tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अरिष्टनेमिर् अश्वश् च सुधर्मा धर्मभृत् तथा

अश्वग्रीवो ऽश्वबाहुश् च सुपार्श्वक गवेषणौ

वत्सावते त्व् अपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

उपमद्गुस् तथा मद्गुर् मृदरश् च अरिमेजयः

वृष्णेस् त्रिविधम् एतं तु बहु शाखम् महा ओजसम्

गण्डूषाय त्व् अपुत्राय विष्वक्सेनो ददौ सुतम्

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वम् आनकदुन्दुभिः

पपात पुष्प वर्षम् च शूरस्य भवने महत्

अनाधृष्टिः कनवको वत्सवान् अथ गृञ्जिमः

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देवमीढुषम्

माद्र्याः पुत्रौ तु जज्ञाते श्रुतौ वृष्णि अन्धकौ उभौ

अक्रूरेण औग्रसेन्याम् तु सु गात्र्याम् कुरु नन्दन

दाता यज्वा च धीरश् च श्रुतवान् अतिथि प्रियः

यस्यां स धर्म विद् राजा धर्माज् जज्ञे युधिष्ठिरः

लोके ऽप्रतिरथो वीरः शक्र तुल्य पराक्रमः

यस्य आसीत् पुरुष अग्र्यस्य कान्तिश् चन्द्रमसो यथा

महिष्यां जज्ञिरे शूराद् भोज्यायां पुरुषा दश

अ संग्रामेण यो वीरो न आवर्तत कदाचन

श्वफल्क परिवर्ते च ववर्ष हरिवाहनः

मनुष्य लोके कृत्स्ने ऽपि रूपे न अस्ति समो भुवि

तेषां वंशस् त्रिधा भूतो वृष्णीनां कुल वर्धनः

माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीढुषम्

चित्रकस्य अभवन् पुत्राः पृथुर् विपृथुर् एव च

अद्भिर् ददौ सुतं वीरं शौरिः कौशिकम् औरसम्

एकलव्यो महा राज निषादैः परिवर्धितः

श्वफल्कस् तु महा राज धर्म आत्मा यत्र वर्तते

पृथुकीर्तिः पृथा च एव श्रुतदेवा श्रुतश्रवाः

श्रुतदेवा प्रजातः तु नैषादिर् यः परिश्रुतः

तन्त्रिजस् तन्त्रिपालश् च सुतौ कनवकस्य तु

स तत्र वासयामास श्वफल्कं परम अर्चितम्

करूष अधिपतेः वीरो दन्तवक्त्रो महा बलः

अनमित्राच् छनिर् जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णि नन्दनात्

वीरश् च अश्वहनुः च एव वीरौ ताव् अथ गृञ्जिमौ

देवभागस् ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः

धारयन् विपुलं वंशं न अनर्थैः इह युज्यते

निवृत्त शत्रुम् शत्रुघ्नं श्रुतदेवा व्यजायत

गान्दिनीं नाम सा गां तु ददौ विप्रेषु नित्यशः

सुबाहुर् बहुबाहुश् च श्रविष्ठा श्रवणे स्त्रियौ

अक्रूरः सुषुवे तस्माच् छ्वफल्काद् भूरि दक्षिणः

प्रसेनश् च उपदेवः च जज्ञाते देव वर्चसौ

आनकानां च संह्रादः सु महान् अभवद् दिवि

श्रुतश्रवायां चैद्यस् तु शिशुपालो महा बलः

हिरण्यकशिपुर् यो ऽसौ दैत्य राजः ऽभवत् पुरा

गान्धारी जनयामास अनमित्रं महा बलम्

पृथुकीर्त्यां तु संजज्ञे तनयो वृद्धशर्मणः

चारून् अद्य उपयोक्ष्यामः चारुदेष्ण हतान् इति

त्रीणि वर्षाणि विषये न अवर्षत् पाकशासनः

जज्ञे यस्य प्रसूतस्य दुन्दुभ्यः प्राणदन् दिवि

वसुदेवस्य तु सुतान् कीर्तयिष्यामि ताञ् शृणु

श्यामः शमीको गण्डूषः पञ्च च अस्य वर अङ्गनाः

अरिक्षेपस् तथा उपेक्षः शत्रुघ्नो अथ अरिमर्दनः

कदाचित् काशिराजस्य विभोर् भरत सत्तम
इह एव स्त

पूषा परस्तात् अपथम् वः कृणोतु

अस्य श्रियम् उपसंयात सर्वे उग्रस्य चेत्तुः संमनसः सजाताः

मयि सजाताः रमतिः वः अस्तु

वास्तोष्पतिः अनु वः जोहवीतु

आ इह यातु वरुणः सोमः अग्निः

यः वः शुष्मः हृदयेषु अन्तर् आकूतिः या वः मनसि प्रविष्टा तान् सीवयामि हविषा घृतेन

बृहस्पतिः वसुभिः आ इह यातु

मयि सजाताः रमतिः वः अस्तु

मा अप यात अधि अस्मत्
तेषाम् अभिपीडितानाम् रसः प्राणेदत्

सः एतत् अक्षरम् अभ्यपीडयत्

ताः एव एताः व्याहृतयः अभवन् भूः भुवः स्वर् इति

अयम् एव इदम् अग्रे आकाशः आसीत्

तस्याः अभिपीडितायै रसः प्राणेदत्

ताः एव एताः देवताः अभवन् अग्निः वायुः असौ आदित्यः इति

तस्य अभिपीडितस्य रसः प्राणेदत्

सः इमान् लोकान् अभ्यपीडयत्

तस्याः अभिपीडितायै रसः प्राणेदत्

स यः सः आकाशः वाच् एव सा

ताम् एताम् वाचम् प्रजापतिः अभ्यपीडयत्

तस्मात् आकाशात् वाच् वदति

स त्रयीम् विद्याम् अभ्यपीडयत्

सः एताः देवताः अभ्यपीडयत्

सा त्रयी विद्या भवत्

सः उ एव अपि एतर्हि
अस्मे ते बन्धुः सुवाङ् नभ्राड् अङ्घारे बम्भारे ऽस्तर् अहस्त कृशानो

यद् एतशेभिर् ईयसे भ्राजमानो विपश्चिता

अभि त्यं देवं सवितारम् ओण्योः कवि क्रतुम् अर्चामि सत्य सवसम् रत्न धाम् अभि प्रियं मतिम्

एते वः सोम क्रयणाः

सहस्र पोषम् पुष्यन्ती परमेण पशुना क्रीयस्व

शुक्रस् ते ग्रहः स्वाहा त्वा विचिद्भ्यः

ऊर्ध्वा यस्य अमतिः भा अदिद्युतत् सवीमनि हिरण्य पाणिः अमिमीत सुक्रतुः कृपा स्वः

दुश्चक्षा वो मा अवक्शत्

येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति विन्दते वसु

शुक्रं ते शुक्र शुक्रेण चन्द्रं चन्द्रेण अमृतम् अमृतेन क्रीणामि देव सोम शक्म यत् ते गोः

आस्माको ऽसि

सूर्यस्य चक्षुर् आरुहम् अग्नेर् अक्ष्णः कनीनिकाम्

अपि पन्थाम् अगन्महि स्वस्ति गाम् अनेहसम्

प्रजाः पाहि
ततः समिधम् आधापयत्य् अग्नये समिधम् आहारिषं बृहते जातवेदसे यथा त्वम् अग्ने समिधा समिध्यस एवं माम् आयुषा वर्चसा सन्या मेधया प्रजया पशुभिर् ब्रह्मवर्चसेन अन्नाद्येन समेधय स्वाहा इति

तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाधियो मनसा देवयन्त इति

प्राणाय त्वा आचार्याय परिददामि कुबेराय त्वा महा राजाय परिददामि तक्षकाय त्वा वैशालेयाय परिददाम्य् अग्नये त्वा परिददामि वायवे त्वा परिददामि सूर्याय त्वा परिददामि प्रजापतये त्वा परिददामि प्रजापत इमं गोपाय अमुम् इति परिदाय अथ अस्य दक्षिणम् अंसं प्रति बाहुम् अन्ववहृत्य नाभि देशम् अभिमृशति

तिस्र एके

सप्त एके

अथ एनम् अश्मानम् आस्थापयत्य् आतिष्ठ इमम् अश्मानम् अश्मा इव त्वं स्थिरो भव प्रमृणीहि दुरस्यून् सहस्व पृतन्यत इति

अपि वा उत्तरम् एव द्विः सकृद् एव दक्षिणम्

युवा सु वासाः परिवीत आगात् स उ श्रेयान् भवति जायमानः

अथ अस्य दक्षिणं कर्णम् आजपति भूः त्वयि दधामि भुवः त्वयि दधामि इति उत्तरम्

सुवर् त्वयि दधामि इति दक्षिणम्

एकाम् आदधाति
विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्ट वत्

एतद् एव हि विज्ञानं न तथा एकेन येन यत्

त्वय्य् उद्धवैः आश्रयति यस् त्रिविधो विकारो माया अन्तरा आपतति न आदि अपवर्गयोः यत्

दुःखं काम सुख अपेक्षा पण्डितो बन्ध मोक्ष विद्

अहिंसा सत्यम् अस्तेयम् असङ्गो ह्रीर् असंचयः

मयि संजायते भक्तिः को ऽन्यो ऽर्थो अस्य अवशिष्यते

समुद्धर एनम् कृपया आपवर्ग्यैः वचोभिर् आसिञ्च महा अनुभावैः

ताप त्रयेण अभिहतस्य घोरे संतप्यमानस्य भव अध्वनि ईशैः

मय्य् अर्पणं च मनसः सर्व काम विवर्जनम्

यो विद्या श्रुत सम्पन्नः आत्मवान् न आनुमानिकः

श्रुत्वा धर्मान् बहून् पश्चान् मोक्ष धर्मान् अपृच्छत

तस्माज् ज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वात्मानम् उद्धव

श्रुतिः प्रत्यक्षम् ऐतिह्यम् अनुमानं चतुष्टयम्

पश्यामि न अन्यत् छरणं ते अङ्घ्रि द्वंद्व आतपत्रात् अमृत अभिवर्षात्

दष्टं जनं संपतितं बिले ऽस्मिन् काल अहिना क्षुद्र सुख उरु तर्षम्

कर्मस्व् असंगमः शौचं त्यागः संन्यास उच्यते

पुनस् तद् प्रतिसंक्रामे यच् छिष्येत तद् एव सत्

नव एकादश पञ्च त्रीन् भावान् भूतेषु येन वै

ज्ञानी प्रियतमो ऽतो मे ज्ञानेन असौ बिभर्ति माम्

श्री भगवन्त् उवाच

दण्ड न्यासः परं दानं काम त्यागः तपः स्मृतम्

किं वर्णितेन बहुना लक्षणं गुण दोषयोः

इष्टं दत्तं हुतं जप्तं मद् अर्थम् यद् व्रतं तपः

शौचं जपस् तपो होमः श्रद्धा आतिथ्यम् मद् अर्चनम्

मद् भक्त पूजा अभ्यधिका सर्व भूतेषु मद् मतिः

भगो ऐश्वरो भावो लाभो मद् भक्तिः उत्तमः

शमो मन्निष्ठता बुद्धेर् दम इन्द्रिय संयमः

अप्य् एषु तज् ज्ञानं मम निश्चितम्

अन्यच् च सूनृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता

भगो लाभश् च केशव का विद्या ह्रीः परा का श्रीः

मद् अर्थेषु अङ्ग चेष्टा च वचसा मद् गुण ईरणम्

एत उद्धव ते प्रश्नाः सर्वे साधु निरूपिताः

तीर्थ अटनम् परार्थ ईहा तुष्टिर् आचार्य सेवनम्

ज्ञान विज्ञान यज्ञेन माम् इष्ट्वा आत्मानम् आत्मनि

श्रीर् गुणा नैरपेक्ष्य आद्याः सुखं दुःख सुख अत्ययः

तितिक्षा दुःख सम्मर्षः जिह्वा उपस्थ जयः धृतिः

गुणेष्व् असङ्गो वैराग्यम् ऐश्वर्यं च अणिम आदयः

पुनश् च कथयिष्यामि मद् भक्त्याः कारणं परम्

सर्व यज्ञपतिम् मां वै संसिद्धिं मुनयो ऽगमन्

धर्मो मद् भक्ति कृत् प्रोक्तो ज्ञानं च ऐकात्म्य दर्शनम्

विपरीतांश् च सत्पते श्री भगवन्त् उवाच

पुंसाम् उपासितास् तात यथाकामं दुहन्ति हि

ज्ञानिनस् त्व् अहम् एव इष्टः स्वार्थो हेतुश् च संमतः

एवं धर्मैर् मनुष्याणाम् उद्धवैः आत्म निवेदिनाम्

ज्ञान विज्ञान संसिद्धाः पदं श्रेष्ठं विदुर् मम

दक्षिणा ज्ञान संदेशः प्राणायामः परं बलम्

आस्तिक्यं ब्रह्मचर्यं च मौनं स्थैर्यं क्षमा अभयम्

श्री भगवन्त् उवाच

तान् अहं ते ऽभिधास्यामि देव व्रत मखात् छ्रुतान्

किं सुखं दुःखम् एव च कः पण्डितः कश् च मूर्खः

प्रमाणेष्व् अनवस्थानाद् विकल्पात् स विरज्यते

आख्याहि विश्वेश्वर विश्वमूर्ते त्वद् भक्ति योगम् च महा विमृग्यम्

श्रद्धा अमृत कथायाम् मे शश्वन् मद् अनुकीर्तनम्

कः पन्था उत्पथश् च कः कः स्वर्गो नरकः कः स्वित्

उत्पथश् चित्त विक्षेपः स्वर्गः सत्त्व गुण उदयः

श्री उद्धवः उवाच

श्री उद्धवः उवाच

ज्ञान विज्ञान सम्पन्नः भज मां भक्ति भावतस्

कर्मणां परिणामि त्वात् विरिञ्च्याद् अमङ्गलम्

परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम

मूर्खो देह आदि अहम् बुद्धिः पन्था मत् निगमः स्मृतः

न अलम् कुर्वन्ति तां सिद्धिं या ज्ञान कलया कृता

स्वर्गश् च एव अपवर्गः च न अन्यः ऽर्थो मद् ऋते प्रियः

स्वभाव विजयः शौर्यं सत्यं च सम दर्शनम्

यमः कतिविधः प्रोक्तो नियमो वा अरिकर्षणैः कः शमः को दमः कृष्ण

जन्म आदयः ऽस्य यद् अमी तव तस्य किं स्युर् आदि अन्तयोः यद् असतो ऽस्ति तद् एव मध्ये

धर्म इष्टं धनं नॄणां यज्ञो ऽहं भगवत्तमः
किम् सत्यम् ऋतम् उच्यते कस् त्यागः किं धनं च इष्टम्

धर्मं ज्ञानं स वैराग्यम् ऐश्वर्यं च अभिपद्यते

गुण दोष दृशिः दोषो गुणस् तु उभय वर्जितः

दरिद्रो यस् त्व् असंतुष्टः कृपणो यो अजित इन्द्रियः

ज्ञानं विशुद्धं विपुलं यथा एतत् वैराग्य विज्ञान युतम् पुराणम्

आदाव् अन्ते च मध्ये च सृज्यात् सृज्यं यद् अन्वियात्

को बन्धुर् उत किं गृहम् क आढ्यः को दरिद्रो वा

स्थिति उत्पत्ति अप्ययान् पश्येद् भावानां त्रिगुण आत्मनाम्

भक्ति योगः पुरा एव उक्तः प्रीयमाणाय ते ऽनघ

अजातशत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नो ऽनुशृण्वताम्

का तितिक्षा धृतिः प्रभो किं दानं किं तपः शौर्यम्
पृषत नकुल नीलकण्ठ गोधा पित्त युक्तम् मही राजी चूर्णम् सिन्धुवारित वरण वारुणी तण्डुलीयक शतपर्व अग्र पिण्डीतक योगः मदन दोष हरः

श्लेष्मातक कपित्थ दन्ती दन्तशठ गोजिशिरीष पाटली बला स्योनाग पुनर्नवा श्वेत वारण क्वाथ युक्तम् चन्दन सालाः वृकी लोहित युक्तम् नेजन उदकम् राज उपभोग्यानाम् गुह्य प्रक्षालनम् स्त्रीणाम् सेनायाः च विष प्रतीकारः

जीवन्ती श्वेता मुष्कक पुष्प वन्दाकानाम् अक्षीवे जातस्य अश्वत्थस्य मणिः सर्व विष हरः

प्रियङ्गु मञ्जिष्ठा तगर लाक्षा रस मधुक हरिद्रा क्षौद्र योगः रज्जु उदक विष प्रहार पतन निःसंज्ञानाम् पुनर् प्रत्यानयनाय

रुक्म गर्भः च एषाम् मणिः सर्व विष हरः

एतैः कृत्वा प्रतीकारं स्व सैन्यानाम् अथ आत्मनः

कैडर्य पूति तिल तैलम् उन्माद हरम् नस्तःकर्म

स्व पक्षे पर प्रयुक्तानाम् दूषीविष गराणाम् प्रतीकारः

सृगालविन्ना मदन सिन्धुवारित वरण वारण वली मूल कषायाणाम् अन्यतमस्य समस्तानां वा क्षीर युक्तम् पानं मदन दोष हरम्

अमित्रेषु प्रयुञ्जीत विष धूम अम्बु दूषणान्

प्रियङ्गु नक्तमाल योगः कुष्ठ हरः

कट्फल द्रवन्ती विडङ्ग चूर्णम् नस्तःकर्म शिरस् रोग हरम्

लिप्त ध्वजम् पताकां वा दृष्ट्वा भवति निर्विषः

मनुष्याणाम् अक्ष मात्रम् गो अश्वानाम् द्विगुणम् चतुर्गुणं हस्ति उष्ट्राणाम्
तस्मात् प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत्

सत् आत्म रतिः एकस्थः पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि

प्राणायामैर् दहेद् दोषान् धारणाभिश् च किल्बिषम्

स बाह्य आभ्यन्तरम् शौचं निष्पाद्य आकण्ठनाभितः

ततः प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत्

निगृह्य समवायेन प्रत्याहारम् उपक्रमेत्

तस्मात् प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत्

घेरण्ड उवाच

किंचिद् उन्नामित शिराः दन्तैर् दन्तान् न संस्पृशेत्

पुरस्कारं तिरस्कारं सुश्राव्यं वा भयानकम्

मनस् तस्मान् नियम्य एतत् आत्मनि एव वशं नयेत्

यस् तु प्रत्याहरेत् कामान् सर्व अङ्गान् इव कच्छपः

समः सम आसनः भूत्वा संहृत्य चरणाव् उभौ

प्रत्याहारेण विषयान् ध्यानेन अनीश्वरान् गुणान्

ततस् ततो नियम्य एतत् आत्मन्य् एव वशं नयेत्

यत्र यत्र गता दृष्टिर् मनस् तत्र प्रगच्छति

अथ अतस् सम्प्रवक्ष्यामि प्रत्याहारकम् उत्तमम्

तथा इन्द्रिय कृताः दोषा दह्यन्ते प्राण निग्रहात्

शीतं वा अपि तथा च उष्णम् यन् मनस् स्पर्श योगात्

यस्य विज्ञान मात्रेण काम आदि रिपु नाशनम्

शब्द आदिषु अनुरक्तानि निगृह्य अक्षाणि योग विद्

पूरयित्वा बुधो देहं प्रत्याहारम् उपक्रमेत्

पार्ष्णिभ्यां लिङ्ग वृषणौ अ स्पृशन् प्रयतः स्थितः

यथा पर्वत धातूनाम् दोषा दह्यन्ति

संवृत आस्यः तथा एव ऊरू सम्यग् विष्टभ्य च अग्रतस्
न आप्याययन्ति

एतद् वै यज्ञस्य समृद्धं यद् रूप समृद्धम् यत् कर्म क्रियमाणम् ऋक् यजुः वा अभिवदति

अन्नाद्यम् एव अस्मै तत् परिदधाति

अन्नं वा अर्कः

यूयं पात स्वस्तिभिः सदा न इति स्वस्तिमती रूप समृद्धा

प्रत्य् एव अभिमृशन्ते

प्रजां च एव अस्मै तत् पशूंश् च आशास्ते

एताम् एव तद् देवतां यथाभागं प्रीणाति

उद् उ ब्रह्माण्य् ऐरत श्रवस्या इति पर्यासः

उद् उ त्ये मधुमत्तमा गिर इति बार्हतः प्रगाथः

पशूनाम् आप्त्यै

तन् मध्येन एव मध्यं समर्धयति

न ह्य् अ नाराशंसाः सीदन्ति

वसिष्ठासो अभ्यर्चन्त्य् अर्कैर् इति

वषट्कृत्य अनुवषट्करोति

मध्यं माध्यंदिनं सवनानाम्

स न स्तुतो वीरवत् धातु गोमद् इति

पशवः स्वरः

एव इद् इन्द्रं वृषणं वज्र बाहुम् इति परिदधाति

तं वो दस्मम् ऋतीषहं तत् त्वा यामि सु वीर्यम् इति ब्राह्मणाच्छंसिन स्तोत्रिय अनुरूपौ
पाञ्चजन्यं वा एतद् उक्थं यद् वैश्वदेवं सर्वेषां वा एतत् पञ्चजनानाम् उक्थम् देव मनुष्याणाम् गन्धर्व अप्सरसाम् सर्पाणां च पितॄणां च एतेषाम् वा एतत् पञ्चजनानाम् उक्थम्

सदा एव पञ्चजनीयया परिदध्यात् तद् उपस्पृशन् भूमिम् परिदध्यात् तद् यस्याम् एव यज्ञं संभरति तस्याम् एव एनम् तद् अन्ततः प्रतिष्ठापयति

मूलं वा एतद् यज्ञस्य यद् धाय्याश् च याज्याश् च तद् यद् अन्या अन्या धाय्याश् च याज्याश् च कुर्युर् उन्मूलम् एव तद् यज्ञं कुर्युस् तस्मात् ताः समान्य एव स्युः

सर्व एनम् पञ्चजना विदुर् आ एनम् पञ्चिन्यै जनतायै हविनो गच्छन्ति य एवं वेद

द्विः पच्छः परिदधाति चतुष्पादा वै पशवः पशूनाम् अवरुद्ध्यै सकृद् अर्धर्चशः प्रतिष्ठाया एव द्वि प्रतिष्ठः वै पुरुषश् चतुष्पादाः पशवो यजमानम् एव तद् द्वि प्रतिष्ठम् चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति

विश्वे देवाः शृणुता इमम् हवम् म इति वैश्वदेवम् उक्थं शस्त्वा वैश्वदेव्या यजति यथाभागं तद् देवताः प्रीणाति

यथा वै पुरुष एवं वैश्वदेवं तस्य अङ्गान्य् एवं सूक्तानि यथा पर्वाण्य् एवं धाय्यास् तद् उभयतो धाय्याम् पर्याह्वयते तस्मात् पुरुषस्य पर्वाणि शिथिराणि सन्ति दृﾱहानि ब्रह्मणा हि तानि धृतानि

अदितिर् माता स पिता स पुत्र इति इयम् वै माता इयम् पिता इयम् पुत्रः

अदितिर् जातम् अदितिर् जनित्वम् इति इयम् वै जातम् इयं जनित्वम्

अदितिर् द्यौर् अदितिर् अन्तरिक्षम् इत्य् उत्तमया परिदधाति इयम् वा अदितिर् इयं द्यौर् इयं अन्तरिक्षम्

वैश्वदेवं शंसति

विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना इत्य् अस्यां वै विश्वे देवा अस्याम् पञ्चजनाः

यस्याम् अस्य दिशि द्वेष्यः स्यान् न तां ध्यायेद् अनुहाय एव अस्य तद् वीर्यम् आदत्ते

यथा वै प्रजा एवं वैश्वदेवं तद् यथा अन्तरम् जनता एवं सूक्तानि यथा अरण्यानि एवं धाय्यास् तद् उभयतो धाय्याम् पर्याह्वयते तस्मात् तान्य् अरण्यानि सन्त्य् अन् अरण्यानि मृगैश् च वयोभिश् च इति ह स्म आह
अथ यद् अध्वर्युर् बर्हिषदं पुरोडाशं करोति

अथ उ पशवो वा इडा

सर्वेषु एव तद् भूतेषु उपहवम् इच्छते

शान्तिर् वै भेषजम् आपः

तस्यां चतुः अवान् इति

अथ यज् जपेन उत्तर इडाम् प्राश्नाति

अथ यद् इडाम् उपह्वयते

अथ यद् अन्वाहार्यम् आहरन्ति

इध्मस्य वा एषा एका अतिशिष्टा भवति

अथ यत् समिधम् अनुमन्त्रयते

तस्माद् एनम् आहरन्ति

अन्नम् एव तद् आत्मन् धत्ते

तथा पञ्चपदी भवति

पञ्च पदा पङ्क्तिः

पशूनाम् एव आप्त्यै

पाङ्क्तो वै यज्ञो यज्ञस्य एव आप्त्यै

तस्माद् एनाम् अनुस्तौति
सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

सा एव तस्य सर्वस्य प्रायश्चित्तिः

तद् यथा शीर्णं तत् पर्वणा पर्व संधाय भिषज्येद् एवम् एव एवम् विद्वांस् तत् सर्वं भिषज्यति

अथ यदि यजुष्टो भुवः स्वाहा इति आग्नीध्रे जुहवाथ

स देवान् अब्रवीद् एतेन यूयं त्रयेण वेदेन यज्ञं तनुध्वम् इति

तद् आहुर् यद् ऋचा होतृ त्वम् क्रियते यजुषा आध्वर्यवम् साम्ना उद्गीथः ऽथ केन ब्रह्मत्वं क्रियत इति

ते देवा अनेन त्रयेण वेदेन यजमाना अप पाप्मानम् अघ्नत प्र स्वर्गं लोकम् अजानन्

यन् नु नो अद्य अयम् यज्ञो भ्रेषं नीयात् केन एनम् भिषज्याम इति

तस्माद् उ ह एवंविदम् एव प्रायश्चित्तिं कारयेत

स ह वाव ब्रह्मा य एवं वेद

ते ऽब्रुवन् यन् नु वयम् अनेन त्रयेण वेदेन यजमाना अप पाप्मानम् अवधिष्महि प्र स्वर्गं लोकम् अज्ञासिष्म

अनया त्रय्या विद्यया इति ह ब्रूयात्

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

तस्माद् उ यम् एव ब्रह्मिष्ठं मन्येत तं ब्रह्माणं कुर्वीत

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ यस्य एतत् अ विद्वान् प्रायश्चित्तिं करोति यथा शीर्णेन शीर्णं संदध्यात् शीर्णे वा गरम् अध्यादध्यात् तादृक् तत्

स वै खलु प्रजापतिर् यज्ञं सृष्ट्वा ऊर्ध्वः उदक्रामत्

अथ यदि सामतः स्वः स्वाहा इति आहवनीये जुहवाथ
अग्रं वा उद्धृत्य निदध्यात्

ये भूताः प्रचरन्ति दिवा बलिम् इच्छन्तो वितुदस्य प्रेष्याः

पात्र संक्षालनम् निनयति निशि श्रितेभ्यः स्वाहा रुद्राय स्वाहा इति वा

जनन मारके मृत्यु जाति प्राये च स्वाहा इति

तेभ्यो बलिं पुष्टि कामः हरामि मयि पुष्टिं पुष्टि पतिः दधातु स्वाहा इति

तेषाम् अहं तु भूतानां पिण्डं दास्याम्य् अ याचितः

यमाय स्वाहा यम पुरुषेभ्यः स्वाहा इति दक्षिणतः

अथ अर्केण एक पर्णेन बलिम् निनयति

भये मे अभयम् अस्तु दुर्भिक्षे च सु भिक्षणम्

अथ दक्षिणतः प्राचीनावीती जुहोति पितृभ्यः स्वधा नमः पितामहेभ्यः स्वधा नमः प्रपितामहेभ्यः स्वधा नमो मातामहेभ्यः स्वधा नमो मातुः पितामहेभ्यः स्वधा नमो मातुः प्रपितामहेभ्यः स्वधा नम इति त्रीन्

अग्नये स्वाहा इति पुरस्तात्

यज्ञो वा एष पञ्चमो यद् अतिथिः

सोमाय स्वाहा इति उत्तरतः

येषां न माता पचते येषां रात्र्यां समागमम्

अथ ऊर्ध्वम् बलिं निनयति

अप उपस्पृश्य उत्तरतस् यज्ञ उपवीती जुहोत्य् ऋग्वेदाय स्वाहा यजुर्वेदाय स्वाहा सामवेदाय स्वाहा अथर्ववेदाय स्वाहा अथर्व अङ्गिरोभ्यः स्वाहा इतिहास पुराणेभ्यः स्वाहा सर्व देव जनेभ्यः स्वाहा सर्व भूतेभ्यः स्वाहा इति

यमाय स्वाहा इति दक्षिणतः

वरुणाय स्वाहा वरुण पुरुषेभ्यः स्वाहा इति पश्चात्

इन्द्राय स्वाहा इन्द्र पुरुषेभ्यः स्वाहा इति पुरस्तात्

वैश्वदेवं हुत्वा अतिथिम् आकाङ्क्षेत आगः दोहन कालम्

वरुणाय स्वाहा इति पश्चात्
यः वै सः बहिर्धा पुरुषात् आकाशः अयम् वाव सः यः अयम् अन्तर् पुरुषे आकाशः

पूर्णाम् अ प्रवर्तिनीम् श्रियम् लभते यः एवम् वेद

यः वै सः अन्तर् पुरुषे आकाशः अयम् वाव सः यः अयम् अन्तर् हृदये आकाशः

तत् एतत् पूर्णम् अ प्रवर्ति

एताम् एव न अतिशीयते

गायत्री वै इदम् सर्वम् भूतम् यत् इदम् किंच

यत् वै तत् पुरुषे शरीरम् इदम् वाव तत् यत् इदम् अस्मिन् अन्तर् पुरुषे हृदयम्

वाच् वै गायत्री

एतत् एव न अतिशीयन्ते

या वै सा पृथिवी इयम् वाव सा यत् इदम् अस्मिन् पुरुषे शरीरम्

सा एषा चतुष्पदा षड्विधा गायत्री

अस्मिन् हि इमे प्राणाः प्रतिष्ठिताः

अस्मिन् हि इमे प्राणाः प्रतिष्ठिताः

वाच् वै इदम् सर्वम् भूतम् गायति च त्रायते च

एतत् एव न अतिशीयन्ते

यत् वै तत् ब्रह्म इति इदम् वाव तत् यः अयम् बहिर्धा पुरुषात् आकाशः
तस्य उपस्थम् समिद् योनिर् ज्योतिर् इष्या धूमो ऽभिनन्दो विष्फुलिङ्गाः संस्पर्शो ऽङ्गाराः

स्त्र्य् एव अग्निः वैश्वानरः

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ वैश्वानरे अहर् अहर् देवाः सोमं राजानं जुह्वति

एष वा अग्निर् वैश्वानरो य एष तपति

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ वैश्वानरे अहर् अहर् देवा वृष्टिं जुह्वति

सो ऽत्र पञ्चम्यां विसृष्ट्यां पुरुषो देवेभ्यो जायते

तस्य अन्तरिक्षम् समिद् अग्निर् ज्योतिर् वायुर् धूमो मरीचयो विष्फुलिङ्गा दिशो ऽङ्गाराः

पुरुष एव अग्निः वैश्वानरः

स्तनयित्नुर् एव अग्निः वैश्वानरः

पञ्चम्यां विसृष्ट्यां दिव्या आपः पुरुष वाचः वदन्ति यथा यथा अमुम् लोकम् अप्येति

तस्या आहुतेर् हुतायै रेतः सम्भवति

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ वैश्वानरे अहर् अहर् देवा रेतो जुह्वति

तस्या आहुतेर् हुतायै पुरुषः सम्भवति

तस्या आहुतेर् हुताया अन्नं सम्भवति

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ वैश्वानरे अहर् अहर् देवा अन्नं जुह्वति

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ वैश्वानरे अहर् अहर् देवा अमृतम् अपो जुह्वति

तस्य रात्रिः समिद् अहर् ज्योती रश्मयो धूमो नक्षत्राणि विष्फुलिङ्गाश् चन्द्रमा अङ्गाराः

तस्य वाक् समिच् चक्षुर् ज्योतिः प्राणो धूमो मनो विष्फुलिङ्गाः श्रोत्रम् अङ्गाराः
तत एतं द्वादश अहम् संवत्सरस्य अञ्जस्यम् अपश्यन्

को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति

ते ह्य् एव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि

को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति

ते ह्य् एव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि

देवा ह वै सहस्रसंवत्सराय दिदीक्षिरे

अथ यद् द्वादश मासांत् सुत्याभिस् तेन इदम् महत् उक्थम् अवाप्नोति

स वा एष विश्वजिद् यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

तद् अयातयाम मध्ये यज्ञस्य अपश्यन्

तेषां पञ्च शतानि संवत्सराणां पर्युपेतान्य् आसन्न् अथ इदम् सर्वं शश्राम ये स्तोमा यानि पृष्ठानि यानि शस्त्राणि

तत एतं तापश्चितं सहस्रसंवत्सरस्य अञ्जस्यम् अपश्यन्

स खलु द्वादश मासान् दीक्षाभिर् एति द्वादश मासान् उपसद्भिर् द्वादश मासान् सुत्याभिः

ते ह्य् एव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि

ते देवा तं यज्ञ क्रतुम् जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

ते देवा तं यज्ञ क्रतुम् जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

अथ यद् द्वादश अहम् दीक्षाभिर् एति द्वादश अहम् उपसद्भिस् तेन एतौ अग्नि अर्कौ आप्नोति

ते हि एव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि

ते देवा तं यज्ञ क्रतुम् जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

स खलु द्वादश अहम् दीक्षाभिर् एति द्वादश अहम् उपसद्भिर् द्वादश अहम् सुत्याभिः

को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति

तत एतं विश्वजितं पृष्ठ्य षडहस्य अञ्जस्यम् अपश्यन्

तत एतं संवत्सरं तापश्चितस्य अञ्जस्यम् अपश्यन्

को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति

अथ यद् द्वादश मासान् दीक्षाभिर् एति द्वादश मासान् उपसद्भिस् तेन एतौ अग्नि अर्कौ आप्नोति

एष ह प्रजानां प्रजापतिर् यद् विश्वजिद् इति ब्राह्मणम्

ते देवा तं यज्ञ क्रतुम् जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

ते देवा तं यज्ञ क्रतुम् जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

ते देवा तं यज्ञ क्रतुम् जानीमो यः सहस्रसंवत्सरस्य प्रतिमा

को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति

अथ यद् द्वादश अहम् सुत्याभिस् तेन इदम् महत् उक्थम् अवाप्नोति

को हि तस्मै मनुष्यो यः सहस्रसंवत्सरेण यजेत इति
निम्बः पिचुमन्दः

अत एव संग्रह कारः अधिकम् अधीते मदन जीमूत इक्ष्वाकु कोशातकी द्वय फल पुष्प पत्त्राणि

मधुकं यष्टीमधु

कृमिघ्नं विडङ्गम्

शोधन आदि द्रव्य गणाः

कणा पिप्पली

त्रपुसं कटुवालुकम्

इति

उपलक्षणं च इदम्

प्रियङ्गु पुष्पम्

एला त्रुटिः

लवणं सैन्धवम्

छर्दनानि इति वमनानि

सर्षपो रक्षोघ्नः

वचा उग्रा

तालीसपत्रम्

हरिद्रा शृङ्गवेर कन्दौ

इति

चित्रा चित्राण्डिका कटु पटोल फलम् पत्त्रकं च

विशाला इन्द्रवारुणी

कोशवत्यौ कटुकोशातकी राजकोशातकी च

बिम्बी कटुतुण्डिकेरी

बहुवचनं गुण बहुत्व अर्थम्

तत्र वमन गणम् आह मदन मधुक इत्यादि

मूर्वा मधुरसा

कुटज करञ्ज त्रपुस सर्षप पिप्पली विडङ्ग एला प्रत्यक्पुष्पी इह रेणु पृथ्वीका कुस्तुम्बरी प्रपुन्नटानाम् फलानि शारदानि च हस्तिपर्ण्याः

विदुलो वेतसः

मदनो गेलः

मधूक दारुहरिद्रा सारौ

उक्तं च सुश्रुतेन समस्तं वर्गम् अर्धम् वा यथा लाभम् अथ अपि वा

कुटजो वत्सकः

तगर गुडूची मधु फाणित क्षीर क्षार लवणानि च इति वमन उपयोगीनि
तेषु अवाचीन पाणिः दक्षिण अपवर्गान् पिण्डान् ददाति

नमो वः पितरो रसाय

इति प्रपितामहाय

भुञ्जानान् समीक्षते

अमुष्मिन् लोके उप वः क्षरन्तु

इति वा

अथ यदि नामधेयानि न विन्द्यात्

मार्जयन्तां पितरः सोम्यासः

एतत् ते प्रपितामह असौ इति प्रपितामहाय तूष्णीं चतुर्थं स कृताकृतः

तत उदक अन्तम् गत्वा त्रीन् उदक अञ्जलीन् निनयति

अत्र अञ्जन अभ्यञ्जने वासः च अनु पिण्डं ददाति

अभ्यङ्क्ष्व असौ अभ्यङ्क्ष्व असौ इति त्रिस् अभ्यञ्जनम्

आङ्क्ष्व असौ आङ्क्ष्व असौ इति त्रिस् आञ्जनम्

भुक्तवतो ऽनुप्रव्रज्य शेषम् अनुज्ञाप्य उद कुम्भम् दर्भ मुष्टिम् च आदाय दक्षिण पूर्वम् अवान्तरदेशम् गत्वा दक्षिण अग्रान् दर्भान् संस्तीर्य तेषु अवाचीन पाणिः दक्षिण अपवर्गान् त्रीन् उदक अञ्जलीन् निनयति

इति दशाम् ऊर्णा स्तुकान् वा छित्त्वा न्यस्यति पूर्वे वयसि

असाव् अवनेनिङ्क्ष्व असौ अवनेनिङ्क्ष्व

स्वधा पितृभ्यः पृथिविषद्भ्यः

एतत् ते तत असौ इति पित्रे पिण्डं ददाति

स्वं लोम छित्त्वा उत्तरे

स्वधा पितृभ्यो अन्तरिक्ष सद्भ्यः

इति पितामहाय

पुत्रान् पौत्रान् अभितर्पयन्तीर् आपो मधुमतीः इमाः स्वधां पितृभ्यो अमृतं दुहानाः

इति

आपो देवीर् उभयान् तर्पयन्तु नदीः इमाः उदन्वतीर् वेतस्विनीः सु तीर्थ्याः

मार्जयन्तां प्रपितामहाः सोम्यासः

अथ पात्रं संक्षाल्य

इति नमस्कारैः उपतिष्ठते

इति पित्रे पिण्डं दद्यात्

इति प्रसव्यं परिषिच्य न्युब्ज पात्रम् पाणी व्यत्यस्य दक्षिणम् उत्तरम् उत्तरं च दक्षिणम्
यद् उ घृतश्चुच् च मधुश्चुच् च आङ्गिरसौ अपश्यतां तस्माद् एवम् आख्यायते

दुहे ह वै यज्ञं सर्वान् कामान् य एवं वेद

यजुः निधनम् वा एतयोर् अन्यतरत् साम निधनम् अन्यतरत्

एताभ्यां वा इन्द्रो यज्ञं सर्वान् कामान् अदुग्ध

घृतश्चुत् निधनेन इति ब्रूयात्

एतेन ह वै रात्रिर् आज्यवती भवति

तद् यद् घृतश्चुत् निधनम् तद् यजुः निधनम्

अथ यन् मधुश्चुत् निधनम् तत् साम निधनम्

यज्ञ स्तनौ वा एते सामनी