tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
समाप्तः संवत्सर कामः

एवम् अस्य एतानि अहानि इष्टानि आप्रीतानि पशुमन्ति भवन्ति इति

षट्त्रिंशतम् एते पशवः षट्त्रिंशतम् एतान्य् अहानि

एवं द्वादश अहेन संवत्सर आप्यते

द्वादश पौर्णमास्यो द्वादश अष्टकाः द्वादश अमावास्याः

समाप्तो द्वादश अहः

तद् उ वा आहुर् यद् द्वादश दीक्षा द्वादश उपसदः द्वादश अहम् प्रसुताः कथं द्वादश अहेन संवत्सर आप्यत इति

तद् उ वा आहुर् यद् द्वादश दीक्षा द्वादश उपसदः द्वादश अहम् प्रसुताः कथम् अस्य एतानि अहानि इष्टानि आप्रीतानि पशुमन्ति भवन्ति इति

तिस्र एकादशिन्यो ऽग्नीषोमीयो वैश्वदेवो ऽनूबन्ध्या

एतान्य् अनु संवत्सर आप्यते

एतानि ह वै संवत्सरस्य वर्षिष्ठान्य् अहानि
न्य् ऊर्मयो नदीनां नि शुष्मा अ रसानाम्

तुराणाम् अ तुराणाम् विशाम् उरु क्षिताम् उत

अहीनाम् अहिकानां सं हि शीर्षाण्य् अग्रभम्

नि गावो गोष्ठे असदन् नि वत्सा अधि तन्त्याम्

नीचीनम् अघ्न्या दुहे न्यग् भवतु ते विषम्

ह्रदं सहस्र बाहुः परेत्य व्य् अनिजम् अहेर् विषम्
अथ विशेष विधि अन्तरम् आह शस्तम् इत्यादि

न केवलम् एतैः महिषी कर्ण मल आद्यैः च महिष्याः कर्णयोः मलः आद्यो येषां ते आद्य शब्दात् नासा अक्षि मलम् च

कैः गिरिजतु लेलितक इन्द्रगोप आद्यैः गिरिजतु शिलाजतु लेलीतको गन्धकः इन्द्रगोपः सुरेन्द्रगोपो जीव विशेषः एते आद्या येषां तैः

एवंविधं बीजं शस्तं क्व सर्व द्वंद्वे
अनेन विधिना उक्त विधानेन नागं सीसकं पुटितं सत् म्रियते मृतं भवति इति वा अमुना विधानेन एव निरुत्थ ताम् गतं अशरीर ताम् प्राप्तं वङ्गं सर्व कर्मसु चारण जारण भक्षण आदि कार्येषु नियुज्यते रसज्ञैः इति शेषः

चिञ्चा क्षार विमिश्रम् यत् वङ्गम् अम्लिका क्षार युक्तम् वङ्गं अभ्रक तालक शङ्ख रस सहितम् अभ्रकं प्रतीतं तालकं हरितालं शङ्खं कम्बुग्रीवं रसः पारदः एतैः चतुर्भिः सहितं यथा स्यात् तथा पुनः पुनः वारं वारं निरुत्थं यावत् तावत् पुटितम् कुर्यात्

अथ विधि अन्तरम् आह रस इत्यादि

तया युतं नागं पुनः कङ्कुष्ठ शिला युतम् कङ्कुष्ठं हरित पीत वर्णः विष हर पाषाण जातिः शिला मनोह्वा ताभ्यां युतं मिश्रितं यत् नागम् सीसकः स्नुही अर्क दुग्ध पिष्टम् कार्यं स्नुही सेहुण्डः अर्कः प्रसिद्धो विटपी तयोः दुग्धेन पिष्टं पांशु भूतम् मृतं यत् नागम् कुक्कुट पुट विधानेन इति शेषः एतत् अपि बीजं सिद्धं गर्भे द्रवति च पूर्व सम्बन्धात्

नाग वङ्गयोः एतद् औषधं कारणम् इति आह विधिना इत्यादि

रस दरद अभ्रक ताप्यम् इति रसः पारदः दरदो हिङ्गुलः अभ्रकं प्रतीतं ताप्यं स्वर्णमाक्षिकं विमला रुक्ममाक्षिकं मृतं यत् शुल्बम् ताम्रं लोहो मुण्ड आदिः च एतेषां रस आदीनाम् रस पर्पटी वत् पर्पटिका कार्या

नाग वङ्ग मारणम् एकविधम् एव उक्तम् अतस् तद् भक्षण आदिषु परस्परं गुण अधिक योग्यम् न तु जारण आदिषु

एतत् औषधस्य अंश भागेन सह पुटनात् वङ्गम् निर्जीव ताम् याति पञ्चत्वम् आप्नोति एतत् अपि बीजं सिद्धं गर्भद्रावणे जारण अर्थे च पूर्व सम्बन्धात्
अप्य् अ हीन कर्मभ्यः

अपतिः अपत्य लिप्सुः देवरात् गुरु प्रसूता

न ऋतुम् अतीयात्

परस्मात् तस्य

समयाद् अन्यत्र

जनयितुः अपत्यम्

प्रव्रजिते तु निवृत्तिः प्रसङ्गात्

द्रव्य आदानम् विवाह सिद्धि अर्थम् धर्म तन्त्र संयोगे च शूद्रात् अन्यत्र अपि शूद्रात् बहु पशोः हीन कर्मणः शत गोः अन् आहित अग्नेः सहस्र गोः च अ सोम पात् सप्तमीम् च अ भुक्त्वा अ निचयाय

प्रदानम् प्राक् ऋतोः

भ्रातरि च एवम् ज्यायसि यवीयान् कन्या अग्नि उपयमेषु

प्राक् वाससः प्रतिपत्त्याः इति एके

षड् इति एके

न अ देवरात् इति एके

धर्म तन्त्र पीडायाम् तस्य अ करणे दोषः दोषः

द्वादश वर्षाणि ब्राह्मणस्य विद्या सम्बन्धे

अस्वतन्त्रा धर्मे स्त्री

अभिगमनम्

न _ द्वितीयम्

द्वयोर् वा
पराङ् एव परा वद पराचीम् अनु संवतम् यथा यमस्य त्वा गृहे अरसम् प्रतिचाकशान् आभूकम् प्रतिचाकशान्

यौ ते दूतौ निरृते इदम् एतः अ प्रहितौ प्रहितौ वा गृहम् नः कपोत उलूकाभ्याम् अ पदम् तत् अस्तु

अमून् हेतिः पतत्रिणी नि एतु

सु वीर तायै इदम् आ ससद्यात्
अथ यत्र एतत् मधुमक्षिकाः अनाचार रूपाः दृश्यन्ते मधु वाता ऋतायत इत्य् एतेन सूक्तेन जुहुयात्

सा तत्र प्रायश्चित्तिः
अथ यद् द्वितीयम् अमृतं तद् रुद्रा उपजीवन्ति इन्द्रेण मुखेन

स य एतद् एवम् अमृतं वेद रुद्राणाम् एव एकः भूत्वा इन्द्रेण एव मुखेन एतत् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यति

त एतद् एव रूपम् अभिसंविशन्ति

न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्ति

एतद् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यन्ति

एतस्माद् रूपाद् उद्यन्ति

स यावद् आदित्यः पुरस्ताद् उदेता पश्चाद् अस्तम् एता द्विस् तावद् दक्षिणत उदेता उत्तरतस् ऽस्तम् एता रुद्राणाम् एव तावद् आधिपत्यं स्वाराज्यं पर्येता
आज्येन

होमः वशा शब्द भावात्
पुनर् मा ऐतु इन्द्रियं पुनर् आत्मा द्रविणं ब्राह्मणं च

पुनर् अग्नयो धिष्ण्या यथास्थाम कल्पयन्ताम् इह एव
इमं यज्ञं प्रदिवो मे जुषन्तां संस्राव्येण हविषा जुहोमि

तेभिर् मे सर्वैः संस्रावैर् धनं सं स्रावयामसि

ये सर्पिषः संस्रवन्ति क्षीरस्य च उदकस्य च

तेभिर् मे सर्वैः संस्रावैर् धनं सं स्रावयामसि

इह एव हवम् आ यात म इह संस्रावणा उत इमम् वर्धयता गिरः

ये नदीनां संस्रवन्त्य् उत्सासः सदम् अक्षिताः

इह एतु सर्वो यः पशुर् अस्मिन् तिष्ठतु या रयिः
सा त्वं परि ष्वजस्व मां दीर्घ आयु त्वाय मेखले

श्रद्धाया दुहिता तपसो ऽधि जाता स्वस ऋषीणां भूत कृताम् बभूव

यस्य देवस्य प्रशिषा चरामः स पारम् इच्छात् स उ नो वि मुञ्चात्

यां त्वा पूर्वे भूत कृतः ऋषयः परिबेधिरे

तम् अहं ब्रह्मणा तपसा श्रमेण अनया एनम् मेखलया सिनामि

मृत्योर् अहं ब्रह्मचारी यद् अस्मि निर्याचन् भूतात् पुरुषं यमाय

य इमां देवो मेखलाम् आबबन्ध यः संननाह य उ नो युयोज

सा नो मेखले मतिम् आ धेहि मेधाम् अथ उ नो धेहि तप इन्द्रियं च

पूर्वा व्रतस्य प्राश्नती वीर घ्नी भव मेखले

आहुता असि अभिहुत ऋषीणाम् अस्य् आयुधम्
प्रस्तरात् पवित्रे गृह्णाति प्रादेश मात्रे समे अ प्रशीर्ण अग्रे अन् अन्तर्गर्भे

पुनर् आहारम् आज्यस्य

पात्रस्य उपरिष्टात् पवित्रे धारयन्न् आज्यम् आसिच्य उत्तरेण अग्निम् अङ्गारान् निरूह्य तेषु अधिश्रित्य अवद्योत्य दर्भ तरुणाभ्याम् प्रत्यस्य त्रिः पर्यग्नि कृत्वा उदञ्चम् उद्वास्य प्रत्यूह्य अङ्गारान् उदक् अग्राभ्याम् पवित्राभ्यां त्रिर् उत्पुनाति आज्यम् च हविः च प्रणीताः च स्रुवं च देवः त्वा सविता उत्पुनातु अच्छिद्रेण पवित्रेण वसोः सूर्यस्य रश्मिभिर् इति

अङ्गुष्ठेन उपकनिष्ठिकया च धारयन्न् अनखेन छिनत्ति पवित्रे स्थो वैष्णव्यौ इति

सकृद् यजुषा द्विस् तूष्णीम्
मा ते युयोम संदृशः

इदं ते हव्यं घृतवत् सरस्वति इदम् पितॄणां हविर् आस्यं यत्

जुषस्व हव्यम् आहुतं प्रजाम् देवि ररास्व नः

शिवा नः शंतमा भव सु मृडीका सरस्वति
सम्वत्सरीणाः मरुतः सु अर्काः उरु क्षयाः स गणाः मानुषासः ते अस्मत् पाशान् प्र मुञ्चन्तु एनसः सांतपनाः मत्सराः मादयिष्णवः

मरुतः तत् जुजुष्टन अस्माका ऊती रिशादसः

तपिष्ठेन तपसा हन्तन तम्
तस्या अन्ध त्वम् पिधानेन अन्तर्धूम दाहाय

समावृत्तं शिलायां चूर्णितम्

मूषा मृद् मया सुवर्ण आदि द्रुत त्व आपादने अधिकरणम्
अच्छ पेयस्य श्रेष्ठ त्वम् आह स्नेहस्य इति

सः अच्छ पेयः

कल्पः प्रयोगः
देवैः सवितर् प्रसुव इति त्रिस् प्रदक्षिणम् अग्निम् परिषिञ्चन् देवैः सवितर् प्रसुव यज्ञम् प्रसुव यज्ञपतिम् भगाय दिव्यः गन्धर्वः केत पूः केतम् नः पुनातु वाचस्पतिः वाचम् नः स्वदतु इति सकृत् यजुषा द्विस् तूष्णीम् अथ इध्मम् आदाय स्रुवेण आज्यम् गृहीत्वा अभिघार्य अग्नौ अभ्यादधाति अयम् ते इध्मः आत्मा जातवेदः तेन वर्धस्व च इध्यस्व च इन्द्धि वर्धय च अस्मान् प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेन अन्नाद्येन समेधय _ इति

न स्विष्टकृतम् प्रत्यभिघारयति

आघारौ हुत्वा आज्य भागौ जुहोति अग्नये _ इति उत्तरतस् सोमाय _ इति दक्षिणतस्

तत् हि पञ्चावत्तम् भवति अङ्गुल्या तृण कूर्चेन _

नित्यः अग्निः पुरस्तात् स्विष्टकृत् अन्ते अन्यत्र वपा होम आज्य होमाभ्याम्

दक्षिणतस् अग्नेः अपाम् कोशम् निनयति अदिते अनुमन्यस्व इति अनुमते अनुमन्यस्व इति पश्चात् सरस्वन्ते अनुमन्यस्व इति उत्तरतस्

अग्नये अग्नीषोमाभ्याम् इति पौर्णमास्याम्

अग्नये इन्द्र अग्निभ्याम् इति अमावास्यायाम्

उत्तरपूर्वाम् आहुतिम् जुहोति अन् अभिजुह्वत् आहुति आहुतिम् प्रत्यञ्चम् सौविष्टकृत स्थानात्

परिधीन् परिदधाति मध्यमम् स्थवीयसम् पश्चात् दीर्घम् मध्यमम् दक्षिणतस् कनीयसम् उत्तरतस् संस्पृष्टान्

द्विस् हविषः अवद्यति द्विस् आज्येन अभिघार्य प्रत्यभिघारयति जामदग्न्यानाम्
अनागसः ते वयम् अदितये स्याम

अग्ने जातान् प्र नुद मे सपत्नान्
स वा एष संवत्सरस् त्रि महाव्रतः

चतुर्विंशे महाव्रतं विषुवति महाव्रतं महाव्रत एव महाव्रतम्

य एनम् अद्य तथा उपेयुः यथा आम पात्रम् उदक आसिक्ते निर्मृत्येद् एवं यजमाना निर्मृत्येरन्न् उपर्य् उपयन्ति

तं ह स्म एतम् एवं विद्वांसः पूर्वे त्रि महाव्रतम् उपयन्ति

तथा ह अस्य सत्येन तपसा व्रतेन च अभिजितम् अवरुद्धं भवति य एवं वेद

ते तेजस्विन आसंत् सत्य वादिनः संशित व्रताः
सा गायत्री गर्भम् अधत्त

ते द्वे भूत्वा बृहच् च वैराजं च रथंतरं च वैरूपम् च अत्यमन्येताम् तद् रथंतरं गर्भम् अधत्त तत् शाक्वरम् असृजत

बृहच् च वा इदम् अग्रे रथंतरं च आस्ताम् वाक् च वै तन् मनश् च आस्ताम् वाग् वै रथंतरम् मनो बृहत् तद् बृहत् पूर्वं ससृजानं रथंतरम् अत्यमन्यत तद् रथंतरं गर्भम् अधत्त तद् वैरूपम् असृजत

तानि त्रीणि भूत्वा रथंतरं च वैरूपम् च शाक्वरं च बृहच् च वैराजं च अत्यमन्यन्त तद् बृहद् गर्भम् अधत्त तद् रैवतम् असृजत

सा अनुष्टुभम् असृजत

तानि ह तर्हि त्रीणि छन्दांसि षड् पृष्ठानि न उदाप्नुवन्

तानि त्रीण्य् अन्यानि त्रीण्य् अन्यानि षट् पृष्ठान्य् आसन्

तस्यै जनतायै कल्पते यत्र एवम् एतां छन्दसां च पृष्ठानां च क्ﾱप्तिं विद्वान् दीक्षते दीक्षते
वेषाय त्वा इति प्रणीता प्रणयनम् चमसम् आदाय प्रक्षालयति वानस्पत्यो ऽसि देवेभ्यः शुन्धस्व इति

न त्व् एनेन जुहुयाद् इति

आप्याययन्तौ संचरतां पवित्रे हव्य शोधने इति

विज्ञायते तस्माद् वारणो यज्ञ अपचारः

वारणान्य् अ होम अर्थानि स्युः

कंसेन ब्रह्मवर्चस कामस्य प्रणयेद् गोदोहनेन पशु कामस्य मृद् मयेन प्रतिष्ठा कामस्य इति विज्ञायते

तृणं काष्ठं वा अन्तर्धाय छिनत्ति न नखेन

वैकङ्कतानि इति आलेखनः

अत्र ब्रह्मा प्रपद्यते

अथ एने अद्भिर् अनुमार्ष्टि विष्णोर् मनसा पूते स्थो वैष्णवी स्थो वायु पूते स्थ इति
विमलं रौप्यमाक्षिकं आदौ प्रथमं क्षारैः स्वर्जिका आदिभिः स्नेहैः तैलैः कङ्गुणी आदीनाम् भावितं कुर्यात् पश्चात् अम्लेन जम्बीर आदिना भावितं कुर्यात् एवंविधं कृतं सत् शुध्यति

तथा तेन एव विधिना रसकं खर्परकं शुध्यति दरदं हिङ्गुलं च एवम् माक्षिकम् अपि एव शुध्यति

तत् च आह क्षारैः इत्यादि
शङ्ख अब्ज भृङ्ग अर्क विचित्र भङ्गा सूत्रैः उपेताः परमाः पवित्राः

पुण्येषु पर्वत वरेषु च निम्नगासु स्थान अन्तरेषु च तथा उत्तर देश ग त्वात्

काक अश्व रासभ सृगाल वृक उग्र रूपैः गृध्रैः स मांस रुधिर आर्द्र मुखैः उपेताः

गुञ्जा अञ्जन क्षौद्र मृणाल वर्णाः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे पुलकपरीक्षणं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः

संस्थापिताः स्व नख बाहु गत्याः प्रकाशं सम्पूज्य दानव पतिम् प्रथिते प्रदेशे

मृत्यु प्रदाः च विदुषा परिवर्जनीया मूल्यं पलस्य कथितं च शतानि पञ्च
गायत्रीं पुरस्ताद् गायति गायत्रीम् उपरिष्टात्

ब्रह्मणा एव तद् एतान्य् उभयतश् शिल्पानि परिगृह्णाति

तद् यथा तूणिं कशनैर् विहन्याद् एवम् एव एतानि सर्वाणि शिल्पान्य् आहृत्य ब्रह्मण्य् अनक्ति

ब्रह्मणा ह एनम् एतान्य् उभयतश् शिल्पानि परिगृहीतान्य् उपतिष्ठन्ते य एवं वेद

अनुसवनं वा एता विगायन्न् अभ्यारोहति

न विगेया इत्य् आहुः पञ्चालाः

सत्ययज्ञः पौलुषिर् याति

तस्माद् विगेया इति

अथ यर्हि एता न विजगुर् अन्न आढ्याः ह ब्राह्मणा आसुः

स्वयम् विगीताः वा एता यत् धुरः
ऋग्वेद एव भर्गो यजुर्वेद एव महः सामवेद एव यशो ब्रह्मवेद एव सर्वम्

होता एव भर्गो ऽध्वर्युर् एव मह उद्गाता एव यशो ब्रह्मा एव सर्वम्

गायत्र्य् एव भर्गस् त्रिष्टुब् एव महो जगत्य् एव यशो ऽनुष्टुब् एव सर्वम्

वसन्त एव भर्गो ग्रीष्म एव महो वर्षा एव यशः शरद् एव सर्वम्

अथ संस्थिते संस्थिते सवने वाचयति मयि भर्गो मयि महो मयि यशो मयि सर्वम् इति

पृथिव्य् एव भर्गो ऽन्तरिक्ष एव महो द्यौर् एव यशो ऽप एव सर्वम्

वसव एव भर्गो रुद्रा एव मह आदित्या एव यशो विश्वेदेवा एव सर्वम्

प्राच्य् एव भर्गः प्रतीच्य् एव मह उदीच्य् एव यशो दक्षिणा एव सर्वम्
आ त्वा वहन्तु हरय इति प्रातःसवन उन्नीयमानेभ्यो ऽन्वाह वृषण्वतीः पीतवतीः सुतवतीर् मद्वती रूप समृद्धाः

ऐन्द्रीर् अन्वाह ऐन्द्रः वै यज्ञः

गायत्रीर् अन्वाह गायत्रं वै प्रातःसवनम्

नव न्यूनास् तृतीयसवने ऽन्वाह न्यूनाद् वै प्रजाः प्रजायन्ते

नव न्यूनाः प्रातःसवने ऽन्वाह न्यूने वै रेतः सिच्यते

तद् यद् एतानि केवल सूक्तानि अन्वाह यजमानम् एव तद् गर्भम् भूतम् प्रजनयति यज्ञाद् देव योन्यै

दश मध्यंदिने ऽन्वाह न्यूने वै रेतः सिक्तम् मध्यं स्त्रियै प्राप्य स्थविष्ठम् भवति

नवभिर् वा एतम् मैत्रावरुणो ऽस्माल् लोकाद् अन्तरिक्ष लोकम् अभि प्रवहति दशभिर् अन्तरिक्ष लोकात् अमुं लोकम् अभ्य् अन्तरिक्ष लोकः हि ज्येष्ठो नवभिर् अमुष्माल् लोकात् स्वर्गं लोकम् अभि
स्कन्धांसि इव कुलिशेना विवृक्णा अहिः शयत उपपृक् पृथिव्याः

वृषायमाणो अवृणीत सोमं त्रिकद्रुकेष्व् अपिबत् सुतस्य

अ पाद् अ हस्तः अपृतन्यद् इन्द्रम् आ अस्य वज्रम् अधि सानौ जघान

इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री

नीचा वयाः अभवद् वृत्र पुत्रा इन्द्रः अस्या अव वधर् जभार

आ सायकं मघवा अदत्त वज्रम् अहन्न् एनं प्रथम जाम् अहीनाम्

अहन्न् अहिम् अन्व् अपस् ततर्द प्र वक्षणा अभिनत् पर्वतानाम्

उत्तरा सूर् अधरः पुत्र आसीद् दानुः शये सह वत्सा न धेनुः

अ योद्धा इव दुर्मद आ हि जुह्वे महा वीरम् तुवि बाधम् ऋजीषम्

याश् चिद् वृत्रो महिना पर्यतिष्ठत् तासाम् अहिः पत्सुतःशीर् बभूव

यद् इन्द्र अहन् प्रथम जाम् अहीनाम् आन् मायिनाम् अमिनाः प्र उत मायाः

आत् सूर्यं जनयन् द्याम् उषासं तादीत्ना शत्रुं न किला विवित्से

अ तिष्ठन्तीनाम् अ निवेशनानाम् काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम्

अहन् वृत्रं वृत्रतरं व्यंसम् इन्द्रो वज्रेण महता वधेन

न अतारीत् अस्य समृतिं वधानां सं रुजा अन् आस् पिपिष इन्द्र शत्रुः

वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्य् आपो दीर्घं तम आ अशयत् इन्द्र शत्रुः
आ पुष्टम् एत्व् आ वसु

देव संस्फान सहस्रापोषस्य ईशिषे

अयं नो नभसस् पतिः संस्फानो अभि रक्षतु

त्वं नो नभसस् पते ऊर्जं गृहेषु धारय
यच्छा नः शर्म सप्रथा इति

भूमिम् अभिमृशति प्रति क्षत्रे प्रति तिष्ठामि राष्ट्र इति द्वाभ्याम्

अनमीवाः प्रदिशः सन्तु मह्यं गोमद् धनवद् अश्ववद् ऊर्जस्वत् सु वीरवत् इति च एतया

परं मृत्यो अनुपरेहि पन्थां यः ते स्व इतरो देव यानात्

अजरासस् ते सख्ये स्याम पिता इव पुत्रान् प्रति नो जुषस्व स्वाहा

स्योना पृथिवि भव अनृक्षरा निवेशनी

वास्तोष्पते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्रजां रीरिषो मा उत वीरान् स्वाहा इति

अहतं वास आच्छाद्य तत् वास्तु परिमापयेत् ऋतं वृणीष्व मा अ वार्यम् मा नो हिंसीः कदाचन

इदं श्रेयो ऽवसानं यत् आगाम् स्योने मे द्यावापृथिवी अभूताम्

आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे ऽन्तरागारे ऽग्निम् उपसमाधाय जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति हुत्वा एताः आहुतीः जुहोति वास्तोष्पत इति द्वे

वास्तोष्पते प्रतरणो न एधि गय स्फानः गोभिर् अश्वेभिर् इन्दो
देवा वयं मनुष्यास् ते देवाः प्रविशामसि

मा नो विदन् नमो देव वधेभ्यः इति एताभ्यां सूक्ताभ्यां जुहुयात्

य आसुरा मनुष्या आत्त धन्वः पुरुष मुखाः चरान् इह

इन्द्रो नो अस्तु पुरोगवः स नो रक्षतु सर्वतः

इन्द्राय स्वाहा इति हुत्वा

अथ यत्र एतत् ब्राह्मणा आयुधिनो भवन्ति तत्र जुहुयात्

सा तत्र प्रायश्चित्तिः
अच्छ पेयम् आह यथा उक्त इति

अच्छः केवलः

यः तु केवलः पीयते स उद्भूत शक्ति त्वात् न विचारणा संज्ञः
ये त्वा अहि हत्ये मघवन्न् अवर्धन् ये शाम्बरे हरिवो ये गविष्टौ ये त्वा नूनम् अनुमदन्ति विप्राः पिब इन्द्र सोमं स गणः मरुद्भिर् इति

यत्र यत्र एव एभिः व्यजयत यत्र यत्र वीर्यम् अकरोत् तद् एव एतत् समनुवेद्य इन्द्रेण एनान् स सोम पीथान् करोति

मरुत्वतीयं ग्रहं गृह्णाति मरुत्वतीयम् प्रगाथं शंसति मरुत्वतीयं सूक्तं शंसति मरुत्वतीयाम् निविदं दधाति मरुतां सा भक्तिः

मरुत्वतीयम् उक्थं शस्त्वा मरुत्वतीयया यजति यथाभागं तद् देवताः प्रीणाति

इन्द्रो वै वृत्रं हनिष्यन् सर्वा देवता अब्रवीद् अनु मा उपतिष्ठध्वम् उप मा ह्वयध्वम् इति तथा इति तं हनिष्यन्त आद्रवन् सो ऽवेन् मां वै हनिष्यन्त आद्रवन्ति हन्त इमान् भीषया इति तान् अभि प्राश्वसीत् तस्य श्वसथाद् ईषमाणा विश्वे देवा अद्रवन् मरुतो ह एनम् न अजहुः प्रहर भगवो जहि वीरयस्व इति एव एनम् एतां वाचं वदन्त उपातिष्ठन्त तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अभ्यनूवाच वृत्रस्य त्वा श्वसथाद् ईषमाणा विश्वे देवा अजहुर् ये सखायः मरुद्भिर् इन्द्र सख्यं ते अस्त्व् अथ इमाः विश्वाः पृतना जयासि इति सो ऽवेद् इमे वै किल मे सचिवा इमे मा अकामयन्त हन्त इमान् अस्मिन्न् उक्थ आभजा इति तान् एतस्मिन्न् उक्थ आभजद् अथ ह एते तर्ह्य् उभे एव निष्केवल्ये उक्थे आसतुः
तद् एता एव व्याहृतीः पुरस्ताज् जपेत्

तद् आहुः का एतस्य अह्नः प्रतिपद् इति

मनसि वै सर्वे कामाः श्रिता मनसा हि सर्वान् कामान् ध्यायति

सर्वे ऽन्यस्मिन् कामाः श्रिताः सर्वान् अन्या कामान् दुहे

तद् आहुर् न एतत् अहर् ऋचा न यजुषा न साम्ना प्रत्यक्षात् प्रतिपद्येत न ऋचः न यजुषो न साम्न इयाद् इति

भूर् भुवः स्वर् इत्य् एता वाव व्याहृतय इमे त्रयो वेदा भूर् इत्य् एव ऋग्वेदो भुव इति यजुर्वेदः स्वर् इति सामवेदः

तन् न ऋचा न यजुषा न साम्ना प्रत्यक्षात् प्रतिपद्यते न ऋचः न यजुषो न साम्न एति

सर्वान् ह अस्मै कामान् वाग् दुहे य एवं वेद
तम् उ ह अन्तेवासिनः ईक्षांचक्रिरे अ मेधया इदम् इत्थं प्रत्यवोचत्

यद् द्वि अक्षरेण उत्तरयोः द्विपदस् तेन

निधनेन एव देव यशसम् आनशाते इति प्रत्यवक्ष्यम् इति ह उवाच यत् प्रत्यवक्ष्यम् इति

यो वै बृहत् रथन्तरयोः देव हूती वेद यन्त्य् अस्य देवा हवम्

तं ह ऊचुः यत् प्रत्यवक्ष्यः कथं प्रत्यवक्ष्य इति

अथ यस्माद् बृहतः स्तोभेन परिष्टुभ्यौ हो इत्य् अर्वाङ् प्रस्तौति तस्माद् असाव् अर्वाङ् लोको ऽर्वाङ् असाव् आदित्यस् तपत्य् अर्वाङ् चन्द्रमा अर्वाञ्चि नक्षत्राण्य् अर्वाची वृष्टिर् एति सर्वम् एव अर्वाक्

तत् ह न प्रत्युवाच

ऊर्ध्वा वै रथन्तरस्य देव हूतिः अर्वाची बृहतः

स ह उवाच यद् अष्ट अक्षरेण प्रथमस्या ऋचः प्रस्तौत्य् अष्टाशफांस् तेन पशून् प्रजनयतः

तद् यद् रथन्तरस्य ऋचा एव अ परिष्टुभ्य ऊर्ध्वम् इव प्रस्तौति तस्माद् अयम् ऊर्ध्वो लोक ऊर्ध्वो ऽयम् अग्निर् दीप्यत ऊर्ध्वा ओषधय ऊर्ध्वा वनस्पतयः सर्वम् एव ऊर्ध्वम्

स य एवम् एते बृहत् रथन्तरयोः देव हूती वेद यन्त्य् अस्य देवा हवम्

अन् अवगतम् अह स्विद् अस्य अभूत्

स ह उवाच वेद अहम् एतद् यन् मे ब्रह्म लिप्सध्वं यद् व् एव अहम् युष्मभ्यं न वक्ष्यामि इति

आरुणिं ह यान्तम् उदीच्याः परिप्रजिघ्युर् आरुण आरुणे कियता बृहत् रथन्तरे प्रजाः प्रजनयतः कियता देव यशसम् आनशाते इति

हन्त एनम् पृच्छाम इति
द्वादश अहम् प्रसुतः

तद् आहुर् यद् अन्यानि छन्दांसि वर्षीयांसि भूयो ऽक्षरतराण्य् अथ कस्माद् एताम् बृहती इति आचक्षत इति

षट्त्रिंशत् अहः वा एष यद् द्वादश अहः षट्त्रिंशत् अक्षरा वै बृहती बृहत्या वा एतद् अयनं यद् द्वादश अहः बृहत्या वै देवा इमान् लोकान् आश्नुवत ते वै दशभिर् एव अक्षरैः इमं लोकम् आश्नुवत दशभिर् अन्तरिक्षम् दशभिर् दिवं चतुर्भिश् चतस्रो दिशो द्वाभ्याम् एव अस्मिन् लोके प्रत्यतिष्ठन्

एतया हि देवा इमान् लोकान् आश्नुवत ते वै दशभिर् एव अक्षरैः इमं लोकम् आश्नुवत दशभिर् अन्तरिक्षं दशभिर् दिवं चतुर्भिश् चतस्रो दिशो द्वाभ्याम् एव अस्मिन् लोके प्रत्यतिष्ठंस् तस्माद् एताम् बृहती इति आचक्षते

भूत्वा शरीरं धूत्वा शुद्धः पूतो देवता अप्येति य एवं वेद

द्वादश अहानि दीक्षितो भवति यज्ञिय एव तैर् भवति
याः ओषधयः सोम राज्ञीः बह्वीः शत विचक्षणाः बृहस्पति प्रसूताः ताः नः मुञ्चन्तु अंहसः

यत् चक्षुषा मनसा यत् च वाचा उपारिम जाग्रतः यत् स्वपन्तः सोमः तानि स्वधया नः पुनातु
तपूंषि तस्मै वृजिनानि सन्तु ब्रह्म द्विषम् द्यौर् अभिसंतपाति

अग्निः शरीरं वेवेष्ट्व् असुं वाग् अपि गच्छतु

सप्त प्राणान् अष्टौ मज्ज्ञस् तांस् ते वृश्चामि ब्रह्मणा

अङ्गिरसः पितरः सोम्यासः पापम् आ ऋच्छत्व् अपकामस्य कर्ता

उत अन्तरिक्षम् उरु वात गोपम् त इह तप्यन्तां मयि तप्यमाने

अया यमस्य सादनम् अग्नि दूतः अरंकृतः

वृश्चामि तं कुलिशेन इव वृक्षं यो अस्माकं मन इदं हिनस्ति

द्यावापृथिवी उर्व् अन्तरिक्षं क्षेत्रस्य पत्न्य् उरुगायो ऽद्भुतः

इष्टापूर्तम् अवतु नः पितॄणाम् आ अमुम् ददे हरसा दैव्येन

पाशे स बद्धो दुरिते नि युज्यतां यो अस्माकं मन इदं हिनस्ति

अशीतिभिस् तिसृभिः सामगेभिर् आदित्येभिर् वसुभिर् अङ्गिरोभिः

इदम् इन्द्र शृणुहि सोम प यत् त्वा हृदा शोचता जोहवीमि

इदं देवाः शृणुत ये यज्ञिया स्थ भरद्वाजो मह्यम् उक्थानि शंसति
एवम् एव खलु सोम्यैः इमाः सर्वाः प्रजाः सत आगम्य न विदुः सत आगच्छामह इति

तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति

तथा सोम्यैः इति ह उवाच

तत् सत्यम्

स समुद्र एव भवति

इमाः सोम्य नद्यः पुरस्तात् प्राच्यः स्यन्दन्ते पश्चात् प्रतीच्यः

भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति

ता यथा तत्र न विदुर् इयम् अहम् अस्मि इयम् अहम् अस्मि इति

स य एषो अणिमा एतत् आत्म्यम् इदं सर्वम्

स आत्मा

ताः समुद्रात् समुद्रम् एव अपियन्ति
अयं मम पतिर् इति ह उवाच

तत् ह अस्य प्रियम् आस

तौ त्वं ब्रूताद् युवं वा अ सर्वौ स्थो यौ देवौ सन्ताव् अ सोम पौ स्थः

तौ ह ऊचतुः कस् तस्य ईशे यद् आवम् अपिसोमौ स्याव इति

स ह उवाच अश्विनौ वै तौ दर्वि होमिणौ भिषज्यन्ताव् इदं चरतो अन् अपिसोमौ

तौ त्वा एतत् एव आगत्य श्वो वक्तारौ

तौ वै त्वा वक्तारौ कस् तस्य ईशे यद् आवम् अपिसोमौ स्याव इति

सा ह उवाच युवं वा अ सर्वौ स्थो यौ देवौ सन्ताव् अ सोम पौ स्थः

सर्वो वै मम पतिर् यः सोम पः इति
तस्य तृतीयया स्वर मात्रया दिवम् आदित्यं सामवेदं स्वर् इति व्याहृतिं जागतं छन्दः सप्तदशं स्तोमम् उदीचीं दिशं वर्षा ऋतुं ज्योतिर् अध्यात्मं चक्षुषी दर्शनम् इति इन्द्रियानि अन्वभवत्
मतिमान् रसायने अधिकरणे इति अर्थः

मद्य आरनाल इत्यादि मद्यं सुरा आरनालं काञ्जिकं तयोः पानं न इष्टम् न प्रशस्तं वा तैलं दधि न न इष्टम् तैलं तिल उद्भवम् दधि दुग्ध विकारः एतयोः अपि पानं न प्रशस्तं कटुतैलेन सर्षप तैलेन वपुषि अभ्यङ्गं मर्दनं न कुर्यात्

अपथ्यानि आह मद्य इत्यादि
उ ञः इतौ अनार्षे ऊं इत्य् अयम् आदेशो भवति दीर्घो अनुनासिकः च शाकल्यस्य मतेन प्रगृह्य संज्ञकः च

तेन त्रीणि रूपाणि भवन्ति उ इति व् इति ऊं इति

उ ञः इति वर्तते
यद् देवानां चक्षुष आगसीनम् अग्निष् टद् धोता सु हुतम् कृणोतु

इमं यज्ञं विततं विश्व कर्मणा देवा यन्तु सुमनस्यमानाः

ये देवानाम् ऋत्विजो ये च यज्ञिया येभ्यो हव्यं क्रियते भागधेयम्

यज्ञस्य चक्षुः प्रभृतिर् मुखं च वाचा श्रोत्रेण मनसा जुहोमि

अग्नेष् ट्वा जिह्वया हुतम् इष्टं मरुद्भिर् अनुमतं पितृभिः प्राश्नामि
तस्मात् तेषां दुहे धेनुर् वहत्य् अनड्वान् आधान प्रतिहितः ऽश्वो ऽश्वतर उपतिष्ठत्य् अधिकक्ष्यो हस्ती वहति

स्वयम् अहत वासाः यजमानो ऽग्निहोत्रं जुहुयाद् अजस्रेष्व् अग्निष्व् अ प्रवसन्

तद् वा अश्वमेधस्य रूपम्

अश्वमेधेन एव अस्य इष्टम् भवति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति

यथा स अवसान् कृत्वा प्रार्जयेत् तादृक् तत्

तद् वै वाजपेयस्य रूपम्

तद् वै तद् अग्निहोत्रं त्रि अहम् एव पयसा जुहुयात्

तद् वा अग्निष्टोमस्य रूपम्

तद् वै तद् अग्निहोत्रं द्वादश अहम् एव पूर्वे मनुष्या जुहवांचक्रुः

तद् वै पुरुष मेधस्य रूपम्

अग्निष्टोमेन एव अस्य इष्टम् भवति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
हिरण्य पाणिः अमिमीत सु क्रतुः कृपात् स्वः

अर्चामि सत्य सवम् रत्न धाम् अभि प्रियं मतिम्

ऊर्ध्वा यस्य अमतिः भा अदिद्युतत् सवीमनि

पिबात् सोमं ममदद् एनम् इष्टे परिज्मा चित् क्रमते अस्य धर्मणि

अथ अस्मभ्यम् सवितर् वार्याणि दिवः दिवः आ सुवा भूरि पश्वः

सावीर् हि देव प्रथमाय पित्रे वर्ष्माणम् अस्मै वरिमाणम् अस्मै
अष्टावक्र उवाच

महोदधिर् इव अहम् स प्रपञ्चो वीचि संनिभः

इति ज्ञानं तथा एतस्य न त्यागो न ग्रहो लयः

अहं स शुक्ति संकाशः रूप्य वत् विश्व कल्पना

अहं वा सर्व भूतेषु सर्व भूतानि अथो मयि

आकाश वत् अनन्तो ऽहं घट वत् प्रकृतं जगत्
केन अज जल शत परिभावित कपि तिन्दुक चूर्ण वाप मात्रेण अजः छागः तस्य जलेन मूत्रेण शतं शत वारम् परिभावितं घर्म पुटितम् यत् कपि तिन्दुक चूर्णम् तस्य वाप मात्रेण द्रुते अभ्र सत्त्वे वापे

अभ्रक सत्त्वम् गगन सारम् मूषायां वज्र संज्ञायाम् द्रुतं सत् रस संनिभम् भवति पारद भूतम् इति अर्थः

विधि अन्तरम् आह अज इत्यादि
य उग्रीणाम् उग्र बाहुः ययुर् यो दानवानां बलम् आरुरोज

यो दाशुषः सु कृतः हवम् एति स नो मुञ्चत्व् अंहसः

यः संग्रामान् नयति सं युधे वशी यः पुष्टानि संसृजति द्वयानि

येन जिताः सिन्धवो येन गावः स नो मुञ्चत्व् अंहसः

येन उद्यतः वज्रो अभ्यायत अहिम् स नो मुञ्चत्व् अंहसः

यस्य वशास ऋषभास उक्षणो यस्मै मीयन्ते स्वरवः स्वर्विदे

यस्य जुष्टिं सोमिनः कामयन्ते यं हवन्त इषुमन्तं गविष्टौ

यस्य अध्वरः सप्त होता मदिष्ठः स नो मुञ्चत्व् अंहसः

यश् चर्षणि प्राः वृषभः स्वर्विद् यस्मै ग्रावाणः प्रवदन्ति नृम्णम्

स्तौमि इन्द्रम् नाथितो जोहवीमि स नो मुञ्चत्व् अंहसः

यस्मै शुक्रः पवते ब्रह्म शुम्भितः स नो मुञ्चत्व् अंहसः
पवमानो हरित आ विवेश इति वायुर् एव पवमानो दिशो हरित आविष्टः

एष पन्था एतत् कर्म एतत् ब्रह्म एतत् सत्यम्

न ह्य् अत्यायन् पूर्वे ये ऽत्यायंस् ते पराबभूवुः

प्रजा ह तिस्रो अत्यायम् ईयुर् न्य् अन्या अर्कम् अभितो विविश्रे

न्य् अन्या अर्कम् अभितो विविश्र इति ता इमाः प्रजा अर्कम् अभितो निविष्टा इमम् एव अग्निम्

बृहत् ह तस्थौ भुवनेष्व् अन्तः पवमानो हरित आ विवेश इति

तद् उक्तम् ऋषिणा

प्रजा ह तिस्रो अत्यायम् ईयुर् इति या वै ता इमाः प्रजास् तिस्रो अत्यायम् आयंस् तानि इमानि वयांसि वङ्ग अवगधाः चेरपादाः
विधि अन्तरम् आह मृदुल इत्यादि

मृदुलं नेपाल संज्ञिकम् ताम्रं कान्तं लोह जाति घन सत्त्वम् अभ्र सारम् पुनर् मृतम् नागं सीसकं तीक्ष्णं लोह जाति कनकं हेम एतत् त्रयम् बीजं शुल्ब आदि त्रयम् च बीज संज्ञकम् दरद शिला ताल माक्षिकैः वापात् दरदं हिङ्गुलं शिला मनोह्वा तालं हरितालं एतैः कृत्वा वापः वह्नि तप्ते परिक्षेपः तस्मात् बीज शेषम् कुर्वीत उभययोः बीजे अभ्र सत्त्व हेम्नः शेषे कुर्यात् इति अर्थः वा एवं कृते यत् शेषम् तिष्ठति तत् बीजम् इति
उपहूता वाक् सह प्राणेन उप मां वाच् सह प्राणेन ह्वयताम् उपहूता ऋषयो दैव्यासस् तनू पावानः तन्वस् तपः जाः उप माम् ऋषयो दैव्यासो ह्वयन्तां तनू पावानः तन्वस् तपः जाः इति

एष वसुः पुरूवसुर् इह वसुः पुरूवसुर् मयि वसुः पुरूवसुर् वाच् पाः वाचम् मे पाहि इति ऐन्द्र वायवम् भक्षयति

पुरस्तात् प्रत्यञ्चम् ऐन्द्र वायवम् भक्षयति तस्मात् पुरस्तात् प्राण अपानौ पुरस्तात् प्रत्यञ्चम् मैत्रावरुणम् भक्षयति तस्मात् पुरस्तात् चक्षुषी सर्वतः परिहारम् आश्विनम् भक्षयति तस्मान् मनुष्याश् च पशवश् च सर्वतो वाचं वदन्तीं शृण्वन्ति

एष वसुः संयत् वसुः इह वसुः संयत् वसुः मयि वसुः संयत् वसुः श्रोत्र पाः श्रोत्रम् मे पाहि इति आश्विनम् भक्षयत्य् उपहूतं श्रोत्रं सह आत्मना उप मां श्रोत्रं सह आत्मना ह्वयताम् उपहूता ऋषयो दैव्यासस् तनू पावानः तन्वस् तपः जाः उप माम् ऋषयो दैव्यासो ह्वयन्तां तनू पावानः तन्वस् तपः जाः इति प्राणा वा ऋषयो दैव्यासस् तनू पावानः तन्वस् तपः जाः तान् एव तद् उपह्वयते

एष वसुर् विदद्वसुर् इह वसुर् विदद्वसुर् मयि वसुर् विदद्वसुश् चक्षुष्पाश् चक्षुर् मे पाहि इति मैत्रावरुणम् भक्षयत्य् उपहूतं चक्षुः सह मनसा उप मां चक्षुः सह मनसा ह्वयताम् उपहूता ऋषयो दैव्यासस् तनू पावानः तन्वस् तपः जाः उप माम् ऋषयो दैव्यासो ह्वयन्तां तनू पावानः तन्वस् तपः जाः इति प्राणा वा ऋषयो दैव्यासस् तनू पावानः तन्वस् तपः जाः तान् एव तद् उपह्वयते

प्राणा वा ऋषयो दैव्यासस् तनू पावानः तन्वस् तपः जाः तान् एव तद् उपह्वयते

प्राणा वै द्वि देवत्याः एक पात्राः गृह्यन्ते तस्मात् प्राणा एक नामानः द्वि पात्राः हूयन्ते तस्मात् प्राणा द्वन्द्वम्

येन एव अध्वर्युः यजुषा प्रयच्छति तेन होता प्रतिगृह्णाति