tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
भ्रमः स्वप्नो ऽथ माया इयम् किम् एतत् इति चिन्तयन्

स्नात्वा धर्म गिरा स्वर्ग गङ्गा अम्भसि नभस् प्रभे

तत्र एव तस्थौ निर्द्वन्द्वो निन्दन् दुर्ललितम् विधेः

यैः एते धर्म निरताः क्लेशे अस्मिन् समुपेक्षिताः

स्वर्ग श्रियम् च पाञ्चालीं पुत्रान् च अमर ताम् गतान्

श्रुत्वा एतत् करुणम् राजा वज्रेण इव विदारितः

करपत्त्र शिला पाक संतप्त सिकता तटे

गत्वा व्यजिज्ञपत् सर्वम् स च तूष्णीं समाययौ

कृष्णा च इयम् वर आरोहा महिषी वल्लभा सती

विबुधानां न जानन्ति ये धर्मस्य व्यतिक्रमम्

तत्र स्व पदम् आरूढान् अपश्यत् अनुजान् निजान्

लोहि तैल वसा कुम्भ कूट शल्मलि दारुणे

वयं भीम प्रभृतयः पाण्डवा भ्रातरः ते

यत्र दुर्योधनः पापः पृथिवी क्षय कारणम्

ददर्श पुरुषान् घोरान् नरक अन्तर वर्तिनः

इह एव अहम् स्थितो गच्छ न मे स्वर्गेण कारणम्

क्षुर कण्टक कील उग्र ज्वाला स्तम्भ विभीषणे

सुमेरु कूट विकटे विभाति परम आसने

असिपत्त्रवन उत्कृत्त नर नारी कृत स्वने

असत्य लेश संस्पर्शात् एतत् द्रोण वधात् ते

अथ नहुष दिलीप धुन्धुमार सगर भगीरथ राम कार्तवीर्यैः

केश शोणित मांस असृज् वसा संघात पिच्छिले

निशम्य शौनक मुखाः तस्थुः आनन्द निर्भराः

स देव दूतात् इष्टेन व्रजन् सपदि वर्त्मना

नृपतिभिः अभितस् ऽभिवन्द्यमानः सित चरितः स रराज राज चन्द्रः

ततः स्वर्ग श्रिया जुष्टं भ्राजिष्णु मुकुट अङ्गदम्

ददर्श शक्र संकाशम् कुरु राजम् युधिष्ठिरः

धर्मसूनुः निधिः धाम्नाम् हरिश्चन्द्र उचितम् पदम्

प्रक्लिन्न अनेक कुणप व्याकीर्ण कृमि संकुले

असत्यम् एतत् माया इयम् मया एव इह प्रदर्शिता

इति उक्ते देवराजेन वीत शोकः युधिष्ठिरः

अभिमन्युं च रुचिर आकार निर्जित मन्मथम्

श्रुत्वा इति भारत कथाम् वैशम्पायन कीर्तिताम्

उवाच स्वस्ति देवेभ्यः स्वर्गाय अस्तु अयम् अञ्जलिः

ततो अब्रवीत् सुरपतिः विषण्णम् धर्मनन्दनम्

शव दुर्गन्ध नीरन्ध्र संघट्ट शत संकुले

न तत्र मम वासो ऽस्ति व्रजामि एष नमो ऽस्तु ते

यत्र मे भ्रातरः शूराः तत्र वासो मम अधुना

मण्डले च रवेः कर्णं स्वयम् इन्द्रेण दर्शितम्

अयं मोहः प्रसादो वा विवेको न अयम् ईदृशः

एतत् सूतेन कथितं नैमिष अरण्य वासिनः

वर्चस् अभिधानम् सोमस्य तं सुतं सोम मण्डले

एहि पश्य निजान् भ्रातॄन् दिव्यम् स्व पदम् आश्रितान्

पापिनां क्वाथ्यमानानाम् आक्रन्दम् धृति दारुणम्

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयम् उदीरयेत्

न अदृश्यत अशुभम् किंचिद् ववौ पुण्यः च मारुतः

तप्त वैतरणी विस्र पूय पूरित सैकते

गन्धर्व राजम् साक्षात् च धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्

यद् अंशाः भुवि ये जाताः तान् च दृष्ट्वा तद् आश्रयान्

देव दूतैः न जानामि कस्य इदम् दुस् विचेष्टते

इति उक्तः धर्मराजेन देव दूतः सुराधिपम्

प्राप्ते सुराधिपे तत्र सह धर्म आदिभिः सुरैः
एकम् इति तु एव स्थितम्

पुष्टिमान् भवति इति

न एतत् कुर्यात् इति आहुः

ॐ

होता अजनिष्ट चेतनः इति प्रजा पशु कामः

तत् महाव्रतस्य महाव्रत त्वम्

स यदि एतत् कुर्यात् आगन्म वृत्र हन्तमम् इति एतम् तृचम् प्रथमम् कुर्यात्

प्र वः देवाय अग्नये इति राद्धि कामः

ब्रह्म वै गायत्री

यत् महान् अभवत् तत् महाव्रतम् अभवत्

इन्द्रः वै वृत्रम् हत्वा महान् अभवत्

अबोधि अग्निः समिधा जनानाम् इति कीर्ति कामः

अतिथिम् इति पदम् भवति

ब्रह्मणा एव तत् वाचम् संदधाति

न वै असन्तम् आतिथ्याय आद्रियन्ते

तत् उ ह स्म आह कुर्यात् एव

अथ महाव्रतम्

वाच् अनुष्टुभ्

ते एते अनुष्टुभ् शीर्षाणः त्रयः तृचाः भवन्ति

पुष्टिः वै विशः

तस्मात् उ कामम् एव एतत् कुर्यात्
तं मद्गुर् उपनिपत्य अभ्युवाद सत्यकाम इति

तस्मै ह उवाच

भगव इति ह प्रतिशुश्राव

श्रोत्रं कला

पादं वक्ता इति

प्राणः कला

स य एतम् एवं विद्वांश् चतुष्कलं पादं ब्रह्मण आयतनवान् इत्य् उपास्त आयतनवान् अस्मिंल् लोके भवति

ता यत्र अभिसायम् बभूवुस् तत्र अग्निम् उपसमाधाय गा उपरुध्य समिधम् आधाय पश्चाद् अग्नेः प्राङ् उपोपविवेश

आयतनवतो ह लोकाञ् जयति य एतम् एवं विद्वांश् चतुष्कलं पादं ब्रह्मण आयतनवान् इत्य् उपास्ते

ब्रह्मणः सोम्य ते पादं ब्रवाणि इति
सर्वेषाम् अहिंसा सत्यम् शौचम् अनसूया आनृशंस्यम् क्षमा च

तस्मात् स्वधर्मम् भूतानाम् राजा न व्यभिचारयेत्

अथर्ववेद इतिहासवेदौ च वेदाः

स्वधर्मः ब्राह्मणस्य अध्ययनम् अध्यापनम् यजनम् याजनम् दानम् प्रतिग्रहः च क्षत्रियस्य अध्ययनम् यजनम् दानम् शस्त्र आजीवः भूत रक्षणम् च वैश्यस्य अध्ययनम् यजनम् दानम् कृषि पाशुपाल्ये वणिज्या च शूद्रस्य द्विजाति शुश्रूषा वार्त्ता कारु कुशीलव कर्म च

स्वधर्मम् संदधानः हि प्रेत्य च इह च नन्दति

ब्रह्मचारिणः स्वाध्यायः अग्नि कार्य अभिषेकौ भैक्ष व्रति त्वम् आचार्ये प्राणान्तिका वृत्तिः तद् अभावे गुरु पुत्रे सब्रह्मचारिणि _

गृहस्थस्य स्वधर्म आजीवः तुल्यैः असमान ऋषिभिः वैवाह्यम् ऋतुगामि त्वम् देव पितृ अतिथि पूजा भृत्येषु त्यागः शेष भोजनम् च

परिव्राजकस्य जित इन्द्रिय त्वम् अनारम्भः निष्किंचन त्वम् सङ्ग त्यागः भैक्ष व्रतम् अनेकत्र अरण्ये च वासः बाह्य अभ्यन्तरम् च शौचम्

एष त्रयी धर्मः चतुर्णाम् वर्णानाम् आश्रमाणाम् च स्वधर्म स्थापनात् औपकारिकः

तस्य अतिक्रमे लोकः संकरात् उच्छिद्येत

व्यवस्थित आर्य मर्यादः कृत वर्ण आश्रम स्थितिः त्रय्या अभिरक्षितः लोकः प्रसीदति न सीदति

वानप्रस्थस्य ब्रह्मचर्यम् भूमौ शय्या जटा अजिन धारणम् अग्नि होत्र अभिषेकौ देवता पितृ अतिथि पूजा वन्यः च आहारः

स्वधर्मः स्वर्गाय आनन्त्याय च
ऐन्द्रं वृष्णिं षोडशिनि तृतीयम्

पुरोडाशान् अलंकरोति

आग्नीध्र एव अनुपृष्ठ्यम् बर्हिः स्तृणाति

हुतायां वपायां प्रस्रप्स्यन्तो ग्रहान् अवेक्षन्ते

मन्थं च एव पुरोडाशं च संयौति

दक्ष क्रतुभ्याम् म इति मैत्रावरुणम्

व्यानाय म इत्य् उपांशुसवनम्

आश्विनं गृहीत्वा त्रिवृता यूपं परिवीय आग्नेयम् पशुं सवनीय पशुम् उपाकरोत्य् अग्निष्टोमे

चक्षुर्भ्यां म इति शुक्रामन्थिनौ

अपानाय म इत्य् अन्तर्यामम्

द्वौ समुद्रौ वितताव् अ जूर्यौ इति द्रोणकलश आधवनीयौ

प्राणाय म इत्य् उपांशु पात्रम्

वेदि संमिताम् वा एकादशिनीम् मिनोति

द्रोणकलशाद् एव अतस् ऊर्ध्वं परिप्लवया ग्रहान् गृह्णात्य् अन्यत्र धारा ग्रहेभ्यः

ऐन्द्राग्नम् उक्थ्ये द्वितीयम्

धाना ओप्य पुरोडाशम् अधिश्रयति

वाचे म इत्य् ऐन्द्र वायवम्

सर्वं राजानम् उपतिष्ठन्ते परिभूर् अग्निं परिभूर् इन्द्रम् इति प्रतिपद्य तस्य त इदम् उन्मृज इत्य् अन्तेन
सो ऽब्रवीत् केन पुलिनम् आश्चर्यम् इति भाषितम्

यदि मे भगवान् प्रीतः ततो ऽपत्यं ददात्व् इति

तद् मूले यानि वृत्तानि रहो विहरमाणयोः

अङ्गारकम् अथ अपश्यम् पश्यन्तं कुसुमालिकाम्

तं च बिन्दुमती नाम त्यक्त नन्दन कानना

तेन च उत्पादितम् तस्याम् अपत्य युगलम् क्रमात्

सह अस्माभिः तम् उद्देशं गत्वा दृष्ट्वा च गोमुखः

दृष्टा कन्या परिवारा कन्यका कुसुमालिका

न जानामि क्व यामि इति चकितः सह कान्तया

प्रशस्य वर्ण संस्थाना सा मे बुद्धौ स्थिरा स्थिता

शिखरे कौशिको नाम मुनिस् तुल्य अश्म काञ्चनः

अस्माभिर् अनुयुक्तश् च कथय इति स विस्तरम्

अथ अवतार्यताम् एष स्कन्धाद् इत्य् अभिधाय तान्

सौदर्यो गमयामि स्म ताभ्यां कालं सुखं सह

तेन उक्तम् किं च युष्माकम् अर्य पुत्रः ऽपि विद्यते

तेन उक्तम् यदि शेषाणि परामृष्टानि पाणिना

विनिश्वस्य च तेन उक्तम् दैन्य गद्गदया गिरा

अनुकूलं प्रसर्पन्तं प्रशंसन्तश् च गोमुखम्

इदानीम् अस्मि सु मृतः प्राण दान उपकारिणम्

प्रसादाद् अर्य पुत्रस्य जीवितः स नभश्चरः

अब्रवीच् च दिनाद् अस्मात् परेण अहम् अहर्निशम्

तेन उक्तम् स अनुबन्धासु न आश्चर्यम् पद कोटिषु

आरोपितं च तेन अस्याः जघनं दक्षिणं भुजम्

माधवी गहनम् वेश्म कामिनाम् अनिवारितम्

अहो नु महद् आश्चर्यम् आर्य पुत्रैः इति अभाषत

रागाद् अपत्रपा त्रासम् वक्र ग्रीवा निरीक्षितम्

पतितैर् उत्तमाङ्गाच् च केश धूप अधिवासितैः

ततो मद अन्ध वनिता कपोल स्थल कौशलम्

पुलिने यत् तद् आश्चर्यम् अथवा दृश्यताम् इति

तया गत्वा अवतीर्णः स्यात् कश्चिन् नागरको यदि

दूरं पदानि मज्जन्ति पुलिनेषु विशेषतः

गोमुखो व्याकरोति स्म पत्त्रच्छेदस्य लक्षणम्

यदि कश्चिद् भवेद् अत्र त्रस्तम् एतत् ततस् ततः

इह सा कुपिता तस्मै तेन च इह प्रसादिता

सर्वं तद् ग्राहयामि स्म पुरुषैर् भूषण आदिकम्

अव्यक्त अङ्गुलि पार्ष्णि आदि निक्षेपम् जायते पदम्

मोचयेन् मादृशं तस्मात् तथा इदम् ऋषि भाषितम्

पुष्पवत्या परिष्वक्तं श्यामया तन् निरन्तरम्

मन्थरं परिसर्पन्तीं कामिनीम् अनुगच्छति

श्रान्ता च अत्र उपविष्टा सा तथा च इदम् निरूप्यताम्

अस्माकम् अर्य पुत्रेण प्रकारैः चतुरैः इति

न इदम् नागरक त्वम् मे श्रूयतां च कथा यथा

दिव्यानां कतमस्य इति स विद्याधरम् आदिशत्

पतित अर्क निकाशम् च विद्याधर धनम् क्वचित्

कूपकच्छप कल्पानाम् आश्चर्यं स्थूल _

ज्ञेयं किम् अत्र दुर्ज्ञानम् अथवा कथयामि वः

प्रकीर्ण पल्लव न्यासम् किशोर लुठितैः इव

तस्माद् आप्त उपदेशः ऽयं न नागरक ता मम

भवेयुर् इति तेन उक्तम् ततः स्याद् एव वालुका

दीर्घ आयुष्कम् च तं वित्त स्निग्धास् तस्य शिरोरुहाः

या इयम् नागरकैर् उक्ता सा नागरक ता मता

न स्पृशन्ति भुवं देवाः स्थूल त्वात् यक्ष रक्षसाम्

सुहृद् दृष्ट्या च दृष्टः सन् प्रहृष्टः समुपाविशत्

प्रसीदन्तु तम् आख्यात प्रसादं चक्षुषाम् इति

तेन उक्तम् इदम् अत्रस्तं निष्क्रान्तं माधवी गृहात्

मालती कुसुमैः वासम् अवकीर्णं न पश्यसि

एहि इह च मया आहूय स्पृष्टः पृष्ठे निरामयः

काश्यपस्थलकं नाम पुरं मानस लोभनम्

निर्यान्तीम् अन्वगच्छाम तयोश् चरण पद्धतिम्

शिखण्डि मिथुनम् कस्मान् मूकम् अन्ध न पश्यसि

अब्रवीद् वैरिणा नूनं स नीतः सह कान्तया

न अस्ति असाव् अत्र कामी इति स शिरस् कम्पम् उक्तवान्

लक्षितो ऽहम् अनेन इति लक्षयित्वा सह अनुजः

शत्रौ न शत्रुं पुलिने रमणीये ऽवतारयेत्

तपस् क्षाम शरीर त्वात् सिद्धानाम् ऋषिभिः सह

मुहूर्ताद् इव च आगत्य विस्मितो गोमुखो ऽब्रवीत्

शक्याः क्रष्टुम् उपायेन सर्वैर् अपि सुरैर् इति

ततो हरिशिखेन उक्तम् पूर्वम् अस्ति इति भाषसे

गोमुखस् त्व् अब्रवीन् न एते केनचिल् लोह शङ्कवः

या इयम् तीर तरोः शाखा पुलिनं यावद् आगता

इदं विच्छिन्न संतानम् तेन आश्चर्यम् पद द्वयम्
प्रह्लादिना अमितगतेः कथितेन जातम् उत्खात संशय कलङ्क तया विशुद्धम्

चतुर् अस्रैः स शालानि पुराणि पुरुष आदि च

चलयन्तस् तु हस्तांस् ते शून्यम् आख्यंल् लतागृहम्

आश्चर्यं यदि तन् मूढ द्वेषः कः सलिले तव

इदम् आश्चर्यम् इत्य् उच्चैः पुलिनं नो व्यदर्शयत्

सद्यः कृत उपकारेण मया मन्द आदरेण च

इति ताम् अनुगच्छन्तो नवां चरण पद्धतिम्

भार आक्रान्तः स च इति उक्ते भूयो हरिशिखो ऽब्रवीत्

इदानीम् अपि न अस्ति इति सर्वथा उन्मत्तकः भवान्

अथ वायुपथो नाम राजा तेन सह अगमम्

अथ विस्रस्त हस्तेन दत्त्वा जानु निपातनम्

तेन अन्यत्र अपि दृश्यन्तां पदानि निपुणैर् इति

अयं नागरको यस्माद् अतिक्रम्य न गच्छति

छायया च पलाशानाम् अतिष्ठाम तले ततः

सत्यं तत् प्रिय सम्भाषः महा नागरकः ह्य् अयम्

मृतसंजीवनी च आसाम् पञ्चमी परम ओषधिः

पर चित्त अनुवृत्तिः च स्व चित्तस्य च निग्रहः

तस्माद् असिद्ध विद्या अस्य भारो विद्याधरी यतः

कस्य तर्हि इति तेन उक्ते दिव्यस्य इति अब्रवीत् स तम्

स्वयम् आचरितानि इव गोमुखस् तान्य् अवर्णयत्

ततो हरिशिखेन उक्तम् कृत्वा हसितम् उल्बणम्

तरु शाखा अवसक्तम् च हार नूपुर मेखलम्

अकृत अङ्गः कृतः सद्यः समाश्वस्य इति भाषते

विशल्यकरणी काचित् काचिन् मांसविवर्धनी

एवं मुञ्चामि भूयस् तान् न चेत् पश्यतु माम् इति

मया दत्ते ऽभ्यनुज्ञाने पश्यत्व् एवं करोत्व् इति

अस्माकम् अर्य पुत्रः ऽपि देवो विद्याधरो ऽपि वा

मया उक्तम् मम यः स्वामी स मह्यं कथ्यताम् इति

न गृहीता अब्रुवम् च एनम् अनुगच्छ प्रियाम् इति

मम त्व् अङ्गारको नाम व्यालकश् च अभवत् सुहृत्

न विद्या सिद्धिम् आप्त्वा अपि जायन्ते पङ्गु वृत्तयः

स्वामिनं यन् न पश्यामि भविष्य चक्रवर्तिनम्

निमग्नं येन तस्य इदम् दक्षिणं कामिनः पदम्

अति आश्चर्यम् इदं पश्य पद कोटीः चतुर्दश

मा मा भद्र मुखम् कश्चित् परिभून् मरुभूतिकम्

बद्धं स्कन्धे कदम्बस्य पञ्चभिर् लोह शङ्कुभिः

मया हि पुलिने दृष्टं संनिविष्टं पद द्वयम्

न च अपि दर्शनं युक्तम् आसीनस्य यथासुखम्

ततो हरिशिखेन उक्तम् उक्तं वृष सुतेन यत्

इह आर्य पुत्रैः विज्ञेयं पत्त्र छेद्यम् समासतः

शिला पादप शत्रूणाम् को ऽस्य भारो भवेद् इति

प्रदाय यदि मे प्राणान् पश्चात् तापेन खेद्यते

वृत्ते भूषण संयोग शकुन्त मिथुन आदयः

स जीवम् इव सम्पन्नं चल त्वात् पटु रंहसः

स्मर्तव्यः संकटे च अहम् इत्य् उक्त्वा नः प्रणम्य च

इदं श्रुत्वा अमितगतिः इदम् अस्मान् अभाषत

त्रि अस्रैः चतुष्पद शैलाः निष्पद्यन्ते गृह आदि च

वारुणी पान संजात मद भृङ्ग विलुप्तया

ताम् आदाय तया सार्धं सुहृद्भ्यां च मनोहराः

ता महौषधयो दृष्टा निहितास् तस्य वर्मणि

पत्त्र छेद्यम् ततस् तस्याः सरितस् तरत् अम्भसि

अयं स कुसुमः च अत्र क्ﾱप्तः पल्लव संस्तरः

एवं निरूपयन्तश् च समन्ताद् दत्त दृष्टयः

एकदा कौशिकेन उक्ता वरं ब्रूहि इति सा अब्रवीत्

सर्व विद्याधर ईशेन प्रणमन् दृश्यताम् इति

व्रणसंरोहिणी काचित् काचिद् वर्णप्रसादनी

एताम् एव समालम्ब्य दूरम् आलम्ब पल्लवाम्

स्वयं तत्र अपि अपश्याम रचितं प्रस्तरं महत्

मादृशं पुत्रम् उत्पाद्य किं रोदिति भवान् इति

तेन उक्तम् शत्रुणा बद्धं यस् त्वां शङ्कुभिर् आयसैः

अन् आमन्त्र्य एव मां नीचो नीचैर् उत्थाय यातवान्

सप्तपर्णम् अपश्याम प्रवृत्त भ्रमर उत्सवम्

रमणीयतरां च एषाम् न त्यक्ष्यति स निमग्नाम्

स्त्री पुंसयोः अदृश्यन्त पदानि सलिल अन्तिके

तेन नागरकेण अपि भाव्यम् इत्य् एतद् उक्तवान्

लतागृहम् अहं प्राप्तः फुल्ल श्यामा लता आवृतम्

तस्मान् मुहूर्तम् अन्यत्र क्वचिद् विश्रम्यताम् इति

गोमुखस् तु तद् आलोक्य लतागृहकम् उन्मुखः

शल्य प्रोते च हरिणे प्रयुक्ताः क्रमशस् ततः

विद्याधरम् अपश्याम लेप विद्याधर अचलम्

यदि वर्मणि ताः सन्ति ताभिः संजीव्यताम् इति
तेन उक्तम् पुलिने सन्ति सिकताः किं तद् अद्भुतम्

अथ अहम् अब्रुवं स्मृत्वा मया श्रुतम्

अवगाढं भवत्य् अग्रे विपरीतं तु योषितः

अहं तु जात वैलक्ष्यात् संरक्ताच् च ततस् त्रसन्

कथं वेत्थ इति पृष्टश् च स विहस्य इदम् उक्तवान्

अप्रमत्तो भविष्यामि भवतो देह रक्षणे

वर्म रत्नम् स्फुरत् रत्न प्रभा आकुञ्चित लोचनम्

निवर्तेत इति तेन उक्ते पर्ण आकीर्णा मही भवेत्

वेगेन आकाशम् उत्पत्य प्रागाद् अङ्गारकं प्रति

अहं च पुत्रः पुत्री च मद् स्वसा मद् स नामका

अन्यत्र अन्यत्र च क्षौमम् अम्भोरुह दल अरुणम्

अद्य च इमाम् समासाद्य रमणीयां नग आपगाम्

रतये संचरामि स्म सरित् गिरि तरु स्थलीः

अन्येषां च मनुष्याणाम् उपपत्त्या नियुज्यते

मया उक्तम् अर्य पुत्रेण वयम् आज्ञापिता यथा

न इति उक्ते तेन दृष्ट्वा तु पुलिनं गोमुखो ऽब्रवीत्

लग्नाः पादप शाखायाम् अद्य अपि हि सुगन्धयः

विद्याधरो कौशिकस्य मुनेः सुतः

निधाय जघने हस्तौ विनमय्य गुरु त्रिकम्

प्रच्छन्नं रमणीयं च न हि इदम् त्यागम् अर्हति

नील शीतल मूलस्य दूर्वया वट शाखिनः

उक्तं हरिशिखेन अपि यद्य् आश्चर्यं पद द्वयम्

तत्र दृष्ट प्रभावाभिः स विद्याधर सुन्दरः

अथ अ गम्यम् अपश्याम चन्द्र सूर्य अनल अनिलैः

त्रि अस्रम् च चतुर् अस्रम् च दीर्घं वृत्तं च भेदतः

मुक्त आर्त केकम् उड्डीय वृक्ष दुर्गम् विशेद् इति

धारयामि च तद् विद्याः तेन विद्याधरो ऽभवम्

सो ऽहं संवर्धितस् तेन न अस्ति तद् यन् न शिक्षितम्

पुनर् संदर्शन आयातः तात प्रस्थीयताम् इति

पत्त्र छेद्यम् मुक्ता अवयव संकरम्

शिलायाम् अवगाढं स्यात् पर्ण कीर्णम् च पादपे

आसनं जघन आक्रान्ति जात जर्जर पल्लवम्

तेन उक्तम् चक्रवर्ति त्वम् न ते पश्यामि पुत्रक

अवतीर्णो ऽस्मि पुलिने कोमल अमल वालुके

सुरत अनुभवे योग्यं दृष्ट्वा तच् च सु संवृतम्
वार्कारुणीपुत्रो वार्कारुणीपुत्रात्

कार्शकेयीपुत्रः प्राचीनयोगीपुत्रात्

आलम्बीपुत्रो जायन्तीपुत्रात्

पाराशरीपुत्रो वात्सीपुत्रात्

माहित्थिर् वामकक्षायणात्

वाजश्रवा जीह्वावतो बाध्योगात्

क्रौञ्चिकीपुत्रौ वैदभृतीपुत्रात्

जायन्तीपुत्रो माण्डूकायनीपुत्रात्

उद्दालको ऽरुणात्

अम्भिणी आदित्यात्

पाराशरीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात्

शाण्डिल्यो वात्स्यात्

वैयाघ्रपदीपुत्रः काण्वीपुत्रात् च कापीपुत्रात् च

आत्रेयीपुत्रो गौतमीपुत्रात्

वार्कारुणीपुत्र आर्तभागीपुत्रात्

पाराशरीपुत्रो वार्कारुणीपुत्रात्

माण्डव्यः कौत्सात्

कौशिकीपुत्र आलम्बीपुत्रात् च वैयाघ्रपदीपुत्रात् च

भारद्वाजीपुत्रः पाराशरीपुत्रात्

शौङ्गीपुत्रः सांकृतीपुत्रात्

भालुकीपुत्रः क्रौञ्चिकीपुत्राभ्याम्

यज्ञवचा राजस्तम्बायनः तुरात् कावषेयात्

उपवेशिः कुश्रेः

वाग् अम्भिण्याः

कुश्रिर् यज्ञवचसः राजस्तम्बायनात्

कापीपुत्रः

अथ वंशः

राथीतरीपुत्रो भालुकीपुत्रात्

समानम् आ साञ्जीवीपुत्रात्

जीह्वावान् बाध्योगो ऽसिताद् वार्षगणात्

पाराशरीपुत्र औपस्वस्तीपुत्रात्

सांकृतीपुत्र आलम्बायनीपुत्रात्

वात्सीपुत्रः पाराशरीपुत्रात्

अरुण उपवेशेः

साञ्जीवीपुत्रो माण्डूकायनेः

माण्डूकायनीपुत्रो माण्डूकीपुत्रात्

प्रजापतिर् ब्रह्मणः

आत्रेयीपुत्रात्

औपस्वस्तीपुत्रः पाराशरीपुत्रात्

याज्ञवल्क्यात्

शिल्पः कश्यपः कश्यपान् नैध्रुवेः

साञ्जीवीपुत्रः प्राश्नीपुत्राद् आसुरिवासिनः

आसुरिः

गौतमीपुत्रो भारद्वाजीपुत्रात्

कौत्सो माहित्थेः

आसुरायण आसुरेः
सर्गस्य प्रतिसर्गस्य स्थितेः कर्ता महेश्वरः

जल बुद्बुद वत् तस्मात् अवतीर्णः पितामहः

आवृणोत् रस मात्रम् वै देवः साक्षात् विभावसुः

विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत् स्वयम्

जनित्रीम् अनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम्

स एव भगवान् रुद्रो विष्णुः विश्व गतः प्रभुः

रसात् अपः शुभाः ताभ्यः गन्ध मात्रम् धरा ततः

अ गुणम् ध्रुवम् अक्षय्यम् अलिङ्गम् शिव लक्षणम्

ताम् एव अजाम् अजः अन्यः तु भुक्त भोगाम् जहाति च

जगत् योनिम् महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विज उत्तमाः

वायुः दशगुणेन एव बाह्यतो नभसा वृतः

एक दण्डे तथा लोका इमे कर्ता पितामहः

गन्ध वर्ण रसैः युक्तम् शब्द स्पर्श आदि लक्षणम्

आपो दशगुणेन एव तद् बाह्यः तेजसा वृताः

स्पर्श मात्रम् तथा आकाशात् तस्मात् वायुः महान् मुने

आवृणोत् रूप मात्रम् तु वायुः वाति क्रिया आत्मकः

आवृण्वाना गन्ध मात्रम् अपः

अलिङ्गो लिङ्ग मूलम् तु अव्यक्तं लिङ्गम् उच्यते

अवकाशः ततस् देव एक मात्रः तु निष्कलः

तत्र तत्र चतुर् वक्त्राः ब्रह्माणो हरयो भवाः

पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि अस्य पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु

आदिकर्ता च भूतानां संहर्ता परिपालकः

सूत उवाच

सप्त अण्ड आवरणानि आहुः तस्य आत्मा कमलासनः

विश्व धात्री तु अजा आख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता

तस्मात् महेश्वरः देवो ब्रह्मणो ऽधिपतिः शिवः

प्रतिसर्गे तम उद्रिक्तः स एव त्रिविधः क्रमात्

प्रधानं प्रकृतिः च इति यत् आहुः लिङ्गम् उत्तमम्

आवृणोत् हि तथा आकाशम् स्पर्श मात्रम् द्विज उत्तमाः

सप्तधा च अष्टधा च एव तथा एकादशधा पुनः

शब्द आदीनाम् अवाप्ति अर्थम् मनः च एव उभय आत्मकम्

सर्ग आदौ सा गुणैः युक्ता पुरा व्यक्ता स्वभावतः

महता शब्द हेतुः वै प्रधानेन आवृतः स्वयम्

तन्मात्रात् भूत सर्गः च विज्ञेयश् च परस्परम्

लयः च एव इति कीर्तितम्

सर्गश् च अबुद्धि पूर्वः तु द्विजाः प्राथमिकः शुभः

सदाशिवो भवो विष्णुः ब्रह्मा सर्वात्मको यतः

त्रिगुणो भगवान् वह्निः द्विगुणः स्पर्श सम्भवः

व्यक्त सृष्टिम् विकुरुते च आत्मना अधिष्ठितः महान्

गन्ध वर्ण रसैः हीनम् शब्द स्पर्श आदि वर्जितम्

यथावत् कथिताः च एव तस्मात् ब्रह्म स्वयं जगत्

वैकारिकः सात्त्विको वै युगपद् सम्प्रवर्तते

प्राकृतः कथितः तु एष पुरुष अधिष्ठितः मया

सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्ध्वा शम्भोः तु संनिधिम्

बीज योनि प्रधानानाम् आत्म आख्या वर्तते तु इह

अजा जनित्री जगतां सा अजेन

तन्मात्रात् भूत सर्गः च द्विजाः तु एवम् प्रकीर्तितः

सर्गे च रजसा युक्तः सत्त्व स्थः प्रतिपालने

अव्यक्त आदि विशेष अन्तम् विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम्

तेजो दशगुणेन एव बाह्यतो वायुना वृतम्

सर्गस् एवम् अत्र प्रकीर्तितः

सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्य अव्यक्तम् अव्ययम्

शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवत् द्विजाः

महत् आदि विशेष अन्ताः हि अण्डम् उत्पादयन्ति च

अहंकारात् शब्द मात्रम् तस्माद् आकाशम् अव्ययम्

अलिङ्गी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः

तेभ्यः प्रधान देवानाम् त्रयम् आसीत् शिव आत्मकम्

अलिङ्गः शिव इति उक्तः लिङ्गं शैवम् इति स्मृतम्

ताम् अजाम् लोहितां शुक्लां कृष्णाम् एकाम् बहु प्रजाम्

बीजं योनिश् च निर्बीजं निर्बीजो बीजम् उच्यते

प्रादुर्बभूव स महान् पुरुष अधिष्ठितस्य च

अजा आज्ञया प्रधानस्य सर्ग काले गुणैस् त्रिभिः

कोटि कोटि युतानि अत्र च अण्डानि कथितानि तु

अण्डं दशगुणेन एव वारिणा प्रावृतं बहिः

एकस्मात् त्रिषु अभूत् विश्वम् एकेन परिरक्षितम्

तस्मिन् अण्डे तु इमे लोका अन्तर् विश्वम् इदम् जगत्

विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते

महतो भूततन्मात्रं सर्ग कृत् वै बभूव च
अग्निर् वै देवानां व्रतपतिः

बहु वा एष व्रतम् अतिपातयति य आहिताग्निः सन् प्रवसति व्रत्ये ऽहनि स्त्रियं वा उपैति मांसं वा अश्नाति

तस्माद् एतस्य व्रतम् आलम्भयते

अग्नये व्रतपतये ऽष्टाकपालं निर्वपेद् य आहिताग्निः सन् प्रवसेत्

अग्निम् एतस्य व्रतम् अगात्
दीप धूप आदि नैवेद्यम् मुख वास आदिः एव च

षष्ठेन शुद्धिं कृत्वा एव जपेत् आद्यम् अनुत्तमम्

दूर्वा अपामार्ग गव्येन केवलेन घृतेन च

अघोरा विकृता च एव दीप्ता आद्याः च अष्ट शक्तयः

सत्यम् अक्षरम् इति उक्तम् प्रणव आदि नमस् अन्तकम्

भास्करं परमात्मानं स याति परमां गतिम्

प्राच् मुखः ताम्र पात्रम् च स गन्धम् प्रस्थ पूरितम्

कृत्वा अश्वत्थ दल आकारम् नाभिं कुण्डे दश अङ्गुलम्

तत् फलम् लभते दत्त्वा सौर अर्घ्यम् सर्व संमतम्

पूजयेद् अङ्गमन्त्राणि कथयामि यथाक्रमम्

स मण्डलः महादेवः सिन्दूर अरुण विग्रहः

तर्पयेत् सर्व देवेभ्यः ऋषिभ्यः च विशेषतः

पद्म बाह्ये शुभं च अत्र मण्डलेषु समन्ततः

कर्णिका केसर उपेतम् दीप्ता आद्यैः शक्तिभिः वृतम्

सोमम् अङ्गारकम् च एव बुधं बुद्धिमताम् वरम्

जानुभ्यां धरणीं गत्वा देवदेवं नमस्य च

यः सकृत् वा यजेत् देवम् देवदेवं जगद्गुरुम्

पुत्र पौत्र आदि मित्रैः च बान्धवैश् च समन्ततः

तद् प्रमाणेन कुण्डस्य त्यक्त्वा कुर्वीत मेखलाम्

वालखिल्य गणम् च एव निर्माल्य ग्रहणम् विभोः

आपूर्य मूलमन्त्रेण नव अक्षर मयेन च

मध्यतो वर दाम् देवीं स्थापयेत् सर्वतोमुखाम्

प्रातर् मध्याह्न सायाह्ने अर्घ्यं च एव निवेदयेत्

एक हस्त प्रमाणेन नित्ये नैमित्तिके तथा

नेत्र अन्तम् विधिना अभ्यर्च्य प्रणव आदि नमस् अन्तकम्

तुरीयेण अवगुण्ठ्य एव स्थापयेद् आत्मना उपरि

चतुर् अङ्गुल मानेन च उत्सेधात् विस्तरात् अपि

अङ्गानां च तथा एकैकम् संहिताभिः पृथक् पुनः

बाष्कलेण एव मन्त्रेण क्रियां प्रति यजेत् पृथक्

नव अक्षर मयम् मन्त्रं बाष्कलं परिकीर्तितम्

चतुर्थेन एव विभजेत् मलम् एकेन शोधयेत्

ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वर् ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् ॐ ऋतम् ॐ ब्रह्मा

सहस्रं वा तद् अर्धम् वा शतम् अष्ट उत्तरम् तु वा

शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं प्रकीर्तितम्

निवेद्य देवदेवाय भास्कराय अमित आत्मने

कृष्ण वर्णेन बाह्य स्थम् भावयेत् च शिला गतम्

विघ्नेशं वरुणं च एव गुरुं तीर्थं समर्चयेत्

सु वृत्तम् कल्पयेत् भूमौ प्रार्थयेत द्विजोत्तमाः

अङ्गानि सर्व देवेषु सार भूतानि सर्वतः

प्रभावतीं ततः शक्तिम् आद्येन एव तु विन्यसेत्

दन्त धावन पूर्वम् च स्नानं सौरं च शाङ्करम्

नव अक्षरेण मन्त्रेण बाष्कल उक्तेन भास्करम्

सप्त अश्वान् पूजयेत् अग्रे सप्त छन्दस् मयान् विभोः

शनैश्चरः च दंष्ट्र आस्यः

अर्घ्यं च दापयेत् तेषाम् पृथक् एव विधानतः

अङ्गं प्रविन्यसेत् च एव बीजम् अङ्कुरम् एव च

नव अक्षरेण दीप्त आस्यम् मूलमन्त्रेण भास्करम्

सर्व ऐश्वर्य समोपेतः तेजसा अप्रतिमः च सः

पूर्ववत् वै शिव स्नानम् मन्त्र मात्रेण भेदितम्

कर्णिकायां प्रविन्यस्य रूपक ध्यानम् आचरेत्

पाद्यम् आचमनीयम् च गन्ध पुष्प समन्वितम्

स्नान याग आदि कर्माणि कृत्वा वै भास्करस्य च

मुख उपरि समभ्यर्च्य पूर्ववत् भास्करम् प्रभुम्

बाष्कलेण एव सम्पूज्य गन्ध पुष्प आदिभिः क्रमात्

पुनर् अर्घ्य प्रदानेन बाष्कलेन यथाविधि

सूर्यो अहम् इति संचिन्त्य मन्त्रैः एतैः यथाक्रमम्

बृहस्पतिं महा बुद्धिम् रुद्र पुत्रम् च भार्गवम्

कृत्वा शिरसि तत् पात्रम् अर्घ्य मूलेन दापयेत्

रक्त वस्त्र परीधानः सु आचामेत् विधि पूर्वकम्

वौषट् अन्तम् तथा मूलं नव अक्षरम् अनुत्तमम्

रक्त पुष्पाणि संगृह्य कमल आद्यानि भावयेत्

तद् अर्धेन पुरस्तात् तु गज उष्ठ सदृशम् स्मृतम्

संहितां च एव विन्यस्य कवचेन अवगुण्ठ्य च

रक्त अम्बर धराः सर्वा मूर्तयः तस्य संस्थिताः

सर्व पाप विनिर्मुक्तः सर्व पाप विवर्जितः

सौरैर् एभिः च विविधैः सर्व सिद्धि करैः शुभैः

संहिता मन्त्रितम् कृत्वा सम्पूज्य प्रथमेन च

सर्व आभरण सम्पन्नाः रक्त स्रज् अनुलेपनाः

गलम् एक अङ्गुलम् च एव शेषं द्विगुण विस्तरम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे द्वाविंशतितमो ऽध्यायः

रक्त आभरण संयुक्तः रक्त स्रज् अनुलेपनः
पुनर् तस्मात् इह आगत्य राजा भवति धार्मिकः

दंष्ट्र कराल वदनम् हि अष्ट मूर्ति भयङ्करम्

आपः पुनन्तु मध्याह्ने मन्त्र आचमनम् उच्यते

पद्म हस्तः अमृत आस्यः च द्वि हस्त नयनः प्रभुः

पूजनीयाः प्रयत्नेन धर्म काम अर्थ सिद्धये

कुण्डं च पश्चिमे कुर्यात् वर्तुलम् च एव मेखलम्

यातुधानाः च तथा यक्षाः च मुख्यतः

षष्ठेन मृदम् आदाय भक्त्या भूमौ न्यसेत् मृदम्

तीर्थं संगृह्य विधिना पूजा स्थानम् प्रविश्य च

पूर्वस्यां पश्चिमे च एव षष् प्रकारम् विधीयते

विवृत्त आस्यः ऽञ्जलिं कृत्वा भ्रुकुटि कुटिल ईक्षणः

आदित्यं च जपेद् देवं सर्व देव नमस्कृतम्

सूर्यम् एव समभ्यर्च्य सूर्य सायुज्यम् आप्नुयात्

मूलमन्त्रम् इदम् प्रोक्तं भास्करस्य महात्मनः

आग्नेय्यां च तथा ऐशान्याम् नैरृत्यां वायुगोचरे

आवाहयेत् ततस् देवीं भास्करं परमेश्वरम्

मुद्रा च पद्म मुद्रा आख्या भास्करस्य महात्मनः

ताम्बूल वर्ती दीप आद्यम् बाष्कलेन विधीयते

अर्घ्यस्य सादनं च एव समासात् परिकीर्तितम्

वामेन तीर्थं सव्येन शरीरम् अनुलिप्य च

आवाहने च सांनिध्यम् अनेन एव विधीयते

अथवा भास्करं च इष्ट्वा आग्नेयं स्नानम् आचरेत्

आदित्यो वै तेज ऊर्जो बलं यशो विवर्धति

पूर्व उक्तेन विधानेन प्राञ्च् उक्तम् कमलं न्यसेत्

यत्नेन साधयित्वा एव पश्चात् होमम् च कारयेत्

शिव पूजाम् ततः कुर्यात् धर्म काम अर्थ सिद्धये

वाम नासा पुटेन एव देहे संभावयेत् शिवम्

अङ्गैः सम्पूज्य संक्षिप्य हृदि उद्वास्य नमस्य च

शैलादिः उवाच

न क्षरन्ति इति ऋतम् अक्षरम् उच्यते

मार्गेण अर्घ्य पवित्रेण तत् आक्रम्य च पादुकम्

आसनं कल्पयेत् मध्ये प्रथमेन समाहितः

पूर्ववत् कर विन्यासम् देह विन्यासम् आचरेत्

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं यजनं भास्करस्य च

भास्कर अभिमुखाः सर्वाः कृत अञ्जलि पुटाः शुभाः

दलं दल अग्रम् सु श्वेतम् हेम आभम् रक्तम् एव च

आपो हि शेषम् आघ्राय वै जलम्

जय आदि सु इष्ट पर्यन्तम् इध्म प्रक्षेपम् एव च

स्नात्वा षष्ठेन तद् शेषाम् मृदं हस्त गताम् पुनः

शृङ्गेण पर्ण पुटकैः पालाशेन दलेन वा

क्रमात् एवम् विधानेन सूर्य अग्निः जनितः भवेत्

सर्वे विद्युत् प्रभाः शान्ता रौद्रम् अस्त्रम् प्रकीर्तितम्

वेद आदिभिः प्रभूत आद्यम् प्रणवेन च मध्यमम्

स्वैः स्वैर् भावैः स्व नाम्ना च प्रणव आदि नमस् अन्तकम्

करशाखां तथा अङ्गुष्ठ मध्यमा अनामिकाम् न्यसेत्

त्रिधा विभज्य सर्वं च चतुर्भिः मध्यमम् पुनः

बाष्कलं च जपेत् अग्रे दश अंशेन च योजयेत्

स्नात्वा सर्वैः स्मरन् भानुम् अभिषेकम् समाचरेत्

अथवा पद्म हस्ताः वा सर्व आभरण भूषिताः

ॐ भूः ब्रह्म हृदयाय ॐ भुवः विष्णु शिरसे ॐ स्वर् रुद्र शिखायै ॐ भूर् भुवः स्वः ज्वाला मालिनी शिखायै ॐ महः महेश्वराय कवचाय ॐ जनः शिवाय नेत्रेभ्यः ॐ तपः तापकाय अस्त्राय फट् मन्त्राणि कथितानि एवम् सौराणि विविधानि च

इत्यादिना नमस्कृत्य कल्पयेत् आसनम् प्रभोः

पूरयेत् गन्ध तोयेन रक्तचन्दनकेन च

पूजयेत् आसनम् मूर्तेर् देवताम् अपि पूजयेत्

ताम्र पात्राणि सौराणि सर्व काम अर्थ सिद्धये

स कुशेन स पुष्पेण मन्त्रैः सर्वैः समाहितः

अश्वमेध अयुतम् कृत्वा यत् फलम् परिकीर्तितम्

कुश पुञ्जेन च अभ्युक्ष्य मूल अग्रैः अष्टधा स्थितैः

दत्त्वा एव अर्घ्यम् यजेत् भक्त्या देवदेवं त्रियंबकम्

सर्वे द्वि नेत्राः द्वि भुजाः राहुः च ऊर्ध्व शरीरधृक्

मूलमन्त्रेण विधिना पश्चात् पूर्णाहुतिः भवेत्

बद्ध्वा पद्मासनं योगी प्राणायामं समभ्यसेत्

रक्तचन्दन तोयेन हस्त मात्रेण मण्डलम्

अस्त्र उदकेन च एव अर्घ्यम् अर्घ्य द्रव्य समन्वितम्

सूर्यः च इति दिवा रात्रौ च अग्निः च इति द्विजोत्तमः

ऋषयो देव गन्धर्वाः पन्नग अप्सरसाम् गणाः

पूजा होम आदिकम् सर्वं दत्त्वा अर्घ्यम् च प्रदक्षिणम्

सामान्यं सर्व मार्गेषु पारम्पर्य क्रमेण च

वाम हस्त गतैः अद्भिर् गन्ध सिद्धार्थक अन्वितैः
षष्ठेन उल्लेखनम् कुर्यात् प्रोक्षयेत् वारिणा पुनः

भूतेभ्यः च पितृभ्यः च विधिना अर्घ्यम् च दापयेत्

मूलेन अर्घ्यम् ततो दद्यात् पाद्यम् आचमनम् पृथक्

इत्थम् रूप धरम् ध्यायेत् भास्करम् भुवन ईश्वरम्