tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तत् आकर्ण्य मिलिता जनाः समुद्यत् बाष्पाः हाहा निनादेन दिशो बधिरयन्तः बालचन्द्रिकाम् अधिष्ठितम् यक्षं बलवन्तं शृण्वन् अपि दारुवर्मा मद अन्धः ताम् एव अयाचत

तदनु दारुवर्मा वाक्यानि इत्थंविधानि श्रावम् श्रावम् तूष्णीं यदि भिया स्थास्यति तर्हि वरम् यदि वा दौर्जन्येन त्वया सङ्गम् अङ्गीकरिष्यति तदा स भवदीयैः इत्थम् वाच्यः

ततो राग अन्ध तया सुमुखा कुच ग्रहणे मतिं व्यधत्त

भवत् नायक आलोकन कारणम् शुभ शकुनम् निरीक्ष्य कथयिष्यामि इति

तस्याः स सम्भ्रम प्रेम लज्जा कौतुक मनोरमम् लीला विलोकन सुखम् अनुभवन् सुदत्या वदन अरविन्दे विषण्ण भावम् मदन कदन खेद अनुभूतम् तद् निमित्तम् ज्ञास्यन् लीलया तद् उपकण्ठम् उपेत्य अवोचम् सु मुखे तव मुख अरविन्दस्य दैन्य कारणम् कथय इति

त्वं सखी वेष धारिणा मया सह तस्य मन्दिरं गच्छ

चतुर गूढ चेष्टाभिः अस्या मनस् अनुरागम् सम्यक् ज्ञात्वा सुख संगम उपायम् अचिन्तयम्

भवत् उक्तम् सर्वम् अहम् अपि तथा करिष्ये इति माम् असकृत् विवृत्त वदना विलोकयन्ती मन्दं मन्दम् अगारम् अगात्

सा अपि किंचिद् उत्फुल्ल सरसिज आनना माम् अब्रवीत् सुभग क्रूर कर्माणम् दारुवर्माणं भवान् एव हन्तुम् अर्हति

सौम्य दर्पसार वसुधा अधिप अमात्यस्य भवतो मद् निवासे साहस करणम् अनुचितम्

मम पुरोभागे दिन मध्य संकुचित सर्व अवयवाम् कूर्म आकृतिम् मानुष छायाम् निरीक्ष्य उन्मुखः गगन तलात् महा रयेण पतन्तं पुरुषं कंचिद् अन्तराल एव दया उपनत हृदयः ऽहम् अवलम्ब्य शनैस् अवनि तले निक्षिप्य दूर आपात वीत संज्ञम् तं शिशिर उपचारेण विबोध्य शोक अतिरेकेण उद्गत बाष्प लोचनम् तं भृगु पतन कारणम् अपृच्छम्

तत् असौ स्वकीयेन कर्मणा निहतः

मनसा अभिमुखैः समाकुञ्चितै राग लज्जा अन्तराल वर्तिभिः साङ्ग वर्तिभिः ईक्षण विशेषैः निज मनस् वृत्तिम् अकथयत्

बन्धुपाल शकुन निर्दिष्टे दिवसे अस्मिन् निर्गत्य पुरात् बहिस् वर्तमानः नेत्र उत्सव कारि भवत् अवलोकन सुखम् अनुभवामि इति

सो ऽपि कररुहैः अश्रु कणान् अपनयन् अभाषत सौम्य मगध अधिनाथ अमात्यस्य पद्मोद्भवस्य आत्मसम्भवः रत्नोद्भवो नाम अहम्

रोष अरुणितः ऽहम् एनं पर्यङ्क तलात् निःशङ्कः निपात्य मुष्टि जानु पाद घातैः प्राहरम्

सहसा समागच्छत

विवेक शून्य मतिः असौ राग अतिरेकेण रत्न खचित हेम पर्यङ्के हंसतूल गर्भ शयनम् आनीय तरुणीं तस्यै मह्यं तमिस्रा असम्यक् अनवलोकित पुम्भावाय मनोरम स्त्री वेशाय च चामीकर मणि मण्डनानि सूक्ष्माणि चित्र वस्त्राणि कस्तूरिका मिलितम् हरिचन्दनं कर्पूर सहितम् ताम्बूलं सुरभीणि कुसुमानि इति आदि वस्तु जातम् समर्प्य मुहूर्त द्वय मात्रम् हास वचनैः संलपन् अतिष्ठत्

स कुमारः सप्त सागर पर्यन्तम् मही मण्डलम् पालयिष्यन् निज पैतृष्वस्रीयौ उद्दण्ड कर्मणौ चण्डवर्म दारुवर्मणौ धरणी भरणे नियुज्य तपस् चरणाय राजराज गिरिम् अभ्यगात्

तद् अधिकारिणा चन्द्रपालेन केनचिद् वणिज् पुत्रेण विरचित सौहृदः अहम् अमुना एव साकम् उज्जयिनीम् उपाविशम्

सा रहस्य संजात विश्रम्भ तया विहाय लज्जा भये शनैस् अभाषत सौम्य मानसारो मालव अधीश्वरः वार्धक्यस्य प्रबल तया निज नन्दनम् दर्पसारम् उज्जयिन्याम् अभ्यषिञ्चत्

पितरौ तौ स अभिज्ञानम् अन्योन्यम् ज्ञात्वा मुदित अन्तरात्मनौ विनीतं माम् आनन्द अश्रु वर्षेण अभिषिच्य गाढम् आश्लिष्य शिरसि उपाघ्राय कस्यांचिद् महीरुह छायायाम् उपाविशताम्

अहम् अपि देवस्य अन्वेषणाय महीम् अटन् कदाचिद् अम्बर मध्य गतस्य अम्बरमणेः किरणम् असहिष्णुः एकस्य गिरि तट महीरुहस्य प्रच्छाय शीतले तले क्षणम् उपाविशम्

राज्यं सर्वम् असपत्नम् शासति चण्डवर्मणि दारुवर्मा मातुल अग्रजन्मनोः शासनम् अतिक्रम्य पारदार्य पर द्रव्य अपहरण आदि दुष्कर्म कुर्वाणो मन्मथ समानस्य भवतो लावण्य आत्त चित्ताम् माम् एकदा विलोक्य कन्या दूषण दोषम् दूरीकृत्य बलात्कारेण रन्तुम् उद्युङ्क्ते
मम तु मन्दभाग्य तया बाले वन मातंगेन गृहीते मद् द्वितीया परिभ्रमन्ती षोडश वर्ष अनन्तरम् भर्तृ पुत्र संगमः भविष्यति इति सिद्ध वाक्य विश्वासात् एकस्मिन् पुण्य आश्रमे तावन्तं समयं नीत्वा शोकम् अपारम् सोढुम् अक्षमा समुज्ज्वलिते वैश्वानरे शरीरम् आहुतीकर्तुम् उद्युक्ता आसीत् इति

यत् पितरा अपि तां पुरीम् अभिगमय्य सकल गुण निलयेन बन्धुपाल नाम्ना चन्द्रपाल जनकेन नीयमानो मालव नाथ दर्शनम् विधाय तद् अनुमत्या गूढ वसतिम् अकरवम्

तस्मिन् हते सर्वथा त्वद् मनोरथः फलिष्यति

सो अपि एतत् अङ्गीकरिष्यति

एवं मित्र वृत्तान्तम् निशम्य अम्लान मानसः राजवाहनः स्वस्य च सोमदत्तस्य च वृत्तान्तम् अस्मै निवेद्य सोमदत्तं महाकाल ईश्वर आराधन अनन्तरम् भवत् वल्लभाम् स परिवाराम् निज कटकम् प्रापय्य आगच्छ इति नियुज्य पुष्पोद्भवेन सेव्यमानो भू स्वर् गायमानम् अवन्तिका पुरम् विवेश

नगर व्याकुलाम् यक्ष कथाम् परीक्षमाणो नागरिक जनः ऽपि कुतूहलेन दारुवर्मणः प्रतीहार भूमिम् अगमत्

अधुना नारी कूजितम् अनुपेक्षणीयं मया

तदनु सो ऽहं त्वरया किंचिद् अन्तरम् अगमम्

ततः कानन भूमिषु भवन्तम् अन्वेष्टुम् उद्युक्तम् मां परम मित्रम् बन्धुपालो निशम्य अवदत् सकलं धरणी तलम् अपारम् अन्वेष्टुम् अक्षमः भवान् मनस् ग्लानिम् विहाय तूष्णीं तिष्ठतु

चकित बाल कुरङ्ग लोचना सा अपि कुसुम सायक सायकायमानेन कटाक्ष वीक्षणेन माम् असकृत् निरीक्ष्य मन्द मारुत आन्दोलिता लता इव अकम्पत

एवं क्रियताम्

पश्यत इमम् इति

तद् चिन्तया दैन्यम् अगच्छम् इति

भवतु

कोलाहले तस्मिन् चल लोचनया सह नैपुण्येन सहसा निर्गतो निज अनुवासम् अगाम्

दारुवर्मणो मारण उपायम् तेभ्यः कथयित्वा तेषाम् उत्तरम् आख्येयम् मह्यम् इति

कथ्यताम् इति

तत्र अयं मम स्वामि कुमारः इति बन्धुपाल आदये बन्धु जनाय कथयित्वा तेन राजवाहनाय बहुविधां सपर्यां कारयन् सकल कला कुशलः महीसुर वरः इति पुरि प्रकटयन् पुष्पोद्भवो ऽमुष्य राज्ञो मज्जन भोजन आदिकम् अनुदिनम् स्व मन्दिरे कारयामास

द्वाःस्थ कथित मद् आगमनेन स आदरम् विहित अभ्युद्गतिना तेन द्वार उपान्त निवारित अशेष परिवारेण मद् अन्विता बालचन्द्रिका संकेत आगारम् अनीयत

अहम् उत्कलिका विनोद परायणः वन अन्तरे परिभ्रमन् सरोवर तीरे चिन्ता आक्रान्त चित्ताम् दीन वदनाम् मद् मनोरथ एक भूमिम् बालचन्द्रिकां व्यलोकयम्

पौर जन साक्षिक भवत् मन्दिरम् आनीतया अनया तोय ज अक्ष्या सह क्रीडन् आयुष्मान् यदि भविष्यति तदा परिणीय तरुणीं मनोरथान् निर्विश इति

किं तस्य विलापेन इति मिथो लपन्तः प्राविशन्

सा स गद्गदम् अवादीत् पुत्र कालयवन द्वीपे कालगुप्त नाम्नः वणिजः कस्यचिद् एषा सुता सुवृत्ता नाम रत्नोद्भवेन निज कान्तेन आगच्छती जलधौ मग्ने प्रवहणे निज धात्र्या मया सह फलकम् एकम् अवलम्ब्य दैव योगेन कूलम् उपेता आसन्न प्रसव समया कस्यांचिद् अटव्याम् आत्मजम् असूत

ते ऽपि वंश सम्पद् लावण्य आढ्याय यूने मह्यं त्वां दास्यन्ति एव

ततो देवस्य अन्वेषण परायणः अहम् अखिल कार्य निमित्तम् वित्तं निश्चित्य भवत् अनुग्रहात् लब्धस्य साधकस्य साहाय्य करण दक्षम् शिष्य गणम् निष्पाद्य विन्ध्य वन मध्ये पुरातन पत्तन स्थानानि उपेत्य विविध सूचकानाम् महीरुहानाम् अधस् निक्षिप्तान् वसु पूर्णान् कलशान् सिद्ध अञ्जनेन ज्ञात्वा रक्षिषु परितः स्थितेषु खनन साधनैः उत्पाट्य दीनारान् असंख्यान् राशीकृत्य तद् काल आगतम् अनतिदूरे निवेशितं वणिज् कटकम् कंचिद् अभ्येत्य तत्र बलिनो बलीवर्दान् गोणीः च क्रीत्वा अन्य द्रव्य मिषेण वसु तद् गोणी संचितम् तैः उह्यमानम् शनैः कटकम् अनयम्

तत् निशम्य मनस् विदित जनक भावम् तम् अवादिषम् तात भवते विज्ञापनीयानि बहूनि सन्ति

इति श्री दण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते पुष्पोद्भवचरितं नाम चतुर्थ उच्छ्वासः
अहम् अपि बन्धुपालम् उपेत्य शकुन ज्ञात् तस्मात् त्रिंशत् दिवस अनन्तरम् एव भवत् सङ्गः सम्भविष्यति इति अशृणवम्

वाणिज्य रूपेण कालयवन द्वीपम् उपेत्य काम् अपि वणिज् कन्यकाम् परिणीय तया सह प्रत्यागच्छन् अम्बुधौ तीरस्य अनतिदूरे एव प्रवहणस्य भग्न तया सर्वेषु निमग्नेषु कथं कथम् अपि दैव आनुकूल्येन तीर भूमिम् अभिगम्य निज अङ्गना वियोग दुःख अर्णवे प्लवमानः कस्य अपि सिद्ध तापसस्य आदेश आदरेण षोडश हायनानि कथंचिद् नीत्वा दुःखस्य पारम् अन् अवेक्षमाणः गिरि पतनम् अकार्षम् इति

तत् आकर्ण्य निज जननीम् ज्ञात्वा ताम् अहम् दण्ड वत् प्रणम्य तस्यै मद् उदन्तम् अखिलम् आख्याय धात्री भाषण फुल्ल वदनम् विस्मय विकसित अक्षम् जनकम् अदर्शयम्

अहम् अपि मणि नूपुर मेखला कङ्कण कटक ताटङ्क हार क्षौम कज्जलम् वनिता योग्यम् मण्डन जातम् निपुण तया तद् तद् स्थानेषु निक्षिप्य सम्यक् अङ्गीकृत मनोज्ञ वेशः वल्लभया तया सह तद् आगार द्वार उपान्तम् अगच्छम्

ततो गतेषु कतिपय दिनेषु पौर जन समक्षम् सिद्धादेश प्रकारेण विवाह्य ताम् इन्दु मुखाम् पूर्व संकल्पितान् सुरत विशेषान् यथेष्टम् अन्वभूवम्
प्रथम उत्तमे अक्षरे सत्यम्

सत्य भूयम् एव भवति

यः अयम् दक्षिणे अक्षिणि पुरुषः तस्य भूः इति शिरः

न एनम् एते रश्मयः प्रत्यायन्ति

यः एष एतस्मिन् मण्डले पुरुषः तस्य भूः इति शिरः

तत् एतत् अनृतम् उभयतस् सत्येन परिगृहीतम्

हन्ति पाप्मानम् जहाति च यः एवम् वेद

द्वे प्रतिष्ठे

तत् एतत् त्रि अक्षरम् सः ति यं इति

द्वे एते अक्षरे

ते देवाः सत्यम् एव उपासते

तस्य उपनिषद् अहर् इति

यः एष एतस्मिन् मण्डले पुरुषः यः च अयम् दक्षिणे अक्षिणि पुरुषः तौ एतौ अन्योन्यस्मिन् प्रतिष्ठितौ

द्वे एते अक्षरे

हन्ति पाप्मानम् जहाति च यः एवम् वेद

सः इति एकम् अक्षरम्

द्वौ बाहू

तस्य उपनिषद् अहम् इति

न एवम् विद्वसम् अनृतम् हिनस्ति

यं इति एकम् अक्षरम्

मध्यतस् अनृतम्

सः _ उत्क्रमिष्यन् भवति शुद्धम् एव एतत् मण्डलम् पश्यति

तत् यत् तत् सत्यम् असौ सः आदित्यः

द्वे एते अक्षरे

द्वे प्रतिष्ठे

स्वर् इति प्रतिष्ठा

एकम् शिरः

भुवर् इति बाहू

एकम् एतत् अक्षरम्
कास श्वास हरः च एव विशेषेण उपदिश्यते

श्वयथुं तमकं छर्दिं क्लैब्यम् अङ्ग अवसादनम्

विनीय तस्मिन् निर्यूहे चूर्णानि इमा दापयेत्

वीत तन्द्रा क्लम श्वासाः निरातङ्काः समाहिताः

हरीतकीनां चूर्णानि सैन्धव आमलके गुडम्

तानि सर्वाणि अनस्थीनि फलानि आपोथ्य कूर्चनैः

जीवक ऋषभकौ मेदां जीवन्तीं सशतावरीम्

ज्ञात्वा लेह्यम् अदग्धम् च शीतं क्षौद्रेण संसृजेत्

हरीतकीः च ताः सर्वाः सर्वाणि आमलकानि च

तथा अभवत् महा ऋषीणाम् रसायन विधिः पुरा

कुटीप्रावेशिकं च एव वातातपिकम् एव च

घन भित्तिम् ऋतु सुखाम् सुस्पष्टां मनसः प्रियाम्

वचां विडङ्गं रजनीं पिप्पलीं विश्वभेषजम्

अनेन प्रयोगेण ऋषयः पुनर् युवत्वम् अवापुर् बभूवुश् च अनेक वर्ष शत जीविनः निर्विकाराः पर शरीर बुद्धीन्द्रिय बल समुदिताः चेरुश् च अत्यन्त निष्ठया तपः

श्रुतं धारयते सत्त्वम् आर्षम् च अस्य प्रवर्तते

प्रायः प्रायेण रोगाणां द्वितीयं प्रशमे मतम्

तस्मात् फलानि तज्जानि ग्राहयेत् काल जानि तु

धृति स्मृति बलम् कृत्वा श्रद्दधानः समाहितः

स्वस्थस्य ऊर्जस्करम् त्व् एतद् द्विविधं प्रोक्तम् औषधम्

रसायनम् इदम् ब्राह्मम् आयुष्कामः प्रयोजयेत्

शुद्ध कोष्ठम् तु तं ज्ञात्वा रसायनम् उपाचरेत्

पञ्चानां पञ्चमूलानां भागान् दश पल उन्मितान्

लाभ उपायः हि शस्तानां रस आदीनाम् रसायनम्

रसायनं प्रयुञ्जीत तत् प्रवक्ष्यामि शोधनम्

इष्ट उपकरण उपेताम् सज्ज वैद्य औषध द्विजाम्

पुनर्नवां शूर्पपर्ण्यौ बलाम् एरण्डम् एव च

मुस्तानां सविडङ्गानां चन्दन अगुरुणोः तथा

अभेषजम् इति ज्ञेयं विपरीतं यत् औषधात्

रसायन विधिः च अग्रे वाजीकरणम् एव च

धरणीधर सारः च वायुना सम विक्रमः

स भवति अविषम् च अस्य गात्रे संपद्यते विषम्

रसायनानां सिद्धानाम् आयुर् यैर् अनुवर्तते

स्रोतस् विबन्धान् विविधान् प्रलेपं हृदय उरसोः

आयुष्यां पौष्टिकीं धन्यां वयसः स्थापनीं पराम्

विद्यात् विदारिगन्धा आद्यम् श्वदंष्ट्रा पञ्चमम् गणम्

सप्ताहं वा पुराणस्य यावत् शुद्ध्याः तु वर्चसः

अस्य प्रयोगाच् च्यवनः सुवृद्धः अभूत् पुनर्युवा

इदं रसायनं ब्राह्मं महा ऋषि गण सेवितम्

अभया च अमृता ऋद्धिर् जीवक ऋषभकौ शटी

दीर्घम् आयुः स्मृतिं मेधाम् आरोग्यम् तरुणं वयः

विदारी वृष मूलानि काकोली काकनासिका

तस्यां संशोधनैः शुद्धः सुखी जात बलः पुनः

विधूय मानसान् दोषान् मैत्रीं भूतेषु चिन्तयन्

वाजी इव अतिबलः येन यात्य् अ प्रतिहतः स्त्रियः

न केवलं दीर्घम् इह आयुः अश्नुते रसायनं यो विधिवत् निषेवते

कासं प्रमेहम् आनाहम् प्लीहानम् उदरं नवम्

स्वस्थस्य ऊर्जस्करम् यत् तु तत् वृष्यम् तत् रसायनम्

पञ्च दद्यात् तद् ऐकध्यम् जल द्रोणे विपाचयेत्

दश भाग अवशेषम् तु पूतं तं ग्राहयेत् रसम्

तैलस्य ह्य् आढकं तत्र दद्यात् त्रीणि च सर्पिषः

तान् गुणान् तानि कर्माणि विद्यात् आमलकासु अपि

आपूर्ण रस वीर्याणि काले काले यथाविधि

मत्स्यण्डिकायाः पूताया लेह वत् साधु साधयेत्

चिकित्सित अर्थः एतावान् विकाराणां यत् औषधम्

न जरां न च दौर्बल्यं न आतुर्यम् निधनं न च

स्वर क्षयम् उरस् रोगम् हृद् रोगम् वातशोणितम्

इति अयम् च्यवनप्राशः परम् उक्तः रसायनः

शब्द आदीनाम् अ शस्तानाम् अ गम्याम् स्त्री विवर्जिताम्

साध्यम् औदुम्बरे पात्रे तत् सर्वं मृदुना अग्निना

हृद् रोगम् स शिरस् रोगम् अतीसारम् अरोचकम्

अभयामलकीये ऽस्मिन् षड् योगाः परिकीर्तिताः

यशः श्रियं बलं पुष्टिं वाजीकरणम् एव तत्

मुहूर्त करण उपेते प्रशस्ते कृत वापनः

प्रायस् शब्दः विशेष अर्थः ह्य् उभयं ह्य् उभय अर्थ कृत्

इति अग्निवेश कृते तन्त्रे चरक प्रतिसंस्कृते चिकित्सा स्थाने रसायन अध्याये ऽभयामलकीयो नाम रसायन पादः प्रथमः

अतस् च अमृत कल्पानि विद्यात् कर्मभिः ईदृशैः

वयस् प्रकृति सात्म्य ज्ञः यौगिकं यस्य यत् भवेत्

शर इक्षु दर्भ काशानाम् शालीनां मूलम् एव च
रसायनानां द्विविधं प्रयोगम् ऋषयः विदुः

स्मृति बुद्धि प्रमोहम् च जयेत् शीघ्रम् हरीतकी

यथा अमराणाम् अमृतं यथा भोगवतां सुधा

अजीर्णिनो रूक्ष भुजः स्त्री मद्य विष कर्शिताः

वाच् सिद्धिम् प्रणतिं कान्तिं लभते ना रसायनात्

भागान् यथा उक्तान् तत् सर्वम् साध्यं दशगुणे ऽम्भसि

अस्य मात्रां प्रयुञ्जीत या उपरुन्ध्यात् न भोजनम्

हरीतकी सहस्रम् च त्रिगुण आमलकम् नवम्

प्रभूत शाखः शाखी इव येन चैत्यो यथा महान्

सेवेरन् न अभयाम् एते क्षुत् तृष्णा उष्ण अर्दिताः च ये

क्षीण क्षतानाम् वृद्धानां बालानां च अङ्ग वर्धनः

षष्टिकः पयसा च अत्र जीर्णे भोजनम् इष्यते

वैखानसा वालखिल्याः तथा च अन्ये तपोधनाः

मण्डूकपर्ण्याः पिप्पल्याः शङ्खपुष्प्याः प्लवस्य च

सर्व रोग प्रशमनाम् बुद्धीन्द्रिय बल प्रदाम्

ओषधीनां परा भूमिर् हिमवन्त् शैल सत्तमः

तद् आमलक सहस्र स्वरस परिपीतम् चन्दन अगुरु मधुक मधूक पुष्प उत्पल पद्म मालती युवती यूथिका चूर्ण अष्ट भाग संयुक्तम् पुनर् नागबला सहस्र पल स्वरस परिपीतम् अनातप शुष्कम् द्वि गुणित सर्पिषा क्षौद्र सर्पिषा वा क्षुद्रगुड आकृतिम् कृत्वा शुचौ दृढे घृत भाविते कुम्भे भस्म राशेः अधः स्थापयेद् अन्तर् भूम्याः पक्षं कृत रक्षा विधानम् अथर्ववेद विदा पक्ष अत्यये च उद्धृत्य कनक रजत ताम्र प्रवाल काल आयस चूर्ण अष्ट भाग संयुक्तम् अर्ध कर्ष वृद्ध्या यथा उक्तेन विधिना प्रातः प्रातः प्रयुञ्जानो अग्नि बलम् अभिसमीक्ष्य जीर्णे च षष्टिकं पयसा ससर्पिष्कम् उपसेवमानो यथा उक्तान् गुणान् समश्नुत इति

मुक्त्वा जीर्णं वपुः च अग्र्यम् अवापुः तरुणम् वयः

भागांश् चतुष्पलान् कृत्वा सूक्ष्मैलायास् त्वचस् तथा

अथ अतस् ऽभयामलकीयं रसायन पादम् व्याख्यास्यामः

मधुकस्य हरिद्राया वचायाः कनकस्य च

तत् च आमलकम् उद्धृत्य निष्कुलं तैल _

दीर्घम् आयुर् वयश् च अग्र्यम् कामान् च इष्टान् समश्नुते

कफ प्रसेकम् वैस्वर्यं वैवर्ण्यं कामलां क्रिमीन्

पल द्वादशके भृष्ट्वा दत्त्वा च अर्ध तुलाम् भिषक्

भवति अतिप्रियः स्त्रीणां येन येन उपचीयते

कुष्ठं गुल्मम् उदावर्तम् शोषं पाण्डु आमयम् मदम्

संतान मूलम् येन इह प्रेत्य च आनन्त्यम् अश्नुते

स्त्रीषु प्रहर्षं परम् अग्नि वृद्धिम् वर्ण प्रसादम् पवन आनुलोम्यम्

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

विद्याद् भेषज नामानि भेषजं द्विविधं च तत्

निवासे निर्भये शस्ते प्राप्य उपकरणे पुरे

या न उपरुन्ध्यात् आहारम् एकम् मात्रा जरां प्रति

पर्ण्यश् चतस्रः पिप्पल्यः श्वदंष्ट्रा बृहती द्वयम्

विदारिगन्धां बृहतीं पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम्

चतुष्पलं तुगाक्षीर्याः पिप्पली द्वि पलम् तथा

यानि उक्तानि हरीतक्या वीर्यस्य तु विपर्ययः

देवताः पूजयित्वा अग्रे द्विजातीन् च प्रदक्षिणम्

हरीतकीं पञ्चरसाम् उष्णाम् अलवणाम् शिवाम्

त्रि रात्रम् यावकं दद्यात् पञ्च अहम् वा अपि सर्पिषा

प्रायश्चित्तं प्रशमनं प्रकृति स्थापनम् हितम्

तत् असेव्यम् निषेव्यं तु प्रवक्ष्यामि यत् औषधम्

मेधां स्मृतिं कान्तिम् अनामय त्वम् आयुस् प्रकर्षम् बलम् इन्द्रियाणाम्

दिशि पूर्व उत्तरायाम् च सु भूमौ कारयेत् कुटीम्

मुस्तं पुनर्नवा मेदा सा एला चन्दनम् उत्पलम्

भवति अर्च्यः बहु मतः प्रजानां सु बहु प्रजः

जीर्यतो अपि अक्षयम् शुक्रं फलवत् येन दृश्यते

विस्तार उत्सेध सम्पन्नाम् त्रि गर्भाम् सूक्ष्म लोचनाम्

कुटीप्रावेशिकस्य आदौ विधिः समुपदेक्ष्यते

जग्मुः वर्ष सहस्राणि रसायन परे पुरा

एषां पल उन्मितान् भागान् शतानि आमलकस्य च

षष् पलम् मधुनः च अत्र सिद्ध शीते प्रदापयेत्

पलम् एकम् निदध्यात् च त्वच् एला पत्त्र केसरात्

अपत्य संतान करम् यत् सद्यः सम्प्रहर्षणम्

अर्शांसि ग्रहणी दोषम् पुराणं विषमज्वरम्

ब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यं चेरुः च अत्यन्त निष्ठया

स्वस्थस्य ऊर्जस्करम् किंचित् किंचिद् आर्तस्य रोग नुद्
रसायनम् इदम् प्राश्य बभूवुर् अमित आयुषः

हरीतकीनां शस्यानि भिषज् आमलकस्य च

क्षौद्र प्रमाणम् स्नेह अर्धम् तत् सर्वम् घृत भाजने

बिल्वो ऽग्निमन्थः श्योनाकः काश्मर्यः पाटलिः बला

प्रभा वर्ण स्वर औदार्यम् देह इन्द्रिय बलम् परम्

पिपासां शुक्र स्थान् दोषान् च अपि अपकर्षति

देव गो ब्राह्मणान् कृत्वा ततस् तां प्रविशेत् कुटीम्

गतिं स देवर्षि निषेविताम् शुभां प्रपद्यते ब्रह्म तथा इति च अक्षयम्

सितोपला सहस्रम् च चूर्णितं तुलया अधिकम्
इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

स नो रास्व सु वीर्यम् इति मध्यत ओप्य अथ संस्राव भागैः संस्थापयेत्

शुची रोचत आहुतः

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

सो ऽग्नये शुचये ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपेत्

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्

तव ज्योतींष्य् अर्चयः स्वाहा इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्

सो ऽग्नये अन्न आदाय अन्न पतये ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपेत्

सो ऽग्नये वीतये ऽष्टाकपालं पुरोडाशं प्राङ् निर्वपेत्

संस्थित होमेषु अग्निः शुचि व्रततमः शुचिर् विप्रः शुचिः कविः

संस्थित होमेषु शिवौ भवतम् अद्य नः अग्निना अग्निः संसृज्यते कविर् गृहपतिर् युवा हव्यवाड् जुहू आस्यः त्वं ह्य् अग्ने अग्निना विप्रो विप्रेण सन् सता सखा सख्या समिध्यसे

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

विद्युता भ्राजन्ति द्योतत आ च द्योतते

संस्थित होमेषु विद्योतते द्योतते

सो ऽग्नये ज्योतिष्मते ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपेत्

संस्थित होमेषु अपाम् अग्निस् तनूभिः

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

अथ यद्य् अनुगतम् अभ्युद्धरेत् का तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ यस्य अग्नयः ग्राम्येण अग्निना संसृज्येरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः

संस्थित होमेषु अ पश्चाद्दघ्वा अन्नस्य भूयासम्

नित्याः पुरस्ताद्धोमाः

इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्

अथ यस्य अग्नयः शावेन अग्निना संसृज्येरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ यस्य अग्नयः दिव्येन अग्निना संसृज्येरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ यस्य अग्नयः ऽभिप्लवेरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः

संस्थित होमेषु अग्निम् ईﾱए पुरोहितं विविचिं रत्न धातमम् प्र ण आयूंषि तारिषत्

अथ यस्य अग्नयः मिथः संसृज्येरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः

सो ऽग्नये ऽग्निमते ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपेत्

सो ऽग्नये विविचये ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपेत्

सो ऽग्नये ऽप्सुमते ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपेत्

इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्
द्वि यजुः भवति

या वा इयं प्रजा व्यधूनुत परा ता अभवन्

रेत एव सिक्तम् आभ्यां परिगृह्णाति

समीची एव अस्मै रेतस् सिञ्चतः

पशुर् वा अग्निः

इमे वै लोकास् त्रि आलिखिताः

अथ एषा त्रि आलिखिता

द्वौ द्वौ ह्य् ऋतवः

काण्डात् काण्डात् प्ररोहन्ती इति प्रतिष्ठित्यै

असुर योनिम् एव एनम् अनुपराभावयति

तस्माद् दक्षिणतः पुमान् स्त्रियम् उपशये

अग्निर् अत्ति

इमाम् एव एतत् उपधत्ते

परा असुराः अभवन्

यदि पूर्ववयसे चिन्वीत उभे सह प्रथमायां चित्याम् उपदध्यात्

उत्तानायां स्त्रियां पुमान् रेतस् सिञ्चति

य एव एनम् पूर्वो ऽतिक्रान्तो भ्रातृव्यस् तम् अनया प्रणुदते

यद्य् उत्तरवयसे चिन्वीत प्रथमायाम् अन्यां चित्याम् उपदध्याद् उत्तमायाम् अन्याम्

न पशव आयवसे रमन्ते

स्वराड् असि इति दक्षिणत उपदधाति

अधर लक्ष्माणम् उपदध्याद् यं द्विष्यात् तस्य

अथ एते रेतः सिचौ

हिरण्य ज्योतिः एव स्वर्गं लोकम् एति

प्र श्रेयांसं भ्रातृव्यं नुदते

इयं वै स्वयमातृण्णा

वामम् एव एतया पशून् भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते

इमान् एव एतया लोकान् आप्नोति

यदि मन्येत पूर्वो मा अतिक्रान्तः भ्रातृव्य इति प्राचीम् उदूहेत्

अन्यतराम् उपदध्याद् यं द्विष्यात् तस्य

सहस्रेण शतेन च इति

यद् अश्वम् उपघ्रापयति प्रजापतिना एव एनम् चिनुते

द्वे द्वे उपदधाति

यद् एव देवा अकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत

एतया वै देवा असुराणां वामं पशून् अवृञ्जत

असौ वै स्वराट्

द्वितीये हि लोके भ्रातृव्यः

ताम् उत्तर लक्ष्माणम् उपादधत

असा अस्यां रेतस् सिञ्चति

प्रबाहुक् काचा आहतौ भवतः

भ्रातृव्य लोकम् एव द्वि यजुषा वृङ्क्ते

इयम् एव एनम् विधूनुते

इयं विराट्

तस्मात् प्रबाहुग् अक्ष्यौ

हिरण्य शीर्ष्णी भवति

इयं प्रजनयति

पशुभ्य एव एतत् आयतनं करोति पशूनां धृत्यै

स रेतसम् अग्निं चिनुते

प्रति पापीयांसं नुदते

य एव अस्य पश्चाद् भ्रातृव्यस् तम् अनया अपनुदते

अथ एषा दूर्वेष्टका

ते देवा एतां त्रि आलिखिताम् अपश्यन्

यदि मन्येत सदृङ् मया इति विचालयेत्

अथ एषा वामभृत्

य एवं विद्वान् एताम् उत्तर लक्ष्माणम् उपधत्ते भ्रातृव्यस्य अन् अन्ववायाय भवत्य् आत्मना परा अस्य भ्रातृव्यो भवति

सहस्रवती प्रजापतिना संमिता

तेन एव अस्य सर्वा इष्टका ज्योतिष्मतीर् यजुष्मतीर् भवन्ति

प्राजापत्यो ऽश्वः
इक्षुमत्सु च देशेषु प्रवृत्तेषु मखेषु च

एवं त्वम् असि देवानां मग्नानां द्विजवाहन

दिव्य शुक्ल अम्बर धरम् देवराजो ऽब्रवीद् इदम्

तं प्रवेक्ष्यन्ति वै सर्वे राजानः शस्त्र योधिनः

यावत् सुखतरैस् तोयैर् विप्लुतेषु प्लुतेषु च

कंसे विनिहते कृष्ण त्वया भावि अर्थ दर्शिना

श्रूयताम् अपरम् च अपि मम आगमन कारणम्

न अर्जुनस्य रिपुः कश्चिन् मम अग्रे प्रभविष्यति

आरुह्य ऐरावतम् नागम् आजगाम मही तलम्

सहस्र रश्मिः आदित्यस् तापयन् स्वेन तेजसा

उभाभ्याम् अपि संयोगे यास्यन्ति निधनं नृपाः

सो ऽर्जुनो नाम मे पुत्रः पितुस् ते भगिनी सुतः

यत्र अहम् कृष्ण देवानाम् ऐन्द्रे विनिहितः पदे

ये च इमे वार्षिका मासाश् चत्वारो विहिता मम

रक्षितस्य त्वया तस्य न मृत्युः प्रभविष्यति

किरीटेन अर्क वर्णेन विद्युत् विद्योत कारिणा

तद् अस्माकं गुरुस् त्वं हि प्राण दः च महा बल

न अनुयास्यन्ति राजानो देवा वा त्वां विना प्रभो

निवृत्तेषु च मेघेषु निर्यात्य जगतो जलम्

आकाशे शस्त्र संकाशे हंसेषु विचरत्सु च

अलंकृता गात्र रुहैः धातुभिर् भान्ति पर्वताः

भविष्यत्य् अनुरूपश् च त्वाम् ऋते न च रंस्यते

महेन्द्रश् च अपि उपेन्द्रश् च महीयेतां मही तले

खम् अ स्थिराणाम् विषयो वायुना तुल्य वृत्तिनाम्

देव लोक उपमः लोकस् तृप्तो अमृत सु तर्पितः

देव लोकः परस् तस्माद् विमान गहनः महान्

ततः प्रवर्त्स्यते पुण्या शरद् सुप्त उत्थिते त्वयि

यत् त्वया अभिहितम् च इदम् न किंचित् परिहास्यते

प्रीतेन मनसा युक्तः प्रतिवाक्यं जगाद ह

जात पद्मेषु तोयेषु वापीषु च सरित्सु च

त्वां च सत्य मयम् ज्ञात्वा सत्य इष्टम् सत्य विक्रमम्

आह त्वा भगवान् ब्रह्मा गावश् च आकाश गाः दिवि

देवैः स दानव गणैः दुर्निवार्या मयि स्थिते

अर्जुनं विद्धि मां कृष्ण मां च एव आत्मानम् आत्मना

प्रीतो ऽस्मि दर्शनाद् एव तव शक्र शचीपते

नरास् त्वां च एव मां च एव ध्वज आकारासु यष्टिषु

स सस्यायाम् च सीमायां मनोहर्यां मुनेर् अपि

प्रतिज्ञातं च मे कृष्ण ऋषि मध्ये सुरेषु च

तस्य ते युध्यतः कृष्ण स्व स्थाने ऽथ गृहे ऽपि वा

सत्य संधस्य तच् छ्रुत्वा प्रियं प्रीतस्य भाषितम्

श्रीमत्सु पङ्क्ति मार्गेषु फलवत्सु तृणेषु च

कानीनं च अपि जानामि सवितुः प्रथमं सुतम्

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा कृष्णो गोविन्द ताम् गतः

कर्मभिस् तोषिता दिव्यैस् तव संरक्षण आदिभिः

श्रियं शकृत् पवित्रेण तर्पयिष्याम कामगाः

आसीत् कृष्ण अभिषेके हि दिव्य स्वर्ग रस उक्षितः

मम अम्बु प्रभवम् दर्पं तदा त्यक्ष्यन्ति बर्हिनः

तत्र तेषां नृ वीराणाम् अति मानुष कर्मणाम्

अपाम् अधस्ताल् लोको वै तस्य उपरि महीधराः

ज्ञाता त्वम् एव लोकानाम् अर्जुनस्य च नित्यशः

त्रिशङ्कु अगस्त्य चरिताम् आशां च विचरिष्यति

ब्रह्मनश् च महाभाग गौरवात् तव च आगतः

मार्ग स्थः विबभौ भानुः सोमो योगेन संगतः

प्रतिषिद्धे मम महे मया इयम् रुषितेन वै

दृष्ट्वा च एनम् श्रिया जुष्टं मर्त्य लोके अमर उपमम्

मेघाश् च दिवि मुक्ताभिः स अमृताभिः समन्ततः

सिषिचुस् तोय धाराभिः अभिषिच्यन्तम् अव्ययम्

कृष्णम् अ क्लिष्ट कर्माणम् पुरुहूतः पुरंदरः

तस्य योगो विधातव्यस् त्वया गोविन्द मद् कृते

ब्रह्मणा साधु निर्दिष्टं धातुभ्य इव काञ्चनम्

गोविन्द इति लोकास् त्वां स्तोष्यन्ति भुवि शाश्वतम्

धृतं गोवर्धनं दृष्ट्वा परित्रातं च गोकुलम्

एवं क्षान्त मनाः कृष्ण स्वेन सौम्येन तेजसा

इह सौहृद ताम् यातु भूत्वा सहचरः पुरा

त्वद् शरीर गतम् कृष्ण जगत् प्रहरणम् त्व् इदम्

स्वायंभुवेन योगेन यच् च अयम् पर्वत उत्तमः

धार्तराष्ट्राश् च मे सर्वे विदिता युद्ध काङ्क्षिणः

मानवाः प्रणमिष्यन्ति तेषां न अस्ति अनया आगमः

नकुलं सहदेवं च माद्र्याः कुक्षि भवौ उभौ

स्वर्गाद् ऊर्ध्वं ब्रह्म लोकः ब्रह्म ऋषि गण सेवितः

पर्याप्त नयनः शक्रः सर्वैर् नेत्रैर् उदैक्षत