tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
कृत्वा निमित्तम् इतरेतरतः समेतान् हत्वा नृपान् निरहरत् क्षिति भारम् ईशः

शाप व्याजेन विप्राणां संजह्रे स्व कुलम् विभुः

विस्मिता भय संत्रस्ताः बभूवुर् द्वारका ओकसः

अन्तः कलिं यदु कुलस्य विधाय वेणु स्तम्बस्य वह्निम् इव शान्तिम् उपैमि धाम

ते वेषयित्वा स्त्री वेषैः साम्बं जाम्बवती सुतम्

कर्मानि पुण्य निवहानि सु मङ्गलानि गायत् जगत् कलि मल अपहराणि कृत्वा

विश्वामित्रो ऽसितः कण्वो दुर्वासा भृगुर् अङ्गिराः

श्री शुकः उवाच

मत्स्यो गृहीतो मत्स्य घ्नैः जालेन अन्यैः सह अर्णवे

कर्तुं न ऐच्छत् विप्र शापम् कालरूप्य् अन्वमोदत

ये कोपिताः सु बहु पाण्डु सुताः सपत्नैर् दुर्द्यूत हेलन कचग्रहण आदिभिः तान्

स्व मूर्त्याः लोक लावण्य निर्मुक्त्या लोचनं नृणाम्

न एव अन्यतस् परिभवो ऽस्य भवेत् कथंचिन् मद् संश्रयस्य विभव उन्नहनस्य नित्यम्

भुवो ऽवतारयद् भारं जविष्ठं जनयन् कलिम्

किं कृतं मन्दभाग्यैर् नः किं वदिष्यन्ति नो जनाः

उपसंगृह्य पप्रच्छुर् अविनीता विनीत वत्

एवं प्रलब्धा मुनयस् तान् ऊचुः कुपिता नृप

आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्य् अञ्जसा नु कौ

आस्थाय धाम रममाण उदार कीर्तिः संहर्तुम् ऐच्छत कुलं स्थित कृत्यशेषः

श्री राजा उवाच

प्रसोष्यन्ती पुत्र कामा किं स्वित् संजनयिष्यति

कश्चिन् मत्स्यो ऽग्रसील् लोहं चूर्णानि तरलैस् ततः

गीर्भिस् ताः स्मरतां चित्तं पदैस् तान् ईक्षतां क्रियाः

इति विह्वलिता गेहान् आदाय मुसलं ययुः

बिभ्रद् वपुः सकल सुन्दर संनिवेशम् कर्म आचरन् भुवि सु मङ्गलम् आप्त कामः

ब्रह्मण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्ध उपसेविनाम्

राज्ञ सर्वयादवसंनिधौ सर्व यादव संनिधौ

क्रीडन्तस् तान् उपव्रज्य कुमारा यदु नन्दनाः

प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूत अ मोघ दर्शनाः

एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्य् असित ईक्षणा

जनयिष्यति वो मन्दा मुसलं कुल नाशनम्

समुद्र सलिले प्रास्यल् लोहं च अस्य अवशेषितम्

तच् च उपनीय सदसि परिम्लान _

श्री बादरायणिः उवाच

काल आत्मना निवसता यदु देव गेहे पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टाः

तच् छ्रुत्वा ते अति संत्रस्ताः विमुच्य सहसा उदरम्

भू भार राज पृतनाः यदुभिर् निरस्य गुप्तैः स्व बाहुभिः अचिन्तयद् अ प्रमेयः

भगवान् ज्ञात सर्व अर्थः ईश्वरो ऽपि तत् अन्यथा

तस्य उदर गतम् लोहं स शल्ये लुब्धको ऽकरोत्

उह्यमानानि वेलायां लग्नान्य् आसन्

श्रुत्वा अ मोघम् विप्र शापम् दृष्ट्वा च मुसलं नृप

एवं व्यवसितो राजन् सत्य संकल्पः ईश्वरः

विप्र शापः कथम् अभूद् वृष्णीनां कृष्ण चेतसाम्

मन्ये ऽवनेर् ननु गतो ऽप्य् अगतं हि भारं यद् यादवं कुलम् अहो अ विषह्यम् आस्ते
इति

इति

यत् मे प्रपितामही

अमुष्मै स्वधा नमः

अन्तर्दध ऋतुभिर् अहर् रात्रैः सु सन्धिभिः अर्ध मासैः च मासैः च अन्तर् अन्यम् प्रपितामहात् दधे स्वधा नमः

आयात पितरः सोम्या गम्भीरैः पथिभिः पूर्व्यैः

एताम् एव दिशम् अभ्य् अपः प्रसिञ्चति

अथ नामधेयैः जुहोति

इति

इति

अमावास्यायाम् अपराह्णे मासिकम् अपरपक्षस्य वा अयुक्षु अहःसु

इति मन्त्रं संनमति

इति

एवं द्वितीयां तथा तृतीयाम्

यज्ञ उपवीती व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा प्राचीनावीती जुहोति

अन्तर्दधे पर्वतैः अन्तर् मह्या पृथिव्या दिवा दिग्भिर् अनन्ताभिर् ऊतिभिर् अन्तर् अन्यम् पितामहात् दधे स्वधा नमः

यत् मे माता प्रलुलोभ चरती अन् अनुव्रता

यमाय अङ्गिरस्वते पितृमते स्वधा नमः

पितृभ्यो ऽन्नं संस्कृत्य दक्षिण अग्रान् दर्भान् आसनानि कल्पयित्वा ब्राह्मणान् शुचीन् मन्त्रवतः समङ्गान् अयुजः आमन्त्रयते योनि गोत्र मन्त्र अ संबन्धान्

आपो देवीः प्रहिणुत अग्निम् एतं यज्ञं पितरो नो जुषन्तां मासि इमाम् ऊर्जम् उत ये भजन्ते ते नो रयिं सर्व वीरम् नियच्छन्तु

न अर्थ अपेक्षः भोजयेत्

याः प्राचीः सम्भवन्त्य् आप उत्तरतस् च या अद्भिः विश्वस्य भुवनस्य धर्त्रीभिः अन्तर् अन्यम् पितुर् दधे स्वधा नमः

सोमाय पितृमते स्वधा नमः

यत् मे पितामही

आज्यभाग अन्तम् कृत्वा प्राचीनावीती पितॄन् आवाहयति
स्वस्ति स्वर्गं लोकं समश्नुते

तद् यत् परस्तात् पथ्यां स्वस्तिं यजति

स्वस्त्ययनम् एव तत् कुरुते स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

इमं वै लोकम् उदयनीयेन प्रत्येति

अग्निं प्रथमम् उदयनीये यजति

ताभिर् यत् किंच पञ्चविधम् अधिदैवतम् अध्यात्मं तत् सर्वम् आप्नोति

शंयु अन्तम् प्रायणीयं शम्यु अन्तम् उदयनीयम्

पथ्यां स्वस्तिं प्रथमां प्रायणीये यजति

ता वै पञ्च देवता यजति

तद् यत् स्वस्तिमत्यः पथिमत्यः पारितवत्यः प्रवत्यो नीतवत्यो भवन्ति

स्वस्त्ययनम् एव तत् कुरुते ऽस्य लोकस्य समष्ट्यै

तद् यत् पुरस्तात् पथ्यां स्वस्तिं यजति
शुचिर् भूतः पितृभ्यो दद्यात्

जानु दघ्नम् धारयित्वा दधाति भूर् भुवर् अङ्गिरसाम् इति पूर्वेण सु गार्हपत्यः इति च

तुल्येन पूर्णाहुती हुत्वा आग्नेयेन स्थालीपाकेन पशुना वा यजेत

उत्तरया व्यूह्य

उपकाश उपशान्ते भस्म उद्धृत्य

सु गार्हपत्यः विनुदन्न् अरातीर् उषाम् उषां श्रेयसीं श्रेयसीं नः

स हिरण्याः वानस्पत्याः समिध आधाय

दीर्घ आयु त्वाय शत शारदाय आधीयस्व महते सौभगाय इति

पार्थिवान् संभारान् पूर्वया न्युप्य

तम् अपरेण यथा उत्पादितम् उत्पाद्य
सदस्य् एव अतस् ऊर्ध्वं सोम भक्षान् भक्षयन्ति

हरत्य् आ अस्मिन् उग्रा अचुच्यवुर् इति

तदानीम् एकैकम् अपिसृजेद् इत्य् अपरम्

उपनद्धस्य राज्ञस् त्रीन् अंशून् प्रवृहति वसवस् त्वा प्र वृहन्तु गायत्रेण छन्दसा इति एतैर् मन्त्रैः

हुत्वा सदसि शेषं भक्षयति

सर्वान् सोमान् स हिरण्येन पाणिना गृह्णाति च जुहोति च

आग्नीध्रे हविः भक्षान्

मार्जालीये पात्रं प्रक्षालयति

पञ्चभिर् इत्य् एकेषाम्

मार्जालीय उच्छिष्ट पात्राणि प्रक्षालयति

अनुसवनम् अपिसृजेद् इत्य् एकम्

सप्तभिर् इत्य् एकेषाम्

अथ एनम् दधि ग्रह पात्रेण गृह्णाति शुक्रं ते शुक्रेण गृह्णामि

ततो ऽदाभ्यं गृह्णाति

ततो ऽंशुं गृह्णाति

त्रिभिर् आधूनोति इति एकेषाम्

सर्वाः सोम आहुतीः प्राच् मुखः जुहोति
प्र पद इति पदः प्रक्षालयन्तम्

नाभ्यां पञ्चमम्

उत् क्राम अतस् इति पश्चाद् अग्नेर् दर्भेषु उद्धरन्तम्

आशानाम् इति चतुर् शरावम्

अव धेहि इति अवदधतम्

शृतम् अजम् इत्य् अनुबद्ध शिरः पादम् त्व् एतस्य चर्म

उन्नह्यन् वसनेन स हिरण्यम् संपातवन्तम्

धेनु आदीनि उत्तरतस् स उपधानम् आस्तरणम् वासो हिरण्यं च

पद स्नातस्य पृथक् पादेषु अपूपान् निदधाति

आ नय एतम् इत्य् अपराजिताद् अजम् आनीयमानम् अनुमन्त्रयते

आ नय एतम् इति सूक्तेन संपातवन्तम्

उद्धृतम् अजम् अनज्मि इति आज्येन अनक्ति

उत्तरो अमा ऊतम् तस्य अग्रतस् स हिरण्यम् निदधाति

अजो हि इति सूक्तेन संपातवन्तं यथोक्तम्

ऋचा कुम्भीम् इत्य् अधिश्रयन्तम्

ये नो द्विषन्ति इति संज्ञप्यमानम्

आञ्जन अन्तम् शतौदनायाः पञ्च ओदनेन व्याख्यातम्

अनु छ्य श्यामेन इति यथापरु विशन्तम्

यद् राजान इत्य् अवेक्षति

आ सिञ्च इति आसिञ्चन्तम्

शृतो गच्छत्व् इत्य् उद्वासयन्तम्

इन्द्राय भागम् इति अग्निं परिणीयमानम्
अद्रिर् असि वानस्पत्य इति मुसलम् आदाय हविष्कृतं त्रिर् आह्वयति

प्रति त्वा पृथिवी वेत्त्व् इति प्रतीचीं भसदं प्रतिसमस्यति

सावित्रेण कृष्णाजिनम् आदाय उत्करे त्रिर् अवधूनोत्य् ऊर्ध्व ग्रीवम् बहिस् विशसनम् अवधूतं रक्षो ऽवधूता अरातय इति

उत्तरेण विहारं प्रतीचीन ग्रीवम् उत्तर लोम आस्तृणाति अदित्यास् त्वग् असि इति

कुटरुर् असि मधु जिह्वः इत्य् आग्नीध्रो ऽश्मानम् आदाय शम्यां वा सावित्रेण उच्चैस् दृषद् उपले समाहन्ति इषम् आ वद ऊर्जम् आ वद इति

प्रादुर्भूतेषु तण्डुलेषु उच्चैस् समाहन्तवा इत्य् आग्नीध्रं प्रेष्यति

अन् उत्सृजन् उलूखलं हविर् आवपत्य् अग्नेस् तनूर् असि वाचो विसर्जनं देव वीतये त्वा गृह्णामि इति त्रिर् यजुषा तूष्णीं चतुर्थम्

त्रिः संचारयन् नव कृत्वस् सम्पादयति

अन् उत्सृजन् कृष्णाजिनम् उलूखलम् अधिवर्तयत्य् अधिषवणम् असि वानस्पत्यम् इति

द्विर् दृषदि सकृद् उपलायाम्
प्र ह सप्तदश सप्तदश सहस्र पोषान् पुष्यति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति

यद् एने संसृजति स स्थाणुः

त्रयो ऽग्निहोत्रे स्थाणव इति ह स्म आह शाण्डिल्यः

आदीप्तायै समिधः समुन्मुखे जुहोति

यद् एनाम् अपराध्नोति स स्थाणुः

रौद्रं गवि वायव्यम् उपसृष्टम् आश्विनं दुह्यमानम् अग्नीषोमीयं दुग्धं वारुणम् अधिश्रितं वैश्वदेवा बिन्दवः पौष्णम् उदन्तं सारस्वतं विष्यन्दमानं मैत्रं शरो धातुर् उद्वासितं बृहस्पतेर् उन्नीतं सवितुः प्रक्रान्तं द्यावापृथिव्योर् ह्रियमाणम् इन्द्र अग्न्योः उपसन्नम् अग्नेः पूर्वा आहुतिः प्रजापतेर् उत्तरा ऐन्द्रम् हुतम्

यद् अ प्रदीप्तायाम् समिधि जुहोति स स्थाणुः

अतिहाय उत्तराम् आहुतिं जुहोति
यदि बृहत् सामा शुक्र अग्रान्

आग्रयण अग्रान् गृह्णन् मन्थिनम् एव गृहीत्वा वाचं विसृजेत

यर्ह्य् अन् आम्नातम् सादनं स्याद् एष ते योनिर् इत्य् एव एनम् सादयेत्

यद्य् अन्यम् ऐन्द्र वायवात् काम्यं पूर्वं ग्रहं गृह्णीयात् धारयेत् एवम् आ ऐन्द्र वायवस्य सादनात्

तिरः पवित्रं स्रवन्त्या धाराया ग्रहान् गृह्णाति

यदि जगत् सामा आग्रयण अग्रान्

अथ एनम् पवित्रेण परिमृज्य आयतने सादयत्य् एष ते योनिः सजोषाभ्यां त्वा इति

उभय सामा ऐन्द्र वायव अग्रान् गृह्णीयात्

ऐन्द्र वायव अग्रान् गृह्णीयाद् आमयाविन इति काम्यानि ग्रह अग्राणि ब्राह्मण व्याख्यातानि भवन्ति

ऐन्द्र वायव अग्रान् इत्य् एव भवन्ति

यान् ऊर्ध्वांस् तान् उपब्दिमत इति

ऐन्द्र वायवम् गृह्णाति आ वायो भूष शुचि पाः इति प्रतिपद्य उपयाम गृहीतः ऽसि वायवे त्वा इति अन्तेन

यान् प्राचीनम् आग्रयणाद् ग्रहान् गृह्णीयात् तान् उपांशु गृह्णीयात्

अपयम्य पात्रं पुनर् एव गृह्णाति इन्द्र वायू इमे सुता इति प्रतिपद्य उपयाम गृहीतः असि इन्द्र वायुभ्याम् त्वा इति अन्तेन
तेन सकृत् हिंकृतेन पराचा स्तुवते

यो वै देवानाम् उद्धारं वेद उद् उद्धारं हरत उद्धार्यो भवति

तेन अस्य आपीनेन रसवता स्तुतं भवति

एवम् इव वै श्रेयस उपचारः

तस्माद् उ तस्य स्तोत्रे न व्याहरेत्

देवा वै पवमानाः

बहिष्पवमानं वाव देवानाम् उद्धारः

अथ यत् ततो ऽध्वर्युः सम्प्रैषान् वदति प्रजापतय एव तद् यज्ञस्य रसं प्रदाय तम् आप्याययति

यो वै श्रेयसः परिवेषणम् अववदति यया वै स तम् आर्त्या कामयते तया एनम् निनयति

तस्य उद्धारः

स एष एव देवानां श्रेष्ठः

तस्मात् पराङ् उद्धारः

तद् यत् पवमानान् पावमानीष्व् एव स्तुवते तस्माद् देवा एक रूपाः सर्वे शुक्लाः

तम् एतं यज्ञस्य रसं प्रवृह्य पुरा अन्यस्मात् प्रजापतये प्रयच्छति तस्माद् बहिष्पवमानेन स्तोष्यन्तः प्रह्वारा इव प्रकुपिता इव सर्पन्ति
कस्माद् वा ह्य् एनं दारोः कस्माद् वा पर्यावृत्य मन्थन्ति स श्रैष्ठ्याय आधिपत्याय अन्नाद्याय पुरोधायै जायते

एतां ह वै साम्नः प्रत्तिं सुदक्षिणः क्षैमिर् विदांचकार

प्र ह वा अस्मै दीयते

स यत्र ह वा अप्य् एवंविदं न विदुर् यत्र रोषन्ति यत्र परि इव चक्षते तत् ह अपि श्रैष्ठ्यम् आधिपत्यम् अन्नाद्यम् पुरोधाम् पर्येति

इति ह वा अयम् अग्निर् दीप्यते तथा इति वायुः पवते हन्त इति चन्द्रमा ॐ इत्य् आदित्यः

तां ह एताम् होतुर् वा आज्ये गायेन् मैत्रावरुणस्य वा तां हिम् भा ओवा इति

य उ ह वा अबन्धुर् बन्धुमत् साम वेद यत्र ह अपि एनं न विदुर् यत्र रोषन्ति यत्र परि इव चक्षते तत् ह अपि श्रैष्ठ्यम् आधिपत्यम् अन्नाद्यम् पुरोधाम् पर्येति

यो ऽसौ साम्नः प्रत्तिं वेद प्र ह अस्मै दीयते

अग्निर् ह वा अबन्धुर् बन्धुमत् साम
रस बन्ध करम् पारद बन्ध प्रदम् च पुनः तालकं हरितालं सूतो रसः तेन अपि नियामक ओषधिभिः च शतावरी आदिभिः पूर्व उक्ताभिः गुटिकां कृत्वा निगृह्य धूमं रुन्धित धूमम् यथा स्यात् तथा सुधिया मतिमता रस ज्ञेन एवम् अमुना विधिना रस मारणम् कार्यं पारद बन्धः कार्य इति अर्थः
नित्या वा प्रातराहुति श्रुतेः

अनड्वान् वा

तद् अन्ते सायमाहुतिः

पशु वत् वा आहुतिः

उभय अभावे पयस्या

षड् उत्तरे

स्वरु अवगूहन आदि वा कृत त्वात्

तेषाम् उक्थ्यो ऽछावाकम् अभि संतिष्ठते होतारम् इतरे

पात्र प्रोक्षण आदि आज्य आसादनात् सवनीय वत् परिव्ययण आदि मैत्रावरुणी वशा अनूबन्ध्या

देवीर् आप इति विसृज्य उपतिष्ठते

सोम अङ्गम् संनिधि विरोधाभ्याम्

वशा अभावे उक्षा

वैश्य राजन्ययोः सोमे न्यग्रोध स्तिभीन् उपनह्य इच्छन् भक्षाय क्रयण प्रभृति अनुसोमम् आवृता समानम् आसादनं प्राग् अभिषवात्

सोमलिप्तं प्रास्यति

उद् वयम् इत्य् उन्नेत्रा उन्नीताः आमहीयां जपन्तो गच्छन्ति अपाम सोमम् अमृता अभूम अगन्म ज्योतिर् अविदाम देवान् किं नूनम् अस्मान् कृणवद् अरातिः किम् उ धूर्तिर् अमृत मर्त्यस्य इति

शाला द्वार्यम् अपरेण आस्ते यजमानः कृष्णाजिनम् अङ्के कृत्वा

समुद्रे ते इत्य् ऋजीष कुम्भम् प्लावयति

चमस उन्नयन काले वा आहृत्य दध्ना उन्मृद्य तत् चमसम् अनून्नयेत्

कृष्णाजिन अन्तम् च मा मा ऐन्द्र्यम् ज्यैष्ठ्यं श्रैष्ठ्यं व्यौषीर् इति पुत्राय एनत् प्रदाय वरुणप्रघास वत् स्नान प्रभृति आ समिध् आधानात्

एष प्रथमः सोमः

हूयमानेषु कुश तरुणेन जुहोति अहं त्वद् अस्मि इति

नियत क्रियातः

अवभृथ इति मज्जयति

आसाद्य एनाम् आज्यभाग प्रभृति इडा अन्ताम् एके

स्रुव आहुतिम् जुहोति मा ऐन्द्र्यम् ज्यैष्ठ्यं श्रैष्ठ्यम् अग्निर् दधातु स्वाहा इति

हिरण्यं दक्षिणा
सोमो वसु विद् मह्यं जायाम् इमाम् अदात्

अग्निर् जन विद् मह्यं जायाम् इमाम् अदात्
त आदित्यान् आह्वयन्

यद् एव अस्य तत्र आत्मनः ऽमीयत तद् एतेन आप्याययत

वसवो वा एतम् अग्रे प्रौहन्

ते रुद्रान् आह्वयन्

द्वयं वाव इदम् ब्रह्म च एव क्षत्रं च

उभयं ब्रह्म च क्षत्रं च अवरुन्द्धे य एवं वेद

तम् आदित्याः प्रौहन्

देव अङ्गैः एव एनम् तत् प्रोहति

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां प्रोहामि इति वा प्रोहेत्

देवतानाम् एव एनम् तत् प्रौढिम् अनुप्रोहति

तं रुद्राः प्रौहन्

स ऐक्षत का अस्य प्रायश्चित्तिर् इति

ते ऽश्राम्यन्

तद् उभयं द्रोणकलशः

तां द्रोणकलश एव पर्यपश्यत्

बृहस्पतिर् वा एतम् अग्रे प्रौहत्

तं प्रोहति वसवस् त्वा प्रोहन्तु गायत्रेण छन्दसा रुद्रास् त्वा प्रोहन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसा आदित्यास् त्वा प्रोहन्तु जागतेन छन्दसा इति
नित्य वत् पूर्वौ कल्पाव् एके समामनन्ति

पूर्वेद्युर् एव अमावास्यायाम्

परिसमूहन्त्य् अग्नि अगाराणि उपलिम्पन्त्य् आयतनानि

शुल्बात् प्रादेश मात्रे इत्य् एकेषाम्

क्रियमाणं यजमानो ऽनुमन्त्रयते

अलंकुर्वाते यजमानः पत्नी च

न ग्रन्थिं करोति

अथ एनम् प्रादेश मात्रे परिवासयति

त्रिवृत् पलाशे दर्भ इयान् प्रादेश संमितः

मूले मूलम् अवसजत्य् अग्रे ऽग्रम्

प्रज्ञातानि वेद अग्राणि निधाय यया शाखया वत्सान् अपाकरोति तस्या अन्तर्वेदि पलाशानाम् एक देशम् प्रशातयति

याथाकामी पौर्णमास्याम् इत्य् अपरम्

इन्द्राय हविः कृण्वन्तः शिवः शग्मो भवासि न इति

यावच्छर्करं सांनाय्य कुम्भ्यौ गोमयेन उपलिप्ते भवतः

त्रिवृत् शिरसम् ब्रुवते

दर्भ मयम् वेदं करोति वेदो ऽसि येन त्वं देव वेद देवेभ्यो वेदो ऽभवस् तेन मह्यं वेदो भूया इति

अथ अस्याः दर्भ मयम् प्रादेश मात्रम् पवित्रं करोति त्रिवृत् वलयम् वसूनां पवित्रम् असि शत धारम् वसूनां पवित्रम् असि सहस्र धारम् इति

श्वो भूते इध्माबर्हिषी व्रत उपेते पौर्णमास्यां कुर्यात्

मूलतः शाखां परिवास्य तम् उपवेषं करोत्य् उपवेषो ऽसि यज्ञाय त्वां परिवेषम् अधारयन्

यज्ञे पवित्रं पोतृतमं पयो हव्यं करोतु म इति
ऋष्यमूके हरि ईशाय किष्किन्धा ईशः अब्रवीत् सः च

आनीता वानराः सर्वे सीतायाश् च गवेषणे

न स संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः

पूर्व आदौ मासम् आयान्तु मासात् ऊर्ध्वम् निहन्मि तान्

त्वद् मतात् प्रेषयिष्यामि विचिन्वन्तु च जानकीम्

इति उक्त्वा स गतो रामं नत्वा उवाच हरि ईश्वरः

जग्मू रामं स सुग्रीवम् अपश्यन्तस् तु जानकीम्

रामः पम्पा सरः गत्वा शोचन् स शर्वरीं ततः

सीतां त्वं यद्वत् तथा राम करोमि ते

हनूमता स सुग्रीवं नीतो मित्रं चकार ह

ऊचुः वृथक् मरिष्यामो जटायूः धन्यः एव सः

दक्षिणे मार्गयामास सुप्रभाया गुहा अन्तिके

राम अङ्गुलीयम् संगृह्य हनूमान् वानरैः सह

सप्त तालान् विनिर्भिद्य शरेण एकेन पश्यतः

इति उक्ताः वानराः पूर्व पश्चिम उत्तर मार्ग गाः

सुग्रीव आह संसक्तो गतं कालं न बुद्धवान्

समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालि पथम् अन्वगाः

राम वार्त्ता श्रवात् पक्षौ जातौ भूयो ऽथ जानकीम्

पश्यामि अशोक वनिका गताम् लङ्का गताम् किल

भ्राता असौ मे जटायूः वै मया उड्डीनः अर्क मण्डलम्

सीता अर्थे यो ऽत्यजत् प्राणान् रावणेन हतो रणे

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये रामायणे किष्किन्धाकाण्डवर्णनं नाम अष्टमो ऽध्यायः

तद् रिपुम् वालिनं हत्वा भ्रातरं वैर कारिणम्

अर्क तापात् रक्षितः ऽगात् दग्ध पक्षः ऽहम् अभ्र गः
यद् द्वितीयम् अपैरयंस् तन् नार्मेधम् अभवत्

यत् तृतीयम् अपैरयंस् तद् दाशस्पत्यम् अभवत्

यत् पञ्चमम् अपैरयंस् तद् वारवन्तीयम् अभवत्

यज्ञे यज्ञे नो भविष्यति इति अब्रुवन्

तद् यत् प्रथमम् अपैरयंस् तस्मिन् व्यवदन्त क्व इदम् भविष्यति इति

तद् यज्ञायज्ञीयम् अभवत्

तस्य हरो ऽपैरयन्

तद् यज्ञायज्ञीयस्य यज्ञायज्ञीय त्वम्

एत अस्य हरो अपेरयाम इति

यच् चतुर्थम् अपैरयंस् तद् विशोविशीयम् अभवत्
यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् अधरे दन्ताः अणीयांसो ह्रसीयांसः प्रथीयांसो वर्षीयांस उत्तरे

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् आसां सप्त वर्ष अष्ट वर्षाणाम् प्रभिद्यन्ते कस्माद् आसां पुनर् एव जायन्ते कस्माद् अन्ततः सर्व एव प्रभिद्यन्ते

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् अधरे दन्ताः पूर्वे जायन्ते पर उत्तरे

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् इदं शिश्नम् उच्चश एति नीची पद्यते

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् इमाः प्रजा अदन्तिका जायन्ते कस्माद् आसाम् अपरम् इव जायन्ते

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् इमे श्रोत्रे अन्तरतः समे इव दीर्णे

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् इमाः प्रजाः शिरस्तः प्रथमं लोमशा जायन्ते कस्माद् आसाम् अपरम् इव श्मश्रूण्य् उपकक्षाण्य् अन्यानि लोमानि जायन्ते

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्मात् पुमांसः श्मश्रुवन्तो अ श्मश्रुवः स्त्रियः

कस्मात् सकृद् अपानम्

यस् तद् दर्श पूर्णमासयोः रूपं विद्यात् कस्माद् इमाः प्रजाः शिरस्तः प्रथमं पलिता भवन्ति कस्माद् अन्ततः सर्वा एव पलिता भवन्ति
ततो निष्कलुषीभूताः कुले महति योगिनः

ब्रह्म स्वम् कन्यकां क्रीत्वा वने रक्षो भवेत् वृषः

जायन्ते लक्षण उपेताः धन धान्य समन्विताः

ब्रह्म हत्या क्रमात् स्युः च तत् सर्वम् वा भवेत्

मांसं गृध्रः पटं श्वित्री चीरी लवण हारकः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे याज्ञवल्क्योक्तकर्मविपाकनिरूपणं नाम चतुरुत्तरशततमो ऽध्यायः

गुच्छं चुचुन्दरी हृत्वा धान्य हृत् मूषकः भवेत्

ब्रह्म हा श्वा खर उष्ट्रः स्यात् भेकः सुरापा अपि

फलं कपिः पशून् हृत्वा तु अजा काकः पयः तथा

जायन्ते लक्षण भ्रष्टाः दरिद्राः पुरुष अधमाः

याज्ञवल्क्य उवाच

अन्न हर्ता मायावी स्यात् मूकः वाच् अपहारकः

नरकात् पताका उद्भूतात् क्षयात् पापस्य कर्मणः

स्वर्ण चोरः कृमिः कीटः तृण आदिः गुरु तल्प गः
एते के वैक्रान्त कान्त सस्यक माक्षिक विमला अद्रि दरद रसकाः च इति वैक्रान्तं वज्रभूमि जम् रजः कान्तं चुम्बक उत्थम् सस्यकं चपलं माक्षिकं ताप्यं विमला रौप्यमाक्षिकं अद्रि शिलाजतु दरदं हिङ्गुलं रसकः खर्परिकः एते रस संज्ञिकाः ज्ञेयाः

एते वक्ष्यमाणा अष्टौ रसाः रस संज्ञकाः स्युः

तथा एषां सत्वानि साराणि रसायनानि जरा व्याधि नाशनानि स्युः इति
पश्यन् जन्मानि सूर्य

ताभिर् याति स्व युक्तिभिः

द्वि पाद् ह षष् पदः भूयो विचक्रमे त एक पदः तन्वं समासते

उभा समुद्रौ रुच्या व्यापिथ देवो देव असि महिषः स्वर् जित्

आरोहन् शुक्रः बृहतीर् अतन्द्रो द्वे रूपे कृणुते रोचमानः

अप त्ये तायवो यथा नक्षत्रा यन्त्य् अक्तुभिः

विश्वा अन्यः भुवना विचष्टे हैरण्यैर् अन्यं हरितो वहन्ति

पश्याम त्वा सवितारं यम् आहुर् अजस्रं ज्योतिर् यद् अविन्दद् अत्त्रिः

अमोचि शुक्रो रजसः परस्ताद् विधूय देवस् तमो दिवम् आरुहत्

अबोध्य् अग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुम् इव आयतीम् उषसम्

रोहितो रश्मिभिर् भूमिं समुद्रम् अनुसंचरत्

उच्चा पतन्तम् अरुणं सुपर्णं मध्ये दिवस् तरणिं भ्राजमानम्

सूर्यं वयं रजसि क्षियन्तं गातु विदम् हवामहे नाधमानाः

सप्त सूर्यो हरितो यातवे रथे हिरण्य त्वचसः बृहतीर् अयुक्त

पृथिवीप्रो महिषो नाधमानस्य गातुर् अदब्ध चक्षुः परि विश्वं बभूव

महांस् ते महतो महिमा त्वम् आदित्य महाꣳ असि

सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य

उत् केतुना बृहता देव आगन्न् अपावृक् तमो ऽभि ज्योतिर् अश्रैत्

बण् महाꣳ असि सूर्य बड् आदित्य महाꣳ असि

उद्यन् रश्मीन् आतनुषे विश्वा रूपाणि पुष्यसि

यत् प्राङ् प्रत्यङ् स्वधया यासि शीभं नानारूपे अहनी कर्षि मायया

विपश्चितं तरणिं भ्राजमानं वहन्ति यं हरितः सप्त बह्वीः

दिवि त्वा अत्रिः अधारयत् सूर्या मासाय कर्तवे

प्रत्यङ् विश्वं स्वर् दृशे

चित्रं देवानाम् उदगाद् अनीकं चक्षुर् मित्रस्य वरुणस्य अग्नेः

स योनिम् ऐति स उ जायते पुनः स देवानाम् अधिपतिर् बभूव

शोचिष्केशं विचक्षणम्

मा त्वा दभन् परियान्तम् आजिं स्वस्ति दुर्गाꣳ अति याहि शीभम्

एक पाद् द्वि पदः भूयो विचक्रमे द्वि पाद् त्रि पादम् अभ्येति पश्चात्

रोचसे दिवि रोचसे अन्तरिक्षे पतङ्ग पृथिव्यां रोचसे रोचसे अप्स्व् अन्तः

उद् अस्य केतवो दिवि शुक्रा भ्राजन्त ईरते

ज्योतिष्मान् पक्षी महिषो वयोधा विश्वा आस्थात् प्रदिशः कल्पमानः

त्वं वरुण पश्यसि

अतन्द्रो यास्यन् हरितो यद् आस्थाद् द्वे रूपे कृणुते रोचमानः

आप्राद् द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस् तस्थुषश् च

दिवं समुद्रम् आद् भूमिं सर्वं भूतं विरक्षति

सुखं सूर्य रथम् अंशुमन्तं स्योनं सु वह्निम् अधितिष्ठ वाजिनम्

अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्यः

तिग्मो विभ्राजन् तन्वं शिशानो ऽरंगमासः प्रवतो रराणः

प्रत्यङ् देवानां विशः प्रत्यङ्ङ् उदेषि मानुषीः

दिशां प्रज्ञानां स्वरयन्तम् अर्चिषा सु पक्षम् आशुं पतयन्तम् अर्णवे

उद् उ त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः

चित्रश् चिकित्वान् महिषः सुपर्ण आरोचयन् रोदसी अन्तरिक्षम्

तद् आदित्य महि तत् ते महि श्रवो यद् एको विश्वं परि भूम जायसे

स एषि सु धृतः तपन् विश्वा भूता अवचाकशत्

चित्रश् चिकित्वान् महिषो वात मायाः यावतो लोकान् अभि यद् विभाति

वि द्याम् एषि रजस् पृथ्व् अहर् मिमानो अक्तुभिः

येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनाꣳ अनु

सहस्राह्ण्यं वियताव् अस्य पक्षौ हरेर् हंसस्य पततः स्वर्गम्

सर्वा दिशः समचरद् रोहितो ऽधिपतिर् दिवः

यं ते वहन्ति हरितो वहिष्ठाः शतम् अश्वा यदि वा सप्त बह्वीः

दिव्यः सुपर्णः स वीरो व्यख्यद् अदितेः पुत्रो भुवनानि विश्वा

रोहितो यज्ञानां मुखं रोहितः स्वर् आभरत्

यो विश्वचर्षणिर् उत विश्वतोमुखो यो विश्वतस्पाणिर् उत विश्वतस्पृथः

स देवान्त् सर्वान् उरस्य् उपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा

सं बाहुभ्यां भरति सं पतत्रैर् द्यावापृथिवी जनयन् देव एकः

चित्रं देवानाम् केतुर् अनीकं ज्योतिष्मान् प्रदिशः सूर्य उद्यन्

पर्य् अस्य महिमा पृथिवीं समुद्रं ज्योतिषा विभ्राजन् परि द्याम् अन्तरिक्षम्

तरणिर् विश्व दर्शतः ज्योतिष्कृद् असि सूर्य

स्तवाम सूर्यं भुवनस्य गोपां यो रश्मिभिर् दिश आभाति सर्वाः

आदित्यस्य नृ चक्षसः महि व्रतस्य मीढुषः
दृशे विश्वाय सूर्यम्

यं ते वहन्ति हरितो वहिष्ठाः शतम् अश्वा यदि वा सप्त बह्वीः

विश्वम् आभासि रोचन

स्रुताद् यम् अत्रिर् दिवम् उन्निनाय तं त्वा पश्यन्ति परियान्तम् आजिम्

यत् समुद्रम् अनु श्रितं तत् सिषासति सूर्यः

अभ्य् अन्यद् एति पर्य् अन्यद् अस्यते ऽहोरात्राभ्यां महिषः कल्पमानः

तं समाप्नोति जूतिभिस् ततो न अपचिकित्सति

रोहितो लोको अभवद् रोहितो ऽत्यतपद् दिवम्

सर्वं संपश्यन्त् सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यद् अहं ब्रवीमि

अर्वाङ् परस्तात् प्रयतो व्यध्व आशुर् विपश्चित् पतयन् पतङ्गः
यत् एनम् आह व्रात्य यथा ते निकामः तथा अस्तु इति निकामम् एव तेन अवरुन्द्धे

यत् एनम् आह व्रात्य तर्पयन्तु इति प्राणम् एव तेन वर्षीयांसम् कुरुते

यत् एनम् आह व्रात्य यथा ते वशः तथा अस्तु इति वशम् एव तेन अवरुन्द्धे

आ एनम् प्रियम् गच्छति प्रियः प्रियस्य भवति यः एवम् वेद

यत् एनम् आह व्रात्य क्व अवात्सीः इति पथः एव तेन देव यानान् अवरुन्द्धे

यत् एनम् आह व्रात्य यथा ते प्रियम् तथा अस्तु इति प्रियम् एव तेन अवरुन्द्धे

आ एनम् निकामः गच्छति निकामे निकामस्य भवति यः एवम् वेद

आ एनम् वशः गच्छति वशी वशिनाम् भवति यः एवम् वेद

तत् यस्य एवम् विद्वान् व्रात्यः अतिथिः गृहान् आगच्छेत् स्वयम् एनम् अभ्युदेत्य ब्रूयात् व्रात्य क्व अवात्सीः व्रात्य उदकम् व्रात्य तर्पयन्तु व्रात्य यथा ते प्रियम् तथा अस्तु व्रात्य यथा ते वशः तथा अस्तु व्रात्य यथा ते निकामः तथा अस्तु इति

यत् एनम् आह व्रात्य उदकम् इति अपः एव तेन अवरुन्द्धे
समान्यो धाय्या अविभक्तास् ता अह्नाम्

समान इन्द्र निहवः ऽविभक्तः सो ऽह्नाम् उद्वान् ब्राह्मणस्पत्य उभयसाम्नो रूपम् उभे हि सामनी क्रियेते

अथ अतस् स्तुत शस्त्रयोः एव

उक्तो माध्यंदिनः पवमानो य उभयसाम्नो बृहत् पृष्ठस्य उभे हि सामनी क्रियेते

ऐकाहिकम् प्रातःसवनम् ऐकाहिकं तृतीयसवनम् एते वै शान्ते क्ﾱप्ते प्रतिष्ठिते सवने यद् ऐकाहिके शान्त्यै क्ﾱप्त्यै प्रतिष्ठित्या अप्रच्युत्यै

ऐकाहिको मरुत्वतीयः प्रगाथः
सर्वे ह अस्य स्वा अनुवर्त्मानो भवन्ति य एवं विद्वान् श्यावाश्वम् गायति इति

तौ समाजग्मतुः

य एव असौ तपत्य् एष एव इन्द्रः

उत्पतति ह स्म पुरा

अथ ह अस्य जैमवं सजातं वैलूनय आनिन्यिरे

स ह स तृणेभ्यो ऽनूत्तस्थौ

एहि इदम् संप्रब्रवावहा इति

स ह उवाच प्रमयो वा अयम्

हीन इव एष यः सजातः

तं ह एनम् श्यावाश्वेन एव ऐहो वा एह्य् आ इत्य् उदाह्वयन्

स ह उवाच गडूनाश् श्यावाश्वं वा आर्चनानसं समिद्धारं परेतं प्रतिसत्त्रिणो हित्वा स्वर्गं लोकम् आयन्

तेषां ह समितिम् आजगाम

ओ हो वै नाम इन्द्रः

तस्मै ह एतत् उवाच उ हो इ इत्य् एव गायेत्
अश्मन्वती रीयते संरभध्वम् उत्तिष्ठत प्रचरता सखायः

हिरण्य पाणिम् सवितारं वायुम् इन्द्रं प्रजापतिम्

माष कण मन्थेन औदुम्बरेण कंसेन अग्निम् शमयेत्

अप अस्मत् एत्व् इति चतसृभिर् उपस्थाय शं नो देवीर् इत्य् उपस्पृश्य प्रतीपम् आयन्तः पदानि लोभयन्ते नडैर् वेतस शाखया वा मृत्योः पदं लोभयन्त इति

प्रत्यागतान् अक्षत धूमम् उपस्पर्श्य गवा अग्निना च प्रदक्षिणम् अग्निं त्रिः परियन्ति परि इमे गाम् अनेषत इति

अथ एक अग्नेः समाधानम्

सर्वान् उपवासयेत्

तम् अग्निं प्रज्वालयेद् आकालम् उपव्युषम्

क्रव्य अदम् अग्निं प्रहिणोमि दूरं यम राज्ञः गच्छतु रिप्र वाहः

आप्यायमानाः प्रजया धनेन शुद्धाः पूता भवत यज्ञियास इति

निर्दग्धम् इति दक्षिण अपरस्याम् दिशि चतुष्पथे निधाय उपधानम् सीसं च तस्मिन्न् अध्य् अधिमार्जयन्ते

उद पात्रे ऽश्मानं हिरण्यं च अवधाय अथ एनान् अभिमर्शयन्ते ऽश्मन्वतीर् इति

देवाꣳ अङ्गिरसो हवामह इमं क्रव्य अदम् शमयन्त्व् अग्निम् इति

परि इमे गाम् अनेषत पर्य् अग्निम् अहृषत

परमेष्ठि मरणे पुत्रस्य अग्नि समाधानम्

देवेष्व् अक्रत श्रवः क इमाꣳ आदधर्षति इति

मृत्योः पदं लोभयन्तो यदि इमः द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः

अत्र एव शाखां निदध्युः

अनड्वाहं प्लवम् अन्वारभध्वं स वो निर्वक्षद् दुरितानि विश्वा

काशानाम् ऊते कटे भस्म समोप्य प्रस्थापयेत्

अत्रा जहाम ये असन्न् अशेवाः शिवान् वयम् उत्तरेम अभि वाजान् इति
ततो ऽस्माद् अनपक्रमिणो ऽभवन्

तेन अस्तुत

स वसु इत्य् एव निधनम् उपैत्

तत् पशवो वै वसु

तद् एव श्यैतस्य श्यैत त्वम्

प्रजापतिः पशून् असृजत

ते ऽस्मात् सृष्टा अपाक्रामन्

द्विपाद् वै यजमानः प्रतिष्ठित्यै

स एतत् साम अपश्यत्

श्यैतं पशु कामः कुर्वीत

तद् द्वि अक्षर निधनम् भवति प्रतिष्ठायै

सो ऽकामयत न मत् पशवो ऽपक्रामेयुर् अभि मा आवर्तेरन् इति

तद् एतत् पशव्यं साम

ततो वै तं पशवो ऽभ्यावर्तन्त
देव असुराः वा एषु लोकेषु समयतन्त ते वै देवाः षष्ठेन एव अह्ना एभ्यः लोकेभ्यो ऽसुरान् प्राणुदन्त तेषां यान्य् अन्तर्हस्तीनानि वसून्य् आसंस् तान्य् आदाय समुद्रम् प्रौप्यन्त त एतेन एव छन्दसा अनुहाय अन्तर्हस्तीनानि वसून्य् आददत तद् यद् एतत् पदम् पुनःपदं स एव अङ्कुशः आसञ्जनाय