tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
परान्त जात महिमा वडवा वामलोचना

यथावद् व्याजहार ईशा साधनानि च विस्तरात्

सर्व उपनिषदाम् देवि गुह्य उपनिषद् उच्यसे

सर्व शक्ति विनिर्मुक्ता सर्व शक्ति आश्रय आश्रया

सर्ग प्रलय निर्मुक्ता सृष्टि स्थिति अन्त धर्मिणी

श्रीफला श्रीमती श्रीशा श्रीनिवासा शिवप्रिया

हिमवन्त् उवाच

मम एव एषा परा शक्तिः वेद संज्ञा पुरातनी

संकल्प सिद्धा साम्य स्था सर्व विज्ञान दायिनी

चन्द्र अवयव लक्ष्माणम् चन्द्र कोटि सम प्रभम्

सर्व शक्ति समायुक्तम् अनन्तम् प्रेरकं परम्

या सा माहेश्वरी शक्तिः ज्ञान रूपा अति लालसा

माम् अन् आश्रित्य तत् तत्त्वं स्वभाव विमलम् शिवम्

वदन्ति केचित् त्वा एव प्रकृतिं प्रकृतेः पराम्

शिवा सती हैमवती सुर असुर नमस्कृता

धाराधरा वरारोहा वरावरसहस्रदा

सा एषा सर्व ईश्वरा देवी सर्व भूत प्रवर्तका

भूयः प्रणम्य भीत आत्मा प्रोवाच इदम् कृताञ्जलिः

योगिनः तत् प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम्

मन्ता विश्वेश्वरो देवः शङ्करो मन्मथ अन्तकः

कपालि ईश आदयः विप्रा देव कार्ये नियोजिताः

संकर्षण समुत्पत्तिः अम्बिका पाद संश्रया

ईश्वर अर्धासन गता महेश्वर पतिव्रता

ज्ञानम् एव प्रपश्यन्तो माम् एव प्रविशन्ति ते

सर्व _ सर्वतोभद्रा गुह्यातीता गुहारणिः

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन मां विद्धि ईश्वर गोचराम्

प्रणम्य शिरसा देवीं प्राञ्जलिः पुनर् अब्रवीत्

त्वया एव संगतो देवः स्वम् आनन्दम् समश्नुते

तत् एव मनसा पश्य तद् ध्यायस्व जपस्व च

व्यक्त अव्यक्त आत्मका कृष्णा रक्ता शुक्ला प्रसूतिका

एवं पैतामहं धर्मं मनु व्यास आदयः परम्

ऐन्द्री त्रैलोक्य नमिता वैष्णवी परमेश्वरी

अण्ड स्थम् च अण्ड बाह्य स्थम् बाह्यम् आभ्यन्तरम् परम्

ज्ञायते न हि राज इन्द्रैः ततो मां शरणं व्रज

प्राणशक्तिः प्राणविद्या योगिनी परमा कला

ऐश्वर्य विज्ञान विराग धर्मैः समन्वितं देवि नतो ऽस्मि रूपम्

देवी उवाच

वेद विद्या व्रत स्नाता धर्म शीला अनिल अशना

सा अपि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत् प्रजापतेः

व्याजहार महा शैलम् योगिनाम् अभय प्रदा

अविद्या नियतिः माया कला आद्याः शतशो ऽभवन्

संसार योनिः सकला सर्व शक्ति समुद्भवा

स्वाहा विश्वम्भरा सिद्धिः स्वधा मेधा धृतिः श्रुतिः

प्रक्रिया योगमाता च गङ्गा विश्वेश्वर ईश्वरा

संस्मरन् परमं भावं देव्या माहेश्वरं परम्

अचिन्त्या अचिन्त्य विभवा हृल्लेखा कनकप्रभा

अनन्त भूतैः अधिवासितम् ते नतो ऽस्मि रूपं जगदण्ड संज्ञम्

भूषितं चारु सर्व अङ्गम् भूषणैर् अति कोमलम्

सर्व आधाराः महारूपा सर्व ऐश्वर्य समन्विता

अशेष वेद आत्मकम् एकम् आद्यम् स्व तेजसा पूरित लोक भेदम्

उपासते सदा भक्त्या योगम् ऐश्वरम् आस्थिताः

गौर् गोर् गव्य प्रिया गौणी गणेश्वर नमस्कृता

नमामि तव पाद अब्जम् व्रजामि शरणं शिवाम्

हव्यवाह अन्त राग आदिः हव्यवाह समुद्भवा

महादेव नियोगेन पितामहम् उपस्थिता

अनन्याम् अव्ययाम् एकाम् यां पश्यन्ति मुमुक्षवः

सत्यमात्रा सत्यसंधा त्रिसंध्या संधि वर्जिता

भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्ट मानसः

आश्रयेत् सर्व भावानाम् आत्म भूताम् शिव आत्मकाम्

शुभं निरञ्जनं शुद्धं निर्गुणं द्वैत वर्जितम्

लोकमातुः परं ज्ञानं योग आसक्तः अभवत् पुनर्

स्वाभाविकी च तद् मूला प्रभा भानोः इव अमला

विभ्राजमाना दुर्ज्ञेया ज्योतिष्टोम फल प्रदा

स्थापयन्ति मम आदेशात् यावत् आभूतसंप्लवम्

कामुकी ललिता भावा पर अपर विभूति दा

पाहि माम् अमरेशानि मेनया सह सर्वदा

वेद शक्तिः वेदमात्री वेद विद्या प्रकाशिणी

शक्तयः शक्तिमन्तो ऽन्ये सर्व शक्ति समुद्भवाः

व्यक्ता प्रथम जा ब्राह्मी महती ज्ञान रूपिणी

अशक्तो यदि मे ध्यातुम् ऐश्वरम् रूपम् अव्ययम्

क्रतुः प्रथम जा नाभिः अमृतस्य आत्म संश्रया

प्रोच्यते भगवान् कालो हरिः प्राणो महेश्वरः

अनादि मध्य अन्तम् अनन्तम् आद्यं नमामि सत्यं तमसः परस्तात्
ब्रह्मणो वचनात् तानि करिष्यन्ति युगे युगे

मेना देह समुत्पन्ना त्वा एव पितरं श्रिता

ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठा अयम् परस्य परमः शिवः

धर्म अधर्म विनिर्मात्री धार्मिकाणां शिव प्रदा

ब्रह्मणः पद्मयोनि त्वम् शंकरस्य अमित ओजसः

मेना हिमवतः पत्नी प्राह इदम् पर्वतेश्वरम्

वैश्वरूप्यं महेशस्य सर्वदा संप्रकाशयेत्

माम् एव अर्चय सर्वत्र मेनया सह संगतः

अरुन्धती हिरण्याक्षी मृगाङ्का मान दायिनी

नमो भगवति ईशानि शिवायै ते नमो नमः

प्राणेश्वर प्रिया माता महा महिष घातिनी

रत्नमाला रत्नगर्भा पृथ्वी विश्व प्रमाथिनी

महानिद्रा समुद्भूतिः अनिद्रा सत्यदेवता

वाग्देवी वरदा वाच्या कीर्तिः सर्व अर्थ साधका

अरुन्धती सतीनां त्वं सुपर्णः पतताम् असि

शक्तयो गिरिजा देवी शक्तिमन्तो ऽथ शङ्करः

सहस्ररश्मिः सत्त्व स्था महेश्वर पद आश्रया

त्रिकाल हेतुम् परमेष्ठि संज्ञम् नमामि रूपं रवि मण्डल स्थम्

यो ऽन्यत्र रमते सो ऽसौ न संभाष्यो द्विजातिभिः

तेषु च अन्तर्हितेषु एवम् युग अन्तेषु महा ऋषयः

संसार अर्णव मग्नानाम् जन्तूनाम् एक मोचनम्

ज्ञानं च एव आत्मनः योगं साधनानि प्रचक्ष्व मे

मन्दर अद्रि निवासा च शारदा स्वर्ण मालिनी

सुधामा कर्म करणा युगान्त दहन आत्मका

धर्म शास्त्र अर्थ कुशला धर्म ज्ञा धर्म वाहना

परस्य अन्ते कृतात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्

करोति कालः सकलं संहरेत् काल एव हि

सुभद्रा देवकी सीता वेद वेदाङ्ग पारगा

त्वम् अक्षरम् परं व्योम महत् ज्योतिः निरञ्जनम्

धर्म शक्तिः धर्म मया विधर्मा विश्व धर्मिणी

एवं सृष्ट्वा मरीचि आदीन् देवदेवः पितामहः

सर्व उपाधि विनिर्मुक्तम् अनन्तम् अमृतम् परम्

एकं सर्व गतम् सूक्ष्मं कूटस्थम् अचलम् ध्रुवम्

क्षोभिका बन्धिका भेद्या भेद अभेद विवर्जिता

सरोजनिलया मुद्रा योगनिद्रा सुरार्दिनी

गुण आढ्या योगजा योग्या ज्ञान मूर्तिः विकासिनी

प्रधान पुरुष अतीता प्रधान पुरुष आत्मका

शब्दयोनिः शब्द मया नाद आख्या नाद विग्रहा

पुंसां त्वम् एकः पुरुषः सर्व भूत हृदि स्थितः

सर्व संसार मुक्ति अर्थम् ईश्वरम् सततं श्रय

तस्मात् त्वम् अक्षरम् रूपं नित्यं च अरूपम् ऐश्वरम्

बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैः असितैः सितैः

रक्त पाद अम्बुज तलम् सु रक्त करपल्लवम्

ब्रह्म इन्द्र उपेन्द्र नमिता शंकर इच्छा अनुवर्तिनी

श्री कूर्मः उवाच

जयन्ती हृद्गुहा रम्या गह्वरेष्ठा गणाग्रणीः

अनन्त प्रकृतौ लीनं देव्याः तत् परमं पदम्

अध्यात्म ज्ञान सहितम् मुक्तये सततं कुरु

अन्वीक्ष्य च एतत् अखिलम् यथेष्टं कर्तुम् अर्हसि

स च अपि पर्वत वरः ददौ रुद्राय पार्वतीम्

शुम्भ अरिः खेचरी स्वस्था कम्बुग्रीवा कलिप्रिया

सूत उवाच

कौशिकी कर्षणी रात्रिः त्रिदश आर्ति विनाशिनी

पुराणी चित् मया पुंसाम् आदिः पुरुष रूपिणी

एकादशा एते कथिता रुद्राः त्रिभुवन ईश्वराः

सर्वेश्वर प्रिया तार्क्ष्या समुद्र अन्तर वासिनी

वायुः बलवताम् देवि योगिनां त्वं कुमारकः

सर्व कार्य नियन्त्री च सर्व भूत ईश्वर ईश्वरा

शान्ति अतीता मल अतीता निर्विकारा निराश्रया

भ्रू मध्य निलया पूर्वा पुराणपुरुष अरणिः

मनोहरा मनोरक्षा तापसी वेद रूपिणी

रहस्यम् एतत् विज्ञानं गोपनीयं विशेषतः

सर्वासाम् एव शक्तीनां शक्तिमन्तो विनिर्मिताः

अनादिनिधना अमोघा कारण आत्मा कला अकला

वर्णानाम् अनुकम्पा अर्थम् मद् नियोगात् विराट् स्वयम्

विरूपाक्षी लेलिहाना महापुर निवासिनी

त्रिशूल वर हस्तम् च घोर रूपम् भयानकम्

प्रोच्यते मतिः ईशानी मन्तव्या च विचारतः

स्वं रूपं दर्शयामास दिव्यं तत् पारमेश्वरम्

प्रधानं पुरुषः तत्त्वम् महन्त् आत्मा तु अहंकृतिः

शृणुष्व च एतत् परमं गुह्यम् ईश्वर गोचरम्

निष्ठा दृष्टिः स्मृतिः व्याप्तिः पुष्टिः तुष्टिः क्रियावती

इष्टा विशिष्टा शिष्ट इष्टा शिष्ट अशिष्ट प्रपूजिता

अपरे परम अर्थ ज्ञाः शिवैः इति शिव संश्रये
महामाया सु दुष्पूरा मूलप्रकृतिः ईश्वरा

शोभा वंश करा लोला मालिनी परमेष्ठिनी

प्रधान आद्यम् जगत् कृत्स्नं करोति विकरोति च

तस्य एतत् परमं ज्ञानम् आत्म योगम् अनुत्तमम्

महाज्वाला महामूर्तिः सुमूर्तिः सर्व कामधुक्

आराधय प्रयत्नेन ततो बन्धं प्रहास्यसि

समीक्ष्या सत् प्रतिष्ठा च निवृत्तिः ज्ञान पारगा

कलि कल्मष हन्त्री च गुह्य उपनिषद् उत्तमा

महा माहेश्वरा सत्या महादेवी निरञ्जना

अद्वैतम् अचलम् ब्रह्म निष्कलं निष्प्रपञ्चकम्

सर्व पाप अपनोद अर्थम् देव्या नाम सहस्रकम्

उपदेशं गिरि श्रेष्ठैः सेवितं ब्रह्म वादिभिः

मेना अशेष जगत् मातुः अहो पुण्यस्य गौरवम्

अष्टादश पुराणानि व्यासेन कथितानि तु

शास्त्र योनिः क्रिया मूर्तिः चतुर्वर्ग प्रदर्शका

श्री कामः पार्वतीं देवीं पूजयित्वा विधानतः

पूर्व संस्कार माहात्म्यात् ब्रह्म विद्याम् अवाप्य सः

तद् निष्ठः तत्परः भूत्वा तद् अर्चन परः भव

तद् सम्बन्धात् अनन्तायाः रुद्रेण परमात्मना

सूक्तानां पौरुषं सूक्तं ज्येष्ठसाम च सामसु

विचित्र रत्न मुकुटा प्रणत आर्ति प्रभञ्जना

तत् प्रयत्नेन कुर्वन्ति मद् प्रियाः ते हि ये नराः

मायावी सर्व शक्ति ईशः कालः काल कारः प्रभुः

विस्तरेण महेशानि योगं माहेश्वरं परम्

ये न कुर्वन्ति तद् धर्मम् तद् अर्थम् ब्रह्म निर्मितम्

संसार तारिणी विद्या ब्रह्म वादि मनोलया

अनादि अनन्त विभवा पर अर्था पुरुष अरणिः

चतुर् वेदैः सह उक्तानि धर्मो न अन्यत्र विद्यते

चन्द्र हस्ता विचित्र अङ्गा स्रग्विणी पद्म धारिणी

महा इन्द्र भगिनी मान्या वरेण्या वर दर्पिता

महेन्द्र उपेन्द्र भगिनी भक्ति गम्या परावरा

ताम् आह भगवान् ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव

हिताय सर्व देवानाम् त्रिलोकस्य आत्मनः ऽपि च

य इमं पठते ऽध्यायं देव्या माहात्म्य कीर्तनम्

जनार्दन आरूढ तनुम् प्रसुप्तं नतो ऽस्मि रूपं तव शेष संज्ञम्

महामाया आश्रयाः मान्या महादेव मनोरमा

जगन्मात्री एव मद् पुत्री सम्भूता तपसा यतः

ब्रह्म गर्भा चतुर्विंशा पद्मनाभ अच्युत आत्मका

गण अम्बिका गिरेः पुत्री निशुम्भ विनिपातिनी

सो ऽपि दृष्ट्वा ततः पुत्रीं तरुण आदित्य संनिभाम्

अनन्तस्य अखिल ईशस्य शंभोः काल आत्मनः प्रभोः

ईश्वराणी च शर्वाणी शंकर अर्ध शरीरिणी

शान्तः सर्व गतः भूत्वा शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसंचरे

विभज्य पुनर् ईशानी स्व आत्मानम् शङ्कराद् विभोः

संसार तापान् अखिलान् निहन्ति ईश्वर संश्रया

अशेष भूत अण्ड विनाश हेतुम् नमामि रूपं तव काल संज्ञम्

गुहा अम्बिका गुण उत्पत्तिः महा पीठा मरुत् सुता

गुह्य शक्तिः गुण अतीता सर्वदा सर्वतोमुखी

ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिः प्राणशक्तिः इति त्रयम्

परावर विधान ज्ञाः महापुरुष पूर्वजा

प्रहीण शोकम् विमलं पवित्रं सुर असुरैः अर्चित पाद पद्मम्

दृष्ट्वा तत् ईदृशम् रूपं देव्या माहेश्वरं परम्

सा एषा माया आत्मका शक्तिः सर्व आकारा सनातनी

सा इयम् करोति सकलं तस्याः कार्यम् इदम् जगत्

पर्वतानां महा मेरुः अनन्तः भोगिनाम् असि

विभज आत्मानम् इति उक्त्वा ब्रह्मा च अन्तर्दधे भयात्

न अन्यतस् जायते धर्मो वेदाद् धर्मो हि निर्बभौ

सर्व भेद विनिर्मुक्ता सर्व भेद आश्रया निजा

सर्व ईश्वरा सर्व वन्द्या नित्यं मुदित मानसा

कालः स्थापयते विश्वं काल अधीनम् इदम् जगत्

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च

ब्रह्मश्री ब्रह्म हृदया ब्रह्म विष्णु शिव प्रिया

अशेष भूत अन्तर संनिविष्टम् प्रधान पुंस् योग वियोग हेतुम्

मया सृष्टानि शास्त्राणि मोहाय एषाम् भव अन्तरे

कराला पिङ्गल आकारा नामभेदा अमहामदा

अहं वै मद् परान् भक्तान् ऐश्वरम् योगम् आस्थितान्

यानि शास्त्राणि दृश्यन्ते लोके ऽस्मिन् विविधानि तु

अथ सा तस्य वचनं निशम्य जगतो ऽरणिः

दिव्य माल्य अम्बर धरम् दिव्य गन्ध अनुलेपनम्
युगान्त शेषम् दिवि नृत्यमानं नतो ऽस्मि रूपं तव रुद्र संज्ञम्

ख्यातिः प्रज्ञा चितिः संवित् महा भोगीन्द्र शायिनी

बुद्धि माता बुद्धिमती पुरुष अन्तर वासिनी

अतः परं प्रजा सर्गम् भृगु आदीनाम् निबोधत

अष्ट हस्ताम् विशाल अक्षाम् चन्द्र अवयव भूषणाम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः दिव्य योग समन्वितः

कान्ता चित्र अम्बर धरा दिव्य आभरण भूषिता

इति आकर्ण्य अथ मुनयः कूर्म रूपेण भाषितम्

बिन्दु नाद समुत्पत्तिः शंभुवामा शशिप्रभा

सेविता सेविका सेव्या सिनीवाली गरुत्मती

हिमवन्त् उवाच

निहन्त्री दैत्य संघानाम् सिंहिका सिंहवाहना

तया इदम् भ्रामयेत् ईशः मायावी पुरुषोत्तमः

सम्प्रेक्षमाणो गिरिजां प्राञ्जलिः पार्श्वतो ऽभवत्

भीतिं संत्यज्य हृष्ट आत्मा बभाषे परमेश्वरीम्

व्योमशक्तिः क्रियाशक्तिः ज्ञानशक्तिः परा गतिः

किंनरी सुरभी वन्द्या नन्दिनी नन्दिवल्लभा

ब्रह्म जन्मा हरेः मूर्तिः ब्रह्म विष्णु शिव आत्मका

परात्परतरं तत्त्वं शाश्वतं शिवम् अच्युतम्

सावित्री कमला लक्ष्मीः श्रीः अनन्त उरसि स्थिता

योगेश्वर ईश्वरा माता महा शक्तिः मनस् मया

अमृत्युः अमृता स्वाहा पुरुहूता पुरुष्टुता

यः च एतत् पठते स्तोत्रं ब्राह्मणानां समीपतः

त्वं लक्ष्मी चारु रूपाणाम् विष्णुः मायाविनाम् असि

बीज अङ्कुर समुद्भूतिः महा शक्तिः महामतिः

आदित्यानाम् उपेन्द्रः त्वम् वसूनां च एव पावकः

का त्वं देवि विशाल अक्षे शशाङ्क अवयव अङ्किते

एकत्वेन पृथक्त्वेन तथा च उभयतस् ऽपि वा

महाविभूतिः दुर्धर्षा मूलप्रकृति सम्भवा

सर्व आश्रयम् सर्व जगत् विधानम् सर्वत्रगं जन्म विनाश हीनम्

मदोत्कटा हंस गतिः प्रचण्डा चण्डविक्रमा

अभेदं च अनुपश्यन्ति योगिनः तत्त्व चिन्तकाः

अनादि माया संभिन्ना त्रि तत्त्वा प्रकृतिः गुहा

सुषेणा चन्द्र निलया सुकीर्तिः छिन्न संशया

सर्व भूतेषु च आत्मानम् सर्व भूतानि च आत्मनि

काष्ठा सर्व अन्तर स्था च चिच्छक्ति रतिलालसा

अनन्या निष्कले तत्त्वे संस्थिता तस्य तेजसा

आप्यायनी हरन्ती च पावनी पोषणी खिला

यत् एव पश्यन्ति जगत् प्रसूतिम् वेदान्त विज्ञान विनिश्चित अर्थाः

महेश्वर समुत्पन्ना भुक्ति मुक्ति फल प्रदा

वज्रदण्डा वज्रजिह्वा वैदेही वज्रविग्रहा

भगिनी भगवत् पत्नी सकला काल कारिणी

तद् सम्बन्धात् च ते राजन् सर्वे देवाः स वासवाः

पूतना आदि कृतैः दोषैर् ग्रह दोषैः च मुच्यते

ये कुशास्त्र अभियोगेन मोहयन्ति इह मानवान्

ब्रह्म भूतः प्रसन्न आत्मा सर्व भूत अभय प्रदः

स स्मितम् प्राह पितरं स्मृत्वा पशुपतिं पतिम्

इति एतत् अखिलम् विप्राः शक्ति शक्तिमत् उद्भवम्

आश्रमाणां च गार्हस्थ्यम् ईश्वराणाम् महेश्वरः

गुह्यविद्या आत्मविद्या च धर्म विद्या आत्म भाविता

न वै पश्यन्ति तत् तत्त्वं मोहिता मम मायया

सत्त्व शुद्धि करा शुद्धिः मल त्रय विनाशिनी

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा च अति विह्वलः

कापाली शाकला मूर्तिः कला कलित विग्रहा

विनिन्द्य दक्षं पितरं महेश्वर विनिन्दकम्

बहुरूपा सुरूपा च विरूपा रूप वर्जिता

भक्त्या तु अनन्यया राजन् सम्यग् ज्ञानेन च एव हि

अध्यात्म विद्या विद्यानां गतीनां परमा गतिः

प्रद्युम्न दयिता दान्ता युग्मदृष्टिस् त्रिलोचना

प्रदास्यसे मां रुद्राय स्वयंवर समागमे

वीरभद्र प्रिया वीरा महाकाल समुद्भवा

सूक्ष्मेण तमसा नित्यं वेष्टिता मम मायया

ब्रह्माणी बृहती ब्राह्मी ब्रह्म भूता भवारणिः

जगद्योनिः जगन्मात्री जन्म मृत्यु जरा अतिगा

प्रसङ्गात् कथितं विप्रा देव्या माहात्म्यम् उत्तमम्

मद् चित्ताः मद् गत प्राणाः मद् ज्ञान कथने रताः

सौम्य असौम्यैः तथा शान्त अशान्तैः स्त्री त्वम् च स प्रभुः

शक्ति शक्तिमतोः भेदम् वदन्ति परमार्थतः

अनादि अनन्तम् परमं महेश्वरम् अजम् शिवम्

सांख्यानां परमं सांख्यं ब्रह्म विज्ञानम् उत्तमम्

श्रीमद् विशाल संवृत्त ललाट तिलक उज्ज्वलम्
एतत् प्रदर्शितं दिव्यं देव्या माहात्म्यम् उत्तमम्

ऋषीणां च वसिष्ठः त्वम् व्यासो वेद विदाम् असि

आद्यं महत् ते पुरुष आत्म रूपम् प्रकृति अवस्थम् त्रिगुण आत्म बीजम्

नीतिः सुनीतिः सुकृतिः माधवी नरवाहिनी

निर्गुणां स गुणाम् साक्षात् सत् असत् व्यक्ति वर्जिताम्

दुर्गा कात्यायनी चण्डी चर्चिका शान्त विग्रहा

वेद अर्थ वित्तमैः कार्यं यत् स्मृतं कर्म वैदिकम्

त्रिशक्ति जननी जन्या षडूर्मि परिवर्जिता

भक्त आर्ति शमना भव्या भव भाव विनाशना

संन्यासिनो गृहस्थाः च वनस्था ब्रह्मचारिणः

निराश्रया निराहारा निरङ्कुर वन उद्भवा

मातृका मन्मथ उद्भूता वारिजा वाहन प्रिया

अष्टादश भुजा अनाद्या नीलोत्पल दल प्रभा

आकाश योनिः योग स्था महा योग ईश्वर ईश्वरा

विचित्र गहन आधारा शाश्वत स्थान वासिनी

तेषाम् एव च गुप्ति अर्थम् वेदानां भगवन्त् अजः

त्वां नमस्यन्ति वै तात प्रसीदति च शङ्करः

धर्मेण सहितं ज्ञानं परं ब्रह्म प्रकाशयेत्

हिमवत् मेरु निलया कैलास गिरि वासिनी

ऐश्वरीं परमां भक्तिं विन्देत अनन्य गामिनीम्

पद्म आनना पद्म निभा नित्य तुष्टा अमृत उद्भवा

महा विभूति दा मध्या सरोज नयना समा

जन्म मृत्यु जरा अतीता सर्व शक्ति समन्विता

त्वद् मयः ऽहं त्वद् आधारः त्वम् एव च गतिः मम

अहङ्कारं च मात्सर्यं कामं क्रोधं परिग्रहम्

एक अनेक विभाग स्था माया अतीता सु निर्मला

देव्याः समाहित मनाः सर्व पापैः प्रमुच्यते

हंस आख्या व्योम निलया जगत् सृष्टि विवर्धिनी

शान्तः समाहित मनाः दम्भ अहंकार वर्जितः

महारात्रिः शिवानन्दा शची दुःस्वप्न नाशिनी

सर्ग स्थिति अन्त करणा सु दुर्वाच्या दुरत्यया

जपेद् वा अहरहर् नित्यम् संवत्सरम् अतन्द्रितः

सो अन्त काले स्मृतिं लब्ध्वा परं ब्रह्म अधिगच्छति

यत् एतत् ऐश्वरम् रूपं घोरं ते परमेश्वरि

सर्व शक्ति कला आकारा ज्योत्स्ना द्यौर् महिमा आस्पदा

मेनायाम् अभवत् पुत्री तदा हिमवतः सती

एका सर्व गता अनन्ता केवला निष्कला शिवा

पार्वती हिमवत्पुत्री परमानन्द दायिनी
मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत् तत् सदसतः परम्

धृतव्रता असि भद्रं ते दमेन नियमेन च

श्रद्धाम् अङ्गिरसे ऽयच्छत् पुलस्त्याय हविर्भुवम्

तत्त्व संख्यान विज्ञप्तये जातं विद्वान् अजः स्वराट्

बहु जन्म विपक्वेन सम्यक् योग समाधिना

आत्मानं सर्व भूतेषु भगवन्तम् अवस्थितम्

हंसो हंसेन यानेन त्रिधाम परमम् ययौ

प्रत्यञ्च् प्रशान्त धीः धीरः प्रशान्त ऊर्मिः इव उदधिः

ताव् आश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारैः सह नारदः

पेतुः सुमनसो दिव्याः खेचरैर् अपवर्जिताः

ख्यातिं च भृगवे ऽयच्छद् वसिष्ठाय अपि अरुन्धतीम्

भगवत् भक्ति युक्तेन प्राप्ता भागवती गतिः

वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि

ततस् त ऋषयः क्षत्तः कृतदारा निमन्त्र्य तम्

मया तुभ्यं यद् अवोचम् ऋतं मुने

व्रतं स आस्थितो मौनम् आत्म एक शरणः मुनिः

चिकीर्षुर् भगवान् ज्ञानं भक्तानां मान वर्धनः

एतावत्य् एव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकैः

गृहेषु जातो ग्राम्याणां यः स्वानां पक्ष पोषणः

हिरण्यकेशः पद्माक्षः पद्म मुद्रा पद अम्बुजः

निरहंकृतिर् निर्ममश् च निर्द्वंद्वः समदृक् स्वदृक्

प्रसंख्यानाय तत्त्वानां सम्मताय आत्म दर्शने

तं प्रवर्तयितुं देहम् इमं विद्धि मया भृतम्

एवं समुदितस् तेन कपिलेन प्रजापतिः

विविक्त उपसंगम्य प्रणम्य समभाषत

स च अवतीर्णम् त्रि युगम् आज्ञाय विबुध ऋषभम्

स्म अभिपृच्छे ऽद्य पतिं प्रजानां त्वया अवतीर्णर्णः उत आप्त कामः

ज्ञान विज्ञान योगेन कर्मणाम् उद्धरन् जटाः

मैत्रेय उवाच

एतन् मे जन्म लोके ऽस्मिन् मुमुक्षूणां दुराशयात्

तान्य् एव ते ऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस् तव

सर्गम् एतं प्रभावैः स्वैर् बृंहयिष्यन्त्य् अनेकधा

तपस् द्रविण दानैः च श्रद्धया च ईश्वरम् भज

देवहूत्य् अपि संदेशं गौरवेण प्रजापतेः

साकम् ऋषिभिर् मरीचि आदिभिः अभ्ययात्

ब्रह्मा उवाच

मरीचये कलां प्रादाद् अनसूयाम् अथ अत्रये

निर्वेद वादिनीम् एवं मनोर् दुहितरं मुनिः

त्वया मे ऽपचितिस् तात कल्पिता निर्व्यलीकतः

इच्छा द्वेष विहीनेन सर्वत्र सम चेतसा

स्वीयं वाक्यम् ऋतं कर्तुम् अवतीर्णो ऽसि मे गृहे

भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने

एष मानवि ते गर्भं प्रविष्टः कैटभ अर्दनः

प्रसेदुश् च दिशः सर्वा अम्भांसि च मनांसि च

ऋषिर् उवाच

आत्म अनुभूत्या अनुगत प्रपञ्चम् स्वच्छन्द शक्तिम् कपिलं प्रपद्ये

द्रष्टुं यतन्ते यतयः शून्य आगारेषु यत् पदम्

माम् आत्मानं स्वयम् ज्योतिः सर्व भूत गुहा आशयम्

त्वां सूरिभिस् तत्त्व बुभुत्सया अद्धा सदा अभिवाद अर्हण पाद पीठम्

जित्वा सु दुर्जयम् मृत्युम् अमृत त्वाय मां भज

गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्य् अप्सरसो मुदा

कार्दमं वीर्यम् आपन्नो जज्ञे ऽग्निर् इव दारुणि

गुण अवभासे विगुण एकभक्त्या अनुभाविते

सम्यक् श्रद्धाय पुरुषं कूट स्थम् अभजद् गुरुम्

निःसङ्गो व्यचरत् क्षोणीम् अनग्निर् अनिकेतनः

कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्ति इह देवताः

दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनम् एव जगाम ह

ऐश्वर्य वैराग्य यशस् अवबोध वीर्य श्रिया पूर्तम् अहं प्रपद्ये

स त्वया आराधितः शुक्लो वितन्वन् मामकं यशः

बाढम् इत्य् अनुमन्येत गौरवेण गुरोर् वचः

भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेन अंशेन शत्रुहन्

मैत्रेय उवाच

वितरिष्ये यया च असौ भयं च अतितरिष्यति

भगवांस् ते ऽक्षरो गर्भम् अदूरात् सम्प्रपत्स्यते

छेत्ता ते हृदय ग्रन्थिम् औदर्यो ब्रह्म भावनः

परेण भक्ति भावेन लब्ध आत्मा मुक्त बन्धनः

इमा दुहितरः सत्यस् तव वत्स सुमध्यमाः

गच्छ कामं मया आपृष्टः मयि संन्यस्त कर्मणा

प्रहृष्यमाणैर् असुभिः कर्दमं च इदम् अभ्यधात्

यन् मे संजगृहे वाक्यं भवान् मानद मानयन्

स एव भगवान् अद्य हेलनं न गणय्य नः

अहो निरये स्वैर् अमङ्गलैः

गते शतधृतौ क्षत्तः कर्दमस् तेन चोदितः

मा राजपुत्रि इत्थम् आत्मानं प्रत्य् अ निन्दिते

मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्व कर्मणाम्
शक्त्या हीनो ऽपि वक्ष्ये ऽहं गुरु भक्त्या प्रणोदितः

पर आनन्दथुम् आपन्नो अचलत् देवम् विवन्दिषुः

तौर्यत्रिक वर आराव बधिरीकृत दिङ्मुखः

एकदा असौ विशां नाथो विदित्वा वनपालतः

पुरं राजगृहं भाति पुरंदर पुर उपमम्

नत अशेष नृप श्रेणिः श्रेणिकः श्रेयसां निधिः

परमेष्ठि पद आप्तानाम् परमेष्ठि पद आप्तये

धुनुते तनुते शुद्ध जैन मार्गे ऽमलां मतिम्

परमेष्ठि पदौ वन्दे सत्यं च परमेष्ठिनम्

गम्भीर घन निर्घोषैः मोदयन् भव्य केकिनः

आर्हती भारती पूज्या लोक अलोक प्रदीपिका

मयि मुक्तिम् इते राजन् गौतम आख्यः सुधर्म वाच्

अथ अत्र भारते वर्षे विषये मगध अभिधे

निरीक्ष्य सुर संसेव्यम् केवल उज्ज्वल _

श्रुत्वा तदीयं व्यवहारं व्याजहार गिरां पतिः

वृषभं वृषभं वन्दे वृषभाङ्कं वृष अर्चितम्

प्रणिपत्य ततो ऽप्राक्षीत् करौ मुकुलयन् नृपः

कियन्तो ऽग्रे भविष्यन्ति किं किं च अतस् भविष्यति

श्री भद्रबाहु चरितम् यथा ज्ञातं गुरु उक्त्याः

देवैः अत्र दुःषमे काले केवल श्रुत बोधकः

यः सन्मति त्वम् आपन्नः सन्मतिः सत् मतिम् क्रियात्

वृष तीर्थ प्रणेतारम् भेत्तारं कर्म विद्विषाम्

यत् श्रुतम् मुग्ध बुद्धीनाम् मिथ्या मोह महा तमः

विपुल अद्रौ महावीर समवसृतिम् आगताम्

नुत्वा नत्वा समभ्यर्च्य तस्थिवान् नर संसदि

स्व इष्ट अर्थ सिद्धि करणाः चरणाः सन्तु गौरवाः

सत् बोध भानुना भित्त्वा जनानाम् अन्तरं तमः

द्विधा धर्मम् जिन उद्गीतम् प्रश्रय अन्वितः

जम्बू नामा भविष्यति त्रयो ऽमी केवल ईक्षणाः
होतर् अश्वम् अभिष्टुहि इति प्रेष्यति

युनक्ति एनम् युञ्जन्ति ब्रध्नम् इति इतरान् च युञ्जन्ति अस्य इति

अनुचर्यः च तूष्णीम् एकेषाम्

अपः यात्वा अवगाढेषु वाचयति यत् वातः इति

महिमानौ गृह्णाति सौवर्णेन पूर्वम् हिरण्यगर्भः इति द्वितीयम् राजतेन यः प्राणतः इति

होता ब्रह्माणम् का स्विद् आसीत् इति

शतमानम् ददाति

प्रातर् उक्थ्यः

अप्सु अवहरणम् अ खादति

ब्रह्मा पृच्छति होतारम् यूपम् अभितस् कः स्विद् एकाकी इति

अश्वेन आक्रमयन्ति आस्तावम्

स्तुवीरन् वा

सूर्यः इति आचष्टे

अश्वाय रात्रि हुत शेषम् प्रयच्छति लाजीन् शाचीन् इति

वडबाः दर्शयति अभिरसति तत् स्तोत्रम्

ऐकादशिनान् उपाकृत्य अश्व आदीन् च

द्यौः इति प्रत्याह

अश्वाः सौवर्ण अलङ्काराः रथः च

बहिष्पवमानाय सर्पणम् अश्वम् आलभ्य
सत्य व्रत तया लोके प्रसिद्धः सत्य कौशिकः

क्रियते छगलः श्वा अपि संहत्य बहुभिर् बलात्

स च आहारः सु संस्कारः लोभनो ऽप्य् अमृत आशिनाम्

अधुना भवतः कान्ता जाता इति अत्र किम् उच्यते

किं न शृणोष्य् एकम् आश्चर्यं कथयामि ते

मानसो ऽस्य विकारो ऽयम् ईप्सित अलाभ हेतुकः

अथ अवोचत् स राजानं राजन् मिथ्या बटोर् वचः

कदाचिद् अभिषेकाय तेन यातेन जाह्नवीम्

ततः क्रमं परित्यज्य काम अवस्था परम्परा

किम् एतत् सत्यम् आहोस्विन् मृषा इति आख्यायताम् इति

बभूव कौशिको नाम वेद वेदाङ्ग विद् द्विजः

यच् च वक्ष्यसि सर्वस्यां वाराणस्याम् अयं पुमान्

एकदा पुनर् आयातस् तया अनुष्ठित सत्क्रियः

चपलस्य उपमानम् हि प्रथमं बटु मर्कटाः

अग्निं पश्यति यः शीतं प्लवमानां शिलाम् असौ

तया अपि कथितं राज्ञे स तां पृष्ट्वा परंपराम्

प्रमदात् सत्यम् अप्य् एते वदन्ति बटवो यतः

कः श्रद्दध्याद् बटोर् वाचं निसर्ग अधीर चेतसः

गतानुगतिको लोकः प्रवृत्तो हि यथा तथा

अथ अन्तःपुरिका दासी किम् अपि क्रेतुम् आगता

दुःश्रद्धानम् अनिष्टं च यन् मया वाच्यम् ईदृशम्

विरुद्धम् इदम् ईदृक् कः श्रद्दध्याद् वदताम् इति

किंतु यत् पिङ्गलेन उक्तम् एतद् युक्तं परीक्षितुम्

पुनर्वसु गृहम् प्राप्य पर्यङ्क शरणः ऽभवम्

स तु माम् अब्रवीत् त्रस्तः का नाम प्रियदर्शना

न हि दृष्टेन दृष्ट अर्थे द्रष्टुर् भवति संशयः

एवं च मम वृत्तान्तं विजानन्न् अपि गोमुखः

परम अर्थम् पुनर् वेद सहस्र एकः पुमान् इति

श्रूयतां च कथा तावद् अर्थस्य अस्य प्रकाशिका

तडित् गुणः इव अम्भोदम् प्राविशन् मन्दिर उदरम्

न सत्यम् अपि तद् वाच्यं यद् उक्तम् असुख आवहम्

यया अपक्रमितः श्रेष्ठी मम लोचन गोचरात्

पयोधर अन्तर आलक्ष्यः शशी इव परिमण्डलः

विरुद्ध वादिनम् क्रुद्धः पिङ्गलं निरवासयत्

स मम आलापम् आकर्ण्य काय छायाम् विलोक्य च

अयम् एव जगत् सारः प्रमदा प्रियदर्शना

युष्माकं पुनर् अज्ञात शील चारित्र जन्मनाम्

तुमुल आयुधि सेना इव युगपद् माम् अबाधत

तस्मात् सत्यम् इदं त्यक्त्वा मृषावाद शत अधिकम्

स मया उक्तः भवान् एव दुःश्रद्धानस्य भाषिता

ऋषिदत्ताम् अथ अपश्यम् क्रोध विस्फारित ईक्षणः

अथ अचिर आगत श्रीकः यथा बालः पृथग्जनः

इत्यादि बहु संकल्पम् अनिमेष विलोचनम्

लोकस् तु यद् इमां सर्वः प्रतिपन्नः पुमान् इति

तेन युष्मद्विधैः प्राज्ञैर् न वाच्यं सद् अपि ईदृशम्

ऋषिदत्ता विरक्ता इति परिच्छिन्ना पुरा तया

तरन्तीं दृष्टवान् अस्मि स उपाध्यायः शिलाम् इति

विपणेर् गृहम् आयातम् अपश्यं प्रियदर्शनम्

स शिष्यैः किल युष्माभिस् तरन्ती प्रेक्षिता शिला

विषण्णम् इति विश्वास्य राजानं सत्य कौशिकः

तेषु वन्ध्य प्रयत्नेषु गोमुखः प्रियदर्शनम्

ताम् आमन्त्र्य स्वम् आवासम् अगच्छं सह गोमुखः

किं च अनेन प्रलापेन स्त्री रत्नम् प्रियदर्शनाम्

असाव् अपि तम् उद्देशं प्रकाश्य त्विषा

हि प्रथमं स्त्री त्व लक्षणम्

त्याजिताः स्थ यया सद्यश् चेतसः स्थिर ताम् इति

न अयम् अर्थो महान् अर्थः प्रकाश्यः पुत्रकैर् इति

ग्रासान् अग्रासयत् षड् वा सप्त वा गोमुख आज्ञया

कञ्चुकं मुञ्चतस् तस्य मया दृष्टः पयोधरः

आसीच् च अस्य धिग् एतां मे निन्दितां सत्य वादि ताम्

बटुना आख्यातम् आह्वाय्य पृष्टवान् सत्य कौशिकम्

भवतः कथम् एकस्य प्रमदा इति तद् उच्यते

महता असौ प्रयत्नेन शिष्यान् अन्वशिषत् ततः

अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षम् अपि यद् भवेत्

इत्यादि कुटिल आलाप कलाप गमित त्रपाम्

अचिरात् स्वीकरिष्यामि क्रोशतां त्वादृशाम् इति

स मां समान पर्यङ्क मध्यम् अध्यासितस् ततः

एतद् आलापम् आकर्ण्य राज पत्न्यै न्यवेदयत्

असत्यम् अभिधास्यामि सत्य वाद शत अधिकम्

स विषादौ करोमि स्म विष आदौ इव वैरिणौ

वैद्यराजं समाहूय वैद्यराजम् उपागमत्

आसीच् च मम योषा एषा यतस् तुङ्ग पयोधरा

इति सत्य प्रवादः ऽयं न त्याज्यः सत्य वादिभिः
अपश्यद् ऋषिदत्ता मां पश्यन्तं प्रियदर्शनम्

अपि प्रव्रजिता भर्तर् प्रिया मे प्रियदर्शना

अथवा किं विकल्पेन मम अतिमिर चक्षुषः

त्रिफला क्वाथ वत् द्वेषात् मम अङ्गानि व्यधूनयत्

उत्थाय च ततः स्थानात् स काम क्रोध गोमुखः

ये तद् पाणि सरोज सङ्ग सुभगाः ग्रासा मया स्वादितास् तैः सद्यस् तनु ताम् अनीयत स मे संकल्पजन्मा ज्वरः

अथ एकः चपलस् तेषां बटुः पिङ्गल नामकः

अथ असौ गद्गद आलापा प्रीति बाष्प आवृत ईक्षणा

लज्जा मन्द पद न्यासम् नमित आननम् आनयत्

स शिष्य परिवारेण तरन्ती प्रेक्षिता शिला

मां पुनर्वसु हस्तेन गोमुखः प्राग् अभोजयत्

भ्रान्ति ज्ञानम् इदं तस्य किंचित् सादृश्य कारितम्