tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
एवं ये ऽपि केचिद् कौशिक रूपावचरेषु देवेषु देव पुत्राः यावन्तो ब्रह्म लोके ब्रह्म कायिकाः देव पुत्राः अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ सम्प्रस्थिताः ते ऽपि तत्र आगन्तव्यम् मंस्यन्ते

इति एवम् सर्वज्ञ ज्ञान हेतुकः अयम् आत्म भाव शरीर प्रतिलम्भः सर्वज्ञ ज्ञान आश्रय भूत त्वात् सर्व सत्त्वानाम् चैत्य भूतः वन्दनीयः सत्करणीयो गुरुकरणीयो माननीयः पूजनीयो ऽर्चनीयो ऽपचायनीयः संवृत्तो भवति

यो ऽपि कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमितां लिखित्वा पुस्तक गताम् कृत्वा धारयिष्यति स्थापयिष्यति सद्धर्म चिर स्थिति हेतोः मा बुद्ध नेत्री समुच्छेदः भूत् मा सद्धर्म अन्तर्धानम्

उपदिश त्वं कौशिक प्रज्ञापारमिताम्

अहम् अपि कौशिक इमाम् एव विद्याम् आगम्य अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः यत् उत प्रज्ञापारमिताम्

तेभ्यो अपि अल्पेभ्यः अल्पतरकाः ते ये प्रत्येक बोधिम् साक्षात्कुर्वन्ति

ते ऽपि तत्र आगत्य एनां प्रज्ञापारमितां पुस्तक गताम् प्रेक्षिष्यन्ते वन्दिष्यन्ते नमस्करिष्यन्ति उद्ग्रहीष्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति प्रवर्तयिष्यन्ति देशयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति उद्देक्ष्यन्ति सु आध्यास्यन्ति

अपरिमाणा इयम् भगवन् विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

पूर्व जिन कृत अधिकाराः ते भगवन् सत्त्वा भविष्यन्ति येषाम् इयम् प्रज्ञापारमिता श्रोत्र अवभासम् आगमिष्यति

अतस् निर्जातम् तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानां सर्वज्ञ ता महा रत्नम् यत् उत प्रज्ञापारमिता महा समुद्रात्

एवम् एव आनन्द प्रज्ञापारमिता संगृहीताः पञ्च पारमिताः सर्वज्ञ तायाम् प्रतिष्ठन्ते

तत् कस्य हेतोः तत्र हि अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नाः तथागताः अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा अभिसंबुद्धा अभिसंभोत्स्यन्ते अभिसंबुध्यन्ते च ये सर्व सत्त्वानाम् अभयम् अ वैरम् अन् उत्त्रासम् प्रभावयन्ति प्रकाशयन्ति

यः च अयम् चतुरङ्गस्य बलकायस्य व्यूहः न अयम् राज्ञो बिम्बिसारस्य चतुरङ्गस्य बलकायस्य व्यूहः ना अपि राज्ञः प्रसेनजितः चतुरङ्गस्य बलकायस्य व्यूहः ना अपि शाक्यानां चतुरङ्गस्य बलकायस्य व्यूहः ना अपि लिच्छवीनां चतुरङ्गस्य बलकायस्य व्यूहः यो ऽयं मारेण पापीयसा अभिनिर्मितः

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

प्रसन्न चित्तेन बोधाय चित्तम् उत्पाद्य सत्कृत्य अध्याशयेन श्रोतव्या उद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या प्रवर्तयितव्या देशयितव्या उपदेष्टव्या उद्देष्टव्या सु आध्यातव्या परेभ्यश् च विस्तरेण संप्रकाशयितव्या अर्थतो मनसा अन्ववेक्षितव्या यथा अधिकया च प्रज्ञया अत्र परिमीमांसाम् आपद्येत

धारय त्वं कौशिक प्रज्ञापारमिताम्

अथ खलु भगवान् ये तत्र देव पुत्राः पर्षदि संनिपतिताः संनिषण्णाः च अभूवन् याश् च भिक्षु भिक्षुणी उपासक उपासिकाः संनिपतिताः संनिषण्णाः च अभूवन् तान् देव पुत्रान् संनिपतितान् संनिषण्णांश् च विदित्वा ताश् च सर्वाः चतस्रः पर्षदः संनिपतिताः संनिषण्णाश् च विदित्वा कामावचरान् रूपावचरांश् च देव पुत्रान् ब्रह्मकायिकांश् च देव पुत्रान् आभास्वरांश् च परीत्तशुभांश् च अकनिष्ठांश् च देव पुत्रान् साक्षिणः स्थापयित्वा शक्र देव इन्द्र प्रमुखान् कामावचरान् देव पुत्रात् महा ब्रह्म प्रमुखान् च ब्रह्मकायिकान् देव पुत्रान् आभास्वरान् च देव पुत्रान् आमन्त्रयते स्म यो हि कश्चिद् देव पुत्राः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति प्रवर्तयिष्यति न तस्य मारो वा मार कायिकाः वा देवता अवतार प्रेक्षिण्यः अवतार गवेषिण्यः ऽवतारं लप्स्यन्ते
न खलु पुनः कौशिक केवलं यः प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति प्रवर्तयिष्यति देशयिष्यति उपदेक्ष्यति उद्देक्ष्यति सु आध्यास्यति तस्य एव केवलम् अमी गुणा भविष्यन्ति

स उपालम्भान् अपि प्रज्ञापारमिता विहारी न समनुपश्यति उपालम्भ करान् अपि प्रज्ञापारमिता विहारी न समनुपश्यति यो अपि उपालभ्येत तम् अपि न समनुपश्यति ताम् अपि प्रज्ञापारमितां न समनुपश्यति

प्रज्ञापारमिता प्रतिष्ठिताः पञ्च पारमिता विरोहन्ति

अपरिमाणं स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा ततोनिदानं बहुतरं पुण्यं प्रसवति

मृदुका च अस्य आहार संज्ञा भवति

ये ऽपि केचिद् कौशिक तुषितेषु देवेषु देव पुत्राः अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ सम्प्रस्थिताः ते ऽपि तत्र आगन्तव्यम् मंस्यन्ते

इमम् अपि स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा दृष्ट धार्मिकम् गुणं परिगृह्णाति

एवम् उक्ते शक्रो देवानाम् इन्द्रः भगवन्तम् एतत् अवोचत् महा विद्या इयम् भगवन् यत् उत प्रज्ञापारमिता

तां च एनाम् प्रज्ञापारमितां सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् पुष्पैः धूपैः गन्धैः माल्यैः विलेपनैः चूर्णैः वस्त्रैः छत्रैः ध्वजैः घण्टाभिः पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयेत् अयम् एव ततः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा ततोनिदानं बहुतरं पुण्यं प्रसवति

तेभ्यः कौशिक अल्पेभ्यो अल्पतरकाः ते ये स्रोतआपत्ति फलम् प्राप्नुवन्ति ततः सकृदागामि फलम् अनागामि फलम्

भगवान् आह तत् किम् मन्यसे आनन्द अ परिणामितम् शीलम् अ परिणामिता क्षान्तिर् अ परिणामितम् वीर्यम् अ परिणामितम् ध्यानम् तत् किम् मन्यसे आनन्द अ परिणामिता प्रज्ञा सर्वज्ञ तायाम् प्रज्ञापारमिता नामधेयम् लभते आनन्द आह नो हि इदम् भगवन्

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः इमाम् एव प्रज्ञापारमितां स्मृत्या समन्वाहरति स्म सु आध्यायति स्म प्रवर्तयति स्म

एवं च अवोचन् ये केचिद् भगवन् सत्त्वाः प्रज्ञापारमितां भाषिष्यन्ते भावयिष्यन्ति प्रज्ञापारमितायां चरिष्यन्ति न तेषां मारो वा मार कायिकाः वा देवता अवतारं लप्स्यन्ते

तेन सो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्य सर्व सत्त्वानाम् चित्तानि व्यवलोकयिष्यति

अथ खलु मारस्य पापीयस्य एतत् अभूत् इमाः तथागतस्य अर्हतः सम्यक्संबुद्धस्य चतस्रः पर्षदः संनिपतिताः संनिषण्णाः तथागतस्य संमुखीभूताः

तस्य खलु पुनः कौशिक कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा गृहं वा लयनं वा प्रासादो वा सु रक्षितः भविष्यति

इमान् अपि स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा दृष्ट धार्मिकान् गुणान् परिगृह्णाति य इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति प्रवर्तयिष्यति देशयिष्यति उपदेक्ष्यति उद्देक्ष्यति सु आध्यास्यति

समनुबद्धो दीर्घरात्रं मारः पापीयान् भगवतो अवतार प्रेक्षी अवतार गवेषी सत्त्वानां च विहेठन अभिप्रायः

इमम् अपि स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा दृष्ट धार्मिकम् गुणं परिगृह्णाति

पुनर् अपरम् कौशिक तस्य कुल पुत्रस्य कुल दुहितुः वा इमां प्रज्ञापारमितां भाषमाणस्य चतसृणां पर्षदाम् अग्रतस् ना अवलीन चित्त ता भविष्यति मा खलु मां कश्चिद् पर्यनुयुञ्जीत उपालम्भ अभिप्रायः इति

यत्र खलु पुनः कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमितां लिखित्वा पुस्तक गताम् कृत्वा पूजा पूर्वंगमम् स्थापयिष्यति पूजयिष्यति तत्र कौशिक ये केचिद् चातुर्महाराजकायिकेषु देवेषु देव पुत्राः अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ सम्प्रस्थिताः ते ऽपि तत्र आगन्तव्यं मंस्यन्ते

ते ते कौशिक बोधिसत्त्वा महासत्त्वा ये अ विनिवर्तनीयायाम् बोधिसत्त्व भूमौ स्थित्वा अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्य अन्येषाम् अध्याशय सम्पन्नानाम् कुल पुत्राणाम् कुल दुहितॄणाम् च प्रज्ञापारमितायां शिक्षमाणानां घटमानानां प्रज्ञापारमिताम् उपदिशन्ति च उद्दिशन्ति
भगवान् आह पुनर् अपरम् कौशिक य इमां प्रज्ञापारमितां कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा उद्ग्रहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति प्रवर्तयिष्यति देशयिष्यति उपदेक्ष्यति उद्देक्ष्यति सु आध्यास्यति सचेद् कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमिताम् एवम् उद्गृह्णन् धारयन् वाचयन् पर्यवाप्नुवन् प्रवर्तयन् देशयन् उद्दिशन् सु आध्यायन् संग्रामे वर्तमाने संग्राम शिरसि समारूढः स्यात्

पर्यवाप्नुहि त्वं कौशिक प्रज्ञापारमिताम्

तत् यथा अपि नाम कौशिक भिक्षोः योग आचारस्य समाधेः व्युत्थितस्य मनसिकार परिष्यन्दितेन चित्तेन न बलवती आहारे गृद्धिः भवति मृदुका च अस्य आहार संज्ञा भवति एवम् एव कौशिक तस्य कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा न बलवती आहारे गृद्धिः भविष्यति

तेभ्यो अपि अल्पेभ्यः अल्पतरकाः ते ये प्रज्ञापारमितायां योगम् आपद्यन्ते

ते ऽपि तत्र आगत्य एनां प्रज्ञापारमितां पुस्तक गताम् प्रेक्षिष्यन्ते वन्दिष्यन्ते नमस्करिष्यन्ति उद्ग्रहीष्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति प्रवर्तयिष्यन्ति देशयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति उद्देक्ष्यन्ति सु आध्यास्यन्ति

तेभ्यो अपि अल्पेभ्यः अल्पतरकाः ते ये ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तानि उत्पाद्य उपबृंहयित्वा च आरब्ध वीर्याः विहरन्ति

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः भगवन्तम् एतत् अवोचत् न तावत् इमे भगवन् तथागतेन अर्हता सम्यक्संबुद्धेन प्रज्ञापारमितायाः सर्वे गुणाः परिकीर्तिताः यान् गुणान् स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा परिगृह्णीते प्रज्ञापारमिताम् उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य प्रवर्त्य देशयित्वा उपदिश्य उद्दिश्य

अथ खलु भगवान् शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् कौशिक एवम् एतत्

अनुत्तरा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

वाचयितव्या मार्ष प्रज्ञापारमिता

तां च एनाम् प्रज्ञापारमितां सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् पुष्पैः धूपैः गन्धैः माल्यैः विलेपनैः चूर्णैः वस्त्रैः छत्रैः ध्वजैः घण्टाभिः पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयेत् अयम् एव ततः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा ततोनिदानं बहुतरं पुण्यं प्रसवति

एवं ये ऽपि केचिद् कौशिक परीत्ताभेष्व् अप्रमाणाभेष्व् आभास्वरेषु परीत्तशुभेषु अप्रमाणशुभेषु शुभकृत्स्नेषु अनभ्रकेषु पुण्यप्रसवेषु बृहत्फलेषु असंज्ञिसत्त्वेषु अबृहेषु अतपेषु सुदृशेषु सुदर्शनेषु

न ते कौशिक एवं द्रष्टव्यम्

प्रेक्ष्य वन्दित्वा नमस्कृत्य उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य प्रवर्त्य देशयित्वा उपदिश्य उद्दिश्य सु आध्याय्य पुनर् एव प्रक्रमितव्यं मंस्यन्ते

पर उपक्रमेण जीवित अन्तरायम् सो ऽनुप्राप्नुयात् न एतत् स्थानम् विद्यते

तत् कस्य हेतोः सर्वज्ञ ज्ञानस्य हि कौशिक तेन कुल पुत्रेण वा कुल दुहित्रा वा पूजा कृता भविष्यति यः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इह प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां पुस्तक गतायाम् वा सत्कारं गुरुकारं माननां पूजनाम् अर्चनाम् अपचायनां पूजां च विविधां कुर्यात् अयम् एव ततो बहुतरं पुण्यं प्रसवेत्

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः भगवन्तम् एतत् अवोचत् आश्चर्यं भगवन् यत् इमाम् प्रज्ञापारमिताम् उद्गृह्णन् धारयन् वाचयन् पर्यवाप्नुवन् प्रवर्तयन् स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमान् यतो दृष्ट धार्मिकान् गुणान् प्रतिलभते परिगृह्णाति किं पुनर् भगवन् प्रज्ञापारमितायाम् उद्गृहीतायां सर्वाः षट् पारमिता उद्गृहीता भवन्ति एवम् उक्ते भगवान् शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् कौशिक एवम् एतत्

तत् यथा अपि नाम कौशिक मघी नाम ओषधी सर्व विष प्रशमनी

मा ते ऽत्र कौशिक एवं भूत् यथा ब्रह्म कायिकाः एव इति

पञ्च अभिज्ञाः बोध्यङ्ग विप्रयुक्ताः लोके प्रभावयन्ति
बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

पुनर् अपरम् कौशिक स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा प्रियो भविष्यति माता पितॄणाम् मित्र अमात्य ज्ञाति सालोहित श्रमण ब्राह्मणानाम् हितानां च प्रतिबलश् च भविष्यति शक्तश् च भविष्यति उत्पन्न उत्पन्नानाम् परप्रवादिनां सहधर्मेण निग्रहाय परैश् च प्रत्यनुयुज्यमानः प्रत्यनुयोग व्याकरण समर्थः भविष्यति

यत् नु अहम् उपसंक्रामेयम् विचक्षुःकरणाय इति

तस्मात् तर्हि कौशिक यः कश्चिद् कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा तथागतस्य अर्हतः सम्यक्संबुद्धस्य परिनिर्वृतस्य पूजायै कोटिशः सप्त रत्न मयान् तथागत धातु गर्भान् स्तूपान् कारयेत्

ते च देव पुत्राः धर्मं शृण्वन्तः तस्य धर्म भाणकस्य प्रतिभानम् उपसंहर्तव्यम् मंस्यन्ते

महा पृथिवी प्रतिष्ठितानि च तानि बीजानि विरोहन्ति

तिष्ठन्तु खलु पुनः कौशिक चातुर्महाद्वीपके लोकधातौ सर्व सत्त्वाः

तिष्ठन्तु खलु पुनर् भगवन् अनेन पर्यायेण त्रि साहस्र महा साहस्रे लोकधातौ सर्व सत्त्वाः ये ऽपि ते भगवन् गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु सर्व सत्त्वाः तत्र एकैकः सत्त्वः एकैकं सप्त रत्न मयम् तथागत धातु गर्भम् स्तूपं कारयेत् एकैकश् च सत्त्वः तान् सर्वान् स्तूपान् कारयेत् कारयित्वा च तान् प्रतिष्ठाप्य कल्पं वा कल्प अवशेषम् वा सर्व वाद्यैः सर्व गीतैः सर्व नृत्यैः सर्व तूर्य तालावचरैः दिव्यैः सर्व पुष्पैः सर्व धूपैः सर्व गन्धैः सर्व माल्यैः सर्व विलेपनैः सर्व चूर्णैः सर्व वस्त्रैः दिव्याभिः सर्व छत्र ध्वज घण्टा पताकाभिः समन्तात् च सर्व दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च दिव्य मानुषिकीभिः सर्व पूजाभिः सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् अयम् एव तेभ्यः स भगवन् सर्व सत्त्वेभ्यः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसवति य इमां प्रज्ञापारमिताम् अभिश्रद्दधत् अवकल्पयन् अधिमुच्य प्रसन्न चित्तः बोधाय चित्तम् उत्पाद्य अध्याशयतः शृणुयात् उद्गृह्णीयात् धारयेत् वाचयेत् पर्यवाप्नुयात् प्रवर्तयेत् देशयेत् उपदिशेत् उद्दिशेत् सु आध्यायेत् परेभ्यश् च विस्तरेण संप्रकाशयेत् अर्थम् अस्याः विवृणुयात् मनसा अन्ववेक्षेत यथा अधिकया च प्रज्ञया अत्र परिमीमांसाम् आपद्येत अन्तशः पुस्तक गताम् अपि कृत्वा धारयेत् स्थापयेत् सद्धर्म चिर स्थिति हेतोः मा बुद्ध नेत्री समुच्छेदः भूत् मा सद्धर्म अन्तर्धानम्

इमे च कामावचरा रूपावचराश् च देव पुत्राः संमुखीभूताः
कमल उत्पल पुष्प आढ्यैः सरोभिः समलंकृते

फुल्ल उत्पल अम्बुज वितान सहस्र युक्तम् तोयाशयैः समनुशोभित देव मार्गम्

विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेव नमस्कृतम्

धर्मस्य उपनिषद् सत्यं मोक्षस्य उपनिषद् छमः

त्वया हिताय जगतां हारकुण्डम् इदम् कृतम्

प्रनृत्त हारीत कुल उपनादितम् मृगेन्द्र नाद आकुल मत्त मानसैः

तं शशाक पुनर् द्रष्टुम् हरस्य च महात्मनः

न शशाक पुनर् द्रष्टुम् हृष्ट रोमा गिरीन्द्रजा

इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम

आत्मनः च एव सायुज्यम् ईप्सितम् स्थानम् एव च

दृष्ट्वा एनम् अपि देवेशं सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्

ततस् तु अदृष्टम् आकारम् बुद्ध्वा सा प्रकृति स्थितम्

अद्य अपि जगति ख्यातं सुर असुर नमस्कृतम्

नाना लिङ्ग धराः नित्यं मम लोक अभिकाङ्क्षिणः

स एवं सर्व तीर्थेषु सर्व यज्ञेषु यत् फलम्

भजन्ते सर्वतो ऽभ्येत्य ये तान् शृणु वरानने

मध्यमेश्वरम् इति एवम् ख्यातः सर्व सुर असुरैः

अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षात् अजबिलम् शुभम्

रुद्रे देवे मम अत्यन्तम् परा भक्तिः महत्तरा

यैः यैः योगाः इह अभ्यस्ताः तेषाम् एकेन जन्मना

शक्यते न एव विप्र इन्द्राः वर्ष कोटि शतैः अपि

तुङ्ग अग्रैः नील पुष्प स्तबक भर नत प्रांशु शाखैः अशोकैर् दोला प्रान्त अन्त नील श्रुति सुख जनकैः भासित अन्तम् मनोज्ञैः

स्नाप्य लिङ्गं मदीयं तु गव्येन एव घृतेन च

शशि भानु उपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः

गोचर्मेश्वरम् ईशानं तथा इन्द्रेश्वरम् अद्भुतम्

कामं हि अत्र मृतो देवि जन्तुः मोक्षाय कल्पते

एतत् वः कथितं सर्वं कथा सर्वस्वम् आदरात्

कुसुमित तरु शाखा आलीन मत्त द्विरेफम् नव किसलय शोभा शोभितम् प्रांशु शाखम्

विटप निचय लीनम् नीलकण्ठ अभिरामम् मद मुदित विहंगम् प्राप्त नाद अभिरामम्

एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते

सु दृष्टम् कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम

पुनर् निरीक्ष्य योगेशं ध्यान योगम् च कृत्स्नशः

अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवन नायकम्

क्षेत्रस्य अस्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि

उपशान्तं शिवं च एव ज्येष्ठस्थान निवासिनम्

कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः

दृष्ट्वा एनम् अपि देवेशं मम लोकं व्रजेत् नरः

वाराणसी कुरुक्षेत्र श्रीपर्वत महालये

अस्मिन् अपि मया देशे दैत्यो दैवत कण्टकः

गण ईश्वरैः नन्दि मुखैः च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

उक्तवन् परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः

अनुगृह्य गण त्वम् च लीलया

सर्वेषाम् एव जन्तूनां हेतुः मोक्षस्य सर्वदा

स्थापयामास विधिवत् भक्त्या परमया युतः

शृङ्गाटकेश्वरं नाम श्री देव्या तु प्रतिष्ठितम्

स्वर्लीनेश्वर इति एवम् अत्र अहम् स्वयम् आगतः

दृष्ट्वा एनम् नियतः सद्यो मुच्यते सर्व किल्बिषैः

तुङ्गेश्वरे च केदारे तद् स्थाने यो यतिः भवेत्

ब्रह्मा देव ऋषिभिः सार्द्धं विष्णुः वा अपि दिवाकरः

श्रुतिमद्भिश् च विप्र इन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः

कोटीश्वरं महा तीर्थम् रुद्र कोटि गणैः पुरा

क्षेत्रस्य च गुणान् सर्वान् पुनर् मम वक्तुम् अर्हसि

माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियत व्रताः

भैरवेश्वरम् ईशानं तथा ओङ्कारक संज्ञितम्

मध्यमेश्वरम् इति उक्तम् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

अनुलेपनं तु तत् सर्वं पञ्चविंशत् पलेन वै

ध्यायन्तः तत्र मां नित्यं योग अग्निः दीप्यते भृशम्

द्विदेवकुल संज्ञम् च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम्

सारङ्गैः क्वचिद् उपशोभित प्रदेशम् प्रच्छन्नं कुसुम चयैः क्वचिद् विचित्रैः

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात् भक्त्या च मम भावितः

महा प्रमाण लिङ्गम् च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम्

अष्टषष्टि समाख्यानि रूढानि अन्यानि कृत्स्नशः

श्री भगवन्त् उवाच

संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थ शतैः तथा

चण्डिका निर्मितम् स्थानम् अंबिकातीर्थम् उत्तमम्

तस्थुः आत्मानम् आस्थाय लीयमाना इव ईश्वरे

अव्यक्त लिङ्गैः मुनिभिः सर्व सिद्धान्त वेदिभिः
संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः

चण्डिकेश्वरकं देवि चण्डिकेशा ते आत्मजा

क्वचिद् च केका रुत नादितम् शुभं क्वचिद् च कारण्डव नाद नादितम्

नदी एषा वरुणा देवि पुण्या पाप प्रमोचना

उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम्

योजनं विद्धि चारु अङ्गे मृत्यु काले अमृत प्रदम्

श्रीपर्वतम् अनुप्राप्य देव्याः देवेश्वरो हरः

इदं मन्ये महा क्षेत्रम् निवासो योगिनां परम्

गाणपत्यं लभेत् यस्मात् यतस् सा मुक्तिः उत्तमा

सर्वैः देवैः अहम् देवि अस्मिन् देशे प्रसादितः

देव्याः तत् वचनम् श्रुत्वा देवदेवो वर प्रभुः

द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थ संयुतम्

यानि च अन्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भू तले

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःख सागरे

मूलात् फल निचितैः क्वचिद् विशालैः उत्तुङ्गैः पनस महीरुहैः उपेतम्

कल्पयामास वै क्षेत्रं मन्दरे चारु कन्दरे

शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

शमी पुष्पम् च विधिना बिल्व पत्त्रम् च पङ्कजम्

तस्मात् संसेवनीयम् हि अविमुक्तं हि मुक्तये

गता इह परं मोक्षं प्रसादान् मम सुव्रते

संवर्तो भविता यश् च सः अपि भक्तो मम एव तु

कुण्डीप्रभं च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम्

पृथिव्यां यानि पुण्यानि महन्ति आयतनानि च

स्थापितं ब्रह्मणा च अपि संगमे लिङ्गम् उत्तमम्

क्वचिद् च मत्त अलि कुल आकुलीकृतम् मद आकुलाभिः भ्रमर अङ्गना आदिभिः

स्थापितं लिङ्गम् एतत् तु शुक्रेण भृगु सूनुना

तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्ट सर्व तनूरुहा

महालय गिरि स्थम् मां केदारे च व्यवस्थितम्

अविमुक्तेश्वरे नित्यम् अवसत् च सदा तया

प्राणान् इह नरः त्यक्त्वा न पुनर् जायते क्वचित्

योगे पाशुपते सम्यक् दिनम् एकम् यतिः भवेत्

देव उद्याने वसेत् तत्र शर्व उद्यानम् अनुत्तमम्

प्रकृत्याः मूर्तिम् आस्थाय योगेन परमेश्वरी

अनन्य मनसः भूत्वा माम् इह उपासते सदा

अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथा आह भगवान् भवः

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुः महेश्वरम्

स एव सर्व यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

सेवितं देवि पश्य अद्य सर्वस्मात् अधिकम् शुभम्

अस्मिन् सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतम् आस्थिताः

आघ्राय वदन अम्भोजम् तदा आह गिरिजां हसन्

एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च

अवि शब्देन पापः तु वेद उक्तः कथ्यते द्विजैः

अविमुक्ते च तपसा मन्दरस्य महात्मनः

मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सु शोभनम्

इह क्षेत्रे मृतः सः अपि संसारे न पुनर् भवेत्

तमाल गुल्मैः निचितम् सुगन्धिभिर् निकाम पुष्पैः बकुलैः च सर्वतः

सर्व क्षेत्रेषु यत् पुण्यम् तत् सर्वम् सहसा लभेत्

गच्छ उपशमम् ईशैः इति उपशान्तः शिवस् तथा

द्रुमचण्डेश्वरं नाम भद्रेश्वरम् अनुत्तमम्

भद्रतोयं च पश्य इह ब्रह्मणा च कृतं ह्रदम्

दृष्ट्वा अपि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत्

श्री भगवन्त् उवाच

प्रयागे वा भवेत् मोक्षः इह वा मद् परिग्रहात्

कपिलाह्रदम् इति एवम् तथा वै ब्रह्मणा कृतम्

स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तम् वरानने

पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम्

कृत्स्नं जगन्त् इह एकस्थम् कर्तुम् अन्त इव स्थितः

स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्त् इति

सूत उवाच

उत्तरे स्थापितं च एव विष्णुना च एव शैलजम्

अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्त आत्मानः जित इन्द्रियाः

भेरी मृदङ्ग मुरज तिमिरा पटह आदिभिः

पितुः ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्

वक्तुम् अर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

सकल भुवन भर्ता लोकनाथः तदानीम् तुहिनशिखर पुत्र्या सार्धम् इष्टैः गणेशैः

अन्ये अपि योगिनो दिव्याः छन्न रूपाः महात्मनः

गुल्म अन्तर प्रसभ भीत मृगी समूहम् वात ईरितम् तनुभृताम् अपवर्ग दातृ

इति उक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्व लोक महा ईश्वरः

श्रीमत् देवह्रद प्रान्ते स्थानानि इमा पश्य मे

श्रीमत् सिद्धवटम् च एव सदा आवासः मम अव्यये

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम्
सर्वग त्वात् च सर्व त्वात् सर्वात्मा सत् असत् मयः

दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतम् अनुत्तमम्

मृतश् च न पुनर् जन्तुः संसारी तु भवेत् नरः

अत्र अहम् ब्रह्मना आनीय स्थापितः परमेष्ठिना

इति उक्त्वा तद् गृहे तिष्ठद् अलंगृहम् इति स्मृतम्

वक्तुम् अर्हसि च नः तद् प्रभावम् हि सांप्रतम्

मया आनीतम् इदम् लिङ्गं कस्मात् स्थापितवान् असि

तथा एव मम सायुज्यं लभते न अत्र संशयः

जन्म अन्तर सहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात्

गोप्रेक्षकम् अथ आगम्य दृष्ट्वा माम् अत्र मानवः

विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना

आदौ अत्र अहम् आगम्य प्रस्थितो गणपैः सह

वित्त हीनस्य विप्रस्य न अत्र कार्या विचारणा

शिव रुद्र पुरे च एव तद् काय उपरि सुव्रते

मदीयं व्रतम् आश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः

भागीरथीं समेष्यन्ति सर्व पर्वसु सुव्रते

स याति मम सायुज्यं स्थानेषु एतेषु सुव्रते

जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महा तपाः

सर्व पर्वसु पुण्येषु गुह्यं च एतत् उदाहृतम्

लता उपगूढैः तिलकैः च गूढं प्रगीत विद्याधर सिद्ध चारणम्

दक्षिण द्वार पार्श्वे तु कुण्डलेश्वरम् ईश्वरम्

क्वचित् क्वचिद् गन्ध कदम्बकैः मृगैर् विलून दर्भ अङ्कुर पुष्प संचयम्

गोप्रेक्षकम् इदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा

सूत उवाच

कर्मेश्वरं च विपुलं कार्य अर्थम् ब्रह्मणा कृतम्

श्रावयेत् वा द्विजान् सर्वान् कृत शौचान् जित इन्द्रियान्

सद्यः पाप विनिर्मुक्तः पशु पाशैः विमुच्यते

दश द्रोणैः तु नैवेद्यम् अष्ट द्रोणैः अथ अपि वा

शङ्कुकर्णेश्वरं च एव गोकर्णौ च तथा हि उभौ

अशोक पुंनाग शतैः सु पुष्पितैः द्विरेफ माला आकुल पुष्प संचयैः

अविमुक्तं क्षेत्र वरम् महा पाप निबर्हणम्

ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुः बन्ध शङ्कितः

संध्या च ऋतवः च एव सर्वा नद्यः सरांसि च

शैलेश्वरम् इति ख्यातं दृश्यताम् इह च आदरात्

एवम् एतानि पुण्यानि मद् निवासानि पार्वति

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्व काम प्रदानि तु

विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः

निहतो हिमवत् पुत्रि जम्बूकेशः ततस् हि अहम्

वाराणसीम् अनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः

तत्र एव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे

न तु शक्र सहस्र त्वम् स्वर्गे काशि पुरीम् विना

सूत उवाच

ये न कुर्वन्ति ते भक्ता न भवन्ति न संशयः

रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तत् शृणु

पुष्करं निमिषं च एव प्रयागं च पृथूदकम्

चामीकर द्युति समैः अथ कर्णिकारैः पुष्प उत्करैः उपचितम् सु विशाल शाखैः

तत् फलम् समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः

देवः पुरा कृत उद्वाहः शङ्करो नीललोहितः

देवैः समन्ताद् एतानि लिङ्गानि स्थापितानि अतस्

गवां स्तन्य ज तोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत्

ज्येष्ठस्थानम् इदम् तस्मात् एतत् मम पुण्य दर्शनम्

विनादितं सारस चक्रवाकैः प्रमत्त दात्यूह वरैः च सर्वतः

कैलास भवनम् च अत्र पश्य दिव्यं वरानने

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि क्षेत्र माहात्म्यम् उत्तमम्

स्नातस्य च एव गङ्गायां दृष्टेन च मया शुभे

इह सम्प्राप्यते येन तत एतत् विशिष्यते

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं पयसा च घृतेन च

तेन मुक्तं मया जुष्टम् अविमुक्तम् अत उच्यते

कृतं वा न कृतं वा अपि क्षन्तुम् अर्हसि शङ्कर

तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते

इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्

मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं तु इदम्

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा

जलेन केवलेन एव गन्ध तोयेन भक्तितः

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदश ईश्वराणाम् सम्प्रेक्ष्य च उद्यानम् अतीव रम्यम्

कैवल्यं परमं याति देवानाम् अपि दुर्लभम्

फुल्ल अतिमुक्तक लता गृह नीत सिद्ध सिद्ध अङ्गना कनक नूपुर राव रम्यम्

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः

हंसानां पक्ष वात प्रचलित कमल स्वच्छ विस्तीर्ण तोयम् तोयानां तीर जात प्रचकित कदल चाटु नृत्यत् मयूरम्
मम क्षेत्रम् इदम् तस्माद् अविमुक्तम् इति स्मृतम्

इति उक्त्वा भगवान् देवस् तया सार्धम् उमापतिः

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वा इह मानवः

सद्य एव समाप्नोति किं ततः परम अद्भुतम्

ततस् ते लयम् आधाय योगिनः पुरुषस्य तु

देवैः सर्वैः तु शक्र आद्यैः स्थापितानि वरानने

मया एव स्थापितं लिङ्गं तव नाम्ना भविष्यति

वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सु शोभनम्

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः

अन्यानि अपि च पुष्पाणि बिल्व पत्त्रम् न संत्यजेत्

पारावत ध्वनि विकूजित चारु शृङ्गैः अभ्रंकषैः सित मनोहर चारु रूपैः

गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरम् अव्ययम्

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा च एव त्रिविष्टपम्

पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सु शोभनम्

नीललोहित मूर्ति स्थम् पुनर् चक्रे वपुः शुभम्

मद् मनाः मम भक्तश् च मयि नित्य अर्पित क्रियः

तेभ्यः च अहम् प्रवक्ष्यामि योग ऐश्वर्यम् अनुत्तमम्

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्म अभ्यङ्ग सित प्रभाः

मार्ग अन्तर आकलित पुष्प विचित्र पङ्क्ति सम्बद्ध गुल्म विटपैः विविधैः उपेतम्

व्याघ्र रूपम् समास्थाय निहतो दर्पितो बली

पूर्व द्वार समीप स्थम् त्रिपुरान्तकम् उत्तमम्

अविमुक्ते त्यजेत् प्राणान् जन्तुः मोक्षाय कल्पते

क्वचिद् अञ्जन चूर्ण आभैः क्वचिद् विद्रुम संनिभैः

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं च अन्यत् इदम् शृणु

महास्नानं च यः कुर्यात् घृतेन विधिना एव तु

देवदेवं समासाद्य धीमन्तः सङ्ग वर्जिताः

स बिभ्रन् परमाम् मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः

नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्व सिद्ध अमर अर्चितम्

व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यम् अत्र अहम् आस्थितः

नाना वृक्ष समाकीर्णे नाना विहग शोभिते

योगिनां मोक्ष लिप्सूनाम् ज्ञान योग रत आत्मनाम्

ब्रह्मना अपि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्न चेतसा

तम् इह एव परं मोक्षं प्रसादान् मम सुव्रते

उभयोः पक्षयोः देवि वाराणस्याम् उपास्यते

कृत्वा पाप सहस्राणि पिशाच त्वम् वरं नृणाम्

अप्सरस् गण गन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे

दृष्ट्वा एतत् मनुजः देवि न दुर्गतिम् अतस् व्रजेत्

पुष्पैः वन्यैः शुभ शुभतमैः कल्पितैः दिव्य भूषेभिः देवीम् दिव्याम् उपवन गताम् भूषयामास शर्वः

सान्निध्यं कृतवान् देवि सदा अहम् दृश्यते त्वया

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे वाराणसीश्रीशैलमाहात्म्यकथनं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः

क्षेत्र मध्ये च यत्र अहम् स्वयं भूत्वा अग्रम् आस्थितः

स्नानात् संसेवनात् वा अपि न मोक्षः प्राप्यते यतः

आकीर्ण पुष्प निकर प्रविभक्त हंसैः विभ्राजितम् त्रिदश दिव्य कुलैः अनेकैः

उपासते महात्मानः सर्वे माम् इह सुव्रते

तम् उवाच पुनर् विष्णुर् ब्रह्माणं कुपित आननम्

व्रतिनश् च निरारम्भाः सर्वे ते मयि भाविताः

तत्र शृङ्गाटक आकारम् शृङ्गाट अचल मध्यमे

अकस्मात् अभवत् सर्वः स देश उज्ज्वलितः यथा

इह एव आराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यति अनुत्तमाम्

सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थयेत् लिङ्गम् उत्तमम्

गोमण्डलेश्वरं च एव नन्द आद्यैः सु प्रतिष्ठितम्

तस्मात् सर्वम् परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्

ताम् उवाच सुरश्रेष्ठः तदा देवीं गिरीन्द्रजाम्

इति उक्त्वा वै जपेत् रुद्रम् त्वरितं शान्तिम् एव च

क्वचिद् काञ्चन संकाशैः पुष्पैर् आचित भू तलम्

पराशर सुतौ योगी ऋषिः व्यासः महा तपाः

यथा मोक्षम् अवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित्

न पुनर् दुर्गतिम् याति दृष्ट्वा एनम् व्याघ्रम् ईश्वरम्

जैगीषव्य गुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानम् इष्यते

पुष्प उत्कर अनिल विघूर्णित वारि रम्यम् रम्य द्विरेफ विनिपातित मञ्जु गुल्मम्

क्षेत्रम् एतत् अलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता

स्थानेश्वरं तथा एकाग्रम् कालेश्वरम् अजेश्वरम्

चन्द्र अंशु जाल शबलैः तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूर कुङ्कुम कुसुम्भ निभैः अशोकैः

विमुक्तं न मया यस्मात् मोक्ष्यते वा कदाचन