tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
गुणान् विद्याधराणां तु गृह्णामि स्म यथा यथा

दष्टु कामा इव चपला भीषणा आशीविष अङ्गना

न हि ताम्र शिखण्डानाम् अद्य अपि स्फुरति ध्वनिः

उपहस्य ततस् तास् ताम् उच्चैस् ताडित पाणयः

आसीच् च मम न न्याय्यं

विद्याधरास् तु विद्यानां प्रभावान् निरुपद्रवाः

या असौ वेगवती सा अहम् तस्य वेगवतः सुता

अपि न उत्सहते द्रष्टुं कुत एव निषेवितुम्

यश् च अस्याः को ऽपि दीर्घ आयूः ग्रहीष्यति वरः करम्

तथा तथा भवत् तस्याः क्रोध जिह्म अक्षम् आननम्

किम् अयं क्षिप्यते कालो विद्या मे दीयताम् इति

नेत्रापिधानिका आख्यान पुत्रिका कन्दुकैः इति

ब्रह्मन् ब्रूहि तम् उद्देशं यत्र आस्ते वेगवान् इति

विद्या लाभ अर्थम् इत्य् उक्तं तस्मै ताभ्यां स विस्तरम्

दोषान् अपि मनुष्याणां गृह्णामि स्म यथा यथा

बलात् कामयमानस्य निःकामां कांचिद् अङ्गनाम्

आगच्छ तं मम अभ्याशम् अलं स्थित्वा अति दूरतस्

राजा मन्द सुख उत्कण्ठः प्रतियातस् तपस् वनम्

तस्य आह्लादयितुम् चक्षुर् एष मन्दायते रविः

नाम वेगवता आत्मीयम् असौ वेगवती ततः

न निवृत्ता यदा देवी तदा उपायम् प्रयुक्तवान्

सा स्म वेगवतीम् आह राज पुत्रि किम् आस्यते

गृह्णाति स्म तदा शोकः स निश्वास अस्र वेपथुः

तृणाय मन्यते स्थैर्याद् या देवीं पृथिवीम् अपि

क्षीण दोष गुणा साध्वी काम स्तुति कथाम् इव

अङ्गणे क्रीडतः प्रीताव् इमौ च शिखि पन्नगौ

सो ऽब्रवीद् दुर्लभं पुत्रं स्थिर सिंहासन आस्थितम्

संक्षिप्तम् अधितिष्ठन्ती रूढ पर्ण लता उटजम्

तया उक्तम् देहि मे विद्यां महा राजैः स साधनाम्

एवम् उक्त्वा ततस् तस्यास् तत् सर्वं कृतवान् पिता

राज्यस्य दशमं भागं स मदीयस्य भोक्ष्यति

अमुष्मिन् मल्लिका गुल्मे इति तेभ्यो न्यवेदयत्

अपृच्छद् अपि कल्याणि कुशली वेगवान् इति

ततः कनक लेखा इव भासा कष शिलाम् असौ

जल आहरण सम्मार्ग कुसुम प्रचय आदिभिः

आसन्न स्थण्डिल स्थौ तौ पृष्टवान् अथ वेगवान्

यः कुबेर अधिक स्वः ऽपि निःस्व एव दिन अत्यये

किं तु प्रत्याशया प्राणान् एकया धारयाम्य् अहम्

अधीर हृदयाः प्रायस् त्रास गम्याः भवादृशाः

ईदृशं त्वादृशी कर्म कार्यते कथम् अन्यथा

भ्रातरस् तु द्विषन्त्य् एव भ्रातॄन् एक उदरान् अपि

सर्वथा विस्तरेण अलम् अज्जुका

अन्तरङ्गो हि संबन्धः पुत्रैः पित्रोर् अ कृत्रिमः

पर्ण शय्या शिरस् भागे निहितः संपिधानकः

अवातरत् तद् आस्थाने हंसी इव अम्भोज कानने

अर्यपुत्रेण वा दग्ध दारुणा गति दारुणा

ते ऽपश्यंस् तत्र वृन्दानि तापसानां तपस्यताम्

त्वया सर्प इति ज्ञातं तस्माद् आश्वस्यताम् इति

भर्तारं वेगवत्याश् च दृष्ट्वा द्रष्टासि माम् इति

अपतन् मातुर् उत्सङ्गे संतप्ता इव वशा ह्रदे

श्रियं मानसवेगो ऽपि कदल दल चञ्चलाम्

न मे सम्पादयत्य् आज्ञाम् अहो धर्मः सताम् इति

अथ याते क्वचित् काले मातंग अधिपतेः सुता

वेगवती अपि स आस्थानम् गत्वा भ्रातरम् अब्रवीत्

ततो गृह्णात्व् इयं विद्याः पञ्चाङ्ग परिवारिताः

यच् च अ याचित दानाय विवाहः कारितो मया

शूर पण्डित वित्त आढ्य विद्याधर कुल आलयः

तेन उक्तम् अपि दास्यामि त्वरसे किम् अकारणम्

यदा तर्हि मया यूयं पावयन्तस् तपस् वनम्

अथ अस्थि मय कायानाम् तडित् बभ्रु जटा भृताम्

भ्रातुर् अन्तिकम् आयाता स आवेगा वेगवती अपि

भविता भवतोः पुत्रः पुत्रकौ दुःखम् उझतम्

ते त्व् आलोक्य तम् उद्देशम् अवोचन्न् उच्चकैस्तराम्

असङ्गा हि गतिः सख्याः कान्तं यान्त्याः स्मृतेर् इव

सिद्ध विद्याभिः अद्य अहम् सखीभिर् हासिता यतः

यच् च मानसवेगस्य विद्या सिद्धि प्रभावितम्

शृङ्ग कुञ्ज नितम्बेषु तस्य रम्येषु रम्यताम्

तथा तथा भवत् तस्याः प्रीति स्फीत अक्षम् आननम्

माता अपि दुहितृ स्नेहम् अन् आदृत्य एव स त्वरा

तद् अस्याः कुल विद्यानाम् अलं भवतु सिद्धये

अपश्यम् अर्यपुत्रं च हा क्व असि इति प्रवादिनम्

ततो ह्रीता च भीता च स अश्रु श्रेणिः स वेपथुः
विचित्रैर् नर्तितो मार्गैस् तया कुट्टित तालया

तादृशा एव दृश्यन्ते तथा च इत्थम् च साधवः

सर्व विद्याधर उत्कृष्ट विद्याधर पराक्रमः

तत्र विद्याधर स्वामी वेदवान् वेगवान् इति

क्व असौ क्व असौ खलः सर्प इति पृष्टा कुमारकैः

तेन च उक्त अङ्कम् आरोप्य मातः किं दीयताम् इति

विद्या लव विष आध्मातान् विद्याधर भुजङ्गकान्

बलं चतुर्गुणं तस्माद् बाला इयम् प्रतिपद्यताम्

हा सर्पेण अस्मि दष्टा इति स आक्रन्दा अगमत् आश्रमम्

नीता मानसवेगेन का अपि भूमौ वर अङ्गना

मार्ग आयतन मार्गेषु स अम्भःसु गमित श्रमाम्

अथ एनाम् अब्रुवं चण्डि श्रुतम् एहि

कुल विद्या धनैः यश् च तुङ्गैर् अपि न माद्यति

यद् आदिष्टः स्फुट आदेशैः असौ विद्याधर आदिभिः

तया उक्तम् न अस्ति मे शक्तिर् गन्तुम् आकाश वर्त्मना

भर्तुः कारयितुं कर्म भार्यां तुङ्ग कुल उद्भवाम्

तेन उक्तम् येन येन अर्थः दुर्लभेन अपि केनचित्

इति राज्य कलत्र मित्र पुत्रान् गृह धामम् च तृणाय मन्यमानः

शिरस् वाग्भिः अवन्देताम् अथ वेगवन्ता उदितौ

अचिरेण पितुर् मूलं दारिकां नयतं युवाम्

उच्चिन्वन्ती कदाचित् सा फुल्लां कानन मल्लिकाम्

बलाद् भोक्तुम् उपक्रान्तस् तया च उक्तम् स्फुरद् रुषा

अलब्ध कुल विद्यायाः सखि तन् मृष्यताम् इति

तपस् तान्तम् ततः कायं स कायम् इव वेगवान्

तत् कुतूहल वृद्धि अर्थम् वाम शीला हि बाल ता

भर्त्रा निवर्त्यमाना अपि वचोभिः स उपपत्तिभिः

अथ लम्भित विश्रम्भाम् मञ्जुकाम् अहम् अब्रवम्

तम् अपेक्ष्य तु राजानः शेषाश् छत्त्र विडम्बकाः

वन्द्यतां च पिता इति उक्ता वन्दमाना आर्द्र चक्षुषा

राज पुत्रि न सर्पो ऽयम् अयं सर्प अन्तकः शिखी

निवारिताश् च यद् यूयं तद् आलिङ्गन लालसाः

तौ मनःपुत्रिकां नाम कुल विद्याम् सुत अर्थिनः

इयं मण्डलिता वेणी मया सखि ते अग्रतस्

अनया यत् तपस् तप्तम् अस्माभिश् च इदम् ईदृशम्

अथ हंसम् इव आसीनम् अञ्जन अचल मूर्धनि

अङ्कम् आरोपिता पित्रा रूढ दर्भ अङ्कुर व्रणम्

अथ बाल स्वभावेन स कुतूहलया मया

ताभ्याम् उक्तं स एव अयम् तथा च इत्थम् च दृश्यते

तत् प्रजाः पालयेः पुत्र प्रजास् त्वां पालयन्तु च

स पक्षा राजहंसी इव गता प्रति हिमाचलम्

ततस् त्रस्तस् ततः शापाद् अकामां कामिनीम् असौ

ताभ्याम् उक्तम् अशक्यं तद् गुण आढ्येन अपि शंसितुम्

कथंचित् प्रत्यभिज्ञाय लज्जितेन इव तेन सा

दूतिका मद् समा न अस्ति स्वयम् एव व्रजाम्य् अतः

सर्वथा शाप नामानम् प्रतीच्छतु वरं भवान्

संवत्सर त्रये ऽतीते जाताया दुहितुः कृतम्

उटज अङ्गणम् आनीतः स मयूरः कुमारकैः

तव प्रियाय किं वार्ता त्वदीया दीयताम् इति

मिलिताः सर्व तपस् वन निवासिनः

युक्तं शाप अग्निना दग्धुं त्वादृशं पाप चेतसम्

राजा मानसवेगस् तु भर्ता ते वर्ण्यतां कथम्

तौ च पुत्रम् अविन्दन्तौ चिरं दुःखम् अतिष्ठताम्

काले क्वचिद् अतीते च प्रसूता पृथिवी सुतम्

इदं हि गुरु कर्तव्यं क्षिप्त कालम् च सीदति

गता वेगवतीं द्रष्टुम् आषाढं स सखी सखीम्
सुरुचिः प्रेयसी पत्युर् न इतरा यत् सुतः ध्रुवः

विधेहि तन् नो वृजिनाद् विमोक्षं प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम्

मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्ययान् निवर्तयिष्ये प्रतियात स्व धाम

मृषा अधर्मस्य भार्या आसीत् दम्भं मायां च शत्रु हन्

पुंसो मोहम् ऋते भिन्ना यत् लोके निज कर्मभिः

ब्रूह्य् अस्मत् पितृभिः ब्रह्मन्न् अन्यैर् अप्य् अनधिष्ठितम्

लब्ध्वा द्रव्य मयीम् अर्चां क्षिति अम्बु आदिषु वा अर्चयेत्

ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश् चरण चर्चितम्

जपश् च परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृप आत्मज

स्वायम्भुवस्य अपि मनोर् हरेर् अंश अंश जन्मनः

परिचर्या भगवतो यावत्यः पूर्व सेविताः

शङ्ख चक्र गदा पद्मैः अभिव्यक्त चतुर् भुजम्

तपसा आराध्य पुरुषं तस्य एव अनुग्रहेण मे

राजा उवाच

नूनं भवान् भगवतो यो ऽङ्गजः परमेष्ठिनः

तरुणं रमणीय अङ्गम् अरुण उष्ठ ईक्षण अधरम्

हृद् पद्म कर्णिका धिष्ण्यम् आक्रम्य आत्मनि अवस्थितम्

सत्यं सुरुच्या अभिहितम् भवान् मे यद् दुर्भगाया उदरे गृहीतः

सुरुच्या दुर्वचः बाणैः न भिन्ने श्रयते हृदि

आभृत आत्मा मुनिः शान्तो यत वाच् मित वन्य भुज्

यो मृग्यते हस्त गृहीत पद्मया श्रिया इतरैः अङ्ग विमृग्यमाणया

नियतेन एक भूतेन मनसा वर द ऋषभम्

सो ऽयं शमो भगवता सुख दुःख हत आत्मनाम्

सु नासम् सु भ्रुवम् चारु कपोलम् सुर सुन्दरम्

निर्वासितः पञ्च वर्षः सह मात्रा महान् कविः

गर्भे त्वं साधय आत्मानम् यदि इच्छसि नृप आसनम्

तयोः समभवत् लोभः निकृतिश् च महामते

नारद उवाच

अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्री जितस्य उपधारय

न अन्यम् ततः पद्म पलाश लोचनात् दुःख छिदम् ते मृगयामि कंचन

असूत मिथुनं तत् तु निरृतिर् जगृहे ऽप्रजः

मैत्रेय उवाच

दर्शितः कृपया पुंसां दुर्दर्शो ऽस्मद्विधैस् तु यः

अब्भक्ष उत्तमश्लोकम् उपाधावत् समाधिना

परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत् परिचर्यया

नारदस् तद् उपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम्

पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरेः

शस्त अङ्कुर अंशुकैः च अर्चेत् तुलस्या प्रियया प्रभुम्

जनन्या अभिहितः पन्थाः स वै निःश्रेयसस्य ते

अथ अतस् कीर्तये वंशं पुण्यकीर्तेः कुरु उद्वह

निशम्य तत् पौर मुखात् नितान्तं सा विव्यथे यद् गदितं सपत्न्या

किरीटिनं कुण्डलिनं केयूर वलय अन्वितम्

विरक्तश् च इन्द्रिय रतौ भक्ति योगेन भूयसा

यतो हि वः प्राण निरोधः आसीद् औत्तानपादिर् मयि संगत आत्मा

तृण पर्ण आदिभिः शीर्णैः कृत अन्नः ऽभ्यर्चयन् विभुम्

धर्म अर्थ काम मोक्ष आख्यम् य इच्छेत् श्रेयः आत्मनः

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय

करिष्यति उत्तमश्लोकः तत् ध्यायेत् हृदयङ्गमम्

स्व इच्छा अवतार चरितैः अचिन्त्य निज मायया

तद् प्रभावम् अ विज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद् यशः जगत्

कौस्तुभ आभरण ग्रीवम् पीतकौशेयवाससम्

मुनयः पदवीं यस्य निःसङ्गेन उरु जन्मभिः

वितुदन् अटते वीणां हिताय जगतो अर्क वत्

स्नात्वा अनुसवनम् तस्मिन् कालिन्द्याः सलिले शिवे

यो ऽङ्कं प्रेम्णा आरुरुक्षन्तम् न अभ्यनन्दम् असत्तमः

प्रसाद अभिमुखम् शश्वत् प्रसन्न वदन ईक्षणम्

नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभे ऽर्थे मनोरथः

न गृहीतो मया यत् त्वं कुक्षाव् अपि नृप आत्मजः

सु दुष्करम् कर्म कृत्वा लोकपालैर् अपि प्रभुः

श्रेयो दिशत्य् अभिमतं यद् धर्म आदिषु देहिनाम्

सा उत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक दाव अग्निना दाव लता इव बाला

दर्शनीयतमं शान्तं मनः नयन वर्धनम्

मन्त्रेण अनेन देवस्य कुर्याद् द्रव्य मयीम् बुधः

कृत्वा उचितानि निवसन्न् आत्मनः कल्पित आसनः

अप्य् अनाथं वने ब्रह्मन् मा स्म अदन्ति अर्भकं वृकाः

दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पारम् अ पश्यती बालकम् आह बाला

इति देव ऋषिणा प्रोक्तं विश्रुत्य जगतीपतिः

पदं त्रिभुवन उत्कृष्टम् जिगीषोः साधु वर्त्म मे

तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास् तनयं ध्रुवम्

यस्य यद् दैव विहितम् स तेन सुख दुःखयोः
दैव उपसादितम् यावद् वीक्ष्य ईश्वर गतिम् बुधः

मैत्रेय उवाच

आधारं महत् आदीनाम् प्रधान पुरुष ईश्वरम्

श्री भगवान् उवाच

पुंसाम् अमायिनां सम्यग् भजतां भाव वर्धनः

विकल्पे विद्यमाने ऽपि न ह्य् असंतोष हेतवः

आत्म वृत्ति अनुसारेण मासं निन्ये ऽर्चयन् हरिम्

तं निरन्तर भावेन भजेत अद्धा विमुक्तये

तस्मिन् अभिध्यायति विश्वम् आत्मनो द्वारं निरुध्य असुम् अनन्यया धिया

अनन्य भावे निज धर्म भाविते मनस्य् अवस्थाप्य भजस्व पूरुषम्

मैत्रीं समानाद् अन्विच्छेन् न तापैर् अभिभूयते

सुतो मे बालको ब्रह्मन् स्त्रैणेन अकरुण आत्मना

न एवम् विदामो भगवन् प्राण रोधम् चराचरस्य अखिल सत्त्व धाम्नः

द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठे ऽर्भको दिने

परितुष्येत् ततस् तात तावत् मात्रेण पूरुषः

सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूत इन्द्रिय आशयम्

देवा ऊचुः

ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश् चकम्पिरे

अजो ऽध्यतिष्ठत् खलु पारमेष्ठ्यं पदं जित आत्म श्वसन अभिवन्द्यम्

एवं संजल्पितं मातुर् आकर्ण्य अर्थ गमम् वचः

यद् प्रसादम् स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम

ताभ्यां क्रोधश् च हिंसा च यद् दुरुक्तिः स्वसा कलिः

चतुर्थम् अपि वै मासं द्वादशे द्वादशे ऽहनि

तं निःश्वसन्तं स्फुरित अधर उष्ठम् सुनीतिर् उत्सङ्ग उदूह्य बालम्

आराधय अधोक्षज पाद पद्मम् यदि इच्छसे ऽध्यासनम् उत्तमो यथा

एवं भगवतो रूपं सु भद्रम् ध्यायतो मनः

प्रियव्रत उत्तानपादौ शतरूपा पतेः सुतौ

वाक्यं सपत्न्याः स्मरती सरोज श्रिया दृशा बाष्प कलाम् उवाह

यदा एक पादेन स पार्थिव अर्भकः तस्थौ तद् अङ्गुष्ठ निपीडिता मही

भगवान् वासुदेवस् तं भज तं प्रवण आत्मना

बालो ऽसि बत न आत्मानम् अन्य स्त्री गर्भ संभृतम्

तपः वनम् गते तस्मिन् प्रविष्टो ऽन्तःपुरं मुनिः

आत्मानं तोषयन् देही तमसः पारम् ऋच्छति

ता मन्त्र हृदयेन एव प्रयुञ्ज्यान् मन्त्र मूर्तये

स्मयमानम् अभिध्यायेत् स अनुराग अवलोकनम्

अथ मात्रा उपदिष्टेन योगेन अवरुरुत्ससि

न विदुर् मृगयन्तो ऽपि तीव्र योग समाधिना

श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लान मुख अम्बुजम्

ननाम तत्र अर्धम् इभ इन्द्र धिष्ठिता तरी इव सव्येतरतः पदे पदे

किंवा न रिष्यते कामो धर्मो वा अर्थेन संयुतः

सुरुचिः शृण्वतो राज्ञः स ईर्ष्यम् आह अति गर्विता

तथा मनुर् वो भगवान् पितामहो यम् एक मत्या पुरु दक्षिणैः मखैः

तत् तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास् तटं शुचि

राज लक्ष्मीम् अन् आदृत्य पुत्रम् एव अन्वचिन्तयत्

संनियम्य आत्मना आत्मानम् निश्चक्राम पितुः पुरात्

राजन् किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता

नारद उवाच

अथ अपि मे ऽविनीतस्य क्षात्त्रं घोरम् उपेयुषः

लोका निरुच्छ्वास निपीडिताः भृशं स लोकपालाः शरणं ययुर् हरिम्

सपर्यां विविधैर् द्रव्यैर् देश काल विभाग विद्

ध्यायन् ब्रह्म पदा एकेन तस्थौ स्थाणुर् इव अचलः

ध्रुव उवाच

पद्भ्यां नख मणि श्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम्

तत्र अभिषिक्तः प्रयतस् ताम् उपोष्य विभावरीम्

वायुभक्षो जित श्वासः ध्यायन् देवम् अधारयत्

नारद उवाच

प्रणत आश्रयणम् नृम्णं शरण्यं करुणा अर्णवम्

मैत्रेय उवाच

पञ्चमे मास्य् अनुप्राप्ते जित श्वासः नृप आत्मजः

मातुः सपत्न्याः स दुरुक्ति विद्धः श्वसन् रुषा दण्ड हतः यथा अहिः

सङ्ग्रहेण मया आख्यातः प्रतिसर्गस् तव अनघ

आतिष्ठ तत् तात विमत्सरस् त्वम् उक्तं स मात्रा अपि यद् अव्यलीकम्

ऐष्यत्य् अचिरतो राजन् यशो विपुलयंस् तव

स्तन्येन वृद्धश् च विलज्जते यां भार्या इति वा वोढुम् इडस्पतिर् माम्

निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते

तम् एव वत्स आश्रय भृत्य वत्सलम् मुमुक्षुभिर् मृग्य पद अब्ज पद्धतिम्

ध्यायन् भगवतो रूपं न अद्राक्षीत् किंचन अपरम्
पिङ्ग रक्ष जायमानं मा पुमांसं स्त्रियं क्रन्

येषाम् पश्चात् प्रपदानि पुरः पार्ष्णीः पुरो मुखा

अरायान् बस्त वासिनः दुर्गन्धींल् लोहित आस्यान् मककान् नाशयामसि

दुर्णामा च सुनामा च उभा संवृतम् इच्छतः

यस् त्वा स्वपन्तीं त्सरति यस् त्वा दिप्सति जाग्रतीम्

पर्यस्त अक्षाः अप्रचङ्कशा अस्त्रैणाः सन्तु पण्डगाः

आश्रेषं वव्रिवाससम् ऋक्षग्रीवं प्रमीलिनम्

वृक्षाद् इव स्रजम् कृत्वा अप्रिये प्रतिमुञ्च तत्

तम् ओषधे त्वं नाशय अस्याः कमलम् अञ्जिवम्

यौ ते माता उन्ममार्ज जातायाः पति वेदनौ

गर्भं त उग्रौ रक्षताम् भेषजौ नीवि भार्यौ

तान् ओषधे त्वं गन्धेन विषूचीनान् वि नाशय

आण्ड अदः गर्भान् मा दभन् बाधस्व इतस् किमीदिनः

कुसूला ये च कुक्षिलाः ककुभाः करुमाः स्रिमाः

बजस् तान्त् सहताम् इतः क्लीब रूपान् तिरीटिनः

उद्धर्षिणं मुनि केशम् जम्भयन्तं मरीमृशम्

अरायान् अस्या मुष्काभ्यां भंससो ऽप हन्मसि

ये कुकुन्धाः कुकूरभाः कृत्तीर् दूर्शानि बिभ्रति

यस् ते गर्भं प्रतिमृशाज् जातं वा मारयाति ते

क्लीबा इव प्रनृत्यन्तो वने ये कुर्वते घोषं तान् इतो नाशयामसि

बजश् च तेषां पिङ्गश् च हृदये ऽधि निविध्यताम्

यस् त्वा स्वप्ने निपद्यते भ्राता भूत्वा पिता इव च

गर्भान् खादन्ति केशवास् तान् इतो नाशयामसि

पदा प्रविध्य पार्ष्ण्या स्थालीं गौर् इव स्पन्दना

ये सूर्यं न तितिक्षन्त आतपन्तम् अमुं दिवः

ये शालाः परिनृत्यन्ति सायं गर्दभ नादिनः

यः कृणोति मृत वत्साम् अवतोकाम् इमां स्त्रियम्

य आमं मांसम् अदन्ति पौरुषेयं च ये क्रविः

ये पूर्वे वध्वो यन्ति हस्ते शृङ्गानि बिभ्रतः

अव भेषज पादय य इमां संविवृत्सत्य् अ पतिः स्व पतिम् स्त्रियम्

अरायाꣳ श्वकिष्किणो बजः पिङ्गो अनीनशत्

स्त्री भागान् पिङ्गो गन्धर्वान् वातो अभ्रम् इव अजतु

दुर्णामा तत्र मा गृधद् अलिंश उत वत्सपः

कृणोम्य् अस्यै भेषजं बजं दुर्णाम चातनम्

यः कृष्णः केश्य् असुर स्तम्ब जः उत तुण्डिकः

अप्रजास्त्वं मार्तवत्सम् आद् रोदम् अघम् आवयम्

स्त्रीणां श्रोणि प्रतोदिनः इन्द्र रक्षांसि नाशय

पिङ्गस् तम् उग्र धन्वा कृणोतु हृदयाविधम्

अनुजिघ्रं प्रमृशन्तं क्रव्य अदम् उत रेरिहम्

ये सूर्यात् परिसर्पन्ति स्नुषा इव श्वशुराद् अधि

य आत्मानम् अतिमात्रम् अंस आधाय बिभ्रति

मा सं वृतो मा उप सृप ऊरू मा अव सृपो ऽन्तरा
सरिद् विहङ्गैर् इव लीयमानैर् आमुच्यमान आभरणा चकाशे

तस्याः शरीरे प्रतिकर्म चक्रुर् बन्धु स्त्रियः याः पति पुत्रवत्यः

आवर्जित अष्टापद कुम्भ तोयाः स तूर्यम् एनां स्नपयांबभूवुः

दिवा अपि निष्ठ्यूत मरीचि भासा बाल्याद् अनाविष्कृत लाञ्छनेन

सभ्यः सभायां सुहृद् आस्थितायाम् तस्थौ वृषाङ्क आगमन प्रतीक्षः

आत्मानम् आलोक्य च शोभमानम् आदर्श बिम्बे स्तिमित आयत अक्षा

परस्परेण स्पृहणीय शोभम् न चेद् इदं द्वन्द्वम् अयोजयिष्यत्

प्रदक्षिण प्रक्रमणात् कृशानोर् उदर्चिषस् तन् मिथुनं चकाशे

वधूं द्विजः प्राह ते एष वत्से वह्निर् विवाहं प्रति पूर्व साक्षी

विश्वावसु प्राग्र हरैः प्रवीणैः संगीयमान त्रिपुर अवदानः

समेत बन्धुः हिमवान् सुताया विवाह दीक्षा विधिम् अन्वतिष्ठत्

कर्ण अवसक्त अमल दन्त पत्त्रम् माता तदीयं मुखम् उन्नमय्य

वृत्तिस् तयोः पाणि समागमेन समं विभक्ता इव मनोभवस्य

तत्र अवतीर्य अच्युत दत्त हस्तः शरद् घनात् दीधितिमान् इव उक्षणः

इच्छा विभूत्योः अनुरूपम् अद्रिस् तस्याः कृती कृत्यम् अशेषयित्वा

ध्रुवेण भर्त्रा ध्रुव दर्शनाय प्रयुज्यमाना प्रिय दर्शनेन

निदाघ काल उल्बण तापया इव माहेन्द्रम् अम्भः प्रथमं पृथिव्या

तयोर् उपर्य् आयत नाल दण्डम् आधत्त लक्ष्मीः कमल आतपत्रम्

कर्ण अर्पितः लोध्र कषाय रूक्षे गोरोचना क्षेप नितान्त गौरे

अथ विबुध गणान् तान् इन्दुमौलिर् विसृज्य क्षितिधर पति कन्याम् आददानः करेण

नवे दुकूले च नग उपनीतम् प्रत्यग्रहीत् सर्वम् अमन्त्र वर्जम्

तट अभिघातात् इव लग्न पङ्के धुन्वन् मुहुः प्रोत घने विषाणे

पतिव्रताभिः परिगृह्य निन्ये क्ﾱप्त आसनम् कौतुक वेदि मध्यम्

धूप उष्मणा त्याजितम् आर्द्र भावम् केश अन्तम् अन्तर् कुसुमम् तदीयम्

इत्य् अद्भुत एक प्रभवः प्रभावात् प्रसिद्ध नेपथ्य विधेः विधाता

इत्य् ओषधिप्रस्थ विलासिनीनाम् शृण्वन् कथाः श्रोत्र सुखाः त्रिनेत्रः

तद् ईषत् आर्द्र अरुण गण्ड लेखम् उच्छ्वासि कालाञ्जन रागम् अक्ष्णोः

निर्नाभि कौशेयम् उपात्त बाणम् अभ्यङ्ग नेपथ्यम् अलंचकार

तयोः समापत्तिषु कातराणि किंचिद् व्यवस्थापित संहृतानि

संस्कार पूतेन वरं वरेण्यं वधूं सुख ग्राह्य निबन्धनेन

शङ्खान्तर द्योति विलोचनं यद् अन्तर् निविष्ट अमल पिङ्ग तारम्

संतानक आकीर्ण महापथम् तच् चीन अंशुकैः कल्पित केतु मालम्

सा सम्भवद्भिः कुसुमैर् लता इव ज्योतिर्भिर् उद्यद्भिर् इव त्रियामा

ह्री यन्त्रणाम् तद् क्षणम् अन्वभूवन्न् अन्योन्य लोलानि विलोचनानि

प्रासाद शृङ्गाणि दिवा अपि कुर्वञ् ज्योत्स्ना अभिषेक द्विगुण द्युतीनि

विवाह यज्ञे वितते ऽत्र यूयम् अध्वर्यवः पूर्व वृता मया इति

कस्याश्चिद् आसीद् रशना तदानीम् अङ्गुष्ठ मूल अर्पित सूत्र शेषा

तस्याः सुजात उत्पल पत्त्र कान्ते प्रसाधिकाभिर् नयने निरीक्ष्य

द्विधा प्रयुक्तेन च वाच् मयेन सरस्वती तन् मिथुनं

तावत् पताका आकुलम् इन्दुमौलिर् उत्तोरणं राज पथम् प्रपेदे

उमा तनौ गूढ तनोः स्मरस्य तद् शङ्किनः पूर्वम् इव प्ररोहम्

अङ्काद् ययाव् अङ्कम् उदीरित आशी सा मण्डनान् मण्डनम् अन्वभुङ्क्त

तत्र ईश्वरः विष्टर भाज् यथावत् स रत्नम् अर्घ्यं मधुमच् च गव्यम्

जाया पती लौकिकम् एषितव्यम् आर्द्र अक्षत आरोपणम् अन्वभूताम्

विष्णोर् हरस् तस्य हरिः कदाचिद् वेधास् तयोस् ताव् अपि धातुर् आद्यौ

स प्रापद् अ प्राप्त पर अभियोगम् नग इन्द्र गुप्तम् नगरं मुहूर्तात्

आलोक मात्रेण सुरान् अशेषान् संभावयामास यथाप्रधानम्

तम् ऋद्धिमत् बन्धु जन अधिरूढैः वृन्दैर् गजानां गिरिचक्रवर्ती

उपाददे तस्य सहस्ररश्मिस् त्वष्ट्रा नवं निर्मितम् आतपत्रम्

अखण्डितं प्रेम लभस्व पत्युर् इत्य् उच्यते ताभिर् उमा स्म नम्रा

तम् एक दृश्यम् नयनैः पिबन्त्यो नार्यो न जग्मुर् विषय अन्तराणि

तम् अन्वगच्छत् प्रथमो विधाता श्रीवत्स लक्ष्मा पुरुषश् च साक्षात्
विलोचनं दक्षिणम् अञ्जनेन संभाव्य तद् वञ्चित वाम नेत्रा

अकारयत् कारयितव्य दक्षा क्रमेण पाद ग्रहणम् सतीनाम्

कनक कलश रक्षा भक्ति शोभा सनाथम् क्षिति विरचित शय्यम् कौतुक आगारम् आगात्

शरीर मात्रम् विकृतिं प्रपेदे तथा एव तस्थुः फण रत्न शोभाः

नव परिणय लज्जा भूषणाम् तत्र गौरीं वदनम् अपहरन्तीं तद् कृत उत्क्षेपम् ईशः

क्रान्तानि पूर्वं कमलासनेन कक्ष्या अन्तराणि अद्रिपतेर् विवेश

प्रासाद मालासु बभूवुर् इत्थं त्यक्त अन्य कार्याणि विचेष्टितानि

स प्रीति योगात् विकसत् मुख श्रीः जामातुर् अग्रेसर ताम् उपेत्य

करेण भानोर् बहुल अवसाने संधुक्ष्यमाणा इव शशाङ्क लेखा

विलोल नेत्र भ्रमरैः गवाक्षाः सहस्र पत्त्र आभरणाः इव आसन्

निर्वृत्त पर्जन्य जल अभिषेका प्रफुल्ल काशा वसुधा इव रेजे

नाभि प्रविष्ट आभरण प्रभेन हस्तेन तस्थाव् अवलम्ब्य वासः

सा गौर सिद्धार्थ निवेशवद्भिः दूर्वा प्रवालैः प्रतिभिन्न रागम्

पूर्वं महिम्ना स हि तस्य दूरम् आवर्जितं न आत्म शिरः विवेद

क्षीरोद वेला इव स फेन पुञ्जा पर्याप्त चन्द्रा इव शरद् त्रियामा

बबन्ध च अस्र आकुल दृष्टिः अस्याः स्थान अन्तरे कल्पित संनिवेशम्

प्रत्युज्जगाम आगमन प्रतीतः प्रफुल्ल वृक्षैः कटकैर् इव स्वैः

स्व बाण चिह्नात् अवतीर्य मार्गाद् आसन्न भू पृष्ठम् इयाय देवः

तया तु तस्य अर्ध शरीर _ पश्चात्कृताः स्निग्ध जन आशिषः ऽपि

धात्री अङ्गुलिभिः प्रतिसार्यमाणम् ऊर्ण मयम् कौतुक हस्तसूत्रम्

वधू मुखम् क्लान्त यव अवतंसम् आचार धूम ग्रहणात् बभूव

स तद् दुकूलात् अविदूर मौलिः बभौ पतत् गङ्गः इव उत्तमाङ्गे

इत्थं विधि ज्ञेन पुरोहितेन प्रयुक्त पाणिग्रहण उपचारौ

कम्पेन मूर्ध्नः शतपत्त्र योनिम् वाचा हरिं वृत्र हानम् स्मितेन

तस्मात् प्रदेशाच् च वितानवन्तं युक्तं मणि स्तम्भ चतुष्टयेन

तं लोकपालाः पुरुहूत मुख्याः श्री लक्षण उत्सर्ग विनीत वेषाः

रेखा विभक्तः च विभक्त गात्रायाः किंचिद् मधूच्छिष्ट विमृष्ट रागः

अस्मिन् द्वये रूप विधान यत्नः पत्युः प्रजानां विफलो ऽभविष्यत्

वैवाहिकैः कौतुक संविधानैः गृहे गृहे व्यग्र पुरंध्रि वर्गम्

आलोचन अन्तम् श्रवणे वितत्य पीतं गुरोस् तत् वचनम् भवान्या

तम् इन्द्र प्रमुखाः च देवाः सप्तर्षि पूर्वे परम ऋषयः च

समीयतुर् दूर विसर्पि घोषौ भिन्न एक सेतू पयसाम् इव ओघौ

शिवेन भर्त्रा सह धर्म चर्या कार्या त्वया मुक्त विचारया इति

प्रणेमतुस् तौ पितरौ प्रजानां पद्मासन स्थाय पितामहाय

तौ दम्पती त्रिः परिणीय वह्निम् कर अग्र संस्पर्श निमीलित अक्षाम्

तां कारयामास वधूं पुरोधास् तस्मिन् समिद्ध अर्चिषि लाज मोक्षम्

उमा स्तन उद्भेदम् अनुप्रवृद्धो मनोरथो यः प्रथमो बभूव

वेला समीपम् स्फुट फेन राजिः नवैर् उदन्वान् इव चन्द्र पादैः

सा चक्रवाक अङ्कित सैकतायाः त्रिस्रोतसः कान्तिम् अतीत्य तस्थौ

अथ अङ्गुलिभ्याम् हरितालम् आर्द्रं माङ्गल्यम् आदाय मनःशिलां च

लग्न द्विरेफम् परिभूय पद्मं स मेघ लेखम् शशिनश् च बिम्बम्

ह्रीमान् अभूद् भूमिधरो हरेण त्रैलोक्य वन्द्येन कृत प्रणामः

काम् अपि अभिख्यां स्फुरितैर् अपुष्यद् आसन्न लावण्य फलः ऽधरोष्ठः

तम् एव मेना दुहितुः कथंचिद् विवाह दीक्षा तिलकम् चकार

नवं नव क्षौम निवासिनी सा भूयो बभौ दर्पणम् आदधाना

मूर्ते च गङ्गा यमुने तदानीं स चामरे देवम् असेविषाताम्

बभूव भस्म एव सित अङ्गरागः कपालम् एव अमल शेखर श्रीः

तासां च पश्चात् कनक प्रभानाम् काली कपाल आभरणा चकाशे

तद् आनन श्रीः अलकैः प्रसिद्धैश् चिछेद सादृश्य कथा प्रसङ्गम्

तां प्राञ्च् मुखाम् तत्र निवेश्य तन्वीं क्षणं व्यलम्बन्त पुरो निषण्णाः

उत्सृष्ट लीला गतिः आ गवाक्षाद् अलक्तक अङ्काम् पदवीं ततान

तां लोध्र कल्केन हृत अङ्ग तैलाम् आश्यान कालेय कृत अङ्ग रागाम्

बन्धुं न संभावित एव तावत् करेण रुद्धो ऽपि न केशपाशः
बलाकिनी नील पयोद राजी दूरं पुरस् क्षिप्त शतह्रदा इव

ताम् अर्चिताभ्यः कुल देवताभ्यः कुल प्रतिष्ठाम् प्रणमय्य माता

तौ सन्धिषु व्यञ्जित वृत्ति भेदम् रस अन्तरेषु प्रतिबद्ध रागम्

प्रसाधिका आलम्बितम् अग्र पादम् आक्षिप्य काचिद् द्रव रागम् एव

न चक्षुषोः कान्ति विशेष बुद्ध्या कालाञ्जनं मङ्गलम् इत्य् उपात्तम्

सांनिध्य पक्षे हरिताल मयायाः तद् एव जातं तिलक क्रियायाः

सा दृष्ट इत्य् आननम् उन्नमय्य ह्री सन्न कण्ठी कथम् अपि उवाच

रोम उद्गमः प्रादुरभूद् उमायाः स्विन्न अङ्गुलिः पुंगव केतुः आसीत्

अनेन संबन्धम् उपेत्य दिष्ट्या मनोरथ प्रार्थितम् ईश्वरेण

तावद् वरस्य अपि कुबेर शैले तद् पूर्व पाणिग्रहण अनुरूपम्

अथ ओषधीनाम् अधिपस्य वृद्धौ तिथौ च जामित्र गुण अन्वितायाम्

आलोक मार्गम् सहसा व्रजन्त्या कयाचिद् उद्वेष्टन वान्त माल्यः

स्व एव वेषः परिणेतुर् इष्टं भाव अन्तरम् तस्य विभोः प्रपेदे

काले प्रयुक्ता खलु कार्य विद्भिः विज्ञापना भर्तृषु सिद्धिम् एति

चन्द्रेण नित्यं प्रतिभिन्न मौलेः चूडामणेः किं ग्रहणं हरस्य

प्रयुक्त पाणिग्रहणम् यद् अन्यद् वधू वरम् पुष्यति कान्तिम् अग्र्याम्

ततो गणैः शूलभृतः पुरोगैर् उदीरितो मङ्गल तूर्य घोषः

वर्गाव् उभौ देव महीधराणाम् द्वारे पुरस्य उद्घटित अपिधाने

पर्याक्षिपत् काचिद् उदार बन्धम् दूर्वावता पाण्डु मधूक दाम्ना

तथा एव वातायन संनिकर्षम् ययौ शलाकाम् अपरा वहन्ती

प्रसन्न चेतस् सलिलः शिवो ऽभूत् संसृज्यमानः शरदा इव लोकः

आत्मानम् आसन्न गण उपनीते खड्गे निषक्त प्रतिमम् ददर्श

पुरो विलग्नैर् हर दृष्टि पातैः सुवर्ण सूत्रैः इव कृष्यमाणः

सांनिध्य योगात् अनयोस् तदानीं किं कथ्यते श्रीर् उभयस्य तस्य

या दास्यम् अप्य् अस्य लभेत नारी सा स्यात् कृतार्था किम् उत अङ्क शय्याम्

तस्याः करं शैलगुरु उपनीतम् जग्राह ताम्र अङ्गुलिम् अष्टमूर्तिः

जय इति वाचा महिमानम् अस्य संवर्धयन्त्या हविषा इव वह्निम्

वाचस्पतिः सन्न् अपि सो ऽष्टमूर्त्ताव् आशास्य चिन्ता स्तिमितः बभूव

तं मातरो देवम् अनुव्रजन्त्यः स्व वाहन क्षोभ चल अवतंसाः

स्थाने तपो दुश्चरम् एतद् अर्थम् अपर्णया पेलवया अपि तप्तम्

अपि शयन सखीभ्यः दत्त वाचम् कथंचित् प्रमथ मुख विकारैः हास यामा सः गूढम्

अपश्यताम् अप्सरसां मुहूर्तं प्रयोगम् आद्यं ललित अङ्गहारम्

देवास् तद् अन्ते हरम् ऊढ भार्यम् किरीट बद्ध अञ्जलयः निपत्य

यथाप्रदेशं भुजग ईश्वराणाम् करिष्यताम् आभरण अन्तर त्वम्

तद् गौरवात् मङ्गल मण्डन श्रीः सा पस्पृशे केवलम् ईश्वरेण

तस्य उपकण्ठे घन नील कण्ठः कुतूहलाद् उन्मुख पौर दृष्टः

जाल अन्तर प्रेषित दृष्टिः अन्या प्रस्थान भिन्नाम् न बबन्ध नीवीम्

वासो वसानाम् अभिषेक योग्यम् नार्यश् चतुष्क अभिमुखम् व्यनैषुः

व्रीडाद् अमुं देवम् उदीक्ष्य मन्ये संन्यस्त देहः स्वयम् एव कामः

दुकूल वासाः स वधू समीपम् निन्ये विनीतैर् अवरोध रक्षैः

गणाश् च गिरि आलयम् अभ्यगच्छन् प्रशस्तम् आरम्भम् इव उत्तम अर्थाः

एका एव सत्याम् अपि पुत्र पङ्क्तौ चिरस्य दृष्टा इव मृत उत्थिता इव

पत्त्र अन्त लग्नैः जल बिन्दु जालैः आकृष्ट मुक्ताफल जाल शोभम्

तस्याः कपोले परभाग लाभात् बबन्ध चक्षूंषि यव प्ररोहः

शाप अवसाने प्रतिपन्न मूर्तेः ययाचिरे पञ्चशरस्य सेवाम्

विन्यस्त वैडूर्य शिला तले ऽस्मिन्न् अ विद्ध मुक्ताफल भक्ति चित्रे

स गोपतिं नन्दि भुज अवलम्बी शार्दूल चर्म अन्तरित ऊरु पृष्ठम्

मेरोर् उपान्तेष्व् इव वर्तमानम् अन्योन्य संसक्तम् अहर् त्रियामम्

मैत्रे मुहूर्ते शशलाञ्छनेन योगं गतासु उत्तर फल्गुनीषु

पत्युः शिरस् चन्द्र कलाम् अनेन स्पृश इति सख्या परिहास पूर्वम्

तया प्रवृद्ध आनन चन्द्र कान्त्या प्रफुल्ल चक्षुस् कुमुदः कुमार्या
यस् त्वा मृत्युर् अभ्यधत्त जायमानं सु पाशया

सहस्र अक्षेण शत वीर्येण शत आयुषा हविषा अहार्षम् एनम्

इह एव स्तं प्राण अपानौ मा अप गातम् इतो युवम्

अस्पार्षम् एनम् शत शारदाय

व्य् अन्ये यन्तु मृत्यवो यान् आहुर् इतरान् छतम्

जरायै त्वा परि ददामि जरायै नि धुवामि त्वा

तम् आ हरामि निरृतेः उपस्थात्

यदि क्षित आयुः यदि वा परेतो यदि मृत्योर् अन्तिकं एव

इन्द्रो यथा एनम् शरदो नयात्य् अति विश्वस्य दुरितस्य पारम्

शरीरम् अस्य अङ्गानि जरसे वहतं पुनः

शतं ते इन्द्रो अग्निः सविता बृहस्पतिः शत आयुषा हविषा अहार्षम् एनम्

प्र विशतं प्राण अपानौ अनड्वाहाव् इव व्रजम्

जरा त्वा भद्रा नेष्ट व्य् अन्ये यन्तु मृत्यवो यान् आहुर् इतरान् छतम्

मुञ्चामि त्वा हविषा जीवनाय कम् अज्ञात यक्ष्मात् उत राजयक्ष्मात्