tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विवत्स अन्य वत्सयोः च

अ पेय पयः पाने कृच्छ्रो ऽन्यत्र गव्यात्

पक्षिणस् तित्तिरि कपोत कपिञ्जल वार्ध्राणस मयूर वारणाः वारण वर्जाः पञ्च विष्किराः

शुक्तानि तथा जातः गुडः

क्रव्य आदाः शकुनयश् च

आविकम् औष्ट्रिकम् ऐकशफम् अ पेयम्

अभक्ष्याः पशवो ग्राम्याः

तथा ऋश्य हरिण पृषत महिष वराह कुलुङ्गाः कुलुङ्ग वर्जाः पञ्च द्वि खुरिणः

उत्सृजेयुः

भक्ष्याः श्वाविध् गोधा शश शल्यक कच्छप खड्गाः खड्ग वर्जाः पञ्च पञ्चनखाः

अनिर्दश अह संधिनी क्षीरम् अ पेयम्

पर्युषितं शाक यूष मांस सर्पिः शृत धाना गुड दधि मधु सक्तु वर्जम्
चाक्रवाकम्

यस्य योनिं प्रति रेतो गृहाण पुमान् पुत्रः जायतां गर्भो अन्तः

भुवः प्रजापतिना अति ऋषभेण स्कन्दयामि वीरं धत्स्व असौ

भूः प्रजापतिना अति ऋषभेण स्कन्दयामि वीरं धत्स्व असौ

गर्भं ते अश्विनौ उभौ आधत्ताम् पुष्करस्रजौ

अनूनः पूर्णो जायताम् अन् अन्धः अ श्लोणः अ पिशाच धीरः

सर्वाणि उपगमनानि मन्त्रवन्ति भवन्ति इति आत्रेयः

आ वीरो अत्र जायतां पुत्रः ते दशमास्यः

सुवः प्रजापतिना अति ऋषभेण स्कन्दयामि वीरं धत्स्व असौ

गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि सरस्वति

तं ते गर्भं हवामहे दशमास्याय सूतवै

वायुः यथा दिशां गर्भ एवं गर्भं दधामि ते

इति वीरं ह एव जनयति

तं माता दश मासो बिभर्तु स जायतां वीरतमः स्वानाम्

आ ते गर्भो योनिम् एतु पुमान् बाणः इव इषुधिम्

विष्णुः योनिम् कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु

यथा अग्नि गर्भा पृथिवी द्यौः यथा इन्द्रेण गर्भिणी

तेन त्वं गर्भिणी भव सा प्रसूर् धेनुगा भव

करोमि ते प्राजापत्यम् आ गर्भो योनिम् एतु ते

हिरण्ययी अरणी यं निर्मन्थतो अश्विना
त्रातारं पुरुषं पूर्वं श्रीपतिं पीतवाससम्

सर्वम् एतत् मम आचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

जयध्वजः तु मतिमान् सस्मार जगतः पतिम्

दंष्ट्र करालः दीप्त आत्मा युग अन्त दहन उपमः

प्रपन्नः शरणं तेन प्रसादो मे कृतः शुभः

कथं केन विधानेन संपूज्यो हरिः ईश्वरः

सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्व आत्मा भगवान् हरिः

ततस् ते राज शार्दूलाः पप्रच्छुः ब्रह्म वादिनः

तिस्रः तु मूर्तयः प्रोक्ताः सृष्टि स्थिति अन्त हेतवः

शूरः च शूरसेनः च धृष्णः कृष्णः तथा एव च

सहस्रबाहुर् द्युतिमान् धनुर्वेद विदाम् वरः

ततः सर्वे सु संयत्ताः कार्तवीर्य आत्मजाः तदा

वैखानसानाम् अर्कः स्याद् यतीनां च महेश्वरः

या यस्य अभिमता पुंसः सा हि तस्य एव देवता

तेषां ययातिः पञ्चानां महा बल पराक्रमः

जग्राह जगतां योनिं स्मृत्वा नारायणं नृपः

ऐलः पुरूरवाः च अथ राजा राज्यम् अपालयत्

तस्य पुत्र शतानि आसन् पञ्च तत्र महा रथाः

भूतानां भगवान् रुद्रः कूष्माण्डानां विनायकः

मनूनां स्यात् उमा देवी तथा विष्णुः स भास्करः

तैः इयम् पृथिवी सर्वा धर्मतः परिपालिता

रक्षसां शङ्करो रुद्रः किंनराणां च पार्वती

स विष्णुः सर्व भूत आत्मा तम् आश्रित्य विमुच्यते

स्व वर्ण आश्रम धर्मेण पूज्यो ऽयं पुरुषोत्तमः

दुद्रुवुः ते भय ग्रस्ताः दृष्ट्वा तस्य अति पौरुषम्

महिष्मान् संजितस्य अभूत् भद्रश्रेण्यः तद् अन्वयः

प्राजापत्यं तथा कृष्णो वायव्यं धृष्ण एव च

एतावत् उक्त्वा भगवान् विश्वामित्रो महा मुनिः

विष्णुं ग्रसिष्णुं लोक आदिम् अप्रमेयम् अनामयम्

तान् अब्रवीत् महा तेजाः एष धर्मः परो मम

इति एवम् भगवान् ब्रह्मा स्वयं देवो ऽभ्यभाषत

सर्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः

आविरासीत् स भगवान् तत् अद्भुतम् इव अभवत्

युयुधुः दानवम् शक्ति गिरि कूट असि मुद्गरैः

प्रमाणम् ऋषयः हि अत्र ब्रूयुः ते यत् तथा एव तत्

शूलम् आदाय सूर्य आभम् नादयन् वै दिशो दश

हैहयः च हयः च एव राजा वेणुहयः परः

प्रोचुः संहार कृत् रुद्रः पूजनीयो मुमुक्षुभिः

अयं हि भगवान् रुद्रः सर्वं जगन्त् इदम् शिवः

आयुर् मायुर् अमावायुर् विश्वायुः च एव वीर्यवान्

तान् सर्वान् दानवो विप्राः शूलेन प्रहसन् इव

गौतमो अत्रिः अगस्त्यः च सर्वे रुद्र परायणाः

द्रुह्युं च अनुम् च पूरुं च शर्मिष्ठा च अपि अजीजनत्

कार्तवीर्य सुतम् द्रष्टुं विश्वामित्रो महा मुनिः

जयध्वजः च बलवान् नारायण परः नृपः

सुताः शतजितो अपि आसन् त्रयः परम धार्मिकाः

ऋषीणां दैवतं ब्रह्मा महादेवः च शूलभृत्

संहरेद् विद्यया सर्वं संसारं शूलभृत् तया

राजा अपि दार सहितः वनं प्राप महा यशाः

आराध्यो भगवान् विष्णुः केशवः केशि मर्दनः

वारयामास घोर आत्मा कल्प अन्ते भैरवो यथा

तद् नाद श्रवणात् मर्त्याः तत्र ये निवसन्ति ते

गृहस्थानां च सर्वे स्युः ब्रह्मा वै ब्रह्मचारिणाम्

देवानां दैवतं विष्णुः दानवानाम् त्रिशूलभृत्

सत्त्व आत्मा भगवान् विष्णुः संस्थापयति सर्वदा

किंतु कार्य विशेषेण पूजिताः च इष्ट दाः नृणाम्

शतायुः च श्रुतायुः च दिव्याः च एव उर्वशी सुताः

दिशि तुर्वसुं पुत्रम् आदिशत्

अथ अब्रवीत् राज पुत्रः प्रहसन् वै जयध्वजः

रोमहर्षण उवाच

ततः कृष्णो महा वीर्यः गदाम् आदाय भीषणाम्

यक्ष्यामि परमेशानं विष्णुं पद्म दल ईक्षणम्

तम् ऊचुः भ्रातरः रुद्रः सेवितः सात्त्विकैः जनैः

विद्याधराणां वाग्देवी साध्यानां भगवान् रविः

विश्वामित्र उवाच

न दानवं चालयितुं शशाक अन्तक संनिभम्

तत्यजुर् जीवितं तु अन्ये दुद्रुवुः भय विह्वलाः

भञ्जयामास शूलेन तानि अस्त्राणि स दानवः

यत् अर्जुनः मद् जनकः स्वधर्मं कृतवन् इति

तम् ऊचुः इतरे पुत्रा न अयम् धर्मः ते अनघैः

धनकस्य तु दायादाः चत्वारः लोक संमताः

तान् अब्रुवन् ते मुनयो वसिष्ठ आद्याः यथार्थतः

तमस् गुणम् समाश्रित्य कल्प अन्ते संहरेत् प्रभुः
तस्य यज्ञे महा योगी साक्षाद् देवः स्वयं हरिः

स्वर्भानु तनयायाम् वै प्रभायाम् इति नः श्रुतम्

भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम पार्थिवः

दुर्दमस्य सुतो धीमान् धनको नाम वीर्यवान्

उत्पन्नाः पितृ कन्यायाम् विरजायां महा बलाः

शर्मिष्ठाम् आसुरीम् च एव तनयां वृषपर्वणः

प्राहिणोद् वै विदेहाय दानवेभ्यो यथा हरिः

याजयामास भूतादिम् आदिदेवम् जनार्दनम्

गन्धर्वाणां तथा सोमो यक्षाणाम् अपि कथ्यते

या सा घोरतरा मूर्तिः अस्य तेजस् मया परा

जगाम शरणं विष्णुं दैवतं धर्म तत्परः

आदेशाद् वासुदेवस्य भक्त अनुग्रह कारणात्

ततस् तान् अब्रवीत् राजा विचिन्त्य असौ जयध्वजः

विप्राणाम् अग्निः आदित्यः ब्रह्मा च एव पिनाकधृक्

अथ शूर आदयः देवम् अयजन्त महेश्वरम्

शूर आद्यैः पूजितो विप्रा जगाम अथ स्वम् आलयम्

सहस्रजित् तथा ज्येष्ठः क्रोष्टुर् नीलो ऽजितो रघुः

श्रुत्वा जगाम भगवान् जयध्वज पराक्रमम्

पूरुम् एव कनीयांसं पितुः वचन पालकम्

सो अभ्यषिञ्चत् अतिक्रम्य ज्येष्ठं यदुम् अ निन्दितम्

समाययुः पुरीं रम्यां भ्रातरं च अपि अपूजयन्

तस्य पुत्रा बभूवुः हि षष् इन्द्र सम तेजसः

कृतवीर्यः कृताग्निः च कृतवर्मा तथा एव च

आराधनं परो धर्मो मुरारेर् अमित ओजसः

राज्यं पालयत अवश्यम् भगवान् पुरुषोत्तमः

गत्वा सर्वे सु संरब्धाः सप्तर्षीणां तदा आश्रमम्

पालयांचक्रिरे पृथ्वीं जित्वा सर्व रिपून् रणे

तान् प्रणम्य अथ ते जग्मुः पुरीं परम शोभनाम्

को ऽयं नारायणो देवः किम्प्रभावः च सुव्रत

शूरसेन आदयः पञ्च राजानः तु महा बलाः

सात्त्विकी राजसी च एव तामसी च स्वयंभुवः

भीषणः सर्व सत्त्वानाम् पुरीं तेषां समाययौ

सम्प्राप्य सा गदा अस्य उरः विदेहस्य शिला उपमम्

सम्प्राप्य तस्य घोरस्य स्कन्ध देशम् सु दर्शनम्

स्वधर्मो मुक्तये पन्था न अन्यः मुनिभिः इष्यते

कृतौजाः च चतुर्थो ऽभूत् कार्तवीर्यो ऽर्जुनो ऽभवत्

नहुषस्य तु दायादाः षष् इन्द्र उपम तेजसः

प्रत्यञ्चि उत्तरायाम् च द्रुह्युं च अनुम् अकल्पयत्

दक्षिणा परयोः राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत्

हैहयस्य अभवत् पुत्रो धर्म इति अभिविश्रुतः

तथा च वैष्णवी शक्तिः नृपाणाम् देवता सदा

देवयानीम् उशनसः सुतां भार्याम् अवाप सः

एवं विवादे वितते शूरसेनो ऽब्रवीद् वचः

यतः प्रवृत्तिः भूतानाम् यस्मिन् सर्वम् इदम् जगत्

सहस्रजित् सुतः तद्वत् शतजित् नाम पार्थिवः

नृपाणां दैवतं विष्णुः तथा एव च पुरन्दरः

अ काम हत भावेन समाराध्यो न च अन्यथा

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्म आत्मानः नमस्विनः

यदोः अपि अभवन् पुत्राः पञ्च देव सुत उपमाः

पूजनीयो यतो विष्णुः पालको जगतो हरिः

निशम्य तस्य वचनं भ्रातरो ऽन्ये मनस्विनः

तान् वसिष्ठः तु भगवान् याजयामास सर्व विद्

नहुषः प्रथमः तेषाम् धर्म ज्ञः लोक विश्रुतः

तस्य पुत्रो ऽभवद् विप्रा धर्मनेत्रः प्रतापवान्

ततः कदाचिद् विप्र इन्द्राः विदेहो नाम दानवः

जयध्वजः तु मतिमान् देवं नारायणं हरिम्

_ तनयाः वीराः पञ्च एव आसन् महा ओजसः

यज्ञेन यज्ञ गम्यम् तं निष्कामा रुद्रम् अव्ययम्

यतिः ययातिः संयातिः आयातिः पञ्चको ऽश्वकः

शूरसेन आदयः सर्वे चत्वारः प्रथित ओजसः

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे एकविंशो ऽध्यायः

जयध्वजः च कौबेरम् ऐन्द्रम् आग्नेयम् एव च

स्पृष्ट्वा मन्त्रेण तरसा चिक्षेप च ननाद च

रुद्र भक्ताः महात्मानः पूजयन्ति स्म शङ्करम्

त्वद् वाक्यात् छिन्न संदेहः विष्णुं सत्य पराक्रमम्
अण्डम् उत्पाद्य च ततः प्रणवेन एव भेदयेत्

एतत् ते कथितं रुद्र विष्णोः अर्चनम् उत्तमम्

ॐ श्रीवत्साय नमः

कृत्वा स्नानं ततः सन्ध्यां ततो याग गृहम् व्रजेत्

मूलमन्त्रं जपेत् वा अपि यः स याति नरो हरिम्

मुनीनां प्रभवे नित्यं यक्षाणां प्रभविष्णवे

ॐ वैराग्याय नमः

ॐ मुसलाय नमः

ॐ प्रचण्डाय नमः

ॐ हः अस्त्राय नमः

ॐ चक्राय हुं फट् नमः

ॐ नारदाय नमः

ॐ श्रियै नमः

ॐ सत्यायै नमः

तत् शृणुष्व महाभाग भुक्ति मुक्ति प्रदम् शुभम्

ॐ नमः

देवानां प्रभवे च एव यज्ञानां प्रभवे नमः

गन्ध पुष्पम् तथा धूपं दीपं दद्यात् चरुम् ततः

ॐ पद्माय हुं फट् नमः

विष्णु आसन देवताः आगच्छत

विष्णवे वासुदेवाय नमः स्थिति कराय च

विष्णवे देवदेवाय नमो वै प्रभविष्णवे
पूतनायां वमिः कम्पस् तन्द्रा रात्रौ प्रजागरः

पूतिकरञ्ज त्वच् पत्त्रम् क्षीरिभ्यो बर्बराद् अपि

फेन उद्वमनम् ऊर्ध्व ईक्षा हस्त भ्रू पाद नर्तनम्

वक्र वक्त्रः वमन् लालां भृशम् ऊर्ध्वं निरीक्षते

तत् नाशयेत् ग्रहान् सर्वान् पानेन अभ्यञ्जनेन च

स ग्रन्थिकैः स इन्द्रयवैः शिशोस् तत् सततं हितम्

सिराभिः असित आभाभिः आचित उदर ता ज्वरः

घृतानि भूतविद्यायां वक्ष्यन्ते यानि तानि च

त्रिस् अह्नः सिक्त संमृष्टे सदा संनिहित अनले

बस्त गन्धः ज्वरः शोषः पुरीषं हरितं द्रवम्

क्वाथे सर्पिः पचेत् पिष्टैः सारिवा व्योष चित्रकैः

कास हिध्मा अक्षि विक्षेप वक्र वक्त्र त्व रक्तताः

तुम्बी विशाला अरलुक शमी बिल्व कपित्थात्

भयं शकुनि गन्ध त्वम् ज्वरः च शकुनि ग्रहे

धावनं विष् सगन्ध त्वम् क्रोशनं च श्व वत् शुनि

युञ्ज्यात् तथा बलिं होमं स्नपनं मन्त्र तन्त्र विद्

शीतपूतनया कम्पो रोदनं तिर्यञ्च् ईक्षणम्

तृष् मुष्टि बन्ध अतीसार स्वर दैन्य विवर्ण ताः

द्वीपि व्याघ्र अहि सिंह ऋक्ष चर्मभिः घृत मिश्रितैः

केश शातः अन्न विद्वेषः स्वर दैन्यम् विवर्ण ता

कम्पो हृषित रोम त्वम् स्वेदः चक्षुस् निमीलनम्

हन्तु कामम् जयेत् होमैः सिद्ध मन्त्र प्रवर्तितैः

अनुबन्धान् यथा कृच्छ्रम् ग्रह अपाये अपि उपद्रवान्

तृष्णा अन्त्र कूजः ऽतीसारो वसा वत् विस्र गन्ध ता

विनम्य जृम्भमाणस्य शकृत् मूत्र प्रवर्तनम्

क्षामो मूत्र पुरीषम् स्वं मृद्नाति न जुगुप्सते

तृष्णा गृहीतः क्षाम अक्षः हन्ति तं शुष्करेवती

हिध्मा उद्वेग स्तन द्वेष वैवर्ण्य स्वर तीक्ष्ण ताः

मयूर पत्त्र श्रीवासम् तुष केशम् स रामठम्

विकीर्ण भूति कुसुम पत्त्र बीज अन्न सर्षपे

मूर्छा एक नेत्र शोफः च नैगमेष ग्रह आकृतिः

पार्श्वस्य एकस्य शीत त्वम् उष्ण त्वम् अपरस्य च

साधितेन बला निम्ब वैजयन्ती नृपद्रुमैः

गृहीतं बलि कामेन तं विद्यात् सुख साधनम्

सामान्यं रूपम् उत्त्रास जृम्भा भ्रू क्षेप दीन ताः

फेन स्राव ऊर्ध्व दृष्टि ओष्ठ दन्त दंश प्रजागराः

अन्नम् अन्न अभिलाषे ऽपि दत्तं न अति बुभुक्षते

जायते शुष्करेवत्यां क्रमात् सर्व अङ्ग संक्षयः

दुर्वर्णो हीन वचनः पूति गन्धिः च जायते

स्रस्त हृष्ट अङ्ग रोम त्वम् काक वत् पूति गन्धि ता

पुराण सर्पिषा अभ्यक्तम् परिषिक्तं सुख अम्बुना

हिंसा रति अर्चन काङ्क्षा ग्रह ग्रहण कारणम्

रक्षोघ्न तैल ज्वलित प्रदीप हत पाप्मनि

अङ्गेषु आक्षेप विक्षेप शोष स्तम्भ विवर्ण ताः

सर्षपा निम्ब पत्त्राणि मूलम् अश्वखुरा वचा

कार्पास अस्थि यव छाग रोम देवाह्व सर्षपम्

बहिस् आयामनम् जिह्वा दंशः अन्तर् कण्ठ कूजनम्

उदरे ग्रन्थयो वृत्ता यस्य नानाविधं शकृत्

दीनः परिमृशन् वक्त्रं शुष्क ओष्ठ गल तालुकः

गो शृङ्ग चर्म वाल अहि निर्मोकम् वृषदंश विष्

बालामयनिषेध उक्त भेषजैः समुपाचरेत्

भुञ्जानो ऽन्नं बहुविधं यो बालः परिहीयते

दन्त खादी स्तन द्वेषी त्रस्यन् रोदिति विस्वरम्

स्तन स्व जिह्वा संदंश संरम्भ ज्वर जागराः

क्षत जिह्वः क्वणेद् बाढम् असुखी स अश्रु लोचनः

स्कन्दो विशाखो मेष आख्यः श्वग्रहः पितृ संज्ञितः

रेवत्यां श्याव नील त्वम् कर्ण नासा अक्षि मर्दनम्

रोदनं कूजनं स्तन्य विद्वेषः स्वर वैकृतम्

भूर्ज पत्त्रम् घृतं धूपः सर्व ग्रह निवारणः

स्फोटाः स दाह रुज् पाकाः संधिषु स्युः पुनः पुनः

मनुष्य विग्रहाः पञ्च सप्त स्त्री विग्रहाः ग्रहाः

पूय शोणित गन्धः च स्कन्दापस्मार लक्षणम्

निशि अहनि प्रविलीयन्ते पाको वक्त्रे गुदे ऽपि वा

व्यवाय मद्य पिशित निवृत्त परिचारके

शृगालविन्ना मुस्ता च कल्कितैस् तैर् घृतं पचेत्

स कुष्ठैः स घृतैः धूपः सर्व ग्रह विमोक्षणः

कास अतीसार वमथु जृम्भा तृष् शव गन्ध ताः

कपोतवङ्का अपामार्ग पाटला मधुशिग्रुभिः

कूजनं स्तननं छर्दिः कास हिध्मा प्रजागराः

ओष्ठ दंश अङ्ग संकोच स्तम्भ बस्त आभ गन्ध ताः
वसा असृज् गन्धिः उद्विग्नः बद्ध मुष्टि शकृत् शिशुः

पूति दशाङ्ग सिद्धार्थ वचा भल्लात दीप्यकैः

तृष् दाह मोहान् पूयस्य छर्दनं च प्रवर्तयेत्

मुष्टि बन्धः स्रुतिः च अक्षिणोः बालस्य स्युः पितृ ग्रहे

पारिभद्रक कट्वङ्ग जम्बु वरुण कत्तृणैः

दशमूल रस क्षीर युक्तम् तद् ग्रह जित् परम्

शकुनिः पूतना शीतपूतना दृष्टिपूतना

सर्व रोग ग्रह हरम् दीपनं बल वर्ण दम्

हृष्टः शान्तः च दुःसाध्यो रति कामेन पीडितः

मुखमण्डितिका तद्वद् रेवती शुष्करेवती

स कदम्ब करञ्जैः च धूपं स्नातस्य च आचरेत्

तेषां ग्रहीष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः

स्कन्द आर्तः तेन वैकल्यं मरणं वा भवेत् ध्रुवम्

तद्वत् च शस्त्र काष्ठ आद्यैः अग्निम् वा दीप्तम् आविशेत्

संज्ञा नाशः मुहुः केश लुञ्चनम् कंधर आनतिः

इतरौ तु यथाकामं रति बलि आदि दानात्

काकजङ्घा महाश्वेता कपित्थ क्षीरि पादपैः

रोम हर्षः मुहुस् त्रासः सहसा रोदनं ज्वरः

अप्सु मज्जेत् पतेत् कूपे कुर्याद् अन्यत् च तद्विधम्

हत एक पक्षः स्तब्ध अङ्गः स स्वेदः नत कंधरः

तत्र हिंसा आत्मके बालो महान् वा स्रुत नासिकः

रक्तं च सर्व मार्गेभ्यः रिष्ट उत्पत्तिम् च तं त्यजेत्

मुखमण्डितया पाणि पाद आस्य रमणीय ता

हस्तौ च उद्यम्य संरब्धो हन्ति आत्मानम् तथा परम्

पाठा विडङ्ग मधुक पयस्या हिङ्गु दारुषु

चलित एक अक्षि गण्ड भ्रूः संरक्त उभय लोचनः
एतेन एव यूर् आहरन्ति

अथ प्रतिप्रस्थाता पृषदाज्यं विहत्य जुह्वां समानीय अन्तरेण चात्वाल उत्करौ उदङ्ङ् उपनिष्क्रम्य पृच्छति शृतं हवी३ः शमितर् इति

तं तथा एव तृतीयम् उत्क्रम्य पृच्छति

वियूः कृत्वा हरत इत्य् उक्त्वा एतेन एव यथेतम् एत्य चतसृषु उपस्तृणीते जुहू उपभृतोः इडा आधाने यस्मिंश् च वसा होमम् ग्रहीष्यन् भवति

आश्राव्य आह अग्नये प्रेष्य इति

अथ उपभृति स्विष्टकृते सकृद् उत्तर अर्धात् अवद्यति

मार्जयन्ते

अथ समावपमान आह अग्नये अनुब्रूहि इति

अथ जुहू उपभृतोः उपस्तृणान आह इन्द्र अग्निभ्याम् पुरोडाशस्य अवदीयमानस्य अनुब्रूहि इति

प्रत्यनक्ति

अथ संप्रैषम् आह अग्नीद् उत्तर बर्हिः उपसादय प्रतिप्रस्थातः पशौ संवदस्व इति

शमिता एष उत्तरतो हृदयशूलं धारयंस् तिष्ठति

अथ उदङ् अत्याक्रम्य यथायतनं स्रुचौ सादयित्वा प्राशित्रम् अवदाय इडाम् अवद्यति

तम् उपस्तीर्ण अभिघारितम् उद्वास्य अन्तर्वेदि आसादयति

वषट्कृत उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर् जुहोति

तद् उत्तरबर्हिर् भवति

एतेन एव इडसूनम्

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह इन्द्र अग्निभ्याम् पुरोडाशं प्रस्थितं प्रेष्य इति

पूर्व अर्धात् अवदाय अपर अर्धात् अवद्यति

प्राश्नन्ति

स शृतम् इति प्रत्याह

न प्रत्यनक्ति

तं तथा एव द्वितीयम् उत्क्रम्य पृच्छति

अथ संप्रैषम् आह अग्नीत् पशुपुरोडाशं निर्वप प्रतिप्रस्थातः पशुं विशाधि इति

अथ प्रतिप्रस्थाता पशुं विशास्ति शमितर् हृदयं जिह्वां वक्षस् तानि सार्धं कुरुतात् तनिम मतस्नौ तानि सार्धं सव्यं दोर् एकचरं कुरुतात् नाना पार्श्वे अवधत्तात् दक्षिणां श्रोणिम् अधि उद्धिम् कुरुतात् दक्षिणं दोः सव्यां श्रोणिम् अणिमद् गुदस्य तानि त्रि अङ्गानि कुरुतात् वनिष्ठुं च जाघनीं च अवधत्तात् बहु यूः कुरुतात् त्रिः पशुं प्रच्यावयतात् त्रिः प्रच्युतस्य पशोर् हृदयम् उत्तमं कुरुतात् इति

अथ एषः आग्नीध्रः प्लक्ष शाखायाम् इडसूनम् उपगूहति

द्विर् अभिघारयति

तं तथा एव इतरः प्रत्याह

शृते पशौ पशु पुरोडाशम् याचति

अथ शमितुर् हृदयशूलम् आदाय तेन हृदयम् उपतृद्य तं शमित्रे सम्प्रदाय पृषदाज्येन हृदयम् अभिघारयति सं ते मनसा मनः सं प्राणेन प्राणो जुष्टं देवेभ्यो हव्यं घृतवत् स्वाहा इति

वषट्कृते जुहोति

उपहूतायाम् इडायाम् अग्नीध आदधाति षडवत्तम्
पुरस् तस्मिन् नीप द्रुम कुसुम किञ्जल्क सुरभौ त्वया पुण्ये पेयं मधुरम् उदकम् कालिय ह्रदे

त्वया न आगन्तव्यम् कथम् इह हरे गोष्ठम् अधुना लता श्रेणी वृन्दावन भुवि यतस् अभूत् विष मया

अमर्षात् प्रेम ईर्ष्याम् सपदि दधती कंस मथने प्रवृत्ता हंसाय खम् अभिलषितम् शंसितुम् असौ

सखि स्वप्न आरम्भे पुनर् अपि यथा विभ्रम मदात् इह आयातः धूर्तः क्षपयति न मे किङ्किणि गुणम्

विजानीषे भावं पशुप रमणीनाम् यदु मणे न जानीमः कस्मात् तद् अपि बत मायां रचयसि

शिनीनाम् उत्तंसः स किल कृतवर्मा अपि उभयतस् प्रणेष्येते वाल व्यजन युगल आन्दोलन विधिम्

कदा प्रेम उद्दण्ड स्मर कलह वैतण्डिकम् अहं करिष्ये गोविन्दं निविड भुज बन्ध प्रणयिनम्

तद् अन्ते वासन्ती विरचितम् अनङ्ग उत्सव कला चतुःशालम् शौरेः स्फुरति न दृशौ तत्र विकिरेः

मुहुः कूजत् काञ्ची मणि वलय मञ्जीर मुरली रव आलम्बः भ्राम्यत् युवती कुल गीतैः सुर मणे

विकद्रुः पौराणीर् अखिल कुल वृद्धः यदुपतेर् अदूराद् आसीनो मधुर भणितीः गास्यति सदा

तदा न अस्मान् ग्राम्याः श्रवण पदवीम् तस्य गमयेः सुधा पूर्णम् चेतः कथम् अपि न तक्रं मृगयते

विराध त्वम् घोषो व्रजति भवदीय प्रवसनात् इदानीं मारीचः स्फुटम् इह नरीणर्त्ति परितः

दृश् अम्भस् गम्भीरीकृत मिहिर पुत्री लहरिभिः विलीना धूलीनाम् उपरि परिवव्रे परिजनैः

मया वाच्यः किं वा त्वम् इह निज दोषात् परम् असौ ययौ मन्दा वृन्दावन कुमुदबन्धो विधुर ताम्

मुकुन्द भ्रान्त अक्षा किम् अपि यद् अ संकल्पित शतम् विधत्ते तत् वक्तुम् जगति मनुजः कः प्रभवति

हिमं वन्दे नीचैर् अन् उचित विधान व्यसनिनाम् यत् एषाम् प्राणान्तं दमनम् अनुवर्षं प्रणयति

यद् आलान स्तम्भ द्युतिम् अवललम्बे बलवतां मदात् उद्दामानाम् पशुप रमणी चित्त करिणाम्

प्रयत्नाद् आबाल्यं नव कमलिनी पल्लव कुलैः त्वया भूयो यस्याः कृतम् अहह संवर्धनम् अभूत्

प्रपन्नः कालो ऽयं पुनर् उदयितुं रास भजनैः विलासिन्न् अद्य अपि स्फुटम् अन् अपराधाः वयम् अपि

अयि स्वप्नो दूरे विरमतु समक्षं शृणु हठाद् अ विश्वस्ता मा भूः इह सखि मनः विभ्रम धिया

अमर्षात् धावन्तीम् गहन कुहरे सूचित पथाम् तुलाकोटि क्वानैः चकित पद पात द्वि गुणितैः

यदा आरोढुम् दूरान् मिलति किल कैलास शिखरि भ्रम आक्रान्त स्वान्तः गिरिश सुहृदः किंकर गणः

गुरोः अन्तेवासी स भजति यदूनां सचिव ताम् सखी कालिन्दी इयम् किल भवति कालस्य भगिनी

चिरात् अन्तर्भूता नरहरि मयी मूर्तिः अभितस् तदीयः व्यापारः तव तु न ययौ विस्मृति पथम्

यतः सा सैरन्ध्री मलयरुह पङ्क प्रणयिनी त्वया क्रोडीचक्रे परम रभसात् आत्म दयिता

प्रतीकार आरम्भ श्लथ मतिभिः उद्यत् परिणत्याः विमुक्ताया व्यक्त स्मर कदन _ परिजनैः

वहन्ते वा वाताः स्फुरित गिरि मल्लि परिमलाः तदा एव आस्माकीनाम् गिरम् उपहरेथा मुरभिदि

शरद् मेघ श्रेणी प्रतिभटम् अरिष्ट असुर शिरः चिरं शुष्कं वृन्दावन परिसरे द्रक्ष्यति भवान्

नवीना इयम् सम्प्रति अकुशल परीपाक लहरिः नरीनर्ति स्वैरं मम सहचरी चित्त कुहरे

क्वचित् क्रौञ्चारातेः कवलयति केकी विषधरं विलीढे शल्लक्या बल रिपु करी पल्लवम् इतः

गरीयान् मे प्रेमा त्वयि परम् इति स्नेह लघु ता न जीविष्यामि इति प्रणय गरिम ख्यापन विधिः

धृत आनन्दाम् वृन्दावन परिसरे शारद निशा विलास उल्लासेन ग्लपित कवरी फुल्ल कुसुमाम्

इदं सोढुं का वा प्रभवति यतः स्वप्न कपटात् इह आयातः वृन्दावन भुवि बलान् मां रमयति

न रागं सर्वज्ञ क्वचिद् अपि विधत्ते रतिपतिं मुहुर् द्वेष्टि द्रोहं कलयति बलात् इष्ट विधये

तथा अपि त्वां याचे हृदय निहितम् दोहदम् अहम् वहन्ते हि क्लान्ते प्रणयम् अवदात प्रकृतयः

तद् आलोक उद्भेद प्रमद भर विस्मारित गति क्रिये जाने तावत् त्वयि बत हता गोप वनिता

यत् आत्मानम् दर्पाद् अ गणित गुरुः वामन मुदा मनः राज्येन आढ्यम् त्वयि बलि तया कल्पितवती
अधस्तात् धावन्तः लघु लघु समुत्तान नयनैः भवन्तं वीक्षन्तां कुतुक तरलाः गोप शिशवः

क्षणं यान् आलोक्य प्रकट परम आनन्द विरसः स देव ऋषिः मुक्तान् अपि तनुभृतः शोचति भृशम्

विवेक आख्यम् छित्त्वा गुणम् अथ तद् अग्रासि भवता हताशा इयम् किं वा शिव शिव विधातुं प्रभवति

अयं लीला अपाङ्ग स्नपित पुर वीथि परिसरः नव अशोक उत्तंसः चलति पुरतः कंस विजयी

हता आस इयम् प्रेम अनलम् अनुविशन्ती स रभसम् पतंगी इव आत्मानम् मुर हरैः मुहुर् दाहितवती

चिरं कंसारातेः उरसि सहवास प्रणयिनीम् किम् एनाम् एन अक्षीम् गुणवति विसस्मार भवती

मुहुस् तत्र आभीरी समुदय शिरः न्यस्त विपदः तव अक्ष्णोः आनन्दं विदधति पुरा पौर वनिताः

विहंग इन्द्रः युग्मीकृत कर सरोजः भुवि पुरः कृत आसङ्गः भावी प्रजविनि निदेशे अर्पित मनाः

गृहीत्वा गोविन्दं जलधि हृदय आनन्दन सखे सुखेन श्री वृन्दावन परिसरे नन्दतु भवान्

प्रवीणा गोपीनां तव चरण पद्मे अर्पित मनाः ययौ राधा साधारण समुचित प्रश्न पदवीम्

भवन्तं संतप्ता विदलित तमाल अङ्कुर रसैः विलिख्य भ्रू भङ्गी कृत मदन कोदण्ड कदनम्

परिक्लेश म्लेच्छान् स मद मधु पाली मधुरया निकृन्त नेत्र अन्त प्रणय रचना खड्ग लतया

तनूभूतं सद्यस् तनु वनम् इदं हास्यति हरे हठात् अद्य श्वो वा मम सहचरी प्राण हरिणः

कुहूकण्ठैर् अण्ड अवधि सह निवासात् परिचिता विसृज्यन्ते सद्यः कलित नव पक्षैः बलिभुजः

त्रिवक्रा अहो धन्या हृदयम् इव ते स्वं वपुर् इयं समासाद्य स्वैरं यत् इह विलसन्ती निवसति

परावृत्त श्वास अङ्कुर चलित कण्ठीम् कलयतां सखी संदोहानाम् प्रमद भर शाली ध्वनिः अभूत्

धृत उत्कण्ठा सद्यो हरि सदसि संदेश हरणे वरं दूतं मेने तम् अति ललितम् हन्त ललिता

वराकी इयम् दृष्ट्वा सुभग वपुषः विभ्रम भरम् तव अभ्यर्णम् भेजे परम कुतुक उल्लासित मतिः

त्वम् आसीनः तस्याम् न यदि परितो नन्दसि ततो बभूव व्यर्था ते घन रस निवेश व्यसनि ता

इदानीं पश्य एते युगपद् उपतापं विदधते प्रभौ मुक्त उपेक्षे भजति न हि को वा विमुख ताम्

विलोकेथाः कृष्णं मद कल मराली रति कला विदग्ध व्यामुग्धं यदि पुर वधू विभ्रम भरैः

समीपे नीपानां त्रिचतुर दला हन्त गमिता त्वया माकन्द प्रिय सहचरी भाव नियतिम्

जगत् नेत्र श्रेणी मधुर मथुरायां निवसतश् चिरात् आर्ता वार्त्ताम् अपि तव यत् एषा न लभते

निरस्त प्रत्यूहम् भवतु भवतो वर्त्मनि शिवं समुत्तिष्ठ क्षिप्रं मनसि मुदम् आधाय सदयम्

अन् औचित्यम् तस्य व्यथयति मनो हन्त मथुरां त्वम् आसाद्य स्वैरं चपल हृदयम् वारय हरिम्

यदा वृन्दारण्य स्मरण लहरी हेतु रमणम् पिकानां वेवेष्टि प्रतिहरितम् उच्चैः कुहु रुतम्

रुचीनाम् उल्लासैः मरकत मय स्थूल कदली कदम्ब अहंकारम् कवलयति यस्य ऊरु युगलम्

इति इव अस्याः द्वेषाद् अभिमत दशा प्रार्थन मयाम् मुरारे विज्ञप्तिं निशमयति मानी न शमनः

निवासः ते देवि श्रवण लतिकायाम् इति धिया प्रयत्नात् त्वाम् एव प्रणय हृदया यामि शरणम्

त्वद् उत्सङ्गे निद्रा सुख मुकुलित अक्षीम् पुनर् इमाम् कदा अहम् सेविष्ये किसलय कलाप व्यजनिनी

अयं पूर्वो रङ्गः किल विरचितो यस्य तरसा रसाद् आख्यातव्यं परिकलय तत् नाटकम् इदम्

अ शक्ताम् गन्तव्ये कलित नव चेल अञ्चल तया लता आलीभिः पुष्प स्मित शवलिताभिः विरुदतीम्

कदाचिद् वासन्ती कुहर भुवि धृष्टः सरभसं हसन् पृष्ठ आलम्बी स्थगयति कराभ्यां मम दृशौ

प्रपन्नः प्रेमाणं भगवति सदा भागवत भाज् पराचीनो जन्म अवधि भव रसात् भक्ति मधुरः

सकृत् वंशी नाद श्रवण मिलित आभीर वनिता रहः क्रीडा साक्षी प्रतिपद लता सद्म सुभगः

कदाचिद् मूढा इयम् निबिड भवदीय स्मृति मदात् अ मन्दात् आत्मानं कलयति भवन्तं मम सखी

अकस्मात् नः हरिः अपहरन् अंशुक चयम् यम् आरूढः गूढ प्रणय लहरीः कन्दलयितुम्

अये कुञ्ज द्रोणी कुहर गृहमेधिन् किम् अधुना परोक्षं वक्ष्यन्ते पशुप रमणी दुर्नियतयः
अ सव्यम् बिभ्राणा पदम् अ धृत लाक्षा रसम् असौ प्रयाता अहम् मुग्धे विरम मम वेशैः किम् अधुना

विनीत प्रह्लादः त्वम् इह परम क्रूर चरिते प्रसक्तो यत् भूयस् पर हृदय भेदम् जनयसि

जिहीते साम्राज्यं जगति नव लावण्य लहरी परीपाकस्य अन्तर् मुदित मदन आवेश मधुरम्

स जानुभ्याम् अष्टापद भुवम् अवष्टभ्य भविता गुरोः शिष्यो नूनं पद कमल संवाहन रतः

अयि श्री गोविन्द स्मरण मदिरा मत्त हृदये सति इति ख्यातिं ते हसति कुलटानां कुलम् इदम्

चिरान् मृग्यन्तीनां पशुप रमणीनाम् अपि कुलैर् अ लब्धम् कालिन्दी पुलिन विपिने लीनम् अभितः

सखे साक्षाद् दामोदर वदन चन्द्र अवकलन स्फुरत् प्रेम आनन्द प्रकर लहरी चुम्बित धियः

तथा अस्याः राधाया विरह दहन आकल्पित धियः मुरारे दुःसाध्या क्षणम् अपि न बाधा विरमति

उदञ्चत् नेत्र अम्भः प्रसर लहरि पिच्छिल पथ स्खलत् पादन्यास प्रणिहित विलम्ब आकुल ध्यः

तिरोधाय स्व अङ्गम् प्रकटयसि यत् त्वं कठिन ताम् तत् एतत् किं न स्यात् तव कमठ मूर्तेः समुचितम्

त्वया गोष्ठं गोष्ठी तिलकैः किल चेद् विस्मृतम् इदं न तूर्णं धूमोर्णा पतिः अपि विधत्ते यदि कृपाम्

प्रसूनानां गन्धं कथम् इतरथा वात निहितम् भजन् सद्यस् मूर्छाम् वहति निवहो गोप सुदृशाम्

भवेत् अन्यः को वा नरपति पुरे मद् परिचितः दशाम् अस्याः शंसन् यदु तिलकैः यः त्वा अनुनयेत्

द्युतिं धत्ते यस्य त्रिवलि लतिका संकटतरम् सखे दाम श्रेणी क्षण परिचय अभिज्ञम् उदरम्

मया प्रष्टव्यो ऽसि प्रथमम् इति वृन्दावन पते किम् आहो रा धा इति स्मरसि कृपणं वर्ण युगलम्

अ मन्दात् आशङ्के सखि पुर पुरंध्री कलकलात् अलिन्द अग्रे वृन्दावन कुसुमधन्वा विजयते

ते इयम् न व्यर्था भवतु शुचि ता कः स हि सखे गुणो यश् चाणूर द्विषि मति निवेशाय न भवेत्

पुरा तिष्ठन् गोष्ठे निखिल रमणीभ्यः प्रिय तया भवान् यस्यां गोपी रमणैः विदधे गौरव भरम्

वृषः शम्भोः यस्याम् दशति नवम् एकत्र यवसं विरिञ्चेर् अन्यस्मिन् गिलति कलहंसो बिस लताम्

समन्ताद् उन्मीलद् वलभिद् उपल स्तम्भ युगल प्रभा जैत्रम् केशि द्विज दलित केयूर ललितम्

तथा अपि स्त्री प्रज्ञा सुलभ तरल त्वात् अहम् असौ प्रवृत्ता तद् मूर्ति स्तव रति महासाहस रसे

विधातव्यो हल्लीसक दलित मल्लि लतिकया समन्तात् उल्लासः ते मनसि रास स्थलिकया

इयं सा वासन्ती गलत् अमल माध्वीक पटली मिषात् अग्रे गोपी रमणैः रुदती रोदयति नः

अभूत् को ऽपि प्रेमा मयि मुरारि रिपोः यः सखि पुरा परां कर्म अपेक्षाम् अपि तद् अवलम्बात् अलङ्घयम्

सदा अभ्यर्णे नन्दीश्वर गिरि भुवः रङ्ग रसिकम् भवन्तं कंसारे भजति भवत् आप्तये मम सखी

प्रणेतव्यो दृष्टेः अनुभव पथम् नन्द तनयः विधेया उ गोपीनां भुवन महितानाम् उपकृतिः

किशोर उत्तंसः ऽसौ कठिन मतिना दानपतिना यया निन्ये तूर्णं पशुप युवती जीवित पतिः

चिरं को ऽपि श्रीमान् जयति विदितः साकर तया धुरीणो धीराणाम् अधिधरणि वैयासकिः इव

मुहुर् भ्राम्यत् चिल्ली चुलुकित कुलस्त्री व्रतम् अहम् विलोकेयं लीला मद मिलत् अपाङ्गी मुरभिदम्

तद् आलोक स्तोक उच्छ्वसित हृदया सादरम् असौ प्रणामं शंसन्ती लघु लघु समासाद्य सविधम्

त्वद् ईक्षा दीक्षायै परिचरति भक्ता गिरिसुतां मनीषा हि व्यग्रा किम् अपि सुख हेतुम् न मनुते

विषादं मा कार्षीर् द्रुतम् अ वितथ व्याहृतिः असौ समागन्ता राधे धृत नव शिखण्डः ते सखा

पुरी यस्मिन्न् आस्ते यदु कुल भुवि निर्मल यशः भराणाम् धाराभिर् धवलित धरित्री परिसरा

जिहीथा विख्यातां स्फुटम् इह भवत् बान्धव रथम् प्रविष्टं मंस्यन्ते विधिम् अटवी देव्यः त्वयि गते

पशूनां पातारं भुजग रिपु पत्त्र प्रणयिनम् स्मर उद्वर्धि क्रीडम् निबिड घनसार द्युति हरम्

इति क्रान्त्वा केका कृत विरुतिम् एकादश वनीम् घनीभूतं चूतैर् व्रज मधुवनं द्वादशम् इदम्

तद् आरम्भात् गोपी गण रति गुरो निर्भरम् असौ न लेभे लुब्धा अपि त्वद् अमल भुज स्तम्भ रभसम्