tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यद् आजायेत धातारं पुरस्तात् कृत्वा अथ एताम् एव निर्वपेत्

या उत्तरा सा राका

प्रजापतिं ते प्रतिष्ठम् अभिसृज्यन्ते

स्त्रीभिर् ह्य् एनं पश्चात् परिणयति

रेतः धाः हि सोमः

संवत्सरो हि वा एतस्य लुब्धो अथ एतस्य आमयति

सर्ववेदसी देविकाभिर् यजेत

आशाम् एष उप अभिषिच्यते

सर्वा एव एनाः वृषामोदिनीः करोति

राका त्रिष्टुप्

यच् चन्द्रमा अमावस्याया अधि प्रजायते तन् मिथुनम्

व्यवदध्याद् धातारम्

पुमान् धाता

यद् द्वे अवरे द्वे परे तन् मिथुनम्

तस्माद् एव अस्मै मिथुनात् पशून् प्रजनयति

या उत्तरा सा कुहूः

न वै तेन पराधत्ते यत् पूर्वा प्रवीयत इति

छन्दांसि देविकाः

अ निर्मार्गाय

सिनीवाली जगती

या पूर्वा पौर्णमासी सा अनुमतिः

धातारं मध्ये कुर्यात्

ईश्वराणि वा एनम् एतानि च्छन्दांस्य् अ शान्तानि निर्मृजः

पशुम् आलभेत

अत्र एष जघन्यं पशून् पश्यति यत्र एनान् विभजति

ये पुरस्तात् पुरोडाशाः ते वीर स्थाः

संवत्सरं वा एतस्य च्छन्दांसि यातयामानि भवन्ति यस् सोमेन यजते

ये वीर स्थाः भुञ्जन्तस् त उपतिष्ठन्ते

गायत्र्य् अनुमतिः

विन्दते पुत्रं पश्चाच्चर इव तु भवति

ये पश्चात् पुरोडाशाः ते अ वीर स्थाः

पशु कामः देविकाभिर् यजेत

तस्माद् एव अस्मै मिथुनात् पशून् प्रजनयति

या पूर्वा अमावस्या सा सिनीवाली

यत्र एव एनान् जघन्यं पश्यति तत एनान् पुनः प्रजनयति

यासु स्थालीषु सोमा भवन्ति तासु देविकाः कुर्यात्

ये अ वीर स्थाः परा ते भवन्ति

पशुभिर् वा एष व्यृध्यते यस् सर्वं ददाति

छन्दांसि देविकाः

अ वीर स्थाः अन्ये

पष्ठौह्य् अ प्रवीता दक्षिणा

स्त्रियो वै देविकाः

पशवश् छन्दांसि

प्रजा कामः देविकाभिर् यजेत

आशाम् एव अस्मै करोति

यत् पूर्णो ऽन्यां वसत्य् ऊनो ऽन्यां तन् मिथुनम्

छन्दांसि देविकाः

चन्द्रमा एव धाता

शान्त्यै

आशा वा एषा
तम् आहरत्

यत् मथ्यते तस्य उक्तम् ब्राह्मणम्

ताः सृष्टाः अ प्रसूताः वरुणस्य यवान् जक्षुः

तेन अयजत

ततस् एतम् प्रजापतिः यज्ञ क्रतुम् अपश्यत् वरुणप्रघासान्

ताः प्रजाः प्रजापतिम् पितरम् एत्य उपावदन्

तेन इष्ट्वा वरुणम् अप्रीणात्

अथ यत् सप्तदश सामिधेन्यः सद्वन्तौ आज्यभागौ विराजौ संयाज्ये तेषाम् उक्तम् ब्राह्मणम्

अथ यत् अग्निम् प्रणयन्ति यम् एव अमुम् वैश्वदेवे मन्थन्ति तम् एव तत् प्रणयन्ति

ताः वरुणः वरुण पाशैः प्रत्यबध्नात्

उप तम् यज्ञ क्रतुम् जानीहि येन इष्ट्वा वरुणम् अप्रीणात्

समानानि तु एव पञ्च संचराणि हवींषि भवन्ति पौष्ण अन्तानि

अथ यत् नव प्रयाजाः नव अनुयाजाः नव एतानि हवींषि

प्र ह वै एतस्य प्रजाः वरुण पाशेभ्यः सर्वस्मात् च पाप्मनः मुच्यन्ते यः एवम् वेद

वैश्वदेवेन वै प्रजापतिः प्रजाः असृजत
उप श्रेष्ठा न आशिषो देवयोर् धामन्न् अस्थिरन्

अ यक्ष्मतातिम् मह इह धत्तं तौ नो मुञ्चतम् अंहसः

सं ह्य् ऊर्जया सृजथः सं बलेन तौ नो मुञ्चतम् अंहसः

यौ विश्वस्य परिभू बभूवथुस् तौ नो मुञ्चतम् अंहसः

रयिं मे पोषं सविता उत वायुस् तनू दक्षम् आ सुवतां सु शेवम्

अर्वाग् वामस्य प्रवतो नि यच्छतं तौ नो मुञ्चतम् अंहसः

युवं वायो सविता च भुवनानि रक्षथस् तौ नो मुञ्चतम् अंहसः

प्र सुमतिं सवितर् वाय ऊतये महस्वन्तं मत्सरं मादयाथः

स्तौमि देवं सवितारं च वायुं तौ नो मुञ्चन्त्व् अंहसः

ययोः प्रायं न अनु आनशे कश्चन तौ नो मुञ्चतम् अंहसः
जरा मृत्योः उपदेशे हेतुम् आह अ प्राप्त इत्यादि अ प्राप्त लोक भावम् यथा स्यात् तथा अस्य कर्तुः घनः

जठर अग्निम् विना अपि पुमान् नश्यति नाशं प्राप्नोति

किंभूतः सन् विविध रोग गणैः नाना रोग समूहैः परिभूतो विजितः सन् इति वाक्य अर्थः

काष्ठे स्थितम् अपि घन पटल मध्ये अपि अभ्रे अभ्र सत्त्वम् स्थितं तत् आह अभ्र सत्त्वम् घनसारं घन पटले स्थितम् अपि निज कार्यम् स्वकीय कृत्यम् तथा न कुरुते वह्निः अग्निः

काष्ठे दारुणि स्थितः सन् निज कार्यम् न कुरुते तु पुनः यथा घृतं पयसि दुग्धे स्थितं सत् स्वीकार्यं न कुरुते इव धन स्थम् इव मध्ये स्थितं कार्यं कुरुते अति निःसृतम् सत् पृथक् भूतम् सत् निज कार्यम् कुरुत इति भावः
दृष्ट्वा च पुनर् भगवन्तम् इदम् अवोचत् न अ हेतु प्रत्ययम् भदन्त तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति

श्रावस्त्यां निदानम्

निषद्य भगवता शुक शावकौ चतुर् आर्य सत्य संप्रतिवेधिकया धर्म देशनया शरण गमन शिक्षा पदेषु प्रतिष्ठापितौ

ततस् तावत् षट्सु कामावचरेषु देवेषु सत्त्वा व्यपसंसृत्य पश्चिमे भवे पश्चिमे निकेते पश्चिमे आत्म भाव प्रतिलम्भे मनुष्य प्रतिलाभम् लब्ध्वा प्रत्येकां बोधिम् अभिसंभोत्स्येते धर्मः च सुधर्मः च प्रत्येकबुद्धौ भविष्यतः

दृष्टौ त्वया आनन्द तौ शुक शावकौ दृष्टौ भदन्त

अश्रौषुः संबहुला भिक्षवः श्रावस्तीं पिण्डाय प्रचरन्तो ऽनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् निवेशने शुक शावकौ नमो बुद्धाय नमो धर्माय नमः संघाय इति बिडालेन प्राणिना व्यपरोपितौ इति

स्थविर स्थविराः अपि भिक्षवो ऽनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् निवेशनम् उपसंक्रामन्ति शारिपुत्र मौद्गल्यायन काश्यप आनन्द रैवत प्रभृतयः

तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् यत् नः धर्म श्रवण अभिरताः भविष्यामः

विह्वल वदनौ छिद्यमानेषु मर्मसु मुच्यमानेषु संधिषु नमो बुद्धाय नमो धर्माय नमः संघाय इति उक्त्वा कालगतौ चातुर्महाराजकायिकेषु देवेषु उपपन्नौ

श्रुत्वा च पुनः श्रावस्तीं पिण्डाय चरित्वा कृत भक्त कृत्याः पश्चात् भक्त पिण्डपात प्रतिक्रान्ताः पात्र चीवरम् प्रतिसमय्य पादौ प्रक्षाल्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ताः

अद्राष्टां तौ शुक शावकौ आयुष्मन्तं शारिपुत्रम्

तयोः भदन्त का गतिः का उपपत्तिः को ऽभिसम्परायो भगवान् आह तौ भिक्षवः शुक शावकौ तस्य शरण गमनस्य विपाकेन षट्त्रिंशत् कृत्वस् चातुर्महाराजकायिकेषु देवेषु उपपत्स्येते षट्त्रिंशत् कृत्वस् त्रायस्त्रिंशेषु यामेषु तुषितेषु निर्माणरतिषु परनिर्मितवशवर्तिषु देवेषु उपपत्स्येते

न अ हेतु प्रत्ययम् तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति

एकान्त निषण्णाः संबहुला भिक्षवो भगवन्तम् इदम् अवोचन् इह वयं भदन्त संबहुला भिक्षवः पूर्ववद् यावद् अनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् निवेशने द्वौ शुक शावकौ नमो बुद्धाय नमो धर्माय नमः संघाय इति कुर्वाणौ बिडालेन प्राणिना जीवितात् व्यपरोपितौ इति

एवं हि भिक्षवो महा फलम् धर्म श्रवणम् महानुशंसकम् कः पुनर् वादः धर्म देशना धर्म अभिसमयः वा

तेषां काल अनुकालम् उपसंक्रामताम् ताभ्यां शुक शावकाभ्याम् नामानि परिज्ञातानि

अथ भगवान् अन्यतमस्मिन् प्रदेशे स्मितम् अकार्षीत्

अथ संबहुला भिक्षवः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षन्

अद्राष्टां तौ शुक शावकौ भगवन्तं दूरात् एव आगच्छन्तम् प्रासादिकं प्रसादनीयं शान्त इन्द्रियम् शान्त मानसम् परमेण चित्तम् अति उपशमेन समन्वागतं सुवर्ण यूपम् इव श्रिया ज्वलन्तम्

तयोः च आयुष्मान् आनन्दः अभीक्ष्णम् आगत्य चतुर् आर्य सत्य सम्प्रतिवेधिकीम् धर्म देशनाम् करोति यत् उत इदं दुःखम् अयं दुःख समुदयः अयं दुःख निरोधः इयं दुःख निरोध गामिनी प्रतिपद् इति

इति एवम् वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः

तेन निवेशनं नीत्वा आलापितौ पोषितौ संवर्धितौ मानुष आलापम् च शिक्षापितौ

इदम् अवोचत् भगवान्

अद्राक्षीत् आयुष्मान् आनन्दः भगवन्तं स्मितं प्राविष्कुर्वन्तम्

यावत् अपरेण समयेन आयुष्मान् शारिपुत्रो ऽनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् निवेशनम् अनुप्राप्तः

अथ भगवान् शुक शावकौ अन्तर् जनम् च धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य उत्थाय आसनात् प्रक्रान्तः

अथ भगवान् तयोः अनुग्रह अर्थम् प्रविश्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तौ बुद्ध धर्म संघ अवलम्बनया स्मृत्या कालगतौ चातुर्महाराजकायिकेषु देवेषु उपपन्नौ

तौ आनन्द शुक शावकौ मम समनन्तर प्रक्रान्तस्य बिडालेन प्राणिना जीविताद् व्यपरोपितौ

तौ च अन्तर् जनस्य विहरतः प्रमाद विहारिणौ बिडालेन प्राणिना गृहीतौ
आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

एवम् आयुष्मन्तम् महामौद्गल्यायनं काश्यपं रैवतम् आयुष्मन्तम् आनन्दम् दृष्ट्वा कथयत एषो अस्माकम् आचार्य आनन्दः आगच्छति आसनम् अस्य प्रज्ञापयत इति

दृष्ट्वा अन्तर् जनम् आमन्त्रयतः एष भदन्तः स्थविरः शारिपुत्र आगच्छति आसनम् अस्य प्रज्ञापयत इति

यावत् अपरेण समयेन भगवान् अनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् निवेशनम् अनुप्राप्तः
इति

अध्यापकं कुले जातं यो हन्याद् आततायिनम्

ब्रह्म वै स्वं महिमानं ब्राह्मणेष्व् अदधाद् अध्ययन अध्यापन यजन याजन दान प्रतिग्रह संयुक्तम् वेदानां गुप्त्यै

तस्य शासने वर्तेत

न तेन भ्रूण हा भवति मन्युस् तन् मन्युम् ऋच्छति

शूद्रेषु पूर्वेषां परिचर्याम्

अन्येषाम् अपि सार आनुरूप्येण अन् उपहत्य धर्म्यं प्रकल्पयेत्

ब्राह्मणस्य ब्रह्म हत्या गुरु तल्प गमन सुवर्ण स्तेय सुरा पानेषु कुसिन्ध भग सृगाल सुरा ध्वजान् तप्तेन अयसा ललाटे ऽङ्कयित्वा विषयान् निर्धमनम्

संग्रामे न निवर्तेत

अन्यत्र आततायिनः

सामुद्र शुल्कः वरं रूपम् उद्धृत्य दश पणम् शतम्

अथ अपि उदाहरन्ति

पत्तो ह्य् असृज्यन्त इति

क्षत्रिय आदीनाम् ब्राह्मण वधे वधः सर्व स्व हरणम् च

अ वध्यः वै ब्राह्मणः सर्व अपराधेषु

सर्वतस् धुरम् पुरोहितं वृणुयात्

तेषाम् एव तुल्य अपकृष्ट वधे यथाबलम् अनुरूपान् दण्डान् प्रकल्पयेत्

अ ब्राह्मणस्य प्रनष्ट स्वामिकम् रिक्थं संवत्सरं परिपाल्य राजा हरेत्
अथ अतस् इष्टापूर्तस्य अ परिज्यानिः क्षत्रियस्य यजमानस्य

तस्मात् एते होतव्ये

स पुरस्तात् दीक्षायाः आहुतिम् जुहुयात् चतुर्गृहीतम् आज्यम् आहवनीये इष्टापूर्तस्य अ परिज्यान्यै पुनर् नः इन्द्रः मघवा ददातु ब्रह्म पुनर् इष्टम् पूर्तम् दात् स्वाहा इति

सा एषा इष्टापूर्तस्य अ परिज्यानिः क्षत्रियस्य यजमानस्य यत् एते आहुती

अथ अनूबन्ध्यायै समिष्ट यजुषाम् उपरिष्टात् पुनर् नः अग्निः जातवेदाः ददातु क्षत्रम् पुनर् इष्टम् पूर्तम् दात् स्वाहा इति
उद पात्रे उत्तरान् संपातान्

उपस्थे जातकौ आधाय

तां तस्य एव दद्यात्

उद पात्रात् एनान् आचामयति च सम्प्रोक्षति च

अथ चेद् मानुषी स्याद् एवम् एव प्राञ्चम् इध्मम् उपसमाधाय

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

एवम् उपसाद्य

एवं परिस्तीर्य
स य एनं तत्र ब्रूयाद् बहिर्धा न्वा अयं श्रियम् अधित पापीयान् भविष्यति

श्रीर् वै साम्नो हिङ्कार इति

तथा ह न बहिर्धा श्रियं कुरुते सर्वम् आयुर् एति

एतं ह वा एतं न्यङ्गम् अनु गर्भ इति

तस्माद् उ ह एतम् हिङ्कारं हिं वो इत्य् अन्तर् इव एव आत्मन् अर्जयेत्

तं ह एतम् एके हिङ्कारं हिम् भा ओवा इति बहिर्धा इव हिंकुर्वन्ति

यद् भ इति निगच्छति तस्मात् ततः पुण्यो बलीवर्दो दुहाना धेनुर् उक्षा दश वाजी जायन्ते

बहिर्धा इव वै श्रीः

एतं ह वा एतं न्यङ्गम् अनु कुभ्र इति

यद् भ इति स्त्रीणाम् प्रजननं निगच्छति तस्मात् ततो ब्राह्मण ऋषि कल्पः जायते अति व्याधी राजन्यः शूरः

एतं ह वा एतं न्यङ्गम् अनु वृषभ इति

एतं ह वा एतं न्यङ्गम् अनु गर्दभ इति

यद् भ इति निगच्छति तस्मात् सो ऽनार्यः सन्न् अपि राज्ञः प्राप्नोति

असौ वा आदित्यो भा इति

स यदा वै म्रियते अथ अग्नौ प्रास्तो भवति
चत्वारः ते मया ख्याताः पुत्र वै लोक संमताः

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा ब्रह्मणो भगवान् भवः

तस्मात् सोम मयम् च एव अमृतं जीव संज्ञितम्

रुद्र लोकः स्मृतः तस्मात् पदम् तत् योगिनाम् शुभम्

यस्मात् अहम् तैः विज्ञातः योग तत्पर मानसैः

तस्मात् गुह्य त्वम् आपन्नम् ये वेत्स्यन्ति द्विजातयः

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर् लोकः च महस् तथा

तस्मात् चतुर् युग अवस्थम् जगन्त् वै स चराचरम्

तस्मात् च द्विपदाः सर्वे द्वि स्तनाः च नराः शुभाः

पाद अन्तम् विष्णु लोकम् वै कौमारं शान्तम् उत्तमम्

भूर्लोकः प्रथमः पादो भुवर्लोकः ततस् परम्

ये मां रुद्रं च रुद्राणीं गायत्रीं वेदमातरम्

रुद्र लोकम् गमिष्यन्ति पुनरावृत्ति दुर्लभम्

यदा अहम् पुनर् एव आसम् कृष्ण वर्णः भयानकः

विज्ञातः स्वेन तपसा सद्योजात त्वम् आगतः

चतुष्पादा भविष्यन्ति श्वेत त्वम् च अस्य तेन तत्

मद् प्रसूता च देवेशी पीत अङ्गा पीत लोहिता

अजः च एव महा तेजाः विश्व रूपः भविष्यति

मद् कृतेन च वर्णेन संकल्पः कृष्ण उच्यते

यस्मात् च विश्वरूपो वै कल्पो ऽयं समुदाहृतः

तेन नाम्ना च विख्यातः श्वेतकल्पः तदा हि असौ

मद् प्रसूता च गायत्री कृष्ण अङ्गा कृष्ण लोहिता

कृष्ण रूपा च देवेश तदा आसीत् ब्रह्म संज्ञिता

तपसा भावितात्मानो ये मां द्रक्ष्यन्ति वै द्विजाः

सूत उवाच

तस्मात् च इयम् अजा भूत्वा सर्व वर्णा महेश्वरी

तस्मात् अहम् च देवेश त्वया गुह्येन वै पुनः

रजस् तमोभ्याम् निर्मुक्ताः त्यक्त्वा मानुष्यकं वपुः

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन् वर्ण अन्तरे स्थितः

इति एवम् उक्तः भगवन्त् ब्रह्मा रुद्रेण वै द्विजाः

भूत ग्रामाः च चत्वार आश्रमाश् च तथा एव च

विश्व रूपा च संवृत्ता गायत्री लोक धारिणी

दृष्टा पुनर् तथा एव एषा सावित्री लोक भाविनी

मोक्षो धर्मः तथा अर्थः च कामः च इति चतुष्टयम्

स याति ब्रह्म सायुज्यम् वचनाद् ब्रह्मणः प्रभोः

पञ्चमः तु जनः तत्र षष्ठश् च तप उच्यते

यदा अहम् पुनर् एव इह पीत वर्णः युग क्रमात्

तस्मात् सर्व गतः मेध्यः पशु रूपी हुताशनः

विज्ञातो ऽहं त्वया ब्रह्मन् घोरः घोर पराक्रमः

द्रक्ष्यन्ति तत् द्विजाः युक्ता ध्यान तत्पर मानसाः

निर्ममा निरहङ्काराः काम क्रोध विवर्जिताः

अष्ट अक्षर स्थितः लोकः स्थाने स्थाने तत् अक्षरम्

तस्मात् च विश्व रूप त्वम् प्रजानां वै भविष्यति

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा पुनर् आह पितामहः

तत्र तत्पुरुष त्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः

रुद्र लोकम् गमिष्यन्ति पुनरावृत्ति दुर्लभम्

भूर्भुवः स्वर् महर् च एव पादाः चत्वारः एव च

सर्व भक्षा च मेध्या च वर्णतश् च भविष्यति

तदा लोहित मांस अस्थि लोहित क्षीर सम्भवा

तस्मात् विद्वाः हि विश्व त्वम् अस्याः च अस्य महात्मनः

ततो ऽस्या लोहित त्वेन वर्णस्य च विपर्ययात्

चतुर्धा अवस्थितः च एव चतुष्पादो भविष्यति

सोमश् च मन्त्र संयुक्तः यस्मात् मम मुखात् च्युतः

या वै दृष्टा महा सत्त्वा सर्व भूत धरा त्वया

विष्णु लोकः स्मृतं स्थानं पुनरावृत्ति दुर्लभम्

मद् कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः

सर्व रूपा तथा च इमे संवृत्ता मम पुत्रकाः

वेत्स्यन्ति तपसा युक्ता विमला ब्रह्म संगताः

ततश् च वामदेव इति ख्यातिं यातो ऽस्मि भू तले

यदा च एव पुनर् तु आसीत् लोहितः नाम नामतः

अमोघ रेताः सर्वत्र मुखे च अस्य हुताशनः

श्वेत अस्थिः श्वेत रोमा च श्वेत _ श्वेतलोहितः

श्वेतकल्पो यदा हि आसीत् अहम् एव तदा अभवम्

विश्वरूपा तथा च इयम् सावित्री समुदाहृता

वाम त्वात् च एव देवस्य वामदेव त्वम् आगतः

मद् समीपम् उपेष्यन्ति पुनरावृत्ति दुर्लभम्

विश्वात्मानं हि सर्वं त्वां गायत्र्याः ते च ईश्वरैः

यस्मात् च सर्व वर्ण त्वम् प्रजानां च भविष्यति

औमं माहेश्वरं च एव तस्मात् दृष्टा चतुष्पदा

तस्माद् घोर त्वम् आपन्नम् ये मां वेत्स्यन्ति भू तले
तस्य देहि परं स्थानं तथा अस्तु इति च सः अब्रवीत्

स्कान्दम् औमम् तथा स्थानं सर्व सिद्धि समन्वितम्

मद् प्रसूता च देवेशी श्वेत अङ्गा श्वेत लोहिता

पीत वर्णा तदा हि आसीत् गायत्री ब्रह्म संज्ञिता

श्वेत उष्णीषः श्वेत माल्यः श्वेत अम्बर धरः सितः

तस्मिन् विश्व त्वम् आपन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भू तले

ईशित्वे च वशित्वे च सर्वगं सर्वतः स्थितम्

तदा अपि अहम् त्वया ज्ञातः परमेण समाधिना

पुनश् च विश्व रूप त्वम् यदा ब्रह्मन् मम अभवत्

मद् समीपम् गमिष्यन्ति पुनरावृत्ति दुर्लभम्

जनः तपः च सत्यं च विष्णु लोकः ततस् परम्

यस्मात् वेदाः च वेद्यं च चतुर्धा वै भविष्यति
पृषदाज्यम् अवेक्षमाणौ आसाते अध्वर्युः यजमानः च इह प्रजाः विश्व रूपाः रमन्ताम् अस्मिन् यज्ञे विश्व भृतः जनित्रीः

पशोः पाशम् प्रमुञ्चति शमितर् उपेतन इति

अ मायुम् कृण्वन्तम् संज्ञपयत इति उक्त्वा पराङ् आवर्तते अध्वर्युः पशोः संज्ञप्यमानात्

यासाम् ऊधश् चतुर् बिलम् मधोः पूर्णं घृतस्य च

यदि अभिचरेत् दारुम् स्तम्बम् वा अभिदध्यात् अरातीयन्तम् अधरम् कृणोमि इति

अथ एनाम् प्राचीम् उदानयति अनर्वा प्रेहि इति

चात्वाले पत्नी अपः अवमृशति आपः देवीः शुद्धायुवः इति

संज्ञप्ते संज्ञप्त होमम् जुहोति यत् पशुः मायुम् अकृत इति

अग्निं कुलायम् अभिसंवसाना अस्माꣳ अवन्तु पयसा घृतेन

दक्षिणेन शामित्रम् अन्यतरत् उपास्यति सम् अस्य तनुवा भव इति
अग्नौ करण शेषेण तद् अन्नम् अभिघारयेत्

भोजयेत् सु समृद्धः ऽपि न प्रसज्येत विस्तरे

द्वौ दैवे पितृ कार्ये त्रीन् एकैकम् उभयत्र वा

आचामति च यस् तिष्ठन् न स तेन समृध्यत इति

पञ्च एतान् विस्तरो हन्ति तस्मात् तं परिवर्जयेत्

दक्षिणतः प्रपितामहाः पृष्ठतः पिण्ड तर्ककाः इति

तद् अन्तरम् उपासन्ते असुरा दुष्ट चेतसः

सत्क्रियां देश कालौ च शौचं ब्राह्मण संपदम्

आदि अन्तयोः अपां प्रदानं सर्वत्र

काषाय वासाः यान् कुरुते जप होम प्रतिग्रहान्

अथ वै भवति

तिल दाने ह्य् अ दायाः च तथा क्रोध वशे ऽसुराः

यातुधानाः पिशाचाश् च प्रतिलुम्पन्ति तत् हविः

न तद् देवंगमं भवति हव्य कव्येषु यत् हविः
अन्यत्र हानात् पतति

त्रीणि प्रथमान्य् अ निर्देश्यानि अनु

तम् एके नरकम्

अज्ञानाद् अनध्यापनाद् ऋत्विज् आचार्यौ पतनीय सेवायाम् च हेयौ

पातक संयोजकाः च

भ्रूण हनि हीन वर्ण सेवायाम् च स्त्री पतति

ब्राह्मण अभिशंसने दोषस् तावान्

द्विर् अनेनसि

न स्त्रीषु अगुरु तल्पम् पतति इति एके

दुर्बल हिंसायाम् च विमोचने शक्तश् चेत्

कौट साक्ष्यम् राज गामि पैशुनम् गुरोर् अनृत अभिशंसनम् महापातक समा

तैश् च अब्दम् समाचरन्

निघाते सहस्रम्

लोहित दर्शने यावतस् तत् प्रस्कन्द्य पांसून् संगृह्णीयात्

अपङ्क्त्यानां प्राग् दुर्वालाद् गो हन्तृ ब्रह्म घ्न तद् मात्र कृत् अवकीर्णि पतितसावित्रीकेषु उपपातकम्

तथा परत्र च असिद्धिः

दायं तु न भजेरन्

अभिक्रुद्ध अवगोरणम् ब्राह्मणस्य वर्ष शतम् अस्वर्ग्यम्

द्विजाति कर्मभ्यः हानिः पतनम्
नर्दमानो महा बाहुः प्रविवेश शरं ततः

भूकम्पः च अभवत् तत्र शताङ्गो भू गतः अभवत्

त्वया विना महा बाहो किम् अन्येन महा असुरैः

अभ्यधावत् सु संक्रुद्धः महादेव रथम् प्रति

अस्मिन् कः प्रभवेत् योगः हि असंधार्ये अमित आत्मनि

पूर्णां परम तोयेन गुण पूर्णाम् इव अङ्गनाम्

मयः प्रहारं कृत्वा तु मायावी दानव ऋषभः

काले क्रुद्धे कथं कालात् त्राणम् नः अद्य भविष्यति

ऐश्वर्यस्य फलं यत् तत् प्रभु त्वस्य च यत् फलम्

बलवान् भासि प्रमथ दर्पितो भासि दानव

दानवाः प्रमथान् एतान् प्रसर्पत किम् आसथ

तं परिष्वज्य सार्द्र अक्षः इदम् आह महा असुरः

सूत उवाच

तैः वा विनिहता युद्धे भविष्यामो यम अशनाः

एवं श्रुत्वा शङ्कुकर्णो वचः अग्र ग्रह संनिभः

तत् अद्य दर्शयिष्यामि यावत् वीराः समन्ततः

परिघैः आहताः केचिद् दानवैः शंकर अनुगाः

अस्मिन् किल पुरे वापी पूर्ण अमृत रस अम्भसा

नृत्यमाना इव नटा गर्जन्त इव तोयदाः

धातु क्षये देह इव ग्रीष्मे च अल्पम् इव उदकम्

परश्वधैः पट्टिशैः च खड्गैः च परिघैः तथा

प्रगृह्य उद्वहते सज्जं कुलं कुल वहः यथा

शिरांसि उर्व्याम् पतन्ति स्म गिरि कूटाः इव अत्यये

युयुत्सवः अभिधावन्ति दानवान् दानव अरयः

शक्तिभिः भिन्न हृदयाः निर्दया इव पातिताः

लोह राजत सौवर्णैः कटकैः मणि राजितैः

जीविष्यन्ति तदा दैत्याः संजीवन वर औषधैः

वापीम् अमृत तोयेन पूर्णां स्रक्ष्ये वर ओषधीः

न्यपतन् असुराः तूर्णम् त्रिपुरात् युद्ध लालसाः

मयस्य च अञ्जलिम् कृत्वा तारक आख्यः ऽभिवादितः

तारक आख्यः अपि दैत्य इन्द्रः गिरि इन्द्रः इव पक्षवान्

अनायतनम् आसाद्य सीदते गुणवान् इव

मयेन निर्मिता वापी हतान् संजीवयिष्यति

उत्पलैः कुमुदैः पद्मैः वृताम् कादम्बकैः तथा

शराणां सृज्यमानानाम् असीनाम् च

लङ्घने कः समर्थः स्यात् ऋते देवं महेश्वरम्

वृष रूपम् महत् कृत्वा रथं जग्राह दुर्धरम्

कालस्य तद् वशम् सर्वम् इति पैतामहो विधिः

तस्य अपि एष अनयः प्राप्तो न दुर्गं कारणं क्वचित्

उत्क्षिप्य चिक्षिपुर् वाप्यां मय दानव चोदिताः

नन्दीश्वरेण प्रमथाः तारक आख्येन दानवाः

उत्तिष्ठन्ति पुनर् भीमाः सस्या इव जल उक्षिताः

हृष्ट आनन अक्षाः दैत्य इन्द्राः इदं वचनम् अब्रुवन्

दानवा युध्यत इदानीम् प्रमथैः सह निर्भयाः

सजल जलद राजिताम् समस्तां कुमुद वर उत्पल फुल्ल पङ्कज आढ्याम्

प्रमथा अपि स उत्साहाः गरुड उत्पात पातिनः

सृष्टा दानव दैत्यानाम् हतानां जीव वर्धिनी

खगैर् मधुर रावैः च चारु चामीकर प्रभैः

बाणैः च दृढ निर्मुक्तैः अभिजघ्नुः परस्परम्

गर्जन्ति सहसा हृष्टाः प्रमथा भीम गर्जनाः

इन्दोः किरण कल्पेन मृष्टेन अमृत गन्धिना

इति विज्ञापयत् देवम् शङ्कुकर्णो महेश्वरम्

उज्जहार महा प्राणः रथं त्रैलोक्य रूपिणम्

बिभेमि न इन्द्रात् हि यमात् वरुणात् न च वित्तपात्

स तारक आख्यः तडिन्माली एव च मयेन सार्धं प्रमथैः अभिद्रुताः

विवेश तूर्णं त्रिपुरम् अभ्रम् नीलम् इव अम्बरम्

निरयेषु इव निर्मग्नाः कूजन्ते प्रमथ असुराः

निहता निहता यत्र क्षिप्ता जीवन्ति दानवाः

सूदिताः सूदिता देव प्रमथैः असुराः हि अमी

चन्द्र भास्कर वर्ण आभैः भीमैर् आवरणैः वृताम्

अन्वास्य एव च रुद्रस्य भवामः प्रभविष्णवः

ते असिभिः चन्द्र संकाशैः शूलैः च अनल पिङ्गलैः

विद्युन्मालेर् निशम्य एतत् मयः वचनम् ऊर्जितम्

आमुक्तैः कुण्डलैः हारैः मुकुटैः अपि च उत्कटैः

सूदितान् अथ तान् दैत्यान् अन्ये दानव पुंगवाः

काम एषिभिः इव आकीर्णाम् जीवानाम् अरणीम् इव

गणेश्वर अभ्युद्यत दर्प काशिनः महा इन्द्र नन्दीश्वर षण्मुखाः युधि

विद्युन्माली इति वचनं मयम् उत्थाय च अब्रवीत्

तां वापीं सृज्य स मयो गङ्गाम् इव महेश्वरः

तारक आख्यः सु भीम अक्षः दारित आस्यः हरिः यथा

त्रिपुरे तु महान् घोरः भेरी शङ्ख रवः बभौ

ततस् असुराः भीम गणेश्वरैः हताः प्रहार संवर्धित शोणित आपगाः
दानवा निःसृता दृष्ट्वा देवदेव रथे सुरम्

स दीर्घम् उष्णम् निःश्वस्य दानवान् वीक्ष्य मध्य गान्

उत्तस्थौ इन्धनैः इद्धः सद्यो हुत इव अनलः

स तारक आख्य अभिहतः प्रतोदं न्यस्य कूबरे

महा अमृत मया वापी हि एषा मायाभिः ईश्वरैः

तस्यां प्रक्षालयामास विद्युन्मालिनम् आदितस्

अभ्यद्रवत् तदा देवं ब्रह्माणं हतवन् च सः

शैथिल्यं याति स रथः स्नेहो विप्रकृतो यथा

द्वि योजन आयताम् दीर्घां पूर्ण योजन विस्तृताम्

कर उच्छ्रयाः इव गजाः सिंहा इव च निर्भयाः

दध्यौ लोक क्षये प्राप्ते कालं काल इव अपरः

आयुधानि समादाय काशिनो दृढ विक्रमाः

विद्युन्मालिन् न मे राज्यम् अभिप्रेतम् न जीवितम्

तारक आख्यस्य पूजा अर्थम् कृतो जलधर उपमः

रथात् उत्पत्य आत्मभूः वै सीदन्तं तु रथ उत्तमम्

हतान् अपि हि वो वापी पुनर् उज्जीवयिष्यति

ताभ्यां देव वरिष्ठाभ्याम् अन्वितः स रथ उत्तमः

अथ एके दानवाः प्राप्य वापी प्रक्षेपणात् असून्

दितितनय बलम् विमर्द्य सर्वं त्रिपुर पुरम् प्रविवेश केशवः

कालस्य एव वशे सर्वं दुर्गं दुर्गतरं च यत्

छिन्नाः करि वर आकाराः निपेतुः ते धरा तले

चक्रुः संहत्य संग्रामं चोद्यमाना बलेन च

हेम कुण्डल युक्तानि किरीट उत्कटवन्ति च

हि अविरमाः ज्वलन्त इव पावकाः

पराङ्मुखा भीम मुखैः कृता रणे यथा नय अभ्युद्यत तत्परैः नरैः

मायया ससृजे वापीं रम्भाम् इव पितामहः

आरोह संक्रमवतीम् चित्र रूपाम् कथाम् इव

इति संचिन्त्य बलवान् मयः मायाविनां वरः

ते च अपि भास्वरैः देहैः स्वर्ग लोके इव अमराः

वाद्यमाना रौरवी सा पुनः पुनः

दिष्ट्या त्वां दैत्य पश्यामि यम लोकात् इह आगतम्

दृष्ट्वा दृष्ट्वा च तां वापीं मायया मय निर्मिताम्

दृष्ट्वा क्षोभम् अगात् रुद्रः स्वयम्भुः च पितामहः

सुरगुरुः अपिबत् पयः अमृतम् तत् रविः इव संचित शार्वरम् तमः अन्धम्

विजज्वाल मुहुर् ब्रह्मा श्वासं वक्त्रात् समुद्गिरन्

वापीं पीत्वा असुर इन्द्राणाम् पीत वासाः जनार्दनः

दुर्गं वै त्रिपुरस्य अस्य न समं विद्यते पुरम्

इति च उच्चारयन् वाचम् वारणा रण धूर्गताः

क्व नन्दी सह रुद्रेण वृतः प्रमथ जम्बुकैः

रथ चरण करः अथ महा मृधे वृषभ वपुस् वृषभ इन्द्र पूजितः

दुर्गतौ अनय ग्रस्तम् भोक्ष्यामः अद्य महा निधिम्

प्रमथैः अपि नाराचैः असुराः सुर शत्रवः

तत्र दैत्यैः महा नादः दानवैः अपि भैरवः
वा इति वायोर् अमृतम् अपहत पाप्म शुद्धम् अक्षरम्

ण इति अस्य मर्त्यम् अन् अपहत पाप्म अक्षरम्

युर् इत्य् अस्य मर्त्यम् अन् अपहत पाप्म अक्षरम्

वा इति वाचो ऽमृतम् अपहत पाप्म शुद्धम् अक्षरम्

त्य इति अस्य मर्त्यम् अन् अपहत पाप्म अक्षरम्

नम् इत्य् अस्य मर्त्यम् अन् अपहत पाप्म अक्षरम्

एकैकाम् एव अनु स्मः

अ इति अग्नेर् अमृतम् अपहत पाप्म शुद्धम् अक्षरम्

प्रा इति प्राणस्य अमृतम् अपहत पाप्म शुद्धम् अक्षरम्

ता अब्रुवन्न् एता वै किल सर्वा देवताः

ग्निर् इत्य् अस्य मर्त्यम् अन् अपहत पाप्म अक्षरम्

तेन अपहत्य मृत्युम् अपहत्य पाप्मानं स्वर्गं लोकम् इयाम इति

तेन अपहत्य मृत्युम् अपहत्य पाप्मानं स्वर्गं लोकम् आयन्

हन्त सार्धं समेत्य यच् छ्रेष्ठं तद् असाम इति

अ इति आदित्यस्य अमृतम् अपहत पाप्म शुद्धम् अक्षरम्

स यन् नु नः सर्वासां देवतानाम् एका चन न स्यात् तत इदं सर्वम् पराभवेत् ततो न किंचन परिशिष्येत

अ इति अन्नस्य अमृतम् अपहत पाप्म शुद्धम् अक्षरम्

अपहत्य मृत्युम् अपहत्य पाप्मानं स्वर्गं लोकम् एति य एवं वेद

ता एतस्मिन् प्राण ओकारे वाच्य् अकारे समायन्

ग् इत्य् अस्यै मर्त्यम् अन् अपहत पाप्म अक्षरम्
इति गा आयतीः प्रतीक्षते

इमा या गाव आगमन् अयक्ष्माः बहुसूवरीः

उद्दीप्यस्व जातवेदो अपघ्नन् निरृतिम् मम

स त्वं नो अग्ने

त्वं नो अग्ने

तत् त्वा यामि

इन्द्र अग्नी वः प्रस्थापयताम् अश्विनौ अभिरक्षताम् बृहस्पतिर् वो गोपालः पूषा वः पुनर् उदाजतु

स्वाहा

नमः ते हरसे शोचिष इति च

पशून् च मह्यम् आवह जीवनं च दिशो दिश

त्वम् अग्ने अयासि

सहस्र पोषम् वः पुष्यासम्

यद् अस्य कर्मणो ऽत्यरीरिचम्

प्रजापते

अ बिभ्रत् अग्न आगहि श्रिया मा परिपातय

ऊर्जा वः पश्याम्य् ऊर्जा मा पश्यत

इति संस्थिताः

इति च अत्र एके जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति उपजुह्वति यथा पुरस्तात्

अपाम् इदं न्ययनम्

अतो गवां मध्ये ऽग्निम् उपसमाधाय व्याहृति पर्यन्तम् कृत्वा पयसा जुहोति

इति गोष्ठ गताः

इति च
आहुत्याम् हूयमानायाम् अन्वाह

सः एव अस्मै एतत् द्वारम् विवृणोति

हिरण्ययम् आसदं देव एषति इति

ऋध्नोति एतम् एव एताभिः एकविंशत्या एकविंशत्या

सवितृ प्रसूताः एव एनौ तत् प्रणयन्ति

तस्मात् एताम् अन्वाह

तत् ब्रध्नस्य विष्टपम्

अग्नीषोमाभ्याम् प्रणीयमानाभ्याम् अनुब्रूहि इति आह अध्वर्युः

तस्मात् एवम् विद्वान् एतया एव परिदध्यात्

तम् अग्निः मायया अत्यनयत्

तासाम् त्रिस् प्रथमाम् अन्वाह त्रिस् उत्तमाम्

तस्मात् अस्य अग्निम् पुरस्तात् धरन्ति

तत् अतिक्रम्य एव अनुब्रूयात् पृष्ठतस् इव आग्नीध्रम् कृत्वा

सावीः हि देव प्रथमाय पित्रे इति सावित्रीम् अन्वाह

तत् यत् तिस्रः च एकाम् च अन्वाह संजानानौ एव एनौ तत् संगमयति

तस्मात् ब्राह्मणस्पत्याम् अन्वाह

स्वया एव एनम् तत् देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति

आसत्स्यन् हि स तर्हि भवति

हिरण्मयम् इव ह वै एषः एतत् देवेभ्यः छदयति यत् कृष्णाजिनम्

अन्तर् च प्रागाः अदितिः भवासि इति प्रपाद्यमाने अन्वाह श्येनः न योनिम् सदनम् धियाकृतम् इति आसन्ने

प्रतिष्ठायाम् एव एनौ तत् प्रतिष्ठापयति आत्मनः च यजमानस्य च अहिंसायै

मायया हि स तम् अत्यनयत्

सविता वै प्रसवानाम् ईशे

एतत् वै यज्ञस्य समृद्धम् यत् रूप समृद्धम् यत् कर्म क्रियमाणम् ऋच् अभिवदति

अस्तभ्नात् द्याम् असुरः विश्व वेदाः इति वारुण्या परिदधाति

तिस्रः च एकाम् च अन्वाह

ब्रह्म एव आभ्याम् एतत् पुरोगवम् अकः

तत् प्रजापतेः आयतनम्

तम् अस्य राजा वरुणस् तम् अश्विना इति वैष्णवीम् अन्वाह

एकविंशः वै प्रजापतिः

विष्णुः वै देवानाम् द्वारपः

स्वया एव एनम् तत् देवतया स्वेन छन्दसा समर्धयति

सोमः जिगाति गातु विद् इति तृचम् सौम्यम् गायत्रम् अन्वाह सोमे राजनि प्रणीयमाने

ब्रह्म वै बृहस्पतिः

तस्मात् सावित्रीम् अन्वाह

त्रयः इमे लोकाः

पञ्च ऋतवः

सोमम् वै राजानम् प्रणीयमानम् अन्तरेण एव सदः हविर्धानानि असुराः रक्षांसि अजिघांसन्

तत् आधिपत्यम्

तत् आहुः यत् अग्नीषोमाभ्याम् प्रणीयमानाभ्याम् अनु वाचा आह अथ कस्मात् सावित्रीम् अन्वाह इति

द्वादश मासाः

यावद्भ्यः ह अभयम् इच्छति यावद्भ्यः ह अभयम् ध्यायति तावद्भ्यः ह अभयम् भवति यत्र एवम् विद्वान् एतया परिदधाति

क्रतुं सचन्त मारुतस्य वेधसः दाधार दक्षम् उत्तमम् अहर् विदम् व्रजं च विष्णुः सखिवाꣳ अपोर्णुत इति

न वै ब्रह्मण्वत् रिष्यति

ताः एकविंशतिः सम्पद्यन्ते

तत् दैवम् क्षत्रम्

तम् यदि उप वा धावेयुः अभयम् वा इच्छेरन् एव वन्दस्व वरुणम् बृहन्तम् इति एतया परिदध्यात्

तत् स्वाराज्यम्

ईश्वरौ ह वै एतौ संयन्तौ यजमानम् हिंसितोः यः च असौ पूर्वः उद्धृतः भवति यम् उ च एनम् अपरम् प्रणयन्ति

ताः एताः सप्तदश अन्वाह रूप समृद्धाः

स सूनृतम् एव तत् यज्ञम् करोति