tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पृष्टो ऽथ धर्मराजेन पुनः शान्तनवो ऽब्रवीत्

तत् दृष्ट्वा नकुल उलूकौ निराशौ आखु भक्षणे

कोटिभिः प्राप्त कालानाम् मुहूर्तम् अपि दुर्लभम्

अभ्यर्थयेत कः सेवां दैव्य आतङ्क कलङ्किताम्

तत् पीत्वा नरकं विप्रा दीक्षितेन सह आययुः

तं तया गूढम् आक्रान्तम् चिराय चतुराननः

अथ अस्य वचसा रुद्रः प्रययौ दण्ड ताम् स्वयम्

ततः कमल पर्यङ्क स्थिता कमल लोचना

रूपं च दर्शयित्वा अस्मै प्रययौ त्रिदशालयम्

अन्न दानैः सुकृतिनः प्रयाताः परमं पदम्

तीर्थ आप्लुतस्य शनकैः स मुनिः याजकः ऽभवत्

गत्वा यत्र शरीर अन्ते नराः काल वशीकृताः

आलस्य उपहतः ग्रीवाम् अवाप शत योजनाम्

विस्मितः च प्रहृष्टः च मनसा तम् अपूजयत्

प्रयोजन अर्थिनः कुर्यात् आशा बन्धान् सदा मदा

त्रातारः सर्व धर्माणाम् कर्तारः पुण्य कर्मणाम्

अलसा दीर्घसूत्राः च दृश्यन्ते विभवैः युताः

विद्याधर घटा आजुष्ट निर्झर उदार कन्दरम्

पारिजात लता लोलाः मन्दार उदार सौरभाः

न च धर्माः प्रवर्तन्ते न च वर्षति वासवः

अश्वमेधेन विधिवत् पूत आत्मा सो ऽथ भूपतिः

क्षुध् क्षाम कुक्षिः तत्र अपि मुनिः भिक्षाम् अयाचत

के पूज्या इति पार्थेन पृष्टो अवादीत् सुरव्रतः

निवृत्तानां च निःसङ्ग क्रिया निर्वाण जम् फलम्

अबान्धवे ऽस्मिन् अधुना न संसारे मतिः मम

इति संचिन्त्य सु चिरम् पाथेय अर्थी द्विज अधमः

अन्तर् प्रवेशः किम् अयम् त्वया मे योगतः कृतः

तुल्य अक्षर पद क्षोभम् नाम तेषां निरुक्ततः

क्षुतेन सहसा उत्सृष्टः स श्रीमान् क्षुपः इति अभूत्

इति ब्राह्मण माहात्म्यम् श्रुत्वा हैहय भूपतिः

तस्य जन्मनि यत् पूर्वम् संजातं जातवेदसः

सुराणां सद्म साधूनां सम्प्राप्ता तव च अन्तिकम्

शूद्रो विप्र वध्वम् गत्वा क्रिमिः आखुः च जायते

एतत् उक्त्वा चतुर्भिः श्रीः भूमि अम्भस् वह्नि वायुषु

भव मद् वचसा धन्यः स भार्यः पृथिवीपते

दुर्बलं घ्नन्ति बलिनः सेवन्ते च पर स्त्रियः

अतीतः स च भूपालः सगरो येन सागराः

दारुणः स्यात् मुखे स्वादुः गुड लिप्तः इव उपलः

जलानाम् इव जन्तूनां स्थैर्यम् एकः हरिः स्मृतः

यस्मिन् तपः च सत्यं च स्व ज्ञानम् च प्रतिष्ठितम्

पुनः पृष्टः क्षितिभुजा बभाषे जाह्नवीसुतः

सर्वतः पाणि शिरसे नमः सर्व अन्तरात्मने

पुरोधसा ब्राह्मणेन संयुक्तः श्रेयसां नृपः

सो ऽयं दिष्ट्या हतः पापः तेजसा ब्रह्म वादिनाम्

श्रुत्वा इति कपिलः प्राह शुद्ध ज्ञान मयः क्रतुः

अपश्यत् वायुः अभ्येत्य विशीर्णं शल्मलिं स्वयम्

न पश्यसि मृतः किंचिद् कः ऽयं सर्व ग्रहः ते

पताका यस्य पुण्यस्य जाह्नवी न विभाव्यते

शम्बुकस्य वधात् पूर्वम् मृतो ऽपि ब्राह्मण आत्मजः

ततः सुदर्शनो विप्रम् उवाच अविकृत आशयः

श्मशान सदृशे राज्ये को अस्मिन् मोदेत मादृशः

इत्यादि मिथिला इन्द्रस्य निशम्य विशदं वचः

शृगालेण इति गदिते पुनः शव भृतः च तान्

भय अनभिज्ञः निश्चिन्तो निद्रावान् रोग वर्जितः

धनैर् गोभिर् नरैः अश्वैः यत्नात् अकरवम् पृथक्

आयुः केन अक्षयम् लब्धं वियोगः कस्य वा प्रियः

न कदाचिद् श्रुतः ऽस्माभिः किल भिक्षा अशनः नृपः

स भूभुजा स भार्येण परिचर्या व्रते धृते

तृष्णा तन्तुः अन् आदि अन्तः बिसानाम् इव देहिनाम्

शुश्राव देव राज ऋषि वंशान् कल्मष नाशनान्

सौहार्दं केन न चलेत् इति पृष्टो अब्रवीत् च सः

विक्रीय मां विमुच्यन्तां युष्माभिः सलिल ओकाः

प्रीतो ऽहं वाम् भक्त्या गृह्णीतम् अधुना वरम्

प्रहर्ता स्यात् न सर्वत्र हन्यात् शत्रून् नशेष कृत्

गत क्लमः निवृत्तः च पीयूषैः इव पूरितः

विजहार हरो हार फणि रत्न अंशु पिञ्जरः

तं वीक्ष्य कम्पिताः सर्वे सहसा जाल जीविनः

गन्धर्वाणां सहस्राणि ननृतुः हेम मालिनाम्

सतां न नश्यति प्रीतिः गुण आदान एक तद् परैः

ज्ञान योग्यस्य वेदानां नियमस्य च भूभुजा

दृष्ट्वा शरीर अन्तर गः मोहात् यैः न विलोक्यते

भुञ्जानो विविधान् भोगान् निराहारः ऽथवा क्वचित्
ततः स्वयं स नृपतिः पूजाम् आदाय स त्वरः

मूर्खो बुद्धिमतां धुर्यः सुरूपो रूप वर्जितः

चक्रतुः तत्र सहितौ प्रीत्या प्रणय शालिनः

विनिःसृतः तृतीयः ऽपि सत्यम् अस्मि इति उवाच ताम्

न हि नाम स्वयं कश्चिद् करेण आकृष्य मृत्युना

भिक्षुकी शून्य निलया शून्ये अस्मिन् ते विग्रहे

इति पृष्टो द्विजः तेन बभाषे विपुल आशयः

चरत् मृगः शृङ्गम् इव त्वचं वृद्धं इव उरगः

ततः शशाङ्क चूडेन पृष्टा देवी मृगी दृशाम्

किम् अग्र्यम् सर्व धर्माणाम् इति अपृच्छत् उदार धीः

ब्रह्महत्या भयात् तीव्रात् व्रत अन्ते मुच्यते नरः

धन पुत्र कलत्रेषु न स्निह्यन्ति विपश्चितः

विद्युत् विलास तरलाः सुराणाम् अपि संपदः

भित्त्वा भीष्मस्य मूर्धानं विवेश विमलं नभः

स गत्वा शून्य निलये ददर्श खर रूपिणम्

तां यौवनवतीं काले भगवन्त् वीक्ष्य पावकः

पृष्टो देवव्रतः प्राह ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृप

फलानाम् इव काल ज्ञः को ऽनुशोचति तत्त्व धीः

पद्मो नाम महान् नागः नैमिषे गोमती तटे

मुक्ताफलानां भग्नानां जतु लेशैः न संधयः

एवं बहुविधैः तेभिः तेभिः चित्र पाकैः कु कर्मभिः

संदेहाय उद्धृतम् शस्त्रं वाच् युद्धम् कण्ठ शोषणम्

अद्य काल विपर्यासात् वध्य दण्डे अपि अ संयताः

कर्मणा याति संसारं निःसंसारः तु विद्यया

कथा अवशेष विभवाः कालेन भुवन अधिपाः

न वोढेषु च दारेषु ह्रियते मृत्युना जनः

ताः त्यक्ताः कथम् अस्माभिः घोरः सर्व क्षयः कृतः

दुःखं स्वपिषि मन्ये ऽहं चिन्तया हरिणः कृशः

ब्रह्म उपेन्द्र इन्द्र _ त्रिगुणाय त्रिमूर्तये

इति उक्त्वा तनयं राज्ञे स मुनिः दिव्य लोचनः

तत्र उग्र तपसा युक्तो व्यासः सत्यवती सुतः

द्वारवत्यां महा कूपे पुरा गुल्म तृण आवृते

सङ्ग त्यागः पदं मुक्त्याः भोग अभ्यासः गृहं शुचः

ललम्बे कृतकं धाम्नि प्राप्त ज्ञः मृत वत् स्वयम्

विश्रान्तं पुण्डरीकाक्षं स्थितम् अर्जुन मन्दिरे

यत्र संनिहितो दण्डः श्यामो लोहित लोचनः

वनेषु मुनि पुण्येषु यज्ञेषु च वसामि अहम्

न युध्यते क्षत्रियो यः स धर्म विजयी नृपः

प्रोत्साहानाम् अकार्येषु कुर्वीथा दुस्तरेषु अरेः

इति आसीत् राज पुत्रस्य राज्ञः च परिभाषणम्

कुल कर्म अर्थ बुद्धीनाम् पितामह किम् उत्तमम्

भविष्यन्ति जन अन्ताय त्वां न ज्ञास्यन्ति मोहिताः

मिथ्या प्रयात चित्तानाम् फलन्ति हृदय भ्रमाः

यो नरः स सत् आचारः प्राप्नोति पदम् उत्तमम्

नागं ददर्श तं प्राप्तं दृष्ट्वा पप्रच्छ कौतुकम्

वस्तव्यं म्लेच्छ मध्ये ऽपि साधुभिः न तु अराजके

व्रजन्तीं ब्रह्मदत्तः ताम् हर्म्यात् आलोक्य संभ्रमात्

शङ्कमानो गुरु वधू गात्र संस्पर्श पातकम्

भक्ष्य अभक्ष्य विचारेण कार्य अकार्य विभेदात्

अन्न दानम् महत् तस्मात् पात्रम् यत्र न गण्यते

असृजत् मानसम् जिष्णुं तुमुलं विरजं सुतम्

वैश्वदेवेन विधिना संस्कृतेन च वह्निना

ततो गृह अन्तरात् विप्रः सुदर्शनम् अभाषत

कालेन कलिताः ते ते भावाः त्रैलोक्य वर्तिनः

अरण्या गर्भ सम्भूतः सो अभूत् व्यास सुतः शुकः

स्मृतिशेष दशाम् शक्र समेष्यति भवान् अपि

न अहम् न मृत्युः नो सर्पः प्रभुः बाल निपातने

तूर्णं वर्तेत साम्ना वा त्यक्त आत्मा वारणं व्रजेत्

अभग्न प्रणयाः कार्याः सर्वथा अर्थि मनोरथाः

जामदग्न्यः पुरा रामः कृत्वा निःक्षत्रियं जगत्

यस्य पृष्ठं न पश्यन्ति युध्यमानस्य शत्रवः

लोमशं नाम मार्जारं जाल बद्धम् व्यलोकयत्

स कथं जीवित भ्रंश भयात् पापे प्रवर्तसे

स्वाच्छन्द्यम् अमृतम् त्यक्त्वा कः सेवां विकटां श्रयेत्

एतेषु सुरराजस्य प्रविष्टेषु क्रमात् वपुः

अथ श्राद्ध विधिम् पृष्टो राज्ञा शान्तनवो ऽब्रवीत्

विषयेषु इति तत् राज्ञ् स्वयम् उक्तम् न पश्यसि

गणयन् दुर्दशाम् अन्ते समानः काञ्चन अश्मनोः

प्रायश्चित्तं न तु स्त्रीणां रजसा संवृता हिताः

इति उक्त्वा सत्य दुग्ध अब्धिः किंचिद् आवृत्त कंधरः
बार्हस्पत्यः पशुर् उपालम्भ्यः

एष ह वै परिस्रजी यः खलतिः परिकेश्यः

बृहस्पतिः प्रथमं जायमानो महो ज्योतिषः परमे व्योमन्

अथ ह एष मिर्मिरो यः शुक्लो विक्लिधस् तिलकवान् पिङ्ग अक्षः

तस्य एकरात्रीणस्य सोमं क्रीणन्ति

स उपकल्पयते अश्व चतुस्त्रिंशाः दक्षिणाः कृष्णाजिनं सुवर्ण रजतौ च रुक्मौ पर्ण मयम् पात्रम् आज्यम् अभिषेचनाय

अथ वै ब्राह्मणं भवति

तिस्र उपसदः

अथ ह एष त्रि शुक्रः यस् त्रि वेदः

तद् यजमानं प्राञ्चम् उपवेश्य सुवर्ण रजताभ्याम् रुक्माभ्यां पर्युपास्य पर्ण मये पात्र आज्यम् आनीय अभिषिञ्चति

तायते त्रिवृद् अग्निष्टोमो रथंतर सामा प्रवर्ग्यवान्

अभिषेकस्य काले यजमान आयतने कृष्णाजिनं प्राचीन ग्रीवम् उत्तर लोम उपस्तृणाति

परिस्रजी होता भवत्य् अरुणो मिर्मिरस् त्रि शुक्रः इति

तस्य बार्हस्पत्यो ऽतिग्राह्यः

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां सरस्वत्यै वाचो यन्तुर् यन्त्रेण बृहस्पतिसवेन अभिषिञ्चामि इति

प्रज्ञातं देवसुवां हविषां करणम्

सप्त आस्यः तुवि जातः रवेण वि सप्त रश्मिः अधमत् तमांसि

दीक्षते

बृहस्पतिसवेन यक्ष्यमाणो भवति

समानम् आ अभिषेकस्य कालात्

समुन्मृष्टे समुत्क्रोशन्ति इति समानम् आ मुखस्य विमार्जनात्
यः सकृदागामि फलम् प्राप्तु कामः सकृदागामि फले स्थातु कामः यो अनागामि फलम् प्राप्तु कामः अनागामि फले स्थातु कामः यो अर्हत् त्वम् प्राप्तु कामः अर्हत् अर्हत् अर्हत् त्वे त्वे त्वे स्थातु कामः यः प्रत्येक बोधिम् प्राप्तु कामः प्रत्येक बोधौ स्थातु कामः स न इमाम् क्षान्तिम् अन् आगम्य

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचत् यत् कौशिक एवं वदसि कस्य एषः ऽनुभावो वेदितव्यः कस्य एतत् अनुष्ठानम् वेदितव्यं यत् आर्य सुभूतिः प्रज्ञापारमितां भाषते इति तथागतस्य एष कौशिक अनुभावो वेदितव्यः

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः स्थविरः तान् स्थविरान् एतत् अवोचत् न अस्याः आयुष्मन्तः प्रज्ञापारमिताया एवं निर्दिश्यमानायाः केचिद् प्रत्येषकाः भविष्यन्ति

इति हि बुद्ध त्वम् इति न स्थातव्यम्

इति हि विज्ञानम् इति न स्थातव्यम्

रूप अनन्त तया कौशिक अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

एवं च अत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यं यथा आर्य सुभूतिः उपदिशति

न स्रोतआपत्ति फले स्थातव्यम्

प्रत्येकबुद्धो ऽपि माया उपमः स्वप्न उपमः

रूप अप्रमाण तया कौशिक अप्रमाण पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

रूपम् आत्मा अनात्मा इति न स्थातव्यम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

तत् कस्य हेतोः न हि सत्त्वस्य अन्तर् वा मध्यं वा पर्यवसानं वा उपलभ्यते

तां च नाम पद प्रज्ञप्तिम् निर्दिशति तां च न विरोधयति तां च उत्तानीकरोति ताम् एव च उपदिशति

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् कथम् आयुष्मन् सुभूते सत्त्व अनन्त तया अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता स्थविरः सुभूतिः आह न हि कौशिक गणना योगेन वा गणना बहु त्वेन वा सत्त्व अनन्त तया अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

यदा अहम् देव पुत्राः दीपंकरस्य तथागतस्य अर्हतः सम्यक्संबुद्धस्य अन्तिके दीपवत्यां राजधान्याम् अन्तरायण मध्य गतः ऽनया प्रज्ञापारमितया अविरहितो ऽभूवम् तदा अहम् दीपंकरेण तथागतेन अर्हताम् सम्यक्संबुद्धेन व्याकृतो ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ भविष्यसि त्वं माणव अनागते ऽध्वनि असंख्येयैः कल्पैः शाक्यमुनिः नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् अनुत्तरः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देवानां च मनुष्यानां च बुद्धो भगवान् इति

एवम् अत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यम्

अथ खलु शक्रस्य देवानाम् इन्द्रस्य एतत् अभूत् गम्भीर प्रज्ञः बत अयम् आर्यः सुभूतिः

इति हि माया च सत्त्वाश् च अद्वयम् एतत् अ द्वैधीकारम् इति हि स्वप्नश् च सत्त्वाश् च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

विज्ञानं सुखं दुःखम् इति न स्थातव्यम्

इति हि वेदना इति संज्ञा इति संस्कारा इति

इति हि देव पुत्राः माया च निर्वाणं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

अर्हन् इह एव अन् उपधि शेषे निर्वाण धातौ परिनिर्वास्यति इति न स्थातव्यम्

यो न विज्ञानस्य विवृद्धये शिक्षते न परिहाणाय स न रूपस्य परिग्रहाय शिक्षते न उत्सर्गाय

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

तत् कस्य हेतोः रूप महत् तया हि कौशिक महा पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

एवं वेदनायाः संज्ञायाः संस्काराणाम्

यः तथागतस्य प्रादुर्भावः स आर्येण सुभूतिना स्थविरेण सुभाषितेन इह सूच्यते देश्यते प्रकाश्यते प्रभाव्यते

तस्मात् कौशिक सत्त्व अनन्त तया अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

तथागतस्य एतत् अधिष्ठानम् वेदितव्यं यत् आयुष्मान् सुभूतिः प्रज्ञापारमितां भाषते

विज्ञान महत् तया हि कौशिक महा पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

न प्रत्येकबुद्ध त्वे स्थातव्यम्
एवम् उक्ते शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् कस्य एषः आर्य शारिपुत्र अनुभावो वेदितव्यः कस्य एतत् अधिष्ठानम् वेदितव्यं यत् आर्य सुभूतिः प्रज्ञापारमितां भाषते आयुष्मान् शारिपुत्र आह तथागतस्य एष कौशिक अनुभावो वेदितव्यः

रूपं सुखं दुःखम् इति न स्थातव्यम्

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः बुद्ध अनुभावेन तेषां देव पुत्राणाम् इमम् एवंरूपम् चेतसा एव चेतः परिवितर्कम् आज्ञाय तान् देव पुत्रान् आमन्त्रयते स्म न विज्ञायते न विज्ञायते इदं देव पुत्राः

रूपं शून्यम् उपलभ्यते वा इति न स्थातव्यम्

स्रोतआपन्नो दक्षिणीय इति न स्थातव्यम्

रूपं नित्यम् अनित्यम् इति न स्थातव्यम्

स्थविरः सुभूतिः आह एवम् एतत् कौशिक एवम् एतत्

न पृथिवी धातौ स्थातव्यम्

यत् कौशिक अ निर्जातम् न तत् पुष्पम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

प्रत्येकबुद्धो दक्षिणीय इति न स्थातव्यम्

महा पारमिता इयम् कौशिक यत् उत प्रज्ञापारमिता

न रूपे स्थातव्यम्

तत् कस्य हेतोः रूपस्य हि कौशिक ना अन्तः न मध्यं न पर्यवसानम् उपलभ्यते

न मनः संस्पर्शे न मनः संस्पर्श जायाम् वेदनायां स्थातव्यम्

न सम्यक्प्रहाण ऋद्धिपाद इन्द्रिय बल बोधि अङ्गेषु न मार्ग अङ्गेषु स्थातव्यम्

दूरात् दूरतरम् आर्य सुभूतिः प्रविशति सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरम्

ते देव पुत्राः आहुः निर्वाणम् अपि आर्य सुभूते माया उपमम् स्वप्न उपमम् इति वदसि आयुष्मान् सुभूतिः आह तत् यदि देव पुत्राः निर्वाणात् अपि अन्यः कश्चिद् धर्मः विशिष्टतरः स्यात् तम् अपि अहम् माया उपमम् स्वप्न उपमम् इति वदेयम्

अथ खलु ते देव पुत्राः भगवन्तम् एतत् अवोचन् आश्चर्यं भगवन् परम आश्चर्यम् सुगत

अर्हन् दक्षिणीय इति न स्थातव्यम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

एवं शिक्षमाणो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञ तायाम् शिक्षते सर्वज्ञ तायाम् निर्यास्यति

न चक्षुषि स्थातव्यम्

बुद्धो दक्षिणीय इति न स्थातव्यम्

इति हि सम्यक्प्रहाण ऋद्धिपाद इन्द्रिय बल बोधि अङ्गानि इति इति हि मार्ग अङ्गानि इति न स्थातव्यम्

स्रोतआपन्नाः सप्तकृतो भव परमाः इति न स्थातव्यम्

यो अप्रमेयेषु असंख्येयेषु बुद्ध धर्मेषु शिक्षते स न रूपस्य विवृद्धये शिक्षते न परिहाणाय

न विज्ञानं प्रज्ञापारमिता न अपि अन्यत्र विज्ञानात् प्रज्ञापारमिता

निर्मितानि एतानि पुष्पाणि

सत्त्व अनन्त तया कौशिक अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

कथं पुनः कौशिक आरम्बण अनन्त तया अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता सर्व धर्माणाम् हि कौशिक यतो ना अन्तः न मध्यं न पर्यवसानम् उपलभ्यते ततः कौशिक अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

अभव्या हि ते पुनः पुनः संसरणाय अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तम् उत्पादयितुम्

तेन खलु पुनः समयेन शक्रो देवानाम् इन्द्रः तस्याम् एव पर्षदि संनिपतितः संनिषण्णो ऽभूत् चत्वारिंशता त्रयस्त्रिंशत् कायिकैः देव पुत्र सहस्रैः सार्धम्

न सकृदागामि फले न अनागामि फले ना न अर्हत् अर्हत् त्वे त्वे स्थातव्यम्

यद् अपि कौशिक एवं वदसि प्रज्ञापारमिता बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन कुतो गवेषितव्या इति प्रज्ञापारमिता कौशिक बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन न रूपात् गवेषितव्या न अपि अन्यत्र रूपाद् गवेषितव्या

सकृदागामि अ परिनिष्ठित त्वात् सकृद् इमं लोकम् आगम्य दुःखस्य अन्तम् करिष्यति इति न स्थातव्यम्

अथ खलु आयुष्मतः सुभूतेः स्थविरस्य शक्रं देवानाम् इन्द्रम् अनुव्याहरणाय एतत् अभूत् न खलु पुनर् इमानि पुष्पाणि मया त्रायस्त्रिंशेषु देवेषु प्रचरन्ति दृष्ट पूर्वाणि यानि इमानि शक्रेण देवानाम् इन्द्रेण अभ्यवकीर्णानि

रूप अपरिमाण तया कौशिक अपरिमाण पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

विज्ञानं नित्यम् अनित्यम् इति न स्थातव्यम्

सकृदागामी दक्षिणीय इति न स्थातव्यम्

यैः देव पुत्रैः अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ चित्तं ना उत्पादितम् तैः उत्पादयितव्यम्
अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् प्रज्ञापारमिता आर्य शारिपुत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन कुतो गवेषितव्याः शारिपुत्र आह प्रज्ञापारमिता कौशिक बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन आयुष्मतः सुभूतेः परिवर्ताद् गवेषितव्या

रूपं शुभम् अशुभम् इति न स्थातव्यम्

उत्तानीकरिष्यति बत अयम् आर्य सुभूतिः इति

अप्रमाण पारमिता इयम् कौशिक यत् उत प्रज्ञापारमिता

इति हि रूपम् इति न स्थातव्यम्

विज्ञान अपरिमाण तया कौशिक अपरिमाण पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

अपि नु खलु पुनर् तेषाम् अपि अनुमोदे

पुनर् अपरम् कौशिक यस्मात् सर्व धर्माः अनन्ता अपर्यन्ताः न तेषाम् अन्तः वा मध्यं वा पर्यवसानं वा उपलभ्यते तस्मात् कौशिक अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः तथा हि ते ना एव श्रोष्यन्ति न च साक्षात्करिष्यन्ति

एवं न श्रोत्र घ्राण जिह्वा काय मनःसु स्थातव्यम्

अथ खलु आयुष्मतः शारि पुत्रस्य एतत् अभवत् यदि बुद्धो ऽतिक्रम्य पृथग्जन भूमिम् अतिक्रम्य श्रावक भूमिम् अतिक्रम्य प्रत्येकबुद्ध भूमिम् अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानाम् अर्थम् कृत्वा अप्रमेयाणि असंख्येयानि सत्त्व कोटी नियुत शत सहस्राणि परिनिर्वाप्य अप्रमेयान् असंख्येयान् सत्त्वान् श्रावक प्रत्येकबुद्ध सम्यक्संबुद्ध त्व नियतान् कृत्वा बुद्ध भूमौ स्थित्वा बुद्ध कृत्यम् कृत्वा अन् उपधि शेषे निर्वाण धातौ बुद्ध परिनिर्वाणेन परिनिर्वास्यति इति एवम् अपि अनेन न स्थातव्यम् तत् कथम् पुनर् अनेन स्थातव्यं कथं शिक्षितव्यम् इति अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः बुद्ध अनुभावेन आयुष्मतः शारिपुत्रस्य चेतसा एव चेतः परिवितर्कम् आज्ञाय आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् तत् किम् मन्यसे आयुष्मन् शारिपुत्र क्व तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः स्थितः आयुष्मान् शारिपुत्र आह न क्वचिद् आयुष्मन् सुभूते तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः स्थितः

स्रोतआपत्ति फलम् असंस्कृत प्रभावितम् इति न स्थातव्यम्

तत् कथम् बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमितायां स्थातव्यम् कथं शिक्षितव्यम् कथं योगम् आपत्तव्यम् स्थविरः सुभूतिः आह तेन हि कौशिक उपदेक्ष्यामि ते बुद्ध अनुभावेन बुद्ध तेजसा बुद्ध अधिष्ठानेन

य आयुष्मन् शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न कस्यचिद् धर्मस्य परिग्रहाय शिक्षते न उत्पादाय न अन्तर्धानाय शिक्षते स न सर्वज्ञ तायाः अपि परिग्रहाय शिक्षते न उत्पादाय न अन्तर्धानाय शिक्षते

तथागतस्य एतत् अधिष्ठानम् वेदितव्यं यत् अहम् प्रज्ञापारमितां भाषे

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः तस्याम् वेलायां पुष्पाणि अभिनिर्माय आयुष्मन्तं सुभूतिम् अभ्यवाकिरत्

एवं शिक्षमाणः कौशिक बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न स्रोतआपत्ति फले शिक्षते न सकृदागामि फले न अनागामि फले न न अर्हत् अर्हत् त्वे त्वे शिक्षते न प्रत्येकबुद्ध त्वे शिक्षते न बुद्ध त्वे शिक्षते

तत् यथा एव अत्र न कश्चिद् धर्मः सूच्यते न कश्चिद् धर्मः परिदीप्यते न कश्चिद् धर्मः प्रज्ञप्यते तथा एवा अस्याः प्रज्ञापारमिताया एवं निर्दिश्यमानाया न कश्चिद् प्रत्येषकः भविष्यति

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्रः आयुष्मांश् च पूर्णो मैत्रायणीपुत्रः आयुष्मांश् च महाकोष्ठिलः आयुष्मांश् च महाकात्यायनः आयुष्मांश् च महाकाश्यपः अन्ये च महा श्रावकाः अनेकैः बोधिसत्त्व सहस्रैः सार्धम् आयुष्मन्तम् सुभूतिं स्थविरम् आमन्त्रयन्ते स्म के ऽस्या आयुष्मन् सुभूते प्रज्ञापारमिताया एवं निर्दिश्यमानायाः प्रत्येषका भविष्यन्ति अथ खलु आयुष्मान् आनन्दः तान् स्थविरान् एतत् अवोचत् ते खलु आयुष्मन्तः वेदितव्या अ विनिवर्तनीयाः बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः दृष्टि सम्पन्नाः वा पुद्गलाः अर्हन्तो वा क्षीण आस्रवाः ये ऽस्याः प्रज्ञापारमिताया एवं निर्दिश्यमानायाः प्रत्येषका भविष्यन्ति

न चक्षुः विज्ञाने स्थातव्यम्
अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचत् यत् त्वम् कौशिक एवं वदसि अ निर्जातानि एतानि पुष्पाणि ना एतानि मनः निर्जातानि ना अपि वृक्ष गुल्म लता निर्जातानि इति

विज्ञानं शून्यम् उपलभ्यते वा इति न स्थातव्यम्

एवम् उक्ते शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् महा पारमिता इयम् आर्य सुभूते यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः तथा हि अत्र न कश्चिद् धर्मः सूच्यते न कश्चिद् धर्मः परिदीप्यते न कश्चिद् धर्मः प्रज्ञप्यते

विशिष्टेभ्यो हि धर्मेभ्यो विशिष्टतमा धर्मा अध्यालम्बितव्याः

चत्वारश् च लोकपाला विंशत्या देव पुत्र सहस्रैः सार्धम्

यथा तथागत स्थानम् तथा स्थास्यामि इति तथा शिक्षिष्ये इति यथा तथागत स्थानम् तथा स्थास्यामि इति तथा शिक्षिष्ये इति यथा तथागत स्थानम् तथा स्थास्यामि इति सु स्थितः अस्थान योगेन इति एवम् अत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन स्थातव्यम् एवम् शिक्षितव्यम्

एवं स न वेदनाया न संज्ञाया न संस्काराणाम्

न बुद्ध त्वे स्थातव्यम्

विज्ञानम् आत्मा अनात्मा इति न स्थातव्यम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

तत् कस्य हेतोः न हि मनः निर्जातानि कानिचिद् पुष्पाणि ना अपि वृक्ष गुल्म लता निर्जातानि

न पुनर् इदम् विज्ञायते यत् सुभूतिः स्थविरो भाषते प्रव्याहरति देशयति उपदिशति

न चक्षुः संस्पर्श जायाम् वेदनायां स्थातव्यम्

स न विज्ञानस्य विवृद्धये शिक्षते न परिहाणाय

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् कृतज्ञैः अस्माभिः भगवन् भगवतो भवितव्यं ना अकृतज्ञैः

स्थविरः सुभूतिः आह तत् किम् मन्यसे कौशिक काचिद् अत्र सत्त्व परिदीपना कृता शक्र आह नो हि इदम् आर्य सुभूते

पञ्च च शुद्धावासानां देव पुत्राणाम् सहस्राणि तस्याम् एव पर्षदि संनिपतितानि संनिषण्णानि अभूवन्

एवं महा पारमिता इति कौशिक न अभिनिविशते

प्रत्येकबुद्ध त्वम् असंस्कृत प्रभावितम् इति न स्थातव्यम्

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः बुद्ध अनुभावेन पुनर् अपि तेषाम् एव देव पुत्राणाम् चेतसा एव चेतः परिवितर्कम् आज्ञाय तान् देव पुत्रान् आमन्त्रयते स्म तेन हि देव पुत्राः यः स्रोतआपत्ति फलम् प्राप्तु कामः स्रोतआपत्ति फले स्थातु कामः स न इमाम् क्षान्तिम् अन् आगम्य पेयालम्

अथ खलु भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् आमन्त्रयते स्म साधु साधु सुभूते साधु खलु पुनर् त्वम् सुभूते यः त्वम् बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् उत्साहम् ददासि

इति हि स्रोतआपत्ति फलम् इति न स्थातव्यम् इति हि सकृदागामि फलम् इति अनागामि फलम् इति अर्हत् त्वम् इति न स्थातव्यम्

तत् कस्य हेतोः पौर्वकाणां हि भगवन् तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक् संबुद्धानाम् अन्तिके अस्मद् अर्थे भगवान् यथा ब्रह्मचर्यं बोधाय चरन् पूर्वं बोधिसत्त्व भूतः एव सन् यैः श्रावकैः अववदितः ऽनुशिष्टश् च पारमितासु तत्र भगवता चरता अनुत्तरं ज्ञानम् उत्पादितम्

अनारम्बणम् एतत् नामधेयम् प्रक्षिप्तं यत् उत सत्त्वः सत्त्व इति

शून्यतायां कौशिक तिष्ठता बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमितायां स्थातव्यम्

प्रत्येकबुद्ध त्वम् अपि माया उपमम् स्वप्न उपमम्

गम्भीराद् गम्भीरतरम् आर्य सुभूतिः प्रविशति देशयति भाषत इति

सम्यक्संबुद्धो ऽपि माया उपमः स्वप्न उपमः

स्वप्न उपमाः ते देव पुत्राः सत्त्वाः

अथ खलु देव पुत्राः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचन् सम्यक्संबुद्धो अपि आर्य सुभूते माया उपमः स्वप्न उपमः इति वदसि सम्यक्संबुद्ध त्वम् अपि माया उपमम् स्वप्न उपमम् इति वदसि सुभूतिः आह निर्वाणम् अपि देव पुत्राः माया उपमम् स्वप्न उपमम् इति वदामि किं पुनर् अन्यम् धर्मम्

इति हि चक्षुः इति यावत् मनः संस्पर्श जा वेदना इति न स्थातव्यम्

इति हि स्वप्नश् च निर्वाणं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

ना अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ ना आकाश धातौ न विज्ञान धातौ स्थातव्यम्
अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् एवम् एव आयुष्मन् शारिपुत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन स्थातव्यम् एवं शिक्षितव्यम् यथा तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो न क्वचिद् स्थितः न अ स्थितः न विष्ठितो न अ विष्ठितः तथा स्थास्यामि इति एवम् अनेन शिक्षितव्यम्

अथ खलु स इन्द्रकाः देवाः स ब्रह्मकाः स प्रजापतिकाः स ऋषि नर नारी गणाः त्रिस् उदानम् उदानयन्ति स्म अहो धर्मः अहो धर्मः अहो धर्मस्य धर्मता

यावत् इयम् प्रज्ञापारमिता बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां सर्वज्ञ तायाः आहारिका अनुपरिग्राहिका चेति

स्रोतआपन्नो ऽपि माया उपमः स्वप्न उपमः

सुभूतिः आह यत्र कौशिक न काचिद् सत्त्व परिदीपना कृता तत्र का सत्त्व अनन्त ता सचेद् कौशिक तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो अनन्त विज्ञप्ति घोषेण गम्भीर निर्घोषेण स्वरेण गङ्गा नदी वालुका उपमान् कल्पान् अपि वितिष्ठमानः सत्त्वः सत्त्व इति वाचं भाषेत अपि नु तत्र कश्चिद् सत्त्वः उत्पन्नो व उत्पत्स्यते वा उत्पद्यते वा निरुद्धो वा निरोत्स्यते वा निरुध्यते वा शक्र आह नो हि इदम् आर्य सुभूते

अवस्तुकम् एतत् नामधेयम् प्रक्षिप्तम्

यो न आसु भूमिषु शिक्षते स बुद्ध त्वे सर्वज्ञ त्वे वा शिक्षते

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् कौशिक एवम् एतत्

एवं हि शिक्षमाणो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो विहरति अनेन प्रज्ञापारमिता विहारेण अविरहितः च अनेन मनसिकारेण इति

अपरिमाण पारमिता इयम् कौशिक यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः अस्माभिर् अपि हि भगवन् बोधिसत्त्वा महासत्त्वा अनुपरिगृहीता अनुपरिवारिताः च सम्परिगृहीताः संपरिवारिताश् च क्षिप्रम् अनुत्तराम् सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यन्ते

अनेन कौशिक पर्यायेण आरम्बण अनन्त तया अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

रूपं शून्यम् अ शून्यम् इति न स्थातव्यम्

इति हि प्रत्येकबुद्ध त्वम् इति न स्थातव्यम्

तत् कस्य हेतोः बद्ध सीमानः हि ते संसार स्रोतसः

अन् आत्मीयम् एतत् नामधेयम् प्रक्षिप्तम्

एवं शिक्षमाण आयुष्मान् सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञ तायाम् शिक्षते सर्वज्ञ तायाम् निर्यास्यति

तथागतं तं वयं भगवन् बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् अद्या अग्रेण धारयिष्यामो यो ऽनया प्रज्ञापारमितया अविरहितो भविष्यति यो ऽपि च अनेन बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिता विहारेण विहरिष्यति

विज्ञानं शून्यम् अ शून्यम् इति न स्थातव्यम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

न शब्द गन्ध रस स्प्रष्टव्य धर्मेषु न श्रोत्र विज्ञाने यावत् न मनः विज्ञाने

एवं च आयुष्मन् शारिपुत्र शिक्षमाणो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञ तायाम् शिक्षते सर्वज्ञ तायाम् निर्यास्यति

अथ खलु तत्र पर्षदि केषांचिद् देव पुत्राणाम् एतत् अभूत् यानि तानि यक्षाणां यक्ष भाषितानि यक्ष रुतानि यक्ष पदानि यक्ष मन्त्रितानि यक्ष प्रव्याहृतानि तानि विज्ञायन्ते जल्प्यमानानि

यो न रूपस्य विवृद्धये शिक्षते न परिहाणाय

आगन्तुकम् एतत् नामधेयम् प्रक्षिप्तम्

ये तु अवक्रान्ताः सम्यक्त्व नियामम् न ते भव्या अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तम् उत्पादयितुम्

यो ऽपि च देवानां स्व कर्म विपाक जः ऽवभासः सो ऽपि सर्वो बुद्ध अनुभावेन बुद्ध तेजसा बुद्ध अधिष्ठानेन अभिभूतः ऽभूत्

एवं न वेदनाया न संज्ञाया न संस्कारेभ्यः न विज्ञानाद् गवेषितव्याः न अपि अन्यत्र विज्ञानाद् गवेषितव्या

विज्ञान अप्रमाण तया कौशिक अप्रमाण पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता

अथ खलु शक्रस्य देवानाम् इन्द्रस्य एतत् अभूत् अस्य धर्म पर्यायस्य आर्येण सुभूतिना भाष्यमाणस्य पूजा अर्थम् यत् नु अहम् पुष्पाणि अभिनिर्माय आर्यं सुभूतिम् अभ्यवकिरेयम् इति

अप्रमाण पारमिता इयम् आर्य सुभूते यत् उत प्रज्ञापारमिता

न स्मृति उपस्थानेषु स्थातव्यम्