tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

भ्राजः असि

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

भव्यम् भूते प्रतिष्ठितम्

उदायते नमः

या ते इन्द्र तनूः अप्सु या पृथिव्याम् या अन्तर् अग्नौ या ते इन्द्र पवमाने स्वर् विदि यया इन्द्र तन्वा अन्तरिक्षम् व्यापिथ तया नः इन्द्र तन्वा शर्म यच्छ

विषासहिम् सहमानम् सासहानम् सहीयांसम् सहमानम् सहः जितम् स्वर् जितम् गो जितम् संधनाजितम् ईड्यम् नाम ह्वे इन्द्रम्

वर्चसा मा अभ्युदिहि

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

सति भूतम् प्रतिष्ठितम्

व्युच्छन्तीः उषसः पर्वताः ध्रुवाः
अपां नपाद् अ विह्रुती कयस्य चिद् दिवो मूर्धन्न् अदिते शर्म यच्छ नः

अपां नपात् सिन्धवः सप्त पातन पातु विष्णुर् उत द्यौः

पातां नो द्यावा पृथिवी अभिष्टये पातु ग्रावा पातु सोमो नो अंहसः

पातां नो देवा अश्विना सु दंससा उषासा नक्ता उत न उरुष्यताम्

तम् उ स्तुह्य् अन्तर् सिन्धुम् सूनुं सत्यस्य युवानम्

युवा जेता ईशानः स पुरु स्तुतः

स्तोतुर् यो हवं शृणवद् धवं च नः

पातु नो देवी सु हवा सरस्वती पात्व् अग्निर् ये शिवा अस्य पायवः

आ त्वा विशन्त्व् इन्दवो वयो न वृक्षम् अन्धसा

इह सोमो वरुणो वायुर् अग्निर् भग उग्रा अवसे नो गमन्तु

स्तुहि देवं सवितारम्

हुवे विष्णुं पूषणं ब्रह्मणस्पतिं भगं नु शंसं सवितारम् ऊतये

ईडे द्यावा पृथिवी पर्वताꣳ अपः स्वः सूर्यम् उर्व् अन्तरिक्षम्

स घा नो देवः सविता आ साविषद् वसु पतिः वसूनि

इन्द्राय सोमम् ऋत्विजः सुनोतन आ च धावत

अ छिन्न पत्राः सचन्ताम्

पातं न इन्द्र पूषणा वरुणः पान्तु मरुतः

आरे असाव् अस्मद् अस्तु हेतिर् देवासो असत्

सखा एव नो रातिर् अस्तु सखा इन्द्रः सखा सविता

उभे सु स्तुती सु गातुम्

वनस्पतीन् ओषधीर् गा उत ऋचा ऋतस्य नः पतयो मृडयन्तु

ईडे अग्निं भवं सर्वं रक्ष उब्जद् अहिं बलासम् उत सेदिम् उग्राम्

अभि नो देवीर् अवसा महा शर्मणा नृ पत्नीः

अ द्रोघ वाचम् सु शेवम्

सखा भगः सत्य धर्मा नो अस्तु

सुनोता सोम पाव्ने सोमम् इन्द्राय वज्रिणे

आरे अस्मद् अदिते दैव्यं भयं सु वीर्यम् मरुतः शर्म यच्छत
मत्स्य उवाच

या वा अथ नारी कुरुते अतिभक्त्या भर्तारम् आपृच्छ्य सुतान् गुरून् वा

सा अपि प्रसादात् परमेश्वरस्य परं पदं याति पिनाकपाणेः

अर्क पुष्पैः कदम्बैः च शतपत्त्र्या तथा उत्पलैः

अघोर हृदयाय इति हृदयं च अभिपूजयेत्

पञ्चगव्यं ततो बिल्वं कर्पूरं च अगुरुम् यवाः

ऊरू च अनन्त वैराग्य सिंहाय इति अभिपूजयेत्

स्तनौ तत्पुरुषाय इति तथा ईशानाय च उदरम्

कृत स्नान जपः पश्चात् उमया सह शंकरम्

ज्येष्ठसाम विदे देयं नवक व्रतिने क्वचित्

सिन्दुवारैः अशोकैः च मल्लिकाभिः च पाटलैः

उमा महेश्वरम् हैमं वृषभं च गवा सह

पुनर् च कार्त्तिके मासे प्राप्ते संतर्पयेत् द्विजान्

शंकराय नमः ते अस्तु नमः ते करवीरक

न च सिद्ध गणः अपि अलम् न च अहम् यदि जिह्वा अयुत कोटयः अपि वक्त्रे

चतुर्दश्यां निराहारः सम्यक् अभ्यर्च्य शंकरम्

एवं नियम कृत् सुप्त्वा प्रातर् उत्थाय मानवः

व्योमकेश आत्म रूपाय केशान् पृष्ठम् च पूजयेत्

स्थाप्य विप्राय शान्ताय वेद व्रत परस्मै च

प्रार्थयेत् देवदेवेशम् त्वा अहम् शरणं गतः

प्रतिमासं चतुर्दश्योः एकैकम् प्राशनं स्मृतम्

अनन्त ऐश्वर्य नाथाय जानुनी च अर्चयेत् बुधः

एवम् उक्तः अब्रवीत् शम्भुः अयम् वाच् मय पारगः

पितृभिः भ्रातृभिः वा अपि तत् सर्वम् नाशम् आप्नुयात्

पञ्चदश्यां च सम्पूज्य विप्रान् भुञ्जीत वाग्यतः

प्रधानाय नमो जङ्घे गुल्फौ व्योम आत्मने नमः

ये तु मासे विशेषाः स्युः तान् निबोध क्रमात् इह

अन्नैर् नानाविधैर् भक्ष्यैर् वस्त्र माल्य विभूषणैः

दीर्घ आयुस् आरोग्य कुल अन्न वृद्धिः अत्र अक्षया अमुत्र चतुर् भुज त्वम्

मुक्ताफल अष्टक युतम् सित नेत्र पट आवृताम्

गण आधिपत्यम् दिवि कल्प कोटि शतानि उषित्वा पदम् एति शम्भोः

त्र्यम्बकाय नमः ते अस्तु महेश्वरम् अतस् परम्

शुक्ल माल्य अम्बर धरम् पञ्चरत्न समन्वितम्

इति उक्त्वा देवदेवेशः तत्र एव अन्तरधीयत

मद् समः तपसा ब्रह्मन् पुराण श्रुति विस्तरैः

नारदः अपि हि शुश्रूषुः अपृच्छत् नन्दिकेश्वरम्

न वित्त शाठ्यम् कुर्वीत कुर्वन् दोषात् पतति अधस्

मार्गशीर्ष आदि मासेषु क्रमात् एतत् उदीरयेत्

अनेन विधिना यः तु कुर्यात् शिवचतुर्दशीम्

नमः ते अस्तु महादेव स्थाणवे च ततः परम्

नमो भीमाय इति एवम् त्वा अहम् शरणं गतः

नन्दिकेश्वर उवाच

पूजयेत् कमलैः शुभ्रैः गन्ध माल्य अनुलेपनैः

भगवन्त् भूत भव्य ईशैः तथा अन्यत् अपि यत् श्रुतम्

पार्श्वौ च अनन्त धर्माय ज्ञान भूताय वै कटिम्

त्रिषु लोकेषु विख्याता नाम्ना शिवचतुर्दशी

मन्दार मालतीभिः च तथा धत्तूरकैः अपि

भक्ष्यैः नानाविधैः युक्तम् ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ताम्र पात्र उपरि पुनः शालि तण्डुल संयुतम्

सः अश्वमेध सहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

कृत्वा नील वृष उत्सर्गम् श्रुति उक्त विधिना नरः

चतुर्दशीषु सर्वासु कुर्यात् पूर्ववत् अर्चनम्

सर्व उपस्कर संयुक्ताम् शय्यां दद्यात् सकुम्भकाम्

इमां शिवचतुर्दशीम् अमर कामिनी कोटयः स्तुवन्ति तम् अ निन्दितम् किमु समाचरेत् यः सदा

ततस् तु वृषभं हैमम् उदकुम्भ समन्वितम्

शृणुष्व अवहितः ब्रह्मन् वक्ष्ये माहेश्वरं व्रतम्

नमः ते परमानन्द नमः सोम अर्ध धारिणे

ब्रह्महत्या आदिकम् किंचिद् यत् अत्र अमुत्र वा कृतम्

भवति अमर वल्लभः पठति यः स्मरेत् वा सदा शृणोति अपि विमत्सरः सकल पाप निर्मोचनाम्

नारद उवाच

ततो विप्रान् समाहूय तर्पयेत् भक्त्याः शुभान्

धर्मान् माहेश्वरान् वक्ष्यति अतस् प्रभृति नारद

तिलाः कृष्णाः च विधिवत् प्राशनम् क्रमशः स्मृतम्

पृषदाज्यं च संप्राश्य स्वपेत् भूमौ उदङ्मुखः
तत् ह स्म तथा एव भवति

स इमान् लोकान् व्यष्टभ्नात्

ऋज्यद् भूतं यद् असृज्यत इदम् निवेशनम् अनृणं दूरम् अस्य इति

तत् अपि एतत् ऋचा उक्तम्

करोति मेनिभिर् वीर्यं य एवं वेद

स ऊर्ध्वो ऽतिष्ठत्

श्रेष्ठो ह वेदस् तपसो ऽधि जातो ब्रह्मज्यानां क्षितये संबभूव

तद् व्रतं स मनसा ध्यायेद् यद् वा अहं किं च मनसा ध्यास्यामि तथा एव तद् भविष्यति

ता वा एता अङ्गिरसां जामयो यन् मेनयः

तस्माद् अङ्गिरसो ऽधीयान ऊर्ध्वस् तिष्ठति
अधिक्रमन्ति अङ्घ्रिभिः आहृताम् बलात् सभां सुधर्मां सुर सत्तम उचिताम्

शून्यो ऽस्मि रहितो नित्यं मन्यसे ते ऽन्यथा न रुक्

आसते स स्नुषाः क्षेमं देवकी प्रमुखाः स्वयम्

असृग् वर्षन्ति जलदा बीभत्सम् इव सर्वतः

वायुः वाति खर स्पर्शः रजसा विसृजन् तमः

शूरो मातामहः कच्चित् स्वस्ति आस्ते वा अथ मारिषः

ऊरु अक्षि बाहवः मह्यं स्फुरन्ति अङ्ग पुनः पुनः

दारुणान् शंसतो अदूरात् भयम् नो बुद्धि मोहनम्

स सङ्कुलैः भूत गणैः ज्वलिते इव रोदसी

गम्भीर रयः ऽनिरुद्धो वर्धते भगवान् उत

राज्ञः प्रत्यागमत् ब्रह्मन् यदु पुर्याः कपिध्वजः

कच्चित् त्वं ब्राह्मणं बालं गां वृद्धं रोगिणं स्त्रियम्

सुषेणः चारुदेष्णः च साम्बो जाम्बवती सुतः

निमित्तानि अति अरिष्टानि काले तु अनुगते नृणाम्

संप्रेषितो द्वारकायां जिष्णुः बन्धु दिदृक्षया

कच्चिन् न अभिहतः ऽभावैः शब्द आदिभिः अमङ्गलैः

यत् आत्मनः ऽङ्गम् आक्रीडं भगवान् उत्सिसृक्षति

ददर्श घोर रूपाणि निमित्तानि कुरु उद्वहः

भगवान् अपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्त वत्सलः

व्यतीताः कतिचिन् मासास् तदा न आयात् ततो ऽर्जुनः

कच्चित् प्रेष्ठतमेन अथ हृदयेन आत्म बन्धुना

कच्चित् आस्ते सुखं रामो भगवान् सात्वतां प्रभुः

अपि स्वस्ति आसते सर्वे राम कृष्ण भुजा आश्रयाः

विलोक्य उद्विग्न हृदयः विच्छायम् अनुजं नृपः

कच्चित् राजा आहुकः जीवति असत् पुत्रः ऽस्य च अनुजः

रुदन्ति अश्रु मुखाः गावो न हृष्यन्ति ऋषभाः व्रजे

वेपथुः च अपि हृदये आरात् दास्यन्ति विप्रियम्

यद् पाद शुश्रूषण मुख्य कर्मणा सत्य आदयः द्वि अष्ट सहस्र योषितः

सूर्यं हत प्रभम् पश्य ग्रह मर्दम् मिथो दिवि

कच्चित् त्वं न अगमः ऽगम्यां गम्यां वा असत्कृताम् स्त्रियम्

शिवा एषा उद्यन्तम् आदित्यम् अभिरौति अनल आनना

अलब्ध मानः ऽवज्ञातः किं वा तात चिर उषितः

यद् बाहु दण्ड अभ्युदय अनुजीविनः यदु प्रवीराः हि अकुतोभयाः मुहुः

पापीयसीं नृणां वार्तां क्रोध लोभ अनृत आत्मनाम्

ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम्

शरण उपसृतम् सत्त्वं न अत्याक्षीः शरण प्रदः

युधिष्ठिर उवाच

यद् बाहु दण्ड गुप्तायाम् स्व पुर्याम् यदवो ऽर्चिताः

सुनन्द नन्द शीर्षण्याः ये च अन्ये सात्वत ऋषभाः

कच्चित् ते ऽनामयं तात भ्रष्ट तेजाः विभासि मे

अधस् वदनम् अप् बिन्दून् सृजन्तं नयन अब्जयोः

न दत्तम् उक्तम् अर्थिभ्य आशया यत् प्रतिश्रुतम्

भ्रष्ट श्रियः निरानन्दाः किम् अघं दर्शयन्ति नः

सूत उवाच

न ज्वलति अग्निः आज्येन कालो ऽयं किं विधास्यति

न पिबन्ति स्तनं वत्सा न दुह्यन्ति च मातरः

धूम्रा दिशः परिधयः कम्पते भूः सह अद्रिभिः

अपि स्मरन्ति कुशलम् अस्माकं बद्ध सौहृदाः

पृच्छति स्म सुहृन् मध्ये संस्मरन् नारद ईरितम्

हृदीकः स सुतः ऽक्रूरो जयन्त गद सारणाः

तथा एव अनुचराः शौरेः श्रुतदेवा उद्धव आदयः

आसन् सपत्न विजयः लोकाः च यद् अनुग्रहात्

आसते कुशलं कच्चित् ये च शत्रुजित् आदयः

मङ्गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च

वाहान् च पुरुष व्याघ्र लक्षये रुदतो मम

तं पादयोः निपतितम् अयथापूर्वम् आतुरम्

प्रत्युलूकः च कुह्वानैर् विश्वं वै शून्यम् इच्छतः

कालस्य च गतिं रौद्रां विपर्यस्त ऋतु धर्मिणः

माम् अङ्ग सारमेयो ऽयम् अभिरेभत्य् अ भीरु वत्

अपि स्वित् पर्यभुङ्क्थाः त्वम् संभोज्यान् वृद्ध बालकान्

मन्य एतैः महा उत्पातैः नूनम् भगवतः पदैः

यस्मान् नः सम्पदो राज्यं दाराः प्राणाः कुलं प्रजाः

निर्जित्य संख्ये त्रिदशान् तद् आशिषः हरन्ति वज्रायुध वल्लभ उचिताः

इमे जनपदा ग्रामाः पुर उद्यान आकर आश्रमाः

जुगुप्सितं कर्म किंचित् कृतवान् न यत् अक्षमम्

सप्त स्वसारः तद् पत्न्यः मातुलान्यः सह आत्मजाः

अपि देव ऋषिणा आदिष्टः स कालो ऽयम् उपस्थितः

मातुलः स अनुजः कच्चित् कुशली आनकदुन्दुभिः

जिह्म प्रायम् व्यवहृतं शाठ्य मिश्रम् च सौहृदम्
नद्यो नदाः च क्षुभिताः सरांसि च मनांसि च

कच्चित् आनर्त पुर्याम् नः स्व जनाः सुखम् आसते

युधिष्ठिर उवाच
प्राणो वै प्रियम्

वाग् उपर्य् उपर्य् अन्यान् कीर्तिश् चरति

त्वं प्रथमो ब्रूष्व इति

स य एवम् एताम् अनुष्टुभं यश उपास्त एषा एव अस्य वाग् अनुष्टुब् उपर्य् उपर्य् एव अन्यान् कीर्तिर् विहरन्त्य् एति विवचनम् एव भवति इति

वाग् वा अनुष्टुप्

न वै प्राणात् प्रेयः किं चन अस्ति

अथ ह उवाच जीवलः कारीरादिस् त्रिष्टुभम् एव अहम् श्रियम् उपास इति

स य एवम् एतां गायत्रीं प्रियम् उपास्ते यथा प्रिय एव प्राण आत्मन एवं प्रिय एव स कीर्तेर् एवं प्रियश् चक्षुष एवं प्रियः सनेर् भवति इति

प्राणो वै गायत्री

स ह उवाच गायत्रीम् एव अहम् प्रियम् उपास इति

अथ ह उवाच आषाढः सावयसो जगतीम् एव अहम् भूमानं प्रजातिम् उपास इति

क्षत्रं वै श्रीः

ते ह आरुणिम् ऊचुस् त्वं वै न आचार्यो ऽसि

स य एवम् एतां त्रिष्टुभं श्रियम् उपास्ते यस्मिन्न् एव अर्धे भवति तस्य श्रेष्ठो भवत्य् अप्य् एनं राजानो ऽधस्ताद् उपासत इति
दिव्य तन्वः हेतुत्वात् रसेन्द्रस्य साधन विधौ साधन उपदेशे सुधिया पूज्यमतिना पुंसा प्रथमम् अष्टादश संस्काराः प्रयत्नेन ज्ञातव्याः

पुंसि अपि गर्भाधान आदयः षोडश संस्कारा वर्तन्ते अत एव संस्कारैर् उभयोः साम्यं दोष अभाव त्वम् गुणवत् त्वम् च स्यात्

अतो ब्राह्मण क्षत्रिय वैश्य शूद्राः स्युः

संस्क्रियन्त इति संस्काराः

किंविशिष्टाः संस्काराः प्रतिकर्म निर्मलाः कर्म कर्म प्रति निर्दोषाः
तेजस् अति दीप्ति कुल पुष्टि विहीन वर्णाः कर्केतनस्य सदृशं वपुः उद्वहन्ति

तस्य उत्तमस्य मणि शास्त्र विदाम् महिम्ना तुल्यं तु मूल्यम् उदितम् तुलितस्य कार्यम्

वर्णेन तद् रुधिर सोम मधु प्रकाशम् आताम्र पीत दहन उज्ज्वलितम् विभाति

ततः प्रसूतं पवन उपपन्नम् कर्केतनं पूज्यतमं पृथिव्याम्

पत्रेण काञ्चन मयेन तु वेष्टयित्वा तप्तं यदा हुतवहे भवति प्रकाशम्

वायुः नखान् दैत्य पतेः गृहीत्वा चिक्षेप सत् पद्म वनेषु हृष्टः

त्रास व्रण व्याल विवर्जिताः च कर्केतनाः ते परमं पवित्राः

नीलं पुनः खलु सितं परुषं विभिन्नं व्याधि आदि दोष करणेन च तत् विभाति

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे कर्केतनपरीक्षणं नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः

सूत उवाच

एवंविधं बहु गुणम् मणिम् आवहन्ति कर्केतनं शुभ अलंकृतये नरा ये

एके ऽपनह्य विकृत आकुल नील _ प्रम्लान राग लुलिताः कलुषा विरूपाः
या रोहिणीर् देवत्या गावो या रोहिणीर् उत

यथा त्वम् अ रपाः असो अथ उ अ हरितः भव

शुकेषु ते हरिमाणं प्रपणाकासु दध्मसि

परि त्वा रोहितैर् वर्णैर् दीर्घ आयुत्वाय दध्मसि

अनु सूर्यम् उद् अयतां हृद्द्योतो हरिमा च ते

अथ उ हारिद्रवेषु ते हरिमाणं नि दध्मसि
तद् उ वा आहुः को ह अप्रमादस्य ईशे

वज्रम् एव एतत् द्विषते भ्रातृव्याय प्राहार्षम् इति

एतानि उ ह वै चत्वारि सामानि चतुर् आर्षेयानि

यन् निधने सह कुर्यात् प्रजा वै तत् प्रजायाम् एव एतत् प्रजां प्रत्यतिष्ठिपं प्रजावान् एतेन भविष्यामि इति एव तत्र ध्यायेत्

यद् ऐडे सह कुर्यात् पशवो वा इडा पशुष्व् एव एतत् पशून् भूयसो ऽकृषि बहु पशुः भविष्यामि इति एव तत्र ध्यायेत्

तथा ह एनम् तन् न अत्येति

अथ उ वज्रो वै निधनम्

स यत् त्वम् अत्र असाधु वेत्थ तुभ्यम् एव तद् भविष्यति

यद्य् उ वै पुरा साम्ना आर्त्विज्यम् चकर्थ जाम्य् उ एव त्वया तत् कृतम् इति

स यदि स्वारे सह कुर्यात् प्राणः स्वरः प्राण एव एतत् प्राणं भूयांसम् अकृषि ज्योग् जीविष्यामि इति एव तत्र ध्यायेत्

उत वै प्र एव माद्यति इति
नग्ना एव हि जायन्ते देवता मुनयस् तथा

बहुना किं प्रलापेन भव भक्ताः द्विजोत्तमाः

ईक्षणेन च पन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे

ये च अन्ये मानवा लोके सर्वे जायन्ति अवाससः

स्व वीर्यम् वपुषा च एव धारयामि इति वै स्थितिः

ऐश्वर्यं परमं प्राप्य सर्वे प्रथित तेजसः

अग्निः हि अहम् सोम कर्ता सोमः च अग्निम् उपाश्रितः

एतत् वः सम्प्रवक्ष्यामि कथा सर्व स्वम् अद्य वै

दधीचः तु यथा देवदेवं जित्वा व्यवस्थितः

मलिनाः च एव विप्र इन्द्राः भव भक्ताः दृढ व्रताः

यदि अकार्य सहस्राणि कृत्वा यः स्नाति भस्मना

सृष्टिः एषा मया सृष्टा लज्जा मोह भय आत्मका

अणिमा गरिमा च एव लघिमा प्राप्तिः एव च

तेभिः एव संवृतैः गुप्तः न वस्त्रं कारणं स्मृतम्

भस्म स्नानेन दिग्ध अङ्गः ध्यायते मनसा भवम्

श्री भगवन्त् उवाच

भस्मना मम वीर्येण मुच्यते सर्व किल्बिषैः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे योगिप्रशंसा नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः

कृतम् एतत् वहति अग्निः भूयस् लोक समाश्रयात्

अग्नीषोम आत्मकम् सर्वं जगन्त् स्थावर जङ्गमम्

भस्मना कुरुते स्नानं गाणपत्यं स गच्छति

भस्मना क्रियते रक्षा सूतिकानां गृहेषु च

भस्म पाण्डुर दिग्ध अङ्गाः बभूवुः विगत स्पृहाः

अग्नि कार्यम् च यः कृत्वा करिष्यति त्रियायुषम्

ऊष्मपाः पितरो ज्ञेया देवा वै सोम सम्भवाः

भस्म स्नान विशुद्ध आत्मा जित क्रोधः जित इन्द्रियः

इन्द्रियैः अजितैः नग्नः दुकूलेन अपि संवृतः

ध्यायन्ति ये महादेवं लीला सद्भाव भाविताः

तुल्यौ मान अवमानौ च तत् आवरणम् उत्तमम्

पूर्वं पाशुपतं हि एतत् निर्मितम् तत् अनुत्तमम्

इच्छा काम अवसायि त्वम् तथा प्राकाम्यम् एव च

अणिमा गरिमा च एव लघिमा प्राप्तिः एव च

व्यपगत मद मोह मुक्त रागः तमस् रजस् दोष विवर्जित स्वभावः

संपूज्याः शिव वत् नित्यम् मनसा कर्मणा गिरा

भस्मना वीर्यम् आस्थाय भूतानि परिषिञ्चति

भस्मसात् विहितम् सर्वं पवित्रम् इदम् उत्तमम्

अहम् अग्निः महा तेजाः सोमः च एषा महा अम्बिका

यः पठेत् च शुचिः भूत्वा श्रद्दधानो जित इन्द्रियः

तस्माद् यत्न परः भूत्वा त्रि कालम् अपि यः सदा

अहम् अग्निः च सोमश् च प्रकृत्या पुरुषः स्वयम्

मद् समीपम् समागम्य न भूयो विनिवर्तते

इमं पाशुपतं ध्यायन् सर्व पाप प्रणाशनम्

उत्तरेण आर्य पथिनम् ते अमृत त्वम् अवाप्नुयुः

भासत इति एव यत् भस्म शुभं भावयते च यत्

तत् सर्वम् दहते भस्म यथा अग्निः तेजसा वनम्

तस्मात् भस्म महाभागा मद् वीर्यम् इति च उच्यते

दक्षिणेन च पन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे

व्रतं पाशुपतं योगं कापिलं च एव निर्मितम्

नारायणं तथा लोके रुद्र भक्त्या न संशयः

शेषाः च आश्रमिणः सर्वे पश्चात् सृष्टाः स्वयंभुवा

भक्षणात् सर्व पापानाम् भस्म इति परिकीर्तितम्
तेन तत् प्रशमम् यातं रौद्र अस्त्रम् लोक घस्मरम्

कालदण्ड अस्त्रम् अकरोत् सर्व लोक भयंकरम्

ततो बाण मयम् सर्वम् आकाशम् समदृश्यत

चिछेद अथ धनुः विष्णोः निमिः भल्लेन दानवः

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्य रत्न परिष्कृतम्

ऐषीकम् अस्त्रम् च चकार जम्भः तद् कालदण्ड अस्त्र निवारणाय

तावत् क्षणेन एव जघान कोटीः दैत्य ईश्वराणाम् स गजान् सह अश्वान्

संधीयमाने तस्मिन् तु मारुतः परुषो ववौ

जगाम भूयो ऽपि जनार्दनस्य पाणिं प्रवृद्ध अनल तुल्य दीप्ति

सप्त विंशति साहस्राः किरीट कवच उज्ज्वलाः

जग्राह शक्तिम् उग्र अग्राम् अष्ट घण्टा उत्कट स्वनाम्

आरुह्य अजौ निमिः दैत्यः हरिं प्रत्युद्ययौ बली

अ संभ्रान्तः रणे विष्णुः अथ जग्राह कार्मुकम्

शरान् च आशीविष आकारान् तैल धौतान् अजिह्मगान्

शक्त्या च महिषो दैत्यः स्व पक्ष जय काङ्क्षया

नर्दमानाः प्रयत्नेन चक्रुः अत्यद्भुतम् रणम्

ताम् अ प्राप्ताम् निमिः बाणैः चिछेद तिलशो रणे

शुम्भः अपि विपुलं मेषं समारुह्य अव्रजत् रणम्

मथनं दशभिः बाणैः शुम्भं पञ्चभिः एव च

तत् अस्त्रम् उग्रम् दृष्ट्वा तु दानवा युद्ध दुर्मदाः

परिघेण निमिः दैत्यः मथनो मुद्गरेण तु

गृहीतां तां समालोक्य शिक्षाम् इव विवेकिभिः

निराकृतं तम् आलोक्य दुर्जने प्रणयं यथा

पर्वत आभे गजे भीमे मद स्राविणि दुर्धरे

जघ्नुः नारायणम् सर्वे शेषाः तीक्ष्णैः च मार्गणैः

द्विधा तु कृत्वा ग्रसनस्य कण्ठं तद् रक्त धारा अरुण घोर नाभि

शान्तं तत् आलोक्य हरिः स्व शस्त्रम् स्व विक्रमे मन्यु परीत मूर्तिः

ततस् अभिसंध्य दैत्यान् तान् आकर्ण आकृष्ट कार्मुकः

तम् आयान्तं वियन्ति एव त्रयो दैत्या न्यवारयन्

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन् विष्णुः दानव सूदनः

तां नाशम् आगताम् दृष्ट्वा हीन अग्रे प्रार्थनाम् इव

अश्व आरूढः च मथनो जम्भकः च उष्ट्र वाहनः

जम्भाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोत् रण भीषणः

जम्भं द्वादशभिः तीक्ष्णैः सर्वान् च एकैकशस् अष्टभिः

निमिं विव्याध विंशत्या बाणानाम् अग्नि वर्चसाम्

छिन्ने धनुषि गोविन्दो गदां जग्राह भीषणाम्

भुजं तस्य अहनत् गाढम् शुम्भो भूधर संनिभः

तं मुमोच अथ वेगेन निमिम् उद्दिश्य दानवम्

तस्य तत् लाघवम् दृष्ट्वा दानवाः क्रोध मूर्छिताः

पीडयामास गरुडं जम्भः तीक्ष्णैः तु सायकैः

अपरे दानव इन्द्राः तु यत्ता नाना अस्त्र पाणयः

चिक्षेप सेनापतये अभिसंध्य कण्ठ स्थलम् वज्र कठोरम् उग्रम्

तस्य आसन् दानवाः रौद्रा गजस्य पद रक्षिणः

चकम्पे च मही देवी दैत्या भिन्न धियः अभवन्

चक्रुः अस्त्राणि दिव्यानि नाना रूपाणि संयुगे

सरघा इव माक्षीक हरणे सर्वतोदिशम्

रौद्र अस्त्रम् अभिसंधाय तस्मिन् बाणम् मुमोच ह

दृढं भार सहम् सारम् अन्यत् आदाय कार्मुकम्

सूत उवाच

दृष्ट्वा तद् अस्त्र माहात्म्यम् ग्रसनः असुरः

शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनः तथा

गुरु उक्तानि उपदिष्टानि सत् शिष्यस्य श्रुतौ इव

तं दृष्ट्वा दानवाः क्रुद्धाः चेरुः स्वैः स्वैः बलैः वृताः

चित्र पञ्च पताके तु प्रभिन्न करटामुखे

अनन्तरं शान्तम् अभूत् तत् अस्त्रम् दैत्य अस्त्र योगेन तु काल दण्डम्

शरं हस्ते चिछेद महिष असुरः

नारायण अस्त्रम् ग्रसनो गृहीत्वा चक्रं निमिः स्व अस्त्र वरम् मुमोच
अप्सुक्षितो महिना एकादश स्थ ते देवासो यज्ञम् इमं जुषध्वम्

उपयाम गृहीतः ऽस्य् आग्रायणो ऽसि सु आग्रायणः जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपतिम् अभि सवनानि पाह्य् अतस् त्वा विष्णुः पातु विशं त्वं पाहि इन्द्रियेण एष ते योनिर् विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यः
भविता तस्य भार्या त्वं योग आचार्यस्य सुव्रते

प्रसन्नो भगवन्त् तस्याः वरं वव्रे तु सा हरेः

पाञ्चाल अधिपतेः देया मानुषस्य त्वया तदा

सूत उवाच

हविष्मन्ताम् आधिपत्ये श्राद्धदेवः स्मृतो रविः

पुण्यं पवित्रम् आयुष्यं कीर्तनीयं सदा नृभिः

प्राचीनावीतम् उदकम् तिलाः सव्य अङ्गम् एव च

यत्र अभ्युदय शालासु मोदन्ते श्राद्ध दायिनः

योगवन्तं सुरूपं च भर्तारं विजित इन्द्रियम्

तान् उत्पाद्य पुनर् योगात् मोक्षम् एष्यसि

धर्म मूर्ति धराः सर्वे परतो ब्रह्मणः स्मृताः

एतेषां मानसी कन्या यशोदा लोक विश्रुता

राज्ञां तु पितरः ते वै स्वर्ग मोक्ष फल प्रदाः

खड्ग लोह आमिष मधु कुश श्यामाक शालयः

जननी ब्रह्मदत्तस्य योग सिद्धा च गौः स्मृता

पुलस्त्य पुत्राः शतशस् तपस् योग समन्विताः

उवाच देवो भविता व्यास पुत्रः यदा शुकः

तेभ्य एव पुनः प्राप्तुं प्रसादात् योग संततिम्

गौर् नाम कन्या येषां तु मानसी दिवि राजते

नर्मदा नाम तेषां तु कन्या तोय वहा सरित्

एतत् वः सर्वम् आख्यातम् पितृ वंश अनुकीर्तनम्

द्वेष्याणि सम्प्रवक्ष्यामि श्राद्धे वर्ज्यानि यानि तु

योगिनी योगमाता च तपः चक्रे सु दारुणम्

त्रय एते गणाः प्रोक्ताः चतुर्थम् तु वदामि अतस्

उत्पन्नाः स्वधया ते तु ब्रह्म त्वम् प्राप्य योगिनः

अग्नीषोम यमानाम् तु कार्यम् आप्यायनम् बुधः

एतानि अपि न देयानि पितृभ्यः प्रियम् इच्छता

दत्तं स्वधा पुरोधाय पितॄन् प्रीणाति सर्वदा

मरीचिगर्भा नाम्ना तु लोका मार्तण्ड मण्डले

एतेषां पीवरी कन्या मानसी दिवि विश्रुता

शुक्रस्य दयिता पत्नी साध्यानां कीर्ति वर्धिनी

या पत्नी नहुषस्य आसीत् ययातेः जननी तथा

यत्र बर्हिण युक्तानि विमानानि सहस्रशः

सुमूर्तिमन्तः पितरो वसिष्ठस्य सुताः स्मृताः

वल्लभानि प्रशस्तानि पितॄणाम् इह सर्वदा

सर्वेषां राजतं पात्रम् अथवा रजत अन्वितम्

भूतानि या पावयति दक्षिणापथ गामिनी

तीर्थ श्राद्ध प्रदाः यान्ति ये च क्षत्रिय सत्तमाः

पुलह अङ्गज दायादाः वैश्याः तान् भावयन्ति च

ज्ञात्वा श्राद्धानि कुर्वन्ति धर्म अभावे अपि सर्वदा

न देयाः पितृ कार्येषु पयः च आजाविकम् तथा

ज्योतिस् भासिषु लोकेषु ये वसन्ति दिवः परम्

सोमपा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति शाश्वताः

नाम्ना तु मानसाः सर्वे सर्वे ते धर्म मूर्तयः

विभ्राजा नाम च अन्ये तु दिवि सन्ति सुवर्चसः

यव नीवार मुद्ग इक्षु शुक्ल पुष्प घृतानि च

दर्भा मांसं च पाठीनं गोक्षीरं मधुरा रसाः

सुस्वधा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति सुव्रताः

किं पुनः श्राद्ध दाः विप्रा भक्तिमन्तः क्रिया अन्विताः

येषां तु मानसी कन्या नर्मदा नाम विश्रुता

भक्त अनुरक्ताः सुख दाः पितरः पूर्व देवताः

अपि जन्म अयुतैः दृष्टान् अनुभूतान् सहस्रशस्

शान्त आत्मानः शौच पराः सततं प्रिय वादिनः

यक्ष रक्षस् गणाः च एव यजन्ति दिवि देवताः

मसूरी शण निष्पाव राजमाष कुसुम्भिकाः

कोद्रव उदार चणकाः कपित्थं मधुक अतसी

जननी अथ दिलीपस्य भगीरथ पितामही

लोकाः तु मानसा नाम ब्रह्माण्ड उपरि संस्थिताः

अग्नि अभावे अपि विप्रस्य प्राणाव् अपि जले अथवा

पत्नी ह्य् अंशुमतः श्रेष्ठा स्नुषा पञ्चजनस्य च

कृत्वा सृष्टि आदिकम् सर्वं मानसे साम्प्रतं स्थिताः

सर्व काम समृद्धेषु विमानेषु अपि पादजाः

महात्मानो महाभागा गमिष्यन्ति परं पदम्

विराजमानाः क्रीडन्ति यत्र ते श्राद्ध दायिनः

यत्र श्राद्ध कृतः सर्वे पश्यन्ति युगपद् गताः

कृष्णो गौरः प्रभुः शम्भुर् भविष्यन्ति च ते सुताः

संकल्प्या बर्हिषो यत्र तिष्ठन्ति फल दायिनः

लोका बर्हिषदो यत्र पितरः सन्ति सुव्रताः

देहि देव प्रसन्नः त्वम् पतिं मे वदतां वरम्

पद्म बिल्व अर्क धत्तूर पारिभद्र आटरूषकाः
श्री जयदेव भणितम् अति सुन्दर मोहन मधुरिपु रूपम्

श्लथ कुसुम आकुल कुन्तलया नख लिखित घन स्तन भारम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

रासे हरिम् इह विहित विलासम् स्मरति मनः मम कृत परिहासम्

संचरत् अधर सुधा मधुर ध्वनि मुखरित मोहन वंशम्

श्री जयदेव भणितम् इदम् अतिशय मधुरिपु निधुवन शीलम्

निःसह निपतित तनु लतया मधुसूदनम् उदित मनोजम्

रासे हरिम् इह विहित विलासम् स्मरति मनः मम कृत परिहासम्

गोप कदम्ब नितम्बवती मुख चुम्बन लम्भित लोभम्

रति सुख समय रस अलसया दर मुकुलित नयन सरोजम्

प्रचुर पुरंदर धनुस् अनुरञ्जित मेदुर मुदिर सु वेशम्

कोकिल कल रव कूजितया जित मनसिज तन्त्र विचारम्

पीत वसनम् अनुगत मुनि मनुज सुर असुर वर परिवारम्

चरण रणित मणि नूपुरया परिपूरित सुरत वितानम्

रासे हरिम् इह विहित विलासम् स्मरति मनः मम कृत परिहासम्

चन्द्रक चारु मयूर शिखण्डक मण्डल वलयित केशम्

बन्धुजीव मधुर अधर पल्लवम् उल्लसित स्मित शोभम्

पीन घन स्तन मण्डल मर्दन निर्दय हृदय कपाटम्

श्रमजल सकल कलेवरया वर मदन मदात् अति लोलम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

चलित दृगञ्चल चञ्चल मौलि कपोल विलोल वतंसम्

गणयति गुण ग्रामम् भामम् भ्रमात् अपि न ईहते वहति च दोषम् विमुञ्चति दूरतः

सखि हे केशिमथनम् उदारम् रमय मया सह मदन मनोरथ भावितया स विकारम्

माम् अपि किम् अपि मनसा रमयन्तम्

किसलय शयन निवेशितया चिरम् उरसि मम एव शयानम्

विहरति वने राधा साधारण प्रणये हरौ विगलित निज उत्कर्षात् ईर्ष्या वशेन गता अन्यतः

रासे हरिम् इह विहित विलासम् स्मरति मनः मम कृत परिहासम्

मुखर विशृङ्खल मेखलया स कच ग्रह चुम्बन दानम्

माम् उद्वीक्ष्य विलक्षितम् स्मित सुधा मुग्ध आननम् कानने गोविन्दम् व्रजसुन्दरी गण वृतम् पश्यामि हृष्यामि च

रासे हरिम् इह विहित विलासम् स्मरति मनः मम कृत परिहासम्

जलद पटल वलत् इन्दु विनिन्दक चन्दन तिलक ललाटम्

अलस निमीलित लोचनया पुलक आवलि ललित कपोलम्

विशद कदम्ब तले मिलितम् कलि कलुष भयम् शमयन्तम्

चकित विलोकित सकल दिशा रति रभस रसेण हसन्तम्

कृत परिरम्भण चुम्बनया परिरभ्य कृत अधरपानम्

हरि चरण स्मरणम् प्रति संप्रति पुण्यवताम् अनुरूपम्

विपुल पुलक भुज पल्लव वलयित बल्लव युवति सहस्रम्

अपि भ्राम्यत् भृङ्गी रणित रमणीया न मुकुल प्रसूतिः चूतानाम् सखि शिखरिणी इयम् सुखयति

युवतिषु वलत् तृष्णे कृष्णे विहारिणि माम् विना पुनः अपि मनः वामम् कामम् करोति करोमि किम्

क्वचित् अपि लता कुञ्जे गुञ्जत् मधुव्रत मण्डला मुखर शिखरे लीना दीना अपि उवाच रहः सखीम्

सुखम् उत्कण्ठित गोप वधू कथितम् वितनोतु स लीलम्

प्रथम समागम लज्जितया पटु चाटु शतैः अनुकूलम्

रासे हरिम् इह विहित विलासम् स्मरति मनः मम कृत परिहासम्

मणि मय मकर मनोहर कुण्डल मण्डित गण्डम् उदारम्
दत्त्वा च अन्नम् स दुर्भिक्षे ब्रह्म हत्याम् व्यपोहति

अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तम् इदम् शुभम्

विधूमे शनकैस् नित्यम् व्यङ्गारे भुक्तवत् जने

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्त विधिम् शुभम्

प्रायश्चित्तम् अ कृत्वा तु न तिष्ठेद् ब्राह्मणः क्वचित्

वेद अध्ययन सम्पन्नाः सप्ता एते परिकीर्तिताः

दोषम् आप्नोति पुरुषः प्रायश्चित्तं विशोधनम्

पूर्णे तु द्वादशे वर्षे ब्रह्म हत्याम् व्यपोहति

वन्य मूल फलैः वा अपि वर्तयेद् धैर्यम्

भैक्षम् आत्म विशुद्धि अर्थम् कृत्वा शव शिरस् ध्वजम्

कुर्यात् अनशनम् वा अथ भृगोः पतनम् एव वा

गत्वा रामेश्वरं पुण्यं स्नात्वा च एव महोदधौ

समभ्यर्च्य महादेवं तत्र भैरव रूपिणम्

वेद अर्थ वित्तमः शान्तो धर्म कामः ऽग्निमान् द्विजः

व्यास उवाच

संवत्सरं तु पतितैः संसर्गं कुरुते तु यः

एकविंशति संख्याताः प्रायश्चित्तं वदन्ति वै

तर्पयित्वा पितॄन् स्नात्वा मुच्यते ब्रह्म हत्यया

ब्रह्म हत्या अपनोद अर्थम् अन्तरा वा मृतस्य तु

कृत्वा सद्यः पतेत् ज्ञानात् सह भोजनम् एव च

ब्राह्मण अर्थे गो अर्थे वा सम्यक् प्राणान् परित्यजेत्

सर्व स्वम् वा वेद विदे ब्राह्मणाय प्रदाय तु

ब्राह्मण आवसथान् सर्वान् देवागाराणि वर्जयेत्

कपाल पाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचर्य परायणः

याजनं योनि सम्बन्धम् तथा एव अध्यापनम् द्विजः

हिताय सर्व विप्राणाम् दोषाणाम् अपनुत्तये

दीर्घ आमय अन्वितम् विप्रं कृत्वा अनामयम् एव तु

अन् आहित अग्नयः विप्राः त्रयः वेद अर्थ पारगाः

असंकल्पित योग्यानि सप्त अगाराणि संविशेत्

मीमांसा ज्ञान तत्त्व ज्ञाः वेदान्त कुशलाः द्विजाः

एक कालम् चरेद् भैक्षं दोषं विख्यापयन् नृणाम्

अ विज्ञाय अथ यो मोहात् कुर्यात् अध्यापनम् द्विजः

अश्वमेध अवभृथके स्नात्वा वा शुध्यते द्विजः

स एव स्यात् परो धर्मो यम् एकः ऽपि व्यवस्यति

ज्वलन्तं वा विशेत् अग्निम् जलं वा प्रविशेत् स्वयम्

यत्र देव आदिदेवेन

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे त्रिंशो ऽध्यायः

कामतो मरणात् शुद्धिः ज्ञेया न अन्येन केनचित्

अ कृत्वा विहितं कर्म कृत्वा निन्दितम् एव च

यद् ब्रूयुः ब्राह्मणाः शान्ता विद्वसः तत् समाचरेत्

सरस्वत्या अस्तु अरुणया संगमे लोक विश्रुते

ब्रह्म हा मद्य पः स्तेनो गुरु तल्प गः एव च
आग्निमारुतम् आग्नीध्रस्य

प्रौगं पोतुर् वैश्वदेवं ह वै होतुर् बभूव

निष्केवल्यं नेष्टुः

तद्

आग्नीध्रो मुमुहे वसीत

आज्यं ह वै होतुर् बभूव

मरुत्वतीयं ह वै होतुर् बभूव

तस्माद् एतद् अभ्यस्ततरम् इव शस्यते यद् आग्निमारुतम्

तत्र एताः तिस्रो होत्रा जिह्मं प्रतिपेदिरे

तानि होत्रे प्रायच्छत्

देवाश् च ह वा असुराश् च संग्रामं समयतन्त

तासाम् अर्धं प्रतिलुलोप प्रथम अर्हणम् च प्रथम पदम् च एतत् दक्षिणां च एतत् इति ब्राह्मणम्