tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पिप्पली कुटज इक्ष्वाकूणि एलाम् धामार्गवाणि च

तत्र श्लोकः

त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं नीलिनीं सप्तलां वचाम्

यवागूः दीपनीया स्यात् शूल घ्ना च उपसाधिता

जम्बु आम्र अस्थि दधित्थ अम्ल बिल्वैः साङ्ग्राहिकी मता

स्मृतिमान् हेतु युक्ति ज्ञः जित आत्मा प्रतिपत्तिमान्

कुश आमलक निर्यूहे श्यामाकानां विरूक्षणी

अष्टाविंशतिः इति एताः यवाग्वः परिकीर्तिताः

सिद्धा वराह निर्यूहे यवागूः बृंहणा मता

पाचनी ग्राहिणी पेया स वाते पाञ्चमूलिकी

ताम्रचूड रसे सिद्धा रेतस् मार्ग रुजा अपहा

वमन अर्थम् प्रयुञ्जीत भिषज् देहम् अदूषयन्

ज्योतिष्मतीं नागरं च दद्यात् शीर्ष विरेचने

तिष्ठति उपरि युक्ति ज्ञः द्रव्य ज्ञानवताम् सदा

पीलूनि आरग्वधम् द्राक्षां द्रवन्तीं निचुलानि च

पक्वाशय गते दोषे विरेक अर्थम् प्रयोजयेत्

शिरीष बीजम् लशुनं हरिद्रे लवणद्वयम्

विविधानां विकाराणां तद् साध्यानाम् निवृत्तये

तैल _ शस्ता स्यात् तक्र पिण्याक साधिता

अपामार्गस्य बीजानि पिप्पलीः मरिचानि च

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि _ विविध औषधाः

पञ्चकर्म आश्रय ज्ञान हेतोः तत् कीर्तितं पुनः

श्वदंष्ट्रा कण्टकारीभ्याम् मूत्रकृच्छ्रे स फाणिताम्

स माष विदला वृष्या घृत क्षीर उपसाधिता

यवान् कुलत्थान् कोलानि गुडूचीं मदनानि च

गवेधुकानां भृष्टानां कर्शनीया स माक्षिका

दाडिम अम्ला हिता पेया पित्त श्लेष्म अतिसारिणाम्

पलाशं कत्तृणं च एव स्नेहान् च लवणानि च

अत एव औषध गणात् संकल्प्यम् अनुवासनम्

तक्र सिद्धा यवागूः स्यात् क्रिमि घ्ना स सुवर्चिका

मारुत घ्नम् इति प्रोक्तः संग्रहः पाञ्चकर्मिकः

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

उपस्थिते श्लेष्म पित्ते व्याधौ आमाशय आश्रये

तानि उपस्थित दोषाणाम् स्नेह स्वेद उपपादनैः

क्रिमि व्याधौ अपस्मारे घ्राण नाशे प्रमोहके

क्षुधं हन्यात् अपामार्ग क्षीर गोधा रसैः शृता

विडङ्गानि अथ शिग्रूणि सर्षपान् तुम्बुरूणि च

पिपासा घ्ना विष घ्ना च सोमराजी विपाचिता

पयसि अर्ध उदके छागे ह्रीवेर उत्पल नागरैः

पूर्वं मूल फल ज्ञान हेतोः उक्तम् यत् औषधम्

अभया पिप्पली मूल विश्वैः वात अनुलोमना

गव्य मांस रसैः स अम्ला विषमज्वर नाशिनी

अथ अतस् अपामार्गतण्डुलीयम् अध्यायम् व्याख्यास्यामः

शालिपर्णी बला बिल्वैः पृश्निपर्ण्या च साधिता

पञ्चकर्माणि च आश्रित्य प्रोक्तो भैषज्य संग्रहः

कण्ठ्या यवानां यमके पिप्पली आमलकैः शृता

तक्र सिद्धा यवागूः स्यात् घृत व्यापत्ति नाशिनी

दधित्थ बिल्व चाङ्गेरी तक्र दाडिम साधिता

पाटलां च अग्निमन्थम् च बिल्वं श्योनाकम् एव च

पिप्पली पिप्पली मूल चव्य चित्रक नागरैः

उदावर्ते विबन्धेषु युञ्ज्यात् आस्थापनेषु च

पञ्चकर्माणि कुर्वीत मात्रा कालौ विचारयन्

सर्पिष्मती बहु तिला स्नेहनी लवण अन्विता

यमके मदिरा सिद्धा पक्वाशय रुजा अपहा

उपोदिका दधिभ्याम् तु सिद्धा मद विनाशिनी
कृतां द्वारवतीं नाम्ना बहु द्वाराम् मनोरमाम्

शर्यातेर् मिथुनं च आसीत् आनर्तो नाम विश्रुतः

बभूव अथ पिता राज्ये कुवलाश्वं न्ययोजयत्

स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केन महात्मना

अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इडा प्रत्युवाच ह

राज्ञस् त्रिधन्वनस् त्व् आसीद् विद्वांस् त्रय्यारुणः प्रभुः

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर् नाम सु दारुणः

इक्ष्वाकौ संस्थिते तात शशादः पुरम् आवसत्

तस्याम् उत्पादयामास मान्धाता द्वौ सुतौ नृप

शकुनि प्रमुखाः तस्य पुत्राः पञ्चशतं स्मृताः

तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते

बाल्यात् कामाच् च मोहाच् च संहर्षाच् चापलेन च

नरिष्यन्ताः शकाः पुत्रा नाभागस्य तु भारत

तस्य हैमवती कन्या सतां मता दृषद्वती

जहार कन्यां कामात् स कस्यचित् पुर वासिनः

तद् वध्यमानं रक्षोभिर् दिशः प्राक्रमद् अच्युत

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून् महा बलः

जगत् प्रियः धर्म शीलः मनोर् वंश विवर्धनः

तस्य पुत्र शतम् दग्धं त्रिभिर् ऊनं तु रक्षसा

न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं च ककुद्मिनम्

समुद्रं खानयामास वालुका अर्णवम् अव्ययम्

उत्कलस्य उत्तरा राजन् विनताश्वस्य पश्चिमा

बृहदश्व उवाच

अन्ववायस् तु सु महान् तत्र तत्र विशां पते

सुद्युम्नस्य तु दायादास् त्रयः परम धार्मिकाः

आजगाम युवा एव अथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम्

बभूव स महा तेजाः भूयो बल समन्वितः

सर्वशः सर्व गहनम् प्रविष्टाः कुरु नन्दन

मुहूर्त भूतम् देवस्य मर्त्यं बहु युगम् प्रभो

स्थिता पृथिव्याम् अद्य अपि श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः

तस्य पुत्र शतम् त्व् आसीद् इक्ष्वाकोर् भूरि दक्षिणम्

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता

वीर्यं हि सु महत् तस्य देवैर् अपि दुरासदम्

तस्य पुत्रैः खनद्भिस् तु वालुका अन्तर्हितः तदा

तां तथावादिनीं साध्वीम् इडां धर्म परायणाम्

क्षुवतस् तु मनोस् तात इक्ष्वाकुर् अभवत् सुतः

दारांस् तु तस्य विषये विश्वामित्रो महा तपाः

लेभे प्रसेनजिद् भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम्

सुद्युम्न इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु शोभने

इक्ष्वाकुणा परित्यक्तो वसिष्ठ वचनात् प्रभुः

देवतानाम् अ वध्यः च महा कायः महा बलः

ताम् इडा इति एव ह उवाच मनुर् दण्ड धरः तदा

दिक् पूर्वा भरत श्रेष्ठ गयस्य तु गया स्मृता

ज्येष्ठः पुत्र शतस्य आसीत् राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम्

निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव

पुरुकुत्स सुतः त्व् आसीत् त्रसद्दस्युर् महीपतिः

दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस् तपसि संश्रितः

आर्द्रस्य युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तस्य च आत्मजः

विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् त्व् अजायत

अधर्म शङ्कुना तेन राजा त्रय्यारुणो ऽत्यजत्

सम्भूतस्य तु दायादः सुधन्वा रिपु मर्दनः

धौन्धुमारिर् दृढाश्वस् तु हर्यश्वस् तस्य च आत्मजः

समुद्रो वालुका पूर्णः उज्जानक इति स्मृतः

सोमपुत्राद् बुधाद् राजंस् तस्यां जज्ञे पुरूरवाः

तस्याः पुत्रो महान् आसीद् युवनाश्वो नराधिपः

तम् आविशत् तदा विष्णुर् भगवांस् तेजसा प्रभुः

अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम्

समा द्वादश राज इन्द्र तेन अधर्मेण वै तदा

न हि धुन्धुर् महा तेजाः तेजसा अल्पेन शक्यते

आदित्य पथम् आवृत्य सप्त अहम् भूमि कम्पनम्

हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् क्षत्र धर्म रतः सदा

यदा तदा मही तात चलति स्म स कानना

कन्यां तां बलदेवाय सु व्रताम् नाम रेवतीम्

एष श्रीमान् नृप सुतः धुन्धुमारो भविष्यति

भक्षयित्वा शशं तात शशादो मृगयां गतः

स तु सत्यव्रतस् तात श्वपाक आवसथ अन्तिके

शेते लोक विनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

कुवलाश्वं सुतं प्रादात् तस्मै धुन्धु निबर्हणे

भवता रक्षणं कार्यं तत् तावत् कर्तुम् अर्हसि

गत्वा अन्तिकम् वर आरोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्

मानवेयो महा राज स्त्री पुंसोः लक्षणैर् युतः

नर्मदायाम् अथ उत्पन्नः सम्भूतस् तस्य च आत्मजः
पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर् गां जनमेजय

इक्ष्वाकुर् ज्येष्ठ दायादः मध्यदेशम् अवाप्तवान्

आससाद महा तेजाः धुन्धुं धुन्धु विनाशनः

महा ऋषिः कौशिकस् तात तेन वीरेण मोक्षितः

वैशम्पायन उवाच

उत्तरापथ देशस्य रक्षितारो विशां पते

यः स धुन्धु वधात् राजा धुन्धुमार त्वम् आगतः

धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथा अक्षयम्

बुधेन अन्तरम् आसाद्य मैथुनाय उपवर्तिता

तं वारय महा कायम् लोकानां हित काम्यया

मनोर् वंश करः पुत्रस् त्वम् एव च भविष्यसि

निवृत्ता सा तु तच् छ्रुत्वा गच्छन्ती पितुर् अन्तिकम्

ऋतु चक्रम् प्रभवति ब्रह्म लोके सदा अनघ

सोमस्य भरत श्रेष्ठ धारा ऊर्मि कलिलः महान्

भोज वृष्णि अन्धकैः गुप्तां वासुदेव पुरोगमैः

अभिशप्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

उत्तङ्कं दर्शयामास कृत कर्मा नराधिपः

कन्या भावात् च सुद्युम्नो न एनम् गुणम् अवाप्तवान्

उत्कलश् च गयश् च एव विनताश्वश् च भारत

दण्डाश्व कपिलाश्वौ तु कुमारौ तु कनीयसौ

उत्तङ्कस् तु वरं प्रादात् तस्मै राज्ञे महात्मने

विश्वामित्रस्य तुष्टि अर्थम् अनुकम्पा अर्थम् एव च

अयोधस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान्

मित्रावरुणयोस् तात पूर्वम् एव विशां पते

उत्तङ्क उवाच

तेषां ये ते महा राज शार्याता इति विश्रुताः

अनेनास् तु ककुत्स्थस्य पृथुर् आनेनसः स्मृतः

त्वं हि तस्य वधाय एकः समर्थः पृथिवीपते

मनोर् वैवस्वतस्य आसन् पुत्रा वै नव तद् समाः

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा

येन भार्या हृता पूर्वं कृत उद्वाहा परस्य वै

चत्वारिंशद् अथ अष्टौ च दक्षिणस्यां तथा दिशि

प्रायाद् उत्तङ्क सहितः धुन्धोस् तस्य निबर्हणे

स विस्फुलिङ्गम् स अङ्गारम् स धूमम् अति दारुणम्

वसिष्ठ वचनात् च आसीत् प्रतिष्ठानं महात्मनः

विष्णुना च वरो दत्तो मह्यं पूर्वं ततो ऽनघ

ततस् तद् रैवतो ज्ञात्वा यथातत्त्वम् अरिंदम

निर्दग्धुं पृथिवीपाल चिरं युग शतैः अपि

अम्बरीषो ऽभवत् पुत्रः पार्थिव ऋषभ सत्तम

भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धु मारः न संशयः

पितरं सो ऽब्रवीत् त्यक्तः क्व गच्छामि इति वै मुहुः

यद् अर्थम् कुवलाश्वः सन् धुन्धुमार त्वम् आगतः

अकृशाश्वः कृशाश्वश् च संहताश्व सुतौ नृप

जनमेजय उवाच

प्राप्तः परम धर्म ज्ञ सो अयोध्या अधिपतिः प्रभुः

सुधन्वनः सुतश् च अपि त्रिधन्वा नाम पार्थिवः

पाणिग्रहण मन्त्राणाम् विघ्नं चक्रे सु दुर्मतिः

श्राद्ध कर्मणि च उद्दिष्टे अ कृते श्राद्ध कर्मणि

दिव्य संहनना च एव इडा जज्ञ इति श्रुतिः

संन्यस्य सागर अनूपे चचार विपुलं तपः

इत्य् उक्तः स निराक्रामन् नगराद् वचनात् पितुः

वसाति प्रमुखाः च अन्ये रक्षितारो विशां पते

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रम् औरसम्

नरिष्यन्तस् तथा प्रांशुर् नाभानेदिष्ठ सप्तमः

नारायणेन कौरव्य तेजसा आप्यायितः तदा

करूषश् च पृषध्रश् च नवा एते पुरुष ऋषभ

अन् उत्पन्नेषु नवसु पुत्रेष्व् एतेषु भारत

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निःश्वासं विमुञ्चति

मित्रश् च वरुणश् च उभौ ऊचतुर् यन् निबोध तत्

भगवन् न्यस्त शस्त्रः ऽहम् अयं तु तनयो मम

हता पुण्यजनैस् तात राक्षसैः सा कुशस्थली

ततः स राजा कौरव्य राक्षसं तं महा बलम्

स गत्वा जयतां श्रेष्ठस् तनयैः सह वीर्यवान्

सत्यव्रतो महा बाहुः भरणं तस्य च अकरोत्

वारि सुस्राव वेगेन महोदधिर् इव उदये

मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आजुहोत्

उत्तङ्कस्य नियोगाद् वै लोकानां हित काम्यया

पुरुकुत्सं च धर्म ज्ञम् मुचुकुन्दं च पार्थिवम्

तत् पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महा यशाः

तस्यां तु वर्तमानायाम् इष्ट्यां भरत सत्तम

अकरोत् पुत्र कामः तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः

तेषां विकुक्षिर् ज्येष्ठस् तु विकुक्षि त्वात् अ योध ताम्

तस्य भ्रातृ शतम् त्व् आसीद् धार्मिकस्य महात्मनः

निहत्य तं महा कायम् बलेन उदक राक्षसम्

साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेण असदृशी भुवि
पुत्रः कन्या सुकन्या च या पत्नी च्यवनस्य ह

मान्धाता युवनाश्वस्य त्रिलोक विजयी नृपः

आनर्त विषयः च आसीत् पुरी च आसीत् कुशस्थली

क्षत्रिया भरत श्रेष्ठ दिक्षु सर्वासु धार्मिकाः

अपध्वंस इति बहुशो वदन् क्रोध समन्वितः

शेषस्य भरण अर्थाय व्यक्रीणाद् गो शतेन वै

देव दुन्दुभयः च एव प्रणेदुर् भरत ऋषभ

संहताश्वो निकुम्भस्य सुतो रण विशारदः

दशधा तद् गतम् क्षत्रम् अकरोत् पृथिवीम् इमाम्

तम् उत्तङ्को ऽथ विप्र ऋषिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत्

अन्तर् भूमि गतः तत्र वालुका अन्तर्हितः महान्

तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुता भवत्

नाभागस्य तु पुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मण ताम् गतौ

पित्रा त्यक्तो ऽवसद् वीरः पिता अपि अस्य वनं ययौ

स तं व्यादिश्य तनयं राजर्षिर् धुन्धु निग्रहे

न च तं वारयामास वसिष्ठो भगवान् ऋषिः

तस्य निःश्वास वातेन रज उद्धूयते महत्

तेन तात न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे
यत्र स्थितानाम् अभितस् विपत्तिः शत्रोः सकाशात् अपि बान्धवेभ्यः

स्वप्न उपभोग प्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

अश्नामि भोगान् इति को अभ्युपेयात् प्राज्ञः प्रतीकार विधौ प्रवृत्तः

एवं तु वक्तुं भवतो ऽनुरूपं सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य च एव

मदात् अकार्यम् कुरुते न कार्यं येन क्षतो दुर्गतिम् अभ्युपैति

कः काम संज्ञम् विषम् आददीत

क्रतोः फलं यदि अपि शाश्वतं भवेत् तथा अपि कृत्वा किमु यत् क्षय आत्मकम्

आस्वादम् अल्पम् विषयेषु मत्वा संयोजन उत्कर्षम् अतृप्तिम् एव

तत्त्वं विदित्वा एवम् अनर्थ भीरुः प्राज्ञः स्वयं को अभिलषेत् अनर्थम्

उन्मत्त चित्ताय च कल्य चित्तः स्पृहां स कुर्यात् विषय आत्मकाय

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये कामविगर्हणो नाम एकादशः सर्गः

अस्थि क्षुधा आर्ताः इव सारमेया भुक्त्वा अपि यान् न एव भवन्ति तृप्ताः

अव इन्द्र वत् दिवि अव शश्वत् अर्क वत् गुणैर् अव श्रेय इह अव गाम् अव

चन्द्र अंशवः चन्दनम् एव च उष्णे सुखाय दुःखाय भवन्ति शीते

लोकस्य कामैः न वितृप्तिः अस्ति पतद्भिर् अम्भोभिर् इव अर्णवस्य

गुरूणि वासांसि अगुरूणि च एव सुखाय शीते हि असुखाय घर्मे

यत् मित्र पक्षे तव मित्र कामैः स्यात् वृत्तिः एषा परिशुद्ध वृत्तेः

प्रयामि च अद्य एव नृपैः अस्तु ते शिवं वचः क्षमेथा मम तत्त्व निष्ठुरम्

अत्र अनुनेष्यामि सुहृद् तया एव ब्रूयाम् अहम् न उत्तरम् अन्यत् अत्र

भवेत् च धर्मो यदि न अपरः विधिः व्रतेन शीलेन मनस् शमेन वा

हिमारि शत्रु क्षय शत्रु घातने तथा अन्तरे याहि विमोक्षयत् मनः

तेषु द्रुम प्राग्र फल उपमेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

येषां कृते वारिणि पावके च क्रव्यात्सु च आत्मानम् इह उत्सृजन्ति

तुष्टौ च सत्यां पुरुषस्य लोके सर्वे विशेषा ननु निर्विशेषाः

चीर अम्बराः मूल फल अम्बु भक्षाः जटा वहन्तो ऽपि भुजंग दीर्घाः

शक्रस्य च अर्धासनम् अपि अवाप्य मान्धातुः आसीत् विषयेषु अतृप्तिः

स्थिरं प्रतिज्ञाय तथा इति पार्थिवे ततः स वैश्वन्तरम् आश्रमं ययौ

अहं जरा मृत्यु भयम् विदित्वा मुमुक्षया धर्मम् इमम् प्रपन्नः

असत्सु मैत्री स्व कुल अनुवृत्ताः न तिष्ठति श्रीः इव विक्लवेषु

त्रिवर्ग सेवाम् नृप यत् तु कृत्स्नतः परो मनुष्य अर्थः इति त्वम् आत्थ माम्

गीतैर् ह्रियन्ते हि मृगा वधाय रूप अर्थम् अग्नौ शलभाः पतन्ति

सौहार्द विश्लेष करेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

जगन्ति अनर्थः न समो ऽस्ति कामैः मोहात् च तेषु एव जनः प्रसक्तः

विनाश काले कथम् अव्यवस्थिते जरा प्रतीक्ष्या विदुषा शम ईप्सुना

स्वास्थ्यं च कामेषु अकुतूहलानाम् कामान् विहातुम् क्षमम् आत्मवद्भिः

मित्राणि तानि इति परैमि बुद्ध्या स्वस्थस्य वृद्धिषु इह को हि न स्यात्

नित्यं हसति एव हि न एव राजा न च अपि संतप्यत एव दासः

प्राप्नोति यः शान्ति सुखम् न च इह परत्र दुःखैः प्रतिगृह्यते च

दुःख प्रतीकार विधौ प्रवृत्तः कामेषु कुर्यात् सः हि भोग संज्ञाम्

परं हि हन्तुं विवशं फल ईप्सया न युक्त रूपम् करुण आत्मनः सतः

तम् एव मन्ये पुरुष अर्थम् उत्तमम् न विद्यते यत्र पुनः पुनः क्रिया

शय्या तथा एका आसनम् एकम् एव शेषा विशेषा नृपतेः मदाय

तत्र अपि च एकम् भवनं निषेव्यं श्रमः पर अर्थे ननु राज भावः

न इच्छेयम् आप्तुम् त्रिदिवे ऽपि राज्यं निरामयं किं बत मानुषेषु

न च प्रतार्यो ऽस्मि फल प्रवृत्तये भवेषु राजन् रमते न मे मनः

हिमारि केतु उद्भव सम्भव अन्तरे यथा द्विजो याति विमोक्षयन् तनुम्

बन्धून् प्रियान् अश्रु मुखान् विहाय प्राक् एव कामान् अशुभस्य हेतून्

ज्ञेया विपद् कामिनि काम संपद् सिद्धेषु कामेषु मदं हि उपैति

पदे तु यस्मिन् न जरा न भी न रुङ् न जन्म न एव उपरमः न च आधयः

कामैः स तृष्णस्य हि न अस्ति तृप्तिः यथा इन्धनैः वात सखस्य वह्नेः
आज्ञा नृप त्वे अभ्यधिका इति यत् स्यात् महन्ति दुःखानि अतस् एव राज्ञः

कामाः तु भोगा इति यत् मतिः स्यात् भोगाः न केचिद् परिगण्यमानाः

सपत्न भूतेषु अशिवेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

अङ्गार कर्षू प्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

यदा च जित्वा अपि महीं समग्रां वासाय दृष्टं पुरम् एकम् एव

तीव्रैः प्रयत्नैः विविधैः अवाप्ताः क्षणेन ये नाशम् इह प्रयान्ति

एवं च ये द्रव्यम् अवाप्य लोके मित्रेषु धर्मे च नियोजयन्ति

तथा आसनम् स्थान विनोदनाय स्नानं मृजा आरोग्य बल आश्रयाय

दर्पात् महा ऋषीन् अपि वाहयित्वा कामेषु अतृप्तः नहुषः पपात

स्वस्थो ऽविकारः कुल शौच शुद्धः शौद्धोदनिः वाक्यम् इदम् जगाद

इह उत्तमम् शान्ति सुखम् च यस्य परत्र दुःखानि च संवृतानि

स्वर्गे क्षितौ वा विषयेषु तेषु को विश्वसेत् भाग्य कुलाकुलेषु

लता इव अम्भोधर वृष्टि ताडिताः प्रवृत्तयः सर्व गताः हि चञ्चलाः

ये राज चौर उदक पावकेभ्यः साधारण त्वात् जनयन्ति दुःखम्

दुःख प्रतीकार निमित्त भूताः तस्मात् प्रजानाम् विषया न भोगाः

कृषि आदिभिः कर्मभिः अर्दितानाम् काम आत्मकानाम् च निशम्य दुःखम्

मम अपि वोढुं सदृशं प्रतिज्ञां सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य च एव

प्रजा मृगान् भाग्यवन् आश्रितान् तुदन् वयस् प्रकर्षम् प्रति को मनोरथः

अवाप्त साराणि धनानि तेषां भ्रष्टानि न अन्ते जनयन्ति तापम्

अवाप्य काले कृतकृत्य ताम् इमाम् मम अपि कार्यो भवता तु अनुग्रहः

तेषु प्रविद्ध आमिष संनिभेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

अथ एवम् उक्तः मगध अधिपेन सुहृद् मुखेन प्रतिकूलम् अर्थम्

जीर्ण अस्थि कङ्काल समेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

कामा हि अनित्याः कुशल अर्थ चौराः रिक्ताः च माया सदृशाः च लोके

मत्स्यो गिरति आयसम् आमिष अर्थी तस्मात् अनर्थम् विषयाः फलन्ति

वात आतप अम्बु आवरणाय वेश्म कौपीन शीत आवरणाय वासः

ये च अर्थ कृच्छ्रेषु भवन्ति लोके समान कार्याः सुहृदां मनुष्याः

राज्ञो ऽपि वासस् युगम् एकम् एव क्षुध् संनिरोधाय तथा अन्न मात्रा

तत् न अस्मि कामान् प्रति संप्रतार्यः क्षेमं शिवं मार्गम् अनुप्रपन्नः

यान् अर्जयित्वा अपि न यान्ति शर्म विवर्धयित्वा परिपालयित्वा

तत् अपि अनिष्टम् स घृणस्य धीमतो भव अन्तरे किं बत यत् न दृश्यते

गिरौ वने च अप्सु च सागरे च यान् भ्रंशम् अर्छन्ति विलङ्घमानाः

दृष्ट्वा विमिश्रां सुख दुःख ताम् मे राज्यं च दास्यं च मतं समानम्

क्रुद्ध उग्र सर्प प्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

इष्टं हि तर्ष प्रशमाय तोयं क्षुध् नाश हेतोः अशनम् तथा एव

तथा अपि न एव अर्हति सेवितुं क्रतुं विशस्य यस्मिन् परम् उच्यते फलम्

द्वन्द्वानि सर्वस्य यतः प्रसक्तानि अलाभ लाभ प्रभृतीनि लोके

अथ अपि विश्रम्भम् उपैति न इह किं नाम सौख्यं चकितस्य राज्ञः

भैक्ष उपभोगी इति च न अनुकम्प्यः कृती जरा मृत्यु भयम् तितीर्षुः

वस्त्र आदयः द्रव्य गुणाः हि लोके दुःख प्रतीकारः इति प्रधार्याः

अन्विष्य च आदाय च जात तर्षाः यान् अत्यजन्तः परियान्ति दुःखम्

अहं हि संसार शरेण विद्धो विनिःसृतः शान्तिम् अवाप्तु कामः

कामेषु अनैकान्तिक ता च यस्मात् अतस् ऽपि मे तेषु न भोग संज्ञा

उग्र आयुधः च उग्र धृत आयुधः ऽपि येषां कृते मृत्युम् अवाप भीष्मात्

काम अर्थम् अज्ञः कृपणं करोति प्राप्नोति दुःखं वध बन्धन आदि

यथा भवेत् धर्मवतः कृतात्मनः प्रवृत्तिः इष्टा विनिवृत्तिः एव वा

यः पित्त दाहेन विदह्यमानः शीत क्रियाम् भोग इति व्यवस्येत्

अन्धाय यः च स्पृहयेद् अन् अन्धः बद्धाय मुक्तो विधनाय च आढ्यः

सूना असि काष्ठ प्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्

अतो युवा वा स्थविरो ऽथवा शिशुः तथा त्वरावान् इह कर्तुम् अर्हति

हिंस्रेषु तेषु आयतन उपमेषु कामेषु कस्य आत्मवतः रतिः स्यात्
स्व कर्म दक्षः च यदा अन्तकः जगद् वयःसु सर्वेषु अवशम् विकर्षति

चिन्ता अपि तेषाम् अशिवा वधाय सत् वृत्तीनाम् किं पुनर् अव्रतानाम्

बलेः महा इन्द्रम् नहुषं महा इन्द्रात् इन्द्रम् पुनर् ये नहुषात् उपेयुः

अनर्थ इति एव मम अत्र दर्शनं क्षयी त्रिवर्गो हि न च अपि तर्पकः

कृत स्पृहः न अपि फल अधिकेभ्यः गृह्णामि न एतत् वचनम् यतस् ते

यद् अपि अवोचः परिपाल्यतां जरा नवं वयो गच्छति विक्रियाम् इति

देवेन वृष्टे ऽपि हिरण्य वर्षे द्वीपान् समग्रान् चतुरः ऽपि जित्वा

परिव्रजन्तं तम् उदीक्ष्य विस्मितो नृपो ऽपि वव्राज पुरिं गिरिव्रजम्

पूर्वैः कृतां प्रीति परम्पराभिः ताम् एव सन्तः तु विवर्धयन्ति

न पावकेभ्यो अनिल संहितेभ्यः यथा भयं मे विषयेभ्य एव

यत् आत्थ च अपि इष्ट फलाम् कुल उचिताम् कुरुष्व धर्माय मख क्रियाम् इति

नृपो अब्रवीत् स अञ्जलिः आगत स्पृहः यथा इष्टम् आप्नोतु भवान् अविघ्नात्

ऐडः च राजा त्रिदिवं विगाह्य नीत्वा अपि देवीं वशम् उर्वशीम् ताम्

राज्ये नृपः त्यागिनि बहु अमित्रे विश्वासम् आगच्छति चेद् विपन्नः
अमल कमल दल लोचनैः भव मोचनैः

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते

केशव धृत मीन शरीरैः जय जगदीश हरे

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

विश्वेषाम् अनुरञ्जनेन जनयन् आनन्दम् इन्दीवर श्रेणि श्यामल कोमलैः उपनयन् अङ्गैः अनङ्ग उत्सवम्

जनकसुता कृत भूषणैः जित दूषणः

केशव धृत बुद्ध शरीरैः जय जगदीश हरे

श्री जयदेव कवेः इदम् कुरुते मुदम्

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

इत्थम् नन्द निदेशात् चलितयोः प्रति अध्व कुञ्ज द्रुमम् राधा माधवयोः जयन्ति यमुना कूले रहस् केलयः

समर शमित दशकण्ठैः जय जयदेव हरे

मेघैः मेदुरम् अम्बरम् वन भुवः श्यामाः तमाल द्रुमैः नक्तम् भीरुः अयम् त्वम् एव तत् इमम् राधे गृहम् प्रापय

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

माधविका परिमल ललिते नव मालिक जाति सुगन्धौ मुनि मनसाम् अपि मोहन कारिणि तरुण कारण बन्धौ

मञ्जुल वञ्जुल कुञ्ज गतम् विचकर्ष करेण दुकूले

दिनमणि मण्डल मण्डनैः भव खण्डनैः

मुरारिम् आरात् उपदर्शयन्ती असौ सखी समक्षम् पुनः आह राधिकाम्

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

युव जन हृदय विदारण मनसिज नख रुचि किंशुक जाले

केशव धृत वामन रूपैः जय जगदीश हरे

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते

रास रसे सहनृत्य परा हरिणा युवतिः प्रशशंसे

मधु मुर नरक विनाशनैः गरुड आसनः

अनेक नारी परिरम्भ सम्भ्रम स्फुरत् मनोहारि विलास लालसम्

वाग्देवता चरित चित्रित चित्त सद्मा पद्मावती चरण चारण चक्रवर्ती

प्रलय पयोधि जले धृतवान् असि वेदम् विहित वहित्र चरित्रम् अखेदम्

स्वच्छन्दम् व्रज सुन्दरीभिः अभितः प्रति अङ्गम् आलिङ्गितः शृङ्गारः सखि मूर्तिमान् इव मधौ मुग्धः हरिः क्रीडति

कर तल ताल तरल वलय आवलि कलित कल स्वन वंशे

सुर कुल केलि निदानैः जय जयदेव हरे

मुनि जन मानस हंसैः जय जयदेव हरे

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

किंच स्निग्ध रसाल मौलि मुकुलानि आलोक्य हर्ष उदयात् उन्मीलन्ति कुहूः कुहूः इति कल उत्तालाः पिकानाम् गिरः

मधुर कोमल कान्त पद आवलिम् शृणु तदा जयदेव सरस्वतीम्

मिलित शिलीमुख पाटलि पटल कृतस्मर तूण विलासे

केशव धृत कल्कि शरीरैः जय जगदीश हरे

वहसि वपुषि विशदे वसनम् जलद आभम् हलहति भीति मिलित यमुना आभम्

केशव धृत शूकर रूपैः जय जगदीश हरे

पौलस्त्यम् जयते हलम् कलयते कारुण्यम् आतन्वते म्लेच्छान् मूर्छयते दश आकृति कृते कृष्णाय तुभ्यम् नमः

त्रिभुवन भवन निधानैः जय जयदेव हरे

अद्य उत्सङ्ग वसत् भुजंग कवल क्लेशात् इव ईश अचलम् प्रालेय प्लवन इच्छया अनुसरति श्रीखण्ड शैल अनिलः

क्षितिः अति विपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे धरणी धरण किण चक्र गरिष्ठे

केशव धृत भृगुपति रूपैः जय जगदीश हरे

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते

केशव धृत नरहरि रूपैः जय जगदीश हरे

नीयन्ते पथिकैः कथम् कथम् अपि अमी वासराः

पश्यति स स्मित चारु पराम् अपराम् अनुगच्छति वामाम्

श्री वासुदेव रति केलि कथा समेतम् एतम् करोति जयदेव कविः प्रबन्धम्

निन्दसि यज्ञ विधेः अहह श्रुति जातम् सदय हृदयैः दर्शित पशु घातम्

कलित ललित वनमालैः जय जयदेव हरे

छलयसि विक्रमणे बलिम् अद्भुत वामनैः पद नख नीर जनित जन पावनैः

का अपि कपोल तले मिलिता लपितुम् किम् अपि श्रुति मूले

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

श्लिष्यति काम् अपि चुम्बति काम् अपि काम् अपि रमयति रामाम्

मङ्गलम् उज्ज्वल गीतम् जय जयदेव हरे

यदु कुल नलिन दिनेशैः जय जयदेव हरे

केलि चलत् मणि कुण्डल मण्डित गण्ड युग स्मित शाली
श्री जयदेव कवेः इदम् उदितम् उदारम् शृणु सुख दम् शुभ दम् भव सारम्

पद्मा पयोधर तटी परिरम्भ लग्न काश्मीर मुद्रितम् उरः मधुसूदनस्य

म्लेच्छ निवह निधने कलयसि करवालम् धूमकेतुम् इव किम् अपि करालम्

ललित लवंग लता परिशीलन कोमल मलय समीरे मधुकर निकर करम्बित कोकिल कूजित कुञ्ज कुटीरे

विगलित लज्जित जगत् अवलोकन तरुण करुण कृत हासे विरहि निकृन्तन कुन्त मुख आकृति केतक दन्तुरित आशे

ध्यायति मुग्ध वधूः अधिकम् मधुसूदन वदन सरोजम्

यदि हरि स्मरणे सरसम् मनः यदि विलास कलासु कुतूहलम्

केशव धृत राम शरीरैः जय जगदीश हरे

केशव धृत कच्छप रूपैः जय जगदीश हरे

इह हि दहति चेतः केतकी गन्ध बन्धुः

पीन पयोधर भारेण हरिम् परिरभ्य स रागम्

गोप वधूः अनुगायति काचित् उदञ्चित पञ्चम रागम्

स्फुरत् अतिमुक्त लता परिरम्भण मुकुलित पुलकित चूते वृन्दावन विपिने परिसर परिगत यमुना जल पूते

दर विदलित मल्लि वल्ली चञ्चत् पराग प्रकटित पटवासैः वासयन् काननानि

चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितम् पुलकैः अनुकूले

अमन्दम् कन्दर्प ज्वर जनित चिन्ता आकुल तया वलत् बाधाम् राधाम् सरसम् इदम् ऊचे सहचरी

वेदान् उद्धरते जगत् निवहते भू गोलम् उद्बिभ्रते दैत्यम् दारयते बलिम् छलयते क्षत्र क्षयम् कुर्वते

वसन्ते वासन्ती कुसुम सु कुमारैः अवयवैः भ्रमन्तीम् कान्तारे बहु विहित कृष्ण अनुसरणाम्

धृत कुण्डलैः

व्यक्त अनुरागम् इव अनुपूरयतु प्रियम् वः

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते

क्षत्रिय रुधिर मये जगत् अपगत पापम् स्नपयसि पयसि शमित भव तापम्

का अपि विलास विलोल विलोचन खेलन जनित मनोजम्

चन्दन चर्चित नील कलेवर पीत वसन वन माली

केशव धृत हलधर रूपैः जय जगदीश हरे

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते
सो अस्य आदित्सतः उपजिहीर्षते

सो अस्य आदित्सतः उपजिहीर्षते

सो अस्य आदित्सतः उपजिहीर्षते

स यद् गायत्रे सति प्रातस्सवने गायत्रीं गायति ब्रह्म वै गायत्री ब्रह्मा एव तद् ब्राह्मणस्य स्वे ऽन्वाभजति

तस्मान् न विगेया इति

अथ उ अस्य एव तत्

अथ उ अस्य एव तत्

तद् एव अनुष्टुभ् अन्वायत्ता

यद्य् न एव लिप्सते

स्वे ऽनु ह्य् एनम् आभजति

अथ यर्ह्य् एता न विजगुर् अ ज्येयाः ह ब्राह्मणा आसुः

गायत्रं वै प्रातस्सवनं त्रैष्टुभं माध्यंदिनं सवनं जागतं तृतीयसवनम्

स्वे ऽनु ह्य् एनम् आभजति

अथ उ अस्य एव तत्

तद् एव अनुष्टुभ् अन्वायत्ता