tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
दृश्यमाने अपि एकदा

अ बहु वादी स्यात्

अधीयीत _ तद् विद्भ्यः _ पर्व आगमयेत

आज्यम् स्थालीपाकीयान् व्रीहीन् _ यवान् _ चरुस्थालीम् मेक्षणम् स्रुवम् अनुगुप्ताः अपः इति यानि च अनुकल्पम् उदाहरिष्यामः

यः परमः संकर्षः सा अमावास्या

उत्तराम् इति एके

दूरात् अपि गृहान् अभ्येयात्

संध्याम् पौर्णमासीम् उपवसेत्

अथ यत् अहर् चन्द्रमाः न दृश्येत ताम् अमावास्याम्

न तत् अहर् प्रसृज्येत

अथ यत् अहर् उपवसथः भवति तत् अहर् पूर्वाह्णे एव प्रातराहुतिम् हुत्वा एतत् अग्नेः स्थण्डिलम् गोमयेन समन्तम् पर्युपलिम्पति

अथ यत् अहर् पूर्णः भवति पृथक् एव एतस्य ज्ञानस्य अध्यायः भवति

विशाखानि प्रतिलूनाः कुशा बर्हिः

तेषाम् अलाभे शूकतृण शर शीर्य बल्बज मुतव नल शुण्ठ वर्जम् सर्व तृणानि

अथ दर्श पूर्णमासयोः

यः परमः विकर्षः सूर्य चन्द्रमसोः सा पौर्णमासी

पक्ष आदयः अभियष्टव्याः

पक्ष अन्ताः उपवस्तव्याः

सर्पिः मिश्रम् स्यात् कुशलेन

त्रयः पूर्णमासी कालाः भवन्ति संध्या _ अस्तमित उदिता _ उच्चैस् _

खादिर पालाश अलाभे विभीतक तिल्वक बाधक नीव निम्ब राजवृक्ष शल्मली अरलु दधित्थ कोविदार श्लेष्मातक वर्जम् सर्व वनस्पतीनाम् इध्मः यथार्थम् स्यात्

अथ अपराह्णे एव आप्लुत्य औपवसथिकम् दम्पती भुञ्जीयाताम् यत् एनयोः काम्यम् स्यात्

अन्यतस् तु धनम् क्रीणीयात् न विक्रीणीत

आमावास्येन हविषा पूर्वपक्षम् अभियजते पौर्णमासेन अपरपक्षम्
ततः शील शौच आचार अनुराग दाक्ष्य प्रादक्षिण्य उपपन्नान् उपचार कुशलान् सर्व कर्मसु पर्यवदातान् सूप ओदन पाचक स्नापक संवाहक उत्थापक संवेशक औषध पेषकान् च परिचारकान् सर्व कर्मसु अ प्रतिकूलान् तथा गीत वादित्र उल्लापक श्लोक गाथा आख्यायिका इतिहास पुराण कुशलान् अभिप्राय ज्ञान् अनुमतान् च देश काल विदः पारिषद्यान् च तथा लाव कपिञ्जल शश हरिण एण कालपुच्छक मृगमातृका उरभ्रान् गां दोग्ध्रीं शीलवतीम् अनातुराम् जीवत् वत्साम् सु प्रतिविहित तृण शरण पानीयाम् पात्री आचमनीय उद कोष्ठ मणिक घट पिठर पर्योग कुम्भी कुम्भ कुण्ड शराव दर्वी कट उदञ्चन परिपचन मन्थान चर्म चेल सूत्र कार्पास ऊर्णा आदीनि च शयन आसन आदीनि च उपन्यस्त भृङ्गार प्रतिग्रहानि सु प्रयुक्त आस्तरण उत्तरप्रच्छद उपधानानि स उपाश्रयाणि संवेशन उपवेशन स्नेह स्वेद अभ्यङ्ग प्रदेह परिषेक अनुलेपन वमन विरेचन आस्थापन अनुवासन शिरोविरेचन मूत्र उच्चार कर्मणाम् उपचार सुखानि सु प्रक्षालित उपधानाः च सु श्लक्ष्ण स्वर मध्यमाः दृषदः शस्त्राणि च उपकरण अर्थानि धूम नेत्रम् च वस्ति नेत्रम् च उत्तरबस्तिकम् च कुश हस्तकम् च तुलां च मान भाण्डम् च घृत तैल वसा मज्ज क्षौद्र फाणित लवण इन्धन उदक मधु सीधु सुरा सौवीरक तुषोदक मैरेय मेदक दधि दधि मण्ड उदश्वित् धान्याम्ल मूत्राणि च तथा शालि षष्टिक मुद्ग माष यव तिल कुलत्थ बदर मृद्वीका काश्मर्य परूषक अभया आमलक विभीतकानि नानाविधानि च स्नेह स्वेद उपकरणानि द्रव्याणि तथा एव ऊर्ध्व हर आनुलोमिक उभय भाञ्जि संग्रहणीय दीपनीय पाचनीया उपशमनीय वात हर आदि समाख्यातानि च औषधानि यत् च अन्यत् अपि किंचिद् व्यापदः परिसंख्याय प्रतीकार अर्थम् उपकरणम् विद्यात् यत् च प्रतिभोग अर्थम् तत् तत् उपकल्पयेत्

यस्य वा विपुलं द्रव्यं स संशोधनम् अर्हति

यथा प्रयोज्या मात्रा या यत् अयोगस्य लक्षणम्

अथ एनम् पुनर् एव स्नेह स्वेदाभ्याम् उपपाद्य अन् उपहत मनसम् अभिसमीक्ष्य सुख उषितम् सु प्रजीर्ण भक्तम् कृत होम बलि मङ्गल जप प्रायश्चित्तम् इष्टे तिथि नक्षत्र करण मुहूर्ते ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा त्रिवृत् कल्कम् अक्ष मात्रम् यथार्ह आलोडन प्रतिविनीतम् पाययेत् प्रसमीक्ष्य दोष भेषज देश काल बल शरीर आहार सात्म्य सत्त्व प्रकृति वयसाम् अवस्था अन्तराणि विकारान् च सम्यक् विरिक्तं च एनम् वमन उक्तेन धूम वर्जेन विधिना उपपादयेत् आ बल वर्ण प्रकृति लाभात् बल वर्ण उपपन्नम् च एनम् अन् उपहत मनसम् अभिसमीक्ष्य सुख उषितम् सु प्रजीर्ण भक्तम् शिरस् स्नातम् अनुलिप्त गात्रम् स्रग्विणम् अन् उपहत वस्त्र संवीतम् अनुरूप अलंकार अलंकृतम् सुहृदां दर्शयित्वा ज्ञातीनां दर्शयेत् अथ एनम् कामेषु अवसृजेत्

यत् यत् शक्यम् मनुष्येण कर्तुम् औषधम् आपदि

योग अतियोगयोः यत् च दोषा ये च अपि उपद्रवाः

तत्र अमू अयोग योग अतियोग विशेष ज्ञानानि भवन्ति तत् यथा अप्रवृत्तिः कुतश्चित् केवलस्य वा अपि औषधस्य विभ्रंशो विबन्धो वेगानाम् अयोग लक्षणानि भवन्ति काले प्रवृत्तिः अनतिमहती व्यथा यथाक्रमं दोष हरणम् स्वयं च अवस्थानम् इति योग लक्षणानि भवन्ति योगेन तु दोष प्रमाण विशेषेण तीक्ष्ण मृदु मध्य विभागः ज्ञेयः योग आधिक्येन तु फेनिल रक्त चन्द्रिका उपगमनम् इति अतियोग लक्षणानि भवन्ति

ईश्वराणां वसुमतां वमनं स विरेचनम्

ततस् तम् पुरुषं स्नेह स्वेद उपपन्नम् अन् उपहत मनसम् अभिसमीक्ष्य सुख उषितम् सु प्रजीर्ण भक्तम् शिरस् स्नातम् अनुलिप्त गात्रम् स्रग्विणम् अन् उपहत वस्त्र संवीतम् देवता अग्नि द्विज गुरु वृद्ध वैद्यान् अर्चितवन्तम् इष्टे नक्षत्र तिथि करण मुहूर्ते कारयित्वा ब्राह्मणान् स्वस्तिवाचनं प्रयुक्ताभिर् आशीर्भिर् अभिमन्त्रितां मधु मधुक सैन्धव फाणित उपहिताम् मदन फल कषाय मात्राम् पाययेत्
इह खलु राजानं राजमात्रम् अन्यं वा विपुल द्रव्यम् वमनं विरेचनं वा पाययितु कामेन भिषजा प्राक् एव औषध पानात् संभारा उपकल्पनीया भवन्ति सम्यक् च एव हि गच्छति औषधे प्रतिभोग अर्थाः व्यापन्ने च औषधे व्यापदः परिसंख्याय प्रतीकार अर्थाः न हि संनिकृष्टे काले प्रादुर्भूतायाम् आपदि सति अपि क्रय आक्रये सुकरम् आशु सम्भरणम् औषधानां यथावत् इति

न च रोगा न बाधन्ते दरिद्रान् अपि दारुणाः

उपस्पृष्ट उदकम् च एनम् निवातम् आगारम् अनुप्रवेश्य संवेश्य च अनुशिष्यात् उच्चैस् भाष्यम् अत्याशनम् अति स्थानम् अति चङ्क्रमणम् क्रोध शोक हिम आतप अवश्याय अति प्रवातान् यान यानम् ग्राम्यधर्मम् अस्वपनं निशि दिवा स्वप्नं विरुद्ध अजीर्ण असात्म्य अकाल प्रमित अति हीन गुरु विषम भोजन वेग संधारण उदीरणम् इति भावान् एतान् मनसा अपि असेवमानः सर्वम् अहर् गमयस्व इति

न हि सर्व मनुष्याणाम् सन्ति सर्वे परिच्छदाः

अथ एनम् सायाह्ने परे वा अहनि सुख उदक परिषिक्तम् पुराणानां लोहित शालि तण्डुलानाम् सु अवक्लिन्नाम् मण्ड पूर्वाम् सुख उष्णाम् यवागूं पाययेत् अग्नि बलम् अभिसमीक्ष्य एवं द्वितीये तृतीये च अन्न काले चतुर्थे तु अन्न काले तथाविधानाम् एव शालि तण्डुलानाम् उत्स्विन्नां विलेपीम् उष्ण उदक द्वितीयाम् अस्नेह लवणाम् अल्प स्नेह लवणाम् वा भोजयेत् एवं पञ्चमे षष्ठे च अन्न काले सप्तमे तु अन्न काले तथाविधानाम् एव शालीनां द्वि प्रसृतम् सु स्विन्नम् ओदनम् उष्ण उदक अनुपानम् तनुना तनु स्नेह लवण उपपन्नेन मुद्ग यूषेण भोजयेत् एवम् अष्टमे नवमे च अन्न काले दशमे तु अन्न काले लाव कपिञ्जल आदीनाम् अन्यतमस्य मांस रसेण औदक लावणिकेन न अति सारवता भोजयेद् उष्ण उदक अनुपानम् एवम् एकादशे द्वादशे च अन्न काले अत ऊर्ध्वम् अन्न गुणान् क्रमेण उपभुञ्जानः सप्त रात्रेण प्रकृति भोजनम् आगच्छेत्

तत् तत् सेव्यं यथाशक्ति वसनानि अशनानि च

तत्र श्लोकाः

ततस् तम् पुरुषं यथा उक्ताभ्याम् स्नेह स्वेदाभ्याम् यथार्हम् उपपादयेत् तं चेद् अस्मिन् अन्तरे मानसः शारीरो वा व्याधिः कश्चिद् तीव्रतरः सहसा अभ्यागच्छेत् तम् एव तावत् अस्य उपावर्तयितुम् यतेत ततस् तम् उपावर्त्य तावन्तम् एव एनम् कालं तथाविधेन एव कर्मणा उपाचरेत्

तम् उवाच भगवान् आत्रेयः शक्यं तथा प्रतिविधातुम् अस्माभिर् अस्मद्विधैर् वा अपि अग्निवेशैः यथा प्रतिविहिते सिध्येत् एव औषधम् एकान्तेन तत् च प्रयोग सौष्ठवम् उपदेष्टुम् यथावत् नहि कश्चिद् अस्ति य एतत् एवम् उपदिष्टम् उपधारयितुम् उत्सहेत उपधार्य वा तथा प्रतिपत्तुं प्रयोक्तुं वा सूक्ष्माणि हि दोष भेषज देश काल बल शरीर आहार सात्म्य सत्त्व प्रकृति वयसाम् अवस्था अन्तराणि यानि अनुचिन्त्यमानानि विमल विपुल बुद्धेः अपि बुद्धिम् आकुलीकुर्युः किं पुनर् अल्पबुद्धेः तस्मात् उभयम् एतत् यथावत् उपदेक्ष्यामः सम्यक् प्रयोगम् च औषधानाम् व्यापन्नानां च व्यापद् साधनानि सिद्धिषु उत्तर कालम्

योगेन तु खलु एनम् छर्दितवन्तम् अभिसमीक्ष्य सु प्रक्षालित पाणि पाद आस्यम् मुहूर्तम् आश्वास्य स्नैहिक वैरेचनिक उपशमनीयानाम् धूमानाम् अन्यतमम् सामर्थ्यतः पाययित्वा पुनर् एव उदकम् उपस्पर्शयेत्

पीत्वा संशोधनं सम्यक् आयुषा युज्यते चिरम्

यत् असेव्यम् विशुद्धेन यः च संसर्जन क्रमः

पिबेत् कामम् अ संभृत्य सम्भारान् अपि दुर्लभान्

इदानीं तावत् संभारान् विविधान् अपि समासेन उपदेक्ष्यामः तत् यथा दृढं निवातं प्रवात एक देशम् सुख प्रविचारम् अनुपत्यकं धूम आतप जल रजसाम् अनभिगमनीयम् अनिष्टानां च शब्द स्पर्श रस रूप गन्धानाम् स उदपान उदूखल मुसल वर्चःस्थान स्नानभूमि महानसम् वास्तु विद्या कुशलः प्रशस्तं गृहम् एव तावत् पूर्वम् उपकल्पयेत्

अथ अतस् उपकल्पनीयम् अध्यायम् व्याख्यास्यामः

स तथा कुर्यात्
अथ एनम् अनुशिष्यात् विवृत उष्ठ तालु कण्ठः न अति महता व्यायामेन वेगान् उदीर्णान् उदीरयन् किंचिद् अवनम्य ग्रीवाम् ऊर्ध्व शरीरम् उप वेगम् अप्रवृत्तान् प्रवर्तयन् सु परिलिखित नखाभ्याम् अङ्गुलिभ्याम् उत्पल कुमुद सौगन्धिक नालैः वा कण्ठम् अभिस्पृशन् सुखं प्रवर्तयस्व इति स तथाविधं कुर्यात् ततो ऽस्य वेगान् प्रतिग्रह गतान् अवेक्षेत अवहितः वेग विशेष दर्शनात् हि कुशलो योग अयोग अतियोग विशेषान् उपलभेत वेग विशेषान् उपलभेत वेग विशेष दर्शी पुनः कृत्यं यथार्हम् अवबुध्येत लक्षणेन तस्मात् वेगान् अवेक्षेत अवहितः

मदन फल कषाय मात्रा प्रमाणम् तु खलु सर्व संशोधन मात्रा प्रमाणानि च प्रति पुरुषम् अपेक्षितव्यानि भवन्ति यावत् हि यस्य संशोधनं पीतं वैकारिक दोष हरणाय उपपद्यते न च अतियोग अयोगाय तावत् अस्य मात्रा प्रमाणम् वेदितव्यं भवति

अनेन विधिना राजा राजमात्रो ऽथवा पुनः

तत्र अतियोग अयोग निमित्तान् इमान् उपद्रवान् विद्यात् आध्मानं परिकर्तिका परिस्रावो हृद् अयोग सरणम् अङ्गग्रहः जीवादानं विभ्रंशः स्तम्भः क्लमः च इति उपद्रवाः

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः
स यदि ह वै अपि ततस् ऊर्ध्वम् मृषा वदति सत्यम् ह एव अस्य उदितम् भवति

स सत्यम् वदति

तस्य अयम् वाच् मयः आत्मा सत्य मयः भवति

अह्नः उ शीर्षन् सत्यम् वदति

असौ अस्तम् यन् साये अग्नौ आदित्यः आत्मानम् जुहोति

स वै सायम् जुहोति अग्निः ज्योतिः ज्योतिः अग्निः इति

तम् ज्योतिः सन्तम् ज्योतिः इति आह

स यदि ह वै अपि ततस् ऊर्ध्वम् मृषा वदति सत्यम् ह एव अस्य उदितम् भवति

तस्य एताम् देवाः सत्य हुतस्य आहुतिम् प्रतिगृह्णन्ति

अथ प्रातर् जुहोति सूर्यः ज्योतिः ज्योतिः सूर्यः इति

अथ स्वाहा इति जुहोति

सत्य मयाः उ देवाः

रात्र्याः उ हि शीर्षन् सत्यम् वदति

रात्र्याः उ शीर्षन् सत्यम् वदति

तस्य एताम् देवाः सत्य हुतस्य आहुतिम् प्रतिगृह्णन्ति

स वै एषः अग्निः उद्यति आदित्ये आत्मानम् जुहोति

अह्नः हि शीर्षन् सत्यम् वदति

स सत्यम् वदति
अमेध्य अभ्याधाने समारोप्य अग्निम् मथित्वा पवमान इष्टिः

तैजसानां पात्राणां पूर्ववत् परिमृष्टानां प्रक्षालनम्

तण्डुलानाम् उत्सर्गः

मूत्र पुरीष लोहित रेतः प्रभृति उपहतानाम् पुनःकरणम्

परिमार्जन द्रव्याणि गो शकृत् मृद् भस्म इति

मधु उदके पयः विकारे च पात्रात् पात्र अन्तर आनयने शौचम्

मृद् मयानाम् पात्राणाम् उच्छिष्ट समन्वारब्धानाम् अवकूलनम्

एवं सिद्ध हविषाम्

अलाबु बिल्व विनाडानाम् गो वालैः परिमार्जनम्

महतां श्व वायस प्रभृति उपहतानाम् तं देशं पुरुष अन्नम् उद्धृत्य

बहूनां तु प्रोक्षणम्

व्रीहीणाम् उपघाते प्रक्षाल्य अवशोषणम्

एवम् अश्म मयानाम्

एवं तैल सर्पिषी उच्छिष्ट समन्वारब्धे उदके अवधाय उपयोजयेत्

नड वेणु शर कुश व्यूतानाम् गोमयेन अद्भिः इति प्रक्षालनम्

पवमानः सुवर्जन इति

मूत्र पुरीष लोहित रेतः प्रभृति उपहतानाम् उत्सर्गः

एतेन अनुवाकेन अभ्युक्षणम्
चन्द्राः ताः नामतः सर्वाः पीत आभाः स्युः गभस्तयः

अमृतेन सुरान् सर्वान् त्रिभिः त्रीन् तर्पयति असौ

धाता अष्टभिः सहस्रैः तु नवभिः तु शतक्रतुः

न सोमस्य विनाशः स्यात् सुधा देवैः तु पीयते

अलात चक्र वत् यान्ति वात चक्र ईरिताः द्विजाः

स्वर्भानोः भास्कर अरेः च तथा षड्भिः हयैः वृतः

ग्रह ऋक्ष तारा धिष्ण्यानि ध्रुवे बद्धानि अशेषतस्

विवस्वान् दशभिः पाति पाति एकादशभिः भगः

आपूर्यते परस्य अन्तर् सततं दिवस क्रमात्

रश्म्यो मेष्यः च पौष्यः च ह्लादिन्यो हिम सर्जनाः

चैत्रे मासि भवेत् अंशः धाता वैशाख तापनः

करोति नियतं कालं काल आत्मा हि ऐश्वरा तनुः

वरुणो माघ मासे तु सूर्यः पूषा तु फल्गुने

शुक्रस्य भूमि जैः अश्वैः स्यन्दनो दशभिः वृतः

अर्वावसुः इति ख्यातः स्वराज् अन्यः प्रकीर्तितः

एवं सूर्य प्रभावेन सर्वा नक्षत्र तारकाः

भौमो मन्दः तथा राहुः केतुमन्त् अपि च अष्टमः

रथः त्रि चक्रः सोमस्य कुन्द आभाः तस्य वाजिनः

पिबन्ति द्वि कलम् कालं शिष्टा तस्य कला तु या

पञ्च रश्मि सहस्राणि वरुणस्य अर्क कर्मणि

शरदि अपि च वर्षासु चतुर्भिः संप्रवर्षति

अन्ये च अष्ट ग्रहा ज्ञेयाः सूर्येण अधिष्ठिताः द्विजाः

स्थावरान् जङ्गमान् च एव यत् च कुल्या आदिकम् पयः

सोमपुत्रस्य च अष्टभिः वाजिभिः वायु वेगिभिः

वर्धन्ते वर्धिता नित्यं नित्यम् आप्याययन्ति च

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपद्यां भगः स्मृतः

समं बिभर्ति ताभिः स मनुष्य पितृ देवताः

श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुरः शरदि प्रभुः

एवम् एष महादेवो देवदेवः पितामहः

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधाम् अपि पितृषु अथ

मनुष्यान् औषधेन इह स्वधया च पितॄन् अपि

सुषुम्नो हरिकेशः च विश्वकर्मा तथा एव च

विश्वव्यचाः तु यो रश्मिः शुक्रं पुष्णाति नित्यदा

आदानात् नित्यम् आदित्यः तेजसाम् तमसां प्रभुः

बृहस्पतेः अथ अष्ट अश्वः स्यन्दनो हेम निर्मितः

विश्वकर्मा तथा रश्मिः बुधम् पुष्णाति सर्वदा

अर्यमा दशभिः पाति पर्जन्यो नवभिः तपेत्

पौर्णमास्यां स दृश्येत सम्पूर्णे दिवस क्रमात्

षड्भी रश्मि सहस्रैः तु विष्णुः तपति विश्वसृक्

सुषुम्नः सूर्य रश्मिः तु पुष्णाति शिशिरद्युतिम्

रथः तमस् मयः अष्ट अश्वः मन्दस्य आयस निर्मितः

एवं सूर्य निमित्तस्य क्षयो वृद्धिः च सत्तमाः

भ्रमन्ति भ्रामयन्ति एनम् सर्वाणि अनिल रश्मिभिः

अमृता नाम ताः सर्वा रश्मयो वृष्टि सर्जनाः

सम्पूर्णम् अर्ध मासेन तं सोमम् अमृत आत्मकम्

तस्य रश्मि सहस्रम् तत् शीत वर्ष उष्ण निस्रवम्

शुक्राः च ककुभः च एव गावो विश्वभृतः तथा

सूत उवाच

ह्रास वृद्धी च विप्र इन्द्राः ध्रुव आधाराणि सर्वदा

शुक्राः ताः नामतः सर्वाः त्रिविधाः घर्म सर्जनाः

वन्दनाः च एव याज्याः च केतना भूतनाः तथा

हिम उद्वाहाः च ता नाड्यो रश्मयः त्रि शतम् पुनः

तिर्यञ्च् ऊर्ध्व प्रचारः ऽसौ सुषुम्नः परिपठ्यते

यस्माद् वहति तान् वायुः प्रवहः तेन स स्मृतः

तासां चतुः शतं नाड्यो वर्षन्ते चित्र मूर्तयः

ज्येष्ठामूले भवेत् इन्द्रः आषाढे सविता रविः

एषा सूर्यस्य वीर्येण सोमस्य आप्यायिता तनुः

तस्य ये रश्मयो विप्राः सर्व लोक प्रदीपकाः

सर्वे ध्रुवे निबद्धा वै ग्रहाः ते वात रश्मिभिः

सुरैः सोमम् आप्याययति नित्यदा

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चन सप्रभः

निःसृतं तत् अमावास्याम् गभस्तिभ्यः स्वधा अमृतम्

हेमन्ते शिशिरे च एव हिमम् उत्सृजति त्रिभिः

मास तृप्तिम् पितरः सन्ति निर्वृताः

सुधा अमृत मयाम् पुण्यां ताम् इन्दोर् अमृत आत्मकाम्

वीथि आश्रयाणि चरति नक्षत्राणि रविः यथा

पर्जन्यो ऽश्वयुजि त्वष्टा कार्त्तिके मासि भास्करः

हरिकेशः तु यः प्रोक्तो रश्मिः नक्षत्र पोषकः

स सोमः शुक्ल पक्षे तु भास्करे परतः स्थिते

सप्तभिः तपते मित्रः त्वष्टा च एव अष्टभिः तपेत्

वारि जैः स्यन्दनो युक्तः तेन असौ याति सर्वतः
मार्गशीर्षे भवेत् मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः

नादेयान् च एव सामुद्रान् कूप्यान् च एव सहस्रदृक्

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवः अंशः सप्तभिः तथा

तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रह योनयः
परिवर्त्य अग्नये गृहपतये

जाघन्या पत्नीसंयाजनम्

इडां च

अनुयाज अन्ते स्वरुं जुहोति दिवं ते धूम इति

अवान्तरेडा वा

प्रतिवषट्कारं हुत्वा मनो म इति मुख उपस्पर्शनम्

अवदाय वा इडाम् प्राक् प्रदानात्

उत्तानाया देवानां पत्नीभ्यो ऽवद्यति

पशु देवता वनस्पतिभ्याम् स्रुच् व्यूहनम्

अग्नीधे च

शामित्राद् अङ्गारान् आहृत्य वेदि श्रोण्याम् निवपत्य् उत्तरस्याम्

प्रतिप्रस्थाता उपयजति गुद तृतीयस्य प्रच्छेदम् अनुयाजेषु समुद्रं गच्छ इति प्रतिमन्त्रम्

सर्वा वा जाघन्या अविशेषात्

ऐन्द्रः प्राण इति पशुं संमृशति

उपहूतायां वनिष्ठुम् अग्नीधे

अध्यूध्नीं होत्रे

आग्नीध्रीयाद् वा सोमे होतृ धिष्ण्ये
स हि दानपतिर् धन्यो यो द्रक्ष्यति वने गतम्

अ श्लाघ्यः मे मतः पुत्र तव अयम् वाच् परिश्रमः

परेण उक्ताः गुणा गौण्यं यान्ति वेद अर्थ संमिताः

किमर्थम् उग्रसेनेन शिशुस् त्वं न विनाशितः

छिन्न मूलः ह्य् अयं वंशो यदूनां त्वद् कृते कृतः

न हि त्वां यादवा वीर बलात् कुर्वन्ति यादवम्

अ युक्तः गर्हितः सद्भिर् बान्धवेषु विशेषतः

कृष्णे च भवतो द्वेषाद् वसुदेव विगर्हणात्

इक्ष्वाकु वंश जः राजा विनिवृत्तः स्व वंश कृत्

दारुणे ऽपि पिता पुत्रे न एव दारुण ताम् व्रजेत्

ते च सर्वे यथावेश्म यादवाः श्रुत विस्तराः

निपीड्य श्रवणान् हस्तैर् मेनिरे तं गत आयुषम्

उभे संध्ये पुरीं घोरा पर्येति बहु वाशती

उल्का निर्घात नादेन पपात धरणी तले

ग्रस्तः स्वर्भानुना सूर्यो दिवा नक्तम् अजायत

प्राच् संध्या परिघ ग्रस्ता भाभिर् बध्नाति भास्करम्

उद्धूतानि इह सर्वेषां यदूनां हृदयानि वै

जग्मुर् विगत संकल्पाः कंस वैकृत शंसिनः

शिवा श्मशानान् निष्क्रम्य निःश्वास अङ्गार वर्षिणी

न वाचा साधितं कार्यम् आत्मा च विवृतः कृतः

यस् त्वं देव उपमम् वृद्धं वसुदेवम् धृत व्रतम्

तत्र मिथ्या प्रलापम् ते निन्दामि कृपणं वचः

अ यादवः यदि भवाञ् शृणु तावद् यद् उच्यते

क्षिप्तं यदु वृषम् दृष्ट्वा सर्वे ते यदु पुंगवाः

भोजो वा यादवो वा असि कंसो वा असि यथा तथा

जात्या हि यादवः कृष्णः स च संकर्षणो युवा

चलत्य् अ पर्वणि मही गिरीणां शिखराणि च

तस्माद् ब्रुवन्ति पुत्र इति पुत्रं धर्म विदः जनाः

क्षान्तम् एव तदा अनेन वसुदेवेन धीमता

त्वया यादव पुत्राणाम् वैर जम् विषम् अर्जितम्

चलिता देवताः स्थानात् त्यजन्ति विहगा नगान्

काल संपक्व विज्ञानः ब्रूहि त्वं यद् यद् इच्छसि

बुधेन तात दान्तेन नित्यम् अभ्युच्छ्रित आत्मना

साधुस् त्वम् एभिर् वाक्यैश् च त्वया साध्व् इति भाषितैः

सर्पाणां दर्शनं तीव्रं स्वप्नानां च निशा क्षये

पुत् नाम्नः नरकात् पुत्रो यस्मात् त्राता पितॄन् सदा

अ हितम् स्वस्य वंशस्य न त्वां वयम् उपास्महे

बालः कुल अन्त कृत् मूढो येषां त्वम् अनुशासिता

अ कर्तव्यम् यदि कृतं वसुदेवेन पुत्र जम्

त्वं च अपि विधृतस् ताभ्यां जात वैरेण चेतसा

उग्रसेनस् त्व् अयं शोच्यो यो ऽस्माकं कुल पांसनः

क्षेपणं कः शुभं मन्येद् द्विजस्य इव वधं कृतम्

वसुदेवं च पुत्र अर्थे यदि त्वं परिगर्हसे

छादितो वसुदेवेन यदि पुत्रः शिशुस् तदा

शंसन्ति हि इमानि भयं निमित्तान्य् अशुभानि ते

वैशंपायन उवाच

कृष्णो ज्ञातीन् समानाय्य स संधानं करिष्यति

पृथिव्यां यदु वंशः ऽयं निन्दनीयो महीक्षिताम्

क्रोधो हि तेषां प्रदहेल् लोकान् अन्तर्गतान् अपि

सहजं ते शिरस् तात जटी मुण्डो ऽपि वा भव

मोहात् क्षिपसि दुर्बुद्धे कुतस् ते शान्तिर् आत्मनः

अ श्लाघ्याः वृष्णयः पुत्र येषां त्वम् अनुशासिता

वसुदेवे त्वया क्षिप्ते वासुदेवे च कोपिते

किंचिद् अप्य् अ ब्रुवन् क्रोधाद् विवेश स्वं निवेशनम्

पुर्या वैधव्य शंसीनि कारणैर् अनुमीमहे

त्वद् गतः यो हि नः स्नेहस् तं त्यजामो ऽद्य वै वयम्

दुर्जातीयेन येन त्वम् ईदृशो जनितः सुतः

प्रस्रवन्ति घना रक्तं स अशनि स्तनयित्नवः

धर्मस्य गतिर् अन्वेष्या मत्स्यस्य गतिर् अप्स्व् इव

अन्धकस्य वचः श्रुत्वा कंसः संरक्त लोचनः

धूम उत्पातैः दिशो व्याप्ताः शुष्क अशनि समाहताः

गर्हता वसुदेवं च यदु वंशम् च निन्दता

वाचा दुनोषि मर्म घ्न्या अ मन्त्र उक्ता यथा आहुतिः

मन्यसे यद्य् अ कर्तव्यम् पृच्छस्व पितरं स्वकम्

प्रतिलोमं च यान्त्य् एते व्याहरन्तो मृग द्विजाः

प्रोवाच वदतां श्रेष्ठः समासात् कंसम् ओजसा

मह्यं तु रोचते कंस वसुदेव सहायवान्
अन् एवम् उत्सृष्टाः आलभेत

आग्नेयम् अष्टाकपालं निर्वपेज् जातयोः

सौम्यं बभ्रुम् ऋषभं प्रथम कुसिन्धम् आलभेत यो राज्य आशंसेत

स्वाराज्यम् उपैति

तस्माद् एष तिर्यङ्ङ् इव वीषितः

पाप्मानम् एव अपहते

स्वाम् एव देवतां भागधेयेन उपधावति

तस्माद् एष समीषितः प्रतीषित ग्रीवः

तेन विजयति

यदा सहस्रं पशून् प्राप्नुयाद् अथ वैष्णवं वामनम् आलभेत

वज्रम् एव अस्मिन् दधाति

तं विष्णुर् अचायत्

आग्नेया वै पशवः

पाप्मानम् एव अपहत्य अथ एतेन वृत्र तूर् भवति

इन्द्राय वृत्र तुरे उत्तरम्

तम् अववृज्य प्राद्रवत्

यदि द्वौ जायेयातां ता उभा उत्सृजेत्

तस्माद् य एकाष्टकायां पशूनां जायते स वीर्यावान् भवति

तम् अववृक्तं शयानम् अदितिर् अचायत्

इन्द्राय वज्रिणे रोहितम् ऋषभं प्रथम कुसिन्धम् आलभेत राजन्याय अभिचरते वा बुभूषते वा

तस्या एव एनम् अधि निष्क्रीणाति

तम् अभ्यवदत्

तत्र यत् किं च ददाति तद् दक्षिणा

इन्द्राय अभिमाति घ्ने पूर्वम् आलभेत

या एव कौ च द्वा एतद् ब्राह्मणौ

ता एता एवम् अभित आलभेत

पाप्मा वा अभिमातिः

पाप्मा वा अभिमातिः

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेत् संवत्सरे पर्येते

स व्यैषद् अधिष्ठीयमानः

तां समभवत्

संवत्सरात् संवत्सरात् एव एनौ अधि निष्क्रीणाति

तम् एतं पुरस्तात् सहस्रस्य आलभेत

स समैषद् उत्तितृत्सन्न् इमांल् लोकान् पश्यन्

संवत्सराद् एव एनौ अधि निष्क्रीणात्य् आ मेध्याभ्यां भवितोः

तम् अधस्ताद् ऊर्वोर् उपास्यत

स एभ्यो लोकेभ्यो ऽसुरान् प्राणुदत

एभ्यो लोकेभ्यो भ्रातृव्यं प्रणुदते

न अस्मात् अन्यस् समानेषु वसीयान् भवति य एवं विद्वान् एताभ्यां यजते

वीर्यावान् भवति य एवं विद्वान् एताभ्यां यजते

एतस्मिन् वै तत् सहस्रम् अध्यतिष्ठत्

तस्माद् एव एनौ अधि निष्क्रीणाति

ताभ्याम् एव ऋध्नोति

ऐन्द्रम् उत्पृष्टिम् आलभेत पशु कामः

इमान् एव लोकान् उज्जयति

अश्वो ऽन्यस्य पूर्व वाह्

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

पृश्नि सक्थः भवति

ताभ्यां सर्वतो निष्क्रीताभ्यां मेध्याभ्यां प्रसूताभ्याम् ऋध्नोत्य् एव

अधस्तात् हि ऊर्वोर् अवर्धत

वलम् एव अपवृणोति

अदितिर् वा एतम् अवर्धयत्

वज्रो ऽस्य वीर्यम्

सा एनम् राज्याय परिणयति

ऐन्द्रो वै राजन्यो देवतया

तम् आहरत्

य एकाष्टकायां जायेत तम् उत्सृजेत्

तस्य एषः ऽग्रत उदतृणत्

सोमो वै देवानां राजा

तस्माद् आहुः

भवत्य् एव

सा गर्भम् अधत्त

संवत्सरे संवत्सरे ऽग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेत्

प्र सहस्रं पशून् आप्नोति

यदि संवत्सरे द्वितीयो जायेत तं संवत्सरे ऽनूत्सृजेत्

तं सहस्रम् अनूदैत्

वीर्यस्य तद् रूपम्

वैष्णवं वामनम् आलभेत भ्रातृव्यवान्

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

क्षत्राय एव विशम् अनुनियुनक्ति

अ संसर्गाय

प्रतिष्ठित्यै

यत् प्रथम कुसिन्धः

यज्ञो वै दक्षिणाम् अभ्यकामयत

सोम एतस्य देवता यो राज्य आशंसते

ऐन्द्रामारुतं पृश्नि सक्थम् आलभेत यस्मात् क्षत्रियाद् विड् अभ्यर्धश् चरेत्
गायत्र्या ब्राह्मणस्य आदध्यात्

पाप्मानम् एव एतेन अधिवादम् अपजयति

एकेषं वै पुरा न आसीत्

स्वम् एव एनम् योनिं गमयति

समिधा अग्निम् दुवस्यत इति घृतेन अक्त्वा समिधम् आदधाति

अनमीवस्य शुष्मिण इति

पुनर् ऊर्जा सह रय्या इति पुनर् एव ऊर्जम् पशून् अवरुन्द्धे

क्रन्दता एव ह्य् अनसा वहन्ति

तस्माद् यामे ऽन्यासां प्रजानां मनः क्षेमे ऽन्यासाम्

आपो वा अग्नेर् योनिः

यत् प्रक्रमान् प्रक्रामति यामं तेन दाधार यद् उपतिष्ठते क्षेमं तेन

एतेन वै सो ऽभिशस्तीर् अजयत्

ताम् इदम् अनुकृतिं द्वि ईषम् अनः क्रियते

आपो देवीः प्रतिगृह्णीत भस्म एतत् इत्य् अप्सु भस्म प्रवपति

तस्माद् यायावरः क्षेम्यम् अध्यवस्यति

यावान् एव अग्निः तं प्रतिष्ठां गमयति

अग्नेर् एव एतेन प्रियं धाम अवरुन्द्धे

बोधा मे अस्य वचसो यविष्ठ इति तस्मात् प्रजास् सुषुपुषीः प्रबुध्यन्ते

यथाछन्दसम् एव

संसृज्य मातृभिष् ट्वं ज्योतिष्मान् पुनर् आसद इति ज्योतिर् एव अस्मिन् दधाति

वीर्यं त्रिष्टुप्

तस्माद् द्वि ईषम् अग्नय आधानं कुर्वन्ति

एतेन वै स ऋषीणाम् अधिवादम् अपाजयत्

मनुष्यैर् एव एनम् उद्यच्छते

स बोधि सूरिर् मघवा इति तस्मात् पशवः प्रेर्त्वानश् चरित्वा पुनर् एत्य यथालोकं निषीदन्ति

पूर्वेद्युः प्रक्रामति

मनुष्या वै विश्वे देवाः

द्विपाद् यजमानः प्रतिष्ठित्यै

यथा ब्राह्मणाय अतिथये सर्पिष्वन्तं पचत्य् एवम् एव तत्

जगत्या वैश्यस्य

त्रिष्टुभा राजन्यस्य

अग्ने भरन्तु चित्तिभिर् इति यस्मा एव एनम् चित्ताय उद्यच्छते तेन एनम् समर्धयति

प्राणैर् एव एनम् उद्यच्छते

अथ एतत् वात्सप्रम्

अयक्ष्मस्य इति एव एतत् आह

वीर्यम् एव अवरुन्द्धे

तस्माद् यायावरः क्षेमस्य ईशे

एकादश अक्षरा त्रिष्टुप्

एकादशं भवति

अभिशस्तीर् एव जयति य एवं विद्वान् एतेन उपतिष्ठते

द्वाभ्याम्

जागतो हि वैश्यः

तिसृभिः
स इतः स इतो ऽभिप्लवः स इत आत्मा पृष्ठ्यः

तस्य इदम् प्रातःसवनम् इदं माध्यन्दिनं सवनम् इदं तृतीयसवनम्

वाचा एव तद् आरभते

यन् मण्डलं स तृतीयः

तस्य यद् दक्षिणम् अक्ष्णः शुक्लं स प्रथमः स्वरसामा

पुरुषो वाव संवत्सरः

अतिछन्दस आयतने

यत् कृष्णं स द्वितीयः

तस्य प्राण एव प्रायणीयो ऽतिरात्रः

जगत्या आयतने

मुखं महाव्रतम्

तस्य अयम् एव दक्षिणः पाणिर् अभिप्लवः

विराज आयतने

तस्य उदानः एव उदयनीयः ऽतिरात्रः

तस्य इदम् प्रातःसवनम् इदं माध्यन्दिनं सवनम् इदं तृतीयसवनम्

तस्य इदम् प्रातःसवनम् इदं माध्यन्दिनं सवनम् इदं तृतीयसवनम्

तस्य इदम् प्रातःसवनम् इदं माध्यन्दिनं सवनम् इदं तृतीयसवनम्

यौ अवाञ्चौ प्राणौ ते गवायुषी

तस्य इदम् प्रातःसवनम् इदं माध्यन्दिनं सवनम् इदं तृतीयसवनम्

पृथुर् इव वै पङ्क्तिः

अतिछन्दो वै छन्दसाम् आयतनम्

तस्माद् इयम् अस्यै वरिष्ठा

यत् यत् आरभते वाग् आरभते

उदानेन ह्य् उद्यन्ति

विराड् अन्नाद्यम्

तस्माद् इयम् अनयोर् वरिष्ठा

नासिके विषुवान् मण्डलम् एव प्रथमो अर्वाच् स्वरसामा

तिष्ठति इव पृष्ठ्यः

तस्य अयम् एव दक्षिणः कर्णो ऽभिजित्

तस्माद् इदं प्रथिष्ठं फलकम्

त्रिष्टुभ आयतने

उक्तौ पृष्ठ्य अभिप्लवौ

अन्नाद्यस्य श्रियो ऽवरुद्ध्यै

यत् शुक्लम् स तृतीयः

तस्माद् इयम् आसां प्रथिष्ठा

तस्य इदम् प्रातःसवनम् इदं माध्यन्दिनं सवनम् इदं तृतीयसवनम्

यत् कृष्णं स द्वितीयः

अङ्गानि दशरात्रः

प्राणेन हि प्रयन्ति

प्लवति इव अभिप्लवः

वाग् आरम्भणीयम् अहः

तस्माद् इयम् अस्यै ह्रसिष्ठा

अन्नं वै श्रीः