tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अनूप उत्थम् वन उत्थम् च तत्र यत् न अस्ति पार्थिवः

कृतं स्वयं रुचिरम् अथ अत्रिणा शुभं शुभ आवहम् च हि ददृशे स मद्र राज्

तथा वह्निशिखा आकारैः गज वक्त्र उत्पलैः शुभैः

उदय आदित्य संकाशैः सूर्य चन्द्र निभैः तथा

हिम पातम् घना यत्र कुर्वन्ति सहिताः सदा

हस्तिकर्णैः सुमनसैः कोविदारैः सु पुष्पितैः

जात्या चम्पक जात्या च तुम्बरैः च अपि अतुम्बरैः

श्वापदान् विविध आकारान् मृगान् च एव महामृगान्

अविरुद्धान् वने दृष्ट्वा विस्मयं परमं ययौ

पीत यूथिकया च एव श्वेत यूथिकया तथा

तस्य एव पर्वत इन्द्रस्य प्रदेशं सु मनोरमम्

मन्दारैः कोविदारैः च किंशुकैः कुसुम अंशुकैः

घातुकान् चक्रवाकान् च कटुकान् टिट्टिभान् भटान्

न्यग्रोधैः च तथा अश्वत्थैः शिरीषैः शिंशपा द्रुमैः

चमरान् सृमरान् च एव तथा गौरखरान् अपि

अब्दकैः च तथा अर्जुनैः

कुररान् कालकूटान् च खट्वाङ्गान् लुब्धकांस् तथा

पुष्प अङ्कुरैः च बकुलैः पारिभद्र हरिद्रैः

हिम पुञ्जाः कृताः तत्र चन्द्र बिम्ब सम प्रभाः

सर्व पाप क्षय करम् शैलस्य इव प्रहारकम्

कपिञ्जलान् कलविङ्कान् तथा कुङ्कुमचूडकान्

मुचुकुन्दैः तथा कुन्दैः आटरूष परूषकैः

कुरबकैर् हिमवरैर् जम्बूभिर् नृपजम्बुभिः

तत् आश्रमम् श्रम शमनम् मनोहरं मनोहरैः कुसुम शतैः अलंकृतम्

ऋक्षान् तरक्षून् च बहून् गोलाङ्गूलान् स वानरान्

करालान् कृतमालान् च कालपुच्छान् च तोरणान्

मद्र ईश्वरः स ददृशे तपसा हि अतियोगात्

क्रौञ्च आकारक शम्बरान्

श्लेष्मातकैर् आमलकैर् हरीतक विभीतकैः

तिन्तिडीकैः तथा लोध्रैः विडङ्गैः क्षीरिका द्रुमैः

निर्मिताः तत्र च अत्यर्थम् अत्रिणा सु महात्मना

मञ्जुलीतक दात्यूहान् भारद्वाजान् तथा

बीजपूरैः सकर्पूरैः गुरुभिः च अगुरु द्रुमैः
अथ बर्हिषो धातूनां सम्प्रलुप्य ध्रुवायां समनक्ति समङ्क्तां बर्हिर् हविषा घृतेन सम् आदित्यैर् वसुभिः सं मरुद्भिः सम् इन्द्रेण विश्वेभिर् देवेभिर् अङ्क्ताम् इति

उपोत्थाय यजमानो दक्षिणेन पदा विष्णुक्रमान् क्रमते

निनयति प्रणीताः

अथ एनाम् गार्हपत्ये समिध आधापयत्य् अग्ने व्रत पते व्रतम् अचारिषम् तद् अशकम् तन् मे ऽराधि स्वाहा वायो व्रत पते आदित्य व्रत पते व्रतानां व्रत पते व्रतम् अचारिषम् तद् अशकम् तन् मे ऽराधि स्वाहा इति

अथ एनत् आहवनीये ऽनुप्रहरति दिव्यं नभो गच्छतु यत् स्वाहा इति

अथ यज्ञ समृद्धीः जुहोति इष्टेभ्यः स्वाहा वषड् अन् इष्टेभ्यः स्वाहा भेषजं दुरिष्ट्यै स्वाहा निष्कृत्यै स्वाहा दौरार्द्ध्यै स्वाहा दैवीभ्यस् तनूभ्यः स्वाहा ऋद्ध्यै स्वाहा समृद्ध्यै स्वाहा सर्व समृद्ध्यै स्वाहा भूः स्वाहा भुवः स्वाहा सुवः स्वाहा भूर् भुवः सुवः स्वाहा इमं मे वरुण तत् त्वा यामि त्वं नो अग्ने स त्वं नो अग्ने त्वम् अग्ने अयासि अया सन् मनसा हितो ऽया सन् हव्यम् ऊहिषे नो धेहि भेषजं स्वाहा अयाश् च अग्ने ऽस्य् अनभिशस्तीश् च सत्यम् इत् त्वम् अया अस्य् अयसा मनसा धृतो अयसा हवम् ऊहिषे अया नो धेहि भेषजं स्वाहा यद् अस्मिन् कर्मण्य् अन्तर् अगाम मन्त्रतः कर्मतो वा अनया आहुत्या तत् शमयामि सर्वम् तृप्यन्तु देवा घृतेन स्वाहा यद् अस्य कर्मणो ऽत्यरीरिचम् यद् वा न्यूनम् इह अकरम् अग्निष् टत् स्विष्टकृद् विद्वान् सर्वं सु इष्टम् सु हुतम् करोतु मे ऽग्नये स्विष्टकृते सु हुत हुते आहुतीनां कामानां समर्धयित्रे स्वाहा प्रजापते न त्वद् एतान्य् अन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव यद् कामाः ते जुहुमस् तन् नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणां स्वाहा इति

संतिष्ठत आमावास्यं वा पौर्णमास्यं वा हविः

अथ एनाम् तथा एव तिरः पवित्रम् अप आचामयति पयस्वतीर् ओषधयः पयस्वद् वीरुधां पयो ऽपां पयसो यत् पयस् तेन माम् इन्द्र संसृज इति

अथ यथाप्रपन्नं निष्क्रामयति

अथ प्राङ् एत्य ध्रुवाम् आप्याययत्य् आप्यायतां ध्रुवा घृतेन यज्ञं यज्ञं प्रति देवयद्भ्यः सूर्याया ऊधो ऽदित्या उपस्थे उरु धारा पृथिवी यज्ञे अस्मिन् इति

उदूहति स्रुचम्
रक्त उल्बणाः गुदेकीलाः पित्त आकृति समन्विताः

तन्द्रा इन्द्रियाणाम् दौर्बल्यं क्रोधो दुःख उपचार ता

तनु अस्र स्राविणः विस्रास् तनवो मृदवः श्लथाः

पायोर् वलीषु तं धत्ते तासु अभिष्यण्ण मूर्तिषु

ते ऽत्यर्थं दुष्टम् उष्णं च गाढ विष् प्रतिपीडिताः

जायन्ते ऽर्शांसि तद् पूर्वलक्षणम् मन्द वह्नि ता

तत्र हेतुः सहोत्थानां वली बीज उपतप्त ता

असारो विगत छायः जन्तु जुष्टः इव द्रुमः

आमगर्भ प्रपतनात् गर्भ वृद्धि प्रपीडनात्

हृद् रोग ग्रहणी दोष मूत्रसङ्ग प्रवाहिकाः

गुल्म प्लीहोदर अष्ठीला सम्भवः तत एव च

श्लेष्मणा स्निग्ध ता तस्य ग्रथित त्वम् सवर्ण ता

करीर पनस अस्थि आभाः तथा गो स्तन संनिभाः

कृच्छ्र साध्यानि तानि आहुः परिसंवत्सराणि च

गण्डूपद आस्य रूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च

क्षाम भिन्न स्वरः ध्यायन् मुहुः ष्ठीवन् अरोचकी

तथा कास पिपासा आस्य वैरस्य श्वास पीनसैः

असाध्यानि एवम् आख्याताः सर्वे रोगाः कुल उद्भवाः

ज्वर गुल्म अतिसार आम ग्रहणी शोफ पाण्डुभिः

सर्व पर्व अस्थि हृद् नाभि पायु वङ्क्षण शूलवान्

ते ते च वात जाः रोगा जायन्ते भृश दारुणाः

कर्शनाद् विषमाभ्यः च चेष्टाभ्यो योषितां पुनः

कृष्ण त्वच् नख विष् मूत्र नेत्र वक्त्रः च जायते

षोढा अन्यानि पृथग् दोष संसर्ग निचय अस्रात्

बाधिर्य तिमिर श्वास शिरस् रुज् कास पीनसाः

आशङ्का ग्रहणी दोष पाण्डु गुल्मोदरेषु च

अर्शसां बीज तप्तिः तु माता पितृ अपचारात्

आध्मानम् उदर आवेष्टः हृल्लासः परिकर्तनम्

अरि वत् प्राणिनो मांसकीलका यत्

संसृष्ट लिङ्गाः संसर्गान् निचयात् सर्व लक्षणाः

क्षवथु उद्गार विष्टम्भ हृद् ग्रह अरोचक प्रदाः

पुरीषं वात विष् मूत्र सङ्गम् कुर्वीत दारुणम्

अर्शांसि सुख साध्यानि न चिर उत्पतितानि च

पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्डू आढ्याः स्पर्शन प्रियाः

क्लैब्य बाधिर्य तैमिर्य शर्करा अश्मरी पीडितः

पवनस्य ऊर्ध्व गामि त्वम् ततस् छर्दि अरुचि ज्वराः

वातेन तोदः पारुष्यं पित्ताद् असित रक्त ता

स्थितानि तानि असाध्यानि याप्यन्ते अग्नि बल आदिभिः

क्षोभयन्न् अनिलान् अन्यान् सर्व इन्द्रिय शरीर गान्

शुष्क स्रावि विभेदात् च गुदः स्थूलान्त्र संश्रयः

यव मध्याः हरित् पीत हारिद्र त्वच् नख आदयः

तानि आशु हि गुदं बद्ध्वा कुर्युर् बद्धगुद उदरम्

अथ अतस् ऽर्शसां निदानं व्याख्यास्यामः

दोष प्रकोप हेतुः तु प्राग् उक्तस् तेन सादिते

प्रभूतं मूत्रम् अल्पा विड् अश्रद्धा धूमको ऽम्लकः

मेढ्र आदिषु अपि वक्ष्यन्ते यथास्वं नाभि जानि तु

वस्तौ च सुतरां शूलं गण्ड श्वयथु सम्भवः

क्लैब्य अग्नि मार्दव छर्दिस् आम प्राय विकार दाः

अन्त्र कूजनम् आटोपः क्षाम ता उद्गार भूरिता

बाह्यायां तु वलौ जातानि एक दोष उल्बणानि च

अन्तर् मुखानि पाण्डूनि दारुण उपद्रवाणि च

केचित् कदम्ब पुष्प आभाः केचित् सिद्धार्थक उपमाः

तेन तीव्रा रुजा कोष्ठ पृष्ठ हृद् पार्श्व गा भवेत्

वसा आभ स कफ प्राज्य पुरीषाः स प्रवाहिकाः

मनस् विकारः तृष्णा अस्र पित्त गुल्मोदर आदयः

दाह पाक ज्वर स्वेद तृष् मूर्छा रुचि मोह दाः

रुज् फेन पिच्छा अनुगतम् विबद्धम् उपवेश्यते

मिथो विसदृशा वक्रास् तीक्ष्णा विस्फुटित आननाः

म्लानाः श्याव अरुणाः स्तब्धा विषमाः परुषाः खराः

वस्ति नेत्र अश्म लोष्ट उर्वी तल चैल आदि घट्टनात्

कास श्वास अग्नि वैषम्य कर्ण नाद भ्रम आवहाः

भृशं शीत अम्बु संस्पर्शात् प्रतत अति प्रवाहणात्

रूक्षैः संग्राहिभिर् वायुः स्वे स्थाने कुपितो बली

वट प्ररोह सदृशाः गुञ्जा विद्रुम संनिभाः

वल्यः प्रवाहिणी तासाम् अन्तर् मध्ये विसर्जनी

व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोति अर्शः त्वचो बहिः

दोषास् त्वच् मांस मेदांसि संदूष्य विविध आकृतीन्

शुक जिह्वा यकृत् खण्ड जलौकस् वक्त्र संनिभाः

निवर्तमानो ऽपानो हि तैः अधस् मार्ग रोधात्

वात मूत्र शकृत् वेग धारणात् तद् उदीरणात्
बाह्या संवरणी तस्या गुदौष्ठो बहिस् अङ्गुले

श्लेष्म उल्बणाः महा मूलाः घना मन्द _ सिताः

वात अभिभूत कोष्ठानाम् तैर् विना अपि स जायते

स कास श्वास हृल्लास प्रसेक अरुचि पीनसाः

विष्टम्भः सक्थि सदनम् पिण्डिका उद्वेष्टनम् भ्रमः

सहजानि त्रिदोषाणि यानि च अभ्यन्तरे वलौ

दुर्नाम्नाम् इति उदावर्तः परमो ऽयम् उपद्रवः

गुदाङ्कुरा बहु अनिलाः शुष्काः चिमिचिमा अन्विताः

अर्शसां प्रशमे यत्नम् आशु कुर्वीत बुद्धिमान्

तैः आर्तः ग्रथितं स्तोकं स शब्दम् स प्रवाहिकम्

कील उपमम् स्थिर खरम् चर्मकीलं तु तं विदुः

स ऊष्माणः द्रव नील उष्ण पीत रक्त आम वर्चसः

स रुज् स परिकर्तः च कृच्छ्रान् निर्गच्छति स्वनम्

बिम्बी कर्कन्धु खर्जूर कार्पासी फल संनिभाः

शिरस् पार्श्व अंस कटि ऊरु वङ्क्षण अभ्यधिक व्यथाः

द्वंद्व जानि द्वितीयायां वलौ यानि आश्रितानि च

अग्नौ मले अति निचिते पुनर् च अतिव्यवायात्

स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य च अति प्रवृत्त्याः

न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डु स्निग्ध त्वच् आदयः

ईदृशैः च अपरैः वायुः अपानः कुपितो मलम्

पित्त उत्तराः नील मुखाः रक्त पीत असित प्रभाः

मृद्नाति अग्निम् ततः सर्वो भवति प्रायशो ऽर्शसः

कृत्स्नैः उपद्रवैः ग्रस्तो यथा उक्तैः मर्म पीडनैः

मारुतः प्रचुरो मूढः प्रायो नाभ्याः अधस् चरन्

सादो ऽङ्गे नेत्रयोः शोफः शकृद्भेदो ऽथवा ग्रहः

वङ्क्षण आनाहिनः पायु वस्ति नाभि विकर्तिनः

उच्छून उपचिताः स्निग्धाः स्तब्ध वृत्त गुरु स्थिराः
सलोकाल् लोकपालान् नः पाहि वैकुण्ठ किंकरान्

दृष्ट्वा अरिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णम् अनुव्रतः

यानि ते चरितानि ईशैः मनुष्याः साधवः कलौ

श्री बादरायणिः उवाच

शुद्धिर् नृणां न तु तथा ईड्यैः दुराशयानां विद्या श्रुत अध्ययन दान तपस् क्रियाभिः

श्री शुकः उवाच

न अधुना ते अखिल आधारैः देव कार्य अवशेषितम्

यन् नृ लोक विडम्बनम्

श्री भगवन्त् उवाच

कर्माण्य् उद्दाम वृत्तानि हिताय जगतो ऽकृथाः

ऋषयः पितरश् च एव सविद्याधर किंनराः

वयं त्व् इह महायोगिन् भ्रमन्तः कर्म वर्त्मसु

स्यान् नस् ते अङ्घ्रिः अशुभ आशय धूमकेतुः क्षेमाय यो मुनिभिर् आर्द्र हृदा उह्यमानः

द्वारकाम् उपसंजग्मुः सर्वे कृष्ण दिदृक्षवः

त्वं मायया त्रिगुणया आत्मनि दुर्विभाव्यं व्यक्तं सृजस्य् अवसि लुम्पसि तद् गुण स्थः

अस्य असि हेतुर् उदय स्थिति संयमानाम् अव्यक्त जीव महन्ताम् अपि कालम् आहुः

तव विक्रीडितं कृष्ण नॄणां परम मङ्गलम्

पत्न्यस् तु षोडश सहस्रम् अनङ्ग बाणैः यस्य इन्द्रियम् विमथितुं करणैर् न विभ्व्यः

श्री देवाः ऊचुः

एते वै सु महा उत्पाताः व्युत्तिष्ठन्ति इह सर्वतः

नताः स्म ते नाथ पद अरविन्दम् बुद्धीन्द्रिय प्राण मनस् वचोभिः

स्वर्गाय साधुषु खलेष्व् इतराय भूमन् पदः पुनातु भगवन् भजताम् अघं नः

विमुक्तः किल्बिषात् सद्यो भेजे भूयः कला उदयम्

न वस्तव्यम् इह अस्माभिः जिजीविषुभिर् आर्यकाः

शय्या आसन अटन स्थान स्नान क्रीडा अशन आदिषु

सो ऽयं तया अनुगतः आत्मन आण्डकोशं हैमं ससर्ज बहिर् आवरणैर् उपेतम्

त्यक्तुं समुत्सहे नाथ स्व धाम् नय माम् अपि

इव यस्य वशे भवन्ति ब्रह्म आदयः तनुभृतो मिथुर् अर्द्यमानाः

केतुस् त्रिविक्रम युतः त्रि पतत् पताकः यस् ते भय अभय करः असुर देव चम्वोः

गन्ता अस्मि अनेन लोको ऽयम् उद्वेलेन विनङ्क्ष्यति

प्रभासं सु महा पुण्यम् यास्यामो अद्य एव माचिरम्

विभ्व्यस् ते अमृत कथा उद वहाः त्रिलोक्याः पादावनेज सरितः शमलानि हन्तुम्

श्री शुकः उवाच

ऋभवो ऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश् च देवताः

उच्छिष्ट भोजिनः दासास् तव मायां जयेम हि

धर्मश् च स्थापितः सत्सु सत्य संधेषु वै त्वया

यद्य् अ संहृत्य दृप्तानां यदूनां विपुलं कुलम्

देवदेव ईशैः योगेश पुण्य श्रवण कीर्तनैः

एवं भगवन्ता आदिष्टाः यादवाः कुरु नन्दनैः

कृतं वः कार्यम् अखिलं भूमेर् भारो ऽवतारितः

यः सु प्रणीतम् अमुया अर्हणम् आददन् नो भूयात् सदा अङ्घ्रिः अशुभ आशय धूमकेतुः

यशो वितेने लोकेषु सर्वलोक मल अपहम्

विप्रान् नाना गुणवता अन्धसा

सत्त्व आत्मनाम् ऋषभ ते यशसि प्रवृद्ध सत् श्रद्धया श्रवण सम्भृतया यथा स्यात्

अध्यात्म योगः उत योगिभिर् आत्म मायाम् जिज्ञासुभिः परम भागवतैः परीष्टः

तन् निरीक्ष्य उद्धवः राजन् श्रुत्वा भगवन्ता उदितम्

व्यचक्षत अ वितृप्त अक्षाः कृष्णम् अद्भुत दर्शनम्

अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्य अम्बरम् आश्रितः

अथ तस्यां महा उत्पातान् द्वारवत्यां समुत्थितान्

यः सात्वतैः सम विभूतये आत्मवद्भिर् व्यूहे ऽर्चितः सवनशः स्वरतिक्रमाय

इन्द्रो भगवान् आदित्या वसवो ऽश्विनौ

यास्यामि भवनं ब्रह्मन्न् एतत् अन्ते ते अनघैः

इदानीं नाश आरब्धः कुलस्य द्विज शाप जः

न एतैः भवान् अजित कर्मभिर् अज्यते वै यत् स्वे सुखे ऽव्यवहिते ऽभिरतो ऽनवद्यः

अवधारितम् एतन् मे यद् आत्थ विबुध ईश्वरैः

श्री उद्धवः उवाच

त्वद् वार्त्तया तरिष्यामस् तावकैर् दुस्तरं तमः

कुलं च विप्र शापेन नष्ट प्रायम् अभूद् इदम्

ब्रह्म आख्यम् धाम ते यान्ति शान्ताः संन्यासिनो ऽमलाः

गन्धर्व अप्सरसः नागाः सिद्ध चारण गुह्यकाः

गीर्भिश् चित्र पदार्थाभिः तुष्टुवुर् जगत् ईश्वरम्

कथं त्वां प्रियम् आत्मानं वयं भक्तास् त्यजेम हि

सो ऽयं त्रिणाभिर् अखिल अपचये प्रवृत्तः कालो गभीर रयः उत्तमपूरुषस् त्वम्

प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिस् तम् अभाषत
त्वत्तः पुमान् समधिगम्य यया अस्य वीर्यं धत्ते महान्तम् इव गर्भम् अ मोघ वीर्यः

शापश् च नः कुलस्य आसीत् ब्राह्मणेभ्यो दुरत्ययः

श्री शुकः उवाच

इत्य् उक्तो लोक नाथेन प्रणिपत्य तम्

वात वसनाः य ऋषयः श्रमणा

लोकं जिघृक्षद् रुद्धं मे वेलया इव महार्णवः

यच् चिन्त्यते ऽन्तर् हृदि भाव युक्तैः मुमुक्षुभिः कर्म मय उरु पाशात्

स्वर्ग उद्यान उपगैः माल्यैश् छादयन्तो यदु उत्तमम्

भूमेर् भार अवताराय पुरा विज्ञापितः प्रभो

शृण्वन्तः कीर्तयन्तश् च तरिष्यन्त्य् अञ्जसा तमः

भवश् च भूत भव्य ईशः ययौ भूत गणैः वृतः

तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महा ऋद्धिभिः

स्मरन्तः कीर्तयन्तस् ते कृतानि गदितानि च

न अहम् ते अङ्घ्रि कमलम् क्षण अर्धम् अपि केशव

यश् चिन्त्यते प्रयत पाणिभिः अध्वर अग्नौ त्रय्या निरुक्त विधिना ईशैः हविर् गृहीत्वा

श्री शुकः उवाच

वपुषा येन भगवान् नर लोक मनोरमः

यत्र स्नात्वा दक्ष शापात् गृहीतो यक्ष्मणा उडुराज्

विलोक्य भगवान् आह यदु वृद्धान् समागतान्

तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धया उप्त्वा महान्ति वै

कीर्तिश् च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोक मल अपहा

कर्ण पीयूषम् आसाद्य त्यजन्त्य् अन्य स्पृहाम् जनाः

श्री ब्रह्मा उवाच

यदु वंशे ऽवतीर्णस्य भवतः पुरुषोत्तम

अर्थाञ् जुषन्न् अपि हृषीक पते न लिप्तो ये ऽन्ये स्वतः परिहृताद् अपि बिभ्यति स्म

वयं च तस्मिन्न् आप्लुत्य तर्पयित्वा पितॄन् सुरान्
चरण पतनम् सखी आलापाः मनोहर चाटवः कृशतर तनोः गाढ आश्लेषः हठात् परिचुम्बनम्

इति स रभसम् मान आटोपात् उदीर्य वचः तया रमण पदवी सारङ्ग अक्षया स शङ्कितम् ईक्षिता

श्रुत्वा तन्व्या निशीथे नव घन रसितम् विश्लथ अङ्कम् पतित्वा शय्यायां भूमि पृष्ठे कर तल धृतया दुःखित आलि जनेन

विश्रब्धं परिचुम्ब्य जात पुलकाम् आलोक्य गण्ड स्थलीम् लज्जा नम्र मुखा प्रियेण हसता बाला चिरं चुम्बिता

काञ्च्या गाढतर अवरुद्ध वसन प्रान्ता किमर्थं पुनर् मुग्धाक्षी स्वपिति इति तत् परिजनम् स्वैरं प्रिये पृच्छति

पुण्य अहम् व्रज मङ्गलं सु दिवसम् प्रातः प्रयातस्य ते यत् स्नेह उचितम् ईहितम् प्रियतम त्वं निर्गतः श्रोष्यसि

पुरा मे चिरम् अनुसृता चित्त पदवी स एव अन्यः जातः सखि परिचिताः कस्य पुरुषाः

मयि आलापवति प्रतीपवचनं सख्या सह आभाषते तस्याः तिष्ठतु निर्भर प्रणयिता मानः अपि रम्य उदयः

भूयः अपि एवम् इति स्खलन् मृदु गिरा संसूच्य दुश्चेष्टितं धन्यो हन्यत एव निह्नुति परः प्रेयान् रुदत्या हसन्

तनु अङ्गायाः गुरु संनिधौ नयन जम् यद् वारि संस्तम्भितं तेन अन्तर् गलितेन मन्मथ शिखी सिक्तः अनुषङ्ग उद्भवः

तत् किम् रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्य अग्रतस् रुद्यते ननु एतत् मम का ते अस्मि दयिता न अस्मि इति अतस् रुद्यते

सन्ति एव अत्र गृहे गृहे युवतयः ताः पृच्छ गत्वा अधुना प्रेयांसः प्रणमन्ति किं तव पुनर् दासः यथा वर्तते

क्व प्रस्थिता असि करभ ऊरो घने निशीथे प्राण अधिकः वसति यत्र जनः प्रियो मे

पुरा अभूत् नः नियतम् अविभिन्ना तनुः इयम् ततो नु त्वं प्रेयाः वयम् अपि हताशाः प्रियतमाः

गाढ आश्लेष विशीर्ण चन्दन रजस् पुञ्ज प्रकर्षात् इयम् शय्या सम्प्रति कोमल अङ्गे परुषा इति आरोप्य मां वक्षसि

आस्तां दूरेण तावत् स रभस दयित आलिङ्गन आनन्द लाभः तद् गेह उपान्त रथ्या भ्रमणम् अपि परां निर्वृतिं संतनोति

श्लिष्टः कण्ठे किम् इति न मया मूढया प्राणनाथश् चुम्बति अस्मिन् वदन विधुतिः किं कृता किं न दृष्टः

स अलक्तकेन नव पल्लव कोमलेन पादेन नूपुरवता मदन अलसेन

वरम् असौ दिवसो न पुनर् निशा ननु निशा एव वरं न पुनर् दिवा

स्थगयति मुहुः पतेः नेत्रे विहस्य समाकुला सुरत विरता रम्या तन्वी मुहुर् मुहुर् ईक्षते

किम् इदम् अथवा सत्यं मुग्धे त्वया हि विनिश्चितं यद् अभिरुचितं तन् मे कृत्वा प्रिये सुखम् आस्यताम्

प्रातर् वाति मधौ प्रकाम विकसत् राजीव राजी रजः जाल आमोद मनोहरः रति रस ग्लानिम् हरन् मारुतः

अद्य आरभ्य यदि प्रिये पुनर् अहम् मानस्य वा अन्यस्य वा गृह्णीयां शठ दुर्नयेन मनसा नाम् अपि संक्षेपतः

स उत्कण्ठम् मुक्त कण्ठम् कठिन कुच तटाघात शीर्ण अश्रु बिन्दु स्मृत्वा स्मृत्वा प्रियस्य स्खलित मृदु वचः रुद्यते पान्थ वध्वा

कथम् अपि कृत प्रत्याख्याने प्रिये स्खलित उत्तरे विरह कृशया कृत्वा व्याजं प्रकल्पितम् अश्रुतम्

लोलैः लोचन वारिभिः स शपथैः पाद प्रणामैः प्रियैर् अन्याः ताः विनिवारयन्ति कृपणाः प्राणेश्वरं प्रस्थितम्

तन्व्या यत् सुरत अन्त तान्त नयनम् वक्त्रं रति व्यत्यये तत् त्वा पातु चिराय किं हरि हर ब्रह्म आदिभिः दैवतैः

पुरस् तन्वः गोत्र स्खलन चकितः अहम् नत मुखः प्रवृत्तो वैलक्ष्यात् किम् अपि लिखितुं दैव हतकः

मन्दं मुद्रित पांशवः परिपतत् झङ्कार झञ्झा मरुत् वेग ध्वस्त कुटीरक अन्तर गत छिद्रेषु लब्ध अन्तराः

पाद आसक्ते सु चिरम् इह ते वामता का एव कान्ते सत् मार्ग स्थे प्रणयिनि जने कोपने कः अपराधः

ततः कर्ण उपान्ते किम् अपि वदता आघ्राय वदनं गृहीता सखि स च मया गाढम् अधरे

मानिन्याः चरणानति व्यतिकरे बाष्प अम्बु पूर्ण ईक्षणम् चक्षुः जातम् अहो प्रपञ्च चतुरम् जात आगसि प्रेयसि

पश्यामो मयि किं प्रपद्यत इति स्थैर्यं मया आलम्बितम् किं माम् आलपति इति अयम् खलु शठः कोपः तया अपि आश्रितः
दूरात् उत्सुकम् आगते विवलितं सम्भाषिणि स्फारितं संश्लिष्यति अरुणम् गृहीत वसने किंचिन् नत भ्रू लतम्

बाले नाथ विमुञ्च मानिनि रुषं रोषान् मया किं कृतं खेदः अस्मे न मम अपराध्यति भवान् सर्वे अपराधाः मयि

न उक्तः कस्माद् इति नव वधू चेष्टितम् चिन्तयन्ती पश्चात्तापं वहति तरुणी प्रेम्णि जाते रसज्ञा

दत्तः स्वेद मुचा पयोधर युगे न अर्घ्यः न कुम्भ अम्भसा स्वैः एव अवयवैः प्रियस्य विशतः तन्व्या कृतं मङ्गलम्

क्षिप्तं भृशं कुपितया तरल उत्पल अक्षया सौभाग्य चिह्नम् इव मूर्ध्नि पदं विरेजे

किं मुग्धे न मया कृतं रमण धी मुक्ता त्वया गम्यतां दुस्थं तिष्ठसि यत् च पथ्य मधुना कर्ता अस्मि तत् श्रोष्यसि

मातः स्वप्तुम् अपि इह वारयति माम् इति आहित क्रोधया पर्यस्य स्वपिति छलेन शयने दत्तः अवकाशः तया

प्रातः प्रातर् उपागतेन जनिता निर्निद्रता चक्षुषोर् मन्दायां मयि गौरव व्यपगमात् उत्पादितं लाघवम्

इति दिन शत प्राप्यम् देशं प्रियस्य यियासतो हरति गमनं बाल आलापैः स बाष्प गलत् जलैः

यः ताड्यते दयितया प्रणय आराधात् सः अङ्गीकृतः भगवता मकरध्वजेन

कथम् अपि दिने दीर्घे याते निशाम् अधिरूढयोः प्रसरति कथा बह्वी यूनोर् यथा न तथा रतिः

लिखन् न आस्ते भूमिं बहिस् अवनतः प्राणदयितो निराहाराः सख्यः सतत रुदित उच्छून नयनाः

तस्य प्रेम्णः तत् इदम् अधुना वैषमं पश्य जातं त्वं पाद अन्ते लुठसि नहि मे मन्यु मोक्षः खलायाः

दृष्टः कातर नेत्रया चिरतरं बद्धाञ्जलिं याचितः पश्चात् अंशुक पल्लवेन विधृतो निर्व्याजम् आलिङ्गितः

रुद्धायाम् अपि वाचि सस्मितम् इदम् दग्ध आननम् जायते दृष्टे निर्वहणं भविष्यति कथं मानस्य तस्मिन् जने

पट आलग्ने पत्यौ नमयति मुखं जात विनया हठ आश्लेषम् वाञ्छति अपहरति गात्राणि निभृतम्

कठिन हृदये मुञ्च भ्रान्तिं व्यलीक कथा आश्रिताम् पिशुन वचनैः दुःखं नेतुं न युक्तम् इमम् जनम्

दृष्टि प्रसरात् प्रियस्य पदवीम् उद्वीक्ष्य निर्विण्णया विच्छिन्नेषु पथिषु अहर् परिणतौ ध्वान्ते समुत्सर्पति

तस्याः सान्द्र विलेपन स्तन तट प्रश्लेष मुद्रा अङ्कितम् किं वक्षः चरणानति व्यतिकर व्याजेन गोपायते

भ्रू भङ्गे रचिते अपि दृष्टिः अधिकम् स उत्कण्ठम् उद्वीक्षते कार्कश्यं गमिते अपि चेतसि तनू रोमाञ्चम् आलम्बते

कान्ते तल्पम् उपागते विगलिता नीवी स्वयं बन्धनाद् वासो विश्लथ मेखला गुण धृतम् किंचिद् नितम्बे स्थितम्

उभयम् एतत् उपैतु अथवा क्षयं प्रिय जनेन न यत्र समागमः

क्षिप्तो हस्त अवलग्नः प्रसभम् अभिहतो ऽप्य् आददानो अंशुक अन्तम् गृह्णन् केशेषु अपास्तः चरण निपतितः न ईक्षितः सम्भ्रमेण

कर्णालंकृति पद्मराग शकलम् विन्यस्य चञ्चू पुटे व्रीडा आर्ता प्रकरोति दाडिम फल व्याजेन वाग्बन्धनम्

पश्य एतत् दयिता कुच व्यतिकर उन्मृष्ट अङ्गराग अरुणम् वक्षः ते मल तैल पङ्क शबलैः वेणी पदैः अङ्कितम्

दत्तः अस्याः प्रणयः त्वया एव भवता च इयम् चिरं लालिता दैवाद् अद्य किल त्वम् एव कृतवान् अस्या नवं विप्रियम्

सा आक्रान्ता जघन स्थलेन गुरुणा गन्तुं न शक्ता वयं दोषैः अन्य जन आश्रितैः अपटवः जाताः स्म इति अद्भुतम्

आशङ्क्य प्रणतिं पट अन्त पिहितौ पादौ करोति आदरात् व्याजेन आगतम् आवृणोति हसितं न स्पष्टम् उद्वीक्षते

मलय मरुताम् वाता याता विकासित मल्लिका परिमल भरः भग्नो ग्रीष्मः त्वम् उत्सहसे यदि

प्रासादे सा दिशि दिशि च सा पृष्ठतः सा पुरः सा पर्यङ्के सा पथि पथि च सा तद् वियोग आतुरस्य

प्रियम् अभिसरसि एवम् मुग्धे समाहत डिण्डिमा यदि किम् अधिक त्रास उत्कम्पम् दिशः समुदीक्षसे

पीतः तुषारकिरणः मधुना एव सार्धम् अन्तः प्रविश्य चषके प्रतिबिम्ब वर्ती

परित्यक्तं सर्वं हसित पठितम् पञ्जर शुकैः ते अवस्था च इयम् विसृज कठिने मान मधुना

जाता न उत्कलिका स्तनौ न लुलितौ गात्रं न रोमाञ्चितं वक्त्रं स्वेद कणा अन्वितम् न सहसा यावत् शठेन अमुना
ईषत् वक्रिम कंधरः सपुलकः प्रेम उल्लसत् मानसाम् अन्तर्हास लसत् कपोल फलकाम् धूर्तः अपराम् चुम्बति

तृष्णा ततः प्रभृति मे द्विगुण त्वम् एति लावण्यम् अस्ति बहु तत्र किम् अपि चित्रम्

उरसि निहितः तारः हारः कृता जघने घने कलकलवती काञ्ची पादौ क्वणत् मणि नूपुरौ

कृतो दूरात् एव स्मित मधुरम् अभ्युद्गम विधिः शिरसि आज्ञा न्यस्ता प्रतिवचनवति आनतिमति

स्वं दृष्ट्वा करज क्षतम् मधुमत् अक्षीबा विचार्य ईर्ष्यया गच्छन्ती क्व नु गच्छसि इति विधृता बाला पट अन्ते मया

धीरं वारिधरस्य वारि किरतः श्रुत्वा निशीथे ध्वनिं दीर्घ उच्छ्वासम् उदश्रुणा विरहिणीं बालां चिरं ध्यायता

देशैः अन्तरिता शतैः च सरिताम् उर्वीभृताम् काननैर् यत्नेन अपि न याति लोचन पथम् कान्ता इति जानन् अपि

नभसि जलद लक्ष्मीम् सम्भृतां वीक्ष्य दिष्ट्या प्रसरसि यदि कान्तैः इति अर्धम् उक्त्वा कथंचित्

अज्ञानेन पराङ्मुखीं परिभवाद् आश्लिष्य मां दुःखितां किं लब्धं चटुल त्वया इह नयता सौभाग्यम् एताम् दशाम्

कान्तः केलि रुचिः युवा सहृदयः तादृश् पतिः कातरे किं नो बर्करकर्करैः प्रिय शतैः आक्रम्य विक्रीयते

अहं तेन आहूता किम् अपि कथयामि इति विजने समीपे च आसीना सरस हृदय त्वात् अवहिता

एतावत् सखि वेद्मि सांप्रतम् अहम् तस्य अङ्गसङ्गे पुनः कः अयम् का अस्मि रतं नु वा कथम् इति सु अल्पा अपि मे न स्मृतिः

धैर्यं कर्तुम् अपि स्थिरीकृतम् इदम् चेतः कथंचिन् मया बद्धो मान परिग्रहे परिकरः सिद्धिः तु दैव स्थिता

नार्यः तन्वि हठात् हरन्ति रमणं तिष्ठन्ति नो वारितास् तत् किम् ताम्यसि किं च रोदिषि मुधा तासां प्रियं मा कृथाः

घन घटयितुं निःस्नेहं त्वां य एव निवर्तने प्रभवति गवां किं नः छिन्नम् स एव धनञ्जयः

लग्ना न अंशुक पल्लवे भुज लता न द्वार देशे ऽर्पिता नो वा पाद तले तया निपतितं तिष्ठ इति न उक्तम् वचः

दम्पतियोः निशि जल्पतोः गृहशुकेन आकर्णितम् यत् वचः तत् प्रातर् गुरु संनिधौ निगदतः तस्य उपहारम् वधूः

त्वं मुग्धाक्षि विना एव कञ्चुलिकया धत्से मनोहारिणीं लक्ष्मीम् इति अभिधायिनि प्रियतमे तद् वीटिकाम् संस्पृशि

स्फुटो रेखा न्यासः कथम् अपि स तादृक् परिणतो गता येन व्यक्तं पुनर् अवयवैः सा एव तरुणी

कोपात् ताम्र कपोलभित्तिनि मुखे दृष्ट्या गतः पादयोर् उत्सृष्टो गुरु संनिधौ अपि विधिः द्वाभ्याम् न काल उचितः

निःश्वासा वदनं दहन्ति हृदयं निर्मूलम् उन्मथ्यते निद्रा न इति न दृश्यते प्रिय मुखम् रात्रिंदिवं रुद्यते

दष्टा अस्मि इति अभिधाय सत्वर पदम् व्याधूय चीन अंशुकम् तनु अङ्गया रति कातरेण मनसा नीतः प्रदीपः शमम्

लीला तामरस आहतः अन्य वनिता निःशङ्क दष्ट अधरः कश्चिद् केसर दूषित ईक्षणः इव व्यामील्य नेत्रे स्थितः

स अलक्तकम् शतदला अधिक कान्ति रम्यम् रत्न ओघ धाम निकर अरुण नूपुरम् च

सर्वाणि अङ्गानि मे यान्ति श्रोत्र ताम् किमु नेत्र ताम्

त्वां पातु मञ्जरित पल्लव कर्णपूर लोभ भ्रमत् भ्रमर विभ्रम भृत् कटाक्षः

चिर विरहिनोः उत्कण्ठा आर्ति श्लथीकृत गात्रयोः नवम् इव जगज् जातं भूयस् चिरात् अभिनन्दतोः

शून्यं वासगृहं विलोक्य शयनात् उत्थाय किंचिद् शनैस् निद्रा व्याजम् उपागतस्य सु चिरम् निर्वर्ण्य पतेः मुखम्

लोलत् भ्रू लतया विपक्ष दिश् उपन्यासे अवधूतम् शिरस् तद् वृत्तान्त निरीक्षणे कृत नमस्कारः विलक्षः स्थितः

समाकृष्टा हि एते विरह दहन उद्भासुर शिखाः स्व हस्तेन अङ्गाराः तद् अलम् अधुना अरण्यरुदितैः

मम पटम् अवलम्ब्य प्रोल्लिखन्ती धरित्रीं तद् अनुकृतवती सा यत्र वाचो निवृत्ताः

स्वच्छैः अच्छ कपोल मूल गलितैः पर्यस्त नेत्र उत्पला बाला केवलम् एव रोदिति लुठत् लोल अलकैः अश्रुषु

इयम् असौ तरल आयत लोचना गुरु समुन्नत पीन पयोधरा

स्फुटतु हृदयं कामं कामं करोतु तनुं तनुं न सखि चटुल प्रेम्णा कार्यं पुनर् दयितेन मे