tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ कण्ठ गत प्राणम् काश्यपः समजीवयत्

तस्य कन्या इयम् सुता सुरसमञ्जरी

अथ अङ्गारवती यानाद् अवतीर्णा तम् अब्रवीत्

इयं हि वीत राग आदीन् मुनीन् अपि निरीक्षिता

यश् च दिव्य अभिमानः ते तत्र अपि इदम् मम उत्तरम्

किं चित्रं यद् अयं नागः सह रागः स चेतनः

ऋद्धिमन्तो ऽत्र मातङ्गास् तेषाम् उत्पलहस्तकः

भर्तारम् अनुज्येष्ठ तपस्विनः

सा अहम् मुनेः प्रसादेन जाता त्वद् पादपालिका

स तस्मै कथयामास देव न ज्ञायते कुतः

मातंग राजम् अद्राक्षीन् मातंग ग्रामणिः ततः

सहसा एव इदम् आयातं परुन् मातंग पक्षणम्

नारदश् चण्ड कोप त्वात् उच्चैर् इदम् अभाषत

आलिङ्ग्य च स सौहार्दम् मया सह विसृष्टवान्

काश्यपस् तम् अथ अवोचत् अवसन्नो ऽसि खेचर

इप्फकं नाम मातङ्गं विद्याधर कुल अधमम्

किम् इत्य् अवोचद् एतेन यन् मे दारा हृता इति

पालकः श्राव्यतां सूनोर् वृत्तान्तम् इति तौ गतौ

दूराद् एव स दृष्ट्वा ताम् आत्त कर्कर वेणुकः

किं तु कारणम् अस्त्य् अन्यद् भीषणं तन् निशाम्यताम्

स्वयं गरुड पाषाण कर्णिका मध्यम् आस्थितः

अहं त्वां द्रष्टुम् आयाता त्वम् अप्य् एष पलायसे

उत्सृष्टः कृतपुङ्खेन धानुष्केण इव सायकः

इप्फको नाम तस्य एव पित्रा अहम् च प्रतिश्रुता

बन्धयित्वा गजं स्तम्भे प्रासाद तल वर्तिनम्

अथ संरम्भ संहारात् संवेल्लित करः करी

गमयन् दिवसान् एवम् एकदा सह कान्तया

अ निन्द्यम् इदम् ऐश्वर्यं स भार्या सुहृदः तव

देवीभिर् वन्दितास् तस्य श्वशुरस् तद् अनन्तरम्

पालकेन अनुयुक्तः तु वधूनां गोत्र नाम्नी

नारदेन पुरा शप्तः क्रुद्धेन अहम् यथा तथा

अपहृत्य अपगच्छन्तम् स दारम् मेदिनीपतिम्

कदाचिद् वाहयित्वा अश्वान् निवृत्तो दृष्टवान् क्वचित्

एवं बहुषु यातेषु वासरेषु महीपतिः

मद् कृते त्वाम् अपि क्रूर इप्फकः पीडयेद् इति

सुता दत्ता मया तुभ्यम् उपयच्छस्व ताम् इति

निर्मातङ्गम् इदं दृष्ट्वा मया पितृ निवेशनम्

वधू वन्दित पादे च चेतनावति पालके

अहम् अप्य् द्रष्टुं काश्यपं स्वं च मातुलम्

उपरिष्टाद् अवन्तीनां चण्डालं दृष्टवान् इमम्

संदेहश् चेद् अमी सर्वे विद्याधर गण ईश्वराः

भृङ्ग माला परीवारः स ययौ प्रति पक्षणम्

वाराणस्यां मृत अङ्गानि गङ्गा अम्भसि निमज्जय

कन्यां वरयितुं यामि न आत्म तुल्या अस्ति दूतिका

कदाचिद् अथ निर्यान्तीं पुरीम् उदक दानकम्

ववन्दे चरणौ तस्याः संस्पृश्य शिरसा महीम्

मद् नप्त्रे दीयतां राज्ञे राज्ञी सुरसमञ्जरी

पृच्छ्यन्ताम् इति पृष्टैश् च तत् तथा इति निवेदितम्

अनुग्रहे ऽपि याच्ञा इति यद् इदं तद् इदं ननु

विमान गर्भ वर्ति त्वात् श्रूयते गर्जित आकृतिः

आगन्ता स्वः प्रतिज्ञातं तेषाम् आगमनं मया

ततो विज्ञापयिष्यामि कर्तव्ये तु भवान् प्रभुः

अथ प्रातर् नभस् व्यापि निरभ्रे व्योम्नि गर्जितम्

अथ उज्झित आसनः सभ्यान् उवाच उत्पलहस्तकः

चक्रवर्ती च वो द्रष्टुम् आगन्ता स अवरोधनः

क्व संघमर्दनो व्यालः क्व च तद् दन्त लम्बनम्

ततस् तन् मकर आकीर्णम् पोतेन इव महा अर्णवम्

अनुज्ञात आसन आसीनम् काश्यपश् चक्रवर्तिनम्

प्रत्यक्षम् एव पूज्यानां दिव्य लोचन _

परिणेष्यति गौपालिर् भवतस् तनयां यदा

न शक्यः प्रतिसंहर्तुं शाप वह्निः मया अपि अयम्

अशोक पल्लवैः छायाम् अथ तस्याश् चकार सः

प्लवेन व्यचरत् सार्धं भार्यया वीत निद्रया

सा तु संध्याम् उपासीनं गङ्गा रोधसि नारदम्

आचारम् अनुगच्छद्भिर् अस्माभिर् इदम् उच्यते

तथा इयम् अपि केन अपि निमित्तेन आगता महीम्

दत्त्वा न दत्तवान् यो ऽस्मै नन्व् असौ पृच्छ्यताम् इति

वन्दित्वा च महीपालं मातङ्गी पक्षणं ययौ

चाण्डाली स्पर्शनम् राजा न अर्हति इति एवमादिभिः

रोहित इन्द्रधनुस् विद्युत् बलाका द्युति पिञ्जरम्

वन्दिताय आचचक्षाते पालकाय हृतं सुतम्

कन्यकाम् उपयच्छेत शाप दग्धात् कुलाद् इति

स च अयम् इप्फको बद्धः स दारः च एष भूपतिः
अथ अवन्तिषु जन्तूनां क्षुद्राणाम् अपि केनचित्

सिद्ध मातंग विद्यः ऽयं पिता मम महर्द्धिकः

क्रन्दन्ती परिमृज्य अश्रुम् अनुयुक्ता इति भूभृता

अथ आनन्द ज नेत्राम्बु सिक्त आनन पयोधरा

मातंग रूप धारिन्यः यथा अन्याः दिव्य योषितः

स कदाचिद् इतो दृष्ट्वा गतम् उत्पलहस्तकम्

इति शापे वरं लब्ध्वा वयं त्वद् पाद पालिताः

तदा मया एष दीर्घ आयूः बहु कृत्वस् प्रबोधितः

व्युत्थितश् च समाधेस् तं दृष्ट्वा लोहित लोचनः

एवमादि कथा अन्ते च चक्रवर्ती तपस्विनः

चकासत् असि चर्माणम् दिवि दिव्यं तपस्विनः

अथ प्रच्छन्नम् आरोप्य युग्यं सुरसमञ्जरीम्

का इयम् कस्य कुतो वा इति पृच्छति स्म सुरोहकम्

आराद् आयात् विमानानाम् दिवो वृन्दम् अदृश्यत

सुरोहकस् तु तं दृष्ट्वा मातंगी दूषित आशयम्

अथ भर्त्रा अहम् आदिष्टः संयम्य प्राप्यताम् अयम्

तदा युद्धेन निर्जित्य चक्रवर्तिनम्

क्रन्दताम् अथ पौराणां पश्यतां च ऊर्ध्व _

अस्य च अविनयस्य इदम् प्रायश्चित्तं समाचर

मृतसंजीविनी नप्तुर् असाव् ओषधिम् आनयत्

अथ अङ्गारवतीम् मूढां पौत्र अपहरण श्रवात्

गोमुखः कथयामास प्रेरितश् चक्रवर्तिना

अनुज्ञात अवगाहान् च पश्यन् पौर कुमारकान्

चण्डसिंह आदिभिः यस्मात् प्रमाणैः प्रतिपादितः

गन्धर्वनगर आकारम् स संसारम् अमन्यत

वर्धमानक मालाम् वा निर्जितो ऽयं स रासभाम्

इति इदम् नृपतिः श्रुत्वा ताम् उवाच कृत स्मितः

इह आसितम् अहं मन्ये तस्माद् आवर्त्यताम् इति

आरात् सिषेच करिणं करे कुञ्चित पुष्करे

तदा त्वं दारुणाद् अस्माद् मद् शापात् विमोक्ष्यसे

अथवा अलम् विमर्शेन स्वयं स बन्धिनः गृहम्

जन्यते स्म न संतापः पार्थिवे ऽवन्तिवर्धने

मम अपि भद्र दौहित्रश् चक्रवर्ती

अनुक्त उत्तरः एव अस्यै तथा इति प्रतिपन्नवान्

आवृतो हय शालाभिः स्वं विवेश निवेशनम्

इति श्रुत्वा प्रविश्य अन्तर् ध्यायन् सुरसमञ्जरीम्

मुक्त्वा अन्य स्त्री कथाम् भीरु सर्वं सम्पादयामि ते

तत्र संक्षिप्तम् आसेव्य मज्जन आदि रहस् गतः

न च ग्रामेयक आलापैः त्वं मां बाधितुम् अर्हसि

उषिता वर्जिता दुःखैर् अहोरात्र समाम् समाम्

तस्य एव उरसि तिष्ठन्ती बिभेमि इति न युज्यते

इप्फकः स्फुरित क्रोधः समुत्क्षिप्य जहार तम्

क्षुभितानाम् इव अश्रौषीत् स निर्घोषम् उदन्वताम्

क्षिप्ता मयि मनुष्येषु चण्डालः स भवत्व् इति

गर्जत् दुन्दुभि जीमूतः नभसा दृश्यताम् इति

आकर्ण्य मुनयो ऽपृच्छन् किम् एतद् इति खेचरम्

विद्याधर आदि राजेन व्यवस्था स्थापिता यथा

अम्भोदानाम् इव सकल आशा नभस्तलम्

नरवाहन दत्तस्य विद्याधर पतेः प्रियम्

तया उक्तम् आतपश् चण्डः संतापयति माम् इति

स्व देहम् यापयामास पित्त ज्वर चिकित्सितैः

सा तु स्थित्वा क्षणं तूष्णीं विचार स्तिमित ईक्षणा

सो ऽपश्यद् दयितां भीतां मा भैषीर् इति च अब्रवीत्

अथ उज्जयन्याः कथम् अपि उपागतैर् जरा अन्ध जाति अन्ध जड अर्भकैः अपि

नृ मातंग तुरंग उष्ट्र गो अज एडक रासभान्

स भार्यम् बद्धम् आत्मानम् ऐक्षत अवन्तिवर्धनः

बद्धां दोलाम् अधिष्ठाय नागं याहि इति अचोदयत्

स भार्या करिणी यूथः स विद्याधर कुञ्जरः

स बुद्ध्या अपि न याति स्म प्रत्यक्षम् अपि तां स्मरन्

अवतीर्य आश्रम द्वारि विमानं चक्रवर्तिनः

ततश् च आरभ्य दिवसाद् अहर्निशम् अवन्तिपः

सो ऽथ शाप उपतप्तेन पित्रा विज्ञापितो मम

श्रुत्वा हर्म्य आवलि शेषाम् राजा अपि आसीत् समुत्सुकः

तातस्य वियन्ता आयातः कदाचिद् अथ मारुतः

उन्मूलित महा वृक्षः चूर्णित प्रांशु मन्दिरः

स्थितम् अन्यानि शैलस्य कन्दर सानु मूर्धसु

इत्य् अङ्गारवती वाक्यम् आकर्ण्य उत्पलहस्तकः

दिदृक्षुभिर् वत्स नरेन्द्र नन्दनम् तपस् वनम् स प्रमदैः तदा आवृतम्

निर्मुच्यमान निर्मोकम् भोगं भोग वध्वम् इव

अथ कृपा अम्बु शमित क्रोध ज्वाला कदम्बकः

अथ उक्तम् जन राजेन यद् इच्छसि तद् उच्यताम्

नारद अग्निः उवाच इदम् म्लानम् उत्पलहस्तकम्
किं शून्यं पक्कणं दृष्ट्वा रुद्यते सुन्दरि त्वया

प्रेतावास कृत आवासः वसानः प्रेत चीवरम्

आदिदेश समीप स्थाम् कन्यकाम् अविलम्बितम्

शरीर उपहता माला येन इयम् माल भारिणा

किंतु संभाषितैः कार्यं प्रतिसम्भाषणं यतः

सु अल्पेन अपि हि वञ्च्यन्ते तेन त्वम् अपि वञ्चय

अभिवाद्य ततस् तत्र काश्यप प्रमुखान् मुनीन्

प्रासाद तलम् अरोहद् अन्तःपुरचर आवृतः

अस्ति च अत्र अपि सुकर उपायः स तु दुष्करः

सह मातंग संघेन ववन्दे दूरम् उत्सृतः

उत अन्यत् अस्ति दुःखस्य कारणं कथ्यताम् इति

अथ आगच्छन्तम् ऐक्षन्त नभस् प्रहित दृष्टयः

कार्यं मे महद् आसन्नम् च अपि तत् त्वयि

मां दिवाकरदेव आख्यम् जानीत परिचारकम्

व्यवहारे विनिर्जित्य लब्धा सुरसमञ्जरीम्

ह्लादयामासतुर् वाक्यैः सचिवौ स जल अनिलैः

महाकल्प अवसाने ऽपि कूटस्थं तिष्ठताम् इति

उक्तश् च एवम् उवाच अयम् निन्दितां कः स चेतनः

कर अम्भोरुह संस्पर्श सुभगेन अथ सा अम्भसा

अथ ब्रूहि इति पृष्टः सन्न् उवाच अवन्तिवर्धनः

महा राजस्य साध्य त्वात् प्रतिकूलो हि पार्थिवः

अति प्रसादः इत्य् उक्त्वा अब्रवीत् सुरसमञ्जरी

कालिन्दी ह्रद संक्रान्ताम् लोलाम् इन्दु कलाम् इव

किंत्व् अनिच्छा शमाः शापाः प्राज्ञैर् अभिमुखा गताः

ताम् अवन्ति पतिः दृष्ट्वा दृष्ट पूर्वाम् तथागताम्

प्रसृष्ट आनन्द नेत्राम्बुः अब्रवीद् गद्गद अक्षरम्

सा ताव् उवाच संभ्रान्ता गत्वा असित गिरिम् लघु

गत्वा पक्कण मध्य स्थम् ददर्श उत्पलहस्तकम्

सह च अवन्ति नाथेन काश्यप आदीन् अवन्दत

दिदृक्षुः कारणं तस्य समुद्भूत कुतूहले

सु अन्तः खल्व् एष वृत्तान्त इति वाक्य अमृतेन तम्

इयम् एव अस्ति तत्त्वेन मिथ्या अन्यत् इति चिन्तयन्

स्थाणु स्थिरम् भुजंगी इव विलोला पर्यवेष्टयत्

स पृष्टः प्रत्युवाच इदम् मह्यम् उत्पलहस्तकः

मन्द अशन अभिलाषस्य मन्द निद्रस्य भूपतेः

विद्याधरः कथितवान् वृत्तान्तं मुनि संनिधौ

दत्त्वा दुहितरं पश्चाद् एतस्मै दत्तवान् इति

तेन अपि शान्त शापेन स्वर्गाद् अस्मान् निराकृता

आख्यद् अङ्गारवत्यै स तत् नप्तुः वृत्तम् ईदृशम्

परिणीय तु मातङ्गीम् अन्तर् अन्तःपुराद् बहिः

पान प्रसक्त मातंग मण्डल प्रहित ईक्षणम्

अभि स्तम्भम् अगाद् वीत भय पौर जन आवृतः

अमावास्यां शशी इव आसीत् जन दुर्लभ दर्शनः

दोलायमान हृदयः दोलाम् एव व्यचिन्तयत्

तत्र कालः श्वपाको ऽस्ति विद्याधर गण अधमः

ते दिवाकरदेवस्य श्रुत्वा इदम् ऋषयो वचः

आयान्तीम् एव जानीहि पुत्र वार्त्ताम् शिवाम् इति

अ प्राप्त इष्ट अर्थ संपत्ति वाञ्छा आशीः अभिधीयते

स्मित अपगमित त्रासम् सुरोहकम् अभाषत

सप्त वर्ण पुरे पूर्वं वायु मुक्ते पुरे ऽवसत्

सा अवदत् पालिता येन प्रजाः सर्वा न बिभ्यति

प्रत्याख्याता यदा अनेन चण्डसिंह आदि संनिधौ

सो ऽवतीर्य मरुत् मार्गात्

पद्मराग पलाशानाम् षड्विंशत्या परिष्कृतम्

व्यापारो ऽयम् अदिव्यस्य प्रेक्षितः केन कस्यचित्

यथा आह अयम् तथा एव इदम् विशेषं तु निबोधत

हस्ति कीटः ऽयम् उद्दामो दुर्दान्तो दम्यताम् इति
उभे एव जनते ऋच्छति

इन्द्रो वै विलिस्तेङ्गां दानवीम् अकामयत

सो ऽस्मै रूपाणि विकरोति

ततो वै सो ऽभवत्

सो ऽस्मा इमे प्रदापयति

परा असुराः अभवन्

द्यावापृथिव्योर् वा एष निर्भक्तो यो निरुद्धो ज्योक् निरुद्धः

ऐन्द्राग्नम् एतम् अनुसृष्टम् आलभेत यस्य पिता पितामहस् सोमं न पिबेद् अथ स पिपासेत्

द्विदेवत्यस्य तद् रूपम्

अनुसृष्टो वा एतस्य सोम पीथः यस्य पिता पितामहस् सोमं न पिबति

स निरृति गृहीतः इव अमन्यत

तेन एनान् रात्रीम् अन्ववायन्

द्यावापृथिव्योर् एव एनम् आभजति

द्यावापृथिवी वा अश्विनौ

आग्नेयो ब्राह्मणो देवतया

परा अस्य भ्रातृव्यो भवति

आश्विनं कृष्ण ललामम् आलभेत भ्रातृव्यवान्

इन्द्रियम् अस्य सोम पीथः यद् ऐन्द्राग्नः

तस्य यद् अन् अवदानीयम् आसीत् तेन पूर्वेण प्राचरत्

द्यावापृथिवीभ्याम् एव अवस्तात् भ्रातृव्यं निबाध्य आदित्येन परस्ताद् अहर् रात्रयोः प्रणुदते

तेषां यत् स्वम् आसीद् यद् वित्तं यद् वेद्यं तेन रात्रीं समवायन्

पुमान् पुंसु

द्यावापृथिव्यां धेनुं पर्यारिणीम् आलभेत निरुद्धो ज्योक् निरुद्धः

ऐन्द्रानैरृतं विपुंसकम् आलभेत बुभूषन् यो निरृति गृहीतः इव मन्येत

अथ इतरम् पुनर् एत्य ऐन्द्रम् संस्थापयेत्

आव्रस्कम् एव एने गमयति

तस्य यद् अन् अवदानीयम् स्यात् तेन पूर्वेण प्रचरेत्

इन्द्रियेण वा एष सोम पीथेन व्यृध्यते यस्य पिता पितामहः पुण्यो भवत्य् अथ तन् न प्राप्नोति

सो ऽसुरेष्व् अचरत्

इन्द्रो विजापयिता

पर्यारी वा एष यो निरुद्धो ज्योक् निरुद्धः

देवा वा असुरान् अह्नो ऽनुदन्त

स प्रदापयति

स्व एव अस्य तेन पशुः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

स्वया एव देवतया सोम पीथम् अनुसंतनोति

पर्यारिण्य् अस्य देवता

अग्निस् सर्वा देवताः

मुखत एव देवता आलभते

उभयोर् एव एनम् वर्णयोः प्रणुदते

वायुर् वा अनयोर् वत्सः

त्वष्टा वै रूपाणां विकर्ता

तम् एव भागधेयेन उपधावति

रात्र्यास् तत्

तेषां यत् स्वम् आसीद् यद् वित्तं यद् वेद्यं तद् अवृञ्जत

यत् कृष्णः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

इन्द्राय विघनाय विशालम् ऋषभम् आलभेत जनतयोस् संधौ यः कामयेत

दक्षिणा परेत्य स्वकृत इरिणे जुषाणा निरृतिर् वेतु स्वाहा इति

वायव्यं वत्सं श्व आलभेत

यत् पर्यारिणी

द्यावापृथिवी वा अश्विनौ

भवत्य् आत्मना

ततो देवा अभवन्

निरृतिम् एव पूर्वां निरवदाय अथ ऐन्द्रेण इन्द्रियम् वीर्यम् आत्मन् धत्ते

त्वाष्ट्रं शुण्ठम् आलभेत यः कामयेत

इन्द्रो वै संग्रामस्य विनेता

स्व एव अस्य तेन पशुः

अयं संग्रामो न विजयेत इति

स निरृतिम् एव पूर्वां निरवदाय अथ ऐन्द्रेण इन्द्रियम् वीर्यम् आत्मन्न् अधत्त

अथ इतरम् पुनर् एत्य ऐन्द्रम् समस्थापयत्

तान् द्यावापृथिवीभ्याम् एव अवस्तात् निबाध्य आदित्येन परस्ताद् रात्र्या अनुदन्त

यद् द्यावापृथिव्या

यद् विशालः

इन्द्रियेण एव एनम् सोम पीथेन समर्धयति

यद् अनुसृष्टः

वियतां तद् रूपम्

ऐन्द्रं विशालम् ऋषभम् आलभेत संग्रामे यः कामयेत

इन्द्रियम् अस्य सोम पीथः यत् सौम्यः

स इमे आप्याययति

भवत्य् एव

आग्नेयम् अजम् आलभेत सौम्यम् ऋषभं यस्य पिता पितामहः पुण्यस् स्याद् अथ तन् न प्राप्नुयात्

उभे जनते ऋच्छेयम् इति

यद् एतौ
कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते

यानि कानि च वाक्यानि कृष्ण एकादशी वर्जने

सकृद् अभ्यर्च्य गोविन्दं बिल्व पत्त्रेण मानवः

एकादशी दिने पुण्ये भुञ्जते ये नर अधमाः

पुण्य हीनाः न विन्दन्ति सारङ्गाश् च यथा जलम्

रोगो नाम न सा जिह्वा यया न स्तूयते हरिः

न पुमान् केशवाद् अन्यः सर्व पाप चिकित्सकः

अरुण उदय काले तु दशमी यदि दृश्यते

विष्णु पाद उदकस्य एते कलां न अर्हन्ति षोडशीम्

समस्त लोक नाथस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः

अन् आराधित गोविन्दैः नरैः स्थानं नृप आत्मजैः

द्वादश द्वादशी हन्ति द्वादशीं न परित्यजेत्

वासुदेवं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते

स्नानं पाद उदकम् विष्णोः पिबन् शिरसि धारयन्

पद्भ्यां कराभ्यां जानुभ्यां प्रणामो अष्ट अङ्गः ईरितः

संसार अर्णवम् अग्रानां नराणां पाप कर्मणाम्

तान् समाप्नोति विपुलान् समाराध्य जनार्दनम्

स्व मातरम् परित्यज्य श्वपाकीं वन्दते तथा

व्याजेन अपि कृता राजन् न दर्शयति भास्करिम्

शुचिर् एव भवेन् नित्यम् ऊर्ध्व पुण्ड्र अङ्कितः नरः

तस्मात् शुक्लाम् अथो कृष्णां भरणी आदि युताम् अपि

विचित्र रत्न पर्यङ्के महा भोगेन भोगिनः

न असौ तत् फलम् आप्नोति तद् भक्तैः यद् अवाप्यते

यानि कानि च वाक्यानि विद्ध उपास्य अपराणि तु

येषां हृदिस्थो भगवान् मङ्गल आयतनः हरिः

अधीयान इदं शास्त्रम् विष्णोर् माहात्म्यम् उत्तमम्

संसारे ऽस्मिन् महा घोरे जन्म रोग भय आकुले

प्रत्यवाय निषेध अर्थम् नित्यशः

शङ्करः

अतीत अनागत ज्ञानी त्रैलोक्य उद्वरण क्षमः

एकादश्यां यदा ब्रह्मन् दिन क्षय तिथिः भवेत्

स्मरणाद् एव कृष्णस्य न पुनर् जायते क्वचित्

पुरुषस् तम् अजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम्

फलं प्राप्नोत्य् अ विकलम् कलौ संकीर्त्य केशवम्

चरणौ तौ तु सफलौ केशव आलय गामिनः

परः पराणां पुरुषस् तुष्टो यस्य जनार्दनः

वाञ्छन्ति कर संस्पर्शम् तेषां देवाः स वासवाः

स्वप्ने ऽपि च न पश्येत यः स्मरेद् गरुडध्वजम्

क्व जपो वासुदेवैः इति मुक्ति बीजम् अनुत्तमम्

प्राप यज्ञपतिं विष्णुं तम् आराधय सुव्रत

प्रणामं ये ऽपि कुर्वन्ति तेषाम् अपि नमो नमः

तुलस्यास् तु रजस् जुष्टम् नैवेद्यस्य च भक्षणम्

यतीनां स्नान कालः ऽयं गङ्गा अम्भस् सदृशः स्मृतः

वरं हत्या सुरा पानम् एकादश्यां तु भोजनात्

किं त्वया न अर्चितः देवः केशवः क्लेश नाशनः

भक्त्या ग्राह्यो हृषीकेशो न धनैर् धरणीसुराः

गुण अनुसारिणीम् पूजां समां दृष्टिं च यो नरः

यैर् न लब्धा हरेर् दीक्षा न अर्चितः वा जनार्दनः

वरं स्व मातृ गमनम् वरं गो मांस भक्षणम्

अयम् एको महाभागः पूज्यते यद् अधोक्षजः

संदिग्धा एकादशी नाम वर्ज्या धर्म अर्थ नाशिनी

हरिं वदस्व कल्याणि संसार उदधि नौः हरिः

स्मरणं कीर्तनं विष्णोः सदा एव न परित्यजेत्

न प्राप्ता यैर् हरेर् दीक्षा सर्व दुःख विमोचना

वासुदेवं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते

फलं प्राप्नोत्य् अ विकलम् भूरि सु अल्पम् अथ अपि वा

त्रैलोक्य अन्तर्गतम् स्थानं किमु लोक उत्तर उत्तरान्

एकादशीं स वै याति निरयं न अत्र संशयः

इदम् एकं सु निष्पन्नम् ध्येयो नारायणः सदा

कुर्वन् एव इह कर्माणि जिजीविषेत् शतम् समाः

स्मर्यतां तु हृषीकेशो हृषीकेषु दृढेषु च

यथा सुहृत्सु कर्तव्यं पितृ शत्रु सुतेषु च

त्यक्त्वा अमृतम् यथा कश्चिद् अन्य पानम् पिबेन् नरः

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् हरि भक्त्या समन्वितः

नूनं यश् चिन्तितः पुंसां हन्ति संसार बन्धनम्

कर अवलम्बनम् देहि श्री कृष्णैः कमल ईक्षणैः

न ईदृशम् पावनं किंचिन् नराणां भुवि विद्यते

क्रियते येन देवो ऽपि स्व पदात् भ्रश्यते हि सः

यो ददात्य् अमृत त्वम् हि स मां रक्षतु केशवः

प्राप्नोत्य् आराधिते विष्णौ मनसा यद् यद् इच्छति

एकादश्यां तु विद्धायां सम्प्राप्ते श्रवणे तथा

निवृत्तं सेवमानस् तु ब्रह्म अभ्येति सनातनम्
यद् अनादि कृतम् पापं तद् ऊर्ध्वं यत् करिष्यति

शुक्लायाम् अथ कृष्णायां निरयं याति स ध्रुवम्

पुत्र पौत्र विवृद्धि अर्थम् द्वादश्याम् उपवासयेत्

तत्र क्रतु शतम् पुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणं

उरसा शिरसा दृष्ट्या मनसा वचसा तथा

पारणे मरणे च एव तिथिस् तात्कालिकी स्मृता

असंशयं दहत्य् आशु तूल राशिम् इव अनलः

विषं तु दशमी ज्ञेया ऽमृतं च एकादशी तिथिः

द्रव्याणाम् अप्य् अभावे तु सलिलेन अपि पूजितः

नरसिंहो हृषीकेशः पुण्डरीक निभ ईक्षणः

एतानि मान्यस्थानानि गरीयो यद् यद् उत्तरम्

यो भुङ्क्ते मानवः पापो विष्णोर् अहनि च आगते

आसीनस्य शयानस्य तिष्ठतो व्रजतो ऽपि वा

अर्चितः संस्मृतो ध्यातः कीर्तितः कथितः श्रुतः

अनायासेन च आयान्ति मुक्तिं केशवम् आश्रिताः

करोति मर्त्यो मूढ आत्मा स्मरणं कीर्तनं हरेः

तथा हरिं परित्यज्य यो ऽन्यं देवम् उपासते

प्रेत त्वम् च अति दारुणम्

नारायणो नाम नरो नराणां चोरः कथितः पृथिव्याम्

कीर्तयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम्

हे जिह्वे मम निःस्नेहे हरिं किं नु न भाषसे

एवं त्वयि न अन्यथा इतस् ऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे

उपोष्या द्वादशी तत्र त्रयोदश्यां तु पारणम्

साधु साधु महाभाग साधु

एकादश्या ह्य् अवेधे तु द्वादशीं न परित्यजेत्

तिर्यञ्च् पुण्ड्रम् न कुर्वीत सम्प्राप्ते मरणे ऽपि च

कलौ पापं कियत् मात्रम् हत्या स्तेय आदि सम्भवम्

ये स्मरन्ति सदा विष्णुं शङ्ख चक्र गदा धरम्

सत्यं ब्रवीमि देवेश हृषीकेश अर्चन आहते

हरिर् ददाति हि फलं सर्व यज्ञैः च दुर्लभम्

क्षये वा अपि अथवा वृद्धौ सम्प्राप्ते वा दिनक्षये

धर्मविभूषणः

यावत् स्वास्थ्यं शरीरेषु करणेषु च पाटवम्

बहु आगम विरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु

असुराणां मोहन अर्थम् पाषण्डानां विवृद्धये

दश अवराणाम् देहानां कारणानि करोत्य् अयम्

ते भिन्न देहाः प्रविशन्ति विष्णुं हविर् यथा मन्त्र हुतम् हुताशे

तावत् पापानि देहे ऽस्मिंस् तिष्ठन्ति मनुज अधिपैः

स्वधर्मं तु परित्यज्य पर धर्मम् यथा चरेत्

धनद अर्चा विवृद्धि अर्थम् महा वित्त लयस्य च

न कश्चित् स्मरते देवं कृष्णं कलि मल अपहम्

यन् मां पृच्छसि धर्म ज्ञैः केशव आराधनम् प्रति

द्वादशी न प्रमोक्तव्या यावद् आयुः प्रवर्तते

एतादृशो ऽपि न आचारम् श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्

तु द्वादश्याः कलां न अर्हन्ति षोडशीम्

पञ्च संवत्सर कृतम् पुण्यं तस्य विनश्यति

तत् सर्वं विलयं याति तमः सूर्य उदये यथा

विष प्रधाना वर्ज्या स अमृता ग्राह्या प्रधानतः

उदयात् प्राक् त्रि घटिका व्यापिन्य् एकादशी यदा

यत्र अपि नीयते तत्र शत अधिकम्

दर्शनं स्पर्शनं वा ऽपि सर्व पाप प्रणाशनम्

अर्चिते सर्व देव ईशे शङ्ख चक्र गदा धरे

ततः संकर्षणं देवं वासुदेवं परात् परम्

स्त्री वा ऽप्य् अनून दशकम् देहं मानुषम्

न काशी न गया गङ्गा न रेवा न च गौतमी

यैर् हि न व्रजते जन्तुः केशव आलय दर्शने

उभयोः स्नान तोयेन ब्रह्म हत्याम् व्यपोहति

यद् एव विद्यया करोति श्रद्धया _

एकादशीम् उपोष्य अथ द्वादशीम् अप्य् उपोषयेत्

शाठ्येन अपि नमस्कारं कुर्वतः शार्ङ्गपाणये

स्मृते संकीर्तिते ध्याते संक्षयं याति पातकम्

एकादशी उपवासेन तत् सर्वं विलयं नयेत्

आधारः सर्व भूतानाम् येन विष्णुः प्रसादितः

अश्वमेध सहस्रस्य फलम् आप्नोति मानवः

ध्यानेन तेन हत किल्बिष चेतनाः ते मातुः पयोधर रसम् न पुनः पिबन्ति

प्रतिपद् प्रभृतयः सर्वा उदयाद् उदयाद् रवेः

यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणम् अनन्य धीः

सो ऽपि सत् गतिम् आप्नोति गतिं सु कृतिनः यथा

जीवितं विष्णु भक्तस्य वरं पञ्च दिनानि अपि

पिता वा यदि वा पुत्रो भार्या वा ऽपि सुहृद् जनः

तावच् चेत् स्मरते विष्णुं को न मुच्येत बन्धनात्

न च अन्यत् नाम विब्रूयात् परं नारायणात् ऋते

सर्व पाप विनिर्मुक्ताः परं ब्रह्म विशन्ति ते

तथा ऽपि नरके घोरे मज्जन्ति इति एतद् अद्भुतम्
ते च नेत्रे महाभाग याभ्यां संदृश्यते हरिः

चतुर् सागरम् आसाद्य जम्बूद्वीप उत्तमे क्वचित्

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोर् उभयोर् अपि

कणा यावन्ति भारत

ते नराः पशवो लोके किं तेषां जीवने फलम्

यावन् नो पोषयेत् जन्तुः पद्मनाभ दिनम् शिवम्

ततो ऽनिरुद्धं देवेशं प्रद्युम्नं च ततः परम्

न बाध्यते नरो नित्यं वासुदेवम् अनुस्मरन्

जलेन अपि जगन्नाथः पूजितः क्लेश नाशनः

यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणम् अनन्य धीः

एकादश्यां तु यो भुङ्क्ते मोहेन आवृत चेतनः

द्वादश्याम् अतिरिक्तायां यो भुङ्क्ते पूर्व वासरे

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु च एव दानेषु तीर्थेषु व्रतेषु च एव

पुमान् विमुच्यते सद्यः सिंह त्रस्त मृगैः इव

एकादशी समम् किंचित् पाप त्राणम् न विद्यते

शालग्राम उद्भवः देवो देवो द्वारवती भवः

यावच् चिन्तयते जन्तुर् विषयान् विष संनिभान्

शालग्राम शिला स्पर्शम् ये कुर्वन्ति दिने दिने

वेद प्रणिहितः धर्मो ह्य् अधर्मस् तद् विपर्ययः

तं तं शुद्धं विजानीयान् न अत्र कार्या विचारणा

म्लेच्छ देशे ऽशुचौ वा ऽपि चक्र अङ्कः यत्र तिष्ठति

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोर् उभयोर् अपि

हरिणा मुक्ति दानि इह मुक्ति स्थानानि सर्वशः

सम्पूर्णा इति विज्ञेया हरिवासर वर्जिताः

किं तेन मनसा कार्यं यन् न तिष्ठति केशवे

किं तस्य दानैः किं तीर्थैः किं तपोभिः किम् अध्वरैः

सूत उवाच

इष्टेषु पूर्तेषु च यत् प्रदिष्टं पुण्यं स्मृते तत् खलु वासुदेवे

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो भर्तृमती तथा

आचारश् च एव साधूनाम् आत्मनस् तुष्टिर् एव च

कलौ कलि मल ध्वंसि सर्व पाप हरम् हरिम्

तीर्थ कोटि सहस्राणि व्रत कोटि शतानि च

स्मरणान् मुक्ति दः नृणां स त्वया किं न पूजितः

त्राहि त्राहि जगन्नाथ वासुदेवैः अच्युतैः अव्ययैः

गोपी चन्दन लिप्त अङ्गः यं यं पश्यति चक्षुषा

न अन्यः धर्ता जगन्नाथं मुक्त्वा नारायणं परम्

शतधा भेदम् आयाति गिरिर् वज्र हतः यथा

कोटि जन्म अर्जितम् पापम् एकया एव विनश्यति

श्री वेदव्यासः

द्वादशीं श्रवण उपेताम् यो न उपोष्यात् सु मन्द धीः

यथा गङ्गा उदकम् त्यक्त्वा पिबेत् कूप उदकम् नरः

द्वादश द्वादशी हन्ति द्वादशी च अतिलङ्घिता

वेद वेदाङ्ग विद्वसाम् मुनीनां भावितात्मनाम्

सकृद् उच्चारितं येन हरिर् इत्य् अक्षर द्वयम्

तथा हरिं परित्यज्य च अन्यम् देवम् उपासते

पुत्र राज्य विवृद्धि अर्थम् द्वादश्याम् उपवासनम्

तावच् चेत् स्मरते विष्णुं को न मुच्येत बन्धनात्

धर्मः

हंस युक्ति विमानेन विष्णु लोकम् स गच्छति

न अदग्ध अशेष पापानाम् भवति केशवे

न च अपि कौरवं क्षेत्रं समा भूप हरेर् दिनात्

स्मरणाद् एव कृष्णस्य पाप संघात पञ्जरम्

यन् नाम कीर्तनम् भक्त्या विलायनम् अनुत्तमम्

तद् विशिष्ट फलम् नृणां सदा एव आराधनम् हरेः

ताव् एव केवलौ श्लाघ्यौ यौ तद् पूजा करौ करौ

स च आप्नोति अक्षयं स्थानम् एतत् सत्यं मया उदितम्

प्रायश्चित्तं तु तस्य उक्तम् हरि संस्मरणम् परम्

आस्फोटयन्ति पितरः प्रनृत्यन्ति पितामहाः

सर्व पाप विनिर्मुक्तः वैष्णवीं सिद्धिम् आप्नुयात्

यो ददाति द्विजातिभ्यश् चन्दनं गोपी मर्दितम्

आराध्य एव नरो विष्णुं मनसो यद् यद् इच्छति

तथा करोति पूजा आदि सम बुद्धिः स उच्यते

धर्म अर्थ काम मोक्षाणाम् न अन्य उपायः तु विद्यते

पाप मूलम् तदा ज्ञेयम् एकादशी उपवासनम्

अथवा मोहन अर्थाय मोहिन्या भगवान् हरिः

विधिना देवदेवेशः शङ्ख चक्र धरः हरिः

तत्र क्रतु शतम् पुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणम्

सकृद् अभ्यर्चितो येन देवदेवो जनार्दनः

ब्रह्मा

भरणी आदि निषेधे ऽपि तानि काम्य फल अर्थिनाम्

पुलस्त्यः

केशवे कंस केशि घ्ने न याति नरकं नरः

प्रयाति विलयं सद्यः सकृत् संकीर्तिते ऽच्युते

सकृद् भोजन संयुक्ताः ह्य् उपवासे भविष्यथ

उपोष्या द्वादशी पुण्या पक्षयोर् उभयोर् अपि

मरीचिः

अमृताय स्मृतस् तेषां कृष्णामृतमहर्णवः
जिह्वा अग्रे वर्तते तस्य हरिर् इत्य् अक्षर द्वयम्

तीर्थ कोटि सहस्रैः तु स्नातो भवति प्रत्यहम्

पद्मनाभ दिने भुङ्क्ते निग्राह्यो दस्यु वत् भवेत्

यो जातो न अर्चयेत् विष्णुं न स्मरेन् न अपि कीर्तयेत्

पाद उदकम् च निर्माल्यं मस्तके यस्य सो ऽच्युतः

भस्मीभवति राज इन्द्रैः अपि जन्म शत उद्भवम्

समानां विषमा पूजा विषमाणां समा तथा

मां समुद्धर गोविन्द दुःख संसार सागरात्

एवं विद्धां परित्यज्य द्वादश्याम् उपवासने

अपि सर्षप मात्रेण पुनात्य् आ सप्तमं कुलम्

आ चतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु

कला वेधे तु विप्र इन्द्राः दशम्या एकादशीम् त्यजेत्

एकादशी समुत्थेन वह्निना पातक इन्धनम्

तावद् अर्चय गोविन्दम् आयुष्यं सार्थकं कुरु

ब्रह्मा

तृषितो जाह्नवी तीरे कूपं खनति दुर्मतिः

यस् तु विष्णु परः नित्यं दृढ भक्तिः जित इन्द्रियः

दशमी शेष संयुक्ता गान्धार्या समुपोषिता

कामिनो ऽपि हि नित्य अर्थम् कुर्युर् एव उपवासनम्

यज्ञानां तपसां च एव शुभानां च एव कर्मणाम्

रमन्ते नाक नारीभिः केशव स्मरणात् फलम्

ऐन्द्रम् इन्द्रः परं स्थानं यम् आराध्य जगत्पतिम्

भक्त्या दूर्वा अङ्कुरैः पुंभिः पूजितः पुरुषोत्तमः

सम्पूर्णा एकादशी नाम तत्र एव उपवसेत् व्रती

अच्युत अनन्त गोविन्द नाम उच्चारण भीषिताः

आत्म स्वरूप अविज्ञप्तये स्वरूप अप्राप्तये तथा

अरुण उदय काले तु दशमी यदि दृश्यते

न तु कल्प सहस्रैः तु भक्ति हीनस्य केशवे

तस्माद् विप्रा न विद्धा हि कर्तव्या एकादशी क्वचित्

कृष्णे रताः कृष्णम् अनुस्मरन्तः तद् भाविताः तद् गत मानसाः च

अन्य देवस्य नैवेद्यं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्

यो यान् इच्छेन् नरः कामान् नारी वा वरवर्णिनी

क्षीयते तु यदा धर्मः प्राप्ते घोरे कलौ युगे

अतिरिक्ता द्वादशी चेत् स तां यदि

जीवंश् चतुर्दशाद् ऊर्ध्वं पुरुषो नियमेन तु

तस्याः पुत्र शतम् नष्टं तस्मात् तां परिवर्जयेत्

उदयात् प्राग् यदा विप्रा मुहूर्त द्वय संयुता

उपराग सहस्राणि व्यतीपात अयुतानि च

तस्माद् इदं समाश्राव्यं श्रोतव्यं च सदा एव हि

फलं ददाति सुलभं सलिलेन अपि पूजितः

अतो अ वित्त्वा परं देवं मोक्ष आशा का महा मुने

उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्व विद्धाम् परित्यजेत्

प्रीणन अर्थम् हरेर् नित्यं न तु काम व्यपेक्षया

नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्य् अहम्

रटन्ति इह पुराणानि भूयो भूयो वरानने

सद् एव वीर्यवत्तरं भवति

अर्चनीयो हृषीकेशो विशुद्धेन अन्तरात्मना

यादृशं पद्मनाभस्य दिनं पातक हानि दम्

भार भूतैः कार्यम् एभिः किं तस्य नृ पशोः द्विज

परं ब्रह्म परं धाम यो ऽसौ ब्रह्म सनातनम्

विष्णोर् विमानं यः कुर्यात् सकृद् भक्त्या प्रदक्षिणम्

बाहुभ्यां सागरं तर्तुं क इच्छेत पुमान् भुवि

तावद् वर्ष सहस्राणि विष्णु लोके महीयते

यः कुर्यान् मन्द बुद्धि त्वात् निरयं सो ऽधिगच्छति

यद् अभ्यर्च्य हरिं भक्त्या कृते वर्ष शतैः अपि

गङ्गा प्रयाग गय पुष्कर नैमिषाणि संसेवितानि बहुशः कुरुजाङ्गलानि

स्व गृहे ऽपि वसन् याति तद् विष्णोः परमं पदम्

यावत् स्वस्थम् इदं पिण्डं निरुजं करण अन्वितम्

सिक्थे सिक्थे भवेत् पुण्यं चान्द्रायण शत अधिकम्

ततः कोटि गुणम् वा ऽपि निषिद्धस्य इतरैः जनैः

वासुदेवम् अन् आराध्य को मोक्षं गन्तुम् इच्छति

एतत् पुण्यं परं गुह्यं पवित्रं पाप नाशनम्

अवशेन अपि यत् नाम्नि कीर्तिते सर्व पातकैः

हे चिन्तयस्व इह वासुदेवम् अहर्निशम्

स्मरध्वं देवदेवेशं पुराण पुरुषोत्तमम्

तद् विघाताय जायन्ते शक्र आद्याः परिपन्थिनः

नारायणैः इति मन्त्रो ऽस्ति वाग् अस्ति वशवर्तिनी

ऊर्ध्व पुण्ड्रम् ऋजुं सौम्यं ललाटे दृश्यते

न ह्य् अपुण्यवतां लोके मूढानां कुटिल आत्मनाम्

उदयात् प्राग् द्वि घटिका व्यापिनी एकादशी यदा

स नाम सुकृती लोके कुलं तेन ह्य् अलंकृतम्

यावत् प्रलपते जन्तुर् विषयान् विष संनिभान्