tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शालग्रामात् पुष्कराच् च गोकर्णं शीघ्र सिद्धि दम्

कर्ण छिद्रेण मे देव ह्रस्वो भूत्वा ऊर्ध्वम् उत्पत

परन्त्व् अयम् अपात्रो अति दुष्ट आत्मा इति निश्चयः

ततो विष्णुः कार्यम् एतद् उपदिश्य गजाननम्

ततस् तुष्टः शिवः प्रादात् तेभ्यः सत्त्व मयम् मृगम्

पितृस्थाली समीपे तु यावद् गच्छति रावणः

ततः स राजा धर्म आत्मा युधिष्ठिर कुल उद्भवः

तस्माद् विघ्नं कुरु क्षिप्रम् इत्य् उक्त्वा अगात् यथागतम्
वार्षिकौ एनम् मासौ प्रतीच्याः दिशः गोपायतः वैरूपम् च वैराजम् च अनुतिष्ठतः यः एवम् वेद

वासन्तौ एनम् मासौ प्राच्याः दिशः गोपायतः बृहत् च रथन्तरम् च अनुतिष्ठतः यः एवम् वेद

तस्मै प्राच्याः दिशः वासन्तौ मासौ गोप्तारौ अकुर्वन् बृहत् च रथन्तरम् च अनुष्ठातारौ

शैशिरौ एनम् मासौ ऊर्ध्वायाः दिशः गोपायतः द्यौः च आदित्यः च अनुतिष्ठतः यः एवम् वेद

तस्मै दक्षिणायाः दिशः ग्रैष्मौ मासौ गोप्तारौ अकुर्वन् यज्ञायज्ञियम् च वामदेव्यम् च अनुष्ठातारौ

तस्मै ध्रुवायाः दिशः हैमनौ मासौ गोप्तारौ अकुर्वन् भूमिम् च अग्निम् च अनुष्ठातारौ

तस्मै उदीच्याः दिशः शारदौ मासौ गोप्तारौ अकुर्वन् श्यैतम् च नौधसम् च अनुष्ठातारौ

तस्मै प्रतीच्याः दिशः वार्षिकौ मासौ गोप्तारौ अकुर्वन् वैरूपम् च वैराजम् च अनुष्ठातारौ

ग्रैष्मौ एनम् मासौ दक्षिणायाः दिशः गोपायतः यज्ञायज्ञियम् च वामदेव्यम् च अनुतिष्ठतः यः एवम् वेद

शारदौ एनम् मासौ उदीच्याः दिशः गोपायतः श्यैतम् च नौधसम् च अनुतिष्ठतः यः एवम् वेद

हैमनौ एनम् मासौ ध्रुवायाः दिशः गोपायतः भूमिः च अग्निः च अनुतिष्ठतः यः एवम् वेद
विन्यसेत् प्रयतः पूर्वं भूमाव् एव समाहितः

ततो भुक्तवतां तेषाम् अन्न शेषम् निवेदयेत्

रजस्वला च षण्ढश् च न ईक्षेरन् अश्नतो द्विजान्

पर्व वर्जम् व्रजेच् च एनाम् तद् व्रतः रति काम्यया

गान्धर्वो राक्षसश् च एव धर्म्यौ क्षत्रस्य तौ स्मृतौ

सायं त्व् अन्नस्य सिद्धस्य पत्न्य् अमन्त्रं बलिं हरेत्

तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

अन्नं च एव यथाशक्ति सत्कृत्य विधि पूर्वकम्

निन्दितैर् निन्दिता नॄणां तस्मान् निन्द्यान् विवर्जयेत्

इच्छया अन्योन्य संयोगः कन्यायाश् च वरस्य च

कथंचिद् अप्य् अतिक्रामन् पापः सूकर ताम् व्रजेत्

सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने

यथा वायुं समाश्रित्य वर्तन्ते सर्व जन्तवः

वार्य् अपि श्रद्धया दत्तम् अक्षयाय उपकल्पते

सोम विक्रयिणे विष्ठा भिषजे पूय शोणितम्

षट्त्रिंशत् आब्दिकम् चर्यं गुरौ त्रैवेदिकं व्रतम्

मुनि अन्नानि पयः सोमो मांसं यच् च अनुपस्कृतम्

वनस्पतिभ्य इत्य् एवं मुसल उलूखले हरेत्

सर्वे ते नरकं यान्ति दातृ याजक पञ्चमाः

भ्रातुर् मृतस्य भार्यायां यो ऽनुरज्येत कामतः

अहुतं च हुतं च एव तथा प्रहुतम् एव च

अनया एव आवृता कार्यं पिण्ड निर्वपणम् सुतैः

तान् निबोधत कार्त्स्न्येन द्विजाग्र्यान् पङ्क्ति पावनान्

श्राद्धे प्रशस्तास् तिथयो यथा एताः न तथा इतराः

एकस् तान् मन्त्र विद् प्रीतः सर्वान् अर्हति धर्मतः

पितृ यज्ञम् तु निर्वर्त्य विप्रश् चन्द्र क्षये ऽग्निमान्

ब्राह्मणस् त्व् अन् अधीयानः तृण अग्निः इव शाम्यति

असपिण्डा च या मातुर् असगोत्रा च या पितुः

दैव कर्मणि युक्तो हि बिभर्ति इदम् चराचरम्

स्वधाकारः परा ह्य् आशीः सर्वेषु पितृ कर्मसु

पञ्च सूना गृहस्थस्य चुल्ली पेषणी उपस्करः

कुलान्य् अकुल ताम् यान्ति ब्राह्मण अतिक्रमेण च

द्वौ मासौ मत्स्य मांसेन त्रीन् मासान् हारिणेन तु

स मूढो नरकं याति कालसूत्रम् अवाक्शिराः

विश्वेभ्यश् च एव देवेभ्यो बलिम् आकाश उत्क्षिपेत्

पृथक् पृथग् वा मिश्रौ वा विवाहौ पूर्व चोदितौ

अपसव्येन हस्तेन निर्वपेद् उदकं भुवि

हृद्यानि च एव मांसानि पानानि सुरभीणि च

न हि हस्ताव् असृज् दिग्धौ रुधिरेण एव शुध्यतः

पर्याप्त भोगाः धर्मिष्ठा जीवन्ति च शतं समाः

स संधार्यः प्रयत्नेन स्वर्गम् अक्षयम् इच्छता

हविर् यच् चिररात्राय यच् च आनन्त्याय कल्पते

अदैवं भोजयेत् श्राद्धम् पिण्डम् एकं च निर्वपेत्

पक्षिणां पोषको यश् च युद्ध आचार्यः तथा एव च

अलंकृत्य सुता दानम् दैवं धर्मं प्रचक्षते

यदि तु अतिथि धर्मेण क्षत्रियो गृहम् आव्रजेत्

अप्रमोदात् पुनः पुंसः प्रजनं न प्रवर्तते

तथा श्राद्धस्य पूर्वाह्णाद् अपराह्णो विशिष्यते

उपासते ये गृहस्थाः पर पाकम् अबुद्धयः

त्रिणाचिकेतः पञ्च अग्निः त्रिसुपर्णः षडङ्ग विद्

पितामहो वा तत् श्राद्धम् भुञ्जीत इति अब्रवीन् मनुः

यद् यद् ददाति विधिवत् सम्यक् श्रद्धा समन्वितः

पितृभिर् भ्रातृभिश् च एताः पतिभिर् देवरैस् तथा

दातॄन् प्रतिग्रहीतॄंश् च कुरुते फल भागिनः

ये स्तेन पतित क्लीबाः ये च नास्तिक वृत्तयः

अ क्रोधनाः शौच परे सततं ब्रह्मचारिणः

वेद अर्थ विद् प्रवक्ता च ब्रह्मचारी सहस्र दः

एतद् वो ऽभिहितं सर्वं विधानं पाञ्चयज्ञिकम्

लोकस्य आप्यायने युक्तान् श्राद्धदेवान् द्विजोत्तमान्

ज्ञान निष्ठेषु कव्यानि प्रतिष्ठाप्यानि यत्नतः

सह द्यावापृथिव्योश् च तथा स्विष्टकृते ऽन्ततः

पाणिग्रहण संस्कारः सवर्णासु उपदिश्यते

तत् पिण्ड अग्रम् प्रयच्छेत स्वधा एषाम् अस्त्व् इति ब्रुवन्

स्रोतसां भेदको यश् च तेषां च आवरणे रतः

भुक्तवत्सु अथ विप्रेषु स्वेषु भृत्येषु च एव हि

सुखं च इह इच्छता अत्यन्तम् यो ऽधार्यो दुर्बल इन्द्रियैः

पाप रोगी अभिशस्तश् च दाम्भिको रस विक्रयी

श्रोत्रिय अन्वय जाः च एव विज्ञेयाः पङ्क्ति पावनाः

भोजयेत् सु समृद्धः ऽपि न प्रसज्जेत विस्तरे
यो यस्य एषाम् विवाहानां मनुना कीर्तितो गुणः

न वै स्वयं तद् अश्नीयाद् अतिथिं यन् न भोजयेत्

अल्पो ऽप्य् एवं महान् वा अपि विक्रयस् तावद् एव सः

ब्राह्मो दैवस् तथा एव आर्षः प्राजापत्यस् तथा आसुरः

अ निन्दितैः स्त्री विवाहैः अ निन्द्या भवति प्रजा

ब्राह्मणैर् अभ्यनुज्ञातः शक्तितः प्रतिपूजयेत्

दौहित्रं विट्पतिं बन्धुम् ऋत्विज् याज्यौ च भोजयेत्

दार अग्निहोत्र संयोगम् कुरुते यो ऽग्रजे स्थिते

द्यूतवृत्तिश् च पुत्र आचार्यः तथा एव च

हेमन्त ग्रीष्म वर्षासु पाञ्चयज्ञिकम् अन्वहम्

कृष्ण पक्षे दशमी आदौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम्

अ दत्त्वा तु य एतेभ्यः पूर्वं भुङ्क्ते ऽविचक्षणः

अन्नाद्येन असकृत् च एतान् गुणैश् च परिचोदयेत्

आचार हीनः क्लीबश् च नित्यं याचनकस् तथा

अ पाङ्क्तेयैः यद् अन्यैश् च तद् वै रक्षांसि भुञ्जते

अ संस्कृत प्रमीतानाम् त्यागिनां कुल योषिताम्

निन्द्यास्व् अष्टासु च अन्यासु स्त्रियो रात्रिषु वर्जयन्

तस्माद् युग्मासु पुत्र अर्थी संविशेद् आर्तवे स्त्रियम्

ब्रह्म वास्तोष्पतिभ्याम् तु वास्तु मध्ये बलिं हरेत्

उच्छिष्टं भागधेयं स्याद् दर्भेषु विकिरश् च यः

दत्तेन मासं तृप्यन्ति विधिवत् पितरो नॄणाम्

शत आयूः च एव विज्ञेया ब्राह्मणाः पङ्क्ति पावनाः

पुमान् पुंसो ऽधिके शुक्रे स्त्री भवत्य् अधिके स्त्रियाः

दिवाचरेभ्यो भूतेभ्यो नक्तंचारिभ्य एव च

दक्षिणा प्रवणम् च एव प्रयत्नेन उपपादयेत्

न अश्नन्ति पितृ देवाः तन् न च स्वर्गं स गच्छति

भ्रामरी गण्डमाली च श्वित्र्य् अथो पिशुनस् तथा

अक्षार लवणम् च एव प्रकृत्या हविर् उच्यते

आसन आवसथौ शय्याम् अनुव्रज्याम् उपासनाम्

आयुष्मन्तं सुतं सूते यशस् मेधा समन्वितम्

अर्हयेन् मधुपर्केण परिसंवत्सरात् पुनः

श्राद्ध भुज् वृषली तल्पम् तद् अहर् यो ऽधिगच्छति

इतरेषु तु शिष्टेषु नृशंस अनृत वादिनः

मन्त्र सम्पूजन अर्थम् तु सत्कारम् इतरो ऽर्हति

याजयन्ति च ये पूगांस् तांश् च श्राद्धे न भोजयेत्

न ब्राह्मणस्य त्व् अतिथिर् गृहे राजन्य उच्यते

तावतां न फलं तत्र दाता प्राप्नोति बालिशः

स्त्रियां तु रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम्

भृतक अध्यापकः यश् च भृतक अध्यापितः तथा

आदित्याज् जायते वृष्टिर् वृष्टेर् अन्नं ततः प्रजाः

पित्र्यम् निधनात् कार्यं विधिवद् दर्भ पाणिना

यस्माद् उत्पत्तिर् एतेषां सर्वेषाम् अप्य् अशेषतः

संध्ययोर् उभयोश् च एव सूर्ये च एव अचिर उदिते

आनन्त्याय एव कल्प्यन्ते मुनि अन्नानि च सर्वशः

वैश्य शूद्रौ अपि प्राप्तौ कुटुम्बे अतिथि धर्मिणः

अस्रं गमयति प्रेतान् कोपो ऽरीन् अनृतं शुनः

यथा इरिणे बीजम् उप्त्वा न वप्ता लभते फलम्

परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस् तु पूर्वजः

यत् पुण्य फलम् आप्नोति गां दत्त्वा विधिवद् गुरोः

एषाम् अन्यतमो यस्य भुञ्जीत श्राद्धम् अर्चितः

पितॄणां तस्य तृप्तिः स्यात् शाश्वता साप्तपौरुषी

सोमपास् तु कवेः पुत्रा हविष्मन्तो अङ्गिरस् सुताः

अविप्लुत ब्रह्मचर्यः गृहस्थ आश्रमम् आवसेत्

ज्ञातिभ्यः सत्कृतं दत्त्वा बान्धवान् अपि भोजयेत्

अति उष्णम् सर्वम् अन्नं स्याद् भुञ्जीरंस् ते च वाग्यताः

यत्र एताः तु न पूज्यन्ते सर्वास् तत्र अफलाः क्रियाः

कुविवाहैः क्रिया लोपैः वेद अनध्ययनेन च

यक्ष्मी च पशुपालश् च परिवेत्ता निराकृतिः

यथा ब्रूयुस् तथा कुर्याद् अनुज्ञातस् ततो द्विजैः

जपो ऽहुतो हुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः

भोजयेत् सह भृत्यैस् ताव् आनृशंस्यं प्रयोजयन्

प्रक्षाल्य हस्ताव् आचाम्य ज्ञाति प्रायम् प्रकल्पयेत्

मनोर् हैरण्यगर्भस्य ये मरीचि आदयः सुताः

औरभ्रिको माहिषिकः परपूर्वा पतिः तथा

इतरेषां तु वर्णानाम् इतरेतर काम्यया

तिलैर् व्रीहि यवैः माषैर् अद्भिर् मूल फलेन वा

दर्भाः पवित्रं पूर्वाह्णो हविष्याणि च सर्वशः

न एक ग्रामीणम् अतिथिं विप्रं सांगतिकं तथा
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिर् एव च

तेषां दत्त्वा तु हस्तेषु स पवित्रम् तिल उदकम्

विपणेन च जीवन्तो वर्ज्याः स्युर् हव्य कव्ययोः

अव्रतैर् यद् द्विजैर् भुक्तं परिवेत्तृ आदिभिः तथा

अवजिघ्रेच् च तान् पिण्डान् यथान्युप्तान् समाहितः

वीक्ष्य अन्धः नवतेः काणः षष्टेः श्वित्री शतस्य तु

उदकं निनयेत् शेषम् शनैः पिण्ड अन्तिके पुनः

धनवन्तं प्रजावन्तं सात्त्विकं धार्मिकं तथा

सार्ववर्णिकम् अन्नाद्यं संनीय आप्लाव्य वारिणा

इन्द्र अन्तक अप्पति इन्दुभ्यः स अनुगेभ्यः बलिं हरेत्

न श्राद्धे भोजयेन् मित्रं धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः

विघसो भुक्त शेषम् तु यज्ञ शेषम् तथा अमृतम्

पायसं मधु सर्पिर्भ्याम् प्राञ्च् छाये कुञ्जरस्य च

स्रग्विणं तल्प आसीनम् अर्हयेत् प्रथमं गवा

विश्वेभ्यश् च एव देवेभ्यो धन्वन्तरय एव च

तस्य अपि अन्नम् यथाशक्ति प्रदद्यान् न बलिं हरेत्

स्वाध्यायेन अर्चयेत ऋषीन् होमैर् देवान् यथाविधि

श्व क्रीडी श्येन जीवी च कन्या दूषकः एव च

कन्या प्रदानम् स्वाच्छन्द्याद् आसुरो धर्म उच्यते

हत्वा छित्त्वा च भित्त्वा च क्रोशन्तीं रुदन्तीं गृहात्

हिंस्रो वृषल वृत्तिः च गणानां च एव याजकः

स्वाध्याये नित्य युक्तः स्याद् दैवे च एव इह कर्मणि

तद् अर्धिकम् पादिकं वा ग्रहण अन्तिकम् एव वा

न ब्राह्मणं परीक्षेत दैवे कर्मणि धर्म विद्

उच्छेषणं तु तत् तिष्ठेद् यावद् विप्रा विसर्जिताः

हीन जाति स्त्रियम् मोहाद् उद्वहन्तो द्विजातयः

भिक्षाम् अप्य् उद पात्रम् वा सत्कृत्य विधि पूर्वकम्

समे पुंस् स्त्रियौ वा क्षीणे ऽल्पे च विपर्ययः

जटिलं च अन् अधीयानम् दुर्बलं कितवं तथा

शाखा अन्तगम् अथ अध्वर्युम् छन्दोगं तु समाप्तिकम्

तान् हव्य कव्ययोः विप्रान् अनर्हान् मनुर् अब्रवीत्

मधुपर्केण संपूज्यौ न तु अयज्ञे इति स्थितिः

तेन एव कृत्स्नम् आप्नोति पितृ यज्ञ क्रिया फलम्

एक रात्रम् तु निवसन्न् अतिथिर् ब्राह्मणः स्मृतः

सुपर्ण किंनराणाम् च स्मृता बर्हिषदो अत्रि जाः

वयसानां कृमीणां च शनकैर् निर्वपेद् भुवि

अर्हत्तमाय विप्राय तस्मै दत्तं महा फलम्

वैश्वदेवस्य सिद्धस्य गृह्ये ऽग्नौ विधि पूर्वकम्

प्राचीनावीतिना सम्यग् अपसव्यम् अतन्द्रिणा

चिकित्सकान् देवलकान् मांस विक्रयिणः तथा

मेदस् असृज् मांस मज्ज अस्थि वदन्ति अन्नम् मनीषिणः

अग्नेः सोमस्य च एव आदौ तयोश् च एव समस्तयोः

शूद्रा आवेदी पतत्य् अत्रेर् उतथ्यतनयस्य च

एवं सम्यक् हविः हुत्वा सर्व दिक्षु प्रदक्षिणम्

हव्यानि तु यथान्यायं सर्वेष्व् एव चतुर्ष्व् अपि

रक्षांसि विप्रलुम्पन्ति श्राद्धम् रक्ष वर्जितम्

तासां क्रमेण सर्वासां निष्कृति अर्थम् महा ऋषिभिः

आर्षे गो मिथुनम् शुल्कं केचिद् आहुर् मृषा एव तत्

द्विजाति मुख्य वृत्तीनाम् विधानं श्रूयताम् इति

शिलान् अप्य् उञ्छतो नित्यं पञ्च अग्नीन् अपि जुह्वतः

अगार दाही गरदः कुण्डाशी सोम विक्रयी

विविक्तेषु च तुष्यन्ति दत्तेन पितरः सदा

षड् आनुपूर्व्या विप्रस्य क्षत्रस्य चतुरो ऽवरान्

पुष्कलं फलम् आप्नोति न अमन्त्र ज्ञान् बहून् अपि

उपस्थितं गृहे विद्याद् भार्या यत्र अग्नयः ऽपि वा

न्यस्त शस्त्राः महाभागाः पितरः पूर्व देवताः

ब्राह्मणं भिक्षुकं वा अपि भोजन अर्थम् उपस्थितम्

आख्यानानि इतिहासान् च पुराणानि खिलानि च

यावन्तश् च एव यैश् च अन्नैः तान् प्रवक्ष्यामि अशेषतस्

ऋतुः स्वाभाविकः स्त्रीणां रात्रयः षोडश स्मृताः

राजतैर् भाजनैर् एषाम् अथो वा रजत अन्वितैः

विद्या तपस् समृद्धेषु हुतं विप्र मुखाग्निषु

श्राद्धं भुक्त्वा य उच्छिष्टं वृषलाय प्रयच्छति

न च द्विजातयो ब्रूयुर् दात्रा पृष्टा हविस् गुणान्

निस्तारयति दुर्गाच् च महतश् च एव किल्बिषात्

कामं श्राद्धे ऽर्चयेन् मित्रं न अभिरूपम् अपि त्व् अरिम्

पिण्ड निर्वपणम् केचित् परस्ताद् एव कुर्वते
न निर्वपति पञ्चानाम् उच्छ्वसन् न स जीवति

आसनेषु उपक्ﾱप्तेषु बर्हिष्मत्सु पृथक् पृथक्

शूद्र शिष्यः गुरुश् च एव वाग्दुष्टः कुण्ड गोलकौ

द्वौ दैवे पितृ कार्ये त्रीन् एकैकम् उभयत्र वा

ब्रह्म द्विष् परिवित्तिश् च गण अभ्यन्तरः एव च

पितॄणां मासिकं श्राद्धम् अन्वाहार्यं विदुर् बुधाः

विप्र अन्तिके पितॄन् ध्यायन् शनकैर् उपनिक्षिपेत्

आच्छाद्य च अर्चयित्वा च श्रुत शीलवते स्वयम्

जामयो यानि गेहानि शपन्त्य् अप्रतिपूजिताः

ब्रह्मचार्य् एव भवति यत्र तत्र आश्रमे वसन्

सर्वं सुकृतम् आदत्ते ब्राह्मणो ऽनर्चितो वसन्

तासाम् आद्याश् चतस्रस् तु निन्दिता एकादशी च या

मन्त्रतस् तु समृद्धानि कुलान्य् अल्प धनानि अपि

तान् एव विप्रान् आसीनान् विधिवत् पूर्वम् आशयेत्

देवता अतिथि भृत्यानाम् पितॄणाम् आत्मनश् च यः

न पैतृयज्ञीयो होमो लौकिके ऽग्नौ विधीयते

कुर्वन् दिन ऋक्षेषु सर्वान् कामान् समश्नुते

स्त्रीधनानि तु ये मोहाद् उपजीवन्ति बान्धवाः

भुञ्जीयातां ततः पश्चाद् अवशिष्टं तु दम्पती

स्त्री सम्बन्धे दश एतानि कुलानि परिवर्जयेत्

आचान्तांश् च अनुजानीयात् अभितो रम्यताम् इति

भस्मीभूतेषु विप्रेषु मोहाद् दत्तानि दातृभिः

अपाङ्क्त्य उपहता पङ्क्तिः पाव्यते यैर् द्विजोत्तमैः

यत्नेन भोजयेत् श्राद्धे बहु ऋचम् वेदपारगम्

तेषाम् अपि इह विज्ञेयं पुत्र पौत्रम् अनन्तकम्

प्रेष्यो ग्रामस्य राज्ञश् च कुनखी श्याव दन्तकः

प्रपितामहांस् तथा आदित्यान् श्रुतिर् एषा सनातनी

काले प्राप्तस् त्व् अकाले वा न अस्य अन् अश्नन् गृहे वसेत्

दैव आदि अन्तम् तद् ईहेत पितृ आदि अन्तम् न तद् भवेत्

पितरस् तावद् अश्नन्ति यावन् न उक्ताः हविस् गुणाः

तेषाम् उदकम् आनीय स पवित्रान् तिलान् अपि

पूज्या भूषयितव्याश् च बहु कल्याणम् ईप्सुभिः

पतिव्रता धर्मपत्नी पितृ पूजन तत्परा

मातामहं मातुलं च स्वस्रीयं श्वशुरं गुरुम्

रात्रौ श्राद्धं न कुर्वीत राक्षसी कीर्तिता हि सा

सम्पन्नम् इत्य् अभ्युदये दैवे रुचितम् इत्य् अपि

उभयोर् हस्तयोर् मुक्तं यद् अन्नम् उपनीयते

संतुष्टो भार्यया भर्ता भर्त्रा भार्या तथा एव च

एतान् विगर्हित आचारान् अ पाङ्क्तेयान् द्विज अधमान्

गां विप्रम् अजम् अग्निं वा प्राशयेद् अप्सु वा क्षिपेत्

तीर्थं तत् हव्य कव्यानाम् प्रदाने सो ऽतिथिः स्मृतः

शिल्पेन व्यवहारेण शूद्र अपत्यैः च केवलैः

हीन अतिरिक्त गात्रः वा तम् अप्य् अपनयेत् पुनः

तौ तु जातौ पर क्षेत्रे प्राणिनौ प्रेत्य च इह च

पवित्रं यच् च पूर्व उक्तम् विज्ञेया हव्य सम्पदः

हविस् दानेन विधिवत् पश्चात् संतर्पयेत् पितॄन्

अग्नि अभावे तु विप्रस्य पाणाव् एव उपपादयेत्

षष् मासान् छाग मांसेन पार्षतेन च सप्त वै

उपनीय तु तत् सर्वं शनकैः सु समाहितः

द्विजाति प्रवरः विद्वान् उभयत्र विवर्जयेत्

नारी यानानि वस्त्रं वा ते पापा यान्त्य् अधोगतिम्

पित्र्ये कर्मणि तु प्राप्ते परीक्षेत प्रयत्नतः

एकैकम् अपि विद्वांसं दैवे पित्र्ये च भोजयेत्

कालशाकं महाशल्काः खड्ग लोह आमिषम् मधु

ब्रह्म वर्चस्विनः पुत्रा जायन्ते शिष्ट संमताः

प्रसह्य कन्या हरणम् राक्षसो विधिर् उच्यते

जनयित्वा सुतं तस्यां ब्राह्मण्याद् एव हीयते

दश मासान् तु तृप्यन्ति वराह महिष आमिषैः

यावतो ग्रसते ग्रासान् हव्य कव्येषु अ मन्त्र विद्

दैव कार्यात् द्विजातीनां पितृ कार्यम् विशिष्यते

सवर्ण अग्रे द्विजातीनां प्रशस्ता दारकर्मणि

वैश्यानाम् आज्यपा नाम शूद्राणां तु सुकालिनः

हस्ति गो अश्व उष्ट्र दमकः नक्षत्रैर् यश् च जीवति

तत् तत् पितॄणां भवति परत्र अनन्तम् अक्षयम्

ज्ञान निष्ठाः द्विजाः केचित् तपस् निष्ठाः तथा अपरे

यस्मिन्न् एव कुले नित्यं कल्याणं तत्र वै ध्रुवम्

पितॄन् श्राद्धैश् च नॄन् अन्नैर् भूतानि बलि कर्मणा

पञ्च एतान् विस्तरो हन्ति तस्मान् न ईहेत विस्तरम्
यत् तु वाणिजके दत्तं न इह न अमुत्र तद् भवेत्

दत्तानि हव्य कव्यानि नाशयन्ति प्रदायिनाम्

राज ऋत्विज् स्नातक गुरून् प्रिय श्वशुर मातुलान्

तपस् स्वाध्याय निष्ठाः च कर्म निष्ठाः तथा अपरे

ज्ञातिभ्यो द्रविणं दत्त्वा कन्यायै च एव शक्तितः

स गच्छति परं स्थानं तेजस् मूर्तिः पथिना ऋजुना

द्विषता हि हविर् भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम्

अश्रोत्रियो वा पुत्रः स्यात् पिता स्याद् वेदपारगः

कुर्याद् अहरहः श्राद्धम् अन्नाद्येन औदकेन वा

शश कूर्मयोः तु मांसेन मासान् एकादश एव तु

रूप सत्त्व गुण उपेताः धनवन्तो यशस्विनः

वेद तत्त्व अर्थ विद्वसे ब्राह्मणाय उपपादयेत्

मध्यमं तु ततः पिण्डम् अद्यात् सम्यक् सुत अर्थिनी

यत्र नार्यस् तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः

अ व्यङ्ग अङ्गीम् सौम्य नाम्नीम् हंस वारण गामिनीम्

तद् अप्य् अक्षयम् एव स्याद् वर्षासु च मघासु च

होमो दैवो बलिर् भौतो नृयज्ञो अतिथि पूजनम्

यः संगतानि कुरुते मोहात् श्राद्धेन मानवः

अघं स केवलं भुङ्क्ते यः पचति आत्म कारणात्

न च एव अत्र आशयेत् किंचिद् वैश्वदेवं प्रति द्विजम्

सम्प्राप्ताय त्व् अतिथये प्रदद्याद् आसन उदके

आभ्यः कुर्याद् देवताभ्यो ब्राह्मणो होमम् अन्वहम्

वेदान् अधीत्य वेदौ वा वेदं वा अपि यथाक्रमम्

यद् वेष्टित शिराः भुङ्क्ते यद् भुङ्क्ते दक्षिणामुखः

कुलानि आशु विनश्यन्ति यानि हीनानि मन्त्रतः

तथा अनृचे हविर् दत्त्वा न दाता लभते फलम्

पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वौ अधर्म्यौ स्मृतौ इह

गान्धर्वो राक्षसश् च एव पैशाचः च अष्टमः ऽधमः

अग्नौ कुर्याद् अनुज्ञातो ब्राह्मणो ब्राह्मणैः सह

गान्धर्वः स तु विज्ञेयो मैथुन्यः काम सम्भवः

ब्रह्मोद्याश् च कथाः कुर्यात् पितॄणाम् एतद् ईप्सितम्

न अरिम् न मित्रं यं विद्यात् तं श्राद्धे भोजयेद् द्विजम्

धर्मेण अपि नियुक्तायां स ज्ञेयो दिधिषू पतिः

दक्षिणां दिशम् आकाङ्क्षन् याचेत इमान् वरान् पितॄन्

घ्राणेन सूकरो हन्ति पक्ष वातेन कुक्कुटः

दूराद् एव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम्

कुलान्य् एव नयन्त्य् आशु स संतानानि शूद्र ताम्

वैवाहिके ऽग्नौ कुर्वीत गृह्यं कर्म यथाविधि

तत्र ये भोजनीयाः स्युर् ये च वर्ज्या द्विजोत्तमाः

उपस्पृष्ट उदकान् सम्यग् विप्रांस् तान् उपवेशयेत्

न ऋक्ष वृक्ष नदी नाम्नीम् न अन्त्य पर्वत नामकाम्

प्रेत निर्यापकः च एव वर्जनीयाः प्रयत्नतः

पूर्वेद्युर् अपरेद्युर् वा श्राद्ध कर्मणि उपस्थिते

पुलस्त्यस्य आज्यपाः पुत्रा वसिष्ठस्य सुकालिनः

अ याज्य याजनैः च एव नास्तिक्येन च कर्मणाम्

विघस आशी भवेन् नित्यं नित्यं वा अमृत भोजनः

न शोचन्ति तु यत्र एताः वर्धते तत् हि सर्वदा

उच्छीर्षके श्रियै कुर्याद् भद्रकाल्यै च पादतः

अतिथिभ्यो ऽग्र एव एतान् भोजयेद् अविचारयन्

यद् यद् रोचेत विप्रेभ्यस् तत् तद् दद्याद् अ मत्सरः

अनित्यं हि स्थितो यस्मात् तस्माद् अतिथिर् उच्यते

तद् वः सर्वं प्रवक्ष्यामि प्रसवे च गुण अगुणान्

एवं निर्वपणं कृत्वा पिण्डांस् तांस् तद् अनन्तरम्

तस्यां त्व् अरोचमानायां सर्वम् एव न रोचते

यद् एव तर्पयत्य् अद्भिः पितॄन् स्नात्वा द्विजोत्तमः

कन्या प्रदानम् विधिवद् आर्षो धर्मः स उच्यते

तृणानि भूमिर् उदकं वाक् चतुर्थी च सूनृता

विदुषे दक्षिणां दत्त्वा विधिवत् प्रेत्य च इह च

हीन क्रियम् निष्पुरुषं निश्छन्दो रोमश अर्शसम्

मरुद्भ्य इति तु द्वारि क्षिपेद् अप्स्व् अद्भ्य इत्य् अपि

सह उभौ चरतां धर्मम् इति वाचा अनुभाष्य च

तु पितॄन् सर्वान् प्रजां प्राप्नोति पुष्कलाम्

सुप्तां मत्तां प्रमत्तां वा रहो यत्र उपगच्छति

पाणिभ्यां तु उपसंगृह्य स्वयम् अन्नस्य वर्धितम्

तत् च आमिषेण कर्तव्यं प्रशस्तेन प्रयत्नतः

यो यस्य धर्म्यो वर्णस्य गुण दोषौ च यस्य यौ

तस्माद् एताः सदा पूज्या भूषण आच्छादन अशनैः

पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यान् मासानुमासिकम्
स गृहे ऽपि वसन् नित्यं सूना दोषैः न लिप्यते

वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर् द्वादश वार्षिका

तत् पुण्य फलम् आप्नोति भिक्षां दत्त्वा द्विजो गृही

अप्रणोद्यो ऽतिथिः सायं सूर्य ऊढः गृहमेधिना

यो ह्य् अग्निः स द्विजो विप्रैर् मन्त्र दर्शिभिः उच्यते

तेन ते प्रेत्य पशु ताम् व्रजन्त्य् अन्न आदि दायिनः

कामतस् तु प्रवृत्तानाम् इमाः स्युः क्रमशो ऽवराः

भोजन अर्थम् हि ते शंसन् वान्ताशी इति उच्यते बुधैः

पिता यस्य निवृत्तः स्याज् जीवेत् च अपि पितामहः

कस्मिंश्चिद् अपि वृत्तान्ते शूद्रा भार्या उपदिश्यते

निमन्त्रितान् हि पितर उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान्

न पक्षि अहि प्रेष्य नाम्नीम् न च भीषण नामकाम्

शरः क्षत्रियया ग्राह्यः प्रतोदो वैश्य कन्यया

दैवं हि पितृ कार्यस्य पूर्वम् आप्यायनं स्मृतम्

तनु लोम केश दशनाम् मृदु अङ्गाम् उद्वहेत् स्त्रियम्

दैत्य दानव यक्षाणाम् गन्धर्व उरग रक्षसाम्

ज्ञान उत्कृष्टाय देयानि कव्यानि च हवींषि च

सहस्रं हि सहस्राणाम् अनृचां यत्र भुञ्जते

कन्या प्रदानम् अभ्यर्च्य प्राजापत्यो विधिः स्मृतः

पाद स्पर्शः तु रक्षांसि दुष्कृतीन् अवधूननम्

यावतः संस्पृशेद् अङ्गैर् ब्राह्मणान् शूद्र याजकः

यज्ञे तु वितते सम्यग् ऋत्विजे कर्म कुर्वते

राक्षसं क्षत्रियस्य एकम् आसुरं वैश्य शूद्रयोः

गृह संवेशकः दूतो वृक्ष आरोपकः एव च

पित्र्ये स्वदितम् इत्य् एव वाच्यं गोष्ठे तु सु शृतम्

प्रतिरोद्धा गुरोश् च एव त्यक्त अग्निः वार्द्धुषिस् तथा

शूद्रा एव भार्या शूद्रस्य सा च स्वा च विशः स्मृते

पञ्चयज्ञ विधानम् च पक्तिं च आन्वाहिकाम् गृही

दश पूर्वान् परान् वंश्यान् आत्मानं च एकविंशकम्

गृह्णन् शुल्कं हि लोभेन स्यान् नरो अपत्य विक्रयी

न उद्वहेत् कपिलां कन्यां न अधिक अङ्गाम् न रोगिणीम्

यदि हि स्त्री न रोचेत पुमांसं न प्रमोदयेत्

स्वाध्यायं श्रावयेत् पित्र्ये धर्म शास्त्राणि च एव हि

पितृभ्यो बलि शेषम् तु सर्वं दक्षिणतो हरेत्

चतुर्णाम् अपि वर्णानां प्रेत्य च इह हित अहितान्

सत्क्रियां देश कालौ च शौचं ब्राह्मण संपदः

ततो गृहबलिं कुर्याद् इति धर्मो व्यवस्थितः

प्रथिता प्रेत कृत्या एषा पित्र्यं नाम विधु क्षये

वैश्वदेवं हि नाम एतत् सायं प्रातर् विधीयते

श्वा तु दृष्टि निपातेन स्पर्शेण अवरवर्णजः

इतरान् अपि सखि आदीन् सम्प्रीत्या गृहम् आगतान्

स उपानत्कः च यद् भुङ्क्ते तद् वै रक्षांसि भुञ्जते

अ क्रोधनान् सु प्रसादान् वदन्त्य् एतान् पुरातनान्

वसनस्य दशा ग्राह्या शूद्रया उत्कृष्ट वेदने

युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियो ऽयुग्मासु रात्रिषु

भक्ष्यं भोज्यं च विविधं मूलानि च फलानि च

नष्टं देवलके दत्तम् अप्रतिष्ठं तु वार्द्धुषौ

तावतो ग्रसते प्रेतो दीप्त शूल ऋष्टि अयस् गुडान्

ब्राह्म्यं हुतं द्विजाग्र्य अर्चा प्राशितं पितृ तर्पणम्

दातुर् यद् दुष्कृतं किंचित् तत् सर्वं प्रतिपद्यते

ज्यायांसम् अनयोर् विद्याद् यस्य स्यात् श्रोत्रियः पिता

अद्भिर् एव द्विजाग्र्याणां कन्या दानम् विशिष्यते

विश् शूद्रयोः तु तान् एव विद्याद् धर्म्यान् अराक्षसान्

विनाशं व्रजति क्षिप्रम् आम पात्रम् इव अम्भसि

न्युप्य पिण्डांस् ततस् तांस् तु प्रयतो विधि पूर्वकम्

अपाङ्क्त्यो यावतः पाङ्क्त्यान् भुञ्जानान् अनुपश्यति

न दर्शेन विना श्राद्धम् आहिताग्नेर् द्विजन्मनः

ऋषिभ्यः पितरो जाताः पितृभ्यो देव मानवाः

अग्निष्वात्तांश् च सौम्यांश् च विप्राणाम् एव निर्दिशेत्

सम्भोजनी सा अभिहिता पैशाची दक्षिणा द्विजैः

पूजयित्वा ततः पश्चाद् गृहस्थः शेष भुज् भवेत्

ध्रियमाणे तु पितरि पूर्वेषाम् एव निर्वपेत्

स पापिष्ठो विवाहानां पैशाचश् च अष्टमः ऽधमः

ब्रह्म देय आत्मसंतानः ज्येष्ठसाम गः एव च

त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस् तिलाः

अग्र्याः सर्वेषु वेदेषु सर्व प्रवचनेषु च
पृष्ट्वा स्वदितम् इत्य् एवं तृप्तान् आचामयेत् ततः

तं प्रतीतं स्वधर्मेण ब्रह्म दाय हरम् पितुः

पत्यौ जीवति कुण्डः स्यान् मृते भर्तरि गोलकः

परिवेषयेत प्रयतो गुणान् सर्वान् प्रचोदयन्

ऋतु काल अभिगामी स्यात् स्व दार निरतः सदा

यस्यास् तु न भवेद् भ्राता न विज्ञायेत वा पिता

क्षय आमयावि अपस्मारि श्वित्रि कुष्ठि कुलानि च

न भोजन अर्थम् स्वे विप्रः कुल गोत्रे निवेदयेत्

गन्ध माल्यैः सुरभिभिर् अर्चयेद् दैव पूर्वकम्

दैव ऊढा जः सुतश् च एव सप्त सप्त पर अवरान्

खञ्जो वा यदि वा काणो दातुः प्रेष्यो ऽपि वा भवेत्

वयोभिः खादयन्त्य् अन्ये प्रक्षिपन्त्य् अनले ऽप्सु वा

पौनर्भवश् च काणश् च यस्य च उपपतिः गृहे

कुह्वै च एव अनुमतये च प्रजापतय एव च

कामं वा समनुज्ञातः स्वयम् एव समाचरेत्

स स्वर्गात् च्यवते लोकात् श्राद्ध मित्रः द्विज अधमः

पितुः स नाम संकीर्त्य कीर्तयेत् प्रपितामहम्

पितृ आदि अन्तम् त्व् ईहमानः क्षिप्रं नश्यति स अन्वयः

पिण्डेभ्यस् त्व् अल्पिकां मात्रां समादाय अनुपूर्वशस्

अग्नेः सोम यमाभ्याम् च कृत्वा आप्यायनम् आदितः

स्वधा अस्तु इत्य् एव तं ब्रूयुर् ब्राह्मणास् तद् अनन्तरम्

च पतितानां च श्वपचां पाप रोगिणाम्

नश्यन्ति हव्य कव्यानि नराणाम् अविजानताम्

पृष्ठवास्तुनि कुर्वीत बलिं सर्व आत्म भूतये

तेषु दर्भेषु तं हस्तं निर्मृज्यात् लेपभागिनाम्

न च छन्दांस्य् अधीयीत यस्य श्राद्धं च तद् भवेत्

अष्टाव् इमान् समासेन स्त्री विवाहात् निबोधत

षड् ऋतूंश् च नमस्कुर्यात् पितॄन् एव च मन्त्रवत्

यासां न आददते शुल्कं ज्ञातयो न स विक्रयः

तथा गृहस्थम् आश्रित्य वर्तन्ते सर्व आश्रमाः

न अस्रम् आपातयेज् जातु न कुप्येन् न अनृतम् वदेत्

अकारणे परित्यक्ता माता पित्रोः गुरोस् तथा

उच्छेषणं भूमि गतम् अ जिह्मस्य अ शठस्य च

एकं गो मिथुनम् द्वे वा वराद् आदाय धर्मतः

तद् विप्रलुम्पन्त्य् असुराः सहसा दुष्ट चेतसः

ब्राह्म आदिषु विवाहेषु चतुर्ष्व् एव अनुपूर्वशस्

सोमपा नाम विप्राणां क्षत्रियाणां हविर्भुजः

गुणांश् च सूप शाक आद्यान् पयो दधि घृतं मधु

यज्ञ शिष्ट अशनम् हि एतत् सताम् अन्नं विधीयते

एतान्य् अपि सतां गेहे न उच्छिद्यन्ते कदाचन

दैव पित्र्य _ तद् प्रधानानि यस्य तु

ब्राह्मैर् यौनैश् च सम्बन्धैः संयोगं पतितैर् गतः