tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
मेधाविनः सुतः च अपि भविष्यति पुरंजयः

अधिसोमकृष्ण पुत्रः तु विवक्षुः भविता नृपः

उत्सन्ना याजिनो यज्ञे ततस् प्रभृति सर्वशः

त्यक्त्वा विवक्षुः नगरम् कौशाम्ब्यां तु निवत्स्यति

धर्मात् युधिष्ठिरः जज्ञे मारुतात् च वृकोदरः

रुचिरात् तु ततो भौमस् त्वरितायूः ततस् ऽभवत्

तान् सर्वान् कीर्तयिष्यामि भविष्ये कथितान् नृपान्

एते शरद्वतः पुत्रा आख्याता गौतमा वराः

महिषी त्व् अजमीढस्य धूमिनी पुत्र वर्धिनी

नीलस्य तपसा उग्रेण सुशान्तिः उदपद्यत

भविष्यं श्रोतुम् इच्छामः प्रजानां लोमहर्षणे

श्रुतश्रवाः तु सोम आदेः मागधाः परिकीर्तिताः

अत्र अनुवंश श्लोकः अयम् गीतो विप्रैः पुरातनैः

एतत् सर्वम् प्रसंख्याय पृच्छतां ब्रूहि नः प्रभो

दिवोदासस्य दायादो धर्मिष्ठो मित्रयुः नृपः

शंतनोः दयितम् पुत्रं शान्त आत्मानम् अकल्मषम्

विवादे ब्राह्मणैः सार्धम् अभिशप्तः वनं ययौ

सार्वभौमात् जयत्सेनः रुचिरः तस्य च आत्मजः

अन्धाः शकाः पुलिन्दाः च चूलिका यवनाः तथा

ततस् प्रभृति शापेन क्षत्रियस्य तु याजिनः

भविष्यं कीर्तयिष्यामि शंतनोः तु निबोधत

स वैशम्पायनेन एव शप्तः किल महा ऋषिणा

प्रत्यश्रवाः कुशः च एव चतुर्थो हरिवाहनः

नकुलात् च शतानीकं द्रौपदेयाः प्रकीर्तिताः

ऋक्षात् संवरणः जज्ञे कुरुः संवरणतः

वृष्णिमतः सुषेणः च भविष्यति शुचिः नृपः

एते ह्य् अङ्गिरसः पक्षं संश्रिताः काण्व मुद्गलाः

तस्मिन् शासति राष्ट्रं तु युष्माभिः इदम् आहृतम्

तस्मात् सुषेणात् भविता सुनीथो नाम पार्थिवः

परीक्षित् च महा तेजाः प्रजनः च अरिमर्दनः

इदं च उदाहरन्ति अत्र श्लोकं प्रति महा भिषज्

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भविष्या ये नृपाः तथा

द्रौपदी अजनयत् श्रेष्ठम् प्रतिविन्ध्यं युधिष्ठिरात्

पुनर् युवा च भवति तस्मात् तम् शंतनुं विदुः

पौर्णमासेन हविषा इष्ट्वा तस्मिन् प्रजापतिम्

दिलीपस्य प्रतीपः तु तस्य पुत्रास् त्रयः स्मृताः

कृष्यतः तु महा राजः वर्षाणि सु बहूनि अथ

धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं च अपि अजीजनत्

सुधन्वनः तु दायादः पुत्रो मतिमतां वरः

इति एष पौरवो वंशो यथावत् इह कीर्तितः

आसीत् सत्यधृतेः शुक्रम् अमोघम् धार्मिकस्य तु

च्यवनः तस्य पुत्रः तु राजा

सूत उवाच

वाह्लीकस्य तु दायादाः सप्त नृपाः

क्षत्रस्य विजयं ज्ञात्वा ततस् प्रभृति सर्वशः

कुरोः तु दयिताः पुत्राः सुधन्वा जह्नुः एव च

जवीनरः च विक्रान्तः कपिलः च एव पञ्चमः

देवापिः शंतनुः च एव वाह्लीकः च एव ते त्रयः

द्विर् अश्वमेधम् आहृत्य महा वाजसनेयकः

चैद्योपरिचरात् जज्ञे गिरिका सप्त वै सुतान्

क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थास्यति कलौ युगे

अधिसोमकृष्णश् च एतेषाम् प्रथमं वर्तते नृपः

दण्डपाणेः निरमित्रः निरमित्रात् तु क्षेमकः

पुत्राणाम् अजमीढस्य सोमकस्य महात्मनः

ऋक्षं सा जनयामास धूम वर्णम् शत अग्रजम्

चतुर्थं श्रुतकर्माणं सहदेवाद् अजायत

यथा मे कीर्तितं पूर्वं व्यासेन अक्लिष्ट कर्मणा

सुतः सत्यधृतिः नाम धनुर्वेदस्य पारगः

येषु वै स्थास्यते क्षत्रम् उत्पत्स्यन्ते नृपाः च ये

यौधेयं देवकी च एव पुत्रं जज्ञे युधिष्ठिरात्

सुख दुःख प्रमाणम् च प्रजा दोषम् युगस्य तु

तेभ्यः अपरे पाण्डवेयाः षष् एव अन्ये महा रथाः

यः प्रयागम् अतिक्रम्य कुरुक्षेत्रम् अकल्पयत्

जनमेजयात् शतानीकः तस्मात् जज्ञे स वीर्यवान्

अभिमन्योः परीक्षित् तु पुत्रः पर पुर जयः

स वैशम्पायनेन एव प्रविशन् वारितः ततस्

ततः सरसि तस्मिन् तु क्रममाणं महीपतिः

शंतनुः तु अभवत् राजा विद्वाः सः वै महा भिषज्

शुचिद्रवः चित्ररथात् वृष्णिमन्त् च शुचिद्रवात्

दायादः तस्य धनुषः तस्मात् सर्वः च जज्ञिवान्

मुद्गलस्य सुतो जज्ञे ब्रह्मिष्ठः सु महा यशाः

पुरुजानुः सुशान्तेः तु पृथुः तु पुरुजानुतः

को दोषो राज पुत्रस्य प्रजाभिः समुदाहृतः
उद्धृताभिर् अद्भिर् उपस्पृशेत्

न स्रवन्तीम् अतिक्रामेद् अन् उपस्पृशन्

एवं खलु चरतः काम वर्षी पर्जन्यो भवति

स्वर् अभिव्यख्यं ज्योतिर् अभिव्यख्यम् इति

आदेशनात् प्रभृति न मृण्मये ऽश्नीयात्

कुमारान् ह स्म वै मातरः पाययमाना आहुः

इति विकल्पः

न पिबेत्

कंसम् अपां पूरयित्वा सर्व ओषधीः कृत्वा हस्ताव् अवधाय प्रदक्षिणम् आचार्यो ऽहतेन वसनेन परिणह्येत्

प्रथमे विकल्पः

तृतीये चरिते स्तोत्रीयाम् अनुगापयेत्

आग्नेये ऽज ऐन्द्रे मेषो गौः पावमाने पर्वदक्षिणाः

कृष्ण भक्षः

ज्येष्ठसाम्नो महानाम्निकेन एव अनुगापन कल्पः व्याख्यातः

शक्वरीणां पुत्रका व्रतं पारयिष्णवो भवत इति

परिणहन अन्ते वा अनुगापयेत्

न पक्षि मांसम् भुञ्जीत

तथा प्रत्यवरुह्य

आचार्य अधीनः

उपोषिताय संमीलिताय अनुगापयेत्

अनुप्रवचनीयेष्व् एवम्

अनियमो वा कृष्ण स्थान आसन पन्थ भक्षेषु

शान्तिं कृत्वा गुरुम् अभिवादयते

श्रवणाद् इत्य् एके

व्रतं तु भूयः

स्तनयन्तं ब्रूयान् मह्या महान् घोष इति

पूर्वैश् चेद् श्रुताः महानाम्न्यः

विद्योतमानं ब्रूयाद् एवंरूपाः खलु शक्वर्यो भवन्ति इति

संवत्सरम् अप्य् एके

अ पन्थ दायी

तपस्वी

अथ अपि रौरुकि ब्राह्मणम् भवति

तत्र एतानि नित्य व्रतानि भवन्ति

न शूद्राम् उपेयात्

तिष्ठेद् दिवा

आसीत नक्तम्

सर्वा वा अन्ते सर्वस्य

अनड्वान् कंसो वासो वर इति दक्षिणाः

एवम् इतरे स्तोत्रीये

न नावम् आरोहेत्

एवं त्रिः सर्वाणि

सर्वत्र अचारिषम् तद् अशकं तेन अरात्सम् उपागाम् इति मन्त्र विशेषः

परिणद्धो वाग्यतो न भुञ्जीत त्रि रात्रम् अहर् रात्रौ वा

वर्षति च न उपसर्पेत् छन्नम्

सब्रह्मचारिणश् च उपसमेतान्

अपि वा अरण्ये तिष्ठेद् आ अस्तमयात्

ऐन्द्रः स्थालीपाकस् तस्य जुहुयाद् ऋचं साम यजामह इति एतया ऋचा सदसस्पतिम् अद्भुतम् इति वा उभाभ्याम् वा

नव षट् त्रयः

आच्छादयेद् गुरुम् इत्य् एके

अग्निम् आज्यम् आदित्यं ब्रह्माणम् अनड्वाहम् अन्नम् अपो दधि इति
उत्पन्नाः प्रतिभा आत्मानः जगतां स्थिति हेतवः

यः कः स इति दुःख आर्तैः दृश्यते यतिभिः शिवः

मेण्ढ्रेण ऊर्ध्वेन महता नर्दमानो अति भैरवम्

समागतो भवान् ईशः हि अनादिः च अन्त कृत् प्रभुः

उद्भूताः तूर्णम् आकाशे पृथुलाः तोय बिन्दवः

अति उष्णः च अति शीतः च वायुः तत्र ववौ पुनः

तु ज्ञानेन प्रवृत्ताः ते महा ओजसः

यथा मम उदरे लोकाः सर्वे दृष्टाः त्वया प्रभो

प्रिय दर्शनाः तु यतयो यतीनां पूर्वजास् तव

उदतिष्ठत पर्यङ्कात् विस्मय उत्फुल्ल लोचनः

लब्धो नाभि प्रदेशेन पद्म सूत्रात् विनिर्गमः

तस्य च इदम् हि माहात्म्यं विद्धि देव वरस्य ह

कः खलु एष पुमान् विष्णो तेजस् राशिः महा द्युतिः

सनकः सनातनः च एव तथा एव च सनन्दनः

यस्य माया विधि ज्ञस्य अगम्य गहनस्य च

अप्रमेयो महा वक्त्रः दंष्ट्री ध्वस्त शिरोरुहः

अल्प भूतम् सुखं स्वर्गे दुःखानि नरके तथा

इमान् अष्टादश द्वीपान् स समुद्रान् स पर्वतान्

वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्य अर्णवस्य तु

किम् अपि अचिन्त्यम् योग आत्मा योगम् आस्थाय योग विद्

पुत्रो मे त्वं भव ब्रह्मन् सप्त लोक अधिपः प्रभो

हेतुः अस्य अथ जगतः पुराणपुरुषो ऽव्ययः

कर्तव्यं च कृतं च एव क्रियते यत् च किंचन

पद्म सूत्र अनुसारेण च अन्वपश्यत् पितामहः

ऋभुं सनत्कुमारं च दृष्ट्वा तव वशे स्थितौ

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः

यो ऽसौ ते उदरम् पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वद् इच्छया

सप्त लोकान् सनातनान्

न आरप्स्यन्ते च कर्माणि ताप त्रय विवर्जिताः

यथा भवान् तथा एव अहम् आदि कर्ता प्रजापतिः

महाभोग पतेः भोगम् साधु आस्तीर्य महा उच्छ्रयम्

न अहम् भवन्तं शक्नोमि सोढुं तेजस् मयम् गुरुम्

भाषसे पुरुष श्रेष्ठैः किम् अर्थम् ब्रूहि तत्त्वतः

श्रीमान् सनत्कुमारः च ऋभुः च एव ऊर्ध्वरेतसौ

श्रुत्वा अप्रतिम कर्मा हि भगवन्त् असुर अन्तकृत्

कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत्

यथा एष पर्वतो मेरुः देव लोकः हि उदाहृतः

आशु द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समन्ततः

अथ तस्य अच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मनः तु शुभं वचः

प्रणवेन अथ साम्ना तु नमस्कृत्य जगद्गुरुम्

इति एवम् मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाच इदम् उत्तरम्

प्रविश्य लोकान् पश्य एतान् अन् औपम्यान् सुर उत्तम

वदति प्रियम् अत्यर्थम् मन्युः च अस्य मया कृतः

ततः परम् अमेय आत्मा हिरण्यकशिपो रिपुः

तस्य एवम् क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः

नारायणो जगद्धाता पितामहम् अथ अब्रवीत्

अद्य प्रभृति सर्व ईशः श्वेत उष्णीष विभूषितः

प्रोवाच को भवान् शेते हि आश्रितः मध्यम् अम्भसाम्

भगवन्त् आदिः अङ्कः च मध्यं कालो दिशो नभः

ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः

मम योनौ समायुक्तं तत् बीजम् काल पर्ययात्

विरराज अरविन्द स्थः पद्मगर्भ सम द्युतिः

स विस्मयम् अथ आगम्य सौम्य सम्पन्नया गिरा

एष बीजी भवान् बीजम् अहम् योनिः सनातनः

ब्रह्मनः तु उदरे दृष्ट्वा सर्वान् विष्णुः महा भुजः

अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्व सम्भवः

एवं भवतु च इति उक्त्वा प्रीत आत्मा गत मत्सरः

सर्वेषां हि ऐश्वरा माया समुदाहृता

द्विविधं च एवम् आत्मानम् प्रविभज्य व्यवस्थितः

शीघ्रं विक्रमात् तस्य पद्भ्याम् आक्रान्त पीडिताः

त्वया मत्सर भावेन मां वशीकर्तुम् इच्छता

प्रधानम् अव्ययः योनिः अव्यक्तम् प्रकृतिः तमः

कपालम् एकम् द्यौः जज्ञे कपालम् अपरम् क्षितिः

मा मा एवम् वद कल्याण परिवादं महात्मनः

उल्बं तस्य महा उत्सेधः यः असौ कनकपर्वतः

एवं ब्रुवाणं देवेशं लोक यात्रा अनुगम् ततः

किं नु खलु अत्र मे नाभ्यां भूतम् अन्यत् कृत आलयम्

एतत् सर्वम् विशेषेण सांप्रतं वक्तुम् अर्हसि

एवम् उक्त्वा अब्रवीत् भूयः पितामहम् इदम् हरिः

निष्कलः तत्र यो ऽव्यक्तः सकलश् च महेश्वरः

भवान् योनिः अहम् बीजं कथं बीजी महेश्वरः

शत योजन विस्तीर्णम् तरुण आदित्य संनिभम्
श्रीपतेः उदरम् भूयः प्रविवेश पितामहः

स एवम् उक्तः विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुम् अपृच्छत

हेम गर्भ अण्डजः ब्रह्मा रुक्म वर्णः हि अतीन्द्रियः

वेगेन महता आकाशे अपि उत्थिताः च जलशयाः

तारा अर्क इन्दु नक्षत्रम् शून्यं लोकम् अवेक्ष्य च

अहो अस्य तपसो वीर्यम् इति उक्त्वा च पुनः पुनः

स त्वं च नो महायोगी त्वम् ईड्यः प्रणव आत्मकः

श्रिया युक्तेन दिव्येन सु शुभेन सुगन्धिना

ब्रह्मा स्वयम्भुः भगवान् जगद्योनिः पितामहः

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः

पद्मयोनिः इति हि एवम् ख्यातो नाम्ना भविष्यसि

ज्ञात्वा च विविध उत्पत्तिम् ब्रह्मणो लोक तन्त्रिणः

नारायण मुख उद्गीर्ण सर्व आत्मा पुरुषोत्तमः

भविष्यसि विमूढः त्वम् मायया शङ्करस्य तु

सद्भाव वचनम् ब्रूहि पद्मात् अवतर प्रभो

एवं ज्ञात्वा महा योगम् अभ्युत्तिष्ठन् महा बलम्

त्वां बोधयितु कामेन क्रीडा पूर्वम् यदृच्छया

भवम् अत्यद्भुतम् दृष्ट्वा नारायणम् अथ अब्रवीत्

न अहम् अन्तम् प्रपश्यामि उदरस्य ते अनघैः

भूयो वर्ष सहस्र अन्ते तत एव आत्मजाः ते

प्रत्युवाच उत्तरम् च एव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः

ब्रह्माणं लोक कर्तारम् मां न वेत्सि सनातनम्

सर्वं मर्षय कल्याण यत् मया अपकृतम् तव

प्रत्यासन्नम् अथ आयान्तम् बाल अर्क आभम् महा आननम्

शूलपाणिः महादेवः हेम वीर अम्बर छदः

न ते अन्यथा अवगन्तव्यम् मान्यः पूज्यश् च मे भवान्

ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः

बाल क्रीडनकैः देवः क्रीडते शङ्करः स्वयम्

एतत् एवंविधम् वाक्यं पितामह मुख उद्गतम्

त्वां च मां च एव संक्रुद्धो निःश्वासात् निर्दहेत् अयम्

जीमूत आभः अम्बुज अक्षः च किरीटी श्रीपतिः हरिः

भवं च दृष्टवन् तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः

मायया मोहितः शंभोर् अ विज्ञाय जनार्दनम्

भवान् न नूनम् आत्मानम् वेत्ति लोक प्रभुम् विभुम्

दोधूयते महा पद्मम् स्वच्छन्दं मम नाभि जम्

किम् अत्र भगवन्त् अद्य पुष्करे जात सम्भ्रमः

भवान् अहम् च स्तोत्रेण उपतिष्ठाव गो ध्वजम्

ततो मया महाभाग संचिन्त्य स्वेन तेजसा

घ्राण जेन च वातेन कम्प्यमानं त्वया सह

एवं कल्पे तु वैवृत्ते संज्ञा नश्यति ते ऽनघ

कः अहम् इति अपि च ध्याते कुमाराः ते अभवन् तदा

ततस् तेषु प्रवृत्तेषु सनक आदिषु वै त्रिषु

पुत्रो भव मम अरि घ्नैः मुदं प्राप्स्यसि शोभनाम्

अगच्छत् यत्र सः अनन्तः नागभोग पतिः हरिः

लोक प्रभुः स्वयं साक्षात् विकृतः मुञ्जमेखली

अहं त्वा अग्रतस् कृत्वा स्तोष्यामि अनल सप्रभम्

कः त्वम् खलु समायातः समीपं भगवन्त् कुतस्

अष्ट बाहुः महा वक्षाः लोकानां योनिः उच्यते

उत्पन्नाः सम कालम् ते बुद्ध्या अतीन्द्रिय दर्शनाः

ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम्

ततो वर्ष सहस्र अन्ते न अन्तम् हि ददृशे यदा

तस्मिन् महति पर्यङ्के शेते च एकार्णवे प्रभुः

शतानि दश वर्षाणाम् अण्डम् अप्सु प्रतिष्ठितम्

प्रविश्य सु महा तेजाः चातुर्वर्ण्य समाकुलान्

विदित्वा च आगमम् सर्वम् अवश्यम् भवितव्यताम्

आसीत् एकार्णवम् घोरम् अविभागम् तमस् मयम्

कौतूहलात् महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम्

ततश् च प्रतिसंधि आत्मा देवदेवो वरः प्रभुः

मा भूत् ते मनसो अल्पः अपि व्याघातो ऽयं कथंचन

महा योग इन्धनः धर्मो दुराधर्षो वर प्रदः

हिरण्मयम् अकूपारे योनौ अण्डम् अजायत

किं मया च कृतं देव यत् माम् प्रियम् अनुत्तमम्

स्थूलैः अद्भिः विश्वतो ऽत्यर्थं सिच्यसे पद्मसंभव

इमं परम सादृश्यम् प्रश्नम् अभ्यवदत् हरिः

ततो वर्ष सहस्रात् तु उपावृत्तस्य मे ऽनघ

अन्ते वर्ष सहस्रस्य वायुना तत् द्विधा कृतम्

तान् एव लोकान् गर्भ स्थान् अपश्यत् सत्य विक्रमः

विभुः मनः कर्तुम् इयेष च आशु सुखं प्रसुप्तः अहम् इति प्रचिन्त्य

एतत् मम संशयं ब्रूहि किं वा तु अन्यत् चिकीर्षसि

मध्ये च एकार्णवे तस्मिन् शङ्ख चक्र गदा धरः

व्याप्य सर्वा दिशो द्यां च इत एव अभिवर्तते
पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः

यत् मया अनन्तरम् कार्यं ब्रूहि किं करवाणि अहम्

ऋषय ऊचुः

अनवद्यां प्रियाम् इष्टाम् शिवां वाणीं पितामहात्

तदा अस्य वक्त्रात् निष्क्रम्य पन्नग इन्द्र निकेतनः
क्वाथेन वा यथाव्याधि रसं केवलम् एव वा

कुडवो ऽस्य परा मात्रा तद् अर्धम् केवलस्य तु

जल द्रोणे पचेत् पञ्च धात्री फल शतानि च

मण्डूकी शङ्खकुसुमा वाजिगन्धा शतावरीः

शेषं पिबेत् क्लम अपाये स्थिरतां गत ओजसि

लौहं रजो वेल्ल भवम् च सर्पिस् क्षौद्र द्रुतम् स्थापितम् अब्द मात्रम्

अनेन एव च कल्पेन यस् तैलम् उपयोजयेत्

मास द्वयम् तत् त्रिगुणम् समां वा जीर्णो ऽपि भूयः स पुनर्नवः स्यात्

धात्री रस क्षौद्र सिता घृतानि हित अशनानाम् लिहतां नराणाम्

ये मासम् एकं स्व रसम् पिबन्ति दिने दिने भृङ्गरज समुत्थम्

घ्नन्ति शोफं वमिं हिध्मां प्लीहानं वातशोणितम्

शीलयेत् लशुनम् शीते वसन्ते ऽपि कफ उल्बणः

तद् एव नस्ये पञ्चाशद् दिवसान् उपयोजितम्

पूर्व विधि यन्त्रित आत्मा प्राप्नोति गुणान् स तान् एव

अ मद्य पः तु आरनालम् फल अम्बु परिसिक्थकाम्

क्षीरं शृतं च अनु पिबेत् प्रकामं तेन एव वर्तेत च मासम् एकम्

अवतीर्णं हिमं युञ्ज्याद् विंशैः क्षौद्र शतैः त्रिभिः

कुटीप्रावेशिकं मुख्यं वातातपिकम् अन्यथा

मज्ज्ञः फलेभ्यश् च आदाय शोषयित्वा अवचूर्ण्य च

चतुर्थ भक्त अन्तरितः प्रातः पाणितलं पिबेत्

रसायन गुण अन्वेषी समाम् एकां प्रयोजयेत्

हरीतकीम् आमलकं सैन्धवं नागरं वचाम्

भूमि निखाते कुम्भे प्रतिष्ठितं

मद्यम् एकं पिबेत् तत्र तृष् प्रबन्धे जल अन्वितम्

प्रणाशम् आयान्ति जरा विकाराः ग्रन्था विशाला इव दुर्गृहीताः

तद्वच् च छाग दुग्धेन द्वे सहस्रे प्रयोजयेत्

जीर्ण शाल्योदनम् जीर्णे शङ्ख कुन्द इन्दु पाण्डुरम्

तद् रसम् पुनर् अपि श्रपयेत क्षीर कुम्भ सहितम् चरण स्थे

क्षीर आशिनः ते बल वीर्य युक्ताः समाः शतं जीवितम् आप्नुवन्ति

द्वे च तैलात् पचेत् सर्वं तद् अग्नौ लेहतां गतम्

संवत्सरं कृष्ण तिल द्वितीयाम् स सोमराजीं वपुषा अतिशेते

गुणान् समग्रान् कुरुते सहसा व्यापदं न च

विडङ्ग भल्लातक नागराणि ये ऽश्नन्ति सर्पिस् मधु संयुतानि

तद् निर्यूहे अष्ट अंशे पूत उष्णे प्रक्षिपेद् गिरिजम्

अग्नौ च अनु मृदौ सलोह शकलम् पाद स्थितम् तत् पचेत्

मदिरायाः सुरूढायास् त्रि भागेन समन्वितम्

तद् कल्कम् वा सम घृतम् घृत पात्रे खज आहतम्

मासं निरन्नो मासं च क्षीर अन्नादः जरां जयेत्

सायम् अस्नेह लवणाम् यवागूं शीतलां पिबेत्

स्निग्ध स्विन्नः हृत मलः पक्षाद् उद्धृत्य तत् ततः

मार्कव स्व रसे षष्ट्या गुटिकानां शत त्रयम्

जले दशगुणे पक्त्वा दश भाग स्थिते रसे

प्रियाम्बु गुड दुग्धस्य मांस मद्य अम्ल विद्विषः

सार्धं तिलैर् आमलकानि कृष्णैर् अक्षाणि संक्षुद्य हरीतकीर् वा

स्थितं दश अहात् अश्नीयात् तद्वद् वा वसया समम्

शरद् मुखे नागबलां पुष्य योगे समुद्धरेत्

मेधावी बलवान् कान्तो वपुष्मान् दीप्त पावकः

भवन्ति रक्षोभिर् अधृष्य रूपाः मेधाविनो निर्मल मृष्ट वाक्याः

जीवति बल पुष्टि वपुस् स्मृति मेधा आदि अन्वितः विशेषेण

भल्लातकानि पुष्टानि धान्य राशौ निधापयेत्

शतावरी कल्क कषाय सिद्धम् ये सर्पिर् अश्नन्ति सिता द्वितीयम्

जीर्ण औषधः च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीर सर्पिषा

विमल खण्ड सिता मधुषु पृथग् युतम् अयुक्तम् इदं यदि वा घृतम्

आपूर्यते दुर्बल देह धातुः त्रि पञ्च रात्रेण यथा शशाङ्कः

भवति विगत रोगः यो अपि असाध्य आमय आर्तः प्रबल पुरुषकारः शोभते यो ऽपि वृद्धः

गायत्री शिखि शिंशपा असन शिवा वेल्ल अक्षक अरुष्करान्

पुनर्नवस्य अर्ध पलम् नवस्य पिष्टं पिबेद् यः पयसा अर्ध मासम्

कुर्वन्ति पूर्व उक्त गुण प्रकर्षम् आयुस् प्रकर्षम् द्विगुणं ततश् च

पेष्यैर् मृणाल बिस केसर पत्त्र बीजैः सिद्धं स हेम शकलम् पयसा च सर्पिः

तद् काले एव वा युक्तं युक्तम् आलोच्य मात्रया

दिने दिने कृष्ण तिल प्रकुञ्चम् समश्नतां शीत जल अनुपानम्

सितोपल अर्ध भारम् च पात्राणि त्रीणि सर्पिषः

बाल वृद्ध क्षत क्षीण कृशाणाम् अङ्ग वर्धनः
वैखानसा वालखिल्यास् तथा च अन्ये तपोधनाः

धव अश्वकर्ण असन बालपत्त्र साराः तथा पिप्पलि वत् प्रयोज्याः

स्निग्धस्य स्रुत रक्तस्य विशुद्धस्य च सर्वथा

ब्राह्मी वचा सैन्धव शङ्खपुष्पी मत्स्याक्षक ब्रह्मसुवर्चला ऐन्द्र्यः

अम्भसा वा हित अन्न आशी शतं जीवति नीरुजः

यन्त्रित आत्मा घृत क्षीर शालि षष्टिक भोजनः

अथ पुण्ये ऽह्नि सम्पूज्य पूज्यांस् तां प्रविशेच् छुचिः

रसं गुडूच्याः सह मूलपुष्प्याः कल्कं प्रयुञ्जीत च शङ्खपुष्प्याः

वपुष्मतं श्रुतधरं करोति त्रि शत आयुषम्

वाच् सिद्धिम् वृषतां कान्तिम् अवाप्नोति रसायनात्

तस्य कन्दान् वसन्त अन्ते हिमवत् शक देश जान्

शीलयत्सु पुरुषेषु जरत्ता स्वागता अपि विनिवर्तत एव

वैदेहिका च त्रि यवाः पृथक् स्युर् यवौ सुवर्णस्य तिलो विषस्य

देवता अनुस्मृतौ युक्तो युक्त स्वप्न प्रजागरः

अथर्व मन्त्र आदि कृताः च कृत्याः शाम्यन्त्य् अनेन अतिबलाः च वाताः

नियमेन नरा निषेवितारो यदि जीवन्ति _ किम् अत्र चित्रम्

उपयुञ्जीत मेधा धी वयस् स्थैर्य बल प्रदाः

अविशुद्धे शरीरे हि युक्तो रासायनो विधिः

त्रि अहम् युञ्जीत गिरिजम् एकैकेन तथा त्रि अहम्

धत्ते ऽसौ नारसिंहं वपुर् अनल शिखा तप्त चामीकर आभम्

तद् तैलम् संभृतं भूयः पचेद् सलिल क्षयात्

ततः खजेन मथितं निदध्याद् घृत भाजने

तद् स्व रसः यश् च्यवते गृह्णीयात् तं दिने ऽन्यस्मिन्

उक्तानि शक्यानि फल अन्वितानि युग अनुरूपाणि रसायनानि

पुष्टानि पाकेन परिच्युतानि भल्लातकान्य् आढक संमितानि

वीचि तरंग विक्षोभ मारुत उद्धूत पल्लवाः

स्विन्नानि तान्य् आमलकानि तृप्त्या खादेन् नरः क्षौद्र घृत अन्वितानि

स्वैः स्वैर् एवं क्वाथैर् भाव्यं वारान् भवेत् सप्त

पिप्पल्या द्वि पलम् दद्याच् चतुर् जातम् कणा अर्धितम्

शास्त्र अनुसारिणी चर्या चित्त ज्ञाः पार्श्ववर्तिनः

घनोदये ऽपि वात आर्तः सदा वा ग्रीष्म लीलया

अन्तर् द्वि हस्तम् गम्भीरं पूर्यम् आमलकैर् नवैः

चक्र उज्ज्वल भुजम् भीता नारसिंहम् इव असुराः

महा अनुशंसानि अपि च अपराणि प्राप्ति आदि कष्टानि न कीर्तितानि

तैल सर्पिस् वसा मज्ज क्षीर मांस रसैः पृथक्

पिष्टास् ता बलिभिः पेयाः शृता मध्य बलैः नरैः

न सो ऽस्ति रोगो भुवि साध्य रूपः जतु अश्मजम् यं न जयेत् प्रसह्य

त्रिफला कटुकत्रयं हरिद्रे स पटोलम् लवणं च तैः सु पिष्टैः

तेन अभ्यक्त शरीरः च कुर्वन्न् आहारम् ईरितम्

जीवत्य् अब्द शतम् पूर्णं श्री तेजस् कान्ति दीप्तिमान्

मन्त्रेण अनेन पूतस्य तैलस्य दिवसे शुभे

अंशाश् चत्वारश् च इह हैयंगवीनाद् एकीकृत्य एतत् साधयेत् कृष्ण लौहे

त्रिगुणेन रसेन शङ्खपुष्प्याः स पयस्कम् घृत नल्वणम् विपक्वम्

जरा नदीम् रोग तरंगिणीम् ते लावण्य युक्ताः पुरुषास् तरन्ति

पक्षं मुद्ग रस अन्न आशी सर्व कुष्ठैः विमुच्यते

शुद्धे वा विद्यते वायौ न द्रव्यं लशुनात् परम्

प्रयोज्या मधु सम्मिश्राः रसायन गुण एषिणा

सहस्रम् उपयुञ्जीत सप्ताहैर् इति सप्तभिः

नलदं कटुरोहिणी पयस्या मधुकं चन्दन सारिवा उग्रगन्धाः

त्रिशः समस्तम् अथवा प्राक् पीतं स्थापयेद् वयः

राहोर् अमृत चौर्येण लूनाद् ये पतिता गलात्

मण्डूकपर्णी कनक शङ्खपुष्पी वचा प्लवम्

पञ्चानां पञ्चमूलानां सार्धं पल शत द्वयम्

छाया विशुष्कम् गुटिका अर्धम् अद्यात् पूर्वं समस्ताम् अपि तां क्रमेण

सर्पिश् चतुष्कुवलयं स हिरण्य पत्त्रम् मेध्यं गवाम् अपि भवेत् किमु मानुषाणाम्

शिलाजतु क्षौद्र विडङ्ग सर्पिस् लोह अभया पारद ताप्य भक्षः

लिह्यान् मधु घृताभ्याम् वा क्षीर वृत्तिः अनन्नभुक्

तद् एव खदिर क्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम्

लोह उपलिप्ताः पृथग् एव जीवेत् समाः शतं व्याधि जरा विमुक्तः

पर्णिन्यौ पिप्पली शृङ्गी मेदा तामलकी त्रुटी

तद् कन्द श्लक्ष्ण चूर्णम् वा स्व रसेण सु भावितम्

भान्ति वृक्षा इव पुनः प्ररूढ नव पल्लवाः
चत्वारिंशतस् तानि ह्रासयेद् वृद्धि वत् ततः

सह आमलक शुक्तिभिः दधि सरेण तैलेन वा गुडेन पयसा घृतेन यव सक्तुभिः वा सह

जरा जर्जरितः ऽप्य् आसीन् नारी नयन नन्दनः

रसायन गुणान् एवं परिपूर्णान् समश्नुते

तैलेन लीढो मासेन वातान् हन्ति सुदुस्तरान्

पिप्पलीनां सहस्रस्य प्रयोगो ऽयं रसायनम्

यष्टि आह्वयम् विडङ्गं च चूर्णितं तुलया अधिकम्

पुनर्नवा ऋद्धि काकोली काकनासा अमृता द्वयम्

इत्य् उपयुञ्ज्य अशेषम् वर्ष शतम् अनामयो जरा रहितः

सर्पिषा मधु सर्पिर्भ्याम् पिबन् वा पयसा यतिः

गृहीत्वा भर्जयेत् तैल घृतात् द्वादशभिः पलैः

गुडेन मधुना शुण्ठ्या कृष्णया लवणेन वा

तान् जीवित अध्वानम् अभिप्रपन्नान् न विप्रलुम्पन्ति विकार चौराः

या न उपरुन्ध्यात् आहारम् एकं मात्रा अस्य सा स्मृता

समुद्गके बीजक सार क्ﾱप्ते लिहन् बली जीवति कृष्ण केशः

एभिः प्रयोगैः पिप्पल्यः कास श्वास गलग्रहान्

त्रिफला सर्व रोग घ्ना मेधा आयुस् स्मृति बुद्धि दा

फलत्रयस्य यूषेण पटोल्या मधुकस्य च

अमुम् उपयुज्य स्व रसम् मधु अष्टम भागिकम् द्विगुण सर्पिः

क्रमवृद्ध्या दश अहानि दशपैप्पलिकं दिनम्

पलं पिष्टस्य तद् मज्जनः सभक्तं प्राक् च शीलयेत्

शिलाजम् एवं देहस्य भवति अत्युपकारकम्

पुरे प्राप्य उपकरणे हर्म्य निर्वात निर्भये

सर्पिस् स्निग्धम् मासम् एकं यत आत्मा मासाद् ऊर्ध्वं सर्वथा स्वैर वृत्तिः

घृत क्षौद्र प्लुतम् लिह्यात् तद् पक्वम् वा घृतं पिबेत्

कासं श्वासं ज्वरं शोषं हृद् रोगम् वातशोणितम्

जीवन्ती जोङ्गकं द्राक्षा पौष्करं चन्दनं शठी

दान शील दया सत्य व्रत धर्म परायणः

ग्रीष्मे अर्क तप्ताः गिरयो जतु तुल्यम् वमन्ति यत्

प्रातः पिबेत् तत् सलिल अञ्जलिभ्याम् वर्षं यथेष्ट अशन पान चेष्टः

विशेषतः कुष्ठ किलास गुल्म विष ज्वर उन्माद गर उदराणि

स निवृत्त आत्मा दीर्घ आयूः परत्र इह च मोदते

भजेद् विरिक्तः क्रमशस् च मण्डं पेयां विलेपीं रसक ओदनम् च

तेभ्यः फलान्य् आददीत सुपक्वान्य् अम्बुद आगमे

पिष्टस्वेदनम् अरुजैः पूर्णं भल्लातकैर् विजर्जरितैः

संस्कृतं संस्कृते देहे प्रयुक्तं गिरिज आह्वयम्

अत्तारं नारसिंहस्य व्याधयो न स्पृशन्ति अपि

ये ऽद्युर् मयूरा इव ते मनुष्या रम्यं परीणामम् अवाप्नुवन्ति

योगं योग्यं ततस् तस्य काल अपेक्षम् प्रयोजयेत्

तत् समरसतां यातं संशुष्कं प्रक्षिपेद् रसे भूयः

सर्पिस् मधु युतम् पीतं तद् एव खदिराद् विना

दद्याद् यावकम् शुद्धेः पुराण शकृतः ऽथवा

त्रि रात्रम् पञ्च रात्रम् वा सप्ताहं वा घृत अन्वितम्

प्रततं स्वेदनं च अनु वेदनायां प्रशस्यते

हरीतकीं सर्पिषि सम्प्रताप्य समश्नतस् तत् पिबतो घृतं च

अतिक्रान्त जरा व्याधि तन्द्रा आलस्य श्रम क्लमः

पाद अंशेन सितायाश् चतुर्गुणाभ्यां मधु घृताभ्याम्

विनीय तस्मिन् निर्यूहे योजयेत् कुडव अंशकम्

वाच् मेधा धी समृद्धः सुपटु हुतवहः मास मात्र उपयोगात्

भुञ्जीत पयसा रसैर् वा धन्व चारिणाम्

अतो ऽन्यथा तु ये तेषां सौर्य मारुतिकः विधिः

प्रिय औषधः पेशल वाच् आरभेत रसायनम्

रसायनानां द्विविधं प्रयोगम् ऋषयो विदुः

मूत्रेण श्वित्र कुष्ठानि पीतस् तक्रेण पायु जान्

फल उन्मुखः गोक्षुरकः समूलश् छाया विशुष्कः सुविचूर्णित अङ्गः

स्व रुचि भोजन पान विचेष्टितः भवति ना पलशः परिशीलयन्

नीरुज आर्द्र पलाशस्य छिन्ने शिरसि तत् क्षतम्

पिबेद् गण्डूष मात्रम् प्राक् कण्ठनाडी विशुद्धये

छाया शुष्कम् ततो मूलं मासं चूर्णीकृतं लिहन्

द्वे द्वे खादन् सदा पथ्ये जीवेद् वर्ष शतम् सुखी

यन् नाल कन्द दल केसरवत् विपक्वं नीलोत्पलस्य तद् अपि प्रथितं द्वितीयम्

अथ स्निग्धस्य शुद्धस्य घृतं तिक्तक साधितम्

मण्डूकपर्णीम् अपि भक्षयन्तो भृष्टां घृते मासम् अनन्न भक्षाः

वृषः स्थिरः शान्त विकार दुःखः समाः शतं जीवति कृष्ण केशः
स्त्रीषु प्रहर्षं बलम् इन्द्रियाणाम् अग्नेश् च कुर्याद् विधिना उपयुक्तः

जीवन्ति कालं विपुलं प्रगल्भास् तारुण्य लावण्य गुण उदय स्थाः

सम गिरिजम् अष्ट गुणिते निष्क्वाथ्यं भावन औषधम् तोये

वाजीकरो वा मलिने वस्त्रे रङ्ग इव अफलः

आयुस् प्रदानि आमय नाशनानि बल अग्नि वर्ण स्वर वर्धनानि

परिवारितं समन्तात् पचेत् ततो गोमय अग्निना मृदुना

वात आतप सहाः योगा वक्ष्यन्ते ऽतो विशेषतः

ब्रह्मचारी धृति युतः श्रद्दधानो जित इन्द्रियः

तीव्रेण कुष्ठेन परीत मूर्तिः यः सोमराजीं नियमेन खादेत्

पञ्च अहानि पिबेत् तैलम् इत्थं वर्ज्यान् विवर्जयन्

वात आतप विधाने ऽपि विशेषेण विवर्जयेत्

धूम आतप रजस् व्याल स्त्री मूर्ख आद्य विलङ्घिताम्

ग्रीष्मे संगृह्य हेमन्ते स्वादु स्निग्ध हिमैः वपुः

तन्द्रा श्रम क्लम वली पलित आमय वर्जिताः

सर्वं च तिक्त कटुकम् न अति उष्णम् कटु पाकतः

अभया आमलक सहस्रम् निरामयं पिप्पली सहस्र युतम्

सु भावितः स्वेन रसेन तस्मान् मात्रां परां प्रासृतिकीं पिबेद् यः

प्राक् केवल जल धौतम् शुष्कं क्वाथैस् ततो भाव्यम्

श्रीमान् निर्धूत पाप्मा वन महिष बलः वाजि वेगः स्थिर अङ्गः

निमर्दकान् वा घृत शुक्त युक्तान् प्रकामम् अद्यात् लघु तुच्छम् अश्नन्

गृह्णाति सकृद् अपि उक्तम् अविलुप्त स्मृति इन्द्रियः

सप्तरात्र त्रयम् यावत् त्रीणि त्रीणि ततः परम्

ये सोमराज्या वितुषीकृतायाश् चूर्णैर् उपेतात् पयसः सुजातात्

पक्षं मांस रस आहारम् करोति द्वि शत आयुषम्

शीत उदकम् पयः क्षौद्रं घृतम् एकैकशो द्विशः

क्षीर अञ्जलिभ्याम् च रसायनानि युक्तान्य् अमून्य् आयस लेपनानि

अमृतस्य कणा भूमौ ते लशुन त्वम् आगताः

पित्त कोप भयात् अन्ते युञ्ज्यान् मृदु विरेचनम्

धात्री कृमिघ्ना असन सार चूर्णम् सतैल सर्पिस् मधु लोह रेणु

यथोत्तरं स गुणवान् विधिना च रसायनम्

प्रमेह कृमि कुष्ठ अर्शस् मेदस् दोष विवर्जितः

रसायन विधि भ्रंशात् जायेरन् व्याधयो यदि

बीजकस्य रसम् अङ्गुलि हार्यम् शर्करां मधु घृतं त्रिफलां च

पञ्च अरविन्दम् इति तत् प्रथितं पृथिव्यां प्रभ्रष्ट पौरुष बल प्रतिभैः निषेव्यम्

पात्रे लोह मये त्रि अहम् रवि करैः आलोडयन् पाचयेत्

मुस्ता सुराह्व अगुरु चित्रकाः च सौगन्धिकं पङ्कजम् उत्पलानि

द्विजा न अश्नन्ति तम् अतो दैत्य देह समुद्भवम्

गुणैर् एभिः समुदितः सेवते यो रसायनम्

अपनीत त्वचः रात्रौ तिमयेन् मदिरा आदिभिः

भल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्य् अग्नि समा च

तद् घृत कुम्भे भूमौ निधाय षष् मास संस्थम् उद्धृत्य

तद् काल योगैः विधिवत् प्रयुक्तं स्वस्थस्य च ऊर्जाम् विपुलां दधाति

विदाह परिहाराय परं शीत अनुलेपनः

हरिद्रां पिप्पलीं वेल्लं गुडं च उष्ण अम्बुना पिबेत्

क्षीरेण तेन एव च शालिम् अश्नन् जीर्णे भवेत् स द्वि तुला उपयोगात्

पृथग् लोहैः सुवर्णेन वचया मधु सर्पिषा

आपोथ्य कृत्वा व्यस्थीनि विजया आमलकानि अथ

केशैर् भृङ्ग अङ्ग नीलैः मधु सुरभि मुखः न एक योषित् निषेवी

भृङ्ग प्रवालान् अमुना एव भृष्टान् घृतेन यः खादति यन्त्रित आत्मा

सुख उपचाराः भ्रंशे ऽपि ये न देहस्य बाधकाः

यस्य यद् यौगिकं पश्येत् सर्वम् आलोच्य सात्म्य विद्

षष्टिकः पयसा च अत्र जीर्णे भोजनम् इष्यते

व्याधि व्याधित सात्म्यम् समनुस्मरन् भावयेद् अयस् पात्रे

वर्धयेत् प्रत्यहं च अनु तत्र एकैकम् अरुष्करम्

अतो मात्रां कुटी स्थः पथ्य भोजनः

पित्तरक्त विनिर्मुक्त समस्त आवरण आवृते

शुण्ठी विडङ्ग त्रिफला गुडूची यष्टी हरिद्रा अतिबला बलाः च

शङ्ख चक्र गदा पाणिः त्वाम् आज्ञापयते ऽच्युतः

भोजनं समधु वत्सरम् एवं शीलयन्न् अधिक धी स्मृति मेधः

तिलेन सह माक्षिकेण पललेन सूपेन वा वपुष्करम् अरुष्करं परम मेध्यम् आयुष्करम्

एवं वर्ष प्रयोगेण जीवेद् वर्ष शतम् बली

सितया वा समा युक्ता समायुक्ता रसायनम्

आमूलं वेष्टितं दर्भैः पद्मिनी पङ्क लेपितम्