tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
रिरक्षिषन्तः श्रियम् आत्म संस्थाम् रक्षन्ति पुत्रान् भुवि भूमिपालाः

युद्धात् ऋते वृत्त परश्वधेन द्विष् दर्पम् उद्वृत्तम् अबेभिदिष्ट

एवम् सः तैः तैः विषय उपचारैः वयस् अनुरूपैः उपचर्यमाणः बालः अपि अ बाल प्रतिमः बभूव धृत्या च शौचेन ध्या श्रिया च

कृत आगसः अपि प्रतिपाद्य वध्यान् न अजीघनन्

सस्नौ शरीरम् पवितुम् मनः च तीर्थ अम्बुषु च एव गुण अम्बुषु च

सान्त्वम् बभाषे न च न अर्थवत्

पुत्रस्य मम पुत्र गतः मम इव स्नेहः कथम् स्यात् इति जात हर्षः काले सः तम् तम् विधिम् आललम्बे पुत्र प्रियः स्वर्गम् इव आरुरुक्षन्

तदा हि तद् जन्मनि तस्य राज्ञः मनोः आदित्य सुतस्य राज्ये चचार हर्षः प्रणनाश पाप्मा जज्वाल धर्मः कलुषः शशाम

रजांसि अहार्षीत् मलिनीकराणि

जुहाव हव्यानि अकृशे कृशानौ

एवंविधा राज कुलस्य संपद् सर्व अर्थ सिद्धिः च _ बभूव ततस् नृपः तस्य सुतस्य नाम् सर्वार्थसिद्धः अयम् इति प्रचक्रे

वशी इव कंचिद् विषयम् न भेजे

कलैः हि चामीकर बद्ध कक्षैः नारी कर अग्र अभिहतैः मृदङ्गैः वर अप्सरस् नृत्य समैः च नृत्यैः कैलास वत् तत् भवनम् रराज

तथा अस्य मन्द अनिल मेघ शब्दः सौदामिनी कुण्डल मण्डित अभ्रः विना अश्म वर्ष अशनि पात दोषैः काले च देशे प्रववर्ष देवः

सप्त एव तत्याज

ये पद्म कल्पैः अपि च द्विप इन्द्रैः न मण्डलम् शक्यम् इह अभिनेतुम् मद उत्कटाः हैमवताः गजाः ते विना अपि यत्नात् उपतस्थुः एनम्

मध्यस्थ भावः प्रययौ सुहृद् त्वम्

अजाज्वलिष्ट अथ सः पुण्य कर्मा नृप श्रिया च एव तपस् श्रिया च कुलेन वृत्तेन ध्या च दीप्तः तेजः सहस्रांशुः इव उत्सिसृक्षुः

न च अजिहीर्षीत् बलिम् अप्रवृत्तम् न च अचिकीर्षीत् पर वस्तु अभिध्याम्

त्यागः अपि तेषाम् हि अनयाय दृष्टः

वयः च कौमारम् अतीत्य सम्यक् सम्प्राप्य काले प्रतिपत्ति कर्म अल्पैः अहोभिः बहु वर्ष गम्याः जग्राह विद्याः स्व कुल अनुरूपाः

भम् भासुरम् च आङ्गिरस अधिदेवम् यथावत् आनर्च तदा आयुषे सः

स्वाभ्यः प्रजाभ्यः हि यथा तथा एव सर्व प्रजाभ्यः शिवम् आशशंसे

मध्यस्थ ताम् तस्य रिपुः जगाम

आर्षाणि अचारीत् परम व्रतानि

सान्त्वम् हि अ तत्त्वम् परुषम् च तत्त्वम् ह्रिया अशकत् न आत्मने एव वक्तुम्

बुबुधे त्रिवर्गम्

मातृष्वसा मातृ सम प्रभावा आत्मज वत् बभूव
श्रुति युगले पिक रुत विकले मम शमय चिरात् अवसादम्

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

रति गलिते ललिते कुसुमानि शिखण्डि शिखण्डक डामरे

वदन सुधानिधि गलितम् अमृतम् इव रचय वचनम् अनुकूलम्

मम रुचिरे चिकुरे कुरु मानद मानस ज ध्वज चामरे

सरस मनसम् दृष्ट्वा राधाम् मुहुः नव पल्लव प्रसव शयने निक्षिप्त अक्षाम् उवाच हरिः प्रियाम्

त्वद् अधर चुम्बन लम्बित कज्जलम् उज्ज्वलय प्रिय लोचने

यत् गान्धर्व कलासु कौशलम् अनुध्यानम् च यत् वैष्णवम् यत् शृङ्गार विवेक तत्त्वम् अपि यत् काव्येषु लीलायितम्

विहित कलङ्ककलम् कमल आननैः विश्रमित श्रम शीकरे

मणि रशना वसन आभरणानि शुभ आशयैः वासय सुन्दरे

मीलित लज्जितम् इव नयनम् तव विरम विसृज रति खेदम्

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

त्वयि विनिहित मनसम् विरह अनल दग्ध वपुषम् अविलासम्

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

अधर सुधा रसम् उपनय भाविनि जीवय मृतम् इव दासम्

नयन कुरङ्ग तरंग विकास निरास करे श्रुति मण्डले

किसलय शयन तले कुरु कामिनि चरण नलिन विनिवेशम्

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

कलय वलय श्रेणिम् पाणौ पदे कुरु नूपुरौ इति निगदितः प्रीतः पीताम्बरः अपि तथा अकरोत्

अलि कुल गञ्जनम् अञ्जनकम् रति नायक सायक मोचने

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

श्री जयदेव भणितम् इदम् अनुपद निगदित मधुरिपु मोदम्

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

श्री जयदेव वचसि रुचिरे हृदयम् स दयम् कुरु मण्डने

प्रिय परिरम्भण रभस वलितम् इव पुलकितम् अति दुरवापम्

विरहम् इव अपनयामि पयोधर रोधकम् उरसि दुकूलम्

कुरु यदुनन्दन चन्दन शिशिरतरेण करेण पयोधरे

रचय कुचयोः पत्रम् चित्रम् कुरुष्व कपोलयोः घटय जघने काञ्चीम् स्रजा कवर भरम्

जनयतु रसिक जनेषु

गतवति सखी वृन्दे अमन्द त्रपा भर निर्भर स्मर परवश आकूत स्फीत स्मित स्नपित अधराम्

शशि मुखे मुखरय मणि रशना गुणम् अनुगुण कण्ठ निनादम्

अथ कान्तम् रति क्लान्तम् अपि मण्डन वाञ्छया

मृगमद रस वलितम् ललितम् कुरु तिलकम् अलिक रजनीकरे

तत् सर्वम् जयदेव पण्डित कवेः कृष्ण एकतान आत्मनः स आनन्दाः परिशोधयन्तु सुधियः श्री गीतगोविन्दात्

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

क्षणम् उपकुरु शयन उपरि माम् इव नूपुरम् अनुगत शूरम्

निजगाद निराबाधा राधा स्वाधीन भर्तृका

कर कमलेन करोमि चरणम् अहम् आगमिता असि विदूरम्

सरस घने जघने मम शम्बरदारण वारण कन्दरे

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदय आनन्दने

पराशर आदि प्रिय वर्ग कण्ठे श्री गीतगोविन्द कवि त्वम् अस्तु

मनसिज पाश विलास धरे शुभ वेशैः निवेशय कुण्डले

निष्पन्दा जघन स्थली शिथिला दोस् वल्ली उत्कम्पितम् वक्षः मीलितम् अक्षि पौरुष रसः स्त्रीणाम् कुतः सिध्यति

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

माम् अति विफल रुषा विकलीकृतम् अवलोकितुम् अधुना इदम्

मार अङ्के रति केलि संकुल रण आरम्भे तया साहस प्रायम् कान्त जयाय किंचित् उपरि यत् सम्भ्रमात्

क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

तव पद पल्लव वैरि पराभवम् इदम् अनुभवतु सु वेशम्

मृगमद पत्त्रकम् अत्र मनोभव मङ्गल कलश सहोदरे
अथ यत् शंयोर्वाकम् आह

ताभिर् एव एतत् अन्ततः प्रतितिष्ठति

अथ यत् सूक्तवाके यजमानस्य नाम गृह्णाति

तस्माद् अस्य नाम गृह्णाति

न तथा कुर्यात्

अभ्यावर्तते ह अस्य देवता पुनर्यज्ञ इति मन्वाना

अथ उ या एव एतत् देवताः पुरस्ताद् यजति

सा यजमानस्य आशिषः निवर्तयति य इदं हविर् इत्य् आह

तथा उ एव एतत् यजमान एताभिर् एव सर्वा अष्टीर् अश्नुते

तस्मात् हविः अजुषत हविर् अजुषत इति एव ब्रूयात्

अथ यद् द्यावापृथिव्योः कीर्तयति

अथ पञ्च आशिषः वदत इडायां तिस्रस् ता अष्टौ

पुनर् मे हविः प्रदास्यति इति

अथ यद् अप उपस्पृशति

तथा ह यजमानो ऽप्रच्यावुको भवति

अथ यत् सर्वम् उत्तमम् आह

अथ यत् सूक्तवाकम् आह

इमान् एव तत् लोकान् आप्नोति

अथ बर्हिषि प्राञ्चम् अञ्जलिं निधाय जपति नम उप इति

शान्तिर् वै भेषजम् आपः

त्रयो वा इमे लोकाः

तस्मात् शम्योर्वाकम् आह

एताभिर् वै देवाः सर्वा अष्टीर् आश्नुवत

प्रतिष्ठा वै सूक्तवाकः प्रतिष्ठित्या एव
संवत्सरेण एव पूतं स्वदितम् अत्ति

सो ऽस्मा अन्नाद्यं प्रयच्छति

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

तया एतत् अभितपन्न् अभिशोचयंस् तिष्ठति भागधेयम् इच्छमानः

संवत्सर एव अस्मै जग्धं स्वदयति

संवत्सरम् एव आयतनम् कृत्वा जयति संग्रामम्

संवत्सरं ह्य् अन्नम् अनुप्रजायते

यदि जग्ध्वा निर्वपति

सा अस्मै प्रीता वृष्टिं निनयति

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेद् यः प्रतिगृहीतस् स्यात् सनि कामः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

संवत्सराय एष सममते यस् सममते

एषा संवत्सरस्य क्रूरा तनूर् या वैश्वानरी

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

संवत्सरम् एष प्रयुङ्क्ते यो याचति

संवत्सरम् एव विमुञ्चति

संवत्सरम् एव आप्त्वा सातां सनिं वनुते

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेद् वृष्टि कामः

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

संवत्सरम् एव आप्त्वा कामम् अवरुणम् अभिद्रुह्यति

पाशेन वा एष चरति यो याचति

अनेन राज्ञा वा ग्रामण्या वेदं सस्यम् आददीय इति

संवत्सरो ऽन्नाद्यस्य प्रदाता

पाशम् एव अप्रियाय भ्रातृव्याय प्रतिमुञ्चति
सु त्रामाणम् इति द्वाभ्याम्

कृष्णाजिनस्य दक्षिणं पूर्व पादम् परिषीव्यति

तस्य ते पवित्र पते पवित्रेण यस्मै कं पुने तच् छकेयम् इति च एतम् मन्त्रम्

द्वे वा समीची मांस संहिते कृत्वा

वाच् पतिः त्वा पुनातु

पवमानः सुवर्जन इत्य् एतम् अनुवाकं पाव्यमानो जपति

स्रुचा पञ्चमीम् आपो देवीर् बृहतीर् विश्व शंभुवः इति

अत्र एके दीक्षणीयाम् इष्टिं समामनन्ति

अच्छिद्रेण पवित्रेण इति एतं मन्त्रं सर्वत्र अनुषजति

आ वो देवास ईमह इति पूर्वया द्वारा प्राग्वंशं प्रविश्य अपरेण आहवनीयम् अतिक्रम्य दक्षिणतस् तिष्ठन्न् आहवनीयम् अभिमन्त्रयत इन्द्र अग्नी द्यावापृथिवी इति अनुवाक शेषेण

यद् देवा देव हेडनम् इति च

अथ एनम् एकविंशत्या दर्भ पुञ्जीलैः सप्तभिः सप्तभिस् त्रिः पवयति चित् पतिः त्वा पुनातु

द्विर् ऊर्ध्वं नाभेर् उन्मार्ष्टि सकृद् अवाङ्

यद् दीक्षणीयायां ध्रौवम् आज्यं ततः स्रुवेण चतस्रो दीक्षा आहुतीः जुहोत्य् आकूत्यै प्रयुजे ऽग्नये स्वाहा इति एतैर् मन्त्रैः

भसत्तो जानु अक्नः आरोहति इमाम् धियं शिक्षमाणस्य

बिल अवकाशम् कृत्वा जुहोति इति एकेषाम्
हिं हिं हिं सोमः पवते सोमः पवते सोमः पवते ऽस्मै ब्रह्मणे पवते ऽस्मै क्षत्राय पवते ऽस्यै विशे पवत इषे पवत ऊर्जे पवते ऽद्भ्यः पवत ओषधीभ्यः पवते वनस्पतिभ्यः पवते द्यावापृथिवीभ्यां पवते सुभूताय पवते ब्रह्मवर्चसाय पवते ऽस्मै सुन्वते यजमानाय पवते मह्यम् इत्य् उपांशु उक्त्वा ज्यैष्ठ्याय पवत इत्य् उच्चैः

अथ उन्नेतर् इत्य् आह प्राञ्चं राजानं पूतभृतम् अभि संपवयताद् दशाभिर् आधवनीयं मृष्ट्वा न्युब्जताद् इति

प्रस्तोतारं प्रतिहर्ता

अथ अ रिक्ते पूतभृति पवमानस्य ग्रहान् गृह्णात्य् उपयाम गृहीतः ऽसि प्रजापतये त्वा इति द्रोणकलशम् अभिमृशति

अथ एनम् अधिवदते ध्रुवो ऽसि ध्रुव क्षितिः ध्रुवाणां ध्रुवतमो ऽच्युतानाम् अच्युत क्षित्तमः इति

उपब्दिमतो ऽत ऊर्ध्वं ग्रहान् गृह्णाति त्रिंशत् त्रयश् च गणिनो रुजन्त इति

अथ आदत्ते उक्थ्य स्थालीम्

अथ उपरि अर्धे द्रोणकलशे परिप्लु पात्रम् प्रास्य द्रप्सान् अनुमन्त्रयते द्रप्सश् चस्कन्द यस् ते द्रप्सो यो द्रप्सो यस् ते द्रप्स इति

यजमानं ब्रह्मा

तच् श्रुत्वा उन्नेता पूतभृतो बिले पवित्रं वितत्य द्वौ वा त्रीन् वा राज्ञ उदचनान् आनयति

तेषु समन्वारब्धेष्व् आहवनीये स्रुव आहुतिम् जुहोति

तं निःसर्पन्तम् अन्वारभत उद्गाता

अथ अपः उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय उपनिःसर्पति

अथ एनत् यथाहृतं प्रतिपर्याहृत्य उत्तरस्य हविर्धानस्य अग्रेण उपस्तम्भनम् अन् उपोप्ते सादयत्य् एष ते योनिर् अग्नये त्वा वैश्वानराय इति

अथ उन्नेतारम् आह अ रिक्तम् पूतभृतं कुरु पवमानस्य ग्रहान् ग्रहीष्यामि इति

जघनेन अभिषोतॄन् स उन्नेतृकान् अभिपरिहृत्य उत्तरतस् उपयच्छति मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या इत्य् अनुद्रुत्य उपयाम गृहीतः ऽस्य् अग्नये त्वा वैश्वानराय जुष्टं गृह्णामि इति

स आह ये पूर्वया द्वारा प्रापत्सत प्राञ्चस् ते निष्क्रामन्तु ये ऽपरया प्रत्यञ्चस् ते मा वो ऽभिपरिहारिषम् इति

रुग्णवत्या ऋचा भ्रातृव्यतो गृह्णीयाद् इति ब्राह्मणम्

परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिर् इन्द्राय त्वा उक्थायुवे इति

उद्गातारं प्रस्तोता

तया गृह्णात्य् अतिपवमानस्य राज्ञ उपयाम गृहीतः असि इन्द्राय त्वा बृहद्वते वयस्वत उक्थायुवे यत् त इन्द्र बृहद् वयस् तस्मै त्वा जुष्टं गृह्णामि इति
तदा अस्य उद्गार निःश्वासाः विष् गन्ध अनुविधायिनः

सिराः प्रपद्य तिर्यञ्च् गाः त्वच् लसीका असृज् आमिषम्

दीर्घ प्रताना दूर्वा वत् अतसी कुसुम छविः

अन्योन्य सक्तम् उत्सन्नं बहु कण्डू स्रुति क्रिमि

व्रणानाम् अधिकं शूलं शीघ्र उत्पत्तिः चिर स्थितिः

आशु उत्थान अवदरण कृमि विद्याद् उदुम्बरम्

पृथु ब्रध्न निभाः केचित् केचिद् गण्डूपद उपमाः

दोषभेदीय विहितैः आदिशेत् लिङ्ग कर्मभिः

स्पर्श एक आहार शय्या आदि सेवनात् प्रायशो गदाः

दाहः कण्डूस् त्वचि स्वापस् तोदः कोठ उन्नतिः श्रमः

पाप्मभिः कर्मभिः सद्यः प्राक्तनैर् वा ईरिताः मलाः

नासा भङ्गः अस्थि मज्ज स्थे नेत्र रागः स्वर क्षयः

त्वचः कुर्वन्ति वैवर्ण्यं दुष्टाः कुष्ठम् उशन्ति तत्

अनग्नि दग्ध जम् साध्यं श्वित्रं वर्ज्यम् अतो ऽन्यथा

निर्दिष्टम् अपरिस्रावि त्रिधातु उद्भव संश्रयम्

कृमयस् तु द्विधा प्रोक्ता बाह्य अभ्यन्तर भेदात्

स कण्डू पिटिका श्यावा लसीका आढ्या विचर्चिका

स्थिरं स्त्यानं गुरु स्निग्धं श्वेत रक्तम् अनाशु गम्

स कण्डु च क्रमाद् रक्त मांस मेदःसु च आदिशेत्

विस्फोटं पिटिकाः पामा कण्डू क्लेद रुजा अधिकाः

श्लक्ष्ण पीत आभ पर्यन्तम् मण्डलं परिमण्डलम्

परुषं तनु रक्त अन्तम् अन्तः श्यावम् समुन्नतम्

कृष्ण अरुण कपाल आभम् रूक्षं सुप्तं खरं तनु

ते पञ्च नाम्ना कृमयः ककेरुक मकेरुकाः

अति श्लक्ष्ण खर स्पर्श खेद अस्वेद विवर्ण ताः

स दाहम् रोम विध्वंसि कफात् श्वेतम् घनं गुरु

रोम हर्ष अग्नि सदन गुद _ विनिर्गमात्

शकृत् जाः बहु विष् धान्य पर्ण शाक उलक आदिभिः

रूढ धान्य अङ्कुर आकाराः तनु दीर्घाः तथा अणवः

मिथ्या आहार विहारेण विशेषेण विरोधिना

तत्र त्वचि स्थिते कुष्ठे तोद वैवर्ण्य रूक्ष ताः

विस्तृत असम पर्यन्तम् हृषितैर् रोम्भिः चितम्

तीव्र आर्तयः मन्द _ च स राग पिटिका चिताः

श्लक्ष्ण स्पर्शम् तनु श्वेत ताम्रम्

कफाद् आमाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः

अशुक्ल रोम अबहलम् असंसृष्टं मिथो नवम्

स स्फोटम् अस्पर्श सहम् कण्डू ऊषा तोद दाहवत्

शतारुः क्लेद जन्तु आढ्यम् प्रायशः पर्व जन्म च

केशादा रोमविध्वंसा रोमद्वीपा उदुम्बराः

कुष्ठ एक सम्भवम् श्वित्रं किलासं दारुणं च तत्

उत्सन्न मण्डला दद्रूः कण्डूमती अनुषङ्गिणी

अपादा वृत्त ताम्राः च सौक्ष्म्यात् केचिद् अदर्शनाः

प्रायेण च ऊर्ध्वकाये स्याद् गण्डैः कण्डू युतैः चितम्

कुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास् ते च कुर्वते

रोम हर्षः ऽसृजः कार्ष्ण्यम् कुष्ठ लक्षणम् अग्र जम्

कौण्यं गति क्षयः ऽङ्गानां दलनं स्यात् च मेदसि

अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादा महाकुहाः

क्षते च कृमयः शुक्रे स्व दार अपत्य बाधनम्

घन भूरि लसीका असृज् प्रायम् आशु विभेदि च

सर्वेषु अपि त्रिदोषेषु व्यपदेशो अधिक त्वात्

गुह्य पाणि तल ओष्ठेषु जातम् अपि अचिरन्तनम्

वाताद् रूक्ष अरुणम् पित्तात् ताम्रं कमल पत्त्र वत्

मण्डल आख्यम् विचर्ची च ऋक्ष आख्यम् वात पित्त जम्

कुष्ठ लिङ्गैः युतं सर्वैर् न एक वर्णम् ततो भवेत्

पक्वाशये पुरीष उत्थाः जायन्ते अधस् विसर्पिणः

दूषयन्ति श्लथीकृत्य निश्चरन्तस् ततो बहिः

सौसुरादाः सलून आख्याः लेलिहा जनयन्ति च

रक्त अन्तम् अन्तरा पाण्डु कण्डू दाह रुजा अन्वितम्

पुण्डरीकं स विस्फोटम् पामा चर्मदलं तथा

अथ अतस् कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं व्याख्यास्यामः

पुण्डरीकं तनु त्वग्भिः चितम् स्फोटैः सित अरुणैः

नामतो विंशतिविधा बाह्यास् तत्र अमृज उद्भवाः

रोम त्वच् स्नायु धमनि तरुण अस्थीनि यैः क्रमात्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

स्वेद स्वाप श्वयथवः शोणिते पिशिते पुनः

ऋक्ष जिह्वा आकृति प्रोक्तम् ऋक्षजिह्वं बहु क्रिमि

कुष्ठानि सप्तधा दोषैः पृथङ् मिश्रैः समागतैः

तिल प्रमाण संस्थान वर्णाः केश अम्बर आश्रयाः

बहलं बहल क्लेद रक्तम् दाह रुजा अधिकम्
स्थूल मूलम् स दाह आर्ति रक्त श्यावम् बहु व्रणम्

साधु निन्दा वध अन्य स्व हरण आद्यैः च सेवितैः

सूक्ष्माः श्याव अरुणाः बह्व्यः प्रायः स्फिच् पाणि कूर्परे

स उत्सेधम् आचितं रक्तैः पद्म पत्त्रम् इव अंशुभिः

द्विधा ते कोठ पिटिका कण्डू गण्डान् प्रकुर्वते

अस्वेदं मत्स्य शकल संनिभम् किटिभं पुनः

प्रपद्य धातून् व्याप्य अन्तर् सर्वान् संक्लेद्य च आवहेत्

पाणि पाद आश्रिताः स्फोटाः क्लेदः संधिषु च अधिकम्

स स्वेद क्लेद संकोथान् कृमीन् सूक्ष्मान् सु दारुणान्

मधुर अन्न गुड क्षीर दधि सक्तु नव ओदनैः

वातेन कुष्ठं कापालं पित्ताद् औदुम्बरं कफात्

रक्त वाहि सिरा उत्थानाः रक्त जाः जन्तवो ऽणवः

सर्वे संचारिणो नेत्र त्वच् विकाराः विशेषतः

विष् भेद शूल विष्टम्भ कार्श्य पारुष्य पाण्डुताः
तस्य पुत्रो ऽभवद् विद्वाः त्रय्यारुणः इति स्मृतः

मेने समागतं रामं प्रीति विस्फारित ईक्षणा

अपश्यत् अमलाम् सीतां राक्षसीभिः समावृताम्

देवो वा दानवो वा अपि स सीतां लब्धुम् अर्हति

वसिष्ठः तु महा तेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके

स कृत्वा परमं धैर्यं रामाय कृत निश्चयः

अन्यानि च एव पापानि स्नातस्य अत्र महोदधौ

कारुकस्य वृकः पुत्रः तस्मात् बाहुः अजायत

अतिथिः तु कुशात् जज्ञे निषधः तद् सुतः ऽभवत्

भगीरथ सुतः च अपि श्रुतो नाम बभूव ह

स तस्या वचनं श्रुत्वा राजा दुःखित मानसः

अश्मकस्य उत्कलायाम् तु नकुलो नाम पार्थिवः

ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत् सुदासो नाम धार्मिकाः

तस्य पुत्रो दिलीपः तु दिलीपात् तु भगीरथः

रामो दाशरथिर् वीरो धर्म ज्ञः लोक विश्रुतः

दर्शनात् एव लिङ्गस्य नाशं यान्ति न संशयः

रामः परम धर्म आत्मा सेनाम् इव च षण्मुखः

बाढम् इति अब्रवीत् वाक्यं तथा रामो ऽपि धर्म विद्

उवास तत्र मतिमान् लक्ष्मणेन सह प्रभुः

भञ्जयामास च आदाय गत्वा असौ लीलया एव हि

सूत उवाच

यावत् सेतुः च तावत् च स्थास्यामि अत्र तिरोहितः

अयुतायुः सुतः तस्य ऋतुपर्णः तु तद् सुतः

प्रभा षष्टि सहस्रम् तु पुत्राणां जगृहे शुभा

इदं धनुः समादातुं यः शक्नोति जगत्त्रये

नाभागः तस्य दायादः सिन्धुद्वीपः ततस् ऽभवत्

महापातक संयुक्ताः तेषाम् पापं विनश्यतु

नयिष्ये त्वां महा बाहुः उक्त्वा रामं ययौ पुनः

सगरः तस्य पुत्रो ऽभूद् राजा परम धार्मिकः

मद् सुतम् भरतं वीरं राजानं कर्तुम् अर्हसि

समाश्वास्य तदा सीतां दृष्ट्वा रामस्य च अन्तिकम्

रामो ऽपि पालयामास राज्यं धर्म परायणः

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो अभूत् महा बलः

श्रुतायुः अभवत् तस्मात् एते इक्ष्वाकु वंश जाः

दीर्घबाहुः सुतः तस्य रघुः तस्मात् अजायत

वानराणाम् अभूत् सख्यं रामस्य अक्लिष्ट कर्मणः

इति उक्त्वा भगवन्त् शम्भुः परिष्वज्य तु राघवम्

ताभ्याम् आराधितः प्रादात् और्वाग्निः वरम् उत्तमम्

एकं भानुमती पुत्रम् अगृह्णात् असमञ्जम्

प्रत्यक्षम् एव भगवान् दत्तवान् वरम् उत्तमम्

जज्ञे रावण नाश अर्थम् विष्णुः अंशेन विश्वकृत्

लवः च सु महाभागः सर्व तत्त्व अर्थ विद् सुधीः

कृत्वा अथ वानर शतैः लङ्का मार्गम् महोदधेः

स्नानं दानं जपः श्राद्धं भविष्यति अक्षयम् कृतम्

अ दृष्ट्वा लक्ष्मणो रामः सीताम् आकुलित इन्द्रियौ

यावत् स्थास्यन्ति गिरयो यावत् एषा च मेदिनी

तस्य अथ पत्नी सुभगा कैकेयी चारु भाषिणी

ततः स रामो बलवान् सार्धं हनुमता स्वयम्

उद्ववाह च तां कन्यां पार्वतीम् इव शङ्करः

विजयस्य अभवत् पुत्रः कारुको नाम वीर्यवान्

आनयामास तां सीतां वायुपुत्र सहायवान्

द्वे भार्ये सगरस्य अपि प्रभा भानुमती तथा

दृष्ट्वा अङ्गुलीयकम् सीता पत्युः परम शोभनम्

विज्ञाय रामो बलवान् जनकस्य गृहं प्रभुः

स पत्नीकम् च स सुतम् स भ्रातृकम् अरिंदमः

ततः कदाचित् कपिना सुग्रीवेण द्विजोत्तमाः

भरतो लक्ष्मणः च एव शत्रुघ्नः च महा बलः

ततो बहुतिथे काले राजा दशरथः स्वयम्

प्रायच्छत् जानकीम् सीतां रामम् एव आश्रिता पतिम्

आनयिष्यामि तां सीताम् इति उक्त्वा विचचार ह

सेतु मध्ये महादेवम् ईशानम् कृत्तिवाससम्

असमञ्जस्य तनयो हि अंशुमन्त् नाम पार्थिवः

स्थापयामास लिङ्ग स्थम् पूजयामास राघवः

भार्या सत्यधना नाम हरिश्चन्द्रम् अजीजनत्

तत्र अथ निर्जने देशे वृक्ष मूले शुचि स्मिताम्

प्रीतः च भगवन्त् ईशः त्रिशूली नीललोहितः

नभसः पुण्डरीक आख्यः क्षेमधन्वा च तद् सुतः

परिव्राजक वेषेण सीतां हृत्वा ययौ पुरीम्

स हि राम भयात् राजा वनं प्राप सु दुःखितः

सुग्रीवस्य अनुगः वीरो हनुमान् नाम वानरः

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान्

अश्रु पूर्ण ईक्षणाम् हृद्यां संस्मरन्तीम् अ निन्दिताम्

निवारयामास पतिं प्राह संभ्रान्त मानसा

सीता त्रिलोक विख्याता शील औदार्य गुण अन्विता
संवत्सराणां चत्वारि दश च एव महा बलः

सर्वे प्राधान्यतः प्रोक्ताः समासेन द्विजोत्तमाः

बभार शिरसा गङ्गां सोम अन्ते सोम भूषणः

ययौ वनं स पत्नीकः कृत्वा समयम् आत्मवान्

हरितो रोहितस्य अथ धुन्धुः तस्य सुतो ऽभवत्

भगीरथस्य तपसा देवः प्रीत मनाः हरः

सेतुं परम धर्म आत्मा रावणं हतवान् प्रभुः

रामस्य सुभगा भार्या जनकस्य आत्मजा शुभा

तस्माद् बिलिबिलिः श्रीमान् वृद्धशर्मा च तद् सुतः

अहीनगुः तस्य सुतः सहस्वन्त् तद् सुतः ऽभवत्

विशेषाद् ब्राह्मणान् सर्वान् पूजयामास च ईश्वरम्

अभिषिक्तो महा तेजाः भरतेन महा बलः

असंशयाय प्रददौ अस्यै राम अङ्गुलीयकम्

दुःख शोक अभिसंतप्तौ बभूवतुः अरिंदमौ

तस्थौ रामेण पुरतो लक्ष्मणेन च पूजितः

स राजा जनको विद्वान् दातु कामः सुताम् इमाम्

निवेदयित्वा रामाय सीता दर्शनम् आत्मवान्

वायुपुत्रो महा तेजाः रामस्य आसीत् प्रियः सदा

रघोः अजः समुत्पन्नो राजा दशरथः ततस्

तस्य देवो महादेवः पार्वत्या सह शङ्करः

अघोषयत् अमित्र घ्नः लोके ऽस्मिन् द्विज पुंगवाः

सौदासः तस्य तनयः ख्यातः कल्माषपादकः

स्मरणात् एव लिङ्गस्य दिन पापम् प्रणश्यति

निवेदयित्वा च आत्मानम् सीतायै रहसि स्वयम्
शून्यता निमित्त अप्रणिहित पारमिता इयम् भगवन् त्रि विमोक्ष मुख अनुपलब्धि ताम् उपादाय

न अपि कंचिद् धर्मम् निवर्तयिष्यति

अपि तु खलु पुनः सुभूते बहवो ऽन्तराया भविष्यन्ति अस्या गम्भीरायाः प्रज्ञापारमिताया लिख्यमानाया उद्गृह्यमाणाया धार्यमाणाया वाच्यमानायाः पर्यवाप्यमानायाः प्रवर्त्यमानाया उपदिश्यमानाया उद्दिश्यमानायाः

न अपि कश्चिद् धर्मम् प्रवर्तयिष्यति

न अपि अनया धर्म देशनया कश्चिद् परिनिर्वृतः न अपि परिनिर्वास्यति न अपि परिनिर्वाति

अप्रपञ्च पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म मनन समतिक्रम ताम् उपादाय

प्रतिसंविद् पारमिता इयम् भगवन् सर्वज्ञ ता असङ्ग अ प्रतिघाति ताम् उपादाय

अनुत्तरं च इदम् सुभूते महा रत्नम् लोकस्य यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः स देव मानुष असुरस्य हि सुभूते लोकस्य प्रज्ञापारमिता अनुत्तरं रत्नम्

एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् सुभूते एवम् एतत्

अव्यवदान पारमिता इयम् भगवन् आश्रय अनुपलब्धि ताम् उपादाय

न हि सुभूते शून्यता प्रवर्तते वा निवर्तते वा

अनुपलब्धितः सुभूते अन् उपलिप्ता प्रज्ञापारमिता

अविकल्प पारमिता इयम् भगवन् विकल्प सम ताम् उपादाय

स्वप्न प्रतिश्रुत्का प्रतिभास मरीचि माया पारमिता इयम् भगवन् अनुत्पाद विज्ञापन ताम् उपादाय

अ जानक पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्माणाम् अनात्म ताम् उपादाय

अ संहार्य पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अ ग्राह्य ताम् उपादाय

तानि च रक्षा आवरण गुप्तिम् संविधास्यन्ति तस्य धर्म भाणकस्य इमां प्रज्ञापारमितां भाषमाणस्य

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् असत् पारमिता इयम् भगवन् आकाश सत् ताम् उपादाय

चतुर् सत्य पारमिता इयम् भगवन् दुःख आदीनाम् अनुपलब्धि ताम् उपादाय

सर्व बुद्ध धर्म आवेणिक पारमिता इयम् भगवन् गणना समतिक्रम ताम् उपादाय

अ मनन पारमिता इयम् भगवन् अन् इञ्जन ताम् उपादाय

अष्ट विमोक्ष पारमिता इयम् भगवन् तेषाम् अनुपलब्धि ताम् उपादाय

अविनय पारमिता इयम् भगवन् पूर्व अन्त अपर अन्त प्रत्युत्पन्न अर्थ अन् उपलब्धि ताम् उपादाय

तत् कस्य हेतोः तथा हि सुभूते बहु प्रत्यर्थिकानि महा रत्नानि भवन्ति

एवं ना वेदनां न संज्ञां न संस्कारान्

असम सम ता पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अनुपलब्धि ताम् उपादाय

अक्षय पारमिता इयम् भगवन् अक्षय धर्म योग ताम् उपादाय

न अपि सुभूते अ निमित्तम् प्रवर्तते वा निवर्तते वा

तत् कस्य हेतोः न हि कश्चिद् धर्मः य उपलभ्यते यो वा धर्मः सूच्यते

न धन्धायित ता भविष्यति न ते विषम अ परिहारेण कालं करिष्यन्ति

किं कारणं भगवन् मैत्रेयो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्य एभिः एव नामभिः एभिः एव पदैः एभिः एव अक्षरैः अस्मिन् एव पृथिवी प्रदेशे प्रज्ञापारमितां भाषिष्यते एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् तथा हि सुभूते मैत्रेयो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न रूपं नित्यं न अनित्यम् न रूपं बद्धं न मुक्तम् अत्यन्त विशुद्धम् इति अभिसंभोत्स्यते

न च सुभूते प्रज्ञापारमिता कंचिद् धर्मम् आलीयते न कंचिद् धर्मम् संक्लिश्यते न कंचिद् धर्मम् परिगृह्णाति

एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् सुभूते एवम् एतत्

अनुत्पत्ति पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अन् अभिनिर्वृत्ति ताम् उपादाय

अनित्य पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म असंस्कृत ताम् उपादाय

असंभिन्न पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अ सम्भेदन ताम् उपादाय

सर्व शून्यता पारमिता इयम् भगवन् अनन्त अपर्यन्त ताम् उपादाय

अ नाम पारमिता इयम् भगवन् स्कन्ध अनुपलब्धि ताम् उपादाय

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् प्रज्ञापारमिता इति भगवन् नामधेय मात्रम् एतत्

अ संक्रान्ति पारमिता इयम् भगवन् च्युति उपपत्ति अनुपत्ति ताम् उपादाय
अतो ऽपि सुभूते कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा ततोनिदानं बहुतरं पुण्यं प्रसविष्यति

निःक्लेश पारमिता इयम् भगवन् परिकल्प असत्ताम् उपादाय

अलक्षण पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अन् अभिनिर्वृत्ति ताम् उपादाय

निःसत्त्व पारमिता इयम् भगवन् भूतकोटि ताम् उपादाय

बहूनि च देवता सहस्राणि तत्र आगमिष्यन्ति सर्वाणि धर्म श्रवण अर्थिकानि

अनेन सुभूते कारणेन मैत्रेयो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्य एभिः एव नामभिः एभिः एव पद व्यञ्जनैः अस्मिन् एव पृथिवी प्रदेशे इमाम् एव प्रज्ञापारमितां भाषिष्यते

धर्म द्वयम् एतत् न विद्यते न उपलभ्यते

न एव च केनचिद् देशिता न अपि केनचिद् श्रुता न अपि केनचिद् प्रतीच्छिताः न अपि केनचिद् साक्षात्कृता न अपि केनचिद् साक्षात्क्रियते न अपि केनचित् साक्षात्करिष्यते

स्मृति उपस्थान आदि बोधिपक्षधर्म पारमिता इयम् भगवन् तेषाम् अनुपलब्धि ताम् उपादाय

यथा प्रज्ञापारमिता तथा नाम

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

विज्ञान अनुत्पाद अ निरोध अ संक्लेश अ व्यवदान विशुद्धितः सुभूते परिशुद्धा प्रज्ञापारमिता

अ समुत्थान पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म निर्विकल्प ताम् उपादाय

अपरामृष्ट पारमिता इयम् भगवन् सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि अ स्पृहण ताम् उपादाय

अ पद पारमिता इयम् भगवन् अनाम अशरीर ताम् उपादाय

नव अनुपूर्व विहार पारमिता इयम् भगवन् प्रथम ध्यान आदीनाम् अनुपलब्धि ताम् उपादाय

अन् अवमृद्य पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अनुपलब्धि ताम् उपादाय

असंक्लेश पारमिता इयम् भगवन् राग द्वेष मोह अ स्वभाव ताम् उपादाय

वाच् वस्तु एव नाम इति उच्यते

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

तथागत तथता पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अ वितथ ताम् उपादाय

यथा एव नाम तथा एव प्रज्ञापारमिता

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् सु लब्धाः बत लाभाः तेषाम् भगवन् कुल पुत्राणाम् कुल दुहितॄणाम् च येषाम् इयम् प्रज्ञापारमिता श्रोत्र अवभासम् अपि आगमिष्यति प्राक् एव य उद्ग्रहीष्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति प्रवर्तयिष्यन्ति देशयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति उद्देक्ष्यन्ति सु आध्यास्यन्ति

अप्रमाण पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म समुत्थान अ समुत्थान ताम् उपादाय

अ स्वभाव पारमिता इयम् भगवन् अन् आगतिम् अ गतिम् उपादाय

रूप निरुपलेप अपरिग्रह तया सुभूते परिशुद्धा प्रज्ञापारमिता

शून्य पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अनुपलब्धि ताम् उपादाय

अन् उपलेप पारमिता इयम् भगवन् आकाशान् उपलेप ताम् उपादाय

अन् उपलिप्ता इति सुभूते इयं प्रज्ञापारमिता

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

अगमन पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अगमन ताम् उपादाय

बल पारमिता इयम् भगवन् अन् अवमृद्य ताम् उपादाय

निर्दोष पारमिता इयम् भगवन् गुण पारमिताम् उपादाय

बहूनि च एषाम् देवता सहस्राणि पृष्ठतः पृष्ठतो ऽनुबद्धानि भविष्यन्ति

अनात्म पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अन् अभिनिवेशन ताम् उपादाय

तत् कस्य हेतोः अत्यन्त अन् अभिनिर्वृत्ताः हि भगवन् सर्व धर्माः

आकाश विशुद्धितः सुभूते परिशुद्धा प्रज्ञापारमिता

अ वचन पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म अविकल्प ताम् उपादाय

सा अपि प्रज्ञापारमिता न विद्यते न उपलभ्यते

एवम् इयम् सुभूते बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य प्रज्ञापारमिता

अकारक पारमिता इयम् भगवन् कारक अनुपलब्धि ताम् उपादाय

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् महा पारमिता इयम् भगवन् तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य यस्य असङ्ग ता सर्व धर्मेषु यो असौ अनुत्तराम् सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोद्धु कामः न च कंचिद् धर्मम् अभिसंबुध्यते धर्म चक्रम् च प्रवर्तयिष्यति न च कंचिद् धर्मम् संदर्शयिष्यति

शान्त पारमिता इयम् भगवन् सर्व धर्म निमित्त अनुपलब्धि ताम् उपादाय

दश पारमिता इयम् भगवन् दान आदीनाम् अनुपलब्धि ताम् उपादाय
अथ खलु संबहुलानि देव पुत्र सहस्राणि अन्तरीक्षे किलकिला प्रक्ष्वेडितेन चैल विक्षेपान् अकार्षुः द्वितीयं बत इदम् धर्म चक्र प्रवर्तनम् जम्बूद्वीपे पश्याम इति च अवोचन्

अथ खलु भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिं स्थविरम् एतत् अवोचत् न इदम् सुभूते द्वितीयं धर्म चक्र प्रवर्तनम् न अपि कस्यचिद् धर्मस्य प्रवर्तनं वा निवर्तनं वा

विज्ञान विशुद्धितः सुभूते परिशुद्धा प्रज्ञापारमिता

सचेद् एवम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न संजानीते चरति प्रज्ञापारमितायाम्

आकाश प्रतिश्रुत्का वचनीय प्रव्याहार निरुपलेप तया सुभूते परिशुद्धा प्रज्ञापारमिता

अप्रमेय पारमिता इयम् भगवन् अप्रमाण धर्म ताम् उपादाय

सर्व उपलेप अनुलेप धर्म अन् उपलेप तया सुभूते परिशुद्धा प्रज्ञापारमिता

सर्व धर्माणाम् अन् उत्पादाय अ निरोधाय अ संक्लेशाय अ विनाश योगेन प्रत्युपस्थिता

विविक्त पारमिता इयम् भगवन् अत्यन्त शून्यताम् उपादाय

तत् कस्य हेतोः तथा हि सुभूते सर्वे ते धर्मा न संविद्यन्ते न उपलभ्यन्ते