tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
महाभूतानि अशेषाणि जनयन्ति शिव आज्ञया

वरुणः सलिलैः लोकान् संभावयति शासनात्

अधार्मिकाणां वै नाशं करोति शिव शासनात्

ब्रह्माण्डानि भविष्यन्ति सह वस्तुभिर् आत्मकैः

अहङ्कारो ऽति संसूते शिवस्य परमेष्ठिनः

निर्देशात् देवदेवस्य सप्त स्कन्ध गतः मरुत्
यमाव् उत स्विद् तनयौ पृथायाः पार्थैर् वृतौ पक्ष्मभिर् अक्षिणी इव

यद् वा अयं मन्त्रकृद् वो भगवान् अखिल ईश्वरः

अजस्य जन्म उत्पथ नाशनाय कर्माण्य् अ कर्तुः ग्रहणाय पुंसाम्

स वासुदेव अनुचरम् प्रशान्तं बृहस्पतेः प्राक् तनयं प्रतीतम्

आसात उर्व्याः कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूर गेहे

तावच् छशास क्षितिम् एक एकातपत्राम् अजितेन पार्थः

एवम् एतत् पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल

अनन्त लिङ्गैः समलंकृतेषु चचार तीर्थ आयतनेषु अनन्यः

कच्चित् सुखं सात्वत वृष्णि भोज दाशार्हकानाम् अधिपः स आस्ते

तत्र अथ शुश्राव सुहृद् विनष्टिम् वनं यथा वेणु ज वह्नि संश्रयम्

कदा वा सहसंवाद एतद् वर्णय नः प्रभो

दुर्योधनो ऽतप्यत यत् सभायाम् साम्राज्य लक्ष्म्या विजय अनुवृत्त्या

यस्य अङ्घ्रि पातम् रणभूर् न सेहे मार्गं गदायाश् चरतो विचित्रम्

अन्वाक्रमत् पुण्य चिकीर्षया उर्व्याम् अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्तिः

लेभे अञ्जसा अधोक्षज सेवया एव गतिं तदीयां यतिभिर् दुरापाम्

कच्चित् कुरूणां परमः सुहृन् नो भामः स आस्ते सुखम् अङ्ग शौरिः

क्षत्त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्व गृहम् ऋद्धिमत्

अहो पृथा अपि ध्रियते अर्भक अर्थे राजर्षि वर्येण विना अपि तेन

अथ आह तन् मन्त्रदृशां यन् मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति

सो ऽहं हरेर् मर्त्य विडम्बनेन दृशो नृणां चालयतो विधातुः

श्री शुकः उवाच

न याचतो ऽदात् समयेन दायं यद् अजातशत्रोः

उद्दाय मृधे स्व रिक्थम् परात् सुपर्णाव् इव वज्रि वक्त्रात्

प्रत्य् आह तं सु बहु विद् प्रीत आत्मा श्रूयताम् इति

किं वा कृत अघेषु अघम् अति अमर्षी भीमो अहि वत् दीर्घतमं व्यमुञ्चत्

इत्थं व्रजन् भारतम् एव वर्षं कालेन यावद् गतवान् प्रभासम्

सूत उवाच

वधात् प्रपन्न आर्ति जिहीर्षया ईशः ऽप्य् उपैक्षत अघम् भगवान् कुरूणाम्

यो वै पितृ वत् ददाति वरान् वदान्यो वर तर्पणेन

अन्यानि च इह द्विजदेव देवैः कृतानि नाना आयतनानि विष्णोः

प्रत्यङ्ग मुख्य अङ्कित मन्दिराणि यद् दर्शनात् कृष्णम् अनुस्मरन्ति

आलिङ्ग्य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानाम् अपृच्छद् भगवत् प्रजानाम्

असूत यं जाम्बवती व्रत आढ्या देवं गुहं यो ऽम्बिकया धृतो ऽग्रे

ततस् त्व् अतिव्रज्य सुराष्ट्रम् ऋद्धं सौवीर मत्स्यान् कुरु जाङ्गलान् च

यं रुक्मिणी भगवतो ऽभिलेभे आराध्य विप्रान् स्मरम् आदिसर्गे

क एनम् अत्र उपजुहाव जिह्मं दास्याः सुतं यद् बलिना एव पुष्टः

नन्व् अन्यथा को ऽर्हति देह योगम् परो गुणानाम् उत कर्म तन्त्रम्

राजा उवाच

न तानि पुंसाम् अमृतायनानि राजा उरु मेने क्षत पुण्य लेशः

स इत्थम् अत्युल्बण कर्ण बाणैः गत व्यथः ऽयाद् उरु मानयानः

क्षेमं स कच्चिद् युयुधान आस्ते यः फाल्गुनाल् लब्ध धनु रहस्यः

इत्य् ऊचिवांस् तत्र सुयोधनेन प्रवृद्ध कोप स्फुरित अधरेण

अपि स्विद् अन्ये च निज आत्म दैवम् अनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये

स्वयं धनुर् द्वारि निधाय मायां भ्रातुः पुरो मर्मसु ताडितो ऽपि

तस्य प्रपन्न अखिल लोकपानाम् अवस्थितानाम् अनुशासने स्वे

गां पर्यटन् मेध्य विविक्त वृत्तिः सदा आप्लुतः ऽधः शयनो ऽवधूतः

तस्यां त्रितस्य उशनसः मनोश् च पृथोर् अथ अग्नेः असितस्य वायोः

कालेन तावद् यमुनाम् उपेत्य तत्र उद्धवम् भागवतं ददर्श

अलक्षितः स्वैर् अवधूत वेषः व्रतानि चेरे हरि तोषणानि

द्यूते त्व् अधर्मेण जितस्य साधोः सत्य अवलम्बस्य वनं गतस्य

अपि स्विद् आस्ते भगवान् सुखं वो यः सात्वतां काम दुघः ऽनिरुद्धः

कच्चिद् बुधः स्वस्त्य् अनमीव आस्ते श्वफल्क पुत्रः भगवत् प्रपन्नः

भ्रातुर् यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून् प्रवेश्य लाक्षा भवने ददाह

अजातशत्रोः प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं ते आगः

न ह्य् अल्पा अर्थ उदयः तस्य विदुरस्य अमल आत्मनः

यदा उपहूतः भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्टः किल पूर्वजेन

कच्चिद् वरूथ अधिपतिः यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखम् अङ्ग वीरः
अलक्षितो यत् शर कूट गूढः माया किरातः गिरिशस् तुतोष

यम् अभ्यषिञ्चच् शतपत्त्र नेत्रः नृपासन आशाम् परिहृत्य दूरात्

यः कृष्ण पाद अङ्कित मार्ग पांसुषु अचेष्टत प्रेम विभिन्न धैर्यः

कच्चिच् छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णु प्रजायाः इव देवमातुः

आस्ते स्व पुर्याम् यदु देवदेवः विनिर्जित अशेष नृदेव देवः

स्वस्ति चरन्ति सौम्य

न अन्य उपलक्ष्यः पदवीं प्रसादाच् चरामि पश्यन् गत विस्मयः ऽत्र

तस्मिन् वरीयसि प्रश्नः साधुवाद उपबृंहितः

पुष्णासि कृष्णाद् विमुखो गत श्रीः त्यज आशु अ शैवम् कुल कौशलाय

नूनं नृपाणां त्रिमद उत्पथानाम् महीं मुहुश् चालयतां चमूभिः

तस्मिन् प्रतीपः परकृत्य आस्ते निर्वास्यताम् आशु पुराच् छ्वसानः

पौरव इन्द्र गृहम् हित्वा प्रविवेश आत्मसात् कृतम्

यस् त्व् एकवीरो ऽधिरथो विजिग्ये धनुर् द्वितीयः ककुभश् चतस्रः

यम् आमनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनस् मयम् सत्त्व तुरीय तत्त्वम्

निर्यापितो येन सुहृत् स्व पुर्याः अहं स्व पुत्रान् समनुव्रतेन

किंचिद् हरेः सौम्य सुतः सदृक्ष आस्ते रथिनां साधु साम्बः

तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच् छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे
त्रिवर्ग साधनम् पुण्यं शत कोटि प्रविस्तरम्

तत् च अष्टादश साहस्रम् नारसिंहम् इह उच्यते

यो दद्यात् पृथिवी तेन दत्ता भवति च अखिला

यो दद्यात् अयने कूर्मं हेम कूर्म समन्वितम्

चतुर् लक्ष प्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा

तत् च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं द्वि शत अधिकम्

कार्त्तिक्यां पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फल भाज् भवेत्

धर्म अर्थ काम मोक्ष अर्थम् आग्नेयम् अधिकृत्य च

धर्मः च अर्थः च कामः च मोक्षः च एव अत्र कीर्त्यते

राजसूय सहस्रस्य फलम् आप्नोति मानवः

नन्दीपुराणं तत् लोकैः आख्यातम् इति कीर्त्यते

वसिष्ठाय अग्निना प्रोक्तम् आग्नेयम् तत् प्रचक्षते

तत् पौषे मासि यो दद्यात् पौर्णमास्याम् विमत्सरः

वाल्मीकिना तु यत् प्रोक्तम् राम उपाख्यानम् उत्तमम्

अधिकृत्य अब्रवीत् कृष्णः गारुडं तत् इह उच्यते

वराहस्य प्रसादेन पदम् आप्नोति वैष्णवम्

व्यास रूपम् अहम् कृत्वा संहरामि युगे युगे

यत् उक्तवन् सः विश्वात्मा मनवे तत् निबोधत

ब्रह्मा ब्रह्माण्ड माहात्म्यम् अधिकृत्य अब्रवीत् पुनर्

यत्र आह नारदो धर्मान् बृहत्कल्प आश्रयाणि च

दान धर्मम् अशेषम् तु यथावत् अनुपूर्वशस्

रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तान्तम् अधिकृत्य च

पुरातनस्य कल्पस्य पुराणानि विदुः बुधाः

इह लोक हित अर्थाय संक्षिप्तं परम ऋषिणा

पञ्चविंशत् सहस्राणि नारदीयं तत् उच्यते

तिलधेनु समायुक्तम् स याति शिव साम्यताम्

अष्टादश पुराणानि कृत्वा सत्यवती सुतः

पौर्णमास्यां विपूत आत्मा स पदं याति वारुणम्

यत्र धर्म अर्थ कामानाम् मोक्षस्य च रसातले

तथा अष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके अस्मिन् प्रकाश्यते

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि स याति परमां गतिम्

काञ्चनं गरुडं कृत्वा तिलधेनु समन्वितम्

विष्णुना अभिहितम् क्षोण्यै तत् वाराहम् इह उच्यते

यत्र माहेश्वरान् धर्मान् अधिकृत्य च षण्मुखः

त्रिविक्रमस्य माहात्म्यम् अधिकृत्य चतुर्मुखः

पुराणं दश साहस्रम् कूर्मकल्प अनुगम् शिवम्

हेम धेन्वः युतं तत् च ब्रह्मलोक फल प्रदम्

मत्स्य रूपेण मनवे नरसिंह उपवर्णनम्

व्याख्याता वै मुनि प्रश्ने मुनिभिः धर्म चारिभिः

शैवं पदम् अवाप्नोति मीने च उपागते रवौ

सर्गः च प्रतिसर्गः च वंशो मन्वन्तराणि च

पुराणं नव साहस्रम् मार्कण्डेयम् इह उच्यते

माहात्म्यं कथयामास कूर्म रूपी जनार्दनः

ब्रह्म विष्णु अर्क रुद्राणाम् माहात्म्यं भुवनस्य च

एतत् एव यदा पद्मम् अभूत् हैरण्मयम् जगत्

मीमांसां धर्मशास्त्रं च परिगृह्य मया कृतम्

तत् पुराणम् च यो दद्यात् सुवर्ण कमल अन्वितम्

यत्र अधिकृत्य माहात्म्यम् आदित्यस्य चतुर्मुखः

ब्रह्मना अभिहितम् यत् च शत कोटि प्रविस्तरम्

गुड कुम्भ समायुक्तम् अग्निष्टोम फलम् भवेत्

सात्त्विकेषु पुराणेषु माहात्म्यम् अधिकम् हरेः

सहस्राणि शतं च एकम् इति मर्त्येषु गद्यते

सूत उवाच

नन्दाया यत्र माहात्म्यं कार्त्तिकेयेन वर्ण्यते

तत् ब्रह्माण्ड पुराणम् च ब्रह्मणा समुदाहृतम्

अष्टादश सहस्राणि लक्ष्मीकल्प आनुषङ्गिकम्

कालेन अग्रहणम् दृष्ट्वा पुराणस्य ततो नृप

पुरातनस्य कल्पस्य पुराणानि विदुः बुधाः

पौर्णमास्यां शुभ दिने ब्रह्मलोके महीयते

नाम्नः तानि वक्ष्यामि शृणुध्वं मुनि सत्तमाः

निर्दग्धेषु च लोकेषु वाजि रूपेण वै मया

पुराण संख्याम् आचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात्

अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदाः तस्य विनिर्गताः

तत् एकादश साहस्रम् फाल्गुन्यां यः प्रयच्छति

इन्द्रद्युम्न प्रसङ्गेण ऋषिभ्यः शक्र संनिधौ

पुराणानि दश अष्ट च साम्प्रतं तत् इह उच्यते

प्रवृत्तिः सर्व शास्त्राणाम् पुराणस्य अभवत् ततस्

मार्गशीर्ष्यां विधानेन तिलधेनु समन्वितम्

स संहार प्रदानाम् च पुराणे पञ्च वर्णके

तत् आषाढे च यो दद्यात् घृतधेनु समन्वितम्

तद् वृत्तान्त आश्रयम् तद्वत् पाद्मम् इति उच्यते बुधैः

भविष्य चरित प्रायम् भविष्यं तत् इह उच्यते

मुनय ऊचुः
उपभेदान् प्रवक्ष्यामि लोके ये सम्प्रतिष्ठिताः

अधिकृत्य अब्रवीत् सप्त कल्प वृत्तम् मुनि ईश्वराः

यत्र अधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्म विस्तरः

वैशाख पूर्णिमायाम् च ब्रह्मलोके महीयते

यः शरद् विषुवे दद्यात् वैष्णवम् याति असौ पदम्

यत्र साम्बं पुरस्कृत्य भविष्यति कथानकम्

यत्र अग्नि लिङ्ग मध्य स्थः प्राह देवो महेश्वरः

पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम्

एवं सपादाः पञ्च एते लक्षा मर्त्ये प्रकीर्तिताः

पौर्णमास्यां मधौ दद्यात् ब्राह्मणाय कुटुम्बिने

ब्राह्मं त्रि दश साहस्रम् पुराणं परिकीर्त्यते

श्रुतीनां यत्र कल्प आदौ प्रवृत्ति अर्थम् जनार्दनः

यत् प्राह धर्मान् अखिलान् तद् युक्तम् वैष्णवं विदुः

अष्टादश्भ्यः तु पृथक् पुराणम् यत् प्रदिश्यते

पुराणं ब्रह्मवैवर्तं यो दद्यात् माघ मासि च

तद् वृत्तान्त उद्भवम् लोके तत् भागवतम् उच्यते

मत्स्य रूपेण च पुनः कल्प आदौ उदकार्णवे

प्रोच्यते तत् पुनर् लोके साम्बम् एतत् मुनि व्रताः

स सिद्धिं लभते मुख्यां शिव लोके च संस्थितिम्

सर्वेषु अपि पुराणेषु तद् विरुद्धम् च यत् फलम्

स्कान्दं नाम पुराणं च हि एकाशीतिः निगद्यते

इदम् अद्य अपि देवेषु शत कोटि प्रविस्तरम्

इदम् एव पुराणेषु पुराणपुरुषः तदा

चतुर्विंशत् सहस्राणि तत् पुराणम् इह उच्यते

यः सः अथ स्वर्ग लोके महीयते

यदा च गारुडे कल्पे विश्वाण्डात् गरुड उद्भवम्

पाद्मे पुराणे यत्र उक्तम् नरसिंह उपवर्णनम्

परिलिख्य च यो दद्यात् हेम शूल समन्वितम्

त्रिवर्गम् अभ्यधात् तत् च वामनं परिकीर्तितम्

तत् अष्टादश साहस्रम् ब्रह्मवैवर्तम् उच्यते

मार्कण्डेयेन कथितं तत् सर्वम् विस्तरेण तु

ब्रह्मना अभिहितम् पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये

यत्र ब्रह्म वराहस्य चोदन्तं वर्णितं मुहुः

अघोर कल्प वृत्तान्त प्रसङ्गेण जगत् स्थितिम्

महावराहस्य पुनर् माहात्म्यम् अधिकृत्य च

ज्येष्ठे मासि तिलैः युक्तम् अश्वमेध फलम् लभेत्

वंश्य अनुचरितम् च एव पुराणं पञ्च लक्षणम्

राजसेषु च माहात्म्यम् अधिकम् ब्रह्मणो विदुः

पुराणम् एकम् एव आसीत् तदा कल्प अन्तरे अनघैः

श्रावण्यां श्रावणे मासि गुडधेनु समन्वितम्

शिव लोके स पूत आत्मा कल्पम् एकम् वसेत् नरः

धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् पुराणानाम् अनुक्रमम्

वाल्मीकिना च लोकेषु धर्म काम अर्थ साधनम्

यो दद्यात् तत् व्यतीपाते पीत ऊर्णा युग संयुतम्

सावर्णिना नारदाय कृष्ण माहात्म्यम् उत्तमम्

एवम् आदित्य संज्ञा च तत्र एव परिगद्यते

लक्षेण एकेन यत् प्रोक्तम् वेद अर्थ परिबृंहितम्

विजानीध्वं द्विज श्रेष्ठाः तत् एतेभ्यः विनिर्गतम्

सौवर्ण हंस संयुक्तम् यो ददाति पुमान् इह
हृदय आदीनि पूर्व आदि चतुर् दिश् दल योगात्

हृदये हृदयं न्यस्य शिरः शिरसि विन्यसेत्

गरुडो अम्बुज संकाशः गदा च एव असित आकृतिः

अष्टानां पूर्व बीजानाम् क्रमशस् तु अवधारयेत्

बाहुवोः च करयोः जानुवोः पादयोः च अपि विन्यसेत्

सव्य हस्तम् तथा उत्तानम् कृत्वा ऊर्ध्वम् भ्रामयेत् शनैस्

मण्डलानि क्रमात् एवम् उपरि उपरि चिन्तयेत्

जीवम् उत्क्षिप्य मूर्धन्यं नाभ्यां व्योम्नि निवेशयेत्

चक्रं सूर्य सहस्र आभम् श्रीवत्सः कुन्द संनिभः

मुष्टि द्वयम् अथ उत्तानम् मोचयेत्

वासुदेवो बलः कामो हि अनिरुद्धः यथाक्रमम्

द्वारि पूर्वे परे च एव वैनतेयं तु विन्यसेत्

अङ्गुष्ठ आदि कनिष्ठा अन्तम् विन्यसेद् बीज पञ्चकम्

तिस्रः साधारणा हि एताः मूर्ति भेदेन कल्पिताः

लं इति अनेन बीजेन प्लावयेत् सचराचरम्

चिन्तयेत् तत्र सर्व ईशम् परं तत्त्वम् अनामयम्

पाण्योः षडङ्ग बीजानि न्यस्य काये ततो न्यसेत्

पद्म आकारौ करौ कृत्वा मध्ये ऽङ्गुष्ठं निवेशयेत्

वं इति अनेन बीजेन चिन्तयेत् अमृतम् ततः

सित अब्जम् शत पत्त्र आढ्यम्

एवं ध्यात्वा समभ्यर्च्य योगपीठम् अनन्तरम्

सुरम् आद्यम् द्वितीयं च उपान्त्यं च अन्त्यम् एव च

मध्ये नेत्रं तु कोणेषु अस्त्रमन्त्रं न्यसेत् ततस्

हुं क्षैं भूः इति मन्त्रकाः

कं टं पं शं गरुत्मन्त् स्यात् जं खं वं च सुदर्शनम्

नाभौ गुह्ये तथा जान्वोः पादयोः विन्यसेत् क्रमात्

घं ढं भं हं भवेत् श्रीः च गं जं वं शं च पुष्टिका

सुदर्शनं सहस्रारं दक्षिणे द्वारि विन्यसेत्

वज्र आदीनि आयुधानि एव तथा एव विनिवेशयेत्

अङ्गुष्ठेन कनिष्ठा अन्तम् नामयित्वा अङ्गुलि त्रयम्

मुद्रा इयम् नरसिंहस्य न्युब्जं कृत्वा कर द्वयम्

कनिष्ठा आदि प्रमोकेण अष्टौ मुद्रा यथाक्रमम्

षं चं फं षं गदा देवी वं लं मं क्षं च शङ्खकम्

द्वारि उत्तरे गदां न्यस्य शङ्खं कोणेषु विन्यसेत्

पूर्ण चन्द्र निभः शङ्खः कौस्तुभः तु अरुण द्युतिः

ततो बुद्बुद मध्ये तु पीत वासाः चतुर्भुजः

इति बीजेन दहेत् भूत आत्मकम् वपुः

तद्वत् खड्गं तथा चक्रं न्यसेत् पार्श्व द्वयोः द्वयम्

दशानां लोकपालानां मुद्राः च क्रम योगात्

मध्ये बीज द्वयम् न्यस्य न्यसेत् अङ्गे ततः पुनः

वर्णतो नव नामकाः

मन्त्र न्यासम् ततः कुर्यात् त्रिविधम् कर देहयोः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे नवव्यूहार्चनं नाम एकादशः ऽध्यायः

नवमा इयम् स्मृता मुद्रा वराह अभिमता सदा

अञ्जलिः प्रथमा मुद्रा क्षिप्रं देव प्रसाधना

पुष्टिः शिरीष पुष्प आभा लक्ष्मीः काञ्चन संनिभा

सर्वं ध्यात्वा इति सम्पूज्य मुद्राः संदर्शयेत् ततस्

अर्घ्य पाद्य आदि वै दद्यात् पुण्डरीकाक्ष विद्यया

यं इति अनेन बीजेन तत् च सर्वं विनाशयेत्

नेत्रं नेत्रे विधातव्यम् अस्त्रं च करयोः द्वयोः

घं वं च वनमाला स्यात् श्रीः वत्सं दं सं भवेत्

कर मध्ये नेत्र बीजम् अङ्गन्यासो अपि अयम् क्रमः

पञ्च वर्ण निभा माला हि अनन्तः मेघ संनिभः

क्रमात् च एतानि बीजानि तर्जनी आदिषु विन्यसेत्

छं डं पं यं कौस्तुभः प्रोक्तः च अनन्तः हि अहम् एव च

श्रियं दक्षिणतो न्यस्य लक्ष्मीम् उत्तरतस् तथा

सव्यस्य तस्य च अङ्गुष्ठः यः स प्रकीर्तितः

ततो अन्तर् लोकपालान् च स्व दिश् भेदेन विन्यसेत्

ततः पूर्व आदि दिश् संस्थाः शक्तीः केशव गोचराः

नारायणः तथा ब्रह्मा विष्णुः सिंहो वराह राज्

वाम मुष्टिः दक्षिण अङ्गुष्ठ बन्धनः

ध्यात्वा वेदादिना पश्चात् सूर्य सोम अनल आत्मनाम्

दक्षिण अङ्गुष्ठम् आरभ्य मध्य अङ्गुष्ठम् दले न्यसेत्

मुष्टि द्वयम् अथो बद्धा एवम् एव अनुपूर्वशस्

सित अरुण हरिद्रा आभाः नील श्याम लोहिताः

उत्कुञ्चयेत् सर्व मुक्ता अङ्गमुद्रा इयम् उच्यते

विद्युत् रूपाणि च अस्त्राणि यानि न उक्तानि वर्णतः

आग्नेय आदौ च पूर्व आदौ अधर्म आदीन् च विन्यसेत्

मनसा आवाह्य तत्र ईशम् हरिं शार्ङ्गं न्यसेत् पुनर्
सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम्

तद् हैतुकम् च आवर्जिता मागधकाः पौराः

इति एवम् वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

इदानीं तेन एव हेतुना राज्ञा बिम्बिसारेण अपि तथागतस्य मे एवंविधा पूजा कृता

मया एतानि कर्माणि कृतानि उपचितानि

भुक्तवन्तं काशिक वस्त्रैः आच्छादितवान्

यदा राज्ञा बिम्बिसारेण अनेक प्राणि शत सहस्र परिवारेण सत्यानि दृष्टानि तदा तेन कृत प्रत्युपकार संदर्शन अर्थम् बुद्ध पूजा संवर्तन अर्थम् गृह विस्तर संदर्शन अर्थम् बुद्ध उत्पाद बहु मान संजनन अर्थम् च भगवान् स श्रावक संघः राजकुले भक्तेन उपनिमन्त्रितः मागधकानां च पौराणाम् आज्ञा दत्ता भगवतो नगर प्रवेशे पुष्प गन्ध माल्य विलेपनैः पूजा कर्तव्या सर्वं च राजगृहं नगरम् अपगत पाषाण शर्कर कठल्लम् व्यवस्थापयितव्यम् नाना पुष्प अवकीर्णम् उच्छ्रित ध्वज पताकम् यावच् च वेणुवनं यावच् च राजगृहम् अत्र अन्तरा सर्वो मार्गो विचित्रैर् वस्त्रैर् आच्छादयितव्य इति

एकान्ते निषण्णं राजानं क्षत्रियं मूर्धाभिषिक्तम् क्षेमंकरः सम्यक्संबुद्धो बोधि करकैः धर्मैः समादापयति

भगवान् आह तथागतेन एव एतानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्ध संभाराणि परिणत प्रत्ययानि ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यंभावीनि

न प्रणश्यन्ति कर्माणि कल्प कोटि शतैः अपि

को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति न भिक्षवः कर्माणि कृतानि उपचितानि बाह्ये पृथिवी धातौ विपच्यन्ते न अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ अपि तु उपात्तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभानि अशुभानि च

येन भगवान् क्षेमंकरः सम्यक्संबुद्धस् तेन उपसंक्रान्तः

अश्रौषीद् राजा क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्तः क्षेमंकरः सम्यक्संबुद्धो जनपद चारिकाम् चरन्न् अस्माकं राजधानीम् अनुप्राप्त इति

श्रुत्वा च महत्या राज ऋद्ध्या महता राज अनुभावेन समन्वागतः

उपसंक्रम्य क्षेमंकरस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन राजा बभूव अहं सः

ततो राजा बिम्बिसारः स्वयम् एव भगवतो मूर्ध्नि शत शलाकम् छत्रं धारयति परिशेषाः पौराः भिक्षु सहस्रस्य

ततो भिक्षवः संशय जाताः सर्व संशय छेत्तारम् बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः कुत्र इमानि भगवता कुशल मूलानि कृतानि यतो भगवत एवंविधा पूजा भिक्षु संघस्य च इति

यन् मया क्षेमंकरस्य सम्यक्संबुद्धस्य एवंविधा पूजा कृता तेन मया संसारे ऽनन्तं सुखम् अनुभूतम्

शास्तारं सत्कृत्य गुरुकृत्य मानयित्वा पूजयित्वा उपनिश्रित्य विहरिष्यामः

यदा च भगवता इन्द्रकीले पादो न्यस्तः तदा इयम् महा पृथिवी षष् विकारम् प्रकम्पिता

अमात्यैश् च सर्वम् अनुष्ठितम्

भगवतः पुर प्रवेशे एवंरूपाण्य् अद्भुतानि भवन्ति अन्यानि च

स जनपद चारिकाम् चरन्न् अन्यतमां राजधानीम् अनुप्राप्तः

आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

सुख उपनिषण्णम् बुद्ध प्रमुखम् भिक्षु संघम् विदित्वा शत रसेन आहारेण प्रतिपादयामास

राजा च बिम्बिसारः स्वयम् एव बहिर्द्वार शाल स्थः गोशीर्ष चन्दन उदकेन पाद्यं गृहीत्वा भगवतः पादौ भिक्षु संघस्य च प्रक्षालयति
अथ भगवान् दान्तो दान्त परिवारः शान्तः शान्त परिवारः मुक्तो मुक्त परिवारः आश्वस्त आश्वस्त परिवारः विनीतो विनीत परिवारः ऽर्हन्न् अर्हत् परिवारः वीत रागः वीत राग परिवारः प्रासादिकः प्रासादिक परिवारः वृषभ इव गो गण परिवृतः गज इव कलभ गण परिवृतः सिंह इव दंष्ट्रि गण परिवृतः हंस इव हंस गण परिवृतः सुपर्णी इव पक्षि गण परिवृतः विप्र इव शिष्य गण परिवृतः सु अश्वः इव तुरग गण परिवृतः शूर इव योध गण परिवृतः देशिक इव अध्वग गण परिवृतः सार्थवाह इव वणिज् गण परिवृतः श्रेष्ठी इव पौर जन परिवृतः कोट्ट राजः इव मन्त्रि गण परिवृतः चक्रवर्ती इव पुत्र सहस्र परिवृतः चन्द्र इव नक्षत्र गण परिवृतः सूर्य इव रश्मि सहस्र परिवृतः धृतराष्ट्र इव गन्धर्व गण परिवृतः विरूढ इव कुम्भाण्ड गण परिवृतः विरूपाक्ष इव नाग गण परिवृतः धनद इव यक्ष गण परिवृतः वेमचित्री इव असुर गण परिवृतः शक्र इव त्रिदश गण परिवृतः ब्रह्मा इव ब्रह्मकायिक परिवृतः स्तिमित इव जलनिधिः स जलः इव जलधरो विमद इव गज पतिः सु दान्तैः इन्द्रियैर् अ संक्षोभित ईर्या पथ प्रचारः ऽनेकैर् आवेणिकैर् बुद्ध धर्मैः परिवृतो भगवांस् तत् पुरं प्रविशति
पायुं ते मा हिंसिषम्

तत् ते मा हिंसिषम्

प्रयुता द्वेषांसि

देवेभ्यश् शुम्भस्व

देवीर् आपश् शुद्धा यूयं देवान् यूढ्वम्

अस्य हविषस् त्मना यज

मेढ्रं ते मा हिंसिषम्

वर्षीयो वर्षीयसो यज्ञं यज्ञपतौ धाः

इषे त्वा ऊर्जे

ओषधे त्रायस्व एनम्

वायो वे ष्टोकानाम्

घृतेन अक्तौ पशुं त्रायेथाम्

देवेभ्यश् शुन्धस्व

इदम् अहं रक्षो ऽवबाधे

सम् अस्य तन्वा भव

स्वधिते मा एनम् हिंसीः

नाभिं ते मा हिंसिषम्

यत् ते क्रूरतरं यद् आस्थितं तत् त एतेन कल्पताम्

उरो अन्तरिक्ष सजूर् देवेन वातेन

घृतस्य कुल्याम् अनु सह प्रजया सह रायस्पोषेण

उर्व् अन्तरिक्षं वीहि

देवेभ्यस् स्वाहा

अनर्वा प्रेहि

वाचं ते मा हिंसिषम्

स्वाहा देवेभ्यः

प्रत्युष्टा अरातिः

सम् अद्भ्यः

स्वाहा ऊर्ध्व नभसम् मारुतं गच्छतम्

प्राणं ते मा हिंसिषम्

श्रोत्रं ते मा हिंसिषम्

देवेभ्यश् शुन्धस्व

प्रत्युष्टं रक्षः

शुद्धा वयं परिविष्टाः परिवेष्टारो भूयास्म

घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्णुवाथाम्

रेवति प्रेधा यज्ञपतिम् आविश

नमस् त आतान

चक्षुस् ते मा हिंसिषम्

रक्षसां भागो ऽसि
पयसा जुहुयात्

गार्हपत्ये अधिश्रित्य आहवनीये जुहुयात्

देवाः

उदक् होमीयम् उद्वासयति त्रैविध्याय

सर्वैः एव तत् रसैः अग्नीन् प्रीणाति

स वै सायम् च प्रातर् च जुहोति अग्नये सायम् सूर्याय प्रातर्

त्रिवृत् हि देव कर्म

मुखतस् एव तत् अहर् रात्रे प्रीणाति

द्वि अन्तान् अङ्गारान् करोति

तस्मात् गार्हपत्ये अधिश्रित्य आहवनीये जुहुयात्

आहवने आहवनीयः

एतम् एव तत् प्रीणाति

अथ उपवेषेण दक्षिणतस् अङ्गारान् उपस्पृशति नमः देवेभ्यः इति

तत् उ वै आहुः यत् अशनस्य एव जुहुयात् सर्वम् वै इदम् अग्नेः अन्नम् स्वेन एव तत् अन्नेन अग्नीन् प्रीणाति इति

तथा ह यजमानः अप्रच्यावुकः भवति

तथा ह अस्य न अन्तम चारिणी चन नश्यति

इमौ एव तत् लोकौ वितारयति

एष ह वै सर्वासाम् ओषधीनाम् रसः यत् पयः

घर्मः वै एष प्रवृज्यते यत् अग्निहोत्रम्

अति

हविषः एव कृत्स्न तायै

तस्मात् हि इमौ लोकौ सह सन्तौ नाना इव

अथ यत् पुनर् अवद्योतयति अपः एव तत् श्रपयति

श्रपणः वै गार्हपत्यः

अथ यत् अधिश्रित्य अवद्योतयति श्रपयति एव एतत् तत्

सु प्रत्यूढान् अङ्गारान् प्रत्यूहेत्

अन् उच्छिन्दन् इव हरेत्
स एष ऐन्द्राग्नः सन्न् आग्नेन्द्रः

यद् अ कृत्वा आग्रयणम् नवस्य अश्नीयात् देवानां भागं प्रतिक्ﾱप्तम् अद्यात्

स हि संवत्सरस्य प्रतिमा

ताभ्यां वा एष भागः क्रियत उज्जित्या एव

एका वै तर्हि यवस्य श्नुष्टिर् आसीद् एका व्रीहेर् एका माषस्य एका तिलस्य

तद् विश्वे देवा अब्रुवन् वयं वा एतत् प्रथयिष्यामो भागो नो ऽस्त्व् इति

तद् इन्द्रो अनु उदजयत्

याश् च ग्राम्या याः च आरण्याः तासाम् एष उद्धारो यत् श्यामाकः

स इन्द्रो ऽवेद् अग्निर् वाव इमाः प्रथम उज्जेष्यति इति

देवा वा ओषधीषु पक्वास्व् आजिम् अयुः

भागो नाव् अस्त्व् इति

सौमीर् वा ओषधीः

एकहायनी दक्षिणा

ता अग्निर् उदजयत्

यत् श्यामाकः सौम्यस् तम् एव भागिनं कृणुते

वैश्वदेवं हि पयः

अथ उ प्रथयत्य् एतेन एव

अथ उ प्रतिष्ठित्या एव यो द्यावापृथिवीयः

अथ इमौ अब्रूतां न वा ऋत आवाभ्याम् एव एतत् यूयं प्रथयत मयि प्रतिष्ठितम् असौ वृष्ट्या पचति न एतत् इतस् अभ्युज्जेष्यति इति

प्रजात्यै

पयसि स्याद् वैश्वदेव त्वाय

सो ऽब्रवीद् यतरो नौ पूर्व उज्जयात् तन् नौ सह इति

तस्माद् ब्रह्मा पुरस्ताद्धोम संस्थित होमेषु आवपेत
दिष्टि वितस्त्योः च

कृत्य उक इष्णुच् चारु आदयः च

अ कर्मधारये राज्यम्

अभेर् मुखम्

वा भुवनम्

अन्तश् च

न उत्तर पदे अन् उदात्त आदौ अ पृथिवी रुद्र पूष मन्थिषु

थ अथ घञ् क्त अच् अप् इत्र काणाम्

य यतोः च अ तद् अर्थे

राजन्य बहुवचन द्वन्द्वे अन्धक वृष्णिषु

नि अधी च

बहुव्रीहाव् इदम् एतद् तद्भ्यः प्रथम पूरणयोः क्रिया गणने

द्वि त्रिभ्याम् पाद् दत् मूर्धसु बहुव्रीहौ

उत्तर पद आदिः

वीर वीर्यौ च

उदके अ केवले

अधेर् उपरि स्थम्

निवाते वात त्राणे

अन् इ च् अन्तः ऽञ्चतौ व प्रत्यये

स्वं स्वामिनि

गाध लवणयोः प्रमाणे

प्रतिबन्धि चिर कृच्छ्रयोः

सङ्ख्यायाः स्तनः

क्षेपे

तृतीया कर्मणि

क्ते च

माला आदीनाम् च

न गुण आदयः ऽवयवाः

कार्त कौजप आदयः च

सदृश प्रतिरूपयोः सादृश्ये

विस्पष्ट आदीनि गुणवचनेषु

उष्ट्रः सादि वाम्योः

ईषद् अन्यतरस्याम्

अणि नियुक्ते

प्राचां क्रीडायां

मात्रा उपज्ञा उपक्रम छाये नपुंसके

कण्ठ पृष्ठ ग्रीवा जङ्घम् च

अरिष्ट गौड पूर्वे च

गो बिडाल सिंह सैन्धवेषु उपमाने

सर्वं गुण कार्त्स्न्ये

चतुर्थी तद् अर्थे

प्रकृत्या भगालम्

अर्थे

दिश् शब्दाः ग्राम जनपद आख्यान चानराटेषु

आर्यो ब्राह्मण कुमारयोः

पदे ऽपदेशे

अन्त्यात् पूर्वं बहु अ चः

मन् क्तिन् व्याख्यान शयन आसन स्थान याजक आदि क्रीताः

गौः साद सादि सारथिषु

नदी बन्धुनि

कपि पूर्वम्

कुमार्याम् वयसि

गन्तव्य पण्यम् वाणिजे

विभाषा तृन् अन्न तीक्ष्ण शुचिषु

विभाषा उत्पुच्छे

नञो गुण प्रतिषेधे सम्पादि अर्ह हित अलम् अर्थाः तद्धिताः

षष्ठी प्रत्येनसि

निष्ठा उपसर्ग पूर्वम् अन्यतरस्याम्

अनोर् अ प्रधान कनीयसी

पलल सूप शाकम् मिश्रे

प्रथमो अचिर उपसम्पत्तौ

अतेर् अ कृत् पदे

देवता द्वन्द्वे च

बहुव्रीहौ विश्वं सञ्ज्ञायां

कुसूल कूप कुम्भ शालम् बिले

स्फिग पूत वीणा अञ्जस् अध्व कुक्षि सीर नाम नाम च

षट् च काण्ड आदीनि

कूल तीर तूल मूल शाला अक्ष समम् अव्ययीभावे

सङ्ख्या

क्षुल्लकश् च वैश्वदेवे

कंस मन्थ शूर्प पाय्य काण्डम् द्विगौ

सञ्ज्ञायाम्

प्रवृद्ध आदीनाम् च

प्राद् अ स्व अङ्गम् सञ्ज्ञायाम्

पर आदिः छन्दसि बहुलम्

सोर् मन् असी अ लोम उषसी

मिश्रं च अन् उपसर्गम् अ सन्धौ

तत्पुरुषे तुल्य अर्थ तृतीया सप्तमी उपमान अव्यय द्वितीया कृत्याः

गो तन्ति यवम् पाले

शितेर् नित्य अ बहु अ च् बहुव्रीहाव् अ भसद्

न भू वाच् चित् दिधिषु

उपाद् द्वि अ च् अजिनम् अ गौर आदयः

अच् कौ अशक्तौ

राजा च प्रशंसायाम्

परि प्रति उप अपाः वर्ज्यमान अहर् रात्र अवयवेषु

व्यवायिनो ऽन्तरम्

इ क् अन्त काल कपाल भगाल शरावेषु द्विगौ

आदिर् उदात्तः

सक्थं च अ क्र अन्तात्

अके जीविका अर्थे

निरुदक आदीनि च

आदिश् चिहण आदीनाम्

कूल सूद स्थल कर्षाः सञ्ज्ञायाम्

विभाषा छन्दसि

न नि विभ्याम्

जाति काल सुख आदिभ्यः अन् आच्छादनात् क्तो अ कृत मित प्रतिपन्नाः

कुमारश् च

परेर् अभितस् भावि मण्डलम्

णिनि

आचार्य उपसर्जनः च अन्तेवासिनि

कारकाद् दत्त श्रुतयोः एव आशिषि

पापं च शिल्पिनि

अपाच् च

आशङ्का आबाध नेदीयःसु सम्भावने

सविध सनीड समर्याद सवेश सदेशेषु सामीप्ये

कन्था च

शृङ्गम् अवस्थायां च

नञ् सुभ्याम्

वनं समासे

कुरुगार्हपत रिक्तगुरु असूतजरती अश्लीलदृढरूपा पारेवडवा तैत्तिलकद्रूः पण्य कम्बलः दासी भाराणाम् च

उपमानं शब्द अर्थ प्रकृतौ एव

अनो भाव कर्म वचनः

बहु अन्यतरस्याम्

ऊन अर्थ कलहम् तृतीयायाः

प्रस्थे अ वृद्धम् अ कर्कि आदीनाम्

अङ्गानि मैरेये

सञ्ज्ञायां मित्र अजिनयोः

उभे वनस्पति आदिषु युगपत्

तत्पुरुषे शालायां नपुंसके

सभायां नपुंसके

अन्तः

आक्रोशे च

महान् व्रीहि अपराह्ण गृष्टि इष्वास जाबाल भार भारत हैलिहिल रौरव प्रवृद्धेषु

क्ते नित्य अर्थे

द्विगौ क्रतौ

युक्ते च

शारदे अन् आर्तवे

सञ्ज्ञायाम् अन् आचित आदीनाम्

चीरम् उपमानम्
उपसर्गात् स्व अङ्गम् ध्रुवम् अ पर्शु

सुख प्रिययोः हिते

पत्याव् ऐश्वर्ये

बहोर् नञ् वत् उत्तर पद भूम्नि

नेर् अ निधाने

गति कारका उपपदात् कृत्

ग्रामे अ निवसन्तः

बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्व पदम्

न भूत अधिक संजीव मद्र अश्म कज्जलम्

कतर कतमौ कर्मधारये

पुरुषश् च अन्वादिष्टः

छात्रि आदयः शालायाम्

सप्तम्याः पुण्यम्

दीर्घ काश तुष भ्राष्ट्र वटम् जे

पुरे प्राचाम्

अर्मे च अ वर्णम् द्वि अ च् त्रि अ च्

निष्ठा उपमानात् अन्यतरस्याम्

तवै च अन्तश् च युगपत्

प्रतेर् अंशु आदयः तत्पुरुषे

उत्तर पद वृद्धौ सर्वं च

पुत्रः पुंभ्यः

न हास्तिन फलक मार्देयाः

न आचार्य राज ऋत्विज् संयुक्त ज्ञाति आख्येभ्यः

गतिः अनन्तरः

न अव्यय दिश् शब्द गो महत् स्थूल मुष्टि पृथु वत्सेभ्यः

कर्णो वर्ण लक्षणात्

आचार्य उपसर्जनः च अन्तेवासी

मुखं स्व अङ्गम्

पूर्वे भूत पूर्वे

चूर्ण आदीनि अ प्राणि षष्ठ्याः

चेल खेट कटुक काण्डम् गर्हायाम्

आदिः प्रत्येनसि

पूगेष्व् अन्यतरस्याम्

कर्मधारये अ निष्ठा