा च मनवः शक्रो ये च अन्ये प्रथित ओजसः

न अहम् तपोभिः विविधैः न दानेन न च इज्यया

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे ईश्वरगीतासु चतुर्थो ऽध्यायः

अपरे भक्ति योगेन कर्मयोगेन च अपरे

संसार हेतुः एव अहम् सर्व संसार वर्जितः

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या धार्मिका माम् उपासते

माहात्म्यं देवदेवस्य येन इदम् सम्प्रवर्तते

अहम् एव हि सर्वेषां योगिनां गुरुः अव्ययः

योगः सम्प्रोच्यते योगी माया शास्त्रेषु सूरिभिः

आस्थाय ब्रह्मणो रूपं मद् मया मद् अधिष्ठिता

नृत्यामि योगी सततं यः तत् वेद स वेद विद्

भूत्वा नारायणो ऽनन्तो जगन्नाथो जगत् मयः

आदौ एतत् प्रतिज्ञातं न मे भक्तः प्रणश्यति

अहं हि सर्व हविषाम् भोक्ता च एव फल प्रदः

न मद् भक्ताः विनश्यन्ति मद् भक्ताः वीत कल्मषाः

पश्यामि अशेषम् एव इदम् वर्तमानं स्वभावतः

तेषां संनिहितो नित्यं ये भक्त्या माम् उपासते

मम एव च परा शक्तिः या सा विद्यते गीयते

सो अहम् धाता विधाता च कालो अग्निः विश्वतोमुखः

अहं हि सर्व शक्तीनाम् प्रवर्तक निवर्तकः

अहं वै सर्व संसारात् मोचकः योगिनाम् इह

अन्ये च ये त्रयो भक्ता मद् आराधन काङ्क्षिणः

ते ऽपि मां प्राप्नुवन्ति एव न आवर्तन्ते च वै पुनः

धार्मिकाणां च गोप्ता अहम् निहन्ता वेद विद्विषाम्

नाशयामि तया मायां योगिनां हृदि संस्थितः

यस्य अन्तरा सर्वम् इदम् यो हि सर्व अन्तरः परः

सर्वेषाम् एव भक्तानाम् इष्टः प्रियतरो मम

तेषां ददामि तत् स्थानम् आनन्दम् परमं पदम्

मां सर्व साक्षिणम् लोको न जानाति मुनि ईश्वराः

अन्या च शक्तिः विपुला संस्थापयति मे जगत्

अहं हि सर्व भावानाम् अन्तर् तिष्ठामि सर्वगः

सो ऽविकल्पेन योगेन युज्यते न अत्र संशयः

ध्यायन्ति योगिनो देवं भूत अधिपतिम् ईश्वरम्

तामसी मे समाख्याता काल आख्या रुद्र रूपिणी

वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं ब्रह्म वादिनः

ईश्वर उवाच

मया ततम् इदम् कृत्स्नं प्रधान पुरुष आत्मकम्

पत्रं पुष्पं फलं तोयं मद् आराधन कारणात्

मां पश्यन्ति इह विद्वांसो धार्मिका वेद वादिनः

मयि एव संस्थितं विश्वं मया संप्रेर्यते जगत्

सो ऽहं प्रेरयिता देवः परम आनन्दम् आश्रितः

महा त्वम् सर्व तत्त्वानाम् पर त्वात् परमेष्ठिनः

भक्तिमन्तः प्रमुच्यन्ते कालेन मयि संगताः

शक्यो हि पुरुषैः ज्ञातुम् ऋते भक्तिम् अनुत्तमाम्

प्रोच्यते भगवान् ब्रह्मा महान् ऽमलः

गृणन्ति सततं वेदा माम् एकम् परमेश्वरम्

मायावी शक्तिः माया लोक विमोहिनी

सर्व देव तनुः भूत्वा सर्व आत्मा सर्व संस्थितः

इति गुह्यतमं ज्ञानं सर्व वेदेषु निष्ठितम्

यो हि तं पूजयेद् भक्त्या स पूजयति मां सदा

प्रसन्न चेतसे देयं धार्मिकाय आहिताग्नये

सर्वे लोका नमस्यन्ति ब्रह्मा लोकपितामहः

आधार भूतः सर्वासां निधानम् अमृतस्य च

तृतीया महती शक्तिः निहन्ति सकलं जगत्
शिवा देवी बुधैर् उक्ता पुत्रः च अस्य मनोजवः

उग्र इति उच्यते सद्भिः ईशानः च इति च अपरैः

अष्टमूर्तेः अनन्य त्वम् वदन्ति परम ऋषयः

अष्टमूर्तेः महेशस्य विहिता सा भवेत् विभोः

यदि अवज्ञा कृता लोके यस्य कस्यचिद् अङ्गिनः

व्योम आत्मा भगवन्त् देवः भीम इति उच्यते बुधैः

वह्नि आत्मा भगवन्त् देवः स्मृतः पशुपतिः बुधैः

सर्व भूत शरीरेषु मनः चन्द्र आत्मकम् हि यत्

समस्त सौम्य वस्तूनाम् प्रकृति त्वेन विश्रुतः

दयिता रोहिणी प्रोक्ता बुधः च एव शरीरजः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे त्रयोदशो ऽध्यायः

पार्थिवं तत् वपुः ज्ञेयम् शर्व तत्त्वम् बुभुत्सुभिः

षण्मुखो भगवान् देवो बुधैः पुत्र उदाहृतः

उग्र आह्वयस्य देवस्य यजमान आत्मनः प्रभोः

वस्तु द्रव्य आत्मकम् तस्य भवस्य परमात्मनः

भजस्व सर्व भावेन श्रेयः प्राप्तुं यदि इच्छसि

अष्टमूर्तेः महेशस्य कृतम् आराधनम् भवेत्

आत्मा यो यजमान आख्यः सर्व भूत शरीर गः

सोम आत्मकः बुधैः देवः महादेव इति स्मृतः

आत्मा तस्य अष्टमा मूर्तिः सर्व भूत शरीर गा

जातानां सर्व भूतानाम् चतुर्दशसु योनिषु

सप्त मूर्ति मयानि आहुः ईशस्य अङ्गानि देहिनाम्

सुवर्चला स्मृता देवी सुतः च अस्य शनैश्चरः

वक्ष्यामि ते महेशस्य महिमानम् उमापतेः

आराधनं तु देवस्य अष्टमूर्तेः न संशयः

शर्व इति उच्यते देवः सर्व शास्त्र अर्थ पारगैः

सर्व उपकार करणम् प्रदानम् अभयस्य च

अष्टमूर्तेः महेशस्य स एव विहितो भवेत्

सर्व उपकार करणम् सर्व अनुग्रहः एव च

ईशानस्य जगत्कर्तुः देवस्य पवन आत्मनः

सर्व अभय प्रदानम् च शिव आराधनम् इच्छता

अष्टमूर्तेः महेशस्य शिवस्य परमेष्ठिनः

सनत्कुमार उवाच

भीमस्य सा तनुः ज्ञेया तत्त्व विज्ञान काङ्क्षिभिः

सोम आत्मकस्य देवस्य महादेवस्य सूरिभिः

महा महिम्नः देवस्य भीमस्य गगन आत्मनः

महादेवस्य सा मूर्तिः बोद्धव्या तत्त्व चिन्तकैः

हव्य कव्य स्थितिम् कुर्वन् हव्य कव्य आशिनाम् तदा

उमा संकीर्तिता देवी सुतः शुक्रः च सूरिभिः

मूर्तिः पशुपतिः ज्ञेया सा तत्त्वं वेत्तुम् इच्छुभिः

प्राणिनो यस्य कस्य अपि क्रियते यदि अनुग्रहः

दीक्षा पत्नी बुधैः उक्ता संतान आख्यः सुतः तथा

भूयो ऽपि वद मे नन्दिन् महिमानम् उमापतेः

रुद्र इति उच्यते देवैः भगवन्त् भुक्ति मुक्ति दः

देहे देहे तु देवेशो देहभाजां यत् अव्ययम्

चर अचराणाम् भूतानां धाता विश्वम्भर आत्मकः

रुद्रस्य अपि तनुः ज्ञेया परम अर्थम् बुभुत्सुभिः

अनुग्रहणम् अन्येषाम् विधातव्यं त्वया अङ्गिनाम्

पवन आत्मा बुधैः देवः ईशान इति कीर्त्यते

दिशो दश स्मृता देव्यः सुतः सर्गः च सूरिभिः

स्वाहा पत्नी आत्मनः तस्य प्रोक्ता पशुपतेः प्रिया

बुधैर् ईश इति सा तस्य तनुः ज्ञेया न संशयः

चक्षुस् आदि गतम् तेजो यत् शरीर स्थम् अङ्गिनाम्

यजमान आत्मकः देवो महादेवो बुधैः प्रभुः

आराधनं कृतं तस्मात् अष्टमूर्तेः न संशयः

चर अचराणाम् भूतानां सर्वेषां सर्व काम दः

अष्टमूर्तेः जगन्त् व्याप्य स्थितस्य परमेष्ठिनः

अष्टमूर्तिम् अमुम् देवं सर्व लोक आत्मकम् विभुम्
स एव अस्मै यज्ञं प्रयच्छति

अथ अतस् ऽभ्युदितायाः

स एव अस्मै यज्ञं ददाति

अग्निर् वै दाता

यज्ञो वै विष्णुः

एति ह वा एष यज्ञ पथात्

तिसृधन्वं दक्षिणा

तद् यद् एता देवता याति

तत् स्वस्त्ययनस्य रूपम्

इन्द्रो वै प्रदाता

न इद् यज्ञ पथात् अयानि इति
माक्षिक योग अनन्तरम् अपरः अभिधीयते सत्त्वम् इत्यादि

घनस्य अभ्रस्य सत्वं तथा कान्तं लोह विशेषम् तालक युक्तम् तालकेन हरितालेन युक्तं सुरुन्धितं ध्मातं सत् त्रयम् अपि सत्त्व रूपम् भवति यदा एक वार धमनेन सत्वं न मिलति तथा पुनर् द्विस् त्रि वेलाभिः धमनं कार्यम्

सम भाग तालक योजनम् घन सत्त्व माक्षिक सत्त्व योग द्रावणात् धमितात् अत्यर्थम् तद् सत्त्वम् पारदे बन्ध कारि भवति परमम् उत्कृष्टम् बन्धन प्रदम् भवति

पात्रे यस्मिन् प्रविशति जले तैल बिन्दुः न सर्पेत् हिङ्गुः गन्धम् विसृजति निजं तिक्त ताम् निम्ब कल्कः

तद् सत्त्वस्य चारणतो रसो बन्धनम् अवाप्नोति इति भावः

कान्त लक्षणम्

इति

पाके दुग्धं भवति शिखर आकार ताम् न एव भूमौ कान्तं लोहं विदुः इति च तद् लक्षण उक्तम् न च अन्यत्
शीघ्रं गच्छत गोकर्णं दृष्ट्वा आयात मद् अन्तिकम्

इति द त्वा वरं तस्मै तत्र एव अन्तर्दधे हरः

दिव्यं विमानम् आदाय तयोर् निकटम् आययुः

तद् लिङ्गम् पूजयित्वा तु नारदात् सिद्धिम् आप्तवान्

तद् तीर्थेषु नरः स्नात्वा तद् लिङ्गम् परिपूजयेत्

फाल्गुन ऋक्षे कृतघ्नास् तां न पश्यन्ति कुरु उद्वहैः

तेन पुण्येन महता व्याधः कैलासम् आप्तवान्

वृक्ष मूलम् उपाश्रित्य निराहारो ऽचरत् तपः

शम्भुना एवम् अनुज्ञाता ययुर् गोकर्णम् अञ्जसा

सर्वान् कामान् अवाप्नोति सर्व पापैः प्रमुच्यते

पार्वत्य् उवाच

दर्शनाद् एव तस्यास् तु सर्व पापम् व्यपोहति

तत्र स्थितेषु तीर्थेषु स्नात्वा राजा यथाक्रमम्

व्याधः कैलासम् अगमत् किं ततो ऽधिकम् उच्यते

व्याध आश्रमः पुण्यतमः पवित्रः पाप नाशनः

ततो वियोनि जात् दुःखाद् विमुक्तौ तौ बभूवतुः

ददृशुर् मार्ग मध्ये तं स देव द्रव्यकम् द्विजम्

ततो गोकर्ण माहात्म्यम् श्रुत्वा देवी मुदा अन्विता

एक वारम् द्वि वारम् वा त्रि वारम् अथ वा नरः

गोकर्ण क्षेत्र निलयः सिद्धि दः द्वि भुज अन्वितः

पुत्रान् उत्पादयामास त्रीन् देव सदृशान् नृप

कनक अङ्गद भूपालः प्राप्य पत्नीं कलावतीम्

सूत उवाच

भक्तानाम् इष्ट दः नित्यं पातु वो गणनायकः

इदं रहस्यम् अत्यन्तं न अभक्ताय वदेत् क्वचित्

सूत उवाच

त्वां दृष्ट्वा अहम् हन्तुम् अगां भयात् त्वं क्षिप्तवान् अभूः

एवम् उक्त्वा ततो विप्रो यथाकामं जगाम ह

द्वादशे द्वादशे वर्षे फाल्गुने मासि दृश्यते

अलि जङ्घः च भषकः गोकर्णे जनिम् आपतुः

असङ्ख्यातानि पापानि कृतवान् स दिने दिने

दृष्ट्वा तौ दम्पती राजा तयोः शिक्षाम् अकारयत्

वस्तुम् इच्छाम्य् अहं च अत्र क्षेत्रे ऽस्मिन् शंकरैः अधुना

ततो यम भटाः बद्ध्वा निन्युर् वैवस्वतं पुरम्

उवास सुचिरं कालं पत्न्या साकं द्विजोत्तमः

दिव्यं विमानम् आरुह्य दिव्य स्त्री गण सेवितः

पुरा व्याधस् तु दुष्ट आत्मा सह्य अद्रि शिखरे नृप

जग्मतुः कर्म वशात् श्रीरङ्गं क्षेत्रम् उत्तमम्

राज्य कामः लभेद् राज्यं धन कामः लभेद् धनम्

सर्व तीर्थेषु यत् पुण्यं सर्व यज्ञेषु यत् फलम्

तयोः सम्भोग जनिता महानदी

कपाली लोक पाली वः पातु नित्यं महा बलः

तुला संस्थे दिनकरे कार्तिके मासि पुण्य दे

सु चिरम् राज शार्दूलैः ह्य् अन्ते निर्वाणम् आप्तवान्

त्वयि सायुज्यम् इच्छामि तद् देहि भगवन् मम

तपस् तप्त्वा तु सुचिरं यथाकामम् उवास ह

इति द त्वा वरं तस्मै तस्मिंल् लिङ्गे ऽवसत् ततः

अङ्ग देश अधिपः सो ऽभूत् कनक अङ्गद नामवान्

न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्ष शतैः अपि

यमस् तयोर् विचार्य अथ कृतं कर्म शुभ अशुभम्

अलि जङ्घः इति ख्यातो ह्य् आसीद् देव विवर्जितः

अश्वमेध आदिभिः यागैर् बहुभिर् दक्षिणा युतैः

गृहीत्वा चर्म खड्गे च तिष्ठ तिष्ठ इति च अब्रवीत्

तस्य पुण्य फलम् वक्तुं न अलम् वर्ष शतैः अपि

पुत्र कामः लभेत् पुत्रं कीर्ति कामः लभेद् यशः

पृष्टः प्रोवाच पार्वत्यै स्कन्दाय च महेश्वरः

शिलां गृहीत्वा तत्र स्थां ये यजन्ति कुरु उद्वहैः

पश्चात् सा अनङ्गलेखा तु बभूव नकुली द्विज

राज्यं चकार सु चिरम् प्रजा धर्मेण पालयन्

कृत्वा दानं ब्राह्मणेभ्यश् च सर्वं व्रतं तद्वद् विविधं च एव कृत्वा

स्वर्ग कामः लभेत् स्वर्गं मोक्ष अर्थी मोक्षम् आप्नुयात्

भोगान् भुक्त्वा देव वत् तत्र लभ्यान् क्षीणे पुण्ये मर्त्य लोकम् प्रपद्य

आयुष्कामो लभेद् आयुः स्त्री कामः स्त्रीम् अवाप्नुयात्

बद्ध्वा राज अन्तिकम् दूता निन्युस् तं वै द्विज अधमम्

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य पत्न्या सह कुरु उद्वहैः

व्रतं निरशनं कृत्वा गोकर्णं याहि साम्प्रतम्

पापो ऽहं पाप कर्मा अहम् माम् उद्धर नमो ऽस्तु ते

पशु पक्षि द्विजान् हन्ति मांस गृध्नुः दुरात्मवान्

तेषां ह्रदाद् अभूत् तीर्थम् उमा ह्रदम् इति प्रभो

मालिनी नाम विख्याता नदी सर्व रस अन्विता
सो अमर त्वम् अवाप्नोति सत्यं सत्यं मया उदितम्

विवृद्धिम् अगमन् सर्वे ते बालाः पितुः अन्तिके

महाबलं च सम्पूज्य तत्र स्थित्वा अचरत् तपः

शतशृङ्ग तटे रम्ये ध्यायन् शिव पद अम्बुजम्

इदं यः क्षेत्र माहात्म्यम् शृणोति पठति द्विज

स्वर्ग मोक्ष प्रदम् राजन् गोकर्णं न अत्र संशयः

चन्द्रदेव आश्रमः नाम ख्यातो मुक्ति प्रदः नृणाम्

ततः पञ्चत्वम् आपन्नो गोकर्णे भरत ऋषभैः

रङ्ग नाथम् च सम्पूज्य श्रुत्वा हरि कथाम् निशि

ताभ्यां द त्वा कुरु श्रेष्ठैः दिव्यं देहं विभास् वरम्

उवाच मधुरं विप्रः किम् इदं तव चेष्टितम्

मालिनी च अपि पार्वत्यां वव्रे सायुज्यम् अञ्जसा

इत्य् उक्ते प्रियया सार्धम् उवास परमेश्वरः

अत्र एव वस भद्र त्वं प्रतीची सीम्नि रक्षकः

एवं कालो महान् राजन्न् अत्यगात् तस्य दुर्मतेः

शिला तु कुण्डिका आकारा समुद्र उपरि वर्तते

पाप हानिः अभूत् तस्य लुब्धकस्य दुरात्मनः

सूत उवाच

सर्व आमय विनाशः स्यात् सर्व भूत आदि नाशनम्

तया सार्धं नृप वरः सिद्धिम् इच्छंस् तपो ऽचरत्

तस्मिन् वने कल्पतरुश् छाया पादप नामकः

तस्मिन् काले नरो यस् तु तत्र स्नानं करोति च

तस्य आसीत् जारिणी भार्या सदा निष्ठुर भाषिणी

संवर्तकाय राज इन्द्रैः सर्वं ताभ्यां श्रुतं ह्य् अभूत्

देव लोकात् ततो दूताः पाकशासन शासनात्

सदा पुष्प फल उपेतः सप्त हस्त उच्छ्रितः च सः

शङ्कर उवाच

सिद्ध उवाच

अत्र एव वस्तुम् इच्छामि क्षेत्रे अस्मिंस् तव शङ्कर

सूत उवाच

वायु भूतौ विविशतुर् देवं देवीं कुरु उद्वह

दर्शयामास पार्वत्यै दृष्ट्वा सा विस्मयं ययौ

ऊर्ध्व पादः निरालम्बश् चचार सुचिरं तपः

स कुटुम्बाः हता विप्रा हता गावः स वत्सकाः

क्रीडा शैलात् अधोभागे हरम् आराधयन् स्वयं

तस्य उपरि विचिक्षेप भ्रामयित्वा कमण्डलुम्

गोकर्ण क्षेत्र माहात्म्यम् प्रमथास् तत्र शुश्रुवुः

मृत्युं जयन्ति तं प्राप्य जन्तवो न अत्र संशयः

शिव संकीर्तनात् तस्य पाप हानिः अजायत

ततः शिवः पार्वती च तत्र क्रीडां प्रचक्रतुः

चन्द्र देवः उवाच

सत्यं सत्यं पुनः सत्यम् उद्धृत्य भुजम् उच्यते

राजानम् ऊचुस् ते दूताश् चोरो ऽयं ब्राह्मण अधमः

ततः प्रसन्नो भगवान् उमया सहितः शिवः

अभवत् सद्यस् त्यक्त्वा स्वाभाविकीं मतिम्

तत्र स्थित्वा मासम् एकं छद्मना धन काङ्क्षया

क्रीडा गिरेः अधो भागे मालिनी नाम निम्नगा

व्याधस् त्यक्त्वा तु तत् सर्वं गोकर्णं

सूत उवाच

ततः कर्म वशात् एव संवर्तस्य आश्रमे शुभे

पश्चात् सर्व क्षेत्र यात्राम् समाप्य पत्न्या सः अर्धम् गो श्रुति क्षेत्र वर्यम्

पतिम् आप च चार्वङ्गी मुदा परमया युता

तच् छ्रुत्वा वचनं देव्याः शङ्करः प्रमथैः सह

कृत्वा व्रतानि सर्वाणि द त्वा दानानि सर्वशः

प्राच्यां तद् क्षेत्र सीमायाम् कृत्वा आश्रम पदम् शुभम्

इति श्री स्कान्दे गोकर्ण खण्डे श्री गोकर्ण माहात्म्ये सार उद्धारे द्वादशो ऽध्यायः

अलि जङ्घः ऽपि दुर्मेधा नित्यं दुर्जन सङ्गात्

तद् आश्रित्य पुरा सर्वे सिद्धाः सिद्धिम् उपागताः

स्थित्वा क्षेत्रे तव विभो त्वद् सेवाम् कर्तुम् उत्सहे

यात्रा व्याजेन तौ च अपि तैः साकं च आगतौ नृप

तत्र आश्रमपदम् कृत्वा यज विश्वेश्वरं हरम्

भुक्त्वा पुत्रे राज्यभारं समर्प्य कृत्वा यागान् अश्वमेध आदिकान् च

मणिभद्र उवाच

तद् पत्नी च अपि सन् जाता गो राष्ट्र अधिपतेः सुता

इत्य् उक्त्वा लुब्धको राजन् ननाम द्विज पादयोः

भूत नाथः तपस् तप्त्वा प्रत्यक्षीकृत्य शङ्करम्

तपश् चरितुम् इच्छामि उपदेशं कुरु प्रभो

मया बहूनि पापानि कृतानि द्विज पुंगवैः

दूतान् आज्ञापयामास पात्येतां नरके त्व् इमौ

गत्वा तत्र क्षेत्र यात्राम् च कृत्वा तपस् तप्त्वा ह्य् अचिरात् सिद्धिम् आप

शङ्कर उवाच

मालिनी नाम तस्य आसीत् भार्या परम शोभना

तत्र स्नात्वा च कावेर्याम् उषस् काले समाहितौ

आस्ते पुण्य उदका राजन् नॄणां पुण्य विवर्धिनी
संवर्तकः अपि विप्र इन्द्रः नारदान् मुनि पुंगवात्

वैवस्वत मनोः काले द्वापरे मुनि पुंगवैः

ततो वैराग्यम् आपन्नो राज्य भोगेषु भूमिपः

सकृच् छ्रुत्वा च अलि जङ्घः द्विज इन्द्राः सन् माहात्म्यं गो श्रुतेः स्त्री समेतः

चिन्तामणिः प्रणमतां निशामणि शिरोमणिः

बहवस् तत्र गच्छन्ति यात्रा अर्थम् भरत ऋषभैः

विमान वरम् आरोप्य गोकर्णान् निर्ययुर् दिवम्

तस्मात् सिद्धिम् अनुप्राप्य तत्र उवास यथासुखम्

तीर्थयात्रा प्रसङ्गेण प्रययौ भार्यया सह

इति तद् वचनम् श्रुत्वा कौशिको ब्राह्मणो ऽब्रवीत्

मत्तस् तव भयं मा अस्तु न एव अश्नामि द्विज उत्तमैः

तद् भीत्या सर्व भूतानि तं देशं न उपचक्रमुः

मथुरायां द्विज वरः ह्य् अत्रि गोत्र समुद्भवः

सः अपि पापान्य् अनेकानि चकार च दिने दिने

पत्न्या सह एव शनकैर् मार्ग मध्ये गतो द्विजः

कमण्डलोस् तीर्थ जल स्पर्श मात्रात् तदा नृप

तद् आश्रमः पुण्यतमो गोकर्णे भरत ऋषभैः

मन्त्र पूतम् जलं विप्र पाप हानिः अभूत् ततः

किंचित् काल अन्तरे राजंस् तत्र एव मरणं गतौ

ततो ऽभ्यगात् कौशिक आख्यः तीर्थ सेवी द्विजोत्तमः

देवैः साकं देवपुरे भुक्त्वा भोगान् अनेकशः

प्रसन्नस् तु हरः प्राह वरं ब्रूहि इति तं नृप

तथा अस्तु इति हरः प्रोचे देवीं ताम् अपि पार्थिव

सिद्धस् तपश् चरन्न् आसीद् ध्यायन् विश्व ईश्वरम् प्रभुम्

इत्य् उक्तः कौशिकस् तं वै दृष्ट्वा भयम् अपास्य च

पुरा कैलास शिखरे समासीनो वृषध्वजः

श्रुत्वा गोकर्ण माहात्म्यम् तीर्थे स्नात्वा स्व निर्मिते

दुर्योनि त्वात् मुक्तिम् आसाद्य भूयो गत्वा पुण्यं देव लोकम् यथेष्टम्

नमस्कृत्य हरं प्रोचुस् तद् क्षेत्रस्य च दर्शनम्

मास अन्ते देवता द्रव्यम् मुषित्वा प्रययौ द्विजः

तथा एव तस्य पत्नी च स्वधर्म परिवर्जिता

अद्य प्रभृति भूतानां स्वस्त्यस् त्व् अभय दः ऽस्म्य् अहम्

उत्थाय प्राञ्जलिर् भूत्वा इदं वचनम् अब्रवीत्

पान आसक्तः द्यूत कारी परस्त्री गमने रतः
यद् वै संवत्सराय संवत्सर सदः दीक्षन्ते कथम् एषाम् अग्निहोत्रम् अनन्तरितं भवति

व्रतेन इति ब्रूयात्

औपासनैर् इति ब्रूयात्

धाना करम्भैः इति ब्रूयात्

सा एषा संवत्सरे यज्ञ क्रतूनाम् अपीतिः

कथम् एषां चातुर्मास्यान्य् अनन्तरितानि भवन्ति

दध्ना च पुरोडाशेन च इति ब्रूयात्

कथम् एषां गृहमेधो ऽनन्तरितो भवति

कथम् एषां पितृयज्ञो ऽनन्तरितो भवति

ग्रहैर् इति ब्रूयात्

पयस्यया इति ब्रूयात्

कथम् एषां मिथुनम् अनन्तरितं भवति

कथम् एषां दर्शो ऽनन्तरितो भवति

कथम् एषां पशुबन्धो ऽनन्तरितो भवति

स य एवम् एतां संवत्सरे यज्ञ क्रतूनाम् अपीतिं वेद यज्ञेन स आत्मा स लोकः भूत्वा देवान् अप्येति इति ब्राह्मणम्

आज्येन च पुरोडाशेन च इति ब्रूयात्

कथम् एषां सौम्यो ऽध्वरो ऽनन्तरितो भवति
शुध्येत् मासेन वै शूद्रो यतीनां न अस्ति पातकम्

प्राप्य अनुज्ञाम् विशेषेण जुहुयात् वा यथाविधि

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे

स्वैः मन्त्रैः अर्चयेत् देवान् पुष्पैः पत्त्रैः तथा अम्बुषु

यो मोहात् अथ वा आलस्यात् अ कृत्वा देवता अर्चनम्

न च स्नानं विना पुंसां प्राशस्त्यं कर्म संस्मृतम्

आवर्तयेत् वा प्रणवं देवदेवं स्मरेत् हरिम्

पुष्कलं हन्तकारं तु तत् चतुर्गुणम् उच्यते

अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते

अधस् च तिसृभिः क्षाल्यं पादौ षड्भिः तथा एव च

उपासितो भवेत् तेन देवो योग तनुः परः

भुञ्जति बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो अन्नम् अकुत्सयान्

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन संध्या उपासनम् आचरेत्

जपेद् वा अध्यापयेत् शिष्यान् धारयेत् वै विचारयेत्

ओंकार व्याहृति युताम् गायत्त्रीं वेदमातरम्

अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नं दुर्विचिन्तितम्

प्रक्षिप्य आलोकयेत् देवम् उदयन्तम् न शक्यते

अन्यथा च शुचौ भूम्यां दर्भेषु च समाहितः

या सन्ध्या सा जगत् सूतिः माया अतीता हि निष्कला

प्राणायामं ततः कृत्वा ध्यायेत् संध्याम् इति श्रुतिः

तत् विष्णोः इति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु

आदाव् ओंकारम् उच्चार्य नमस् अन्ते तर्पयामि च

तस्मात् तत्र आदि मध्य अन्ते चेतसा धारयेत् हरिम्

ब्राह्मे मुहूर्ते च उत्थाय धर्मम् अर्थम् च चिन्तयेत्

दद्यात् भूमौ बहिस् तु अन्नम् पक्षिभ्यः च द्विजोत्तमः

ततः संमार्जनं कुर्याद् आपोहिष्ठा मयः भुवः

क्षत्त्रियो द्वादश अहेन दशभिः पञ्चभिः विशः

अन्यैः सौरैः वैदिकैः च गायत्त्रीं च ततो जपेत्

कर्तव्या स्यात् अन्तरा तत्र सा स्मृता

साधयेत् विविधान् अर्थान् कुटुम्ब अर्थम् ततो द्विजः

ऐश्वरी केवला शक्तिः तत्त्व त्रय समुद्भवा

रात्रिभिः मास तुल्याभिः गर्भस्रावेषु शौचकम्

प्रक्षाल्य भुक्त्वा तत् जह्यात् शुचौ देशे समाहितः

गायत्त्रीं वै जपेत् विद्वाः प्राञ्च् मुखः प्रयतः शुचिः

सावित्रीं वा जपेद् विद्वाः तथा च एव अघमर्षणम्

स्नानं समाचरेत् न एव परकीये कदाचन

प्राचीनावीती पित्र्ये तु तेन तीर्थेन भारत

प्रातः काले च मध्याह्ने नमस्कुर्यात् दिवाकरम्

मृदा एकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभ्याः तथा उपरि

ॐ खखोल्काय शान्ताय कारण त्रय हेतवे

सहस्र परमाम् नित्यां शत मध्याम् दश अवराम्

कुर्वीत प्रणतिं भूमौ मूर्धानम् अभिमन्त्रितः

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्म कार्ये द्विजोत्तमः

द्रुपदां वा त्रिस् अभ्यस्येत् व्याहृति प्रणव अन्विताम्

भुञ्जते चेद् सः मूढ आत्मा तिर्यग्योनिं च गच्छति

विहाय संध्या प्रणतिम् स याति नरक अयुतम्

जप्त्वा जल अञ्जलिम् दद्याद् भास्करं प्रति तद् मनाः

प्रदद्यात् वा अथ पुष्प आदि सूक्तेन पुरुषेण तु

निष्पीड्य स्नान वस्त्रम् वै समाचम्य च वाग्यतः

मृत्तिका च समुद्दिष्टा

शान्तं स्वागतैः स्व गृहम् ततः

संध्याम् उपास्य च आचम्य संस्मरेत् नित्यम् ईश्वरम्

आत्म तीर्थम् इति ख्यातं सेवितं ब्रह्म वादिभिः

अ कृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमः

प्राञ्च् कूलेषु ततः स्थित्वा दर्भेषु सु समाहितः

आ दन्त जननात् सद्य आ चूडात् एक रात्रकम्

अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं च धावने

क्षीरवृक्ष समुद्भूतम् मालती सम्भवम् शुभम्

ध्यात्वा प्रणव पूर्वम् वै देवं वारि समाहितः

वारुणं यौगिकं तद्वत् षष् अङ्गम् स्नानम् आचरेत्

ऋत्विक् पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वा अपि सहोदरः

एकं तु भोजयेत् विप्रम् पितॄन् उद्दिश्य सत्तमाः

न ऋते हि आराधनात् पुण्यम् विद्यते कर्म वैदिकम्

उपास्य विधिवत् संध्याम् प्राप्ताः पूर्व पराम् गतिम्

कृत्वा मनुष्य यज्ञम् वै ततः स्वाध्यायम् आचरेत्

स्फटिक अब्ज अक्ष रुद्राक्षैः पुत्रजीव समुद्भवैः

अन्तर् चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः

यज्ञ उपवीती देवानां निवीती ऋषि तर्पणे

अहनि अहनि यः कुर्यात् क्रियाम् स ज्ञानम् आप्नुयात्
प्रेक्ष्य ओंकारम् आदित्यम् त्रिस् निमज्जेत् जलाशये

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेत् वै पृथक् पृथक्

आपोहिष्ठा व्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः

चिन्तयेत् हृदि पद्म स्थम् आनन्दम् अजरम् हरिम्

प्रज्वाल्य वह्निं विधिवत् जुहुयात् जातवेदसम्

स्नान काले स्मरेद् आपो नारायणो यतः

यौगिकं स्नानम् आख्यातम् योगेन हरि चिन्तनम्

वैश्वदेवः तु कर्तव्यो देव यज्ञः स तु स्मृतः

प्रातःस्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पाप कृतः जनाः

नाशयन्ति आशु पापानि देवानाम् अर्चनम् तथा

पञ्च पिण्डान् अन् उद्धृत्य स्नानं दुष्यन्ति नित्यशः

आपो वा देवताः सर्वाः तेन सम्यक् समर्चिताः

ध्यात्वा रक्तां सितां कृष्णां गायत्त्रीं वै जपेत् बुधः

त्रि रात्रम् दश रात्रम् अतस् परम्

उपस्थाय महा योगम् देव देवम् दिवाकरम्

वैदिकान् च एव निगमान् वेदाङ्गानि च सर्वशः

देव ऋषीन् तर्पयेत् धीमान् उदक अञ्जलिभिः पितॄन्

ब्राह्मम् आग्नेयम् उद्दिष्टम् वायव्यं दिव्यम् एव च

गोदोह मात्र कालम् वै प्रतीक्ष्यो हि अतिथिः स्वयम्

अप्रेते स शिराः वा इति यजेत् वा पुष्पके हरिम्

आर्द्रेण वाससा वा अपि मार्जनं कायिकं स्मृतम्

वेद अभ्यासः ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञ क्रिया क्षमाः

आचम्य विधिवत् नित्यम् पुनर् आचम्य वाग्यतः

गोमयस्य प्रमाणं तु तेन अङ्गम् लेपयेत् ततस्

मृतेषु वा अथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तम

इदम् अपः प्रवहत व्याहृतिभिः तथा एव च

मन्त्रान् च विविधान् पश्चात् प्राञ्च् कूले च

निवेदयामि च आत्मानम् नमः ते ज्ञान रूपिणे

प्रातः स्नानेन पापानि धूयन्ते न अत्र संशयः

विन्यस्य मूर्ध्नि तत् तोयम् मुच्यते सर्व पातकैः

देव यज्ञम् पितृ यज्ञम् तथा एव च

प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति हि तत्

अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्म आदीनि द्विजोत्तमः

दश अहम् प्राहुः आशौचम् सर्वे विप्रा विपश्चितः

आग्नेयं भस्मना आ पाद मस्तकात् देह धूननम्

अन्यान् च अभिमतान् देवान् भक्त्या च अ क्रोधनः हर

पितॄन् देवान् मुनीन् भक्त्या स्व सूत्र उक्त विधानात्

तिष्ठन् च वीक्ष्यमाणो ऽर्कं जपं कुर्यात् समाहितः

निवेदयेत् च आत्मानं विष्णवे अमल तेजसे

एतत् वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवनम् उत्तमम्

उदञ्च् मुखः प्राञ्च् मुखः वा भक्षयेत् दन्तधावनम्

अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैः आलिङ्गैः वारुणैः शुभैः

होमे जप्ये विशेषेण तस्मात् स्नानम् समाचरेत्

विना मन्त्रेण यत् कर्म न अमुत्र इह फल प्रदम्

अतो न एव आचरेत् कर्माणि अ कृत्वा स्नानम् आदितस्

श्वभ्यः च श्वपचेभ्यः च पतित आदिभ्यः एव च

संध्या हीनः अशुचिः नित्यम् अनर्हः सर्व कर्मसु

ततो मध्याह्न समये स्नान अर्थम् मृदम् आहरेत्

लेपयित्वा तु तीर स्थः तद् लिङ्गैः एव मन्त्रतः

अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेत् अतिथिम् तथा

नित्य श्राद्धम् तत् उद्दिश्य पितृ यज्ञः गति प्रदः

आचान्तः पुनर् आचामेत् मन्त्रेण अनेन मन्त्र विद्

पूजयेत् अतिथिम् नित्यं नमस्येद् अर्चयेत् द्विजम्

उषस् काले तु सम्प्राप्ते कृत्वा च आवश्यकम् बुधः

मानुषं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान् समाचरेत्

सुखात् सुप्तस्य सततं लाला आद्याः संस्रवन्ति हि

देवान् ब्रह्म ऋषीन् च एव तर्पयेत् अक्षत उदकैः

त्वम् एव ब्रह्म परमम् अपः ज्योती रसो ऽमृतम्

उदुत्यं चित्रम् इति एवम् तत् चक्षुः इति मन्त्रतः

संमार्ज्य मन्त्रैर् आत्मानं कुशैः स उदक बिन्दुभिः

प्राञ्च् मुखः सततं विप्रः संध्या उपासनम् आचरेत्

मन्त्रैः तु विविधैः सौरैः ऋच् यजुस् साम संज्ञितैः

यत् अन्यत् कुरुते किंचिद् न तस्य फल भाज् भवेत्

पुष्प अक्षतान् तिल कुशान् गोमयं शुद्धम् एव च

भुङ्क्ते स याति नरकान् सूकरेषु एव जायते

अथ उपतिष्ठेत् आदित्यम् ऊर्ध्व पुष्प अन्वित अञ्जलिम्

अथ आगम्य गृहं विप्रः समाचम्य यथाविधि
ततस् चरति निर्देशात् कृच्छ्रम् च अन्ते समाहितः

न हि योगात् परम् किंचिन् नराणां दृश्यते शुभम्

सूत उवाच

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनाम् इह निश्चितम्

अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्ष लवणानि च

प्राणायामेन शुद्ध आत्मा विरजा जायते द्विजाः

तत् कर्मणा विना अपि एष तिष्ठति इति परा श्रुतिः

यत् एतत् द्रविणम् नाम प्राणा हि एते बहिश्चराः

स्थानं ध्रुवं शाश्वतम् अव्ययम् तु परं हि गत्वा न पुनर् हि जायते

भवेत् योगः ऽप्रमत्तस्य योगो हि परमं बलम्

भूयो निर्वेदम् आपन्नः चरेत् चान्द्रायणम् व्रतम्

असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्म लिप्सुना

प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात् प्रमुच्यते

प्रायश्चित्तं शिव प्रोक्तम् यतीनां पाप शोधनम्

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणम् अथ अपि वा

स तस्य हरते प्राणान् यः यस्य हरते धनम्

स्कन्देत् इन्द्रिय दौर्बल्यात् स्त्रियं दृष्ट्वा यतिः यदि

क्षणम् एवम् प्रयोज्यं तु आयुष्यं तु विधारणम्

अहोरात्र उपवासः च प्राणायाम शतम् तथा

एकैक अतिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते

अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्य ऐश्वर्यम् अनुत्तमम्

तेन धारयितव्या वै प्राणायामाः तु षोडश

अकामात् अपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्

रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादशा एव तु धारणा

न धर्म युक्तम् अनृतम् हिनस्ति इति मनीषिणः

दृष्ट्वा परावरं धीराः परं गच्छन्ति तत् पदम्

ततः संवत्सरस्य अन्ते भूयः प्रक्षीण कल्मषः

पुनर् निर्वेदम् आपन्नः चरेत् भिक्षुः अतन्द्रितः

चरेत् हि शुद्धः सम लोष्ट काञ्चनः समस्त भूतेषु च सत् समाहितः

प्राणायाम समायुक्तम् चरेत् सांतपनम् व्रतम्

एवं कृत्वा सु दुष्ट आत्मा भिन्न वृत्तः व्रतात् च्युतः

तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्म युक्ताः मनीषिणः

दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

पापं हि त्रिविधं ज्ञेयं वाच् मनस् काय सम्भवम्

एकैक अतिक्रमात् तेषाम् प्रायश्चित्तं विधीयते

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे यतिप्रायश्चित्तं नाम नवतितमो ऽध्यायः

अहिंसा सर्व भूतानाम् कर्मणा मनसा गिरा

परम आपद् गतेन अपि न कार्यं स्तेयम् अपि उत

तथा अपि न च कर्तव्यं प्रसंगो हि एष दारुणः

पुनर् आश्रमम् आगत्य चरेत् भिक्षुः अतन्द्रितः

स्तेयात् अभ्यधिकः कश्चिद् न अस्ति अधर्मः इति श्रुतिः