tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
द्वादश्यां शुक्ल पक्षस्य महा पापैः प्रमुच्यते

पुण्य क्षेत्रे गया आदौ च गमनं पाप नाशनम्

स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्व पातकैः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे प्रायश्चित्तनिरूपणं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः

सुवर्ण स्तेयी मुक्तः स्यात् मुसलेन हतो नृपैः

सरस्वत्याः तरंगिण्याः सङ्गमे लोक विश्रुते

तप्तकृच्छ्रं चरेत् वा अथ संवत्सरम् अतन्द्रितः

अवगूहेत् स्त्रियम् तप्तां दीप्तां कार्ष्णायसीं कृताम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्व पापैः प्रमुच्यते

तपो जपः तीर्थ सेवा देव ब्राह्मण पूजनम्

व्रतेषु एतेषु कुर्वीत शान्तः संयत मानसः

ब्राह्मण अर्थे गो अर्थे वा सम्यक् प्राणान् परित्यजेत्

पञ्च पातकिनः तु एते तद् संयोगी च पञ्चमः

चीर वासाः द्विजो ऽरण्ये चरेद्

पतिव्रता तु या नारी भर्तुः शुश्रूषण उत्सुका

इति आह भगवन्त् विष्णुः पुरा मम यत व्रताः

पत्नी दाशरथेः देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम्

चान्द्रायणानि वा कुर्यात् पञ्च चत्वारि वा पुनः

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्त विधिम् द्विजाः

स तद् पाप अपनोद अर्थम् तस्य एव व्रतम् आचरेत्

भर्तारम् उद्धरेत् नारी प्रविष्टा सह पावकम्

ब्रह्मा उवाच

सेतु बन्धे नरः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्म हत्यया

षष्ठ्याम् उपोषितः देवं शुक्ल पक्षे समाहितः

उपपापानि गो हत्या प्रभृतीनि सुरा जगुः

सप्तम्याम् अर्चयेत् भानुम् मुच्यते सर्व पातकैः

दत्त्वा च अन्नम् च विदुषे ब्रह्म हत्याम् व्यपोहति

पयो घृतं वा गो मूत्रम् तस्मात् पापात् प्रमुच्यते

चान्द्रायणं च विधिना कृतं च एव अतिकृच्छ्रकम्

ग्रहण आदिषु कालेषु महापातक नाशनम्

यः सर्व पाप युक्तः ऽपि पुण्य तीर्थेषु मानवः

न तस्या विद्यते पापम् इह लोके परत्र च

नियमेन त्यजेत् प्राणान् मुच्यते सर्व पातकैः

फल्गुतीर्थ आदिषु स्नातः सर्व आचार फलम् लभेत्

सर्व स्व दानम् विधिवत् सर्व पाप विशोधनम्

सर्व स्वम् वा वेद विदे ब्राह्मणाय प्रदापयेत्

सुरापः तु सुरां पीत्वा अग्नि वर्णाम् द्विजोत्तमः

तथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्य विश्रुता

पतितेन च संसर्गं कुरुते यः तु वै द्विजः

शुद्धे त्रिषवण स्नातः त्रि रात्र उपोषितः द्विजः

कपालमोचने स्नात्वा वाराणस्यां तथा एव च

ब्रह्म हा च सुरापः च स्तेयी च गुरु तल्प गः

गुरु भार्याम् समारुह्य ब्राह्मणः काम मोहितः

ज्वलन्तं वा विशेत् अग्निम् जलं वा प्रविशेत् स्वयम्
आ ते त्वष्टा पत्सु जवम् दधातु

युञ्जन्तु त्वा मरुतः विश्व वेदसः

वात रंहाः भव वाजिन् युज्यमानः

इन्द्रस्य याहि प्रसवे मनः जवाः

अ ह्रुतः महः धरुणाय देवः दिवि इव ज्योतिः स्वम् आ मिमीयात्

तनूः ते वाजिन् तन्वम् नयन्ती वामम् अस्मभ्यम् धावतु शर्म तुभ्यम्

जवः ते अर्वत् निहितः गुहा यः श्येने वाते उत यः अचरत् परीत्तः तेन त्वम् वाजिन् बलवान् बलेन आजिम् जय समने पारयिष्णुः
स किंचिद् कालम् आसाद्य मृत एव अवबुध्यते

एतत् सप्तानां सप्त धातुकम् एवंगतम् आजननम् कुष्ठानाम् अतस् प्रभवानि अभिनिर्वर्तमानानि केवलं शरीरम् उपतपन्ति

तत्र श्लोकः

तत्र यत् असाध्यम् तत् असाध्य ताम् न अतिवर्तते साध्यं पुनः किंचित् साध्य ताम् अतिवर्तते कदाचिद् अपचारात्

तेषाम् इमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति तत् यथा अस्वेदनम् अति स्वेदनम् पारुष्यम् अति श्लक्ष्ण ता वैवर्ण्यं कण्डूः निस्तोदः सुप्त ता परिदाहः परिहर्षो लोम हर्षः खर त्वम् ऊष्मायणम् गौरवं श्वयथुर् वीसर्प आगमनम् अभीक्ष्णं च काये काय छिद्रेषु उपदेहः पक्व दग्ध दष्ट भग्न क्षत उपस्खलितेषु अतिमात्रम् वेदना सु अल्पानाम् अपि च व्रणानां दुष्टिर् असंरोहणं च इति

संख्या द्रव्याणि दोषाः च हेतवः पूर्वलक्षणम्

साध्यानि हि षट् काकणक वर्ज्यानि अचिकित्स्यमानानि अपचारात् वा दोषैर् अभिष्यन्दमानानि असाध्य ताम् उपयान्ति

अस्यां च एव अवस्थायाम् उपद्रवाः कुष्ठिनं स्पृशन्ति तत् यथा प्रस्रवणम् अङ्ग भेदः पतनानि अङ्ग अवयवानाम् तृष्णा ज्वर अतीसार दाह दौर्बल्य अरोचक अविपाकाः च तथाविधम् असाध्यम् विद्यात् इति

यथा हि अल्पेन यत्नेन छिद्यते तरुणः तरुः

तत्र इदम् सर्व कुष्ठ निदानम् समासेन उपदेक्ष्यामः शीत उष्ण व्यत्यासम् अनानुपूर्व्य उपसेवमानस्य तथा संतर्पण अपतर्पण अभ्यवहार्य व्यत्यासम् मधु फाणित मत्स्य लकुच मूलक काकमाचीः सततम् अतिमात्रम् अजीर्णे च समश्नतः चिलिचिमं च पयसा हायनक यवक चीनक उद्दालक कोरदूष प्रायाणि च अन्नानि क्षीर दधि तक्र कोल कुलत्थ माष अतसी कुसुम्भ स्नेहवन्ति एतैः एव अतिमात्रम् सु हितस्य च व्यवाय व्यायाम संतापान् अति उपसेवमानस्य भय श्रम संताप उपहतस्य च सहसा शीत उदकम् अवतरतः विदग्धं च आहार जातम् अन् उल्लिख्य विदाहीनि अभ्यवहरतः छर्दिं च प्रतिघ्नतः स्नेहान् च अतिचरतः त्रयो दोषाः युगपत् प्रकोपम् आपद्यन्ते त्वच् आदयः चत्वारः शैथिल्यम् आपद्यन्ते तेषु शिथिलेषु दोषाः प्रकुपिताः स्थानम् अधिगम्य संतिष्ठमानाः तान् एव त्वच् आदीन् दूषयन्तः कुष्ठानि अभिनिर्वर्तयन्ति

एवम् एव विकारो ऽपि तरुणः साध्यते सुखम्

इह वात आदिषु त्रिषु प्रकुपितेषु त्वच् आदीन् चतुरः प्रदूषयत्सु वाते ऽधिकतरे कपाल कुष्ठम् अभिनिर्वर्तते पित्ते तु औदुम्बरम् श्लेष्मणि मण्डल कुष्ठम् वात पित्तयोः ऋष्यजिह्वम् पित्त श्लेष्मणोः पुण्डरीकं श्लेष्म मारुतयोः सिध्म कुष्ठम् सर्व दोष अभिवृद्धौ काकणकम् अभिनिर्वर्तते एवम् एष सप्तविधः कुष्ठ विशेषः भवति

भेषजं कुरुते सम्यक् स चिरं सुखम् अश्नुते

रूपाणि उपद्रवाः च उक्ताः कुष्ठानां कौष्ठिके पृथक्

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

भवन्ति च अत्र

विवृद्धः साध्यते कृच्छ्रात् असाध्यः वा अपि जायते

सप्त द्रव्याणि कुष्ठानां प्रकृतिः विकृतिम् आपन्नानि भवन्ति

साध्यो अयम् इति यः पूर्वं नरो रोगम् उपेक्षते

तेषां विकल्प विकार संख्याने अतिप्रसङ्गम् अभिसमीक्ष्य सप्तविधम् एव कुष्ठ विशेषम् उपदेक्ष्यामः

स च एष भूयस् तरतमात् प्रकृतौ विकल्प्यमानायां भूयसीं विकार विकल्प संख्याम् आपद्यते
अध्वर्योर् वा परि यः पवित्रात् तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतम् इति

अग्निर् हि सुकृतीनां हविषां प्रतिष्ठा

अथ विसृप्य वैप्रुषान् होमाञ् जुहोति द्रप्सश् चस्कन्द इति

या एव अस्य अभिषूयमाणस्य विप्रुष स्कन्दन्त्य् अंशुर् वा ता एव अस्य एतत् आहवनीये स्वगा करोति

यस् ते द्रप्स स्कन्दति इति

ये अग्नयो अप्स्व् अन्तर् इति सप्तभिर् अभिजुहोति

यद् एव अस्य अवस्कन्नम् भवति तद् एव अस्य एतत् अग्नौ स्वगा करोति

स्तोको वै द्रप्सः

यस् ते अंशुर् बाहु च्युतः धिषणाया उपस्थाद् इति बाहुभिर् अभिच्युतो ऽंशुर् अधिषवणाभ्याम् अधिस्कन्दति

आहवनीयो ह्य् आहुतीनां प्रतिष्ठा

वि यो रत्ना भजति मानवेभ्यः श्रेष्ठं नो अत्र द्रविणं यथा दधद् इति
तं न्यूङ्खयत्य् अन्नं वै न्यूङ्खस् तद् अस्मै जाताय अन्नाद्यम् प्रतिदधाति यथा कुमाराय स्तनम्

तम् ब्राह्मणाच्छंसी जनयित्वा अछावाकाय सम्प्रयच्छत्य् एतस्य त्वम् प्रतिष्ठां कल्पय इति

सुकीर्तिं शंसति देव योनिः वै सुकीर्तिस् तद् यज्ञाद् देव योन्यै यजमानम् प्रजनयति

स पाङ्क्तो भवति पाङ्क्तो ऽयम् पुरुषः पञ्चधा विहितो लोमानि त्वङ् मांसम् अस्थि मज्जा स यावान् एव पुरुषस् तावन्तं यजमानं संस्करोति

वृषाकपिं शंसत्य् आत्मा वै वृषाकपिर् आत्मानम् एव अस्य तत् कल्पयति
यद् गुष्पितं तद् वारुणं

अप्सु तुरीयम्

अथ नु कथम् इति

भद्राद् अभि श्रेयः प्रेहि इति एतया ऋचा गार्हपत्य आज्यं विलाय उत्पूय चतुर्गृहीतं गृहीत्वा आहवनीय गार्हपत्यौ अन्तरेण व्यवेत्य जुहुयात्

यद् वै यज्ञस्य विरिष्टं तद् वैष्णवं

एतेन ह वा अस्य संत्वरमाणस्य आहवनीय गार्हपत्यौ पाप्मानम् अपहतः

तिस्रो जपेत्

अप्स्व् इत्य् आह भूतानि तानि

भूयिष्ठाम् ऋद्धिम् आप्नोति यत्र एताः विष्णु वरुण देवत्याः ऋचो जपति

अथ अद्भुतेषु एता एव तिस्रो जपेत्

पृथिवीं तुरीयम् इत्य् एताभिः

यद् अनुगमयति ईश्वराः वा एनम् तत् प्राणा हास्युर् इति वा

देवान् यज्ञो ऽगात्

ततो मा द्रविणम् आष्ट

अथ यस्य आहवनीयः ऽग्निर् जागृयाद् गार्हपत्य उपशाम्येत् का तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ यस्य अग्निहोत्रम् श्रप्यमाणं विष्यन्देत् तद् अद्भिर् उपनिनयेत्

तद् अनुमन्त्रयते

अन्तरिक्षे तुरीयं

ततो मा द्रविणम् आष्ट

त्रातारम् इन्द्रम्

अयं नो अग्निर् अध्यक्ष इति द्वाभ्याम् एतेन वा अस्य संत्वरमाणस्य आहवनीय गार्हपत्यौ जनिताव् अयं मा लोको ऽनुसंतनुताम् इति

अथ आहवनीये आज्य आहुतिम् जुहुयाद् असपत्नं पुरस्ताद् इत्य् एतया ऋचा
एवम् एव पुनर् संभृत्य प्रातर् जुहोति

सः एष वै एकः वीरः यः एष तपति

एष प्रजापतिः

स ह एवंविदम् एव आविशति

स ह स अङ्गः एव स तनुः अ विह्रुतः जरसम् गच्छति

तम् एवम् संभृत्य सायम् जुहोति

स ताम् गर्भ कृतः रात्रिम् वसति

एषः इन्द्रः

तम् जनयति

अथ उ ह ईक्षते अयम् वाव माम् अनुष्ठ्या वेद हन्त इमम् एव आविशानि इति

एतस्मिन् ह अस्य तत् हुतम् भवति यः एवम् विद्वान् अग्निहोत्रम् जुहोति

देवाः वै प्रजापतेः अजायन्त
अभेदात् पूजितेन स्यात् पूजितम् सचराचरम्

इति क्रियायोग परायणस्य वेदान्त शास्त्र स्मृति वत्सलस्य

ॐ ॐ ब्रह्मणा च अथ सूर्येण विष्णुना अथ शिवेन वा

दानैः व्रत उपवासैः च जप होम आदिना नरः

तथा अस्पृहा पर द्रव्ये पर स्त्रीषु च सर्वदा

वासुदेवो जगत् मूर्तिः तस्य सम्भूतयो ह्य् अमी

सूत उवाच

तस्मात् अग्नि द्विज मुखान् कृत्वा सम्पूजयेत् इमान्

पञ्च एते विहिता यज्ञाः पञ्च सूना अपनुत्तये

यस्मात् अविदितम् लोके न किंचिद् ते सुव्रत

गो भू हिरण्य वासोभिः गन्ध माल्य उदकेन च

ऋषय ऊचुः

श्रोतुम् इच्छामहे सूत कर्म योगस्य लक्षणम्

पूजयेत् ब्रह्म विष्णु अर्क रुद्र वसु आत्मकम् शिवम्

द्वाविंशतिः तथा अष्ट च ये संस्काराः प्रकीर्तिताः

कर्म ज्ञान उद्भवम् ब्रह्म न च ज्ञानम् अकर्मणः

अष्ट आत्म गुणाः प्रोक्ताः पुराणस्य तु कोविदैः

कर्मयोग उद्भवम् ज्ञानं तस्मात् तत् परमम् पदम्

तद् पाप नाशनाय अमी पञ्च यज्ञाः प्रकीर्तिताः

अनसूया तथा लोके शौचम् अन्तर् बहिस् द्विजाः

तस्मात् आत्म गुण उपेतः श्रुति कर्म समाचरेत्

न च द्रव्येषु कार्पण्यम् आर्तेषु उपार्जितेषु च

तत् इदानीम् समाचक्ष्व धर्म अधर्मस्य विस्तरम्

विस्तारम् आदिसर्गस्य प्रतिसर्गस्य च अखिलम्

एवम् एकार्णवे तस्मिन् मत्स्य रूपी जनार्दनः

ऋषय ऊचुः

विकर्म भीतस्य सदा न किंचित् प्राप्तव्यम् अस्ति इह परे च लोके

वेदमूर्ताव् अतः पूषा पूजनीयः प्रयत्नतः

सूत उवाच

स्वाध्यायैः अर्चयेत् च ऋषीन् होमैः विद्वाः यथाविधि

अयम् एव क्रियायोगो ज्ञान योगस्य साधकः

पितॄन् श्राद्धैः अन्न दानैः भूतानि बलि कर्मभिः

दया सर्वेषु भूतेषु क्षान्ती रक्षा आतुरस्य तु

तस्मात् कर्मणि युक्त आत्मा तत्त्वम् आप्नोति शाश्वतम्

यो ऽसाव् अतीन्द्रियः शान्तः सूक्ष्मः अव्यक्तः सनातनः

पञ्च सूना गृहस्थस्य तेन स्वर्गं न गच्छति

इदानीं प्राह यत् विष्णुः पृष्टः परमम् उत्तमम्

कथयामास विश्वात्मा मनवे सूर्य सूनवे

ब्रह्म आदीनाम् परं धाम त्रयाणाम् अपि संस्थितिः

व्रत उपवासैः विधिवत् श्रद्धया च विमत्सरः

श्रुति स्मृति उदितम् धर्मम् उपतिष्ठेत् प्रयत्नात्

वेदः अखिलः धर्म मूलम् आचारः च एव तद् विदाम्

लोकपाल अधिपाः च एव पितरो मातरः तथा

कर्म योगम् च सांख्यं च यथावत् विस्तर अन्वितम्

ज्ञान योग सहस्रात् हि कर्मयोगः प्रशस्यते
उत्तरेण उत्तरेण अध्वर्युः भक्षं प्रयच्छति

तेन तेन एव होता प्रतिगृह्णाति

एवम् एव उत्तराभ्याम् यथादेवतं प्रचरतः

देवास् त्वा शुक्र पाः प्रणयन्त्व् इति शुक्रम् अध्वर्युर् आदत्ते

यत्र क्व च चमसान् उन्नयेद् एवम् एव उन्नेता उन्नयेत्

अथ एनाम् एतेन एव पात्रेण अपिदधाति विष्णव् उरु क्रम एष ते सोमस् तं रक्षस्व तं ते दुश्चक्षा मा अव ख्यद् इति

यं द्वेष्टि तस्य नाम गृह्णाति

परिहित उन्नीयमान सूक्ते स्तुतः असि जन धाः

हस्ताभ्याम् अपिधाय प्राञ्चाव् उपनिष्क्रामत उर्व् अन्तरिक्षं वीहि इति

संप्रेष्यति उन्नीयमानेभ्यो अनुब्रूहि इति

उत्तरेण उत्तरेण आदित्य स्थाल्याम् संपातम् अवनयति

सावित्रेण उभौ उपरिष्टात् प्रोक्षिताभ्यां शकलाभ्याम् अपिधत्तः

तत्र एषः अत्यन्त प्रदेशः

अधस्ताद् अ प्रोक्षिताभ्याम् पांसून् अपध्वंसयतः

स्तुतः असि जन धाः

आधवनीयं पूतभृत्य् अवनयति

अपनुत्तः शण्डः सह अमुना इति अध्वर्युः

उत्तरेण उत्तरेण अवबाधते

अपनुत्तो मर्कः सह अमुना इति प्रतिप्रस्थाता

न्युप्य आधवनीयम् उन्नेता

सर्वान् सर्वान् एव अतस् ऊर्ध्वं चमसान् उन्नयति

एतावन् नाना

द्रोणकलशाद् उपस्तीर्य पूतभृत उन्नीय द्रोणकलशाद् एव अभिघारयति

सकृत् सकृज् जुहुतः

यं द्वेष्टि तस्य नाम गृह्णाति

उत्तरेण मन्त्रेण प्रतिनिग्राह्यं गृह्णाति

होतृ चमसम् उख्यान् नव चमसान् उन्नयत्य् अन्यत्र अछावाक चमसात्
तस्मा उ एव आत्मानम् परिददाति

ते न सदस्याम् आर्तिम् आर्छन्ति

सर्वम् आयुर् एति न पुरा जरसः प्रमीयते य एवं वेद

वायुर् वा उपश्रोता

ब्राह्मणो वा उपद्रष्टा

ते न सदस्याम् आर्तिम् आर्छन्ति

सर्वम् आयुर् एति न पुरा जरसः प्रमीयते य एवं वेद

अग्निर् वै द्रष्टा तस्मा उ एव आत्मानम् परिददाति

सदः प्रस्रप्स्यन् ब्रूयाद् उपद्रष्ट्रे नम इति

अथ यान् कामयेत न सदस्याम् आर्तिम् आर्छेयुर् इति तेभ्य एतेन सर्वं सदः परिब्रूयात्

अथ यं कामयेत प्रमीयते इति तम् एतेभ्य आवृश्चेत्

सदः प्रसृप्तो ब्रूयाद् उपद्रष्ट्रे नम इति

आदित्यो वा अनुख्याता

स य एवम् एतान्त् सदस्यान् गन्धर्वान् अ विद्वान् सदः प्रसर्पति स सदस्याम् आर्तिम् आर्छति

सदः प्रसर्पन् ब्रूयाद् अनुख्यात्रे नम इति

सदः प्रसृप्य ब्रूयाद् उपश्रोत्रे नम इति

अथ यो विद्वान्त् संचरति न सदस्याम् आर्तिम् आर्छति

तस्मा उ एव आत्मानम् परिददाति

प्रमीयते

सर्वम् आयुर् एति न पुरा जरसः प्रमीयते य एवं वेद

एतेन ह स्म वा अङ्गिरसः सर्वं सदः पर्याहुः

तस्मा उ एव आत्मानम् परिददाति

सर्वम् आयुर् एति न पुरा जरसः प्रमीयते य एवं वेद
यो व्यध्वायां दिशि हरित पिपीलिकानाम् राजा तस्मै स्वाहा

इन्द्रो वः सर्वासां साकं गर्भान् आण्डानि भेत्स्यति फट् हताः पिपीलिका इति

शर मयम् बर्हिर् उभयतः परिच्छिन्नं प्रसव्यं परिस्तीर्य

भुवाय स्वाहा भुवनाय स्वाहा भुवन पतये स्वाहा भुवां पतये स्वाहा अवोषाय स्वाहा विनताय स्वाहा शतारुणाय स्वाहा

य ऊर्ध्वायां दिश्य् अरुण पिपीलिकानाम् राजा तस्मै स्वाहा

यो दक्षिणायां दिशि कृष्ण पिपीलिकानाम् राजा तस्मै स्वाहा

यः प्रतीच्यां दिशि रजत पिपीलिकानाम् राजा तस्मै स्वाहा

इन्द्रो वो यमो वो वरुणो वो ऽग्निर् वो वायुर् वः सूर्यो वश् च इन्द्रः वः प्रजापतिर् व ईशानो व इति

अथ यत्र एतत् पिपीलिका अनाचार रूपाः दृश्यन्ते तत्र जुहुयात्

विष अवध्वस्तम् इङ्गिडम् आज्यं शाक पलाशेन उत्पूतम् बाधकेन स्रुवेण जुहोति

ताश् चेद् एतावता न शाम्येयुस् तत उत्तरम् अग्निम् उपसमाधाय

यो ध्रुवायां दिशि बभ्रु पिपीलिकानाम् राजा तस्मै स्वाहा

उत्तिष्ठत निर्द्रवत न व इह अस्तु इत्य् अञ्चनम्
अन् ऐन्द्रैः एव इतरेषाम् भक्ष मन्त्रः व्याख्यातः

पयस्यां मैत्रावरुणस्य

असाव् असाव् उपह्वयस्व इति आमन्त्रणः

निरवदाय होत्र इडाम् आदधाति

सर्वेषु चमसेषु होता भक्षयति

यतरो ऽध्वर्युर् जुहुयात् स वषट्कर्तारं प्रतिभक्षयेत्

अथ एतानि दक्षिणस्य हविर्धानस्य उत्तरस्याम् वर्तन्यां पश्चात् अक्षम् सादयति

उपह्वयते होता इडाम्

एवं सन्नान्य् एव भवन्त्य् आ तृतीयसवनात्

वसुमत् गणस्य सोम देव त इति मध्यतःकारिणः

सर्वेषु पुनर् अभ्युन्नीतेष्व् अध्वर्युः मन्द्रा अभिभूतिः इति

धाना आश्विनस्य

सीदन्ति नाराशंसा आप्यायिता दक्षिणस्य हविर्धानस्य अधस्तात् अपालम्बे

यत्र क्व च एक पात्रे भक्षयेयुर् द्वौ वा बहवो वा वषट्कर्ता एव प्रथमो भक्षयेत्

उपहूताम् इडां प्राश्नन्ति ये प्रकृतौ

भक्षयित्वा आत्मानम् प्रत्यभिमृशति हिन्व मे गात्रा हरिव इति

होतृ चमसम् संस्पृष्टं धारयति

उपहूत इति प्रतिवचनः

ये के च एक काले भक्षयेयुः सर्व एव मिथः कर्म नामभिः समुपह्वयेरन्

भक्षयित्वा न अनूत्सृजन्ति आ अवनयनात्

यत्र क्व च भक्षयेद् एवम् एव आत्मानम् प्रत्यभिमृशेत्

पुरोडाश शकलम् अच्छावाकाय निदधाति

उपोद्यच्छन्त्य् अस्मै चमसान्
प्रशस्ता च उत्तर यात्रा धनिष्ठा आदिषु सप्तसु

ज्ञ शुक्रौ अष्टमे श्रेष्ठौ नवम स्थः गुरुः शुभः

शशि ज्ञ शुक्र जीवाः च राशौ राशौ च अथ तृतीयके

अर्क आर्कि चन्द्राः दशमे ग्रहा एकादशे खिलाः

हास्य अवस्थम् नत अवस्थम् प्रमोद अवस्थम् एव च

प्रवास स्थम् पुनर् दृष्टम् मृत अवस्थम् जय आवहम्

दशमे कार्य निष्पत्तिः ध्रुवम् एकादशे जयः

शुक्र चन्द्रौ हि जन्म स्थौ शुभ दौ च द्वितीयके

शुक्ल पक्षे द्वितीयः तु पञ्चमो नवमः तथा

अष्टमे प्राण संदेहः नवमे कोश संचयः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे ज्योतिःशास्त्रे ग्रहाणां शुभाशुभस्थानादिनिरूपणं नाम एकषष्टितमः ऽध्यायः

मघा आदौ दक्षिणे गच्छेत् अनुराधा आदि पश्चिमे

द्वादशेन शशाङ्केन मृत्युः एव न संशयः

हरिः उवाच

घन धान्य आगमः षष्ठे रतिः पूजा च सप्तमे

सप्तम उपचय आद्य स्थः चन्द्रः सर्वत्र शोभनः

सम्पूज्यमानो लोकैः तु गुरु वत् दृश्यते शशी

बुधो ऽथ द्वादशे च एव भार्गवः सुख दः भवेत्

जन्म स्थः कुरुते तुष्टिं द्वितीये न अस्ति निर्वृतिः

प्रवासो च जयो हासे ऽरतिः सुखम्

सिंहेन मकरः श्रेष्ठः कन्यया मेष उत्तमः

एतत् षष् अष्टकम् प्रीत्यै भवति एव न संशयः

मृग अश्वि चित्रा पुष्याः च मूला हस्ता शुभाः सदा

तुलया सह मीनः तु कुम्भेन सह कर्कटः

पञ्चमेन मृगाङ्केन स्त्री लाभः वै तथा भवेत्

धनुषा वृषभः श्रेष्ठो मिथुनेन च वृश्चिकः

अश्विनी रेवती चित्रा धनिष्ठा समलंकृतौ

शुक्र जीवौ पञ्चमे च चन्द्र केतु समाहितौ

चन्द्रस्य द्वादश अवस्थाः भवन्ति शृणु ता अपि

शोको भोगो ज्वरः कम्पः सुखं च इति क्रमात् फलम्

त्रिषु त्रिषु च ऋक्षेषु अश्विनी आदि वदामि अहम्

कृत्तिका आदौ च पूर्वेण सप्त ऋक्षाणि च वै व्रजेत्
अभिघार्य प्रत्यनक्ति अवदान स्थानानि

दार्शम् _ पूर्वम् उपपद्येत पौर्णमासेन इष्ट्वा अथ तत् कुर्यात्

पूर्णपात्रम् दक्षिणा यथोत्साहम् _

न अव्रत्यम् आचरेत्

अमुष्मै _ इति जुहुयात् यद् देवत्यम् स्यात्

मानदन्तव्यः उवाच श्रेयसम् प्रजाम् विन्दते काम्यः भवति अक्षोधुकः यः औपवसथिकम् भुङ्क्ते

न स्विष्टकृतः

विपरीतम् इतरे

अ कुर्वन् पौर्णमासीम् आकाङ्क्षेत् इति एके

सर्वत्र कुर्यात्

तत् यज्ञवास्तु

प्रातराहुतिम् हुत्वा हविः निर्वपेत् अमुष्मै त्वा जुष्टम् निर्वपामि इति

देवता आश्रयम् सकृत् यजुः _

हविः उच्छिष्टम् उदक् उद्वास्य ब्रह्मने दद्यात्

सर्वाणि एवम् हवींषि

अपराह्णे स्नात्वा औपवसथिकम् दम्पती भुञ्जीयाताम्

समिधम् आधाय दर्भान् आज्ये हविषि _ त्रिस् अवधाय अग्र मध्य मूलानि अक्तम् रिहाणाः वियन्तु वयः इति अभ्युक्ष्य अग्नौ अनुप्रहरेत् यः पशूनाम् अधिपतिः रुद्रः तन्ति चरः वृषा पशून् नः मा हिंसीः एतत् अस्तु हुतम् ते _ इति

पौर्णमास उपक्रमौ दर्श पूर्णमासौ

स्विष्टकृतः सकृत् उपस्तीर्य द्विस् भृगूणाम् सकृत् हविषः द्विस् अभिघार्य अग्नये स्विष्टकृते _ इति प्राञ्च् उदीच्याम् जुहुयात्

चतुर्गृहीतम् आज्यम् गृहीत्वा पञ्च अवत्तम् भृगूणाम् जामदग्न्यानाम् अग्नये स्वाहा इति उत्तरतस् सोमाय इति दक्षिणतस्

त्रिस् देवेभ्यः प्रक्षालयेत् द्विस् मनुष्येभ्यः सकृत् पितृभ्यः

आज्यम् उपस्तीर्य हविषः अवद्येत् मेक्षणेन मध्यात् पुरस्तात् इति पश्चात् च पञ्च अवत्ती

बर्हिषि आसाद्य आज्यभागौ जुहुयात्

तस्मात् यत् कामयेत तत् भुञ्जीत
वक्ष्याम इति शेषः

वशा गौः या गर्भं न गृह्णाति

आज्यभाग अन्ते

तस्या दोष शमन अर्थम्

पाकयज्ञिकं तन्त्रम्
वायुः प्राणः

पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायाम्

तस्मात् च देवाः बहुधा सम्प्रसूताः साध्याः मनुष्याः पशवः वयांसि प्राण अपानौ व्रीहि यवौ तपः च श्रद्धा सत्यम् ब्रह्मचर्यम् विधिः च

तस्मात् ऋचः साम यजूंषि दीक्षाः यज्ञाः च सर्वे क्रतवः दक्षिणाः च संवत्सरः च यजमानः च लोकाः सोमः यत्र पवते यत्र सूर्यः

दिव्यः हि अमूर्तः पुरुषः

दिशः श्रोत्रे

एतस्मात् जायते प्राणः मनः सर्व इन्द्रियाणि च खम् वायुः ज्योतिः आपः पृथिवी विश्वस्य धारिणी

अस्य पद्भ्याम् पृथिवी हि

तस्मात् अग्निः समिधः यस्य सूर्यः

सोमात् पर्जन्यः

अस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्व रूपाः

अग्निः मूर्धा

पुरुषः एवा इदम् विश्वम् कर्म तपः ब्रह्म पर अमृतम्

एतत् यः वेद निहितम् गुहायाम् सः अविद्या ग्रन्थिम् विकिरति इह सोम्य

यथा सु दीप्तात् पावकात् विस्फुलिङ्गाः सहस्रशस् प्रभवन्ते सरूपाः तथा अक्षरात् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र च एव अपियन्ति

हृदयम् विश्वम्

चक्षुषी चन्द्र सूर्यौ

अतस् च सर्वाः ओषधयः रसः च येन एष भूतैः तिष्ठते हि अन्तरात्मा

अतस् समुद्राः गिरयः च सर्वे

सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्त अर्चिषः समिधः सप्त होमाः सप्त इमे लोकाः येषु चरन्ति प्राणाः गुहा शयाः निहिताः सप्त सप्त

ओषधयः पृथिव्याम्

तत् एतत् सत्यम्
राज्यं पुत्रं धनं भव्यम् अश्वम् यानम् अथ अपि वा

नमश्चकार तं दृष्ट्वा धौम्य अग्रजम् अहो द्विजाः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे अष्ट उत्तर शततमः ऽध्यायः

सूत उवाच

यान्ति रुद्र पदम् दिव्यं न अत्र कार्या विचारणा

ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः समस्त कुल संयुताः

पाशुपताय दातव्यं भस्म उद्धूलित विग्रहैः

योगिनां संप्रदानेन शिवः क्षिप्रं प्रसीदति

क्षुराः कर्तरिका च अपि अथ पात्रम् अथ अपि वा

दिव्याः पाशुपताः सर्वे तस्थुः संवृत्य सर्वदा

तस्मात् अनेन दानेन गृहस्थो मुच्यते भवात्

ऋषय ऊचुः

तस्य अवलोकनात् एव मुनेः कृष्णस्य धीमतः

पुत्र अर्थम् भगवन्त् तत्र तपः तप्तुम् जगाम च

भस्मना उद्धूलनम् कृत्वा उपमन्युः महा द्युतिः

अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं साध्यं प्रयत्नतः

निन्दयन् एव मानुष्यं देह शुद्धिम् चकार सः

आत्म वित्त अनुसारेण योगिनं पूजयेत् बुधः

स्व इच्छया हि अवतीर्णः अपि वासुदेवः सनातनः

मुनेः प्रसादात् मान्यः ऽसौ कृष्णः पाशुपते द्विजाः

दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेन अक्लिष्ट कर्मणा

तपसा तु एक वर्ष अन्ते दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्

सर्व स्वम् वा अपि दातव्यं यदि इच्छेत् मोक्षम् उत्तमम्

वक्तुम् अर्हसि तां सूत कथां पातक नाशिनीम्

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि विष्णु लोकम् स गच्छति

सौवर्णं राजतं वा अपि ताम्रं वा अथ निवेदयेत्

सौवर्णीं मेखलां कृत्वा आधारं दण्ड धारणम्

अन्यं च कथयिष्यामि मुक्ति अर्थम् प्राणिनां सदा

तदा प्रभृति तं कृष्णं मुनयः संशित व्रताः

कथं लब्धं तदा ज्ञानं तस्मात् कृष्णेन धीमता

नष्टम् एव मलं सर्वं काय जम् कर्म जम् तथा

सौवर्णं पिण्डिकं च अपि व्यजनं दण्डम् एव च
न श्राद्धम् न लोमानि संहारयेत्

सावित्रम् अहर् काङ्क्षन्ते

तेभ्यः सावित्रीम् प्रब्रूयात् यथा उपनयने

हस्तेन त्रीन् प्राणायामान् आयम्य आचम्य सर्वे पुरस्ताज्जपम् जपन्ति सह नः अस्तु सह नः भुनक्तु सह नः वीर्यवत् अस्तु मा विद्विषामहे सर्वेषाम् नः वीर्यवत् अस्तु इति

पक्षिणीम् रात्रिम् न मांसम् अश्नीयात्

श्रावण्याम् उपाकरणम् प्रौष्ठपद्याम् _

वर्षाशरदिकम् एतत् व्रतम्

उत्सर्गे च

आदितस् छन्दांसि अधीत्य यथार्थम् अक्षत धानानाम् दधिनस् च नव आहुतीः जुहोति

मनसा सामसावित्रीम् च सोमम् राजानम् इति

अर्ध मासम् इति एके

धानावन्तम् दधिक्राव्णः इति एताभ्याम् अभिमन्त्र्य हविस् शेषम् प्राश्य प्राह्णे प्रधीयते

सब्रह्मचारिणः च उपसमेतान् भोजयेत्

एतासाम् एव पूर्वाभिः षड्भिः पूर्वम् तर्पयेत् आचार्यम् आचार्यान् च जैमिनिम् तलवकारम् सात्यमुग्रम् राणायनम् दुर्वाससम् च भागुरिम् गौरुण्डिम् गौर्गुलविम् भगवन्तम् औपमन्यवम् कारडिम् सावर्णिम् गार्ग्यम् वार्षगण्यम् दैवन्त्यम् इति एतान् त्रयोदश
पृछामि विश्वस्य भुवनस्य नाभिं पृछामि वाचः परमं व्योम

अयं यज्ञो विश्वस्य भुवनस्य नाभिर् ब्रह्मा अयम् वाचः परमं व्योम

उत्तानयोश् चम्वोर् योनिर् अन्तर् अत्रा पिता दुहितुर् गर्भम् आधात्

वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदा अक्षरेण मिमते सप्त वाणीः

अ पाद् एति प्रथमा पद्वतीनां कस् तद् वां मित्रावरुणा चिकेत

हिंकृण्वती वसु पत्नी वसूनां वत्सम् इछन्ती मनसा अभ्यागात्

विधुं दद्राणं सलिलस्य पृष्ठे युवानं सन्तं पलितो जगार

अद्धि तृणम् अघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धम् उदकम् आचरन्ती

इन्द्रं मित्रं वरुणम् अग्निम् आहुर् अथ उ दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान्

गुहा त्रीणि निहिता न इङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति

उक्षाणं पृश्निम् अपचन्त वीरास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन्

यदा मा अगन् प्रथम जाः ऋतस्य आत् इद् वाचो अश्नुवे भागम् अस्याः

तं आववृत्रन्त् सदनाद् ऋतस्य आत् इद् घृतेन पृथिवीं व्य् ऊदुः

विश्वम् अन्यो अभिचष्टे शचीभिर् ध्राजिर् एकस्य ददृशे न रूपम्

न वि जानामि यद् इव इदम् अस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि

ऋचः पदं मात्रया कल्पयन्तो ऽर्धर्चेन चक्ﾱपुर् विश्वम् एजत्

य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुग् इन् नु तस्मात्

देवस्य पश्य काव्यं महि त्वा अद्य ममार स ह्यः सम् आन

उप ह्वये सु दुघाम् धेनुम् एतां सु हस्तः गो दुह् उत दोहद् एनाम्

यद् गायत्रे अधि गायत्रम् आहितं त्रैष्टुभं वा त्रैष्टुभान् निरतक्षत

श्रेष्ठं सवं सविता साविषन् नो ऽभीद्धो घर्मस् तद् उ षु प्र वोचत्

सु यवसात् भगवती हि भूया अधा वयं भगवन्तः स्याम

अपश्यं गोपाम् अ निपद्यमानम् आ च परा च पथिभिश् चरन्तम्

यस् तन् न वेद किम् ऋचा करिष्यति य इत् तद् विदुस् ते अमी सम् आसते

शक मयम् धूमम् आराद् अपश्यं विषूवता पर एना अवरेण

एकं सद् विप्रा बहुधा वदन्त्य् अग्निं यमं मातरिश्वानम् आहुः

त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम्

द्यौर् नः पिता जनिता नाभिर् अत्र बन्धुर् नो माता पृथिवी मही इयम्

सप्त अर्ध गर्भाः भुवनस्य रेतो विष्णोस् तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि

स सध्रीचीः स विषूचीर् वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्व् अन्तः

अपाङ् प्राङ् एति स्वधया गृभीतो ऽमर्त्यो मर्त्येना स योनिः

ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्य् अन्यं चिक्युर् न नि चिक्युर् अन्यम्

त्रिपाद् ब्रह्म पुरु रूपम् वि तष्ठे तेन जीवन्ति प्रदिशश् चतस्रः

गौर् इन् मिमाय सलिलानि तक्षती एकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी

स मातुर् योना परिवीतो अन्तर् बहुप्रजा निरृतिर् आ विवेश

गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कम् अर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम्

अयं स शिङ्क्ते येन गौर् अभिवृता मिमाति मायुं ध्वसनाव् अधि श्रिता

ऋचो अक्षरे परमे व्योमन् यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः

कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवम् उत् पतन्ति

गायत्रस्य समिधस् तिस्र आहुस् ततो मह्ना प्र रिरिचे महि त्वा

विराड् वाग् विराट् पृथिवी विराड् अन्तरिक्षं विराट् प्रजापतिः

गौर् अमीमेद् अभि वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङ् अकृणोन् मातवा उ
मीमांसितः प्रणवः

शुद्धः प्रणवः स्यात् प्रजा कामानाम् मकार अन्तः प्रतिष्ठा कामानाम्

द्रवति वा सं वा शीर्यत इति ह स्म आह

तथा संहितं भवति

एत उ ह वै छन्दः प्रवाहाः

उपनिवर्तम् इव वै पशवः

समान उदर्काणि उत्तमानि क्रतूनां पाङ्क्तान्य् अन्वाह

मकार अन्तः प्रणवः स्याद् इति ह एके आहुः

शुद्ध इति त्व् एव स्थितः

अतियन्न् एव यं द्विष्यात् तं मनसा प्र इव विध्येत् छन्दसां कृन्तत्रेषु

रसम् एव तत् छन्दांस्य् अभ्युपनिवर्तन्ते

अवरं छन्दः परं छन्दो ऽतिप्रवहन्ति

शुद्ध एव प्रणवः स्यात् शस्त्र अनुवचनयोः मध्य इति ह स्म आह कौषीतकिः

मकार अन्तः अवसान अर्थे

रसो वा उदर्कः

तस्य आर्तिः न अस्ति छन्दसा छन्दो ऽतिप्रोढस्य

अथ अतस् इह शुद्ध इह पूर्ण इति
ते अबिभयुः इमम् नः दृष्ट्वा मनुष्याः च ऋषयः च अनुप्रज्ञास्यन्ति इति

ततस् वै मनुष्याः च ऋषयः च देवानाम् यज्ञ वास्तु अभ्यायन् यज्ञस्य किंचिद् एषिष्यामः प्रज्ञात्यै इति

सः एष द्विषतः वधः उद्यतः तिष्ठति

ज्योतिः स्वेषु भवति श्रेष्ठः स्वानाम् भवति यः एवम् वेद

वज्रः वै यूपः

तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति यः एवम् विद्वान् पालाशम् यूपम् कुरुते

तस्मात् ह अपि एतर्हि यः द्वेष्टि तस्य अप्रियम् भवति अमुष्य अयम् यूपः अमुष्य अयम् यूपः इति दृष्ट्वा

सः अष्ट अश्रिः कर्तव्यः

तम् यत् यूपेन एव अयोपयन् तत् यूपस्य यूप त्वम्

तम् वै यूपेन एव अयोपयन्

अष्ट अश्रिः वै वज्रः

ते वै यूपम् एव अविन्दन् अवाचीन अग्रम् निमितम्

यज्ञेन वै देवाः ऊर्ध्वाः स्वर्गम् लोकम् आयन्

तत् पुष्टेः

आ मूलात् शाखाभिः अनुचितः

वज्रः वै एष यत् यूपः

सर्वेषाम् ह अस्य वनस्पतीनाम् कामः उपाप्तः भवति यः एवम् वेद

तस्मात् पलाशस्य एव पलाशेन आचक्षते अमुष्य पलाशम् अमुष्य पलाशम् इति

समाम् समाम् वै बिल्वः गृभीतः

तेजः वै ब्रह्मवर्चसम् वनस्पतीनाम् पलाशः

खादिरम् यूपम् कुर्वीत स्वर्ग कामः

तथा एव एतत् यजमानः खादिरेण यूपेन स्वर्गम् लोकम् जयति