tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सम विन्यस्त कर्णाभ्याम् बिभ्रतीं कुण्डल श्रियम्

आत्मनः च परस्य अपि गोत्रं नाम च यत् कृतम्

सभा चत्वर रथ्याभिः आक्रीड आयतन आपणैः

पुर्याः तु बाह्य उपवने दिव्य द्रुम लता आकुले

पितृ देव ऋषि मर्त्यानाम् भूतानाम् आत्मनः च ह

नारद उवाच

सु नासाम् सुदतीं बालां सु कपोलाम् वराननाम्

गृहेषु कूट धर्मेषु पुत्र दार धन अर्थ धीः

प्राचीनबर्हिषं क्षत्तः कर्मसु आसक्त मानसम्

का त्वं कञ्ज पलाश अक्षि कस्य असि इह कुतः सति

ताम् आह ललितं वीरः स व्रीड स्मित शोभनाम्

इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथः

नारदो अध्यात्म तत्त्व ज्ञः कृपालुः प्रत्यबोधयत्

इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानम् अधीर वत्

वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वितः

क्वचिद् पिबन्त्याम् पिबति मदिरां मद विह्वलः

प्राकार उपवन अट्टाल परिखैः अक्ष तोरणैः

पञ्च द्वारः तु पौरस्त्या दक्षिणा एका तथा उत्तरा

धर्मो हि अत्र अर्थ कामौ च प्रजा आनन्दः ऽमृतं यशः

पिशङ्ग नीवीम् सु श्रोणीम् श्यामां कनक मेखलाम्

क्वचिद् शृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्याम् अनु पश्यति

पितृहूः नृप पुर्या द्वार् दक्षिणेन पुरञ्जनः

यत् एष मा अपाङ्ग विखण्डित इन्द्रियम् स व्रीड भाव स्मित विभ्रमत् भ्रुवा

न अनुरूपम् यदा अविन्दत् अभूत् स विमना इव

नारद उवाच

आसुरी नाम पश्चात् द्वार् तया याति पुरञ्जनः

येन इयम् निर्मिता वीर पुरी शरणम् आत्मनः

उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकैः

इति संदिश्य भगवान् बार्हिषदैः अभिपूजितः

स्तनौ व्यञ्जित कैशोरौ सम वृत्तौ निरन्तरौ

क्वचिद् धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्याम् अनु तिष्ठति

आसीत् पुरञ्जनः नाम राजा राजन् बृहत् श्रवाः

पद्भ्यां क्वणद्भ्यां चलन्तीं नूपुरैः देवताम् इव

ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभिः

त्वद् आननम् सुभ्रु सु तार लोचनम् व्यालम्बि नील अलक वृन्द संवृतम्

एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव

कामान् कामयमानः ऽसौ तस्य तस्य उपपत्तये

इमां त्वम् अधितिष्ठस्व पुरीं नव मुखीम् विभो

नलिनी नालिनी च प्राक् द्वारौ एकत्र निर्मिते

नदत् विहङ्ग अलि कुल कोलाहल जलाशये

क्वचिद् हसन्त्याम् हसति जल्पन्त्याम् अनु जल्पति

इमाम् उप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे

अत्र ते कथयिष्ये अमुम् इतिहासम् पुरातनम्

न साधु मेने ताः सर्वा भू तले यावतीः पुरः

स यर्हि अन्तःपुर गतः विषूचीन समन्वितः

दिष्ट्या आगतः ऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामान् अभीप्ससे

त्वं ह्रीः भवानी असि अथ वाच् रमा पतिं विचिन्वती किं मुनि वत् रहः वने

अक्षण्वताम् अधिपतिः ताभ्याम् याति करोति च

दुःख हानिः सुख अवाप्तिः श्रेयः तत् न इह च इष्यते

क एते ऽनुपथा ये त एकादश महा भटाः

इह अद्य सन्तम् आत्मानम् न ततः परम्

सुप्तायां मयि जागर्ति नागो ऽयं पालयन् पुरीम्

संज्ञापिताञ् जीव सङ्घान् निर्घृणेन सहस्रशः

देवहूः नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जनः

उद्वहिष्यामि तान् ते ऽहं स्व बन्धुभिः अरिन्दम

क्वचिद् गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित्

आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिल कूजितैः

ददर्श नवभिः द्वार्भिः पुरं लक्षित लक्षणाम्

महिषी यत् यत् ईहेत तत् तत् एव अन्ववर्तत

स्वर्ण रौप्य आयसैः शृङ्गैः सङ्कुलां सर्वतो गृहैः

मुख्या नाम पुरस्तात् द्वार् तया आपण बहूदनौ

क्रीडन् परिवृतः स्त्रीभिः ह्रदिनीम् आविशत् शुचौ

मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जाया आत्मज उद्भवम्

अन्वेषमाणाम् ऋषभम् अप्रौढाम् कामरूपिणीम्

कस्या मनः ते भुवि भोगि भोगयोः स्त्रिया न सजेत् भुजयोः महा भुज

क्वचिज् जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित्

अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता

क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवे अस्मिन् यत् गृह आश्रमः

राष्ट्रम् उत्तर पञ्चालम् याति श्रुतधर अन्वितः

विषयौ याति पुर राज् रस ज्ञ विपण अन्वितः

रुद्र गीतम् भगवतः स्तोत्रं सर्वे प्रचेतसः
वस्त्र अन्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गज गामिनीम्

का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रिय दर्शनम्

भो भोः प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वया अध्वरे

जपन्तः ते तपः तेपुः वर्षाणाम् अयुतम् जले

मया उपनीतान् गृह्णानः काम भोगान् शतम् समाः

सो ऽन्वेषमाणः शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभुः

नारद उवाच

श्रेयः त्वम् कतमत् राजन् कर्मणा आत्मनः ईहसे

हिम निर्झर विप्रुष्मत् कुसुमाकर वायुना

क्वचिद् च शोचतीं जायाम् अनु शोचति दीन वत्

अश्नन्त्यां क्वचिद् अश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति

कं नु त्वद् अन्यम् रमये हि अ रति ज्ञम् अ कोविदम्

भृत्यैः दशभिः आयान्तीम् एकैक शत नायकैः

चलत् प्रवाल विटप नलिनी तट सम्पदि

खद्योता आविर्मुखी च प्राक् द्वारौ एकत्र निर्मिते

क्ﾱप्त हर्म्य स्थलीम् दीप्तां श्रिया भोगवतीम् इव

अर्हसि अलंकर्तुम् अदभ्र कर्मणा लोकं परं श्रीः इव यज्ञपुंसा

अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदिताम् अनु मोदते

एवं कर्मसु संसक्तः काम आत्मा वञ्चितो ऽबुधः

अनु शेते शयानायाम् अन्वास्ते क्वचिद् आसतीम्

पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये

स्निग्धेन अपाङ्ग पुङ्खेन स्पृष्टः प्रेम उद्भ्रमत् भ्रुवा

न इच्छन् अनुकरोति अज्ञः क्लैब्यात् क्रीडा मृगः यथा

ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वितः

विप्रलब्धो महिष्या एवम् सर्व प्रकृति वञ्चितः

अ सम्पराय अभिमुखम् अ श्वस्तन विदम् पशुम्

नील स्फटिक वैदूर्य मुक्ता मरकत अरुणैः

त्वद् अङ्घ्रि काम आप्त समस्त कामम् क्व पद्म कोशः पतितः कर अग्रात्

चैत्य ध्वज पताकाभिः युक्ताम् विद्रुम वेदिभिः

विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत् सखः

निरृतिः नाम पश्चात् द्वार् तया याति पुरञ्जनः

यो अनाथ वर्ग आधि मलम् घृणा उद्धत स्मित अवलोकेन चरति अपोहितुम्

नाना अरण्य मृग व्रातैः अनाबाधे मुनि व्रतैः

त्वया उपसृष्टः भगवान् मनोभवः प्रबाधते अथ अनुगृहाण शोभने

सप्त उपरि कृता द्वारः पुरस् तस्याः तु द्वे अधः
अत्तारः सन्तु अक्षिताः

पृणन्तः अक्षिताः सन्तु

उच्छ्रयस्व बहुः भव स्वेन महसा यव

मा त्वा दिव्य अशनिः वधीत्

मृणीहि विश्वा पात्राणि
स एकधा भवति त्रिधा भवति पञ्चधा

आहार शुद्धौ सत्त्व शुद्धिः

न पश्यो मृत्युं पश्यति न रोगं न उत दुःख ताम्

स्मृति लम्भे सर्व ग्रन्थीनाम् विप्रमोक्षः

सत्त्व शुद्धौ ध्रुवा स्मृतिः

तस्य ह वा एतस्य एवम् पश्यत एवं मन्वानस्य एवम् विजानत आत्मतः प्राण आत्मत आशा आत्मनः स्मर आत्मत आकाश आत्मतस् तेज आत्मत आप आत्मत आविर्भाव तिरोभावौ आत्मतो ऽन्नम् आत्मतो बलम् आत्मतो विज्ञानम् आत्मतो ध्यानम् आत्मतश् चित्तम् आत्मतः संकल्प आत्मतो मन आत्मतो वाग् आत्मतो नाम् आत्मनः मन्त्रा आत्मतः कर्माण्य् आत्मत एव इदम् सर्वम् इति

तस्मै मृदित कषायाय तमसस् पारं दर्शयति भगवान् सनत्कुमारः

तं स्कन्द इत्य् आचक्षते

तद् एष श्लोकः

इति
स वा एष न कदा चन अस्तम् अयति न उदयति

स वा एष न कदा चन अस्तम् अयति न उदयति

तस्माद् बलीयस्या वाचा माध्यंदिने सवने शंसेत्

अथ उ यदा अभितराम् एत्य् अथ उ बलिष्ठतमं तपति

यया तु वचा उत्तरिण्या उत्तरिण्या उत्सहेत समापनाय तया प्रतिपद्येत

यथा एव प्रातःसवन एवं माध्यंदिने सवन एवं तृतीयसवने

तस्मान् मन्द्रतमया वाचा प्रातःसवने शंसेत्

तेन अ संत्वरमाणाः चरेयुः

अथ यत् ह इदम् तृतीयसवने संत्वरमाणाश् चरन्ति तस्मात् ह इदम् प्रत्यञ्चि दीर्घ अरण्यानि भवन्ति

एतत् सु शस्ततरम् इव भवति

तद् यद् एनं पुरस्ताद् उदयति इति मन्यन्ते रात्रेर् एव तद् अन्तं गत्वा अथ आत्मानम् विपर्यस्यते

स वा एष न कदा चन अस्तम् अयति न उदयति

यदा वा एष प्रातर् उदेत्य् अथ मन्द्रतमं तपति

यत् ह वा इदं पूर्वयोः सवनयोर् अ संत्वरमाणाः चरन्ति तस्मात् ह इदम् प्राच्यो ग्रामता बहुल आविष्टाः

तं सह एव अह्ना संस्थापयेयुः

यो ह वा एष तपत्य् एषो ऽग्निष्टोम एष साह्नः

साह्नो वै नाम एषः

तेन अ संत्वरमाणाः चरेयुः

एतस्य ह सायुज्यं सलोकताम् अश्नुते य एवं वेद

अहर् एव अधस्तात् कृणुते रात्रीं परस्तात्

एवम् उ ह यजमानो अ प्रमायुकः भवति

तद् यद् एनं पश्चाद् अस्तम् अयति इति मन्यन्ते ऽह्न एव तद् अन्तं गत्वा अथ आत्मानम् विपर्यस्यते

एवं शंसेद् यदि वाच ईशीत

अथ यदा अभ्येति अथ बलीयस् तपति

न ह वै कदा चन निम्रोचति
नित्येभ्यो ऽधिकानि

उत्तरवेदि अग्नि प्रणयन मन्थन पृषदाज्यम् च वरुणप्रघास वत्

मरुद्भ्यः क्रीडिभ्यः सप्त कपालः

माहेन्द्रश् चरुः

ऐन्द्राग्नः

अदित्यै चरुः

वैश्वकर्मण एक कपालः

ऋषभो दक्षिणा

पूर्वेद्युर् वा

महाहविर् उदवसाय निर्मथ्य
नाम हि एनयोः वेद यथा न बहवः विदुः

वेद वै वाम् नामधेयम् जिगीवाꣳ अ पराजितम्

त्विषिम् याम् पश्यामः वाते ताम् नि यच्छे मम ऊर्वोः

तस्मिन् यः बध्यते बन्धे स मे अस्तु न्यक्षकः

सूर्येण उत्तभिता द्यौः

रयिम् धारयतम् मयि

सूर्यः इव चक्षुः भूतानाम् प्रजाम् धारयतम् मयि

इमौ ऊरू स वासिनौ वर्चसा अञ्जे अहम् मम

प्रजाम् च बह्वीम् आ शासे राष्ट्रम् च इन्द्र अभिरक्षितम्
स्त्रीणां निरीक्षण स्पर्श संलाप क्ष्वेलन आदिकम्

पुरा किल महा बाहो धर्मं परमकं प्रभो

समाहित उपासीत संध्ये द्वे यतवाग् जपन्

यदृच्छया उपपन्नेन शुक्लेन उपार्जितेन वा

वेदः प्रणव एव अग्रे धर्मो ऽहं वृष रूपधृक्

ब्राह्मणस्य हि देहो ऽयं क्षुद्र कामाय न इष्यते

प्रतिग्रहं मन्यमानस् तपस् तेजस् यशस् नुदम्

आचार्यं मां विजानीयान् न अवमन्येत कर्हिचित्

यथा अनुष्ठीयमानेन त्वयि भक्तिर् नृणां भवेत्

कर्त्रा अवित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन

आत्मानम् आत्मना धीरो यथा गजपतिर् गजान्

मद् भक्तिः च दया सत्यं ब्रह्म प्रकृतयः त्व् इमाः

कृतकृत्याः प्रजा जात्या तस्मात् कृत युगम् विदुः

श्री भगवन्त् उवाच

गृह अर्थी सदृशीं भार्याम् उद्वहेद् अ जुगुप्सिताम्

प्रीतः क्षेमाय मर्त्यानां धर्मान् आह सनातनान्

सर्व आश्रम प्रयुक्तः ऽयं नियमः कुल नन्दनैः

शिल उञ्छ वृत्त्या परितुष्ट चित्तः धर्मं महान्तं विरजं जुषाणः

वर्णानाम् आश्रमाणां च जन्म भूमि अनुसारिन्यः

अशौचम् अनृतं स्तेयं नास्तिक्यं शुष्कविग्रहः

शुश्रूषणं द्विज गवाम् देवानां च अपि अमायया

भूत प्रिय हिते च धर्मो ऽयं सार्ववर्णिकः

वेद अध्याय स्वधा स्वाहा बलि अन्नाद्यैः यथोदयम्

सभायाम् अपि वैरिञ्च्यां यत्र मूर्ति धराः कलाः

चरेद् वा विप्र रूपेण न श्ववृत्त्या कथंचन

यच् च अन्यत् अप्य् अनुज्ञातम् उपयुञ्जीत संयतः

समुद्धरन्ति ये विप्रं सीदन्तं मद् परायणम्

यद्य् असौ छन्दसां लोकम् आरोक्ष्यन् ब्रह्म विष्टपम्

तीर्थसेवा जपो अ स्पृश्य अ भक्ष्य अ संभाष्य वर्जनम्

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा स्नायाद् गुरु अनुमोदितः

एवं बृहत् व्रत धरः ब्राह्मणो ऽग्निर् इव ज्वलन्

विद्या प्रादुरभूत् तस्या अहम् आसं त्रिवृन् मखः

विप्र क्षत्रिय विश् शूद्राः मुख बाहु ऊरु पाद जाः

इज्या अध्ययन दानानि सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

सायं प्रातर् उपानीय भैक्ष्यं तस्मै निवेदयेत्

इत्थं परिमृशन् मुक्तो गृहेष्व् अतिथि वत् वसन्

देव ऋषि पितृ भूतानि मद् रूपाणि अन्वहं यजेत्

यस् त्व् आसक्त मतिः गेहे पुत्र वित्त एषणा आतुरः

कृच्छ्राय तपसे च इह प्रेत्य अनन्त सुखायाः च

वर्ण आश्रम आचारवताम् सर्वेषां द्विपदाम् अपि

आदौ कृत युगे वर्णो नृणां हंस इति स्मृतः

प्राणिनो मिथुनीभूतान् अगृह स्थः ऽग्रतस् त्यजेत्

द्वितीयं प्राप्य आनुपूर्व्यात् जन्म उपनयनम् द्विजः

एवंवृत्तो गुरु कुले वसेद् भोग विवर्जितः

विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्ट वत्

आश्रमाद् आश्रमं गच्छेन् न अन्यथा मद् परः चरेत्

वैश्य वृत्त्या तु राजन्यो जीवेन् मृगयया आपदि

यस् त्वया अभिहितः पूर्वं धर्मस् त्वद् भक्ति लक्षणः

अपृथक् धीः उपासीत ब्रह्म वर्चस्वी अकल्मषः

यवीयसीं तु वयसा यं सवर्णाम् अनु क्रमात्

जटिलो अ रक्त पीठः कुशान् दधत्

यान शय्या आसन स्थानैः न अतिदूरे कृताञ्जलिः

तिष्ठेद् वनं वा उपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत्

कर्मभिर् गृहमेधीयैर् इष्ट्वा माम् एव भक्तिमान्

यत् तेन हंस रूपेण ब्रह्मणे ऽभ्यात्थ माधव

सीदन् विप्रो वणिग्वृत्त्या पण्यैर् एव आपदम् तरेत्

शूद्र वृत्तिम् भजेद् वैश्यः शूद्रः कारु कट क्रियाम्

शमो दमस् तपः शौचं संतोषः क्षान्तिर् आर्जवम्

वक्षःस्थलाद् वनेवासः संन्यासः शिरसि स्थितः

कामः क्रोधश् च तर्षश् च स भावो ऽन्त्यावसायिनाम्

अनाथा माम् ऋते दीनाः कथं जीवन्ति दुःखिताः

स इदानीं सु महता कालेन अमित्र कर्शनैः

कुटुम्बेषु न सज्जेत न प्रमाद्येत् कुटुम्ब्य् अपि

अवकीर्णे अवगाह्य अप्सु त्रिपदां जपेत्

मद् भक्तः तीव्र तपसा दग्ध कर्म आशयः ऽमलः

तेजो बलं धृतिः शौर्यं तितिक्षा औदार्यम् उद्यमः

अथ अनन्तरम् आवेक्ष्यन् यथा जिज्ञासित आगमः

खड्गेन वा आपद् आक्रान्तः न श्ववृत्त्या कथंचन

न मर्त्य बुद्ध्या असूयेत सर्व देव मयः गुरुः

अतृप्तस् तान् अनुध्यायन् मृतो ऽन्धं विशते तमः
विधूय इह अशुभम् कृत्स्नम् इन्द्रेण सह मोदते

मय्य् अर्पित आत्मा गृह एव तिष्ठन् न अति प्रसक्तः समुपैति शान्तिम्

तान् उद्धरिष्ये न चिराद् आपद्भ्यो नौर् इव अर्णवात्

विद्या समाप्यते यावद् बिभ्रद् व्रतम् अखण्डितम्

न छिन्द्यान् नख रोमाणि कक्ष उपस्थ गतानि अपि

मेखला अजिन दण्ड अक्ष ब्रह्मसूत्र कमण्डलून्

स्नान भोजन होमेषु जप उच्चारे च वाग्यतः

वक्ता कर्ता अविता न अन्यः धर्मस्य अच्युतैः ते भुवि

स्त्रैणः कृपण धीः मूढो मम अहम् इति बध्यते

वर्ण आश्रम आचारवताम् तम् उद्धव निबोध मे

श्री शुकः उवाच

अग्नि अर्क आचार्य गो विप्र गुरु वृद्ध सुरान् शुचिः

न प्रायो भविता मर्त्य लोके प्राग् अनुशासितः

तत् त्वं नः सर्व धर्म ज्ञैः धर्मस् त्वद् भक्ति लक्षणः

सर्वाः समुद्धरेद् राजा पिता इव व्यसनात् प्रजाः

यथा यस्य तथा वर्णय मे प्रभो

न गृहैर् निर्ममो निरहंकृतः

अनुदेहं वियन्त्य् एते स्वप्नो निद्रा अनुगः यथा

शुश्रूषमाण आचार्यं सदा उपासीत नीच वत्

आसन् प्रकृतयो नॄणां नीचैर् नीच उत्तमोत्तमाः

एवं गृह आशय आक्षिप्त हृदयः मूढ धीः अयम्

श्री उद्धवः उवाच

अहो मे पितरौ वृद्धौ भार्या बाल आत्मज आत्मजाः

त्रेता मुखे महाभाग प्राणान् मे हृदयात् त्रयी

वसन् गुरु कुले दान्तो ब्रह्म अधीयीत च आहूतः

गृहं वनं वा उपविशेत् प्रव्रजेद् वा द्विजोत्तमः

शौचम् आचमनं स्नानं संध्या उपास्तिः मम अर्चनम्

रेतो न अवकिरेत् जातु ब्रह्मव्रत धरः स्वयम्

कृच्छ्रान् मुक्तो न गर्ह्येण वृत्तिं लिप्सेत कर्मणा
गन्ध पुष्पैः तथा धूपैः विविधैः पूज्य शङ्करम्

सान्निध्यं रुद्रगायत्र्या अघोरेण निरुध्य च

स्तोत्रं जपेत् च विधिना नमस्कारं प्रदक्षिणम्

बाल इन्दु मुकुटम् च एव हरि वक्त्रम् चतुर् भुजम्

स कूर्चेन स पुष्पेण स्नापयेत् मन्त्र पूर्वकम्

स्नापयेत् देवदेवेशम् सर्व पाप प्रशान्तये

न्यसेत् मन्त्राणि तद् तोये सद्योजात आदिकानि तु

चूर्णयित्वा यथान्यायं क्षिपेत् आचमनीयके

जाति कङ्कोल कर्पूर बहुमूल तमालकम्

मुकुटं च शुभं छन्नं तथा वै भूषणानि च

सोमस्य अधस् तथा सूर्यः तस्य अधस् पावकः स्वयम्

प्रणवेन एव मन्त्रेण पूजयेत् लिङ्ग मूर्धनि

धर्म आदयः विदिक्षु एते तु अनन्तम् कल्पयेत् क्रमात्

लघिमा दक्षिणं च एव महिमा पश्चिमं तथा

दर्भैर् आच्छादयेत् च एव प्रोक्षयेत् शुद्ध वारिणा

मन्त्राणि सूक्ष्म रूपेण संस्थितानि यतस् ततस्

स्नापयेत् विधिना रुद्रं गन्ध चन्दन वारिणा

येभिः लिङ्गम् सकृत् अपि एवम् स्नाप्य मुच्येत मानवः

पार्श्वतो देवदेवस्य नन्दिनं मांसम् अर्चयेत्

आभ्यन्तरं प्रवक्ष्यामि लिङ्ग अर्चनम् इह अद्य ते

दत्त्वा पुष्पाञ्जलिं भक्त्या पञ्च मूर्धसु पञ्चभिः

देह शुद्धिम् च कृत्वा एव मूलमन्त्रं न्यसेत् क्रमात्

केवलं प्रणवं वा अपि वेद सारम् अनुत्तमम्

दापयेत् प्रणवेन एव मुख वास आदिकानि च

जप्त्वा सर्वाणि मन्त्राणि प्रणव आदि नमस् अन्तकम्

त्वरितेन एव रुद्रेण कपिना च कपर्दिना

पञ्चगव्य विधानेन गृह्य पात्रे च

वामदेवेन मन्त्रेण स्थापयेत् आसन उपरि

ईशानः सर्व विद्यानाम् इति मन्त्रेण पूजयेत्

कर्पूरं च यथान्यायं पुष्पाणि विविधानि च

पुष्प माला धरम् सौम्यं सर्व आभरण भूषितम्

आत्म त्रयम् ततस् च ऊर्ध्वम् तस्य अन्ते शिव पीठिका

वक्तुं वर्ष शतेन अपि न शक्यं विस्तरेण यत्

कुश अग्रम् अक्षतान् च एव यव व्रीहि तिलानि च

प्रोक्षणी च अर्घ्य पात्रम् च पाद्य पात्रम् अनुक्रमात्

एवं संक्षिप्य कथितं लिङ्ग अर्चनम् अनुत्तमम्

स्कन्दं विनायकं देवीं लिङ्ग शुद्धिम् च कारयेत्

दापयेत् प्रोक्षणी पात्रे भसितं प्रणवेन च

अर्घ्यं दत्त्वा अथ पुष्पाणि पादयोः तु विकीर्य च

मन्त्राणि ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्व अर्थ सिद्धये

उत्तरे च आत्मनः पुण्यां भार्यां च मरुतां शुभाम्

वस्त्रं शिव उपवीतम् च तथा हि आचमनीयकम्

पुण्यैः द्रव्यैः महादेवम् प्रणवेन अभिषेचयेत्

साम्ना तु बृहत् चन्द्रेण विष्णुना

न्यग्रोध बीजे न्यग्रोधस् तथा सूत्रे तु शोभने

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे लिङ्गार्चनविधिः नाम सप्तविंशो ऽध्यायः

द्रव्याणि शोधयेत् पश्चात् क्षालन प्रोक्षण आदिभिः

महति अपि महत् ब्रह्म संस्थितं सूक्ष्म वत् स्वयम्

सूत्रे नमः शिवाय इति छन्दांसि परमे शुभे

पाद्यम् आचमनीयम् च विभोः च अर्घ्यम् प्रदापयेत्

सुवर्ण कलशेन अथ तथा वै राजतेन वा

सर्वज्ञ त्वम् तथा ऐशान्यम् कर्णिका सोम उच्यते

वक्ष्यामि शृणु संक्षेपान् लिङ्ग अर्चन विधि क्रमम्

ततः स्फटिक संकाशम् देवं निष्कलम् अक्षरम्

स्थापयेद् विधिना धीमान् अवगुण्ठ्य यथाविधि

तथा हि आचमनीय अर्थम् कल्पितं पात्रम् एव च

सेचयेत् अर्चन स्थानम् गन्ध चन्दन वारिणा

सु यशाम् सु व्रताम् च अम्बाम् पाद मण्डन तत्पराम्

क्षालनं प्रोक्षणं च एव प्रणवेन विधीयते

आज्य सिद्धार्थ पुष्पाणि भसितं च अर्घ्य पात्रके

दीप्त अनल अयुत प्रख्यम् त्रिनेत्रं त्रिदश ईश्वरम्

विरूपाक्षेण स्कन्देन शत ऋग्भिः शिवैस् तथा

प्रोक्षणी पात्र संस्थेन ईशान आद्यैः च पञ्चभिः

आपूर्य पुष्पैः सु शुभैः चन्दन आद्यैः च तत् जलम्

शैवीं तनुं समास्थाय पूजयेत् परमेश्वरम्

प्राप्तिः तथा उत्तरम् पत्रं प्राकाम्यं पावकस्य तु

सद्योजातं प्रपद्यामि इति आवाह्य परमेश्वरम्

कारणं सर्व देवानाम् सर्व लोक मयम् परम्

उशीरं चन्दनं च एव पाद्ये तु परिकल्पयेत्

रुद्रेण नील रुद्रेण श्रीसूक्तेन शुभेन च
प्रणवेन एव गव्यैः तु स्नापयेत् च यथाविधि

शिवतत्त्वम् इति ख्यातं शिव लिङ्गे व्यवस्थितम्

शंखेन मृद् मयेन अथ शोधितेन शुभेन वा

होतारेण अथ शुभेन च

वारुणेन च ज्येष्ठेन तथा वेदव्रतेन च

प्रणिपत्य च देवेशम् आत्मनि आरोपयेत् शिवम्

पवमानेन मन्त्र ज्ञाः तथा वामीयकेन च

प्रणवेन क्षिपेत् तेषु द्रव्याणि आलोक्य बुद्धिमान्

ब्रह्म इन्द्र विष्णु रुद्र आद्यैः ऋषि देवैः अगोचरम्

न्यसेत् पञ्चाक्षरम् च एव गायत्रीं रुद्र देवताम्

जल भाण्डैः पवित्रैः तु मन्त्रैः तोयम् क्षिपेत् ततस्

अव्यक्त आदि चतुर् दिक्षु सोमस्य अन्ते गुणत्रयम्

तेषु तेषु अथ सर्वेषु क्षिपेत् तोयम् सु शीतलम्

एवं पूज्य प्रविश्य अन्तर् भवनम् परमेष्ठिनः

पञ्च ब्रह्मैः च सूत्रेण केवल प्रणवेन च

शान्त्या च अथ पुनः शान्त्या भारुण्डेन अरुणेन च

सर्व आभरण संयुक्तम् चित्र अम्बर विभूषितम्

तस्य रूपं समाश्रित्य दाहन प्लावन आदिभिः

शुद्धिं कृत्वा यथान्यायं सित वस्त्रेण साधकः
सम्यञ्चः सव्रता भूत्वा वाचं वदत भद्रया

येन देवा हविषा यजत्रा अप पाप्मानम् अघ्नत

सहृदयं सांमनस्यम् अ विद्वेषम् कृणोमि वः

ज्यायस्वन्तश् चित्तिनो मा वि यौष्ट संराधयन्तः सधुराश् चरन्तः

अनुव्रतः पितुः पुत्रो मात्रा भवतु सव्रतः

अन्यो अन्यम् अभि हर्यत वत्सं जातम् इव अघ्न्या

तत् कृण्मो ब्रह्म वो गृहे संज्ञानं पुरुषेभ्यः

जाया पत्ये मधुमतीं वाचं वदतु शन्तिवाम्

क्रोधं मन्युम् अनृतं भामं दुरुक्तम् अभिशोचनम् आरे यक्ष्मं नि दध्मसि

सध्रीचीनान् वः संमनसः कृणोम्य् एक श्नुष्टीन् संवननेन संहृदः

सम्यञ्चो ऽग्निं सपर्यत अराः नाभिम् इव अभितस्

मा भ्राता भ्रातरं द्विक्षन् मा स्वसारम् उत स्वसा

देवा इव इद् अमृतं रक्षमाणाः सायं प्रातः सु समितिः वो अस्तु
अ विज्ञाते ऽपि बन्धौ हि बलात् प्रह्लादते मनः

अभितस् तं पृथासूनुः स्नेहेन परितस्तरे

आसक्तास् तास्व् अमी मूढा वाम शीलाः हि जन्तवः

भृशम् आयामि यामासु यामिनीष्व् अभितप्यते

उच्छेदं जन्मनः कर्तुम् एधि शान्तस् तपोधन

व्रजत्य् अफल ताम् एव नय द्रुहः इव ईहितम्

शून्यम् आकीर्ण ताम् एति तुल्यं व्यसनम् उत्सवैः

स्थिति अतिक्रान्ति भीरूणि सु अच्छानि आकुलितान्य् अपि

दुरासद वन ज्यायाः गम्यस् तुङ्गो ऽपि भूधरः

नाम यस्य अभिनन्दन्ति द्विषो ऽपि स पुमान् पुमान्

उपाधत्त सपत्नेषु कृष्णाया गुरु संनिधौ

ग्लानि दोष _ सु अच्छाः स मूढः पङ्कयत्य् अपः

श्रेयसीं तव सम्प्राप्ता गुण संपदम् आकृतिः

चित्तवान् असि कल्याणी यत् त्वां मतिर् उपस्थिता

कृष्णद्वैपायन आदेशात् बिभर्मि व्रतम् ईदृशम्

तासां किं यन् न दुःखाय विपदाम् इव सम्पदाम्

पृक्तया इन्दु करैः अह्नः पर्यन्त इव संध्यया

चकार आक्रान्त लक्ष्मीकः स साध्वसम् इव आश्रयम्

सु दुस्त्यजाः त्यजन्तो ऽपि कामाः कष्टा हि शत्रवः

आपात रम्याः विषयाः पर्यन्त परितापिनः

वंश लक्ष्मीम् अन् उद्धृत्य समुच्छेदेन विद्विषाम्

सुलभो हि द्विषां भङ्गो दुर्लभा सत्स्व् अवाच्य ता

प्रमार्ष्टुम् अयशस् पङ्कम् इच्छेयं छद्मना कृतम्

भयंकरः प्राणभृतां मृत्योर् भुज इव अपरः

युक्तः प्रमाद्यसि हिताद् अपेतः परितप्यसे

नभसः स्फुट तारस्य रात्रेर् इव विपर्ययः

स्थितः प्रास्तस्य दायादैर् भ्रातुर् ज्येष्ठस्य शासने

प्रसाद रम्यम् ओजस्वि गरीयो लाघव अन्वितम्

लक्ष्मीं समुत्सुकयितासि भृशं परेषाम् उच्चार्य वाचम् इति तेन तिरोबभूवे

जीयन्तां दुर्जया देहे रिपवश् चक्षुस् आदयः

अंशुमान् इव तनु अभ्र पटल छन्न विग्रहः

युयुत्सुना इव कवचं किम् आमुक्तम् इदं त्वया

महा इषुधी धनुर् भीमं भूतानाम् अन् _

येषां यशांसि शुभ्राणि ह्रेपयन्ति इन्दु मण्डलम्

ह्रियते विषयैः प्रायो वर्षीयान् अपि मादृशः

आराध्य वा सहस्राक्षम् अयशस् शल्यम् उद्धरे

आतिथेयीम् अथ आसाद्य सुतात् अपचितिम् हरिः

गुरून् कुर्वन्ति ते वंश्यान् अन्वर्था तैर् वसुंधरा

विविक्ते ऽस्मिन् नगे भूयः प्लाविते जह्नुकन्यया

सुलभा रम्य ता लोके दुर्लभं हि गुण अर्जनम्

उदाहरणम् आशिःषु प्रथमे ते मनस्विनाम्

विरुद्धः केवलं वेषः संदेहयति मे मनः

शासितुं येन मां धर्मं मुनिभिस् तुल्यम् इच्छसि

तेन अनुज सहायेन द्रौपद्या च मया विना

नीतानि पण ताम् नूनम् ईदृशी भवितव्य ता

विशद भ्रू युग छन्न वलित अपाङ्ग लोचनः

को ऽपवादः स्तुति पदे यद् अशीलेषु चञ्चलाः

भृशम् आराधने यत्तः सु आराध्यस्य मरुत्वतः

पुरुषस् तावद् एव असौ यावन् मानान् न हीयते

अघ उपघातम् मघवा विभूत्यै भवोद्भव आराधनम् आदिदेश

तदा एकाकी स बन्धुः सन्न् इष्टेन रहितो यदा

असत् वृत्तेः अहो वृत्तम् दुर्विभावं विधेर् इव

आसक्त भर नीकाशैः अङ्गैः परिकृशैर् अपि

अ विज्ञात प्रबन्धस्य वचो वाचस्पतेर् इव

सोढवान् नो दशाम् अन्त्यां ज्यायान् एव गुण प्रियः

वा विलीये नग मूर्धनि

अ जन्मा पुरुषस् तावद् गतासुस् तृणम् एव वा

अवधूय अरिभिः नीता हरिणैस् तुल्य वृत्ति ताम्

जन्मिनो ऽस्य स्थितिं विद्वाः लक्ष्मीम् इव चल अचलाम्

इदम् ईदृश् गुण उपेतम् लब्ध अवसर साधनम्

आसक्ता धूर् इयं रूढा जननी दूर गा च मे

अ प्रकम्प्य तया अन्येषाम् आम्नाय वचन उपमम्

अ निर्जयेन द्विषतां यस्य अमर्षः प्रशाम्यति

वचः प्रश्रय गम्भीरम् अथ उवाच कपिध्वजः

प्रीते पिनाकिनि मया सह लोकपालैर् लोकत्रये ऽपि विहित अ प्रतिवार्य वीर्यः

ग्रसमानम् इव ओजांसि सदसा गौरव ईरितम्

यदि न इष्टा आत्मनः पीडा मा भवता जने

यथाप्रतिज्ञं द्विषतां युधि प्रतिचिकीर्षया

असत् मैत्री हि दोषाय कूल छाया इव सेविता

श्रद्धेया विप्रलब्धारः प्रिया विप्रिय कारिणः

न सुखं प्रार्थये न अर्थम् उदन्वत् वीचि चञ्चलम्

आजगाम आश्रमम् जिष्णोः प्रतीतः पाकशासनः
वैधव्य तापित अराति वनिता लोचन अम्बुषु

अन्योन्यस्य अपि जिह्रीमः किं पुनः सहवासिनाम्

निर्वाणम् अपि मन्ये ऽहम् अन्तरायं जय श्रियः

मम एव अध्येति नृपतिस् तृष्यन्न् इव जल अञ्जलेः

तौ हि तत्त्व अवबोधस्य दुरुच्छेदाव् उपप्लवौ

इति त्याज्ये भवे भव्यो मुक्ताव् उत्तिष्ठते मनः

अपवादाद् अ भीतस्य समस्य गुण दोषयोः

दुरासदान् अरीन् उग्रान् धृतेर् विश्वास जन्म्नः

विजहि इहि रण उत्साहम् मा तपः सा अधि नीनशः

त्वया साधु समारम्भि नवे वयसि यत् तपः

जटानां कीर्णया केशैः संहत्या परितः सितैः

क्रोध लक्ष्म क्षमावन्तः क्व आयुधम् क्व तपोधनाः

आश्रम अनुक्रमः पूर्वैः स्मर्यते न व्यतिक्रमः

जन्मिनो मान हीनस्य तृणस्य च समा गतिः

अ यथार्थ क्रिया आरम्भैः पतिभिः किं ते ईक्षितैः

जरतीम् अपि बिभ्राणस् तनुम् अ प्राकृत आकृतिः

यावन् न इषुभिः आदत्ते विलुप्तम् अरिभिर् यशः

यद्य् अमर्षः प्रतीकारं भुज आलम्बम् न लम्भयेत्

क्षत्रियस् तनयः पाण्डोर् अहं पार्थो धनंजयः

यः करोति वध उदर्काः निःश्रेयस कराः क्रियाः

स्वधर्मम् अनुरुन्धन्ते न अतिक्रमम् अरातिभिः

असिस् तव तप स्थस्य न समर्थयते शमम्

प्रियतां ज्यायसीं मा गान् महतां केन तुङ्ग ता

मूलं दोषस्य हिंसा आदेः अर्थ कामौ स्म मा पुषः

न जहाति महा ओजस्कम् मान प्रांशुम् अ लङ्घ्य ता

भोगान् भोगान् इव आहेयान् अध्यास्या आपद् न दुर्लभा

अरुध्येताम् इति इव अस्याः नयने बाष्प वारिणी

भावम् आनयने सत्याः सत्यंकारम् इव अन्तकः

अविधेय इन्द्रियः पुंसां गौर् इव एति विधेय ताम्

औदार्याद् अर्थ सम्पत्त्याः शान्तं चित्तम् ऋषेर् इव

मुनि रूपः ऽनुरूपेण सूनुना ददृशे पुरः

दुरक्षान् दीव्यता राज्ञा राज्यम् आत्मा वयं वधूः

भवान् मा स्म वधीन् न्याय्यं न्याय आधाराः हि साधवः

कृतवान् अन्य देहेषु कर्ता च विधुरं मनः

न ज्ञातं तात यत्नस्य पौर्वापर्यम् अमुष्य ते

जितेषु ननु लोको ऽयं तेषु कृत्स्नस् त्वया जितः

तिरस्करोति स्वातन्त्र्यं ज्यायांश् च आचारवान् नृपः

तपस्विनो हि वसते केवल अजिन वल्कले

अ द्यूनः सत् गृहिनि एव प्रायो यष्ट्या अवलम्बितः

ताम् ऐक्षन्त क्षणं सभ्या दुःशासन पुरःसराम्

अस्थान विहित आयासः कामं जिह्रेतु वा भवान्

श्रेयसो ऽप्य् अस्य ते तात वचसो न अस्मि भाजनम्

अभिद्रोहेण भूतानाम् अर्जयन् गत्वरीः श्रियः

द्राघीयसा वयस् अतीतः परिक्लान्तः किल अध्वना

न्याय निर्णीत सार त्वात् निरपेक्षम् इव आगमे

अपहस्ये ऽथवा सद्भिः प्रमादो वा अस्तु मे धियः

स वंशस्य अवदातस्य शशाङ्कस्य इव लाञ्छनम्

तावद् आश्रीयते लक्ष्म्या तावद् अस्य स्थिरं यशः

अभि साय अर्कम् आवृत्तां छायाम् इव महा तरोः

शुष्के ऽशनिर् इव अमर्षः यैर् अरातिषु पात्यते

स आकाङ्क्षम् अन् उपस्कारम् विष्वञ्च् गति निराकुलम्

अ लङ्घ्य त्वात् जनैः अन्यैः क्षुभित उदन्वत् ऊर्जितम्

इत्य् उक्तवन्तं परिरभ्य दोर्भ्यां तनूजम् आविष्कृत दिव्य मूर्तिः

यो अङ्गीकृत गुणैः श्लाघ्यः स विस्मयम् उदाहृतः

परवान् अर्थ संसिद्धौ नीच वृत्तिः अपत्रपः

न अनित्य ता अशनेः त्रस्यन् विविक्तं ब्रह्मणः पदम्

पुरुष उक्तिः कथं तस्मिन् ब्रूहि त्वं हि तपोधन

जयम् अत्रभवान् नूनम् अरातिष्व् अभिलाषुकः

तोयानि तोयराशीनां मनांसि च मनस्विनाम्

उदन्वान् इव सिन्धूनाम् आपदाम् एति पात्र ताम्

धार्तराष्ट्रैः सह प्रीतिर् वैरम् अस्मास्व् असूयत

विश्रम्य विष्टरे नाम व्याजहार इति भारतीम्

या गम्याः सत् सहायानाम् यासु खेदो भयं यतः