tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
गृह स्थिता शुभा अहम् ते पृष्टेन अन्येन तात किम्

एतत् श्रुत्वा अथ संमान्य वत्स ईशः प्रजिघाय तम्

ददर्श जगत् आश्चर्य जननाम् रूप संपदा

इत्य् अपभ्रष्ट वक्रया

इति आदिष्टः स हरिणा तथा इति आगत्य नारदः

सर्वेषु तेषु शृण्वत्सु कथाम् एताम् अवर्णयत्

गिरा सत्य अनुरोधिन्या सा तं प्रत्यब्रवीत् पतिम्

भुक्तवद्भ्यो ददौ नित्यं दक्षिणां दिव्य रूप धृत्

किं च अत्र यत् अहल्यायाः वृत्तं तत् श्रूयताम् इदम्

निर्बन्ध पृष्टः वक्ति स्म स्व वयस्य मुखेन सः

भुक्त्वा निज उचितम् भोज्यं दिव्यं पपतुः आसवम्

देव चण्डमहासेन भूपतिः कार्य तत्त्व विद्

मन्त्रिभिः ते वयं तावत् वञ्चिता तत् तथा अधुना

तस्मात् भगिनि चेतो मे शङ्कितं तत् व्रजामि अहम्

इति उक्त्वा विरते राज्ञि श्रुत उर्वशी अनुरागया

सिषेवे शयनं रात्रौ याम मात्रम् अतन्द्रितः

तत् अभूत् उर्वशी दानम् निर्जीव करणम् दिवः

दृष्ट्वा स्मर ज्वर आक्रान्तम् गुहसेनो व्यचिन्तयत्

तेन मन्त्रेण तस्य अथ जपं रहसि कुर्वतः

तव विज्ञात वृत्तान्तः हृष्टः संदिष्टवान् इदम्

सायं च एनम् पिता अवादीत् पुत्र शय्याम् इमाम् वधूम्

सत्यं त्वद् जारः इति उक्त्वा विहसन् सः ततो मुनिः

एतत् दूत वचः स्वेच्छं वत्स ईशः ऽभिननन्द सः

अहल्या इति च तस्य आसीत् भार्या रूप जिता अप्सराः

युवां पूर्व भगिन्यौ च देव्यौ शाप च्युते उभे

तस्य चन्द्रप्रभा इति आसीद् भार्या सा च कदाचन

किं तया माम् उपेहि त्वम् अहम् हि तव गेहिनी

बहुना किं मया सर्वं ज्ञातुं प्रीतो ऽस्मि च त्वयि

पश्यतः तस्य भाति स्म सा त्रि चन्द्रा इव यामिनी

अभूत् भुवि इव नाके ऽपि यस्य अ प्रतिहता गतिः

जगाम देवराजस्य निकटं नारदो मुनिः

ततस् च रम्भां नृत्यतीम् आचार्ये तुम्बुरौ स्थिते

गत्वा स तस्याः पश्यन्त्या कया अपि वर योषिता

तत् श्रुत्वा तुम्बुरुः कोपात् तस्मै शापम् अथ आदिशत्

एवं याग प्रदान आदि सु कृतैः शुभ कर्मणाम्

देव द्विज सपर्या हि कामधेनुः मता सताम्

सा अपि वासवदत्ता एक नम्रा तद् संनिधौ ददौ

इति उक्त्वा आश्वासितेन अथ स पुरूरवसा सह

देहि मां तात मा भूत् ते मद् निमित्तम् उपद्रवः

गुहचन्द्रस्य गृहिणी तरोः अवरुरोह सा

अथ चण्डमहासेन दूतः अपि अत्र समाययौ

एकदा दानवैः साकं प्राप्त युद्धेन वज्रिणा

उर्वशीं दापयामास स पुरूरवसे ततः

ततः स ब्राह्मणः स्वैरं गुहचन्द्रम् अभाषत

निर्ययौ गुहचन्द्रस्य भार्या सोमप्रभा निशि

आसीत् मृता इव सुप्ता इव लिखिता इव विचेतना

सा जगाम सु दूरम् च सुन्दरी नगरात् बहिस्

सो ऽपि तां वीक्ष्य लावण्य रस निर्झरिणीम् नृपः

ततः सोमप्रभा नाम्ना सा कन्या ववृधे क्रमात्

तस्याः कण्ठग्रह एकाग्रः स राजा स्पर्श लोलुभः

विगृह्य च कथं जह्यात् जीवितात् अधिकाम् सुताम्

स मनोभव भल्ल्या इव सद्यो हृदय लग्नया

तद् प्रसादेन गन्धर्वा मुमुचुः तस्य च उर्वशीम्

ततो विस्मित वित्रस्तम् स्त्री जनम् जातवेश्मनि

अथा आप्याययितुम् भूपम् आह यौगन्धरायणः

उत्तिष्ठ त्वद् कृते राजन् प्रहितो अस्मि इह विष्णुना

एवं मन्त्रो अर्थ दः अपि एकः किं पुनर् युक्ति संयुतः

दिव्यस्त्रीं विश्वकर्मा यां निर्मास्यति तिलोत्तमाम्

कुर्याः शोक मयः येन जीव लोकः भवेत् न नः
पृथुका गुरवो बल्याः कफ विष्टम्भ कारिणः

आम्रात ताल काश्मर्य राजादन मधूक जम्

वर्षाभ्वौ कालशाकं च स क्षारम् कटु तिक्तकम्

वात पित्त अस्र कृत् बालं बद्धास्थि कफ पित्त कृत्

गुल्म उदर अर्शस् शूलानि मन्दाग्नि त्वम् च नाशयेत्

महांस् तम् अनु कलमस् तं च अपि अनु ततः परे

प्रतुदा भेक गोधा अहि श्वाविध् आद्याः बिलेशयाः

बिल्व काश्मर्य तर्कारी पाटली टुण्टुकैः महत्

कपिञ्जल उपचक्र आख्य चकोर कुरुबाहवः

तृष् ग्लानि दोष शेष घ्नः पाचनो धातु साम्य कृत्

पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टि दूषणः

तद् अस्थि अग्नि समम् मेध्यं कफ वात हरम् परम्

तथा आम पक्वाशययोः यथापूर्वं विनिर्दिशेत्

वस्ति शुद्धि करम् वृष्यं त्रपुसं तु अति मूत्रलम्

गुल्म कास क्षय श्वास व्रण नेत्र गल आमयान्

अल्प मूत्रः कटुः पाके मेधा अग्नि कफ पित्त कृत्

तद्वच् च कुक्कुटो वृष्यो ग्राम्यस् तु श्लेष्मलो गुरुः

मौद्गस् तु पथ्यः संशुद्ध व्रण कण्ठ अक्षि रोगिणाम्

आर्द्रिका तिक्त मधुरा मूत्रला न च पित्त कृत्

दन्तशठं सतूदं

जीवन आख्यम् तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्त अनिल अपहम्

स्रोतः मार्दव कृत् स्वेदी संधुक्षयति च अनलम्

श्वास कास प्रसेक अर्शः प्लीह आनाह गर उदरम्

तथा अम्लम् कोल कर्कन्धु लिकुच आम्रातक आरुकम्

स्वादु पाक रसा स्निग्धा स कषाया हिमा गुरुः

वार्ताकं कटु तिक्त उष्णम् मधुरं कफ वात जित्

शीता महामृगास् तेषु क्रव्याद प्रसहाः पुनः

कटु उष्णः वात कफ हा पिण्डालुः पित्त वर्धनः

लट्वा कोकिल हारीत कपोत चटक आदयः

वरक उद्दालक उज्ज्वाल चीन शारद दर्दुराः

स्वादुर् अम्ल विपाकः ऽन्यो व्रीहिः पित्त करः गुरुः

भल्लातकस्य त्वच् मांसम् बृंहणं स्वादु शीतलम्

विदाहि कटु रूक्ष उष्णम् हृद्यं दीपन रोचनम्

सा शुष्का विपरीता अतस् स्निग्धा वृष्या रसे कटुः

बृंहणं मधुरं मांसं वात पित्त हरम् गुरु

कोरदूषः परं ग्राही स्पर्शः शीतो विष अपहः

नाडी कलाय गोजिह्वा वार्ताकम् वनतिक्तकम्

वृषं तु वमि कास घ्नम् रक्तपित्त हरम् परम्

पञ्चकोलकम् एतच् च मरिचेन विना स्मृतम्

न अति पित्त करम् पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्

हंस सारस कादम्ब बक कारण्डव प्लवाः

सशोष शोफ अतीसार मेद मोह वमि कृमीन्

जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनम्

शीतलं सृष्ट विष् मूत्रम् प्रायो विष्टभ्य जीर्यति

वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपं त्व् अवरं परम्

सृष्ट मूत्र पुरीषाः च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः

आद्य अन्त्याः जाङ्गल अनूपाः मध्यौ साधारणौ स्मृतौ

हृद्यः केश्यो गुरुर् वृष्यः स्निग्धो रोचन दीपनः

स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुस् त्रिदोष घ्नः स्थिरो हिमः

विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्ट मलम् विदुः

मेदः श्लेष्म अस्रपित्तेषु हितं लेप उपसेकयोः

करीरं कुलकं नन्दी कुचैला शकुलादनी

पत्त्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरु ता क्रमात्

शुक्ति शङ्ख उद्र शम्बूक शफरी वर्मि चन्द्रिकाः

धाना विष्टम्भिनी रूक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः

मृतं कृशं भृशं मेद्यं व्याधि वारि विषैः हतम्

दीपनाः कफ वात घ्नाः चिरिबिल्व अङ्कुराः सराः

शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्ति भर्जितम्

स्वाद्व् अम्लं शीतम् उष्णं च द्विधा गुरु

जाम्बवं गुरु विष्टम्भि शीतलं भृश वातलम्

दीपनः शूरणो रुच्यः कफ घ्नः विशदो लघुः

उष्णो गरीयान् महिषः स्वप्न दार्ढ्य बृहत् त्व कृत्

वेत्र अग्र बृहती वासा कुतिली तिलपर्णिकाः

विपरीतम् अतो ज्ञेयम् आविकं बृंहणं तु तत्

लाव वार्तीक वर्तीर रक्तवर्त्मक कुक्कुभाः

दीपनः कटुकः पाके ग्राही रूक्षो हिमः शशः

हरीतकी जयेद् व्याधींस् तांस् तांश् च कफ वात जान्

कास पित्त उपशमनाः दीपना लघवो हिमाः

धूमिका मधुहा च इति प्रसहा मृगपक्षिणः

गुरु उष्ण वीर्यम् वात घ्नम् सरं सकरमर्दकम्

सरो विदाही दृश् शुक्र कफ शोफ विष अपहः

रूक्ष उष्णम् अम्लं कौसुम्भं गुरु पित्त करम् सरम्
गुल्म प्लीह उदर आनाह शूल घ्नम् दीपनं परम्

स्वादु रूक्षं स लवणम् वात श्लेष्म करम् गुरु

सहिध्म अपीनस श्वास कासान् हन्ति रसायनम्

तृष्णा श्रम क्लम छेदि लघ्व् इष्टं कफ वातयोः

हिङ्गु वात कफ आनाह शूल घ्नम् पित्त कोपनम्

माषो ऽत्र सर्वेष्व् अवरो यवकः शूक जेषु च

मत्स्याः परं कफ कराः चिलिचीमस् त्रिदोष कृत्

योनिष्व् अज अवी व्यामिश्र गोचर त्वात् अनिश्चिते

मुद्ग आदि जाः तु गुरवो यथाद्रव्यगुण अनुगाः

चविका पिप्पली मूलम् मरिच अल्प अन्तरम् गुणैः

हिम अनल उष्ण दुर्वात व्याल लाला आदि दूषितम्

उष्णस् त्वच्यो हिमः स्पर्शे केश्यो बल्यस् तिलो गुरुः

रूक्षो वंश करीरः तु विदाही वात पित्तलः

विशेषाद् अर्शसां पथ्यो भूकन्दस् त्व् अतिदोषलः

दीपनं कफ वात घ्नम् बालं ग्राह्य् उभयं च तत्

पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौर सारिवौ

आलुकानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि लक्ष्मणम्

कोल मज्जा गुणैस् तद्वत् तृष् छर्दि कास जित् च सः

शाकं पाठा शठी सूषा सुनिषण्ण सतीन जम्

विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्म विवर्धनम्

दीपनं भेदनं शुष्कम् अम्लीका कोलयोः फलम्

शोणित प्रभृतीनाम् च धातूनाम् उत्तरोत्तरम्

हृद्यं पटोलं कृमि नुद् स्वादु पाकम् रुचि प्रदम्

स्निग्धा उमा स्वादु तिक्त उष्णा कफ पित्त करी गुरुः

गुर्व् आम्रं वात जित् पक्वं स्वाद्व् अम्लं कफ शुक्र कृत्

मत्स्या रोहित पाठीन कूर्म कुम्भीर कर्कटाः

पित्त उत्तरे वात मध्ये संनिपाते कफ अनुगे

दृश् शुक्र कृमि हृत् तीक्ष्णं दोष उत्क्लेश करम् लघु

राजी चिलिचिम आद्याः च मांसम् इत्य् आहुर् अष्टधा

शरीर धातु सामान्यात् अनभिष्यन्दि बृंहणम्

न उदक अन्तरितान् न द्विर् न निशायां न केवलान्

सृमरश् चमरः खड्गो गवयश् च महामृगाः

सुरसः सुमुखो न अति विदाही गर शोफ हा

शिरः स्कन्ध ऊरु पृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश् च गौरवम्

कारवेल्लं स कटुकम् दीपनं कफ जित् परम्

गुल्म हृद् ग्रहणी पाण्डु प्लीह आनाह गल आमयान्

पालङ्क्या वत् स्मृतश् चञ्चुः स तु संग्रहण आत्मकः

तथा शारपद इन्द्राभ वरटा आद्याः च विष्किराः

विबन्ध आनाह विष्टम्भ शूल गौरव नाशनम्

वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्ष उष्णम् वात श्लेष्म हरम् लघु

लशुनो भृश तीक्ष्ण उष्णः कटु पाक रसः सरः

श्वास अर्शस् कफ कासान् च शमयेद् यवशूकजः

कास अर्शः कफ वातान् च घ्नन्ति पित्तास्र दाः परम्

यथापूर्वं शिवस् तत्र मण्डो वात अनुलोमनः

ह्रस्वं बृहती अंशुमती द्वय गोक्षुरकैः स्मृतम्

लाव रोहित गोधा एणाः स्वे स्वे वर्गे वराः परम्

यवका हायनाः पांसु बाष्प नैषधक आदयः

कृमि कास कफ उत्क्लेदान् कासमर्दो जयेत् सरः

रोमकं लघु पांसु उत्थम् सक्षारं श्लेष्मलं गुरु

शश शम्बर चारुष्क शरभ आद्याः मृगाः स्मृताः

गो खर अश्वतर उष्ट्र अश्व द्वीपि सिंह ऋक्ष वानराः

चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वात घ्नाः शुक्रलाः परम्

नन्दी माषक केलूट शृङ्गाटक कसेरुकम्

वात घ्नम् पाकि तीक्ष्ण उष्णम् रोचनं कफ पित्त कृत्

कटु पाकम् विबन्ध घ्नम् दीपनीयं रुचि प्रदम्

बला पुनर्नवा एरण्ड शूर्पपर्णी द्वयेन तु

वृष्यः स्थैर्य करः मूत्र मेदः पित्त कफान् जयेत्

श्लेष्मला स्वादु शीता आर्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली

काञ्चनो महिषः शूकः दूषकः कुसुमाण्डकः

श्रम क्षुध् तृष् क्लम हरम् पानकं प्रीणनं गुरु

मूत्र शुक्र कृतः बल्या वात घ्नाः कफ पित्तलाः

रसे पाके च कटुकम् उष्ण वीर्यम् त्रिदोष कृत्

मद पित्त विष अस्र घ्नः मुञ्जातं वातपित्त जित्

तद्वद् आमलकं शीतम् अम्लं पित्त कफ अपहम्

संधान कारी मधुरो गोधूमः स्थैर्य कृत् सरः

शशघ्नी भास कुरर गृध्र उलूक कुलिङ्गकाः

तथा त्रपुस चीनाक चिर्भटम् कफ वात कृत्

जीर्ण अर्शः ग्रहणी दोष शोष आर्तानाम् परं हिताः

तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादु पाक रसः लघुः

पलाण्डुस् तद् गुण न्यूनः श्लेष्मलो न अति पित्तलः

वात श्लेष्म हरम् शुष्कं सर्वम् आमं तु दोषलम्
वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वात पित्त हा

गुरु उष्णम् सार्षपं बद्ध विष् मूत्रम् सर्व दोष कृत्

ग्राही वर्ण्यो अनिल उद्रिक्त संनिपात हरः परम्

रुच्यं लघु स्वादु पाकम् स्निग्ध उष्णम् कफ वात जित्

पत्तूरो दीपनस् तिक्तः प्लीह अर्शः कफ वात जित्

न भुक्त्वा न द्विजैश् छित्त्वा सक्तून् अद्यान् न वा बहून्

फलानाम् अवरं तत्र लिकुचं सर्व दोष कृत्

लाङ्गला लोहवाल आख्याः कर्दमाः शीतभीरुकाः

स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्र कृत् परम्

पीनस श्वास कास ऊरु स्तम्भ कण्ठ त्वच् आमयान्

त्रिदोष घ्नम् लघु ग्राहि स राजक्षव वास्तुकम्

पित्त असृज् दूषणः पाकी छेद्य् अहृद्यो विदारणः

रसे पाके च कटुकं कफ घ्नम् मरिचं लघु

क्षारः सर्वश् च परमं तीक्ष्ण उष्णः कृमि जित् लघुः

द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्ट मूत्र विष्

उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरु शीतलम्

कफ वात हरम् भेदि प्लीह अर्शस् कृमि गुल्म नुद्

मल अनुलोमनी पथ्या पेया दीपन पाचनी

बृंहणः प्रीणनो वृष्यश् चक्षुष्यो व्रण हा रसः

तित्तिरिस् तेषु अपि वरो मेधा अग्नि बल शुक्र कृत्

विबन्धं स्रोतसां गुल्मम् ऊरुस्तम्भम् अरोचकम्

मुद्ग आढकी मसूरा आदि शिम्बीधान्यं विबन्ध कृत्

कटु पाक रसम् रुच्यं दीपनं पाचनं लघु

फलानि माष वत् विद्यात् काकाण्डोला आत्मगुप्तयोः

बहु मूत्र पुरीष उष्मा त्रि दोषः त्व् एव पाटलः

स्वादु पाक रसाः स्निग्धा वृष्या बद्ध अल्प वर्चसः

सारामुखो दीर्घशूको लोध्रशूकः सुगन्धिकः

अन्य धान्य युतम् हीन वीर्यम् जीर्ण तया अति च

तद्वद् वराहः श्रम हा रुचि शुक्र बल प्रदः

पक्वं सुदुर्जरं बिल्वं दोषलं पूति मारुतम्

धान्यं त्यजेत् तथा शाकं रूक्ष सिद्धम् अ कोमलम्

पटोल सप्तला अरिष्ट शार्ङ्गष्टा अवल्गुजा अमृताः

शूकशिम्बी ज पक्व अन्न मांस शाक फल औषधैः

विपरीतो गुरुः क्षीर मांस आद्यैः यश् च साधितः

भग्न संधान कृत् बल्यो रक्त पित्त प्रदूषणः

मण्ड पेया विलेपीनाम् ओदनस्य च लाघवम्

व्रण अक्षि रोग संशुद्ध दुर्बल स्नेह पायिनाम्

तन् मूलकं दोष हरम् लघु स उष्णम् नियच्छति

क्षुत् तृष्णा ग्लानि दौर्बल्य कुक्षि रोग ज्वर अपहा

वात अनुलोमी कौलत्थो गुल्म तूणी प्रतूणि जित्

उद्रिक्त पित्तान् जयति त्रीन् दोषान् स्वादु दाडिमम्

न अति शीत गुरु स्निग्धम् मांसम् आजम् अदोषलम्

चित्रको अग्नि समः पाके शोफ अर्शस् कृमि कुष्ठ हा

क्रौञ्चादनं कलोड्यं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु

लघु पत्त्रा तु या चिल्ली सा वास्तुक समा मता

ईषत् उष्ण गुरु स्निग्धाः बृंहणा वर्तक आदयः

गुर्वी सरा तु पालङ्क्या मद घ्नी च अपि उपोदका

जीवन्त झुञ्झु एडगज यवशाक सुवर्चलाः

उष्ण वीर्या सरा आयुष्या बुद्धीन्द्रिय बल प्रदा

आस्य शोष अनिल श्लेष्म विबन्ध छर्दि अरोचकान्

पित्त प्रकोपि तीक्ष्ण उष्णम् रूक्षं रोचन दीपनम्

कुठेर शिग्रु सुरस सुमुख आसुरि भूस्तृणम्

कफ वात अर्शसाम् पथ्यः स्वेदे ऽभ्यवहृतौ तथा

अपथ्यः कटु लावण्यात् शुक्र ओजस् केश चक्षुषाम्

सकेसरं चतुर्जातं त्वच् पत्त्र एलम् त्रि जातकम्

मृणाल बिस शालूक कुमुद उत्पल कन्दकम्

तृष्णा कास श्रम श्वास स्वर भेद क्षत क्षयान्

एक योनीन् लघून् विद्याद् अपूपान् उत्तरोत्तरम्

कपित्थम् आमं कण्ठ घ्नम् दोषलं दोष घाति तु

रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुः सरो विष् वात कृत् यवः

यद् बालम् अव्यक्त रसम् किंचित् क्षारं स तिक्तकम्

वर्तको वर्तिका च एव तित्तिरिः क्रकरः शिखी

विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्

भेदि विष्टम्भि अभिष्यन्दि स्वादु पाक रसम् गुरु

सक्तवो लघवः क्षुध् तृष् श्रम नेत्र आमय व्रणान्

पथ्या नन्दीमुखी शीता कषाय मधुरा लघुः

चुलूकी नक्र मकर शिशुमार तिमिङ्गिलाः

रुच्यम् अत्यग्नि शमनम् रुच्यं मधुरम् आरुकम्

कङ्गु कोद्रव नीवार श्यामाक आदि हिमं लघु

हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या स उष्णा रसायनी
वराह महिष न्यङ्कु रुरु रोहित वारणाः

शुष्क कास श्रम अत्यग्नि विषमज्वर पीनसान्

स्वादु पाक रसम् न अतिशीत उष्णम् सर्व दोष जित्

तृण आख्यम् पित्त जित् दर्भ काश इक्षु शर शालिभिः

दाह क्षत क्षय हरम् रक्त पित्त प्रसादनम्

निहन्त्य् अनिल पित्तास्र तिक्त आस्य त्व मदात्ययान्

गुरु उष्ण स्निग्ध मधुराः वर्गाश् च अतस् यथोत्तरम्

तृणधान्यं पवन कृत् लेखनं कफ पित्त हृत्

ग्रहणि अर्शः अनिल श्लेष्म हिता उष्णा ग्राहिणी लघुः

स्वादु पाक अनिल श्लेष्म श्वास कास अपहा सरा

बलाका उत्क्रोश चक्राह्व मद्गु क्रौञ्च आदयः अप् चराः

तत्र बद्ध मलाः शीता लघवो जाङ्गला हिताः

षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश् च असित गौरतः

भग्न संधान कृत् तत्र प्रियङ्गुर् बृंहणी गुरुः

सौवीर बदर अङ्कोल्ल फल्गु श्लेष्मातक उद्भवम्

कुष्ठ वैवर्ण्य वैस्वर्य पुराण विषम ज्वरान्

मार्जार मूषक व्याघ्र वृक बभ्रु तरक्षवः

लाजास् तृष् छर्दी अतीसार मेह मेदः कफ छिदः

स्वर अग्निसाद उदावर्त पीनसान् च महत् पुनः

कुक्कुटाण्डक लाव आख्य पारावतक शूकराः

पक्वम् आशु जरां याति न अति उष्ण गुरु दोषलम्

फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्य जम् हिमम्

मण्डूकपर्णी कर्कोट कारवेल्लक पर्पटाः

सु धौतः प्रस्रुतः स्विन्नो अत्यक्त ऊष्मा च ओदनः लघुः

द्राक्षा परूषकम् च आर्द्रम् अम्लं पित्त कफ प्रदम्

तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि कालिङ्ग एर्वारु चिर्भटम्

कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणी लघुः

प्रियाल मज्जा मधुरो वृष्यः पित्त अनिल अपहः

सतिक्त कटुक क्षारम् तीक्ष्णम् उत्क्लेदि च औद्भिदम्

नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्ध नुद्

लोपाक जम्बुक श्येन चाष वान्ताद वायसाः

शतावरि अङ्कुराः तिक्ता वृष्या दोष त्रय अपहाः

रोपणी त्वग् गद क्लेद मेदस् मेह कफ अस्र जित्

कदम्ब नालिका मार्ष कुटिञ्जर कुतुम्बकम्

गुरु उष्णः अनिल हा स्वादुः शुक्र वृद्धि विरेक कृत्

चक्षुष्या सर्व दोष घ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा

संग्राहि मूत्र शकृतोः अकण्ठ्यं कफ पित्त जित्

कार्श्यं केवल वातान् च गो मांसम् संनियच्छति

पूर्व पश्च अर्धे गर्भिणी गुरुः

लघ्व् अनुष्णं दृशः पथ्यम् अविदाह्य् अग्नि दीपनम्

उष्णाः कुलत्थाः पाके ऽम्लाः शुक्र अश्म श्वास पीनसान्

तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफ पित्त जित्

जन्तु जुष्टम् जले मग्नम् अभूमिजम् अनार्तवम्

चिल्ली लट्वाक लोणीका कुरूटक गवेधुकम्

रोचनं दीपनं हृद्यम् अष्ठीला आनाह नुद् लघु

विदारी वातपित्त घ्नी मूत्रला स्वादु शीतला

अ संजात रसम् तद्वत् शुष्कम् च अन्यत्र मूलकात्

शम्या गुरु उष्णम् केश घ्नम् रूक्षं पीलु तु पित्तलम्

हिध्मा कास विष श्वास पार्श्व रुज् पूति गन्ध हा

पित्त अविरोधि न अति उष्णम् अम्लं वात कफ अपहम्

सतिक्तं स्वादु यत् पीलु न अति उष्णम् तत् त्रिदोष जित्

गन्धनाः कुरुविन्दाश् च गुणैर् अल्प अन्तराः स्मृताः

त्वक् तिक्त कटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वात जित्

मांसं सद्यस् हतम् शुद्धं वयःस्थं च भजेत् त्यजेत्

लघु तद् केसरम् कास श्वास हिध्मा मदात्ययान्

कोशातक अवल्गुजकौ भेदिनौ अग्नि दीपनौ

बालं पित्त हरम् शीतं विद्यात् पक्वम् अतो ऽन्यथा

लघुर् योषित् चतुष्पात्सु विहङ्गेषु पुनः पुमान्

शीर्णवृन्तं तु स क्षारम् पित्तलं कफ वात जित्

स क्षारम् अग्नि जननम् हृद्यं रुच्यम् अपित्तलम्

शाण्डाकी वटकम् दृश् घ्नम् दोषलं ग्लपनं गुरु
ऋजु नीती नो वरुण इति मैत्रावरुणस्य मित्रो नयतु विद्वान् इति प्रणेता वा एष होत्रकाणां यन् मैत्रावरुणस् तस्माद् एषा प्रणेतृमती भवति

इन्द्रं वो विश्वतस् परि इति ब्राह्मणाच्छंसिनो हवामहे जनेभ्य इति इन्द्रम् एव एतया अहर् अहर् निह्वयन्ते

यत् सोम आ सुते नर इत्य् अछावाकस्य इन्द्र अग्नी अजोहवुर् इति इन्द्र अग्नी एव एतया अहर् अहर् निह्वयन्ते न ह एषाम् विहवे ऽन्य इन्द्र अग्नी वृङ्क्ते यत्र एवम् विद्वान् अछावाक एताम् अहर् अहः शंसति

ता वा एताः स्वर्गस्य लोकस्य नावः सम्पारिण्यः स्वर्गम् एव एताभिः लोकम् अभिसंतरन्ति

न ह एषाम् विहवे ऽन्य इन्द्रं वृङ्क्ते यत्र एवम् विद्वान् ब्राह्मणाच्छंस्य् एताम् अहर् अहः शंसति

अथ अतस् आरम्भणीया एव
क्रीडते न अत्र संदेहो द्वितीय इव शङ्करः

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

तत् फलम् कोटि गुणितम् लब्ध्वा याति शिवं पदम्

यः कुर्यात् देवदेवेशम् सर्वज्ञं लकुलि ईश्वरम्

गत्वा शिव पुरम् दिव्यं तत्र एव स विमुच्यते

मन्त्रम् आह सकृत् वा यः पातकैः स विमुच्यते

कण्ठात् सोमम् तथा आत्मानम् भ्रू मध्यात् मस्तकात् दिवम्

तत्र भुक्त्वा महा भोगान् अणिम आदि गुणैः युतः

ब्रह्म इन्द्र विष्णु सोम आद्यैः सदा सर्वैः नमस्कृतम्

आचन्द्रतारकं ज्ञानं ततो लब्ध्वा विमुच्यते

तद् आकार तया सः अपि गत्वा शिव पुरम् सुखी

सिंह अजिन उत्तरीयम् च मृग चर्म अम्बरम् प्रभुम्

सुदर्शन प्रदम् देवं साक्षात् पूर्व उक्त लक्षणम्

सृष्ट एवम् संस्थितं साक्षात् जगन्त् सर्वम् चराचरम्

ब्रह्मणः केशकेन एकम् उपवीतम् च बिभ्रतः

सूर्य कोटि प्रतिकाशैः विमानैः सार्वकामिकैः

वृतं शिष्य प्रशिष्यैः च व्याख्यान उद्यत पाणिम्

मेरुम् आसाद्य देवानां भवनेषु प्रमोदते

ॐ नमः नीलकण्ठाय इति पुण्य अक्षर अष्टकम्

सर्वज्ञं सर्व गम् देवं कृत्वा विद्या विधानात्

तीक्ष्ण दंष्ट्रम् गदा हस्तम् कपाल उद्यत पाणिम्

कृत मुद्रस्य देवस्य चिता भस्म अनुलेपिनः

वामेतरं सु विन्यस्य वामे च आलिङ्ग्य च अद्रिजाम्

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिव लोकम् स गच्छति

स्कन्द उमा सहितम् देवं सम्पूज्य विधिना सकृत्

कौमारीं वैष्णवीं देवीं वाराहीं वरदां तथा

इन्द्रियाणि इन्द्रियात् एव लीलया परमेश्वरम्

विष्णुं वराह रूपेण लिङ्गस्य अधस् तु अधोमुखम्

इभ इन्द्र दारकम् देवं स अम्बम् सिद्धार्थ दम् प्रभुम्

काकपक्ष धरम् मूर्ध्ना नाग टङ्क धरम् हरम्

यः कुर्यात् देवदेवेशम् त्रिपुरान्तकम् ईश्वरम्

पृथिवीं पाद मूलात् तु गुह्य देशात् जलम् तथा

कृत्वा भक्त्या यथान्यायं शिव लोके महीयते

तिष्ठतः अथ निकुम्भस्य पृष्ठतस् चरण अम्बुजम्

विष्णोः कलेवरं च एव बिभ्रतः परमेष्ठिनः

लिङ्ग मूर्तिम् महा ज्वाला माला संवृतम् अव्ययम्

पूर्वदेव अमराणाम् च यत् स्थानम् सकल ईप्सितम्

विघ्नेशेन च यो धीमान् शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

अर्चमानेन देवेन च अर्चितम् नेत्र पूजया

वृष आरूढम् तु यः कुर्यात् सोमम् सोम अर्ध भूषणम्

भुक्त्वा तु विपुलान् तत्र भोगान् युग शतम् नरः

ज्ञानं विचारतो लब्ध्वा रुद्रेभ्यः तत्र मुच्यते

नृत्यद्भिर् अप्सरस् संघैः सर्वतः सर्व शोभितैः

तत्र भुक्त्वा महा भोगान् विमानैः सार्वकामिकैः

शूल अग्रे कूर्परं स्थाप्य किङ्किणी कृत पन्नगम्

भुक्त्वा च एव भुवर्लोके भोगान् दिव्यान् सु शोभनान्

प्रकृतिं वामतस् च एव बुद्धिं वै बुद्धि देशात्

कृत्वा यत् फलम् आप्नोति वक्ष्ये तत् वै यथाश्रुतम्

स्त्री पुंस् भावेन संस्थानं सर्व आभरण भूषितम्

नन्दिना सहितं देवं स अम्बम् सर्व गणैः वृतम्

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य द्विधा भूतम् जलंधरम्

ब्रह्माणं दक्षिणे तस्य कृत अञ्जलि पुटम् स्थितम्

तत्र भुक्त्वा महा भोगान् यावत् आभूतसंप्लवम्

सृष्ट्वा स्थितं हरिं वामे दक्षिणे चतुराननम्

गत्वा शिव पुरम् दिव्यं गाणपत्यम् अवाप्नुयात्

सर्व विघ्नान् अतिक्रम्य शिव लोके महीयते

अहंकारम् अहंकारात् तन्मात्राणि तु तत्र वै

धनुस् बाण समायुक्तम् स उमम् सोम अर्ध भूषणम्

क्रमात् आगत्य लोके अस्मिन् सर्व यज्ञ अन्तगः भवेत्

स्कन्द उमा सहितम् देवम् आसीनम् परम आसने

अष्टाविंशति रुद्राणाम् कोटिः सर्व अङ्ग सु प्रभम्

सूर्य मण्डल संकाशैः विमानैर् वृष संयुतैः

मातृभिर् मुनिभिः च एव संवृतं परमेश्वरम्

हयमेध अयुतम् कृत्वा यत् पुण्यम् तद् अवाप्य सः

गङ्गया सहितं च एव वाम उत्सङ्गे अम्बिका अन्वितम्

ज्ञानं विचारितं लब्ध्वा तत्र एव स विमुच्यते

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

त्रिपुण्ड्र धारिणः तेषाम् शिरस् माला धरस्य च

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य मुच्यते भव सागरात्
सर्व यज्ञ तपस् दान तीर्थ देवेषु यत् फलम्

सूत उवाच

प्राजापत्यं महा तेजाः जनलोकं महस् तथा

मन्त्रेण अनेन गन्ध आद्यैः भक्त्या वित्त अनुसारतस्

यत् फलम् लभते मर्त्यः तत् वदामि यथाश्रुतम्

शिव वत् क्रीडते योगी यावत् आभूतसंप्लवम्

नृत्यन्तं भूत संघैः च गण संघैः तु अलंकृतम्

प्रयाति शिव सायुज्यम् न अत्र कार्या विचारणा

गङ्गा धरम् सुख आसीनम् चन्द्रशेखरम् एव च

भास्करं च तथा सोमं ब्रह्माणीं च महेश्वरीम्

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य यथा विभव विस्तरम्

लिङ्गस्य मध्ये वै कृत्वा चन्द्रशेखरम् ईश्वरम्

नाभि देशात् तथा वह्निं हृदयात् भास्करम् तथा

तत्र भुक्त्वा महा भोगान् यावद् इच्छा द्विजोत्तमाः

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

हुं फट्कारे महा शब्द शब्दिता अखिल दिङ्मुखम्

नृत्यन्तं देवदेवेशं शैलजा सहितम् प्रभुम्

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्

मध्ये लिङ्गं महा घोरम् महा अम्भसि च संस्थितम्

कृत्वा यज्ञेशम् ईशानम् विष्णु लोके महीयते

सु धूम्र वर्णम् रक्त अक्षम् त्रि नेत्रम् चन्द्र भूषणम्

सम्पूज्य देवदेवेशं शिव लोके महीयते

पञ्चविंशतिकं साक्षात् पुरुषम् हृदयात् तथा

एक पादम् चतुः बाहुम् त्रि नेत्रम् शूल संयुतम्

प्रतिष्ठायाः फलं सर्वं सर्व लोक हिताय वै

सहस्र बाहुम् सर्वज्ञं चतुर् बाहुम् अथ अपि वा

अप्सरस् गण संकीर्णैः देव दानव दुर्लभैः

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिव लोके महीयते

अर्धनारीश्वरं देवं चतुर् भुजम् अनुत्तमम्

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्व इच्छा विग्रह सम्भवम्

नग्नं चतुर् भुजम् श्वेतं त्रि नेत्रम् सर्प मेखलम्

क्षेत्र संरक्षम् देवं तथा पाशुपतं प्रभुम्

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य यत् फलम् तत् वदामि अहम्
धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान् मतः

न अहम् तथा अद्मि यजमान हविः विताने अदन् हुतभुज् मुखेन

प्रतिजग्मुः प्रमुदिताः शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम्

तौ तु गीर्वाण ऋषभौ दुस्तरात् हरि लोकात्

भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्य अनुमान्य च

यन् नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृत आगसि

एतौ सुरेतर गतिम् प्रतिपद्य सद्यः संरम्भ सम्भृत समाधि अनुबद्ध योगौ

ब्रह्म तेजः समर्थो ऽपि हन्तुं न इच्छे मतं तु मे

न त्वं द्विजोत्तम कुलम् यदि ह आत्म गोपम् गोप्ता वृषः स्वर्हणेन ससूनृतेन

न वयं भगवन् विद्मस् तव देव चिकीर्षितम्

विप्रांस् तु को न विषहेत यद् अर्हण अम्भः सद्यः पुनाति सह चन्द्रललाम लोकान्

वैकुण्ठं तद् अधिष्ठानम् विकुण्ठं च स्वयम्प्रभम्

वाण्या अनुराग कलया आत्मज वत् गृणन्तः संबोधयन्त्य् अहम् इव अहम् उपाहृतस् तैः

सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुरु अर्थ गह्वराम्

विश्वस्य यः स्थिति लय उद्भव हेतुः आद्यो योगेश्वरैर् अपि दुरत्यय योग मायः

कृतो मे ऽनुग्रहश् च इति यद् अध्यक्षः प्रभाषसे

विप्राणां देवदेवानां भगवान् आत्म दैवतम्

कदर्थीकृत्य मां यद् वो बह्व् अतिक्रमम्

मयि संरम्भ योगेन निस्तीर्य ब्रह्म हेलनम्

धर्मस्य ते भगवतस् त्रियुग त्रिभिः स्वैः पद्भिश् चराचरम् इदं द्विज देवता अर्थम्

यद् ब्राह्मणस्य मुखतश् चरतो ऽनुघासं तुष्टस्य मय्य् अवहितैर् निज कर्म पाकैः

ऋषय ऊचुः

एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च

तत् ते अन् अभीष्टम् इव सत्त्व निधेः विधित्सोः क्षेमं जनाय निज शक्तिभिः उद्धृत अरेः

एतत् पुरा एव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा

ताव् एव ह्य् अधुना प्राप्तौ पार्षद प्रवरौ हरेः

क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस् त्र्यधीशस् तत्र अस्मदीय विमृशेण कियान् इह अर्थः

त्वत्तः सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस् तव

तरन्ति ह्य् अञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यद् अनुग्रहात्

भूयो मम अन्तिकम् इतां तद् अनुग्रहो मे यत् कल्पताम् अचिरतो भृतयोर् विवासः

ते योग मायया आरब्ध पारमेष्ठ्य महोदयम्

न श्रीर् विरक्तम् अपि मां विजहाति यस्याः प्रेक्षा लव अर्थे इतरे नियमान् वहन्ति

अथ तस्य उशतीम् देवीम् ऋषिकुल्यां सरस्वतीम्

धन्य अर्पित अङ्घ्रि तुलसी नव दाम धाम्नः लोकं मधु व्रत पतेः इव कामयाना

तद् धी इति आत्म कृतम् मन्ये यत् स्व पुंभिः असत्कृताः

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयन आनन्द भाजनम्

स त्वं द्विज अनुपथ पुण्य रजस् पुनीतः श्रीवत्स लक्ष्म किम् अगा भग भाजनः त्वम्

तर्ह्य् एव नङ्क्ष्यति शिवस् तव देव पन्था लोको ऽग्रहीष्यद् ऋषभस्य हि तत् प्रमाणम्

श्री भगवन्त् उवाच

भगवान् अनुगाव् आह यातं मा अस्तु शम्

द्वाःस्थाव् आदिश्य भगवान् विमान श्रेणि भूषणम्

ब्रह्मा उवाच

स एव अनुमतः ऽस्माभिर् मुनयो देव हेलनात्

यस् तां विविक्त चरितैः अनुवर्तमानां परम भागवत प्रसङ्गः

द्रक्ष्यन्त्य् अघ क्षत दृशः ह्य् अहिमन्यवस् तान् गृध्रा रुषा मम अधिदण्डनेतुः

तद् वः प्रसादयाम्य् अद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे

यं वै विभूतिर् उपयात्य् अनुवेलम् अन्यैर् अर्थ अर्थिभिः स्व शिरसा धृत पाद रेणुः

न एतावता त्र्यधिपतेर् बत विश्वभर्तुस् तेजः क्षतं त्व् अवनतस्य स ते विनोदः

दितेर् जठर निर्विष्टम् काश्यपं तेज उल्बणम्

ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणाः किल ते प्रभो

इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योग धर्मिणाम्

भूयः सकाशम् उपयास्यत आशु यो वः शापो मया एव निमितस् तद् अवेत विप्राः

येषां बिभर्म्य् अहम् अखण्ड विकुण्ठ योग माया विभूतिः अमल अङ्घ्रि रजः किरीटैः

ये मे तनूर् द्विज वरान् दुहतीर् मदीया भूतान्य् अलब्ध शरणानि च भेद बुद्ध्या

ये ब्राह्मणान् मयि धिया क्षिपतो ऽर्चयन्तस् तुष्यत् _ स्मित सुधा उक्षित पद्म वक्त्राः

ब्रह्मा उवाच

निकाशं मे कालेन अल्पीयसा पुनः

श्री भगवन्त् उवाच

यस् त्व् एतयोर् धृतो दण्डो भवद्भिर् माम् अनुव्रतैः