tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शनैः शनैश् चालयेत् पार्ष्णिं योनिम् आकुञ्चयेच् छनैः

ऊर्ध्व पादः स्थिरो भूत्वा विपरीतकरी मता

अश्विनी परमा मुद्रा गुह्य रोग विनाशिनी

नासाभ्यां प्राणम् आकृष्य अपाने योजयेद् बलात्

शिव शक्ति समायोगात् एकान्तं भुवि भावयेत्

शङ्ख इन्दु प्रतिमम् च कुन्द धवलम् तत्त्वं किल अलम् शुभं तत् पीयूष वकार बीज सहितम् युक्तं सदा विष्णुना

तस्माद् अभ्यसनं कुर्याद् यदि मुक्तिं समिच्छति

आकाशी धारणाम् मुद्रां यो वेत्ति स च योग विद्

महामुद्रा नभोमुद्रा उड्डीयानं जलंधरम्

जालंधरे धारयेत् प्राणं महाबन्धो निगद्यते

स एव आदिनाथश् च स च नारायणः स्वयम्

यानि पापानि घोराणि उपपापानि यानि च

वलितं पलितं न एव जायते नित्य यौवनम्

बद्ध श्वासः ततो भूत्वा च ऊर्ध्व मात्रम् प्रपद्यते

सिद्धे बिन्दौ महा यत्ने किं न सिध्यति भू तले

लावण्यं च भवेद् गात्रे समाधिर् जायते ध्रुवम्

मेढ्रं दक्षिण गुल्फेन दृढ बन्धम् समाचरेत्

उदरे पश्चिमं तानं नाभेर् ऊर्ध्वं तु कारयेत्

कासः श्वासः प्लीहा कुष्ठं श्लेष्म रोगाः च विंशतिः

उड्डीनं कुरुते यस्माद् अविश्रान्तं महाखगः

अमृतं ग्रसते सूर्यस् ततो मृत्यु वशः नरः

यावद् गच्छेत् सुषुम्णायां वायुः प्रकाशयेत् हठात्

आकुञ्चयेद् गुद द्वारम् प्रकाशयेत् पुनः पुनः

नवनीतं घृतं क्षीरं दधि तक्र मधूनि च

दक्ष पादेन तद् गुल्फं संपीड्य यत्नतः सुधीः

कुर्यान् मातंगिनीं मुद्रां मातंग इव जायते

शनैर् ग्रसेद् अमृतं तन् माण्डुकीं मुद्रिकां विदुः

गोपनीयं प्रयत्नेन न देयं यस्य कस्यचित्

वाम पादस्य गुल्फेन पायु मूलम् निरोधयेत्

सकृत् तद् भाव संसिद्धः समाधि स्थः स एव हि

सिद्धासनं समासाद्य कर्ण अक्षि नासिका मुखम्

अयं योगो योग श्रेष्ठः योगिनां मुक्ति कारणम्

यत् तत्त्वं हरिताल देश रचितम् भौमं लकार अन्वितम् वेद अस्रम् कमलासनेन सहितं कृत्वा हृदि स्थायिनम्

धारणानि समासाद्य किं न सिध्यति भू तले

साधयेद् यत्नतस् तर्हि मौनी तु विजित अलसः

प्रकाशात् सिद्धि हानिः स्यात् सत्यं वच्मि च तत्त्वतः

इदं तु मुद्रा पटलम् कथितं चण्ड ते शुभम्

चैतन्यम् आनयेद् देवीं निद्रिता या भुजङ्गिनी

षष् मासम् अभ्यसेद् यो हि स सिद्धो न अत्र संशयः

नाभिमूले वसेत् सूर्यस् तालु मूले च चन्द्रमाः

एवं नित्यं समभ्यासात् लम्बिका दीर्घ ताम् व्रजेत्

नाभेर् ऊर्ध्वम् अधश् च अपि तानं कुर्यात् प्रयत्नतः

पूरकैर् वायुं सम्पूर्य महामुद्रा निगद्यते

न च अग्निः दहते गात्रं न शोषयति मारुतः

योनिमुद्रा परा गोप्या देवानाम् अपि दुर्लभा

कुलीनाय प्रदातव्यं भोग मुक्ति प्रदायकम्

यत्र यत्र स्थितो योगी सर्व कार्येषु सर्वदा

मुद्राणां पटलं ह्य् एतत् सर्व व्याधि विनाशनम्

अङ्गुष्ठ तर्जनी मध्या अनाम आदिभिः च धारयेत्

इयं तु परमा मुद्रा जरा मृत्यु विनाशिनी

महावेधः समाख्यातो योगिनां सिद्धि दायकः

मुद्राणां पटलं देवि कथितं तव संनिधौ

पार्ष्णिना वाम पादस्य योनिम् आकुञ्चयेत् ततः

सा भवेद् भुजगी मुद्रा जरा मृत्यु विनाशिनी

वितस्ति प्रमितम् दीर्घं विस्तारे चतुर् अङ्गुलम्

नाभिग्रन्थिं मेरुदण्डे संपीड्य यत्नतः सुधीः

कुण्डलिन्याः प्रबोधेन ब्रह्मद्वारं विभेदयेत्

नाना विधि समुद्भूतम् आनन्दं च दिने दिने

गोपनीय गृहे स्थित्वा शक्तिचालनम् अभ्यसेत्

बहुना किम् इह उक्तेन सारं वच्मि च चण्ड ते

वेद शास्त्र पुराणानि सामान्यगणिका इव

शक्ति मयम् स्वयं भूत्वा परं शिवेन संगमम्

शठाय भक्ति हीनाय न देया यस्य कस्यचित्

मुखान् निर्गमयेत् पश्चात् पुनर् वक्त्रेण च आहरेत्

अस्याः प्रसाद मात्रेण न रोगी काक वत् भवेत्

पाशिनी महती मुद्रा बल पुष्टि विधायिनी

मुद्रा इयम् परमा गोप्या जरा मरण नाशिनी

न च मूर्छा क्षुधा तृष्णा न एव आलस्यम् प्रजायते

आदौ चालनम् अभ्यस्य योनिमुद्रां समभ्यसेत्

कपाल वक्त्र संयोगे रसना रसम् आप्नुयात्
प्राणं तत्र विनीय पञ्च घटिकाः चित्त अन्वितम् धारयेद् एषा स्तम्भ करा सदा क्षिति जयम् कुर्याद् अधोधारणा

आदौ लवण क्षारम् च ततस् तिक्त कषायकम्

यावत् सा निद्रिता देहे तावज् जीवः पशुर् यथा

जले च गभीरे घोरे मरणं तस्य नो भवेत्

माण्डुकी मुद्रा शाम्भवी पञ्चधारणा

न अस्ति मुद्रा समम् किंचित् सिद्धि दम् क्षिति मण्डले

सा भवेच् छाम्भवी मुद्रा सर्व तन्त्रेषु गोपिता

तानि सर्वाणि नश्यन्ति योनिमुद्रा निबन्धनात्

न मृत्युतो भयं तस्य न जरा तस्य विद्यते

कण्ठ पृष्ठे क्षिपेत् पादौ पाश वत् दृढ बन्धनम्

शाम्भवीं यो विजानीयात् स च ब्रह्म न च अन्यथा

मूलबन्धं महाबन्धं महावेधश् च खेचरी

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन साधयेन् मुद्रिकां पराम्

कण्ठ मग्न जले स्थित्वा नासाभ्यां जलम् आहरेत्

जिह्वा अधस् नाडीं रसनां चालयेत् सदा

रूप यौवन लावण्यम् नारीणां पुरुषं विना

जरा विनाशिनी मुद्रा मूलबन्धो निगद्यते

सा भवेद् अश्विनी मुद्रा शक्ति प्रबोध कारिणी

उदरे पश्चिमं तानं कृत्वा च तडाग आकृति

प्रदीप्ते ज्वलिते वह्नौ यदि पतति साधकः

इयं तु परमा मुद्रा गोपनीया प्रयत्नतः

प्राणं तत्र विनीय पञ्च घटिकाः चित्त अन्वितम् धारयेद् एषा दुःसह ताप पाप हरणा स्याद् आम्भसी धारणा

याम्य पादम् प्रसार्य अथ कराभ्यां धृत पद अङ्गुलिः

मुद्राणां साधनाच् च एव विनश्यन्ति न संशयः

स सिद्धः सर्व लोकेषु प्रलये ऽपि न सीदति

नेत्राञ्जनं समालोक्य आत्म आरामम् निरीक्षयेत्

रसनां तालु मध्ये तु शनैः शनैः प्रवेशयेत्

घेरण्ड उवाच

नाभिं बृहद् वेष्टनं च न च नग्नं बहिः स्थितम्

समग्राद् बन्धनात् हि एतद् उड्डीयानं विशिष्यते
एवंरूपो भवेद् यस् तु महा सर्प विष अपहः

यत् सर्वं विनता सुतः बहुविधं हन्याद् विषं दारुणम्

यः पारावत कण्ठ आभः सम्प्राप्तो बिन्दुभिः सितैः

महादेव महा घोरैः कुर्वन्ति रिपु मर्दनम्

कांस्य वर्णः भवेद् यस् तु नाना रेखा समाकुलः

किंचिन् नील पदः ततो अरुण रुचिः किंचिद् च विद्युत् प्रभः

येन सिद्धिं लभन्ते ऽत्र साधका गत कल्मषाः

मणीनां लक्षणं देव कथयस्व प्रसादतः

गज नेत्र आकृतिः यस् तु बिडाल अक्षि सम प्रभः

गरुत्मतः समुद्गारान् मणि कला महानदी

सर्व व्याधि हरः नित्यं भूत ज्वर विनाशनः

सर्व अर्थ सिद्धि सम्पन्नम् प्राप्नोति परमं पदम्

सर्व रोग विनाशः ऽयम् कथितस् ते वरानने

केदारं पूजयेद् यस् तु पुण्य आत्मा भाग्य भाजनम्

सौभाग्य जननः श्रीमान् भ्रम रेखा युतः प्रिये

बिन्दु नाभः महा कान्तिः कृष्ण बिन्दु विभूषितः

पीत वर्णः भवेद् यस् तु द्वि रेखः सित बिन्दुकः

पीत गोधूम वर्णः यो गज नेत्र आकृतिः पुनः

चक्षूरोगं शिरस् रोगम् विष उपद्रवम् एव च

अथ तेषां मणीनां तु कर्तव्यं सु परीक्षणम्

भोग दाः मोक्ष दाः च एव रोग दोष विघातकाः

इन्द्रेण स्थापितो देवि सर्व देव सुखंकरः

सु जीर्ण वृश्चिकस्य अपि विषं हन्ति सु दारुणम्

का च भक्ति क्रिया कार्या देव मे वद भैरव

पीत अङ्गः कृष्ण रेखः च नाना बिन्दु समाकुलः

एवंरूपेण संयुक्तः समस्त विष मर्दकः

दाडिम पुष्प संकाशः कृष्ण बिन्दु विभूषितः

रक्त वर्णाः भवन्ति इह नाना बिन्दु समाकुलाः

शिव स्थाने तु कर्तव्यो जपः सुर समर्चिते

माञ्जिष्ठ पीत वर्ण आभः ताम्र बिन्दु समन्वितः

अष्टम्यां स्नाति यः कुण्डे पूजयित्वा ततः शिवम्

नेत्र रोगम् च शूलं च जल पानात् व्यपोहति

तस्याः प्रभावतो देवि मणयः शुभ लक्षणाः

तार आभः हेम वर्ण आभः चतुर् बिन्दु विभूषितः

नाना बिन्दु समाकीर्णः ज्वर तापम् व्यपोहति

कवि त्वम् दीर्घ जीवि त्वम् कुरुते ऽत्र यथा प्रभो

आरक्त रेखा संयुक्तः कृष्ण रेखा विभूषितः

विनिःसृता महा तेजाः सर्व पाप प्रणाशिनी

समस्त विष हा ज्ञेयः स मणिर् जीयते ध्रुवम्

स भवेत् धन लाभाय न अत्र कार्या विचारणा

सारङ्ग अक्षि समः महा द्युति धरः मत्त इभ नेत्र आकृतिः

केन उपायेन ते ग्राह्या देव पूजा कथं विभो

रक्त अङ्गः शुद्ध रेखः च अर्ध अङ्गे कृष्ण एव च

तीर्थ करः सु तेजाः च द्युतिमान् इति दृश्यते

श्वेत बिन्दु धरः नित्यं भूतस्य अजीर्ण नाशकः

नाना रत्न सम द्युतिः बहुविधै रेखा गणैः अङ्कितः

शुक्लतीर्थे गतो देवि रेवा तीरे सु शोभने

शुद्धो बिन्दु गणैः युतः स विमलः नाग इन्द्र दर्प अपहः

सिन्दूर वर्ण संकाशः यस्य अङ्गे रेखा काशिता

इत्थं देव गणाः सर्वे कुण्डे स्नात्वा क्षणं स्थिताः

गोपितं यन् मया पूर्वं तन् मे निगदतः शृणु

श्रीमत् केदारनाथाय मनसा कृत भावनः

विशुद्ध अङ्गः ऽरुणो वृत्तः प्रसिद्धो विनता सुतः

सु तप्त हेम वर्ण आभः नील रेखा समन्वितः

यः पूजयति पुण्य आत्मा मम लोकं स गच्छति

पार्वत्य् उवाच

तार्क्ष्य तुल्य महा तेजाः पूजनीयो यथा अर्चितः

गरुत्मत् स्थापितम् लिङ्गं सर्व पाप विमोचकम्

एवं पूज्य महा भक्त्या प्रणम्य च पुनः पुनः

किंचिल् लोचन सु प्रभः बहुविध रेखा युतः वर्तुलः

ततो गत्वा महा नद्याम् मणि रत्नानि वीक्षते

हरित् वर्णः भवेद् यस् तु श्वेत रेखा विभूषितः

कृष्ण वर्णः तु विज्ञेयो निःशेष विष मर्दनः

पवित्र देहाः श्रीमन्तः पुनः केदारम् आगताः

मन्त्र संनद्ध कायः च गोजिह्वा लेप भूषितः

स विष्णुर् इति विख्यातः सर्व ऐश्वर्य फल प्रदः

कूष्माण्ड पुष्प संकाशः नाना रूपः तु बिन्दुभिः

आस्तीकस्य कुल उत्पन्नः स मणिर् विष दर्प हा

यन् न कस्यचिद् आख्यातं तद् वदामि वरानने

कृष्ण बिन्दु धरः यस् तु बिडाल सम रोचनः

केदार भवनम् गत्वा कलशानां शत अष्टकम्

तद् प्रक्षालित वारि पान विधिना नश्येद् विषं दारुणं

कृष्ण बिन्दु धरः शुक्लः स मणिः सर्व काम दः
क्षेत्रपालं यथाशक्त्या उपहारैर् अनुत्तमैः

रक्त पादप वर्ण आभः इन्द्रनील सम द्युतिः

ज्ञान मार्गम् च मोक्षम् च शूल रोगम् च दारुणम्

श्वेत रेखा धरः नित्यं पीत रेखा समायुतः

अष्टौ गुणाः फलं यत्र त्वद् प्रसादात् महेश्वर

पीत अङ्गः पीत रेखः च रक्त रेखा विभूषितः

मणीनां लक्षणं ब्रूहि यथा अस्ति वृषभध्वज

शुद्ध स्फटिक संकाशः नील रेखा विभूषितः

तस्य दर्शन मात्रेण सर्व पापैः प्रमुच्यते

सर्व पाप विनिर्मुक्तः मम लोकं समेति सः

पीतश् च श्वेत रेखः च मणिः स्वच्छश् च दृश्यते

शुद्ध स्फटिक संकाशः किंचिद् च आरक्त पीतकः

एतैश् चिह्नैः समायुक्तो नीलकण्ठ इति स्मृतः

सर्व व्याधि हरः श्वेतः कथितस् तु वरानने

स मणिर् गरुडो ज्ञेयः सर्प आदि विष नाशनः

गुणानाम् आकरः सो हि बहु रोगान् निहन्ति च

पप्रच्छ पार्वती देवी तत्त्वं परम दुर्लभम्

अर्धं च कृष्ण अर्धम् श्वेतं किंचिद् भवेद् यदि

पीत रेखा समायुक्तः निःशेष गरल अपहः

तेजस्विनो ऽतिरूपाश् च सर्वे ते विष मर्दकाः

नील वर्णः भवेद् यस् तु बिन्दु पञ्चक भूषितः

भूतं नाशयति इह सोम सदृशः तस्मात् पृथिव्यां प्रियः

रक्त अङ्गः रक्त रेखः च आवर्तैः शोभनैर् युतः

इन्द्रेण स्थापितं वज्रं कोशश् च धनदेन तु

वृश्चिकानां विषं हन्ति स मणिः सर्व काम दः

श्वेतैर् बिन्दुभिर् अन्वितो वर तनुः भास्वान् मणिर् बिन्दुकः
सुरभिः शुक्रला वर्ण्या मुख शोष तृषा अपहा

प्रियङ्गुः फलिनी कान्ता लता च महिलाह्वया

मेधा शुक्र करम् रुच्यं रक्षस् घ्नम् ज्वर जन्तु जित्

स्थौणेयकं बर्हिबर्हं शुकबर्हं च कुक्कुरम्

दीपनः पिच्छिलो बल्यः कफ वात व्रण अपचीः

नखं व्याघ्रनखं व्याघ्रायुधं तत् चक्रकारकम्

उशीरं पाचनं शीतं स्तम्भनं लघु तिक्तकम्

कुङ्कुमं घुसृणं रक्तं काश्मीरं पीतकं वरम्

स्निग्धः काञ्चन संकाशः पक्व जम्बु फल उपमः

देवधूपो यक्षधूपः तथा सर्वरसः च सः

मुस्ता वत् पेलव पुटम् शुक आभम् स्याद् वितुन्नकम्

चक्षुष्या छेदिनी श्लेष्म तृष्णा वस्ति आस्य रोग हृत्

त्वच् आमय स्वेद कृच्छ्र दाह पित्तास्र रोग नुद्

दीपनं पाचनं रुच्यं कफ पित्तास्र नाश कृत्

पत्त्रकं तमालपत्त्रं च तथा स्यात् पत्त्रनामकम्

निहन्ति मुख वैरस्यम् मल दौर्गन्ध्य कृष्णताः

बालकं शीतलं रूक्षं लघु दीपन पाचनम्

मधुरं ज्वर हृत् वान्ति मद नुद् कफ पित्त हृत्

वंशिकं कृमिजं वा अपि कृमिजग्धम् अनार्यकम्

गन्धमार्जार वीर्यम् तु वीर्य कृत् कफ वात हृत्

स्तम्भनं ज्वर नुद् भ्रान्ति मद जित् कफ पित्त हृत्

सूक्ष्म केसरम् आरक्तं पद्म गन्धि तत् उत्तमम्

कस्तूरिका कटुस् तिक्ता क्षारा उष्णा शुक्रला गुरुः

लामज्जकं हिमं तिक्तं लघु दोषत्रय अस्र जित्

एला सूक्ष्मा कफ श्वास कास अर्शस् मूत्रकृच्छ्र हृत्

जटामांसी भूतजटा जटिला च तपस्विनी

स्थौणेयकं कटु स्वादु तिक्तं स्निग्धं त्रिदोष नुद्

लवंगं कटुकं तिक्तं लघु नेत्र हितम् हिमम्

कस्तूरिका च कस्तूरी वेधमुख्या च सा स्मृता

तृष्णा आस्य वैरस्य मेदस् दौर्गन्ध्य नाशनः

विबन्ध आध्मान बल कृत् संग्राहि कफ पित्त जित्

रक्त अतियोग दौर्गन्ध्य स्वेद दाह ज्वर अपहा

इष्टकापथकं सव्यं नलदं च विदातकम्

गर्भ संस्थापनम् रुच्यं वमि व्रण तृषा _

कफ वात विष छर्दि शीत दौर्गन्ध्य शोष हृत्

रक्तं शीतं गुरु स्वादु छर्दि तृष्णा अस्र पित्त हृत्

रेणुका कटुका पाके तिक्ता अनुष्णा कटुर् लघुः

श्रीवासो मधुरः तिक्तः स्निग्ध उष्णः तुवरः सरः

नीलपुष्पं सुगन्धं च कथितं तैलपर्णकम्

कदाचिद् महिषाक्षः च मतः कैश्चिद् नॄणाम् अपि

गान्धारिका गन्धवधूर् वधूः पलाशिका

शुष्को दुर्गन्धकश् च एव त्यक्त प्रकृति _

तीक्ष्णो हृद्यो हिमो हन्ति कुष्ठ कण्डू कफ अनिलान्

जातीपत्त्री लघुः स्वादुः कटु उष्णा रुचि वर्ण कृत्

स नवो बृंहणो वृष्यः पुराणस् त्व् अतिलेखनः

स्थूलैला कटुका पाके रसे च अनल कृत् लघुः

महिषाक्षो महानीलो गज इन्द्राणाम् हिताव् उभौ

तद् द्वयम् रोचनं रूक्षं तीक्ष्ण उष्णम् मुख गन्ध हृत्

पद्मकं तुवरं तिक्तं शीतलं वातलं लघु

स्निग्ध उष्णः कर्ण कण्ठ अक्षि रोग रक्षस् हरः स्मृतः

कुङ्कुमं कटुकं स्निग्धं शिरस् रुज् व्रण जन्तु जित्

भद्रमुस्तं च गुन्द्रा च तथा नागरमुस्तकः

विबन्ध आध्मान शोथ आम तन्द्रा हिक्का ज्वर अस्र जित्

जातीफलं जातिकोशं मालतीफलम् इति अपि

मांसी तिक्ता कषाया च मेध्या कान्ति बल प्रदा

तिक्ता तीक्ष्णा च कटुका अनुष्णा आस्य मल नाशिनी

नलिका शीतला लघ्वी चक्षुष्या कफ पित्त हृत्

काश्मीर देश सम्भूता कस्तूरी ह्य् अधमा मता

महानीलस् तु विज्ञेयः स्व नाम सम लक्षणः

हयानां कुमुदः पद्मः स्वस्ति आरोग्य करौ परौ

एलालु कटुकं पाके कषायं शीतलं लघु

रालः तु शालनिर्यासः तथा सर्जरसः स्मृतः

कुन्दुरुः तु मुकुन्दः स्यात् सुगन्धः कुन्द इति अपि

तद् फलम् मधु रूक्षं कषायं शीतलं गुरु

कालानुसार्यं तगरं कुटिलं नहुषं नतम्

कामरूप उद्भवा श्रेष्ठा नैपाली मध्यमा भवेत्

गुग्गुलुर् विशदस् तिक्तो वीर्य उष्णः पित्तलः सरः

निहन्ति कफ वात अर्शस् हृल्लास अरुचि पीनसान्

पक्वात् कर्पूरतः प्राहुः अपक्वम् गुणवत्तरम्

नागपुष्पं कषाय उष्णम् रूक्षं लघ्वा आम पावनम्

निशाचरो धनहरः कितवो गणहासः

कुङ्कुमं पारसीकं तत् मधु गन्धि तत् ईरितम्
कुम्भोलूखलकं क्लीबे महिषाक्षः पलंकषः

मुरा तिक्ता हिमा स्वाद्वी लघ्वी पित्त अनिल अपहा

रालो हिमो गुरुस् तिक्तः कषायो ग्राहको हरेत्

पुंसि क्लीबे च कर्पूरः सिताभ्रो हिमवालुकः

जातीफलं रसे तिक्तं तीक्ष्ण उष्णम् रोचनं लघु

कषायं कफ पित्तास्र तृष् ज्वर अरुचि जन्तु हृत्

सूक्ष्मा उपकुञ्चिका तुत्था कोरङ्गी द्राविडी त्रुटिः

प्रपौण्डरीकं पौण्डर्यं चक्षुष्यं पौण्डरीयकम्

स्वाद्वी हिमा त्रिदोष अस्र दाह वीसर्प कुष्ठ _

रक्तचन्दनम् आख्यातं रक्ताङ्गं क्षुद्रचन्दनम्

अमृणालं च सेव्यं च समगन्धिकम् इति अपि

ज्वर कण्डू तृषा स्वेद छर्दि हृल्लास नाशनम्

भग्न संधान कृत् वृष्यः सूक्ष्मः स्वर्यो रसायनः

कुमुदः कुमुद आभः स्यात् पद्मः माणिक्य संनिभः

त्वक्स्वाद्वी तु तनुत्वच् स्यात् तथा दारुसिता मता

देवदारु लघु स्निग्धं तिक्त उष्णम् कटु पाकि च

वृष्यः कण्ठ्यः स्वेद कुष्ठ ज्वर दाह ग्रह अपहः

महिषाक्षो महानीलः कुमुदः पद्म इति अपि

तगर द्वयम् उष्णम् स्यात् स्वादु स्निग्धं लघु स्मृतम्

कृच्छ्र अश्म वात तृष्णा अस्र कुष्ठ कण्डू ज्वर अपहा

श्रम शोष विष श्लेष्म तृष्णा पित्तास्र दाह नुद्

कुन्दुरुर् मधुरः तिक्तः तीक्ष्णस् त्वच्यः कटुः हरेत्

वितुन्नकं हिमं तिक्तं कषायं कटु कान्ति दम्

रसे तु कटुका शीता लघ्वी वात हरा मता

नागपुष्पः स्मृतो नागः केसरो नागकेसरः

गुन्द्रा गन्धफला श्यामा विष्वक्सेना अङ्गनाप्रिया

सुगन्धिः कटु पाकः स्यात् कुष्ठ अर्शस् व्रण कास _

प्रियङ्गुः शीतला तिक्ता तुवरा अनिल पित्त हृत्

लामज्जकं सुनालं स्यात् अमृणालम् लवं लघु

समुद्रान्ता वधूः कोटिवर्षा लङ्कोपिका इति अपि

काश्मीर देश जे क्षेत्रे कुङ्कुमं यत् भवेत् हि तत्

मस्तदारु द्रुकिलिमं किलिमं सुरभूरुहः

कर्चूरो दीपनो रुच्यः कटुकः तिक्तः एव च

दौर्गन्ध्य कुष्ठ वीसर्प कफ पित्त विष अपहम्

हरिप्रियं कालसारं तथा कालानुसार्यकम्

कालीयकं तु कालीयं पीताभं हरिचन्दनम्

पित्तलो वात मूर्ध अक्षि स्व रोग कफ अपहः

विशेषेण मनुष्याणां कनकः परिकीर्तितः

त्वच् एला पत्त्रकैः तुल्यैस् त्रिसुगन्धि त्रिजातकम्

कुरुविन्दः च संख्यातो ऽपरः क्रोडकसेरुकः

नलिका विद्रुमलता कपोतचरणा नटी

ईषत् पाण्डुर वर्णम् तत् अधमम् स्थूल केसरम्

अलक्ष्मी मुख दौर्गन्ध्य हृत् पाक रसयोः कटु

भृङ्ग अञ्जन सवर्णः तु महिषाक्ष इति स्मृतः

अगुरु प्रभवः स्नेहः कृष्ण अगुरु समः स्मृतः

रेणुका राजपुत्री च नन्दिनी कपिला द्विजा

माधुर्यात् शमयेत् वातम् कषाय त्वात् च पित्त हा

कर्पूरो द्विविधः प्रोक्तः पक्व अपक्व प्रभेदात्

लघु उष्णम् शुक्रलं वर्ण्यं स्वादु व्रण विष अपहम्

शैलेयं तु शिलापुष्पं वृद्धं कालानुसार्यकम्

पुराणः स तु विज्ञेयो गुग्गुलुर् वीर्य वर्जितः

शैलेयं शीतलं हृद्यं कफ पित्त हरम् लघु

वाह्लीक देश संजातम् कुङ्कुमं पाण्डुरं स्मृतम्

कफ पित्त अस्र वीसर्प कुष्ठ कण्डू विष _

अम्लं तीक्ष्णम् अजीर्णम् च व्यवायं श्रमम् आतपम्

कृष्णं गुण अधिकम् तत् तु लोह वत् _ मज्जति

पर्पटी तुवरा तिक्ता शिशिरा वर्ण कृत् लघुः

हिरण्यः पञ्चमो ज्ञेयो गुग्गुलोः पञ्च जातयः

रक्षस् घ्नः स्वेद दौर्गन्ध्य यूक कण्डू व्रण _

कटुकं दीपनं ग्राहि स्वर्यं श्लेष्म अनिल अपहम्

कफ कास वमि श्वास तृष्णा कृमि विष अपहा

कफ वात विष श्वास कण्डू दौर्गन्ध्य नाशनम्

ग्रन्थि कोटर संयुक्तम् चन्दनं श्रेष्ठम् उच्यते

गुल्म तृष् विष मोह घ्ना तद्वद् गन्धप्रियङ्गुका

भवेत् गन्धपलाशी तु कषाया ग्राहिणी लघुः

पौण्डर्यं मधुरं तिक्तं कषायं शुक्रलं हिमम्

कालीयकं रक्त गुणम् विशेषाद् व्यङ्ग नाशनम्

नखं सु अल्पम् नखी प्रोक्ता हनुहट्टविलासिनी

रूक्षा उष्णा श्लेष्म पित्त अस्र कण्डू श्वास तृषा अपहा

मेदस् मेह अश्म वातान् च क्लेद कुष्ठ आम मारुतान्

मद्यं रोषं त्यजेत् सम्यक् गुण अर्थी पुर सेवकः
ज्वर स्वेद ग्रह अलक्ष्मी मुख रोग कफ अनिलान्

देवदारु स्मृतं दारुभद्रं दार्व् इन्द्रदारु च

पत्त्रकं मधुरं किंचित् तीक्ष्ण उष्णम् पिच्छिलं लघु

सुरभिर् मधुरस् तिक्तः कफ पित्त विष अपहः

चन्दनं शीतलं रूक्षं तिक्तम् आह्लादनं लघु

लवंगं देवकुसुमं श्रीसंज्ञं श्रीप्रसूनकम्

नख द्रव्यम्

स्यात् वीरणम् वीरतरुर् वीरं च बहुमूलकम्

तृष्णा अस्र विष वीसर्प कृच्छ्र दाह व्रण अपहम्

वीरणस्य तु मूलं स्यात् उशीरम् नलदं च तत्

पित्तलं कफ वात घ्नम् कण्डू आम अरुचि नाशनम्

तालीशं लघु तीक्ष्ण उष्णम् श्वास कास कफ अनिलान्

कृमि कास वमि श्वास शोष पीनस _

मुरा गन्धकुटी दैत्या सुरभिः शालपर्णिका

नागकेसर संयुक्तम् चातुर्जातकम् उच्यते

कामरूप उद्भवा कृष्णा नैपाली नील वर्ण _

लघु कर्ण अक्षि रोग घ्नम् शीत वात कफ _

कषायः कटुकः पाके कटू रूक्षो लघुः परः

निहन्त्य् अरुचि गुल्म आम वह्निमान्द्य क्षय आमयान्

ग्रन्थिपर्णं तिक्त तीक्ष्णम् कटु उष्णम् दीपनं लघु

मृगनाभिर् मृगमदः कथितः तु सहस्रभित्

श्रीखण्डं चन्दनं न स्त्री भद्रश्री तैलपर्णिकः

दोष अस्र स्वेद वीसर्प ज्वर व्रण विपादिकाः

अनूप देशे यत् जातम् मुस्तकं तत् प्रशस्यते

चन्दनानि तु सर्वाणि सदृशानि रस आदिभिः

प्लव गोपुर गोनर्द कैवर्तीमुस्तकानि च

सरलः पीतवृक्षः स्यात् तथा सुरभिदारुकः

पतंगं रक्तसारं च सुरङ्गं रञ्जनं तथा

शठी पलाशी षड्ग्रन्था सुव्रता गन्धमूलिका

कुष्ठ कण्डू वमि हरः तथा तिक्त रसः च सः

अगुरु प्रवरं लोहं राजार्हं योगजं तथा

काश्मीरी कपिल छाया कस्तूरी त्रिविधा स्मृता

संकोचं पिशुनं धीरं वाह्लीकं शोणित अभिधम्

तृष्णां छर्दिं तथा आध्मानम् शूलम् आशु विनाशयेत्

उक्ता दारुसिता स्वाद्वी तिक्ता च अनिल पित्त हृत्

अपरं पिण्डतगरं दण्डहस्ती च बर्हिणम्

ज्वर असृज् भूत रक्षस् घ्ना कुष्ठ कास विनाशिनी

उष्णो लघुर् हरेत् श्वासम् गुल्म वात कफ क्रिमीन्

बालं ह्रीवेर बर्हिष्ठ उदीच्यम् केशाम्बु नाम् च

तिक्तं वमि हरम् वर्ण्यं व्यङ्ग दोषत्रय अपहम्

कङ्कोलं लघु तीक्ष्ण उष्णम् तिक्तं हृद्यं रुचि प्रदम्

विष अलक्ष्मी ग्रह उन्माद गर्भस्राव क्षत अस्र हृत्

पर्पटी रञ्जनी कृष्णा जतुका जननी जनी

पित्तला दीपनी मेध्या पाचिनी गर्भ पातिनी

बलास वात कृत् च एव तृष् कण्डू विष दाह _

कासं श्वासं च हिक्कां च क्षयं क्षपयति ध्रुवम्

लघु पित्त अग्नि कृत् वर्ण्यं कफ वात विष अपहम्

वीरणं पाचनं शीतं वान्ति हृत् लघु तिक्तकम्

तिक्त त्वात् कफ जित् तेन गुग्गुलुः सर्व दोष हा

गुग्गुलुर् देवधूपश् च जटायुः कौशिकः पुरः

हिरण्याक्षस् तु हेम आभः पञ्चानां लिङ्गम् ईरितम्

कर्चूरो वेधमुख्यः च द्राविडः कल्पकः शटी

कण्डू कुष्ठ हरम् नेत्र्यं सुगन्धं स्वेद गन्ध नुद्

अगुरु उष्णम् कटु त्वच्यं तिक्तं तीक्ष्णं च पित्तलम्

एलवालुकम् ऐलेयं सुगन्धि हरिवालुकम्

पतंगं मधुरं शीतं पित्त श्लेष्म व्रण अस्र नुद्

हन्ति कण्डू व्रण छर्दि तृष् कास अरुचि _

चीनाक संज्ञः कर्पूरः कफ क्षय करः स्मृतः

कुटन्नटं दासपुरं बालेयं परिपेलवम्

पद्मकं पद्मगन्धि स्यात् तथा पद्माह्वयं स्मृतम्

मुस्तं कटु हिमं ग्राहि तिक्तं दीपन पाचनम्

कुष्ठ कण्डू विष स्वेद दाह अश्री ज्वर रक्त हृत्

गोरोचना तु मङ्गल्या वन्द्या गौरी च रोचना

तृष्णा अस्र विष वीसर्प दाह कृच्छ्र व्रण अपहम्

विष व्रण हरा कण्डू कफ पित्त अस्र कुष्ठ _

त्वचं लघु उष्णम् कटुकं स्वादु तिक्तं च रूक्षकम्

मुस्तकं न स्त्रियां मुस्तं त्रिषु वारिद _

रोचको मधुरः तिक्तः कटुः पाके कटुर् लघुः

नूतनो गुग्गुलुः प्रोक्तः सुगन्धिः यः तु पिच्छिलः

भद्रैला बृहदेला च चन्द्रबाला च निष्कुटिः

बलास विष पित्तास्र कुष्ठ मूत्र गद क्रिमीन्

सिह्लकः तु तुरुष्कः स्यात् यतस् यवन देश जः

स्वादे तिक्तं कषे पीतं छेदे रक्तं तनौ सितम्

शीर्णरोमशुकं च अपि शुकपुष्पं शुकच्छदम्
दिव्यं स्थानं महात्मानः प्राप्नुवन्ति इति सुव्रताः

भोज्यं पेयं च लेह्यं च नमो नारायणैः इति च

ब्राह्मणैः पूज्यमाना वै मोदयन्ति च मातरम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम्

गृहे क्षेत्रे तथा आवासे तनौ वसति सुव्रताः

मातरं पूजयित्वा तु विष्णोः स्थानं जगाम ह

अध्यापयामास तदा स च न उवाच किंचन

अपि पाप समाचारः द्वादश अक्षर तत्परः

वेदान् अधीत्य सम्पन्ना बभूवुः सर्व संमताः

तुष्टुवुः च तथा विप्रा ब्रह्म आद्याः च तथा द्विजाः

कश्चिद् द्विजः महा प्राज्ञः तपः तप्त्वा कथञ्चन

एवं समाप्य वै यज्ञम् ऐतरेयः द्विजोत्तमाः

इति उक्तः स च निर्गम्य यज्ञ वाटम् जगाम वै

ऋषय ऊचुः

पठतां शृण्वतां नित्यं महापातक नाशनम्

सर्व पाप हरम् शुद्धं मोक्ष दम् ब्रह्म वादिनम्

न जिह्वा स्पन्दते तस्य दुःखितो अभूत् द्विजोत्तमः

नारायण पदम् श्रुत्वा गच्छति एव न संशयः

आलोड्य सर्व शास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः

ऐतरेयस्य ते विप्राः प्रणिपत्य यथातथम्

या लक्ष्मी देवदेवस्य हरेः कृष्णस्य वल्लभा

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे द्वादशाक्षरप्रशंसा नाम सप्तमो ऽध्यायः

वासुदेवैः इति नियतम् ऐतरेयो वदति असौ

नमो नारायणाय इति मन्त्रः सर्व अर्थ साधकः

ऐतरेयस्य सा माता दुःखिता शोक मूर्छिता

सर्व पाप विनिर्मुक्तः प्राप्नोति च सतां गतिम्

देवदेवम् अजम् विष्णुं कृष्णम् अच्युतम् अव्ययम्

उवाच पुत्राः सम्पन्ना वेद वेदाङ्ग पारगाः

नारायणं जपेत् नित्यम् प्रणम्य पुरुषोत्तमम्

स्वपन् नारायणम् देवं गच्छन् नारायणम् तथा

योजयित्वा यथाकालं कृत उपनयनम् पुनः

द्वादश अक्षर संयुक्तः द्वादश आत्मा पुरातनः

पिता तस्य तथा च अन्याम् परिणीय यथाविधि

किं तस्य बहुभिः मन्त्रैः किं तस्य बहुषु व्रतैः

पुत्रम् एकम् तथा उत्पाद्य संस्कारैः च यथाक्रमम्

ऐतरेये स्थिते तत्र ब्राह्मणा मोहिताः तदा

सूत उवाच

पुत्रान् उत्पादयामास तथा एव विधि पूर्वकम्

अलक्ष्मी च मया प्रोक्ता पत्नी या दुःसहस्य च

तस्मात् सर्वेषु कालेषु नमो नारायणैः इति च

ससर्जुः पुष्प वर्षाणि खेचराः सिद्ध चारणाः

अन्यत् च देवदेवस्य शृण्वन्तु मुनि सत्तमाः

पूजाम् चक्रुः ततो यज्ञं स्वयम् एव समागतम्

उन्मिषन् निमिषन् वा अपि नमो नारायणैः इति वै

एतत् वै कथितं सर्वं द्वादश अक्षर वैभवम्

भुञ्जत् नारायणम् विप्राः तिष्ठन् जाग्रन् सनातनम्

प्राप्नोति परमं स्थानं न अत्र कार्या विचारणा

सर्व वेदान् सदसि आह स षष् अङ्गान् समाहितः

मन्त्रो मया पुरा अभ्यस्तः सर्व वेद अर्थ साधकः

पुरा पितामहेन उक्तम् वसिष्ठाय महात्मने

लक्ष्मी वासः भवेत् मर्त्यः सूत वक्तुम् इह अर्हसि

जपेत् यः पुरुषो नित्यं द्वादश अक्षरम् अव्ययम्

ततः समाप्य तं यज्ञम् ऐतरेयः धन आदिभिः

तस्मिन् याते द्विजानां तु न मन्त्राः प्रतिपेदिरे

शृण्वन्तु वचनं सर्वे प्रणिपत्य जनार्दनम्

ततो वाणी समुद्भूता वासुदेवैः इति कीर्तनात्
ततस् शरद् तोयद पाण्डरेषु भूमौ विमानेषु इव रञ्जितेषु हर्म्येषु सर्व ऋतु सुख आश्रयेषु स्त्रीणाम् उदारैः विजहार तूर्यैः

विद्योतमानः वपुषा परेण सनत्कुमार प्रतिमः कुमारः सार्धम् तया शाक्य नरेन्द्र वध्वा शच्या सहस्राक्षः इव अभिरेमे

यशांसि च आपत् गुण गन्धवन्ति

न अध्यैष्ट दुःखाय परस्य विद्याम्

प्राप त्रिवर्गम्

पुत्रम् नरेन्द्रः सः तु धर्म कामः ररक्ष धर्मात् विषयेषु मुञ्चन्

शिवम् सिषेवे व्यवहार शुद्धम्

जज्ञे द्वि वर्गम्

ततस् सः काम आश्रय पण्डिताभिः स्त्रीभिः गृहीतः रति कर्कशाभिः विमान पृष्ठात् न महीम् जगाम विमान पृष्ठात् इव पुण्य कर्मा

स्थित्वा पथिनि प्राथमकल्पिकानाम् राज ऋषभानाम् यशसा अन्वितानाम् शुक्लानि अ मुक्त्वा अपि तपांसि अतप्त यज्ञैः च हिंसा रहितैः अयष्ट

न च अविवक्षीत् द्विषताम् अधर्मम् न च अविवक्षीत् हृदयेन मन्युम्

शमम् सिषेवे

ततस् सः बाल अर्कः इव उदय स्थः समीरितः वह्निः इव अनिलेन क्रमेण सम्यक् ववृधे कुमारः ताराधिपः पक्षे इव अतमस्के

पुष्टाः च तुष्टाः च तथा अस्य राज्ये साधवः अरजस्काः गुणवत् पयस्काः उदग्र वत्सैः सहिताः बभूवुः बहवः बहु क्षीर दुहः च गावः

द्वौ अस्य पक्षौ

वेद उपदिष्टम् समम् आत्म जम् च सोमम् पपौ शान्ति सुखम् च हार्दम्

न संररञ्जे विषमम् जनन्याम्

न अपि रुषा ददर्श

वाग्भिः ललितैः च हावैः मदैः स खेलैः मधुरैः च हासैः तम् तत्र नार्यः रमयांबभूवुः भ्रू वञ्चितैः अर्ध निरीक्षितैः च

नाना अङ्क चिह्नैः नव हेम भाण्डैः विभूषितैः लम्ब सटैः तथा अन्यैः संचुक्षुभे च अस्य पुरम् तुरंगैः बलेन मैत्र्या च धनेन च आप्तैः

इष्टेषु अनिष्टेषु च कार्यवत्सु न राग दोष आश्रय ताम् प्रपेदे

काम अर्थम् अर्थम् न जुगोप कश्चिद्

स्वायम्भुवम् च आर्चिकम् अर्चयित्वा जजाप पुत्र स्थितये स्थित श्रीः चकार कर्माणि च दुष्कराणि प्रजाः सिसृक्षुः कः इव आदि काले

धर्म अर्थम् आत्म स्थितिम् आचकाङ्क्ष

नैःश्रेयसम् तस्य तु भव्यम् अर्थम् श्रुत्वा पुरस्तात् असितात् महा ऋषेः कामेषु सङ्गम् जनयांबभूव वनानि यायात् इति शाक्य राजः

पिता इव सर्वान् विषयान् ददर्श

कुलात् ततस् अस्मै स्थिर शील युक्तात् साधुम् वपुस् ह्री विनय उपपन्नाम् यशोधराम् नाम यशस् विशालाम् वाम अभिधानाम् श्रियम् आजुहाव

अभ्यर्थितः सूक्ष्म धनः अपि च आर्यः तदा न कश्चिद् विमुखः बभूव

एकम् विनिन्ये

विशेषतः दार्ढ्यम् इयाय मित्रम्

अथ इष्ट पुत्रः परम प्रतीतः कुलस्य वृद्धिम् _ भूमिपालः यथा एव पुत्र प्रसवे ननन्द तथा एव पौत्र प्रसवे ननन्द

बन्धून् च पौरान् च गुणैः जिगाय

पृथक् व्रतिभ्यः विभवे अपि गर्ह्ये न प्रार्थयन्ति स्म नराः परेभ्यः

ददौ द्विजेभ्यः कृशनम् च गाः च

काले ततस् चारु पयोधरायाम् यशोधरायाम् स्व यशस् धरायाम् शौद्धोदनेः राहु सपत्न वक्त्रः जज्ञे सुतः राहुलः एव नाम्ना

ततस् निवासाय दिवम् जगाम

धृत्या इन्द्रिय अश्वान् चपलान् विजिग्ये

यज्ञम् हि मेने न तथा यथा तत्

तदा अ कृतेन अपि कृषि श्रमेण ताः एव च अस्य ओषधयः रसेण सारेण च एव अभ्यधिकाः बभूवुः

बबन्ध सान्त्वेन फलेन च एतान्

बभार राज्यम् सः हि पुत्र हेतोः पुत्रम् कुल अर्थम् यशसे कुलम् तु स्वर्गाय शब्दम् दिवम् आत्म हेतोः

अतस् उपचित कर्मा रूढ मूले अपि हेतौ सः रतिम् उपसिषेवे

विममर्श शास्त्रम्

उद्यान देवायतन आश्रमाणाम् कूप प्रपा पुष्करिणी वनानाम् चक्रुः क्रियाः तत्र च धर्म कामाः प्रत्यक्षतस् स्वर्गम् इव उपलभ्य

न अधीर वत् काम सुखे ससञ्जे

सः जुगोप सप्त

रुरोह सस्यम् फलवत् यथर्तु

धनस्य रत्नस्य च तस्य तस्य कृत अकृतस्य एव च काञ्चनस्य तदा हि न एकान् सः निधीन् अवाप मनोरथस्य अपि _ भार भूतान्

नृपः तु तस्य एव विवृद्धि हेतोः तद् भाविना अर्थेन च चोद्यमानः शमे अभिरेमे विरराम पापात् भेजे दमम् संविबभाज साधून्