tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ऋतु कालः च सम्प्राप्तो न कश्चिद् मम पतिः वृतः

त्वत्तः अपत्यवती लोके चरेयं धर्मम् उत्तमम्

लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारः च व्यजायत

ययातिः उवाच

ययातिः उवाच

सा च अहम् च त्वया राजन् भरणीयां भजस्व माम्

तव वा नाहुष गृहे कः स्त्रियं द्रष्टुम् अर्हति

त्रय एव अधनाः राजन् भार्या दासः तथा सुतः

माम् अब्रवीत् तदा शुक्रो देवयानीं यदा अवहम्

सोमः च इन्द्रः च वायुः च यमः च वरुणः च वा

राजा प्रमाणं भूतानां स विनश्येत् मृषा वदन्

दातव्यं याचमानस्य हि इति मे व्रतम् आहितम्

ययातिः स्व पुरम् प्राप्य महेन्द्र पुर संनिभम्

तम् एकम् रहसि दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारु हासिनी

यथा तया वृतो भर्ता तथा एव अहम् वृणोमि तम्

शर्मिष्ठा उवाच

प्रत्युद्गम्य अञ्जलिम् कृत्वा राजानं वाक्यम् अब्रवीत्

देवयान्याः च अनुमते सुतां तां वृषपर्वणः

रूपं तु ते न पश्यामि सूच्यग्रम् अपि निन्दितम्

पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रतिपादयन्

देवयानी प्रसूता असौ वृथक् अहम् प्राप्त यौवना

एवम् उक्तः तया राजा तथ्यम् इति अभिजज्ञिवन्

न नर्म युक्तम् वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु राजन् न विवाह काले

ऋतु काले तु सम्प्राप्ते देवयानी वर अङ्गना

शौनक उवाच

शौनक उवाच

पृष्टाः तु साक्ष्ये प्रवदन्ति च अन्यथा भवन्ति मिथ्या वचनाः नरेन्द्र ते

न इयम् आह्वयितव्या ते शयने वार्षपर्वणी

शर्मिष्ठा उवाच

कुमारं देव गर्भ आभम् आदित्य सम तेजसम्

प्रजज्ञे च ततः काले राज्ञी राजीव लोचना

लेभे गर्भं प्रथमतस् तस्मात् नृपति सत्तमात्

अर्थ कृच्छ्रम् अपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुम् उत्सहे

तस्मिन् समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

चिन्तयामास धर्म ज्ञा ऋतु प्राप्तौ च भामिनी

गते वर्ष सहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

अशोक वनिका अभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत्

प्रविश्य अन्तःपुरम् तत्र देवयानीं न्यवेशयत्

ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा कमल ईक्षणा

देवयान्या भुजिष्या अस्मि वश्या च तव भार्गवी

विजहार बहून् अब्दान् देव वत् मुदितः भृशम्

समाव् एतौ मतौ राज्ञ् पतिः सख्याः च यः पतिः

स समागम्य शर्मिष्ठां यथाकामम् अवाप्य च

अपि इदानीम् स धर्म आत्मा रहो मे दर्शनं व्रजेत्

सा त्वां याचे प्रसाद्य इह रन्तुम् एहि नर अधिपैः

किं प्राप्तं किम् च कर्तव्यं कथं कृत्वा सुखं भवेत्

त्वं च याचसि कामं मां ब्रूहि किं करवाणि तत्

राज्ञा पुत्र फलम् देयम् इति मे निश्चिता मतिः

समं विवाह इति आहुः सख्या मे ऽसि पतिः यतस्

एक अर्थतायाम् तु समाहितायां मिथ्या वदन्तं ह्य् अनृतं हिनस्ति

अथ निष्क्रम्य राजा असौ तस्मिन् काले यदृच्छया

अन्योन्यं च अभिसंपूज्य जग्मतुः तौ यथागतम्

वासोभिः अन्न पानैः च संविभज्य सु संवृताम्

यत् ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तत् धनम्

प्राण अत्यये सर्व धन अपहारे पञ्च अनृतानि आहुः अ पातकानि

देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः

वृतां दासी सहस्रेण शर्मिष्ठाम् आसुरायणीम्

शर्मिष्ठा उवाच

रूप अभिजन शीलैः हि त्वं राज्ञ् वेत्थ मां सदा
अथ यद् उदीच्यां दिशि तत् सर्वम् उद्गीथेन आप्नोति

तद् एतत् सप्तविधं साम

स य एवम् एतत् सप्तविधं साम वेद यत् किं च प्राच्यां दिशि या देवता ये मनुष्या ये पशवो यद् अन्नाद्यं तत् सर्वं हिङ्कारेण आप्नोति

अथ यद् दक्षिणायां दिशि तत् सर्वम् प्रस्तावेन आप्नोति

अथ यत् प्रतीच्यां दिशि तत् सर्वम् आदिना आप्नोति

अथ यद् अन्तरिक्षे तत् सर्वम् उपद्रवेण आप्नोति

सर्वं ह एव अस्य आप्तम् भवति सर्वं जितं न ह अस्य कश्चन कामो अन् आप्तः भवति य एवं वेद

स यः स आकाश इन्द्र एव सः

स यः स इन्द्रः साम एव तत्

स यत् ह किं च किं च एवम् विद्वान् एषु लोकेषु कुरुते स्वस्य ह एव तत् स्वतः कुरुते

अथ यद् अमुष्यां दिशि तत् सर्वम् प्रतिहारेण आप्नोति

स उ एव अपि एतर्हि
य आकाशे तिष्ठन्न् आकाशाद् अन्तरो यम् आकाशो न वेद यस्य आकाशः शरीरं य आकाशम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

तस्माद् वै गौतम पुरुषं प्रेतम् आहुर् व्यस्रंसिषत अस्य अङ्गानि इति

यस् त्वचि तिष्ठंस् त्वचो ऽन्तरो यं त्वङ् न वेद यस्य त्वक् शरीरं यस् त्वचम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यो वै तत् काप्य सूत्रं विद्यात् तं च अन्तर्यामिणम् इति स ब्रह्म विद् स लोक विद् स देव विद् स वेद विद् स आत्म विद् स सर्व विद्

य आदित्ये तिष्ठन्न् आदित्याद् अन्तरो यम् आदित्यो न वेद यस्य आदित्यः शरीरं य आदित्यम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

तद् अहं वेद

यः श्रोत्रे तिष्ठन् श्रोत्रात् अन्तरो यं श्रोत्रं न वेद यस्य श्रोत्रं शरीरं यः श्रोत्रम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यो दिक्षु तिष्ठन् दिग्भ्यो ऽन्तरो यं दिशो न विदुर् यस्य दिशः शरीरं यो दिशो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यो वा इदं कः च ब्रूयाद् वेद वेद इति यथा वेत्थ तथा ब्रूहि इति

इत्य् अधिभूतम्

तम् अपृच्छाम को असि इति

यस् तेजसि तिष्ठंस् तेजसो ऽन्तरो यं तेजो न वेद यस्य तेजः शरीरं यस् तेजो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

स ह उवाच वायुर् वै गौतम तत् सूत्रम्

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च

न अन्यः ऽतो ऽस्ति द्रष्टा न अन्यः ऽतो ऽस्ति श्रोता न अन्यः ऽतो ऽस्ति मन्ता न अन्यः ऽतो ऽस्ति विज्ञाता

वायुना हि गौतम सूत्रेण संदृब्धानि भवन्ति इति

तच् चेत् त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रम् अ विद्वान् तं च अन्तर्यामिणम् ब्रह्म गवीः उदजसे मूर्धा ते विपतिष्यति

वेद वा अहं गौतम तत् सूत्रं तं च अन्तर्यामिणम् इति

यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

ततो ह उद्दालकः आरुणिर् उपरराम

एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

वेत्थ नु त्वं काप्य तम् अन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतान्य् अन्तरो यमयति

तस्य आसीत् भार्या गन्धर्व गृहीता

अन्तर्यामिणं ब्रूहि इति

यो ऽन्तरिक्षे तिष्ठन्न् अन्तरिक्षाद् अन्तरो यम् अन्तरिक्षं न वेद यस्य अन्तरिक्षम् शरीरं यो ऽन्तरिक्षम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

अथ एनम् उद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च

यो वाचि तिष्ठन् वाचो ऽन्तरो यं वाङ् न वेद यस्य वाक् शरीरं यो वाचम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यश् चक्षुषि तिष्ठन् चक्षुषः ऽन्तरो यं चक्षुर् न वेद यस्य चक्षुः शरीरं यश् चक्षुर् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

अथ अधिभूतम्

अतो ऽन्यद् आर्तम्

अथ अध्यात्मम्

एवम् एव एतत् याज्ञवल्क्य

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च वेत्थ नु त्वं काप्य तत् सूत्रं यस्मिन्न् अयं च लोकः परश् च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्ति इति

सो ऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो न अहम् तद् भगवन् वेद इति

यो ऽप्सु तिष्ठन्न् अद्भ्यो ऽन्तरो यम् आपो न विदुर् यस्य आपः शरीरं यो ऽपो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यो वायौ तिष्ठन् वायोर् अन्तरो यं वायुर् न वेद यस्य वायुः शरीरं यो वायुम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

इति तेभ्यो ऽब्रवीत्

यो मनसि तिष्ठन् मनसो ऽन्तरो यं मनो न वेद यस्य मनः शरीरं यो मनो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यश् चन्द्र तारके तिष्ठन् चन्द्र तारकात् अन्तरो यं चन्द्र तारकम् न वेद यस्य चन्द्र तारकम् शरीरं यश् चन्द्र तारकम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः

यः प्राणे तिष्ठन् प्राणाद् अन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणम् अन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः
सो ऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो न अहम् तं भगवन् वेद इति

यस् तमसि तिष्ठंस् तमसो ऽन्तरो यं तमो न वेद यस्य तमः शरीरं यस् तमो ऽन्तरो यमयत्य् एष त आत्मा अन्तर्यामी अमृतः
वैष्णवस् त्रि कपालः

कुह्वै चरुः

वारुणो यव मयः चरुः

हिरण्यं दक्षिणा

वनस्पतिभ्यस् स्वाहा

ओषधीभ्यस् स्वाहा

धात्रे द्वादश कपालः

ऐन्द्रापौष्णश् चरुः

सौमापौष्णश् चरुः

सरीसृपेभ्यस् स्वाहा

परिप्लवेभ्यस् स्वाहा

सूर्याय स्वाहा

पष्ठौह्य् अ प्रवीता दक्षिणा

अश्वो बभ्रुर् दक्षिणा

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालः

अन्तरिक्षाय स्वाहा

चराचरेभ्यस् स्वाहा

वामनो दक्षिणा

अनुमत्यै चरुः

पृथिव्यै स्वाहा

पतयद्भ्यस् स्वाहा

सिनीवाल्यै चरुः

राकायै चरुः

ऐन्द्रावैष्णवश् चरुः
उदक् द्वारम् पुत्र पशु कामः

पायसेन वा

गौर पांसु ब्राह्मणस्य

बृहत् तृणैः बल कामस्य

महाव्याहृतयः

वामदेव्य ऋचः

एताश् च एव देवता अभियजेत्

वास्तोष्पत इति प्रथमा

संवत्सरे संवत्सरे नवयज्ञयोर् वा

मण्डल द्वीप संमितम् वा

दर्भ संमितम् ब्रह्मवर्चस कामस्य

समं लोमशम् अविभ्रंशि

मृदु तृणैः पशु कामस्य

यथा न संलोकी स्यात्

प्रजापतय इत्य् उत्तमा

प्रदक्षिणं प्रतिदिशम्

न प्रत्यक् द्वारम् कुर्वीत

प्राच्य उदीच्यो वा यत्र अपः प्रवर्तेरन्

तत्र अवसानम् प्राच् द्वारम् यशस्कामो बल कामः कुर्वीत

स पायसाभ्याम्

अवान्तर देशेषु

हुत्वा दश बलीन् हरेत्

इन्द्राय इति पुरस्ताद् वायव इत्य् अवान्तर देशे यमाय इति दक्षिणतः पितृभ्य इत्य् अवान्तर देशे वरुणाय इति पश्चात् महाराजाय इति अवान्तर देशे सोमाय इति उत्तरतो महेन्द्राय इति अवान्तर देशे वासुकय इत्य् अधस्ताद् ऊर्ध्वं नमो ब्रह्मण इति दिवि

वर्जयेत् पूर्वतो ऽश्वत्थं प्लक्षं दक्षिणतस् तथा न्यग्रोधम् अपराद् देशाद् उत्तरात् च अपि उदुम्बरम्

अजेन वा श्वेतेन

अ क्षीरिण्यः ऽकण्टका अ कटुकाः यत्र औषधयः स्युः

दक्षिणा द्वारम् सर्व कामः

शादा संमितम्

स्थिराघातम् एक वर्णम् अ शुष्कम् अन् ऊषरम् अ मरु परिहितम् अ किलिनम्

प्राची ऊर्ध्व अवाचीभ्यः ऽहरहर् नित्य प्रयोगः

गृह द्वारम्

अवसानं जोषयेत

यत्र वा श्वभ्राः स्वयंखाताः सर्वतो ऽभिमुखाः स्युः

आनुपूर्व्येण अ व्यतिहरन्

अष्टगृहीतं गृहीत्वा जुहुयात्

लोहित पांसु क्षत्रियस्य

आदित्य देवतः ऽश्वत्थः प्लक्षश् च यम देवतः न्यग्रोधो वारुणो वृक्षः प्राजापत्य उदुम्बरः

वसाम् आज्यं मांसं पायसम् इति संयूय

मध्ये ऽग्निम् उपसमाधाय कृष्णया गवा यजेत
तत् न अशक्नोत् चक्षुषा ग्रहीतुम्

तत् प्राणेन अजिघृक्षत्

तस्मात् इदन्द्रः नाम

तत् वाचा अजिघृक्षत्

तम् इदन्द्रम् सन्तम् इन्द्रः इति आचक्षते परोक्षेण

तस्य त्रयः आवसथाः त्रयः स्वप्नाः

तत् न अशक्नोत् मनसा ग्रहीतुम्

तत् आवयत्

तत् न अशक्नोत् प्राणेन ग्रहीतुम्

सः _ ह एनत् प्राणेन अग्रहैष्यत् अभिप्राण्य ह एव अन्नम् अत्रप्स्यत्

सा एषा विदृतिः नाम द्वार्

तत् श्रोत्रेण अजिघृक्षत्

परोक्ष प्रियाः इव हि देवाः

सः _ ह एनत् श्रोत्रेण अग्रहैष्यत् श्रुत्वा ह एव अन्नम् अत्रप्स्यत्

तत् न अशक्नोत् श्रोत्रेण ग्रहीतुम्

सः _ ह एनत् चक्षुषा अग्रहैष्यत् दृष्ट्वा ह एव अन्नम् अत्रप्स्यत्

सः _ ह एनत् मनसा अग्रहैष्यत् ध्यात्वा ह एव अन्नम् अत्रप्स्यत्

या वै सा मूर्तिः अजायत अन्नम् वै तत्

तत् अपानेन अजिघृक्षत्

तत् न अशक्नोत् त्वचा ग्रहीतुम्

तत् मनसा अजिघृक्षत्

अन्नायुः वै एष यत् वायुः

तत् न अशक्नोत् वाचा ग्रहीतुम्

सः _ ह एनत् शिश्नेन अग्रहैष्यत् विसृज्य ह एव अन्नम् अत्रप्स्यत्

सः जातः भूतानि अभिव्यैक्षत् किम् इह अन्यम् वावदिषत् इति

सः अपः अभ्यतपत्

सः एतम् एव पुरुषम् ब्रह्म ततमम् अपश्यत् इदम् अदर्शम् इति

तत् शिश्नेन अजिघृक्षत्

सः ईक्षत कथम् नु इदम् मत् ऋते स्यात् इति

सः ईक्षत कतरेण प्रपद्यै इति

परोक्ष प्रियाः इव हि देवाः

इदन्द्रः ह वै नाम

सः ईक्षत इमे नु लोकाः च लोकपालाः च अन्नम् एभ्यः सृजै इति

सः एष अन्नस्य ग्रहः यत् वायुः

अयम् आवसथः अयम् आवसथः अयम् आवसथः इति

तत् न अशक्नोत् शिश्नेन ग्रहीतुम्

सः _ ह एनत् वाचा अग्रहैष्यत् अभिव्याहृत्य ह एव अन्नम् अत्रप्स्यत्
आर्षभेण उत्तर लोम्ना चर्मणा पिहितः स्यात्

यं मनुष्याणां भूतौ संपश्यसि तेषु अभिभूयासम्

उपस्थाय सदः प्रविशेयुः

त्वं वाग् असि

भूमिदुन्दुभिम् आव्रजेत्

अराद्धिं तेभ्यो दुन्दुभे राद्धिम् अस्मभ्यम् आवद इति

ये नः सत्रे अनिन्दिषुः दीक्षायाम् श्रान्त आसिते

आविर् अस्य् आविर् मा कुरु

अथ सर्वं समस्तेन तस्मै ते सुभोः सुभुवो भूयास्म

अन्यं वा घ्नन्तम् अनुमन्त्रयेत

सवितः प्र मा सुव

पश्चाद् आग्नीध्रीयस्य अर्धम् अन्तर्वेदि श्वभ्रस्य खातं स्यात् अर्धम् बहिर्वेदि

अप उपस्पृश्य यथैतं प्रत्याव्रज्य पश्चात् तिष्ठन्तो ऽग्निम् उपतिष्ठेरन् नमः ते गायत्राय यत् ते पुरो यत् ते शिरो नमः ते रथन्तराय यत् ते दक्षिणतो यत् ते दक्षिणः पक्षो नमः ते बृहते यत् ते उत्तरतो यत् त उत्तरः पक्षो नमः ते यज्ञायज्ञीयाय यत् ते पश्चात् यत् ते पुच्छं नमः ते वामदेव्याय यः ते आत्मा यत् ते मध्यम् इत्य् एतैः पृथक् अङ्गानि अन्वर्थम्

परावद द्विषन्तं घोरां वाचं परावद अथ अस्मभ्यम् सुमित्र्यां वाचं दुन्दुभे कल्याणीं कीर्तिम् आवद इति
जायते ऽभिहते चित्ते चिन्ता शोक भय आदिभिः

प्रस्थं तद्वद् द्रवैः पूर्वैः पञ्चगव्यम् इदं महत्

अथ आवृतानाम् धी चित्त हृद् खानाम् प्राञ्च् प्रबोधनम्

क्षीर द्रोणे पचेत् सिद्धम् अपस्मार विमोक्षणम्

परितो विक्षिपति अङ्गम् विषमं विनता अङ्गुलिः

कूष्माण्ड स्वरसे सर्पिर् अष्टादशगुणे शृतम्

पश्यन्न् असन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ

शोफ अर्शस् कामला पाण्डु गुल्म कास ग्रह अपहम्

मूर्वा भूतिक भूनिम्ब श्रेयसी सारिवा द्वयैः

भार्गी पाठा आढकी कुम्भ निकुम्भ व्योष रोहिषैः

तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रू व्युदासः अक्षि वैकृतम्

तमो विशन् मूढ मतिः बीभत्साः कुरुते क्रियाः

नकुल उलूक मार्जार गृध्र कीट अहि काक जैः

ज्वर अपस्मार जठर भगंदर हरम् परम्

तैल प्रस्थम् घृत प्रस्थम् जीवनीयैः पल उन्मितैः

चेष्टा अल्पा भूयसी लाला शुक्ल नेत्र नख आस्य ता

तस्माद् रसायनैः एनम् दुश्चिकित्स्यम् उपाचरेत्

द्वि पलाः सलिल द्रोणे पक्त्वा पाद अवशेषिते

रूक्ष श्याव अरुण अक्षि त्वच् नख आस्यः कृष्णम् ईक्षते

शीलयेत् तैल लशुनम् पयसा वा शतावरीम्

वातिकं वस्ति भूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः

तीक्ष्णैः कुर्याद् अपस्मारे कर्मभिर् वमन आदिभिः

शम्याक पुष्करजटा फल्गु मूल दुरालभाः

रूपम् उत्पत्स्यमाने ऽस्मिन् हृद् कम्पः शून्य ता भ्रमः

कपिलानां गवां पित्तं नावने परमं हितम्

ब्राह्मी रस वचा कुष्ठ शङ्खपुष्पी शृतम् घृतम्

तद्वत् काश विदारी इक्षु कुश क्वाथ शृतम् पयः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

काल अन्तरेण स पुनर् च एवम् एव विचेष्टते

पीत फेन अक्षि वक्त्र त्वच् आस्फालयति मेदिनीम्

अपस्मरति संज्ञां च लभते विस्वरं रुदन्

शुक्ल आभ रूप दर्शि त्वम् सर्व लिङ्गम् तु वर्जयेत्

विजिह्म अक्षि _ दोष वेगे ऽतीते विबुध्यते

मदयन्ती अग्नि निचुलैः अक्ष अंशैः सर्पिषः पचेत्

अपस्मारः चतुर् भेदः वात आद्यैः निचयेन च

गोधा नकुल नागानाम् पृषत ऋक्ष गवाम् अपि

यत् जायते यतस् च एष महा मर्म समाश्रयः

अशब्द श्रवणम् स्वेदो लाला सिङ्घाणक स्रुतिः

अपस्मार ज्वर उन्माद कामला अन्त करम् पिबेत्

स्मृति अपायः हि अपस्मारः स धी सत्त्व अभिसंप्लवात्

श्व शृगाल बिडालानाम् सिंह आदीनाम् च पूजितम्

भैरव आदीप्त रुषित रूप दर्शी तृषा अन्वितः

सप्तपर्णम् अपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्

पित्तेषु साधितं तैलं नस्ये ऽभ्यङ्गे च शस्यते

निद्रा नाशः ऽङ्गमर्दस् तृट् स्वप्ने गानं स नर्तनम्

श्लैष्मिकं वमन प्रायैः अपस्मारम् उपाचरेत्

गोमय स्वरस क्षीर दधि मूत्रैः शृतं हविः

अपस्मार विमोक्ष अर्थम् योगान् संशमनान् शृणु

श्र्याह्व अपामार्ग कारञ्ज बीजैः तैलं विपाचितम्

उत्पिण्डित अक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते

द्वि पञ्चमूल त्रिफला द्वि निशा कुटज त्वचः

पानं तैलस्य मद्यस्य तयोः एव च मेहनम्

त्रिफला व्योष पीतद्रु यवक्षार फणिज्जकैः

अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञां च विन्दति

समं क्रुद्धैः अपस्मारः दोषैः शारीर मानसैः

वात पित्त उद्भवम् क्षिप्रम् अपस्मारं निहन्ति तत्

तद् आर्तम् च अग्नि तोय आदेः विषमात् पालयेत् सदा

ब्राह्मी रसम् कुष्ठ रसम् वचां वा मधु संयुताम्
गृह्याभ्यः स्वाहा गृहपतिभ्यः स्वाहा अवसानेभ्यः स्वाहा अवसान पतिभ्यः स्वाहा इति उत्तरपूर्वे देशे

अथ उपलब्धे पिङ्क्षाण्यै स्वाहा पिङ्क्षाण्यै स्वाहा इति पिङ्क्षाण्याम्

अथ प्रदक्षिणं बलिं निनयति प्राच्यै दिशे स्वाहा दक्षिणायै दिशे स्वाहा प्रतीच्यै दिशे स्वाहा उदीच्यै दिशे स्वाहा ऊर्ध्वायै दिशे स्वाहा आग्नेय्यै दिशे स्वाहा नैरृत्यै दिशे स्वाहा वायव्यै दिशे स्वाहा ऐशान्यै दिशे स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा प्रजापतये स्वाहा इति मध्ये

अथ देहल्यां मरुद्भ्यः स्वाहा इति

अपरेण अग्निम् हस्तेन परिमृज्य धर्माय स्वाहा अधर्माय स्वाहा ध्रुवाय स्वाहा क्षयाय स्वाहा इति

श्रियै स्वाहा पुष्ट्यै स्वाहा इति धान्य निचये

मध्ये धात्रे स्वाहा विधात्रे स्वाहा इति द्वयोर् वाहयोः

वनस्पतिभ्यः स्वाहा इति स्थूणा देशे

सोमाय स्वाहा इति धान्ये

भूः स्वाहा इति सर्व देवताभ्यः ऽन्तरिक्षाय स्वाहा ओषधि वनस्पतिभ्यः स्वाहा इति मध्ये ऽगारे

अन्नं प्राणः प्रजापतिः परमेष्ठिने स्वाहा इति उखायाम्

ओषधि वनस्पतिभ्यः स्वाहा इति स्थूणाराजयोः

विष्णवे स्वाहा विष्णवे स्वाहा इति उलूखल मुसले

कामाय स्वाहा इति शयन देशे
उत्तरेण ब्रह्मणा वि भाहि कृण्वानो अन्यान् अधरान् सपत्नान्

येन इन्द्राय समभरन् पयाꣳस्य् उत्तरेण ब्रह्मणा जातवेदः

अस्मिन् वसु वसवो धारयन्त्व् इन्द्रस् त्वष्टा वरुणो मित्रो अग्निः

अस्मै देवाः प्रदिशा ज्योतिर् अस्तु सूर्यो अग्निर् उत वा हिरण्यम्

सपत्ना अस्मद् अधरे भवन्तु उत्तमे देवा ज्योतिषि धत्तन इमम्

आ एषाम् यज्ञम् उत वर्चो भरे ऽहं रायस्पोषम् उत वित्तान्य् अग्ने
तृप्यन्तु ते अस्मिन् पितरः समस्ता इच्छावतां ये प्रदिशन्ति कामान्

जानुभ्याम् अवनीम् गत्वा रुचिः स्तोत्रम् इदं जगौ

प्रत्यञ्चम् आज्यपाः तद्वत् उदञ्चम् अपि सोमपाः

पितर ऊचुः

नमस्यामि तथा सोमं पितरं जगन्ताम् अहम्

सर्वतः पितरो रक्षां कुर्वन्तु मम नित्यशः

तस्यां च पुत्रो भविता भवतो मुनि सत्तमैः

एवं स्तुताः ततस् तेन मुनि सत्तमाः

तेषां च सांनिध्यम् इह अस्तु पुष्प गन्ध अम्बु भोज्येषु मया कृतेषु

शिशिरे द्विगुण अब्दानि तृप्तिं स्तोत्रम् इदम् शुभम्

महन्त् महात्मा महितो महिमावन्त् महाबलः

वसन्ते षोडश समाः तृप्तये श्राद्ध कर्मणि

श्राद्धैः मनस् मयैः भक्त्या भुक्ति मुक्तिम् अभीप्सुभिः

श्रावणीयं महाभाग अस्माकं पुष्टि कारकम्

कन्याम् अलभमानः ऽसौ पितृ वाक्येन दीपितः

स्तोत्र श्रवण सम्प्रीत्या सन्निधाने परे कृते

शरद् काले ऽपि पठितं श्राद्ध काले प्रयच्छति

प्रजापतिः त्वम् भविता स्रष्टव्या भवता प्रजाः

इति चिन्तयतस् तस्य मतिः जाता महात्मनः

नमस्ये ऽहं पितॄन् ये वै तर्प्यन्ते अरण्य वासिभिः

निश्चक्रमुः ते पितरो भासयन्तो दिशा दश

ततो वर्ष शतम् दिव्यं तपः तेपे महा मनाः

नः एतत् पुरुषैः तृप्तिम् पञ्चदश आब्दिकाम्

तथा विशां ये कनक अवदाताः नीली प्रभाः शूद्र जनस्य ये च

तृप्ताः च ये भूति सृजः भवन्ति तृप्यन्तु ते अस्मिन् प्रणतः ऽस्मि तेभ्यः

इन्द्र आदीनाम् च नेतारो दक्ष मारीचयोः तथा

रक्षस् भूत पिशाचेभ्यः तथा एव असुर दोषात्

ये संयत आत्मभिः नित्यम् संतर्प्यन्ते समाधिभिः

मार्कण्डेय उवाच

देवैः अपि हि तर्प्यन्ते ये श्राद्धेषु स्वधा उत्तरैः

अश्रद्धया वा पुरुषैः दम्भम् आश्रित्य यत् कृतम्

प्रजापतेः कश्यपाय सोमाय वरुणाय च

ततः प्रसन्नाः पितरः तम् ऊचुः मुनि सत्तमम्

निवेदनं च यत् तेन पुष्प गन्ध अनुलेपनम्

क्षीण अधिकारः धर्म ज्ञः ततस् सिद्धिम् अवाप्स्यसि

ये वत्सर अन्ते ऽभ्युदये च पूज्याः प्रयान्तु ते मे पितरो ऽत्र तुष्टिम्

नमः ते नमः ते इति आह पृथक् आदृतः

मार्कण्डेय उवाच

अग्नि रूपान् तथा एव अन्यान् नमस्यामि पितॄन् अहम्

तेभ्यो ऽखिलेभ्यो योगिभ्यः पितृभ्यो यत मानसः

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वायु अग्नियोः नभसः तथा

अग्निष्वात्ताः पितृ गणाः प्राचीं रक्षन्तु मे दिशम्

अश्राद्ध अर्हैः उपहारैः तथा कृतैः

वाञ्छद्भिः सततं स्तव्याः स्तोत्रेण अनेन वै यतः

तृप्यन्तु ते अस्मिन् पितरः अन्न तोयैः गन्ध आदिना पुष्टिम् इतस् व्रजन्तु

ततः प्रदर्शयामास ब्रह्मा लोकपितामहः

कामं च इमम् अभिध्याय क्रियतां पितृ पूजनम्

गणाः पञ्च तथा एव एते पितॄणां पाप नाशनाः

सुखदो धनदः च अन्यः धर्मदो अन्यः च भूतिदः

पितॄन् नमस्ये परम अर्थ भूताः ये वै विमाने निवसन्ति अमूर्ताः

पृष्टः क्रौञ्चुकिना उवाच मार्कण्डेयः पुनर् च तम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे रुचिकृतपितृस्तोत्रं नाम एकोननवतितमः ऽध्यायः

पितॄणां वचनात् तेन यत् कर्तुम् अभिवाञ्छितम्

कव्यैः अशेषैः विधिवत् लोक द्वय फल प्रदान्

विकले ऽपि कृते श्राद्धे स्तोत्रेण अनेन साधिते

नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां दिव्य _

नमस्ये ऽहं पितॄन् विप्रैः अर्च्यन्ते भुवि ये सदा

वर्षासु तृप्तिः नः अक्षय्या जायते रुचे

जगत् स्वरूपिणः च एव तथा ब्रह्म स्वरूपिणः

मनु आदीनाम् च नेतारः सूर्याचन्द्रमसोः तथा

तथा अन्तरिक्षे च सुरारि पूज्याः ते वै प्रतीच्छन्तु मया उपनीतम्

नमस्ये ऽहं पितॄन् भक्त्या ये वसन्त्य् अधि देवतम्

अन्याय उपात्त वित्तेन यदि वा कृतम् अन्यथा

नमस्ये ऽहं पितॄन् वैश्यैः अर्च्यन्ते भुवि ये सदा

पितॄणां कथ्यते च एव तथा गण चतुष्टयम्

नमस्ये ऽहं पितॄन् मर्त्यैः अर्च्यन्ते भुवि ये सदा

पत्नीं सुतान् च संतुष्टाः किं न दद्युः पितामहाः

पितॄन् नमस्ये दिवि ये च मूर्ताः स्वधा भुजः काम्य फल अभिसंधौ
पठिष्यति द्विजाग्र्याणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः

स्तोत्रेण अनेन च नरो यो ऽस्मान् स्तोष्यति भक्तितः

अकाले अपि अथ वा देशे विधि हीनम् अथ अपि वा

रुचिः उवाच

तथा अग्नि होमेन च यान्ति तृप्तिं सदा पितृभ्यः प्रणतो ऽस्मि तेभ्यः

आद्याः सुराणाम् अमर ईश पूज्याः तृप्यन्तु ते अस्मिन् प्रणतः ऽस्मि तेभ्यः

तद् मय त्वेन ऋद्धिम् आत्यन्तिकाम् पराम्

वाञ्छित अभीष्ट लाभाय प्राजापत्य प्रदायिनः

तत्र एव विधिवत् मन्त्र भोग सम्पद् समन्वितैः

रुचिः उवाच

सत्वं यथा उक्तम् पितृभिः कुरु दार परिग्रहम्

विश्वो _ आराध्यः धर्मो धन्यः शुभ आननः

त एव तुष्टाः पितरः प्रदास्यन्ति ते ईप्सितम्

सप्तर्षीणां तथा अन्येषाम् तान् नमस्यामि काम दान्

तत्र स्थितः चिरम् कालं वनेषु नियम स्थितः

तस्मात् एतत् त्वया श्राद्धे विप्राणां भुञ्जतां पुरः

नमस्ये ऽहं पितॄन् स्वर्गे सिद्धाः संतर्पयन्ति यान्

कव्यानि अशेषाणि च यानि अभीष्टानि अतीव तेषां मम पूजितानाम्

अस्माभिः अक्षयम् श्राद्धं तत् भविष्यति असंशयम्

तथा बर्हिषदः पान्तु याम्यां मे पितरः सदा

भूति दः भूति कृत् भूतिः पितॄणां ये गणा नव

तत् दृष्ट्वा सु महत् तेजः समाच्छाद्य स्थितं जगत्

ततो ऽसौ प्रणिपत्य आह ब्रह्माणं जगतो गतिम्

नमस्ये ऽहं पितॄन् विप्रैः नैष्ठिकैः धर्म चारिभिः

द्यावापृथिव्योः च तथा नमस्यामि कृत अञ्जलिः

सूत उवाच

नमस्ये ऽहं पितॄन् स्वर्गे ये तर्प्यन्ते महा ऋषिभिः

ये च तेजसि ये च एते सोम सूर्य अग्नि मूर्तयः

एकाग्र प्रयतः भूत्वा भक्ति नम्र आत्म कंधरः

नमः नमः नमः ते ऽस्तु प्रसीदन्तु स्वधाभुजः

सोम आधारान् पितृ गणान् योगमूर्तिधरान् तथा

प्रादुर्बभूव सहसा गगन व्याप्ति कारकः

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपाः तथा

श्राद्धेषु दिव्यैः सकलैः उपहारैः अनुत्तमैः

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे दार संग्रहः

श्राद्धेषु य इमं भक्त्या तु मद् प्रीति करम् स्तवम्

रक्षांसि भूतानि असुरान् तु अशिवम् प्रजानाम्

सृष्ट्वा प्रजाः सुतान् विप्रैः समुत्पाद्य क्रियाः तथा

आराधनाय स तदा परं नियमम् आस्थितः

नमस्ये ऽहं पितॄन् श्राद्धैः अर्च्यन्ते ये रसातले

नमस्ये ऽहं पितॄन् श्राद्धे शूद्रैः अपि च भक्तितः

नद्या विविक्ते पुलिने चकार पितृ तर्पणम्

यदि अपि अश्रोत्रियम् श्राद्धं यदि अपि उपहतम् भवेत्

प्रदान शक्ताः सकल ईप्सितानाम् विमुक्ति दाः ये ऽनभिसंहितेषु

नमस्ये ऽहं पितॄन् श्राद्धे पाताले ये महा असुरैः

रुचे रौच्य इति ख्यातिं प्रयास्यति जगत्त्रये

सो ऽहं पत्नीम् अभीप्सामि धन्यां दिव्यां प्रजावतीम्

स्व कर्म अभिरतैः नित्यं पुष्प धूप अन्न वारिभिः

नमो गणेभ्यः सप्तभ्यः तथा लोकेषु सप्तसु

योग ईश्वरेभ्यः च सदा नमस्यामि कृत अञ्जलिः

ब्रह्मा उवाच

तस्य तुष्टा वयं भोगान् आत्मजम् ध्यानम् उत्तमम्

यजन्ति यान् अस्त मलैः मनोभिः योगि ईश्वराः क्लेश विमुक्ति हेतून्

ये खड्ग मांसेन सुरैः अभीष्टैः कृष्णैः तिलैः दिव्य मनोहरैः च

ग्रीष्मे च षोडश एव एतत् पठितम् तृप्ति कारकम्

कन्या अभिलाषी विप्र ऋषिः परिबभ्राम मेदिनीम्

संतर्प्यते जगन्त् कृत्स्नम् नाम्ना ख्याताः सुकालिनः

त एव अत्र पितृ गणाः तुष्यन्तु च मद् आहितात्

दिने दिने ये प्रतिगृह्णते ऽर्चां मास अन्त पूज्याः भुवि ये ऽष्टकासु

अस्माकं तृप्तये श्राद्धं तथा अपि एतद् उदीरणात्

अस्माकं जायते तृप्तिः तत्र द्वादश वार्षिका

अग्नि सोम मयम् विश्वं यत एतत् अशेषतस्

ते अस्मिन् समस्ताः मम पुष्प गन्ध धूप अम्बु भोज्य आदि निवेदनेन

ये पिण्ड दानेन मुदं प्रयान्ति तृप्यन्तु ते अस्मिन् पितरः अन्न तोयैः

मन्वन्तर अधिपः धीमान् त्वद् नाम्ना एव उपलक्षितः

यस्मिन् गेहे च लिखितम् एतत् तिष्ठति नित्यदा

तस्य अपि बहवः पुत्रा महा बल पराक्रमाः

हेमन्ते द्वादश अब्दानि तृप्तिम् एतत् प्रयच्छति
सुर त्वम् इन्द्र त्वम् इतस् ऽधिकं वा गज अश्व रत्नानि महा गृहानि

अत्र एव सद्यः पत्नी ते भवतु अति मनोरमा

स्वायंभुवे नमस्यामि ब्रह्मणे योग चक्षुषे

एवं तु स्तुवतः तस्य तेजसो राशिः उच्छ्रितः
आदधाति

बाल स्तुकाम् आच्छिद्य खल्व आदीनि

असौ इति

बालान् कल्माषे काण्डे सव्यम् परिवेष्ट्य सम्भिनत्ति प्रतपति आदधाति

अरण्ये तिल शण गोमय शान्ता ज्वालेन अवनक्षत्रे अवसिञ्चति

मुञ्चामि त्वा इति ग्राम्ये पूति शफरीभिः ओदनम्

सव्येन दक्षिणामुखः पांसून् उपमथ्य परिकिरति

स वासिनौ इति मन्त्र उक्तम्

हरिणस्य इति बन्धन पायन आचमन शङ्कुधान ज्वालेन अवनक्षत्रे अवसिञ्चति

क्षेत्रियात् त्वा इति चतुष्पथे काम्पील शकलैः पर्वसु बद्ध्वा पिञ्जूलीभिः आप्लावयति

अक्षीभ्याम् ते इति वीबर्हम्

भक्तम् प्रयच्छति

उद्धृतम् उदकम् पाययति

अमित मात्रायाः सकृत् गृहीतान् यवान् आवपति

अवसिञ्चति

उद्यन् आदित्यः इति उद्यति गो नाम इति आह

सूक्त अन्ते ते हताः इति

नमः सनिस्रस अक्षेभ्यः इति शून्य शालायाम् अप्सु संपातान् आनयति उत्तरम् जरत् खाते स शाला तृणे

दशवृक्षः इति शाकलः

प्राच् मुखम् व्याधितम् प्रत्यक् मुखम् अ व्याधितम् शाखासु उपवेश्य वैतसे चमसे उपमन्थनीभ्याम् तृष्णा गृहीतस्य शिरसि मन्थम् उपमथ्य अ तृषिताय प्रयच्छति

नमः ते लाङ्गलेभ्यः इति सीर योगम् अधिशिरस् अवसिञ्चति

तस्मिन् तृष्णाम् संनयति

दश सुहृदः जपन्तः अभिमृशन्ति

दर्भैः अभ्यस्यति मध्यन्दिने च प्रतीचीम् अपराह्णे

पार्थिवस्य इति उद्यति पृष्ठ संहितौ उपवेशयति

संमृद्नाति
सुगमम् अन्यत्

दरदं हिंगुलं वत्सनाभं विषं मरिचं टङ्कणं सौभाग्यं सम भागम् चूर्णं गुञ्जा एकम् देयम् अनुपानं कुटजस्य फलम् इन्द्रयवं तथा कुटज त्वचम् कर्ष मात्रम् मधुना देयं गव्यम् आज्यं वा तक्रम्
प्राणेषु च एव तत् स्वर्गेषु च लोकेषु प्रतितिष्ठन्तः यन्ति

इﾱआ सर्वेषाम् होतुः वा

प्राणान् च एव तत् स्वर्गान् च लोकान् आप्नुवन्ति

बार्हताः स्वर्गाः लोकाः

शिरः सुब्रह्मण्यायै

स्कन्ध्याः च मणिकाः तिस्रः च कीकसाः ग्रावस्तुतः

ताम् उ ह गिरिजाय बाभ्रव्याय अमनुष्यः प्रोवाच

साधारणः भवति

अर्धम् च एव वैकर्तस्य क्लोमा च शमितुः

अथ ये अतस् अन्यथा तत् यथा सेलगाः वा पाप कृतः वा पशुम् विमथ्नीरन् तादृश् तत्

तिस्रः च एव कीकसाः अर्धम् च वैकर्तस्य उन्नेतुः

ताम् वै एताम् पशोः विभक्तिम् श्रौतऋषिः देवभागः विदांचकार

श्येनम् वक्षः उद्गातुः

जाघनीम् पत्नीभ्यः हरन्ति

कण्ठः काकुद्रः प्रतिहर्तुः

दक्षिणम् दोस् नेष्टुः सव्यम् पोतुः

तम् गृहपतिः एव प्रशिंष्यात्

दक्षिणः ऊरुः अछावाकस्य सव्यः आग्नीध्रस्य

सः एष स्वर्ग्यः पशुः ये एनम् एवम् विभजन्ति

सदम् च अनूकम् च गृहपतेः

हनू स जिह्वे प्रस्तोतुः

ओष्ठः एनयोः

दक्षिणम् सक्थि मैत्रावरुणस्य सव्यम् ब्राह्मणाच्छंसिनः

तस्य विभागम् वक्ष्यामः

दक्षिणम् पार्श्वम् स अंसम् अध्वर्योः सव्यम् उपगातॄणाम्

दक्षिणा श्रोणिः होतुः सव्या ब्रह्मणः

ताम् उ ह अ प्रोच्य एव अस्मात् लोकात् उच्चक्रामत्

ताम् ब्राह्मणाय दद्युः

यः श्वःसुत्याम् प्राह तस्य अजिनम्

सव्यौ पादौ गृहपतेः भार्यायै व्रत प्रदस्य

सव्यः अंसः प्रतिप्रस्थातुः

तत् ब्राह्मणाय दद्यात् यदि अ ब्राह्मणः स्यात्

अथ अतस् पशोः विभक्तिः