tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शौनकयज्ञेन इष्यन्न् एतस्याम् एव पौर्णमास्यां प्रयुङ्क्ते तस्या उक्तं ब्राह्मणम्

अथ अतस् शौनकयज्ञस्य

अथ अतस् इडादधस्य

तेन प्रजाति कामः यजेत

तद् यद् अध्वर्युर् हवींषि प्रजनयति तत् प्रजात्यै रूपम्

दाक्षायणयज्ञस्य हि समासः

स एष तुस्तूर्षमाणस्य यज्ञः

स एतेन यजने स्तृणुते ह

इडादधेन इष्यन्न् एतस्याम् एव पौर्णमास्यां प्रयुङ्क्ते तस्या उक्तं ब्राह्मणम्

तत्र तथा एव व्रतानि चरति

स एष पशु कामस्य अन्नाद्य कामस्य यज्ञः

तेन पशु कामः अन्नाद्य कामः यजेत

अथ अतस् सार्वसेनियज्ञस्य
पार्थिव अग्नि विमिश्रः ऽसौ दिव्यः शुचिः इति स्मृतः

उद्यन्तं च पुनः सूर्यम् औष्ण्यम् अग्नेः समाविशेत्

ज्येष्ठे मासि भवेत् इन्द्रः आषाढे च अर्यमा रविः

षड्भी रश्मि सहस्रैः तु विष्णुः तपति मेदिनीम्

चन्द्र ऋक्ष ग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्य सम्भवाः

हिम उद्वहाः च ता नाड्यो रश्मयस् त्रि शताः पुनः

खद्योत वत् सः व्यचरत् आविर्भाव चिकीर्षया

मनुष्यान् औषधेन इह स्वधया च पितॄन् अपि

उत्तिष्ठति पुनः सूर्यः पुनर् वै प्रविशत्य् अपः

अस्मिन् अर्थे महा प्राज्ञैः यत् उक्तम् शान्त बुद्धिभिः

जले च अप् जः समाविष्टो न अद्भिः अग्निः प्रशाम्यति

आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

प्रभा सौरी तु पादेन हि अस्तम् याते दिवाकरे

इति एतत् मण्डलम् शुक्लं भास्वरं सूर्य संज्ञितम्

शुक्लाः ताः नामतः सर्वाः त्रिशती घर्म सर्जनाः

प्रकाश उष्ण स्व रूपे च सौर आग्नेये तु तेजसी

यः च अयम् मण्डली शुक्ली निरूष्मा सम्प्रजायते

सूर्यो अमरेषु अपि अमृतम् त्रयं त्रिषु नियच्छति

विवस्वान् दशभिर् याति याति एकादशभिः भगः

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवः अंशुः सप्तभिस् तथा

वैद्युतो जाठरः सौरो वारि गर्भाः त्रयः ऽग्नयः

एतेन क्रम योगेन भूमि अर्धे दक्षिण उत्तरे

वैद्युतः अप् जः तु विज्ञेयः तेषाम् वक्ष्ये तु लक्षणम्

यः च असौ तपते सूर्यः पिबन् अम्भः गभस्तिभिः

चतुर्भाग अवशिष्टे ऽस्मिन् लोके नष्टे विशेषतः

पवनो यः तु लोके अस्मिन् पार्थिवः वह्निः उच्यते

अव्याकृतम् इदम् त्वा आसीत् नैशेन तमसा वृतम्

भिद्यते लोकम् आसाद्य जल शीत उष्ण निःस्रवम्

इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रः अथ वरुणः अर्यमा

तासां चतुर् शताः नाड्यो वर्षन्ते चित्र मूर्तयः

अतः परं तु त्रिविधम् अग्नेः वक्ष्ये समुद्भवम्

एतत् विस्तरात् ब्रूहि ज्योतिषां च विनिर्णयम्

चन्द्रभा नामतः सर्वा पीताभाश् च गभस्तयः

श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः

एतत् वः अहम् प्रवक्ष्यामि सूर्य चन्द्रमसोः गतिम्

तस्मात् नक्तम् पुनः शुक्ला आपो दृश्यन्ति भास्वराः

सः अग्निम् सृष्ट्वा अथ लोक आदौ पृथिवी जल संश्रितः

तस्मात् ताम्राः भवन्ति अपः दिवा रात्रि प्रवेशनात्

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः

शुक्लाश् च ककुभाः च एव गावो विश्वभृतस् तथा

संहृत्य तत् प्रकाश अर्थम् त्रिधा व्यभजत् ईश्वरः

उत्तरे च एव भूमि अर्धे तथा हि अग्निः च दक्षिणे

उदय अस्तमने नित्यम् अहोरात्रम् विशत्य् अपः

वरुणो माघ मासे तु सूर्य एव तु फाल्गुने

मानवानां च कुक्षि स्थः न अग्निः शाम्यति पावकः

नक्षत्र ग्रह सोमानाम् प्रतिष्ठा योनिः एव च

दिव्यस्य भौतिकस्य अग्नेः अथो अग्नेः पार्थिवस्य च

यत् एतत् उक्तम् भवता सूतैः इह वदतां वर

अर्यमा दशभिर् याति पर्जन्यो नवभिस् तथा

स्थावरा जङ्गमाः च एव वापी कुल्या आदिकाः अपः

रेशा मेघाश् च वात्स्याश् च ह्लादिन्यो हिम सर्जनाः

एवं रश्मि सहस्रम् तत् सौरम् लोक अर्थ साधकम्

नयनं च एवम् ईशस्य दक्षिणं भास्करः स्वयम्

अस्तं याति पुनः सूर्यो अहर् वै प्रविशत्य् अपः

पप्रच्छुः उत्तरम् भूयस् तदा ते रोमहर्षणम्

अर्चिष्मान् पवनः सः अग्निः निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

अमृतेन सुरान् सर्वान् तिसृभिः तर्पयति असौ

इति वर्णाः समाख्याता मया सूर्य समुद्भवाः

अंशुर् विवस्वन्त् त्वष्टा च पर्जन्यो विष्णुः एव च

हेमन्ते शिशिरे च एव हिमम् उत्सृजते त्रिभिः

अग्निम् आविशते रात्रौ तस्मात् दूरात् प्रकाशते

व्युष्टायां तु रजन्यां च ब्रह्मणो अव्यक्त जन्मनः

नादेयाः च एव सामुद्रीः कूपाः च एव तथा घनाः

पञ्च रश्मि सहस्राणि वरुणस्य अर्क कर्मणि

श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

ऋषय ऊचुः

नक्षत्र अधिपतिः सोमो नयनं वामम् ईशितुः

यः च असौ लोक आदौ सूर्ये शुचिः अग्निः तु स स्मृतः

हेमन्ते ताम्र वर्णः तु शिशिरे लोहितो रविः

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पितृषु अपि
सहस्रपाद् असौ वह्निः वृत्त कुम्भ निभः स्मृतः
क्षत्रस्य एतत् छन्दः यत् त्रिष्टुप्

तद् यथाछन्दसं देवते प्रीणाति

ततिर् वै यज्ञस्य पुरोडाशः

न इद् प्राणान् च आत्मानं च अन्येन अन्तर्दधाति इति

स्तोकान् एव एताभिः अग्नये स्वदयति

एता ह वा तेषां पुरोनुवाक्या एता याज्याः

तस्मा एव एनम् तत् सम्प्रयच्छति

अथ यत् त्रिष्टुभो याज्याः

अथ वै पशुम् आलभ्यमानं पुरोडाशो ऽनुनिरुप्यते

तत् पुरोडाश स्विष्टकृत् अच्युतः

तस्माद् अच्युतो भवति

प्रयाजान् एव तत् पशु भाजः कुर्वन्ति

वाचा यज्ञस् तायते

न स्वाहाकृतीः च वपां च अन्तरेण वाचं विसृजेत

स्वाहाकृतिभिः चरित्वा वपया चरन्ति

अथ स्तोकीया अन्वाह

अ पापः ह वै देवानां शमिता

स हि देवान् अनुवेद

अथ यद् अनुष्टुभो ऽग्नीषोमीयस्य पशोः पुरोनुवाक्या भवन्ति

वैश्वामित्रीं पुरोडाश स्विष्टकृतः पुरोनुवाक्याम् अनूच्य वैश्वामित्र्या यजति

परिधाय उपांशु जपत्य् उभाव् अ पापः च इति

अग्निर् वै स्विष्टकृत्

वाग् वै विश्वामित्रः

गायत्री वै सा या अनुष्टुभ्

गायत्रम् अग्नेः छन्दः
दृष्ट्वा च स ऊर्ण भ्रू आयत अक्षम् ज्वलत् शरीरम् शुभ जाल हस्तम्

तद् बुद्धिम् अत्र अन्यतराम् वृणीष्व धर्म अर्थ कामान् विधिवत् भजस्व

तं रूप लक्ष्म्या च शमेन च एव धर्मस्य निर्माणम् इव उपविष्टम्

अलोल चक्षूः युग मात्र दर्शी निवृत्त वाच् यन्त्रित मन्द गामी

इमं हि दृष्ट्वा तव भिक्षु वेषम् जात अनुकम्पः अस्मि अपि च आगत अश्रुः

कस्मात् इयम् ते मतिः अक्रमेण भैक्षाक एव अभिरता न राज्ये

उपोपविश्य अनुमतः च तस्य भावं विजिज्ञासुः इदम् बभाषे

द्रुतं ययौ यः स जगाम धीरं यः कश्चिद् आस्ते स्म स च उत्पपात

काषाय वासाः स बभौ नृ सूर्यः यथा उदयस्य उपरि बाल सूर्यः

स च अपि अवोचत् सदृशेण साम्ना नृपं मनस् स्वास्थ्यम् अनामयम् च

पञ्च अचल अङ्कम् नगरं प्रपेदे शान्तः स्वयम्भुः इव नाक पृष्ठम्

गात्रं हि ते लोहित चन्दन अर्हम् काषाय संश्लेषम् अनर्हम् एतत्

स पाण्डवं पाण्डव तुल्य वीर्यः शैल उत्तमम् शैल समान वर्ष्मा

ततः स्म तस्य उपरि शृङ्ग भूतम् शान्त इन्द्रियम् पश्यति बोधिसत्त्वम्

सुवर्ण केयूर विदष्ट बाहवः मणि प्रदीप उज्ज्वल चित्र मौलयः

स एष शाक्य अधिपतेः तनूजः निरीक्ष्यते प्रव्रजितो जनेन

इति एवम् मगध पतिः वचः बभाषे यः सम्यग् वल भिद् इव ब्रुवन् बभासे

तत् भुङ्क्ष्व भिक्षा आश्रम कामैः कामान् काले ऽसि कर्ता प्रिय धर्मैः धर्मम्

यत् एव यः तस्य ददर्श तत्र तत् एव तस्य अथ बबन्ध चक्षुः

श्रेण्यो ऽथ भर्ता मगध अजिरस्य बाह्यात् विमानात् विपुलम् जन ओघम्

तस्मात् त्रिवर्गस्य निषेवणेन त्वं रूपम् एतत् स फलम् कुरुष्व

आदित्य पूर्वम् विपुलं कुलं ते नवं वयो दीप्तम् इदम् वपुः च

बहु छलम् यौवनम् अभ्यतीत्य निस्तीर्य कान्तारम् इव आश्वसन्ति

विज्ञायतां क्व प्रतिगच्छति इति तथा इति अथ एनम् पुरुषो ऽन्वगच्छत्

उत्तीर्य गङ्गां प्रचलत् तरंगाम् श्रीमत् गृहम् राजगृहं जगाम

चचार भिक्षां स तु भिक्षु वर्यः निधाय गात्राणि चलं च चेतः

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये अश्वघोष कृते श्रेण्याभिगमनो नाम दशमः सर्गः

तं प्रेक्ष्य यो ऽन्येन ययौ स तस्थौ यः तत्र तस्थौ पथि सो ऽन्वगच्छत्

तत् निष्फलौ न अर्हसि कर्तुम् एतौ पीनौ भुजौ चाप विकर्षण अर्हौ

मौलि धरः सिंह गतिः नृ सिंहः चलत् सटः सिंह इव आरुरोह

तं भिक्षु वेषम् क्षिति पालन अर्हम् संचुक्षुभे राजगृहस्य लक्ष्मीः

स्निग्धेन कश्चिद् वचसा अभ्यनन्दत् न एनम् जगाम अ प्रतिपूज्य कश्चित्

धर्म अर्थ काम अधिगमम् हि अनूनम् नॄणाम् अनूनम् पुरुष अर्थम् आहुः

न च क्रमं मर्षयितुं मतिः ते भुङ्क्ष्व अर्धम् मद् विषयस्य शीघ्रम्

कामस्य पूर्वं हि वयः शरव्यं न शक्यते रक्षितुम् इन्द्रियेभ्यः

न्यायेन तत्र अभ्यवहृत्य च एनत् महीधरम् पाण्डवम् आरुरोह

प्रीतिः परा मे भवतः कुलेन क्रम आगता च एव परीक्षिता च

गाम्भीर्यम् ओजः च निशाम्य तस्य वपुः च दीप्तं पुरुषान् अतीत्य

अतस् च लोलं विषय प्रधानम् प्रमत्तम् अ क्षान्तम् अ दीर्घ दर्शि

अथो चिकीर्षा तव धर्म एव यजस्व यज्ञं कुल धर्मः एषः

तस्मिन् अवौ लोध्र वन उपगूढे मयूर नाद प्रतिपूर्ण कुञ्जे

कश्चिद् तम् आनर्च जनः कराभ्यां सत्कृत्य कश्चिद् शिरसा ववन्दे

अन्य क्रियाणाम् अपि राजमार्गे स्त्रीणां नृणां वा बहु मान पूर्वम्

संरक्ष्यमाणानि अपि दुर्ग्रहाणि कामा यतस् तेन पथा हरन्ति

ददर्श पप्रच्छ च तस्य हेतुं ततस् तम् अस्मै पुरुषः शशंस

व्यूढानि अनीकानि विगाह्य बाणैः मया सहायेन परान् जिगीष

तं देव कल्पम् नरदेव सूनुम् निरीक्षमाणा न ततर्प दृष्टिः

विसिस्मिये तत्र जनः तदानीम् स्थाणु व्रतस्य इव वृषध्वजस्य

अतस् च यूनः कथयन्ति कामान् मध्यस्य वित्तं स्थविरस्य धर्मम्

तत्र एनम् आलोक्य स राज भृत्यः श्रेण्याय राज्ञे कथयांचकार

स राज वत्सः पृथु पीन वक्षाः तौ हव्य मन्त्र अधिकृतौ विहाय

ततः शुचौ वारण कर्ण नीले शिला तले संनिषसाद राजा
शक्नोति जीर्णः खलु धर्मम् आप्तुम् काम उपभोगेषु अगतिः जरायाः

भ्रुवौ ललाटं मुखम् ईक्षणे वा वपुः करौ वा चरणौ गतिं वा

व्यत्यस्य रागात् इह हि त्रिवर्गं प्रेत्य इह च भ्रंशम् अवाप्नुवन्ति

अथ तु इदानीम् कुल गर्वित त्वात् अस्मे विश्रम्भ गुणः न ते ऽस्ति

स्नेहेन खलु एतत् अहम् ब्रवीमि न ऐश्वर्य रागेण न विस्मयेन

तत् सौम्यैः राज्यं यदि पैतृकं त्वं स्नेहात् पितुः न इच्छसि विक्रमेण

यज्ञैः अधिष्ठाय हि नाग पृष्ठम् ययौ मरुत्वन्त् अपि नाक पृष्ठम्

काम अर्थयोः च उपरमेण धर्मः त्याज्यः स कृत्स्नो यदि काङ्क्षितो ऽर्थः

तस्मात् कुरुष्व प्रणयं मयि त्वं सद्भिः सहीया हि सतां समृद्धिः

यावत् स्व वंश प्रतिरूपम् रूपं न ते जरा अभ्येति अभिभूय भूयः

धर्मस्य च अर्थस्य च जीव लोके प्रत्यर्थि भूतानि हि यौवनानि

पर्यङ्कम् आस्थाय विरोचमानं शशाङ्कम् उद्यन्तम् इव अभ्र कुञ्जात्

अल्पेन यत्नेन शम आत्मकानि भवन्ति अगत्या एव च लज्जया च

ततः श्रुत अर्थः मनसा आगत आस्थः राजा बभाषे पुरुषं तम् एव

ज्ञानं परं वा पृथिवी श्रियम् वा विप्रैः यः उक्तो अधिगमिष्यति इति
एते वै भ्राम्यमाणाः ते यथायोगं वहन्ति वै

पुच्छे अग्निः च महेन्द्रः च मरीचिः कश्यपो ध्रुवः

यस्मात् प्रवहते तानि प्रवहः तेन स स्मृतः

नक्षत्र चन्द्र सूर्याः च ग्रहाः तारा गणैः सह

युक्तेन अष्टभिः अश्वैः च ध्वजैः अग्नि समुद्भवैः

उत्तानपादः तस्य अथ विज्ञेयः सोत्तरो हनुः

मेरुम् आलोकयन् एव प्रतियाति प्रदक्षिणम्

अष्टभिर् लोहितैः अश्वैः स ध्वजैः अग्नि सम्भवैः

सर्वा ध्रुव निबद्धाः ताः भ्रमन्त्यो भ्रामयन्ति च

अलात चक्र वत् यान्ति वात चक्र ईरितानि तु

आग्नीध्र काश्यपानाम् तु तेषां स परमो ध्रुवः

एवं ध्रुवे नियुक्तः असौ भ्रमते ज्योतिषां गणः

एष तारा मयः स्तम्भो न अस्तम् एति न वा उदयम्

दशभिः तु महाभागैः उत्तमैः वात सम्भवैः

परिभ्रमन्ति तद् बद्धाः चन्द्र सूर्य ग्रहाः दिवि

आदित्य निलयः राहुः सोमं गच्छति पर्वसु

ज्योतिषां चक्रम् आदाय आकर्षन् तम् अधोमुखः

श्वेतः पिशङ्गः सारङ्गो नीलः श्यामो विलोहितः

ततः केतुमन्तः तु अश्वाः अष्टौ ते वात रंहसः

शिशुमार आकृतिम् ज्ञात्वा प्रविभागेन सर्वशः

पलाल धूम वर्ण आभाः क्षाम देहाः सु दारुणाः

श्वेतः च हरितः च एव पृषतो वृष्णिः एव च

शिश्ने संवत्सरो ज्ञेयो मित्रः च अपानम् आश्रितः

रथेन क्षिप्र वेगेन भार्गवः तेन गच्छति

ध्रुवेण अधिष्ठिताः च एव ध्रुवम् एव प्रदक्षिणम्

यावत् तम् अनुपर्येति ध्रुवं च ज्योतिषां गणः

तद् मुख अभिमुखाः सर्वे चक्र भूताः दिवि स्थिताः

परियान्ति सुर श्रेष्ठम् मेढी भूतम् ध्रुवं दिवि

रथं तमस् मयम् तस्य वहन्ति स्म सु दंशिताः

आदित्यम् एति सोमात् च तमसः अन्तेषु पर्वसु

अतस् च अङ्गिरसः विद्वाः देवाचार्यः बृहस्पतिः

यावत्यः च एव ताराः स्युः तावन्तः अस्य मरीचयः

यथा नदी उदके उदकेन सह उह्यते

तथा भ्रमन्ति ज्योतींषि वात बद्धानि सर्वशः

सर्वे ध्रुवे निबद्धाः ते निबद्धा वात रश्मिभिः

एष तारा मयः प्रोक्तः शिशुमारे ध्रुवो दिवि

शिशुमार शरीर स्थाः यावत्यः तारकाः तु ताः

यज्ञः अधरः तु विज्ञेयो धर्मो मूर्धानम् आश्रितः

युक्तेन अष्टभिः अश्वैः च स ध्वजैः अग्नि संनिभैः

अब्दं वसति यो राशौ स्व दिशम् तेन गच्छति

याभिः अदृश्याभिः प्रबद्धा वात रश्मिभिः

यत् अह्ना कुरुते पापं तं दृष्ट्वा निशि मुञ्चति

सूत उवाच

युक्तो हयैः पिशङ्गः तु दशभिर् वात रंहसैः

स्वर्भानोः तु यथा अष्ट अश्वाः कृष्णा वै वात रंहसः

तैल पीडम् यथा चक्रं भ्रमते भ्रामयन्ति वै
एवा माम् अभि ते मनः समैतु सं च वर्तताम्

रेष्म छिन्नम् यथा तृणं मयि ते वेष्टतां मनः

तुरो भगस्य हस्ताभ्याम् अनुरोधनम् उद् भरे

आ अहम् खिदामि ते मनो राज अश्वः पृष्ट्याम् इव

आञ्जनस्य मदुघस्य कुष्ठस्य नलदस्य च

यथा अयम् वाहो अश्विना समैति सं च वर्तते
अनुगृह्णाहि मे लङ्कां ये च अस्मिन् पुर वासिनः

नाम संश्रावयन् तस्मै जिनेन्द्रेण अधिष्ठितः

तथागत स्व प्रत्यात्म भूमि प्रवेश अधिगमाय त्वया योगः करणीयः

एतत् एव तथागत दर्शनम्

इति लङ्का अधिपते विकल्पस्य एतत् अधिवचनम्

न च धर्म अधर्मयोः प्रहाणेन चरन्ति

चित्त मनस् मनस् विज्ञान विगतेन त्वया सर्व धर्माः विभावयितव्याः

न च अत्र कश्चिद् शृणोति श्रूयते वा

न अस्ति तत् यत् न देयं मे अनुकम्प महा मुने

निर्माय भगवन्त् तत्र शिखरान् रत्न भूषितान्

उपाय कौशल परिग्रह अभिनिर्हार अभिनिर्हृते तम् अचिन्त्य विषयम् अनुप्राप्स्यसि बहु रूप विकारताम् च तथागत भूमिम्

आयातु भगवान् शास्ता लङ्का मलय पर्वतम्

तानि क्षेत्राणि ते बुद्धा रत्न शोभाः क्व सौगताः

कथं न विकल्पन्ते मनस् विज्ञानेन विषय अर्थ हेतुकेन यथा रूप लक्षण संस्थान अकारात् च

यथा त्वं परावृत्त विकल्पा आश्रये भूमि विपक्ष कौशलेन प्रविचय बुद्ध्या विचारयमाणः प्रत्यात्म नय लक्षण समाधि सुख विहारम् समाधि बुद्धैः परिगृहीतः शमथ सुख व्यवस्थितः श्रावक प्रत्येकबुद्ध समाधि पक्षान् अतिक्रम्य अचला साधुमती धर्ममेघा भूमि व्यवस्थितः धर्म नैरात्म्य यथातथ अकुशलः महा रत्न पद्म विमाने समाधि जिन अभिषेक ताम् प्रतिलप्स्यसे

अप्रवृत्ति विकल्पः च यदा बुद्धं न पश्यति

चिन्ता इति किम् इदम् कः अयम् देशितं केन वा श्रुतम्

तीर्थ्य योगः हि लङ्का अधिपते तीर्थ्यानाम् आत्म अभिनिवेशात् प्रवर्तते

अतीतः अपि एव विकल्प्यते अतीतः

तद् अनुरूपैः पद्मैः स्व काय विचित्र अधिष्ठान अधिष्ठितैः तैः पद्मैः स्व कायम् निषण्णं द्रक्ष्यसि अन्योन्य वक्त्र मुख निरीक्षणम् च करिष्यसि

केन न कल्पन्ते मनसा आत्मतो जीवतः पुद्गलतः

कुम्भकर्ण पुरोगाः च राक्षसाः पुर वासिनः

मौना हि भगवन्त् तथागताः समाधि सुख गोचरम् एव उद्भावयन्ति

सागर इन्द्रस्य भवनात् समुत्तीर्य तटे स्थितः

एवं च तथागता द्रष्टव्याः धर्माः च यथा त्वया दृष्टाः

तीर्थ्य दोषैः विनिर्मुक्तम् प्रत्येक जिन श्रावकैः

भगवन्तम् अपि एतर्हि पृच्छामि

श्रोष्यन्ति इमे जिनपुत्रा अहं च

न च बाला अवबुध्यन्ते मोहिता विश्व कल्पनैः

अस्ति लङ्का अधिपते धर्म अधर्मयोः प्रतिविभागो विकल्प लक्षण त्वात्

धर्मं दिदेश यक्षाय प्रत्यात्म गति सूचकम्

य एवं पश्यति लङ्का अधिपते स सम्यक् पश्यति

य एष प्रष्टु कामः दशग्रीवः अनागतान् अपि जिनान् प्रक्ष्यति

एवं पण्डितैः परिपृच्छन जातीयैः भवितव्यं स्व पर उभय अर्थम्

शिखरे रत्न खचिते पुर मध्ये प्रकाशितम्

रावणो यक्ष वर्गाः च सम्पूज्य वदतां वरम्

स्व आत्म भावम् च एकैकस्मिन् गिरौ तथागतानां पुरतः सम्यक् संबुद्धानाम् महामतिना सार्धं तथागत प्रत्यात्म गति गोचर कथाम् प्रकुर्वन्तं यक्षैः परिवृतं तां देशना पाठ कथाम् कथयन्तम्

विश्व रूप गति प्रापकः ऽयं लङ्का अधिपते स्व प्रत्यात्म गति बोधकः ऽयं महायान अधिगमः

यत् अपि उक्तवन् असि लङ्का अधिपते पूर्वका अपि तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः मया पृष्टाः तैः च विसर्जितं पूर्वम्

न आख्यायिका इतिहास रतेन भवितव्यम्

त्वं प्रष्टा सर्व बुद्धानाम् प्रत्यात्म गति गोचरम्

अधिवास्य भगवान् तूष्णीम् शम बुद्ध्या व्यवस्थितः

देशेहि नायक इह

एवं मया श्रुतम्

न च तीर्थ्य बाल योगिनः विभावयन्ति

एवं विदर्शनया प्रतिविपश्यतः प्रहीणा भवन्ति

एष महामते रावणो लङ्का अधिपतिः पूर्वकान् अपि तथागतान् अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धान् प्रश्न द्वयम् पृष्टवान्

अन्यानि च एव दिव्यानि रत्न कोटीः अलंकृताः

देशयिष्यन्ति यक्षाणाम् अनुकम्पाय नायकाः

उपेत्य विमानात् अवतीर्य स परिवारः भगवन्तं त्रिष्कृत्वः प्रदक्षिणीकृत्य तूर्य तालावचरैः इन्द्रनील मयेन दण्डेन वैडूर्य मुसार प्रत्युप्ताम् वीणां प्रियङ्गु पाण्डुना अनर्घ्येण वस्त्रेण पार्श्व अवलम्बिताम् कृत्वा सलीलं वीणाम् अनुप्रविश्य गाथा अभिगीतैः अनुगायति स्म
एकस्मिन् समये भगवान् लङ्का पुरे समुद्र मलय शिखरे विहरति स्म नाना रत्न गोत्र पुष्प प्रतिमण्डिते महता भिक्षु संघेन सार्धं महता च बोधिसत्त्व गणेन नाना बुद्ध क्षेत्र संनिपतितैः बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः अनेक समाधि वशिता बल अभिज्ञा विक्रीडितैः महामति बोधिसत्त्व पूर्वंगमैः सर्व बुद्ध पाणि अभिषेक अभिषिक्तैः स्व चित्त दृश्य गोचर परिज्ञान अर्थ कुशलैः नाना सत्त्व चित्त चरित्र रूप नय विनय धारिभिः पञ्च धर्म स्वभाव विज्ञान नैरात्म्य अद्वय गतिम् गतैः

तत् कथम् तेषां प्रहाणम् एवंभाविनाम् भगवन्त् आह ननु लङ्का अधिपते दृष्टो घट आदीनाम् भेदन आत्मकानाम् विनाश धर्मिणाम् बाल विकल्प गोचरैः प्रतिविभागः

तैः च अपि विसर्जितम्

रम्यां च अशोक वनिकाम् प्रतिगृह्ण महा मुने

यक्षिण्यो यक्ष पुत्राः च महायान बुभुत्सवः

अध्येषयामि त्वा यक्षा जिनपुत्राः च पण्डिताः

अन्तर् चारिणा न बाह्य अर्थ दृष्टि अभिनिविष्टेन

ते च क्षेत्राः स नायकाः

यत् नु अहम् अपि अत्र एव रावणं यक्ष अधिपतिम् अधिकृत्य एतत् एव उद्भावयन् धर्मं देशयेयम्

आज्ञाकरः अहम् बुद्धानां ये च तेषां जिन आत्मजाः

एवम् अनागतः अधुना अपि धर्मतया

मा विलम्ब प्रचलित मौलिन्

राग दोष विनिर्मुक्ताः प्रत्यात्म गति चिन्तकाः

अनागताः च वक्ष्यन्ति गिरौ रत्न विभूषिते

अलब्ध आत्मक त्वात् न लक्षणतः कल्प्याः

न च त्वया श्रावक प्रत्येक बुद्ध तीर्थ अधिगम पदार्थ गोचर पतित दृष्टि समाधिना भवितव्यम्

एक स्वाभाविकानाम् एक ज्वाला उद्भव प्रज्वालितानाम् गृह भवन उद्यान प्रासाद प्रतिष्ठापितानाम् दृष्टः प्रतिविभागः इन्धन वशात् दीर्घ ह्रस्व प्रभा अल्प महा विशेषाः च

स्व विकल्पाः द्विधा गृह्णन्ति

श्रोष्यन्ति प्रत्यात्म गतिम् महायान परायणाः

न केवलम् एषा लङ्का अधिपते धर्माणां प्रतिविभाग विशेषः योगिनाम् अपि योगम् अभ्यस्यताम् योग मार्गे प्रत्यात्म गति लक्षण विशेषः दृष्टः

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पूर्वम् एव अध्येषितः रावणस्य अनुकम्पाम् उपादाय तस्या बोधिसत्त्व पर्षदः चित्त आशय विचारम् आज्ञाय अनागतां जनतां च अवलोक्य देशना पाठ अभिरतानाम् सत्त्वानां चित्त विभ्रमः भविष्यति इति यथा रुत अर्थ अभिनिविष्टानाम् सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्ध तीर्थ्य योग बल अभिनिविष्टानाम् तथागता अपि भगवन्तो विनिवृत्त विज्ञान विषयाः महा हासम् हसन्ति

शास्ता च जिनपुत्राः च तत्र एव अन्तर्हिताः ततस्

तत् अहम् कारुणिकं क्लेश इन्धन विकल्प क्षय करम् तं जिनपुत्रैः परिवृतं सर्व सत्त्व चित्त आशय अनुप्रविष्टम् सर्वगतं सर्वज्ञं क्रिया लक्षण विनिवृत्तम् तया एवम् ऋद्ध्या पश्येयम् तद् दर्शनात् न अधिगतम् अधिगच्छेयम् अधिगतं च मे निर्विकल्प आचारः सुख समाधि समापत्ति विहारः तथागत गति भूमि प्रापकः विवृद्धिं यायात्

एकैकस्मिन् गिरौ नाथो महामति प्रचोदितः

प्रगृह्य पूजां भगवान् जिनपुत्रैः च पण्डितैः

अथ रावणो लङ्का अधिपतिः तोटक वृत्तेन अनुगाय्य पुनर् अपि गाथा अभिगीतेन अनुगायति स्म सप्त रात्रेण भगवान् सागरात् मकर आलयात्

तत् मम स्यात् दीर्घरात्रम् अर्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां च

किम् अङ्ग पुनर् धर्म अधर्मयोः प्रतिविकल्प प्रवृत्तयोः विशेषो न भवति भवति एव

ऊर्णा कोशात् च रश्मिं निश्चार्यमाणः पार्श्व ऊरु कटि कायात् च श्रीवत्सात् सर्व रोमकूपेभ्यः युगान्त अग्निः इव दीप्यमानः तेजसा इन्द्रधनुस् उदय भास्कर उपमेन प्रभा मण्डलेन देदीप्यमानः शक्र ब्रह्म लोकपालैः गगन तले निरीक्ष्यमाणः सुमेरु शृङ्ग प्रतिस्पर्धिनि शिखरे निषण्णो महा हासम् अहसत्

तिमिरो मृगतृष्णा वा स्वप्नो वन्ध्याप्रसूयतम्

न लक्षणतः प्रतिविकल्पयितव्याः

अथ रावणो राक्षस अधिपतिः स परिवारः पौष्पकं विमानम् अधिरुह्य येन भगवान् तेन उपजगाम

एवं शिक्षितव्यं योगिना यथा त्वं शिक्षसे

महायान नये श्रद्धा निविष्ट अन्योन्य योजकाः
एवं सर्व धर्म प्ररोह धर्मिणाम् बाह्यानाम् आध्यात्मिकानाम् अपि अविद्या निर्यातानाम् स्कन्ध धातु आयतन उपगानाम् सर्व धर्माणाम् त्रैधातुक उपपन्नानाम् दृष्ट सुख संस्थानाम् अभिलाप्य गति विशेषाः

प्रत्यात्म धर्मः निर्दिष्टः त्वं च एव अपि अनुकम्पितः

अन्यत्र अज्ञान अधिगमात् सुख अर्थम् विभाव्यते

निर्मित निर्माण भाषितम् इदम् भगवन्त् धर्म द्वयम्

अनेक शक्र ब्रह्म नाग कन्या कोटिभिः प्रत्युद्गम्यमानो लङ्का मलयम् अवलोक्य स्मितम् अकरोत् पूर्वकैः अपि तथागतैः अर्हन्द्भिः सम्यक् संबुद्धैः अस्मिन् लङ्का पुरी मलय शिखरे तद् भावितः धर्मो देशितः

अहं हि श्रोता यक्षाः च जिनपुत्राः च सन् इह

निश्चेष्टो लङ्का अधिपते लोक संनिवेशः कर्म क्रिया रहितः असत्त्वात् सर्व धर्माणाम्

एवम् इह अपि किं न गृह्यते अस्ति धर्म अधर्मयोः प्रतिविभागः

तत् साधु मे भगवान् स्वयम् एव धर्म वश वर्ती धर्म द्वयम् तथागतो ऽर्हन् सम्यक् संबुद्धः देशयतु

गृहम् अप्सर वर्गाः च हाराणि विविधानि च

राक्षस इन्द्रः आह किरीट अङ्गद हार वज्र सूत्र अवबद्ध आभरण तनु शोभा शोभितैः धर्मा एव प्रहातव्याः प्राञ्चम् एव अधर्माः

अतो विकल्प अविकल्प आगतेन भवितव्यम्

सर्व क्षेत्राणि तत्र एव ये च तेषु विनायकाः

रावण आद्यैः यक्ष वर्गैः यक्षिणीभिः च पूजितः

विज्ञान स्वभाव द्वय अर्थानाम् अभिनिवेश दर्शनात् असौम्य योगः तीर्थकराणाम्

यथा ते प्रहेया अग्रहणतो विज्ञानेन तथा विकल्प भावाः अपि प्रहेयाः

रावणेन अपि बुद्धस्य हारा रत्न विभूषिताः

जिनस्य जिन पुत्राणाम् उत्तमाङ्गेषु स्थापिताः

एकैकस्मिन् गिरि वरे आत्म भावम् विदर्शयन्

अथ तस्या बोधिसत्त्व पर्षदः तेषां च शक्र ब्रह्म आदीनाम् एतत् अभवत् को नु खलु अत्र हेतुः कः प्रत्ययो यत् भगवन्त् सर्व धर्म वशवर्ती महा हासम् स्मित पूर्वकम् हसति रश्मीन् च स्व विग्रहेभ्यः निश्चारयति निश्चार्य तूष्णीम् अभवत् स्व प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गोचर समाधि मुखे पतित आशयः अविस्मितः सिंहावलोकन तया दिशः अवलोक्य रावणस्य एव योग गति प्रचारम् अनुविचिन्तयमानः

स्मरामि पूर्वकैः बुद्धैः जिनपुत्र पुरस्कृतैः

अथ भगवान् पुनर् अपि तस्यां वेलायां पर्षदम् अवलोक्य बुद्ध्या न मांस चक्षुषा सिंह राज वत् विजृम्भ्य महा हासम् अहसत्

न मौनैः तथागतैः भाषितम्

राक्षस इन्द्रः च तत्र एव ये च लङ्का निवासिनः

लङ्कावतार सूत्रम् वै पूर्व बुद्ध अनुवर्णितम्

तद् प्रतिस्पर्धिनी लङ्का जिनेन अभिनिर्मिता

जानन् एव भगवान् लङ्काधिपतिम् एतद् अवोचत् पृच्छ त्वं लङ्का अधिपते

अध्येषयामि त्वां भक्त्या नयं पृच्छ विशारद

देशेतु धर्मं विरजं जिनपुत्रैः परीवृतः

लङ्काम् इमाम् पूर्व जिन अध्युषिताम् पुत्रैः च तेषां बहु रूप धरैः

यत् यत् एव आकाङ्क्षसि अहं ते तस्य तस्य एव प्रश्नस्य व्याकरणेन चित्तम् आराधयिष्यामि

कारणतो गुण द्रव्य पूर्वकाः धर्मा इति उपदिश्यन्ते ते प्रहातव्याः

न कल्पन्ते न कल्प्यन्ते

एकाग्रस्य एतत् अधिवचनम् तथागत गर्भ स्व प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गोचरस्य एतत् प्रवेशो यत् समाधिः परमो जायत इति

माम् अपि एतर्हि प्रष्टु कामः यत् अनालीढम् सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्ध तीर्थ्य योग योगिनाम् प्रश्न द्वय प्रभेद गति लक्षणम् विभावयितुम्

तेन खलु पुनः समयेन भगवान् सागर नाग राज भवनात् सप्ताहेन उत्तीर्णः अभूत्
समनन्तर प्रतिविबुद्धे परावृत्त आश्रये स्व चित्त दृश्य मात्र अधिगमे अविकल्प प्रचार स्थितस्य लङ्का अधिपतेः पूर्व कुशल मूल संचोदितस्य सर्व शास्त्र विदग्ध बुद्धेः यथातथ्य दर्शनस्य अपर प्रणेयस्य स्व बुद्धि विचालन कुशलस्य तर्क दृष्टि व्यपेत दर्शनस्य अपर प्रणेयस्य महा योग योगिनः महा विश्व रूप धारिणः उपाय कौशल्य गतिंगतस्य सर्व भूमि उत्तरोत्तर स्व लक्षण अधिगमन कुशलस्य त्रि संतति व्यवच्छिन्न दर्शनस्य सर्व कारण तीर्थ्य व्यपेत बुद्धेः तथा गत गर्भ बुद्ध भूमि अध्यात्म समापन्नस्य स्थित बुद्ध बुद्धेः गगनात् अध्यात्म वेद्य शब्दम् अश्रौषीत् साधु साधु लङ्का अधिपते साधु खलु पुनर् त्वम् लङ्का अधिपते

स्व चित्त दृश्य धर्मता अभिनिवेशात् न सन्ति घट आदयः धर्मा बाल परिकल्पिताः अ लब्ध शरीराः

आरूढः पुष्पके याने रावणेन उपनामिते

यक्षैः च नाना विविधैः शुक सारण पण्डितैः

सन्ति अत्र भगवन् यक्षाः पूर्व बुद्धैः कृत अर्थिनः

अत्र ताः पर्षदः सर्वा एकैकस्मिन् हि दृश्यते

शुभ धर्म संचित तनुम् सुगतं निर्माण निर्मित प्रदर्शनकम्

प्रज्ञया अनिमित्त चारिणः

तत् साधु लङ्का अधिपते एतम् एव अर्थम् अनुविचिन्तयेः

न स्वभाव दृष्टिना न राज आधिपत्य मद पतितेन न षष् ध्यान आदि ध्यायिना

विज्ञानानाम् एक लक्षणानाम् विषय अभिग्रहण प्रवृत्तानाम् दृष्टो हीन उत्कृष्ट मध्यम विशेषः व्यवदान अव्यवदानात् च कुशल _ च

एवम् इह अपि किं न गृह्यते अस्ति धर्म अधर्मयोः प्रतिविभागो बाल प्रतिविकल्पम् उपादाय न तु आर्य ज्ञान अधिगमम् प्रति दर्शनेन

अथ धर्मस्य प्रहाणं भवति

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा उवाच त्रि भव ईश्वरः

न च श्रावक प्रत्येकबुद्ध तीर्थ्य अनुप्रवेश सुख गोचरः यथा बाल तीर्थ योग योगिभिः कल्प्यते आत्म ग्राह दृश्य लक्षण अभिनिविष्टैः भूत गुण द्रव्य अनुचारिभिः अविद्या प्रत्यय दृष्टि अभिनिवेश अभिनिविष्टैः शून्यता उत्पाद विक्षिप्तैः विकल्प अभिनिविष्टैः लक्ष्य लक्षण पतित आशयैः

एतम् एव नयं दिव्यं शिखरे रत्न भूषिते

तिष्ठन्तु तावत् लङ्का अधिपते घट आदयः भावा विचित्र लक्षण पतिताः बालानां न तु आर्याणाम्

भगवन्त् आह ब्रूहि लङ्का अधिपते धर्म द्वयम्

सूत्रम् एतत् निगद्यते भगवन्त् अपि भाषताम्

यत् उक्तवन् असि लङ्का अधिपते धर्म अधर्माः कथं प्रहेया इति तत् एतत् उक्तम्

अन्याः च अशोक वनिकाः वन शोभाः च तत्र याः

निर्मित प्रतिमः हि लङ्का अधिपते लोक संनिवेशः

भगवन्त् अपि तत्र एव शिखरे रत्न मण्डिते

एक बीज प्रसूतानाम् यत् संतानानाम् अपि लङ्का अधिपते नाल अङ्कुर गण्ड पर्व पत्त्र पलाश पुष्प फल शाखा विशेषाः

धर्मं विभावयामास प्रत्यात्म गति गोचरम्

अतो ज्ञान आत्मकाः तथागताः ज्ञान शरीराः

तत्र गत्वा पुरीं रम्यां पुनः पूजां प्रलब्धवान्

न यथा रूप स्वभावः विकल्प्यते

अपि च लङ्का अधिपते भित्ति खचित विग्रह समः सत्त्व प्रचारः

अद्राक्षीत् रावणः यक्ष आत्म भावम् गृहे स्थितम्

अथ स्व विकल्प ग्रहणम् प्रतिगृह्य धर्म अधर्मम् प्रतिविकल्पयन्ति

वादिनां त्वं महा वादी योगिनां योग वाहकः

ये पश्यन्ति यथादृष्टं न ते पश्यन्ति नायकम्

स्थित मात्रस्य बुद्धस्य रावणो हि अप्सरैः सह

ऋद्ध्या गत्वा तम् अध्वानम् यत्र तिष्ठति नायकः

देशना नय निर्मुक्तम् प्रत्यात्म गति गोचरम्

अतो धर्म अधर्मयोः प्रहाणं भवति

यक्ष पुत्रैः यक्ष कन्याभिः रत्न जालैः च पूजितः

तत् कथम् भगवन् धर्म द्वयम् प्रहाणं भवति के च अधर्माः धर्माः कथं सति द्वित्वं प्रहाण धर्माणाम् विकल्प लक्षण पतितानाम् विकल्प स्वभाव अभावानाम् अभौतिक भौतिकानाम् आलयविज्ञान अपरिज्ञानात् अविशेष लक्षणानाम् केशोण्डुक स्वभाव अवस्थितानाम् अशुद्ध क्षय ज्ञान विषयिणाम्