tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अर्हति ज्ञान वादी ज्ञान वादिना सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयितुम्

निर्भर्त्सयतु तीर्थ्यान्

सप्तमे दिवसे त्वया श्रावस्तीम् आगन्तव्यम्

अन्तरा राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो भगवन्तम् अद्राक्षीत्

इति विदित्वा पूरण वत् आत्मानम् अभिनिर्माय उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलन तपन वर्षण विद्योतन प्रातिहार्याणि कृत्वा मस्करिणं गोशालीपुत्रम् आमन्त्रयते यत् खलु मस्करिन् जानीयाः अहम् ऋद्धिमान् ज्ञान वादी श्रमणो गौतम ऋद्धिमान् ज्ञान वादी इति आत्मानम् परिजानीते

श्रमणो ऽपि गौतम ऋद्धिमान् ज्ञान वादी इति आत्मानम् प्रतिजानीते

न त्वं नरो न अपि च नारिका त्वं श्मश्रूणि च ते न अस्ति न च स्तनौ तव

इति विदित्वा निष्पलायन् कथयति अहम् युष्माकं शासन सर्वस्वम् कथयिष्यामि

एकस्य भाषमाणस्य सर्वे भाषन्ति निर्मिताः

स्पृष्टाः च भावाः सुख दुःख ते मे अनावृतं ज्ञानम् इह अर्हताम्

भगवतः सिंहासनं प्रज्ञप्तम्

व्यथति संव्यथति संप्रव्यथति

कथं स बुद्धिमान् भवति पुरुषो व्यञ्जन अन्वितः

द्वे श्रमणो गौतमः अहं चत्वारि

तावत् अवभासितम् आस तार्किकैः यावत् न उदितवान् तथागतः

निर्भर्त्सयतु तीर्थ्यान्

ते भगवता ब्राह्मेण स्वरेण आहूताः एत भिक्षवः चरत ब्रह्मचर्यम्

तत्र अस्माकम् भवतु श्रमणेन गौतमेन सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयितुम्

निषीद त्वं मौद्गल्यायन यथा स्वके आसने

भिन्न स्वरः ऽसि न च चक्रवाकः एवं भवान् वातहतो निरुच्यते

अनेकानि प्राणि शत सहस्राणि अति वर्षेण बाध्यमानानि येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः

उपार्धं मार्गं श्रमणो गौतम आगच्छतु अहम् अपि उपार्धम् मार्गं गमिष्यामि

अनेकानि अपि प्रातिहार्याणि विदर्शयति

निर्भर्त्सयतु तीर्थ्यान्

अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो भगवन्तम् अभ्यानन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः

उपसंक्रम्य नाना तीर्थिक श्रमण ब्राह्मण चरक परिव्राजकानाम् एतत् प्रकरणम् विस्तरेण आरोचयति एवं च आह यत् खलु भवन्तो जानीरन् श्रमणो गौतमो अस्माभिः ऋद्ध्या आहूतः

अर्हति ज्ञान वादी ज्ञान वादिना सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयितुम्

दृष्ट्वा च पुनर् तीर्थ्यान् आमन्त्रयते विदर्शितं भगवता उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

ये केचित् संघा वा गणा वा पूगा वा पर्षदो वा तथागत श्रावक संघः तेषाम् अग्रे आख्यातः

धर्मं हि अभिज्ञाय जिन प्रशस्तम् आहिण्डसे कोलिकगर्दभो यथा

दक्षिणा उन्नमति उत्तरा अवनमति

ये केचिद् धर्माः संस्कृता वा असंस्कृता वा विरागो धर्मः तेषाम् अग्रे आख्यातः

स कथयति इतः सप्तमे दिवसे उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि इति

सप्तमे दिवसे युष्माभिः श्रावस्तीम् आगन्तव्यम्

अथ पूरणो निर्ग्रन्थो वालुका घटम् कण्ठे बद्ध्वा शीतिकायां पुष्किरिण्यां पतितः

मध्ये ऽवनमति अन्ते उन्नमति

धन्याः ते पुरुषा लोके ये बुद्धं शरणं गताः

अ संमोष धर्माणः बुद्धा भगवन्तः

भगवता बुद्ध निर्माणः निर्मितो द्वात्रिंशता महापुरुष लक्षणैः समन्वागतो मुण्डः संघाटी प्रावृतः

स निष्पलायन् पण्डकेन प्रतिमार्गे दृष्टः

निर्भर्त्सयिष्यामि तीर्थ्यान्

ते कलह जाताः विहरन्ति भण्डन जाताः विगृहीता विवादम् आपन्नाः

त्वया सब्रह्मचारिणां साहाय्यं करणीयम्

यत्र अस्य शरीरं गण्ड गण्डम् कृतं तस्य गण्डक आरामिक इति संज्ञा संवृत्ता

अथ तीर्थ्यानाम् एतत् अभवत् किं पुनः श्रमणो गौतमः सप्तभिः दिवसैः अनधिगतम् अधिगमिष्यति अथ वा निष्पलायिष्यति अथ वा पक्ष पर्येषणम् कर्तु कामः तेषाम् एतत् अभवत् न हि एव श्रमणो गौतमो निष्पलायिष्यति न अपि अनधिगतम् अधिगमिष्यति

चत्वारि श्रमणो गौतमः वयम् अष्टौ

तत् तस्य उपरि निपतितम्

अधिवासयति भगवान् राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य तूष्णीभावेन
सह अभिधानात् मुण्डाः संवृत्ताः संघाटी प्रावृताः पात्र कर व्यग्र हस्ताः सप्त अह अवरोपित केश श्मश्रवः वर्ष शत उपसंपन्नस्य भिक्षोः ईर्यापथेन अवस्थिताः

एकान्त स्थिताः ते ऋषयो भगवन्तम् इदम् अवोचन् लभेमहि वयं भदन्त सु आख्याते धर्म विनये प्रव्रज्याम् उपसंपदम् भिक्षु भावम्

अथ ते निर्ग्रन्थाः पूरणं मृगयमाणाः प्रतिमार्गे गणिकां दृष्ट्वा पृच्छन्ति भद्रे कंचित् त्वम् अद्राक्षीः गच्छन्तम् इह पूरणं धर्म शाट प्रतिच्छन्नम् कटच्छ व्रत भोजनम्

धर्मता खलु बुद्धानां भगवतां जीवतां तिष्ठतां ध्रियमाणानाम् यापयताम् यत् उत दश अवश्य करणीयानि भवन्ति

यूयम् अपि विदर्शयत

द्वे श्रमणो गौतमः वयं चत्वारि

तस्य कुशिनगर्याम् आवसथः ऽनवतप्ते महा सरसि दिवा विहारः

अनेन सत्येन सत्य वाक्येन तव शरीरम् यथापौराणं स्यात्

नूनं श्रमणो गौतमः पक्ष पर्येषणम् कर्तु कामः

उपसंक्रम्य राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारम् इदम् अवोचन् यत् खलु देव जानीया वयम् ऋद्धिमन्तो ज्ञान वादिनः

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलो भद्रं यानम् अभिरुह्य श्रावस्त्या निर्याति भगवतो ऽन्तिकं भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमितुं पर्युपासनाय

एवं देव इति स पुरुषो राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य प्रतिश्रुत्य क्षिप्रं भद्रं यानं योजयित्वा येन राजा प्रसेनजित् कौशलः तेन उपसंक्रान्तः

आर्यं च अष्ट आङ्गिकम् मार्गं क्षेमं निर्वाण गामिनाम्

प्रतिबलः त्वम् मौद्गल्यायन तीर्थ्यान् सह धर्मेण निगृहीतुम्

रत्नकेन अपि आरामिकेन गन्धमादनात् अशोक वृक्षम् आनीय भगवतः प्रातिहार्य मण्डपस्य पृष्ठतः स्थापितः

गणिका प्राह

अपि तु न त्वं तीर्थ्यैर् ऋद्ध्या आहूतः

अष्टौ श्रमणो गौतमः वयं षोडश

अद्राक्षुः ते निर्ग्रन्थाः पूरणं काश्यपं पुष्किरिण्यां मृतम्

दुःखं दुःख समुत्पन्नम् निरोधं समतिक्रमम्

स राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य निवेशन द्वारेण अभिनिष्क्रामति

तुमुलेन वात वर्षेण तीर्थ्याणां मण्डपा अदर्शन पथे क्षिप्ताः

ते श्रावस्तीं गत्वा राजानं प्रसेनजित् कौशलम् इदम् अवोचन् यत् खलु देव जानीथा वयम् ऋद्धिमन्तो ज्ञान वादिनः

त्वया तावत् न गन्तव्यम्

कुत्र एतर्हि श्रमणो गौतमस् तेन भवन्तो मुहूर्तम् आगमयत

तै राज्ञे निवेदितं यत् खलु देव जानीथाः कालेन देवस्य अन्तःपुरम् प्रार्थितम्

अर्हति ज्ञान वादी ज्ञान वादिना सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयितुम्

न कश्चिद् अपि उत्तिष्ठति

यावत् तत्र अस्माकम् भवतु श्रमणेन गौतमेन सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयितुम्

तत् कस्य हेतोर् मम तावत् कुशिनगर्याम् आवासः ऽनवतप्ते महा सरसि दिवा विहारः

धर्मता खलु बुद्धा भगवन्तो निर्मितेन सार्धं निश्चयं कुर्वन्ति

अपि तु अहम् एवम् श्रावकाणां धर्मं देशयामि प्रतिच्छन्न कल्याणाः भिक्षवो विहरत विवृत पापाः इति

ये केचिद् धर्मा असंस्कृता वा संस्कृता वा विरागो धर्मः तेषाम् अग्रे आख्यातः

एकान्त निषण्णः उत्तरो माणवो भगवन्तम् इदम् अवोचत् राजा भदन्त प्रसेनजित् कौशलो भगवतः पादौ शिरसा वन्दते अल्प आबाध ताम् च पृच्छति अल्प आतङ्क ताम् च लघु उत्थान ताम् च यात्रां च बलं च सुखं च अनवद्य ताम् च स्पर्श विहार ताम् च

उपसंक्रम्य प्रत्येक प्रत्येकस्मिन् आसने निषण्णाः

तेन तथा इति प्रतिज्ञातम्

नपुंसकः प्राह

एवं देव इति उत्तरः माणवो राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य प्रतिश्रुत्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

कालं राज कुमारम् दृष्ट्वा महा जन कायः विक्रोष्टुम् आरब्धः

किं त्वं ज्ञास्यसि केन एतत् विदर्शितम् अस्माभिः वा श्रमणेन गौतमेन अथ भगवान् तद् रूपम् समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते अर्गड छिद्रेण अर्चिषः निर्गत्य भगवतः प्रातिहार्य मण्डपे निपतिताः सर्वः च प्रातिहार्य मण्डपः प्रज्वलितः

द्वे श्रमणो गौतमः अहं चत्वारि
द्विस् अपि प्रसेनजित् कौशलः तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् विदर्शितं भगवता उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

इति विदित्वा रक्ताक्षो नाम परिव्राजक इन्द्रजाल अभिज्ञः स आहूतः

अथ लोकोत्तर चित्तम् उत्पादयन्ति तत्र आगतिः भवति प्रत्येकबुद्धानाम् अपि कः पुनर् वादः श्रावकाणाम् अथ शक्र ब्रह्म आदीनाम् देवानाम् एतत् अभवत् किमर्थं भगवता लौकिकं चित्तम् उत्पादितम् तेषाम् एतत् अभवत् श्रावस्त्यां महा प्रातिहार्यम् विदर्शयितु कामः हिताय प्राणिनाम्

इतः सप्तमे दिवसे तथागतो महा जन प्रत्यक्षम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति हिताय प्राणिनाम्

पण्डको दृष्ट्वा गाथां भाषते

श्रमणो ऽपि गौतम ऋद्धिमान् ज्ञान वादी इति आत्मानम् प्रतिजानीते

अहम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि

यं खलु श्रावको निर्मितम् अभिनिर्मिमीते यदि श्रावको भाषते निर्मितो ऽपि भाषते

पूरणेन अभिहितम् एष श्रमणस्य गौतमस्य श्रावकः

गमनाय मे समयः प्रत्युपस्थितः कायस्य मे बल वीर्यम् न किंचित्

श्रावस्तीं पिण्डाय चरित्वा कृत भक्त कृत्यः पश्चात् भक्त पिण्डपात प्रतिक्रान्तः पात्र चीवरम् प्रतिश्राम्य बहिस् विहारस्य पादौ प्रक्षाल्य विहारं प्रविष्टः प्रतिसंलयनाय

यत् भूयसा सा पर्षद् बुद्ध निम्ना धर्म प्रवणा संघ प्राग्भारा व्यवस्थिता

अहम् अभिरुह्य अद्य एव भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमिष्यामि पर्युपासनायै

षोडश श्रमणो गौतमः अहं द्वात्रिंशत् इति यावत् श्रमणः गौतम उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति अहं तद् द्विगुणम् उत्तरम् मनुष्य धर्म प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि

स कथयति इतः सप्तमे दिवसे उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि इति

अथ राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य कालो नाम्ना भ्राता अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः श्राद्धो भद्रः कल्याण आशयः

इति विदित्वा मस्करि वत् आत्मानम् अभिनिर्माय उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलन तपन विद्योतन वर्षण प्रातिहार्याणि कृत्वा संजयिनं वैरट्टीपुत्रम् आमन्त्रयते यत् खलु संजयिञ् जानीया अहम् ऋद्धिमान् ज्ञान वादी श्रमणो गौतम ऋद्धिमाञ् ज्ञान वादी इति आत्मानम् प्रतिजानीते

स कथयति इतः सप्तमे दिवसे उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि इति

यूयम् अपि विदर्शयध्वम्

तेन खलु समयेन राजगृहे नगरे षट् पूर्ण आद्याः शास्तारो अ सर्वज्ञाः सर्वज्ञ मानिनः प्रतिवसन्ति स्म

तोषयतु सत् जन हृदय मनांसि

तस्य अनवतप्त कायिका देवता पांशु कूलानि धावयित्वा तेन पानीयेन आत्मानम् सिञ्चति

उपसंक्रम्य पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

द्वे श्रमणो गौतमः वयं चत्वारि

यत् नु अहम् तीर्थ्यानां प्रहरेयम्

क्षिप्रं भद्रं यानं योजय

रक्ताक्षस्य परिव्राजकस्य एतत् प्रकरणं विस्तरेण आरोचयन्ति एवं च आहुः यत् खलु रक्ताक्ष जानीयाः श्रमणो गौतमो अस्माभिः ऋद्ध्यै आहूतः

तैः तथा इति प्रतिज्ञातम्

वयम् अपि तावत् पक्ष पर्येषणम् करिष्यामः

एष इदानीं भगवान् अधिगमिष्यति

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलः तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् विदर्शितं भगवता उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

यः तु बुद्धं च धर्मं च संघं च शरणं गतः

आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

यावत् एक पदे ऽन्तर्हिता

अनेक पर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्

अथ मारस्य पापीयस एतत् अभवत् असकृत् असकृत् मया श्रमणस्य गौतमस्य पराक्रान्तम् न च कदाचिद् अवतारः लब्धः

इमौ सूर्य चन्द्रमसौ भासतः तपतः विरोचतः

सह धर्मेण नन्दयिष्यामि देव मनुष्यान्

न हि एतत् शरणम् श्रेष्ठं न एतत् शरणम् उत्तमम्

इह अहम् कुशिनगरीं पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातम् आदाय अनवतप्तं महा सरसम् गच्छामि
षोडश श्रमणो गौतमः अहं द्वात्रिंशत् इति यावत् श्रमणः गौतम उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति वयं तद् द्विगुणम् उत्तरम् मनुष्य धर्मम् ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामः

मित्र अरि मध्यमः लोकः

तत्र भगवान् द्विस् अपि राजानं प्रसेनजितं कौशलम् आमन्त्रयते को महा राज तथागतम् अध्येषते अ साधारणायाम् ऋद्ध्याम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् हिताय प्राणिनाम् अथ राजा प्रसेनजित् कौशल उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा दक्षिणं जानु मण्डलम् पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवान् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् अहं भदन्त भगवन्तम् अध्येषे अ साधारणायाम् ऋद्ध्याम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् हिताय प्राणिनाम्

धर्म शाट प्रतिच्छन्नः धर्मं संचरते मुनिः

अथ ते ऋषयो येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः

तेजः धातुम् अपि सम्पद्यते

अथ आयुष्मान् महामौद्गल्यायन उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा येन भगवान् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् अल्प उत्सुकः भगवान् भवतु

भद्रं यानं योजय यत्र अहम् अधिरुह्य भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमिष्यामि पर्युपासनायै

विदर्शयतु भगवान् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् हिताय प्राणिनाम्

तैः तथा इति प्रतिज्ञातम्

निर्वृतिं ते गमिष्यन्ति बुद्ध कार कृतौ जनाः

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रतिश्रुत्य संघाटीम् आदाय अन्यतमेन भिक्षुणा पश्चाच्छ्रमणेन येन राज भ्राता कालः तेन उपसंक्रान्तः

गगन तल स्थाः देवता भगवत उपरिष्टात् दिव्यानि उत्पलानि क्षिपन्ति पद्मानि कुमुदानि पुण्डरीकानि अगरु चूर्णानि चन्दन चूर्णानि तगर चूर्णानि तमाल पत्राणि दिव्यानि मान्दारकाणि पुष्पाणि क्षिपन्ति दिव्यानि च वादित्राणि संप्रवादयन्ति चैल विक्षेपम् च अकार्षुः

पूरणः प्राह

एवम् उक्ते भगवान् उत्तरम् माणवम् इदम् अवोचत् माणव एषो अहम् अद्य आगच्छामि

अथ पाञ्चिकस्य यक्ष सेनापतेः एतत् अभवत् चिरम् अपि ते इमे मोह पुरुषाः भगवन्तं विहेठयिष्यन्ति भिक्षु संघम् च इति विदित्वा तुमुलं वात वर्षम् संजनय्य महान्तम् उत्सृष्टवान्

भगवतो ऽपि ज्ञान दर्शनम् प्रवर्तते अन्तरा च श्रावस्तीम् अन्तरा च जेतवनम् अत्र अन्तरात् पूर्वकैः सम्यक्सम्बुद्धैः महा प्रातिहार्यम् विदर्शितं हिताय प्राणिनाम्

तत्र अस्माकम् भवतु श्रमणेन गौतमेन सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

अयं त्रि साहस्र महा साहस्रः लोकधातुः इयम् महा पृथिवी षष् विकारम् कम्पति प्रकम्पति सम्प्रकम्पति

एहि इति च उक्ताः च तथागतेन मुण्डाः च संघाटि परीत देहाः

सुभद्रेण अभिहितम् न शोभनं भवद्भिः कृतम् यत् युष्माभिः श्रमणो गौतमो ऋद्ध्या आहूतः

श्रावकस्य एषा गृहिणो अवदात वसनस्य ऋद्धिः इति

विरोचन उद्गते तु वैर व्यार्तः भवति न च अवभासते

स तत्र एव कालगतः

यत् नु अहम् तीर्थ्यानां प्रहरेयम्

संबुद्ध अवभासिते तु लोके न तार्किको भासते न च अस्य श्रावकः

एवं देव इति पौरुषेयै राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य प्रतिश्रुत्य कालस्य वीथी मध्ये हस्त पादाः छिन्नाः

उपार्धं मार्गं श्रमणो गौतम आगच्छतु वयम् अपि उपार्धम् मार्गं गमिष्यामः

एवं च वद राजा भदन्त प्रसेनजित् कौशल एवम् आह इमे भदन्त तीर्थ्या आगता यस्य इदानीम् कालं मन्यते

उपसंक्रम्य एतत् प्रकरणम् विस्तरेण आरोचयति एवं च आह यत् खलु सुभद्र जानीयाः श्रमणो गौतमो ऽस्माभिर् ऋद्ध्या आहूतः

किं त्वं ज्ञास्यसि केन एतत् विदर्शितम् अस्माभिः वा श्रमणेन गौतमेन भगवता स अभिसंस्कारेण पृथिव्यां पादौ न्यस्तौ

स्थानम् एतत् विद्यते यत् तीर्थ्याः एवं वदेयुः न अस्ति श्रमणस्य गौतमस्य उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

श्रमणो गौतम ऋद्धिमाञ् ज्ञान वादी इति आत्मानम् प्रतिजानीते

न शोभनं भवद्भिः कृतम् यत् श्रमणः गौतमो ऋद्धि प्रातिहार्येण आहूतः
कैश्चित् प्रत्येकायां बोधौ बीजानि अवरोपितानि

दूर अपगतः ऽस्मि पर तिमिर अपनुदः च तृषं पतति

भवद्भिः अपि ब्रह्मचारिणां साहाय्यं करणीयम्

एकस्य तूष्णीभूतस्य सर्वे तूष्णीभवन्ति ते

किं त्वं ज्ञास्यसि केन एतत् विदर्शितम् अस्माभिः वा श्रमणेन गौतमेन

सह अभिधानात् कालस्य राज कुमारस्य शरीरम् यथापौराणं संवृत्तम् यथा अपि तत्र बुद्धस्य बुद्ध अनुभावेन देवतानां च देवता अनुभावेन

एवम् उक्ते राजा प्रसेनजित् कौशलः तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् आगमयन्तु तावत् भवन्तः यावत् अहम् भगवन्तम् अवलोकयामि

भगवतः कायात् रश्मयः निर्गत्य सर्वं प्रातिहार्य मण्डपम् सुवर्ण वर्ण अवभासम् कृतवत्यः

स भगवत उपस्थानं कर्तुम् आरब्धः

न त्वं गृहपते एभिर् ऋद्ध्या आहूतः अपि तु अहम् तीर्थ्यैः ऋद्ध्या आहूतः

यूयम् अपि विदर्शयत

निर्भर्त्सयतु भगवान् तीर्थ्यान्

राजा प्रसेनजित् कौशलः चण्डः रभसः कर्कशः

तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म तावत् प्रतिगृह्णीत भिक्षवो ऽनुपूर्वे स्थिताया बुद्ध पिण्ड्याः निमित्तम्

पूरण आद्याः षट् शास्तारः सर्वज्ञ ज्ञानिनः येन राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः तेन उपसंक्रामन्

अथ भगवान् सप्तमे दिवसे पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्

तेन खलु समयेन सुभद्रो नाम परिव्राजकः पञ्च अभिज्ञः

श्रमण धर्मेण गौतमो यथापौराणं करिष्यति

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलो ऽन्यतमं पुरुषम् आमन्त्रयते गच्छ त्वं भोः पुरुष

षोडश श्रमणो गौतमः वयं द्वात्रिंशत् इति यावत् श्रमणः गौतम उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति वयं तद् द्विगुणम् तद् त्रिगुणम् विदर्शयिष्यामः

भगवान् निर्मितं प्रश्नं पृच्छति भगवान् व्याकरोति

इमाम् अवस्थाम् मम लोक नाथः न वेत्ति संबाध गतस्य कस्मात्

तावत् अवभासते कृमिः यावत् न उदयते दिवाकरः

भगवता तस्य महा जन कायस्य तथा अभिप्रसन्नस्य आशयं च अनुशयम् च धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुर् आर्य सत्य सम्प्रतिवेधकी धर्म देशना कृता यथा अनेकैः प्राणि शत सहस्रैः शरण गमन शिक्षा पदानि कैश्चिद् उष्म गतानि अधिगतानि मूर्धानः क्षान्तयो लौकिका अग्र धर्माः

अथ रक्ताक्षः परिव्राजको येन ते ऋषयः तेन उपसंक्रान्तः

तेषाम् आगच्छताम् भगवता एक अयनः मार्गो ऽधिष्ठितः

एषा हि धर्मता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्सम्बुद्धानाम्

तीर्थ्या हि अशनि वर्षेण बाध्यमाना दिशो दिग्भ्यो विचलन्ति

एषा खलु शीता पुष्किरिणी नलिनी च विराजति तोय धारा

अथ ते निर्ग्रन्था येन शीतिका पुष्किरिणी तेन उपसंक्रान्ताः

तीर्थ्यान् निगृह्निष्यामि

चत्वारि श्रमणो गौतमो वयम् अष्टौ

अथ रक्ताक्षः परिव्राजको येन नाना तीर्थिक श्रमण ब्राह्मण चरक परिव्राजकाः तेन उपसंक्रान्तः

इति उक्त्वा प्रक्रान्ताः

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलः तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् विदर्शितं भगवता उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

तीर्थ्याः कथयन्ति महा जन कायः ऽत्र महा राज संनिपतितः

गच्छ इदानीं निर्वापय

अहं तीर्थ्यैः सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि

एकान्त निषण्णम् विदित्वा राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारं भगवान् धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति

मध्ये उन्नमति अन्ते ऽवनमति

नन्दयिष्यामि देव मनुष्यान्

अन्यतमया च अवरुद्धिकया प्रासाद तल गतया राज कुमारम् दृष्ट्वा स्रज् दामम् क्षिप्तम्

षोडश श्रमणो गौतमः वयं द्वात्रिंशत् इति यावत् श्रमणः गौतम उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति वयं तद् द्विगुणम् तद् त्रिगुणम् ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामः

उपार्धं मार्गं श्रमणो गौतम आगच्छतु वयम् अपि उपार्धम् मार्गं गमिष्यामः

अथ मारस्य पापीयस एतत् अभवत् असकृत् असकृत् मया श्रमणस्य गौतमस्य पराक्रान्तम् न च कदाचिद् अवतारः लब्धः
अथ भगवान् तद् रूपम् समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते स्वस्मिन् आसने ऽन्तर्हितः पूर्वस्यां दिशि उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथम् कल्पयति तत् यथा चङ्क्रम्यते तिष्ठति निषीदति शय्यां कल्पयति

कुतस् त्वम् आगच्छसि मुक्त पाणि रथकारम् एषः इव निकृत्त शृङ्गः

अष्टौ श्रमणो गौतमः वयं षोडश

अथ भगवत एतत् अभवत् कतरस्मिन् प्रदेशे पूर्वकैः सम्यक्सम्बुद्धैः महा प्रातिहार्यम् विदर्शितं हिताय प्राणिनाम् इति देवता भगवत आरोचयन्ति अन्तरा भदन्त श्रावस्तीम् अन्तरा च जेतवनम् अत्र अन्तरात् पूर्वकैः सम्यक्सम्बुद्धैः महा प्रातिहार्यम् विदर्शितं हिताय प्राणिनाम्

अद्राक्षुः तीर्थ्याः भगवतः प्रातिहार्य मण्डपम् प्रज्वलितम् दृष्ट्वा च पुनः प्रसेनजितं कौशलम् इदम् अवोचन् एष इदानीं महा राज श्रमणस्य गौतमस्य प्रातिहार्य मण्डपः प्रज्वलितः

धुनीत मृत्युनः सैन्यं नड आगारम् इव कुञ्जरः

आरामान् चैत्य वृक्षान् च मनुष्या भय वर्जिताः

भगवान् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयतु हिताय प्राणिनाम्

यूयम् अपि विदर्शयत

स भगवान् राजगृहे विहरति वेणुवने कलन्दकनिवापे सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैः धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैः देवैः नागैः यक्षैः असुरैः गरुडैः किन्नरैः महोरगैः इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवान् ज्ञातः महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः दिव्यानां मानुष्याणां च भगवान् अन् उपलिप्तः विहरति पद्म पत्रम् इव अम्भसा

श्वेताभ्यां पाणि पादाभ्याम् एष ध्वंसति पूरणः

अथ ब्रह्म आदयः देवा भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा दक्षिणं पार्श्वं निश्रित्य निषण्णाः

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

पूरणो ऽपि भीतो निष्पलायितुम् आरब्धः

नूनं श्रमणो गौतमः पक्ष पर्येषणम् कर्तु कामः

एवम् उक्ते राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् यूयम् अपि शवा भूत्वा भगवता सार्धम् ऋद्धिं प्रारभध्वे अथ पूरण आद्याः षट् शास्तारो अ सर्वज्ञाः सर्वज्ञ ज्ञानिनः अर्ध मार्गे राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारं विज्ञापयन्ति वयं स्मो देव ऋद्धिमन्तो ज्ञान वादिनः

यूयम् अपि विदर्शयत

अथ भगवान् तम् ऋद्धि अभिसंस्कारम् प्रतिप्रस्रभ्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तत्र अस्माकम् भवतु श्रमणेन गौतमेन सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

राजा भदन्त प्रसेनजित् कौशल एवम् आह इमे भदन्त तीर्थ्या आगता यस्य इदानीम् भगवान् कालं मन्यते

एतत् शरणम् आगम्य सर्व दुःखात् प्रमुच्यते

निषण्ण आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो यथा स्वके आसने

चुन्दः श्रमण उद्देशः पांशु कूलानि आदाय अनवतप्तम् महा सरः गच्छति

श्रावके तूष्णीभूते निर्मितो ऽपि तूष्णीभवति

गण्डकेन आरामिकेन उत्तर कौरवात् द्वीपात् कर्णिकार वृक्षम् आदाय भगवतः प्रातिहार्य मण्डपस्य अग्रतस् स्थापितः

अर्हति ज्ञान वादी ज्ञान वादिना सार्धम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयितुम्

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते स्थिताः

तद् अन्तरा पञ्च ककुदानि अपनीय तत् यथा उष्णीषं छत्रं खड्गमणिं वाल व्यजनम् चित्रे च उपानहौ स पञ्च ककुदानि अपनीय येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

भगवान् च पद्म कर्णिकायाम् निषण्णः पर्यङ्कम् आभुज्य ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखं स्मृतिम् उपस्थाप्य पद्मस्य उपरि पद्मं निर्मितम्

एवं देव इति स पुरुषो राज्ञो मागधस्य श्रेण्यस्य बिम्बिसारस्य प्रतिश्रुत्य क्षिप्रं भद्रं यानं योजयित्वा येन राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः तेन उपसंक्रान्तः
एवम् उक्ते भगवान् राजानं प्रसेनजितं कौशलम् इदम् अवोचत् न अहम् महा राज एवं श्रावकाणां धर्मं देशयामि एवम् यूयं भिक्षव आगत आगतानाम् ब्राह्मण गृहपतीनाम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयत इति

विचित्राणि च आश्चर्य अद्भुतानि प्रादुर्भूतानि

एवम् अहम् जाने यथा महर्द्धिकः श्रमणो गौतमो महा अनुभावः इति

कैश्चिद् श्रावक महा बोधौ बीजानि अवरोपितानि

त्वम् अपि तावत् सब्रह्मचारिणां पक्ष पर्येषणम् कुरुष्व

उपसंक्रम्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

द्विस् अपि त्रिस् अपि राजा प्रसेनजित् कौशलो भगवन्तम् इदम् अवोचत् विदर्शयतु भगवान् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् हिताय प्राणिनाम्

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

अनेकैः च देवता शत सहस्रैः अनुगम्यमानः ऽनुपूर्वेण चारिकां चरञ् श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्य आरामे

आचक्ष्व मे दूषिक एतम् अर्थम् शीत उदका कुत्र सा पुष्किरिणी

भवद्भिः अपि सब्रह्मचारिणां साहाय्यं करणीयम्

षोडश श्रमणो गौतमः वयं द्वात्रिंशत् इति यावत् श्रमणः गौतम उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति वयं तद् द्विगुणम् तद् त्रिगुणम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामः

अथ भगवान् ताम् पर्षदं बुद्ध निम्नाम् धर्म प्रवणाम् संघ प्राग्भाराम् व्यवस्थाप्य उत्थाय आसनात् प्रक्रान्तः

चरेम वयं भगवतो ऽन्तिके प्रव्रज्य ब्रह्मचर्यम्

श्रमण अधम हीन असत् पुरुष त्वम् इमाम् ननु पश्यसि पुष्करिणीम्

विचित्रं स्वर्गम् आगम्य ते लप्स्यन्ते ऽमृतं पदम्

एवम् उक्ते तीर्थ्याः तूष्णींभूताः यावत् प्रयाण परमाः स्थिताः

कैश्चिद् स्रोतापत्ति फलम् साक्षात्कृतं सकृदागामि फलम् अनागामि फलम्

नन्दयतु देव मनुष्यान्

स कथयति इतः सप्तमे दिवसे उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि इति

तीर्थ्याः कथयन्ति महा जन कायः ऽत्र महा राज संनिपतितः

एवम् अग्रतस् पृष्ठतः पार्श्वतः

वयं स्म ऋद्धिमन्तो ज्ञान वादिनः

कालगतं दृष्ट्वा च पुनः पुष्किरिण्या उद्धृत्य एकान्ते छोरयित्वा प्रक्रान्ताः

कालस्य ज्ञातिभिः अभिहितम् एतम् आर्याः कालं राज कुमारम् सत्य अभियाचनया यथापौराणं कुरुध्वम् इति

ते भिक्षव आयुष्मत आनन्दस्य प्रत्यश्रौषुः

एवं भगवता बुद्ध पिण्डी निर्मिता यावत् अकनिष्ठ भवनम् उपादाय बुद्धा भगवन्तो पर्षद् निर्मितम्

अथ तीर्थ्यानाम् एतत् अभवत् अयं राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः श्रमणस्य गौतमस्य श्रावकः बिम्बिसारः तिष्ठतु

एवम् अन्योन्यम् सर्वे विहेठिताः

भद्रे मा एवम् वोचः त्वम् न एतत् तव सु भाषितम्

अस्माकं च लाभ सत्कारः सर्वेण सर्वं समुच्छिन्नः

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलो भगवतस् तूष्णीभावेन अधिवासनाम् विदित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचत् कतमस्मिन् भदन्त प्रदेशे प्रातिहार्य मण्डपम् कारयामि अन्तरा च महा राज श्रावस्तीम् अन्तरा च जेतवनम्

रक्ताक्षेण अभिहितम् त्वं तावत् श्रमणस्य गौतमस्य पक्षं वदसि

नन्द उपनन्दाभ्याम् नाग राजाभ्याम् भगवत उपनामितं निर्मितं सहस्र पत्रम् शकट चक्र मात्रम् सर्व सौवर्णम् रत्न दण्डम् पद्मम्

तोषयतु सत् जन हृदय मनांसि

तत्र अपि भगवान् पर्यङ्क निषण्णः

यस्य अयम् ईदृशः धर्मः पुरस्तात् लम्बते दशा

यूयम् अपि विदर्शयध्वम्

महा पृथिवीचालः संवृत्तः

भगवत एव उपस्थानम् करिष्यामि इति

यथा पूर्वस्यां दिशि एवं दक्षिणस्यां दिशि इति चतुर्दिशं चतुर्विधम् ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्श्य तान् ऋद्धि अभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तीर्थ्या अपि महा जन काय परिवृताः येन मण्डपः तेन उपसंक्रान्ताः

निषीद त्वं गृहपते यथा स्वके आसने

नूनं श्रमणो गौतमः पक्ष पर्येषणम् कर्तु कामः

चत्वारि श्रमणो गौतमः अहम् अष्टौ

बहवः शरणम् यान्ति पर्वतान् च वनानि च