tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ चेद् सुभूते नव यान सम्प्रस्थिताः बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः कल्याण मित्र हस्त गताः भविष्यन्ति ना उत्त्रसिष्यन्ति न संत्रसिष्यन्ति न संत्रासम् आपत्स्यन्ते

तत् कस्य हेतोः यश् च निर्यायात् येन च निर्यायात् उभौ एतौ धर्मौ न विद्येते न उपलभ्येते

तत् कस्य हेतोः यस्मिन् हि समये भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इमान् धर्मान् प्रज्ञापारमितायां व्युपपरीक्षते तस्मिन् समये न रूपम् उपैति न रूपम् उपगच्छति न रूपस्य उत्पादम् समनुपश्यति न रूपस्य निरोधं समनुपश्यति

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् कथं पुनर् आयुष्मन् सुभूते चरन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः चरति प्रज्ञापारमितायाम् एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् सचेद् आयुष्मन् शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न रूपे चरति न रूप निमित्ते चरति न रूपं निमित्तम् इति चरति न रूपस्य उत्पादे चरति न रूपस्य निरोधे चरति न रूपस्य विनाशे चरति न रूपं शून्यम् इति चरति न अहम् चरामि इति चरति न अहम् बोधिसत्त्व इति चरति

सचेद् एवंचित्तः चरिष्यति न दुष्कर संज्ञी चरिष्यति न दुष्कर संज्ञी विहरिष्यति

भगवान् आह नो हि इदम् सुभूते

अन्या सा माया अन्यत् तद् विज्ञानम् सुभूतिः आह न हि एतत् भगवन्

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् एतम् एतत् आयुष्मन् शारिपुत्र एवम् एतत्

तत् कस्य हेतोः अकृता हि सुभूते सर्वज्ञ ता अ विकृता अन् अभिसंस्कृता

उपपरीक्षते ऽयं बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिताम्

सचेद् विज्ञाने चरति निमित्ते चरति

यथा अपि नाम त्वं भगवता अरणा विहारिणाम् अग्र तायाम् निर्दिष्टो निर्दिशसि

आयुष्मान् शारिपुत्र आह महत्या आत्म दृष्ट्याः सत्त्व दृष्ट्याः जीव दृष्ट्याः पुद्गल दृष्ट्याः भव दृष्ट्याः विभव दृष्ट्याः उच्छेद दृष्ट्याः शाश्वत दृष्ट्याः स्व काय दृष्ट्याः एतासाम् एवमाद्यानाम् दृष्टीनां प्रहाणाय धर्मं देशयिष्यति इति तेन अर्थेन बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति उच्यते

यत् पुनर् एतत् उच्यते विज्ञानम् इति अद्वयस्य एषा गणना कृता

बोधिसत्त्वो महासत्त्वो निर्यास्यति अपि तु खलु पुनर् न कुतश्चिद् निर्यास्यति

सचेद् विज्ञानस्य निरोधे चरति निमित्ते चरति

एवं शिक्षमाणः शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्व धर्मेषु शिक्षते

अहं चरामि इति चरति निमित्ते चरति

अहं बोधिसत्त्व इति चरति निमित्ते चरति

एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् धार्म कथिकानाम् आयुष्मान् सुभूतिः अग्र तायाम् स्थापितव्यः

अनुत्पादो बोधिसत्त्व इति

या आयुष्मन् पूर्ण माया पुरुषस्य विज्ञान तथता सा अ बद्धा अ मुक्ता

न अपि अन्यत्र विज्ञानात् तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् यो भगवन् एवं परिपृच्छेत् किम् अयम् माया पुरुषाः सर्वज्ञ तायाम् शिक्षिष्यते सर्वज्ञ तायाः आसन्नीभविष्यति सर्वज्ञ तायाम् निर्यास्यति इति तस्य भगवन् एवं परिपृच्छतः कथं निर्देष्टव्यं स्यात् एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् तेन हि सुभूते त्वाम् एव अत्र प्रतिप्रक्ष्यामि

अयम् उच्यते सर्व धर्म अनुपादानः नाम समाधिः बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य विपुलः पुरस्कृतो अ प्रमाण नियतः ऽसाधारणः सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्धैः

ते तान् अ संविद्यमानान् सर्व धर्मान् कल्पयन्तो यथाभूतं मार्गं न जानन्ति न पश्यन्ति

ते ऽपि सत्त्वा अ कृताः अ विकृताः अन् अभिसंस्कृताः येषां सत्त्वानाम् अर्थाय अयं संनाह संनद्धः

एवम् एताः संज्ञाः कृत्वा बोधिसत्त्वो महासत्त्वो बोधिसत्त्व चारिकाम् चरति

अ संनाह संनद्धः बत अयम् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो वेदितव्यः

एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् साधु साधु आयुष्मन् सुभूते
तथा हि यो विज्ञानस्य अनुत्पादः न तत् विज्ञानम् यो विज्ञानस्य अव्ययः न तत् विज्ञानम्

विज्ञानम् एव भगवन् माया माया एव विज्ञानम्

यदि च आयुष्मन् सुभूते मनसिकारेण अविरहितः बोधिसत्त्वो महासत्त्वः अविरहित एव प्रज्ञापारमिता विहारेण भवति

तत् कस्य हेतोः स एव हि भगवन् माया पुरुषः धारयितव्यो यत् उत पञ्च उपादान स्कन्धाः

एवं भगवन् सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वं बोधिसत्त्व धर्मम् अन् उपलभमानः न अहम् भगवन् तं धर्मं समनुपश्यामि यस्य एतत् नामधेयम् यत् उत बोधिसत्त्व इति

आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते पृथग्जन एवा अनुत्पादः उत अहो पृथग्जन धर्माः अपि अनुत्पादः आह पृथग्जन धर्माः अपि आयुष्मन् शारिपुत्र अनुत्पादः

साधु भगवन् इति आयुष्मान् सुभूतिः भगवतः प्रत्यश्रौषीत्

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् न अहम् भगवन् प्रज्ञापारमितां व्यतिक्रम्य महायानम् अवोचम्

सुभूतिः आह सचेद् आयुष्मन् शारिपुत्र तत्र अचित्त तायाम् अस्तिता वा न अस्तिता वा न विद्यते वा न उपलभ्यते वा अपि नु ते युक्त एष पर्यनुयोगो भवति यत् आयुष्मान् शारिपुत्र एवम् आह अस्ति तत् चित्तम् यत् चित्तम् अचित्तम् इति एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् का पुनर् एषा आयुष्मन् सुभूते अचित्त ता सुभूतिः आह अविकारा आयुष्मन् शारिपुत्र अविकल्पा अचित्त ता

कल्पयित्वा द्वौ अन्तौ अभिनिविशन्ते अभिनिविश्य तद् निदानम् उपलम्भम् निश्रित्य अतीतान् धर्मान् कल्पयन्ति अनागतान् धर्मान् कल्पयन्ति प्रत्युत्पन्नान् धर्मान् कल्पयन्ति ते कल्पयित्वा नाम रूपे ऽभिनिविष्टाः

सो ऽहं भगवन् सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वं तं धर्मम् अन् उपलभमानः अ समनुपश्यन् कतमं धर्मं कतमेन धर्मेण कतमस्मिन् धर्मे ऽववदिष्यामि अनुशासिष्यामि बुद्ध इति भगवन् नामधेय मात्रम् एतत्

पुनर् अपरम् आयुष्मान् सुभूतिर् बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् आरभ्य एवम् आह सचेद् रूपे चरति निमित्ते चरति

तत् कस्य हेतोः रूपं हि अ परिगृहीतम् प्रज्ञापारमितायाम्

ना अपि कश्चिद् तेन महायानेन निर्यातो ना अपि निर्यास्यति ना अपि निर्याति

एवं सचेद् न वेदनायां न संज्ञायां न संस्कारेषु

अथ खलु भगवान् आयुष्मते सुभूतये साधुकारम् अदात् साधु साधु सुभूते

अथ खलु भगवान् आयुष्मते सुभूतये साधुकारम् अदात् साधु साधु सुभूते

आह अनुत्पादो ऽपि ते आयुष्मन् सुभूते प्रतिभाति जल्पितुम्

स तम् अपि समाधिं न समनुपश्यति न च तेन समाधिना मन्यते अहं समाहितः अहं समाधिं समापत्स्ये अहं समाधिं समापद्ये अहं समाधि समापन्नः इति एवं तस्य सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वं न संविद्यते

बोधि अर्थेन तु सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति उच्यते

सचेद् पुनर् अस्य एवम् भवति य एवं चरति स प्रज्ञापारमितायां चरति स प्रज्ञापारमितां भावयति इति निमित्त एव स चरति

तत् कस्य हेतोः न हि ते शारिपुत्र धर्माः तथा संविद्यन्ते यथा बाल पृथग्जनाः अ श्रुतवन्तः ऽभिनिविष्टाः

अत्र पद पर्याये श्रेणिकः परिव्राजको ऽधिमुक्तः

सचेद् रूपस्य विनाशे चरति निमित्ते चरति

एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् कतमेन आयुष्मन् सुभूते समाधिना विहरन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः तथागतैः अर्हद्भिः सम्यक् संबुद्धैः व्याक्रियते ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ शक्यः स समाधिः दर्शयितुम् सुभूतिः आह नो हि इदम् आयुष्मन् शारिपुत्र

सुभूतिः आह यत् पुनर् भगवान् एवम् आह बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति केन कारणेन भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति उच्यते भगवान् आह महतः सत्त्व राशेः महतः सत्त्व निकायस्य अग्र ताम् कारयिष्यति तेन अर्थेन बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति उच्यते

एवम् एतत् सुभूते एवम् एतत्

भगवान् आह प्रतिभातु ते शारिपुत्र यस्य इदानीम् कालं मन्यसे

तैर् अ संविद्यमानाः सर्व धर्माः कल्पिताः

तस्मात् इयम् अपि भगवन् बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य प्रज्ञापारमिता वेदितव्या
इति अनुत्पादः च रूपं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

स निर्वाणम् अपि न मन्यते

सत्त्व अचिन्त्य तया आयुष्मन् शारिपुत्र मनसिकार अचिन्त्य ता वेदितव्या

एवं सति सर्व सत्त्वाः अपि अविरहिताः भविष्यन्ति प्रज्ञापारमिता विहारेण

अनेन एव समाधिना विहरन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः क्षिप्रम् अनुत्तराम् सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यते

ते सत्यं धर्मं न श्रद्दधति

रूप तथता अपि आयुष्मन् सुभूते अ बद्धा अ मुक्ता इति वदसि

भगवान् आह प्रतिभातु ते सुभूते यस्य इदानीम् कालं मन्यसे

अथ कतमत् तत् आयुष्मन् सुभूते रूपं यद् रूपम् अ बद्धम् अ मुक्तम् इति वदसि एवं कतमा सा वेदना कतमा सा संज्ञा कतमे ते संस्काराः कतमत् तत् आयुष्मन् सुभूते विज्ञानं यद् विज्ञानम् अ बद्धम् अ मुक्तम् इति वदसि कतमा सा आयुष्मन् सुभूते रूप तथता या रूप तथता अपि अ बद्धा अ मुक्ता इति वदसि एवं कतमा सा वेदना तथता संज्ञा तथता संस्कार तथता कतमा सा आयुष्मन् सुभूते विज्ञान तथता या विज्ञान तथता अपि अ बद्धा अ मुक्ता इति वदसि एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् पूर्णं मैत्रायणी पुत्रम् एतत् अवोचत् यत् आयुष्मन् पूर्ण माया पुरुषस्य रूपं तद् अ बद्धम् अ मुक्तम्

तत् कस्य हेतोर् ना उपैति सर्व धर्माः हि अन् उपगताः अन् उपात्ताः

यथा यथा सर्वज्ञ ता आसन्नीभवति तथा तथा सत्त्व परिपाचनाय काय चित्त परिशुद्धिः लक्षण परिशुद्धिः बुद्धक्षेत्र शुद्धिः

एवं तत् नामधेयम् न स्थितं न अस्थितम् न विष्ठितं न अ विष्ठितम्

तत् कस्य हेतोः न हि अभिसंस्कारे चरन् प्रज्ञापारमितां परिगृह्णाति ना अपि प्रज्ञापारमितायां योगम् आपद्यते ना अपि प्रज्ञापारमितां परिपूरयते

स तान् तावतः सत्त्वान् परिनिर्वापयति

तत् कस्य हेतोः एवं हि शिक्षमाणो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां शिक्षते

तत् कस्य हेतोः असत् भूत त्वात् अ बद्धा अ मुक्ता विविक्त त्वात् अ बद्धा अ मुक्ता अन् उत्पन्न त्वात् अ बद्धा अ मुक्ता

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् मम अपि भगवन् प्रतिभाति येन अर्थेन बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति उच्यते

यत् विज्ञानम् न परिगृह्णीते

यो विज्ञानस्य अपरिग्रहः न तत् विज्ञानम्

न च अन्तरा परिनिर्वाति अ परिपूर्णैः दशभिः तथागत बलैः चतुर्भिस् तथागत वैशारद्यैः अष्टादशभिश् च आवेणिकैः बुद्ध धर्मैः

यत् पुनर् एतत् उच्यते रूपम् इति अद्वयस्य एषा गणना कृता

तस्मात् मातृ संज्ञा पितृ संज्ञा पुत्र संज्ञा दुहितृ संज्ञा बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्व सत्त्वानाम् अन्तिके यावत् आत्म संज्ञा उत्पादयितव्या

रूपम् एव भगवन् माया माया एव रूपम्

अयं स बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य महा संनाह संनद्धस्य महायान सम्प्रस्थितस्य महायान समारूढस्य महा संनाहः अ संनाहः

लक्ष्य स्वभावेन अपि लक्ष्यं विरहितम्

सो ऽहं भगवन् एतत् एव बोधिसत्त्व नामधेयम् अ विन्दन् अन् उपलभमानः अ समनुपश्यन् प्रज्ञापारमिताम् अपि अ विन्दन् अन् उपलभमानः अ समनुपश्यन् कतमं बोधिसत्त्वं कतमस्यां प्रज्ञापारमितायाम् अववदिष्यामि अनुशासिष्यामि एतत् एव भगवन् कौकृत्यं स्यात् यो ऽहं वस्तु अविन्दन् अन् उपलभमानः अ समनुपश्यन् नामधेय मात्रेण आय व्ययम् कुर्यां यत् उत बोधिसत्त्व इति

यथा अपि नाम सुभूते दक्षो मायाकारो वा मायाकार अन्तेवासी वा चतुर् महापथे महान्तं जन कायम् अभिनिर्मिमीते

तत् कस्य हेतोः तथा हि आयुष्मान् सुभूतिः स्थविरो यतो यत एव परिप्रश्नीक्रियते ततस् ततस् एव निःसरति धर्मतायाश् च न चलति तां च धर्मतां न विरोधयति

एवम् अस्वभावानाम् सर्व धर्माणाम् कतमत् तद् रूपम् यद् अ ग्राह्यम् अन् अभिनिर्वृत्तम् कतमे ते वेदना संज्ञा संस्काराः कतमत् तद् विज्ञानम् यद् अ ग्राह्यम् अन् अभिनिर्वृत्तम् एवम् एतेषाम् सर्व धर्माणाम् या अस्वभाव ता सा अन् अभिनिर्वृत्तिः

रूपम् एवा आयुष्मन् शारिपुत्र विरहितं रूप स्वभावेन
तत् कस्य हेतोः तथा हि भगवन् रूपम् अ बद्धम् अ मुक्तम्

प्रज्ञापारमिता लक्षणेन अपि प्रज्ञापारमिता विरहिता

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवं शिक्षमाणो भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां शिक्षते एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् एवं शिक्षमाणः शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां शिक्षते

इति अनुत्पादः च विज्ञानं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

इयम् अपि भगवन् बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य प्रज्ञापारमिता वेदितव्या यत् रूपम् न परिगृह्णीते
व्योम आख्यः व्योम मध्य स्थः हि अयम् प्राथमिकः स्मरेत्

हंस आख्यम् च ततो ब्रह्म व्योम्नः च ऊर्ध्वम् ततः परम्

शीत उष्ण वात वर्ष आद्यैः तद् तद् कालेषु देहिनाम्

अस्मात् तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गात् दिवौकसाम्

तस्मात् दृष्ट आनुश्रविकम् दुष्टम् इति उभय आत्मकम्

एवं व्यवस्थितो देही कर्मणा अज्ञः हि अनिर्वृतः

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं मया वः अच्युतम्

परया विद्यया वेद्यं विदन्ति अपरया न हि

सदा मुमुक्षुः धर्म ज्ञः स्व आत्म लक्षण लक्षणः

प्रतीकारः समाख्यातो न अन्यथा द्विजसत्तमाः

तद् वशात् एव सर्वेषां धर्म अधर्मौ न संशयः

तेषां तत् वचनम् श्रुत्वा मुनीनां दीर्घ सत्त्रिणाम्

विदितं न अस्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः

उपास्यमानः सर्वस्य सर्व सौख्यः सनातनः

तस्मात् विचारात् न अस्ति संयोगात् अपि वै नृणाम्

ज्ञानम् एकम् विना न अस्ति पुण्य पाप परिक्षयः

छिद्राणि च दिशो यस्य प्राण आद्याः च प्रतिष्ठिताः

न भावयन्ति अतीतानि हि अज्ञाने ज्ञान मानिनः

ज्ञानं गुरोः हि सम्पर्कात् न वाचा परमार्थतः

सर्वम् आत्मनि संपश्येत् सत् च असत् च समाहितः

एक त्वम् अपि न अस्ति एव द्वैतं तत्र कुतस् तु अहो

दधाति भूमिः आकाशम् अवकाशम् ददाति च

सुषुप्तः करणैः भिन्नः तुरीयः परिकीर्त्यते

अभ्यसेत् च सदा ज्ञानं सर्व सङ्ग विवर्जितः

राग द्वेष अनृत क्रोधम् काम तृष्णा आदिभिः सदा

रुद्र एव तथा वह्नौ उग्रो वायौ व्यवस्थितः

आजानु पृथिवी तत्त्वम् आनाभेर् वारि मण्डलम्

हृदि आकाशे य एतस्मिन् सर्वस्मिन् अन्तरे परः

ऋजु स्वभावः सततं स्वस्थ चित्तः मृदुः सदा

अज्ञानम् इतरत् सर्वम् न अत्र कार्या विचारणा

मोक्ष हेतुः तथा ज्ञानं मुक्तः स्व आत्मनि अवस्थितः

पैशाचे राक्षसे दुःखं याक्षे च एव विचारतः

महन्त् तथा अभिमानः च तन्मात्राणि इन्द्रियाणि च

नारकी पाप कृत् स्वर्गी पुण्य कृत् पुण्य गौरवात्

स एव मुक्तः संसारात् दुःख त्रय विवर्जितः

नाडी राशि शुका च एव असुरा च एव कृत्तिका

पञ्चार्थ योग सम्पन्नः दुःख अन्तम् व्रजते सुधीः

तद् आज्ञया ततं सर्वं तस्मात् वै चिन्तयेत् द्विजाः

इह लोके परे च अपि कर्तव्यं न अस्ति तस्य वै

पार्थिवे पटले ब्रह्मा वारि तत्त्वे हरिः स्वयम्

द्विधा अभ्यस्य च योगि इन्द्रः मुच्यते न अत्र संशयः

अनपावृतम् अद्वैतम् तत् अनन्तम् अगोचरम्

श्रम अर्थम् आश्रमः च अपि वर्णानां परमार्थतः

उदेति सूर्यो भीतश् च पवते वात एव च

आत्मा एकश् च चरति तम् उपासीत मां प्रभुम्

पीतं रक्तं सितं विद्युत् कोटि कोटि सम प्रभम्

रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता राग द्वेष भय आदिभिः

ऋण त्रय विनिर्मुक्तः पूर्व जन्मनि पुण्य भाज्

ज्ञानं यथा तथा ध्यानं तस्मात् ध्यानम् समभ्यसेत्

आसाद्य भारतं वर्षं ब्रह्म विद् जायते द्विजाः

न बुध्यति तथा ध्याता स्थाप्य चित्तं द्विजोत्तमाः

पार्थिवं च तथा आप्यम् च तैजसं च विचारतः

जाग्रत् स्वप्न सुषुप्तिः च तुरीयं च आधिभौतिकम्

तस्मात् सदा अभ्यसेत् ज्ञानम् तद् निष्ठः तद् परायणः

सामवेदः तथा अथर्वः वेदः सर्व अर्थ साधकः

वाह्नेये कालरुद्र आख्यः वायु तत्त्वे महेश्वरः

प्राण आद्यैः च एव संयुक्तः पश्यते बहुधा क्रमात्

दोष दुष्टेषु देशेषु दुःखानि विविधानि च

यत् संचरति तत् वायुः सुषिरं यत् द्विजोत्तमाः

स्वर्गे अपि एवम् मुनि श्रेष्ठाः हि अविशुद्ध क्षय आदिभिः

आनन्दितव्यम् इति एते हि अधिभूतम् अनुक्रमात्

योग सिद्ध्या विमुक्तिः स्यात् सत्त्व निष्ठस्य न अन्यथा

अध्यात्मं पृथक् एव इदम् चतुर्दशविधं स्मृतम्

ज्ञानिनः सर्व पापानि जीर्यन्ते न अत्र संशयः

अजरं तम् अनन्तम् च अशोकम् अमृतम् ध्रुवम्

संसारो द्विविधः प्रोक्तः स्व अधिकार अनुरूपतस्

व्यतिमिश्रेण वै जीवः चतुर्धा संव्यवस्थितः

निर्वाणं च एव कैवल्यं निःश्रेयसम् अनामयम्

यथा मृगो मृत्यु भयस्य भीत उच्छिन्न वासः न लभेत निद्राम्
अन्यत्र रमते मूढः सो ऽज्ञानी न अत्र संशयः

कर्तव्य अभ्यासम् उत्सृज्य ज्ञानम् एव अधिगच्छति

यथा इतरेषाम् रोगाणाम् औषधम् न सुखाय तत्

श्रुतिः प्रवर्तिका तेषाम् इति कर्मण्य तद् विदः

अज्ञाने सति विप्र इन्द्राः क्रोध आद्याः न अत्र संशयः

सर्वत्र प्राणिनाम् अन्नम् प्राणिनां ग्रन्थिः अस्मि अहम्

आधिदैविकम् एवम् हि चतुर्दशविधं क्रमात्

ज्ञानम् एव अभ्यसेत् तस्मान् मुक्ति अर्थम् ब्रह्म वित्तमाः

मोघा रुद्रा अमृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः

संसार विष तप्तानाम् ज्ञान ध्यान अमृतेन वै

आदौ मध्ये तथा च अन्ते सर्व लोकेषु सर्वदा

तद् अ जातम् अ भूतम् च तद् अ शब्दम् द्विजोत्तमाः

सम्पर्कात् ज्ञानम् आसाद्य ज्ञानिनो योग विद् भवेत्

न लभन्ते तथा आत्मानम् लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम्

विचारतः सतां दुःखं स्त्री संसर्ग आदिभिः द्विजाः

संहृत्य कालकूट आख्यम् विषं वै विश्वकर्मणा

दातव्यं योगिने नित्यं भस्म निष्ठाय सु प्रियम्

न सितं वा असितम् पीतं न स्मरेद् ब्रह्म विद् भवेत्

अग्निः इन्द्रः तथा विष्णुः मित्रः देवः प्रजापतिः

प्राण मयः च इन्द्रिय आत्मा संकल्प आत्मा मनस् मयः

सर्वं हि आत्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः

तेषां तत् वचनम् श्रुत्वा भगवन्त् नीललोहितः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे संसारविषकथनं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः

जाग्रे ब्रह्मा च विष्णुश् च स्वप्ने च एव यथाक्रमात्

सर्वतो धर्म निष्ठः च सदा उत्साही समाहितः

आभिमानिकम् अपि एवम् बौद्धं प्राकृतम् एव च

नाग इति एव कथिता वायवश् च चतुर्दश

न वा एष वेद शास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः

उद्भिद् जः स्वेद जः च एव अण्ड जः वै जरायु जः

असंवृतं तत् आत्मा एकम् परा विद्या न च अन्यथा

पञ्चार्थ ज्ञान सम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः

तद् क्षयात् हि भवेत् मुक्तिः न अन्यथा जन्म कोटिभिः

तद् अ चक्षुः तद् अ श्रोत्रम् तद् अ पाणि अ पादकम्

देवानां च एव दैत्यानाम् अन्योन्य विजिगीषया

एवम् अज्ञान दोषेण नाना कर्म वशेन च

ज्ञान अभ्यासात् हि वै पुंसां बुद्धिः भवति निर्मला

मनस् बुद्धिः अहङ्कारं चित्तं च इति चतुष्टयम्

तद् क्षयात् च शरीरेण न पुनः सम्प्रयुज्यते

आकण्ठं वह्नि तत्त्वम् स्यात् ललाट अन्तम् द्विजोत्तमाः

अज्ञान मल पूर्व त्वात् पुरुषः मलिनः स्मृतः

ईशानः सोम बिम्बे च महादेव इति स्मृतः

ईषणा राग दोषेण सर्गो ज्ञानेन सुव्रताः

बुद्धिम् उत्पादयति एव संसारे विदुषां द्विजाः

अर्थानाम् अर्जने अपि एवम् पालने च व्यये तथा

निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्याय वाचकम्

प्रशास्ता नयनः च एव पञ्च आत्मा स विभागशः

तानि भाग्यानि अशुद्धानि संत्यजेत् च धनानि च

ज्योतिषं च अपरा विद्या पर अक्षरम् इति स्थितम्

क्षुध् व्याधेः परिहार अर्थम् न सुखाय अन्नम् उच्यते

तस्मात् अनेन मार्गेण त्यक्त सङ्गः दृढ व्रतः

यः सत्त्व निष्ठः मद् भक्तः मद् अर्चन परायणः

जीवन्मुक्तो यतस् तस्माद् ब्रह्म विद् परमार्थतः

हृदयस्य अस्य मध्ये तु पुण्डरीकम् अवस्थितम्

द्रष्टव्यं च एव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम्

संसार हेतुः अज्ञानम् संसारः तनु संग्रहः

न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति

ज्ञानेन एकेन तृप्तस्य त्यक्त सङ्गस्य योगिनः

सुषिरे स शिवः साक्षात् क्रमात् एवम् विचिन्तयेत्

पुंसां संमूढ चित्तानाम् असंक्षीणः सु दारुणः

दुःख अभिलाष निष्ठानाम् दुःख भोग आदि _

लीयन्ते तानि तत्र एव यत् अन्यम् न अस्ति वै द्विजाः

द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा च एव अपरा तथा

क्रोध आद्याः नाशम् आयान्ति धर्म अधर्मौ च वै द्विजाः

गर्भे दुःखानि अनेकानि योनि मार्गे च भू तले

संतुष्टः शौच सम्पन्नः स्वाध्याय निरतः सदा

एवं न अस्ति अथ मर्त्यं च कुतो अमृतम् अज उद्भवः

व्योम आदीनि च भूतानि न एव इह परमार्थतः

अपरामृष्टम् अद्य एव विज्ञेयं मुक्ति दम् तु इदम्

अस्तुवंश् च ततः सर्वे नीलकण्ठम् उमापतिम्
मनस् बुद्धिः अहङ्कारश् चित्तं च इति चतुष्टयम्

न घ्राति न शृणोति एव लीनः स्व आत्मनि यः स्वयम्

गौणं गण ईश्वराणाम् च दुःखम् एव विचारतः

विस्तारात् सर्व यत्नेन विरक्तानां महात्मनाम्

चतुर् व्यूहम् इति ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समभ्यसेत्

तस्मात् अष्टगुणम् भोगं तथा षोडशधा स्थितम्

तस्मात् अज्ञान मूलः हि संसारः सर्व देहिनाम्

चतुर्दशविधेषु एव संचरति एकः एव सः

दृष्टम् एव असुखम् तस्मात् त्यजतः सुखम् उत्तमम्

तथा द्वादशधा च एव पुनः षोडशधा क्रमात्

दुःखेन एकेन वै दुःखं प्रशाम्यति इह दुःखिनः

किम् अनेन द्विजश्रेष्ठा विषं वक्ष्ये सु दारुणम्

परिग्रह विनिर्मुक्तः ब्रह्मचारी दृढ व्रतः

रसितव्यं मुनि श्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथा एव च

नरके दुःखम् एव अत्र नरकाणां निषेवणात्

अहम् एव जगन्त् सर्वम् मयि एव सकलं जगत्

आध्यात्मिकं च विप्र इन्द्राः च आधिदैविकम् उच्यते

वैराग्यात् परमम् ज्ञानं परमार्थ प्रकाशकम्

अहिंसकः सत्य वादी अस्तेयी सर्व यत्नात्

न च अभिमन्यते योगी न पश्यति समन्ततः

क्रीडन् अपि न लिप्येत पापैः नानाविधैः अपि

ऐश्वर्य अष्टदलम् श्वेतं परं वैराग्य कर्णिकम्

षष् प्रकारम् समभ्यस्य चतुर् षष् दशभिः तथा

उपास्यति न च एव इह सर्व सौख्यम् द्विजोत्तमाः

मद् रक्तः च अभ्यसेत् ध्यानम् गुरु सम्पर्क जम् ध्रुवम्

अव्ययं च अप्रतिष्ठम् च तत् नित्यम् सर्वगं विभुम्

ज्ञानस्य एव इह माहात्म्यं प्रसङ्गात् इह शोभनम्

स्थान अभिमानिनाम् च एव मनु आदीनाम् च सुव्रताः

यः चक्षुःसु अथ द्रष्टव्ये तथा आदित्ये च सुव्रताः

संहरेत् तत् विषम् यः तु स समर्थो हि अनेन किम्

प्रहसन् प्राह विश्वात्मा स नन्दन पुरोगमान्

अथवा ब्रह्मरन्ध्र स्थम् चित्तं कृत्वा प्रयत्नतः

आश्रमैः न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैः व्रतैः तथा

धर्म अधर्मौ हि तेषां च तद् वशात् तनु संग्रहः

तमस् विद्या पद छन्नम् चित्रं यत् पदम् अव्ययम्

पुंसां पशुपतिः देवः च अष्टधा अहम् व्यवस्थितः

नेत्र स्थम् जाग्रतं विद्यात् कण्ठे स्वप्नं समादिशेत्

अस्य एव अन्नम् इदम् सर्वं न सः अन्नम् भवति स्वयम्

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च

काठिन्यं यत् तनौ सर्वं पार्थिवं परिगीयते

कीट पक्षि मृगाणाम् च पशूनां गज वाजिनाम्

ज्ञानात् परतरम् न अस्ति सर्व पाप विनाशनम्

अ प्रमेयम् तद् अ स्थूलम् अ दीर्घम् तद् अन् उल्बणम्

विरक्तानां प्रबुद्धानां ध्यान यज्ञम् सु शोभनम्

तथा एव विप्रा विज्ञानं स्पर्श आख्यम् वायु सम्भवम्

रूपं वाह्नेयम् इति उक्तम् आप्यम् रस मयम् द्विजाः
अर्धं माल्व्यम्

वाच्य् एव प्रतितिष्ठति

निर्वरुण त्वाय वारुणः

यद् उपरिष्टात् पुरोडाशाः भवन्ति

एवम् एव वपाभिश् चरन्ति

अन्य देवत्याः पुरोडाशाः

तद् एतत् क्षत्रियाय ब्राह्मणं ब्रूयात्

मध्यतो ह्य् एष वरुण गृहीतः

आश्विनम् अजम् आलभेत सारस्वतीं मेषीम् ऐन्द्रम् ऋषभं वा वृष्णिं वा

तस्माज् ज्यायांश् च कनीयांश् च स्नुषा च श्वशुरश् च सुरां पीत्वा सह लालपत आसते

तस्माद् ब्राह्मणस् सर्वो ब्रह्म अभि धीरः

यत् सारस्वती

सोमो वाव स

अपिहित्या एव

वीर्यम् एव अस्मिन् दधाति

वीर्य एव एनम् अभिसंधत्तः

पाप्मा वै माल्व्यम्

वीर्यं प्रजापतिः

सह इडाम् उपह्वयन्ते

पश्चाद् वा एषा सृष्टा प्रतीचीन शीर्ष्णी

यन् माल्व्यम् आसीत् तत् पश्चात् पर्यौहत

यद् आश्विनः

तस्माद् ब्राह्मणस् सुरां न पिबति

सुरा वाव सा

अर्धं वै प्रजापतेर् धैर्यम् आसीत्

संहित्या एव

ऐन्द्रः पुरोडाशानां प्रथमः

अथ उ इडाया अ विदोहाय

वाग् वै सरस्वती

अश्विनौ ह्य् अभिषज्यताम्

ततो ब्राह्मणम् असृजत

इन्द्रम् एव तत् पुनर् आलब्ध

पाप्मना न इद् संसृज्या इति

स इन्द्र त्वाय

न एनम् सुरा पीता हिनस्ति य एवं विद्वान् सुरां पिबति

वीर्यं वा इन्द्रः

यद् वै सौत्रामण्या अ व्यृद्धम् तद् अस्यास् समृद्धम्

प्रजापतेर् वा एषा तनूः

अच्छिद्र त्वाय

यद् धैर्यम् आसीत् तत् पुरस्तात् पर्यहरत

एतद् वा अस्या व्यृद्धं सद् अथ समृद्धम्

ऐन्द्री वपानाम् उत्तमा भवति
तद् आहुर् यत् शस्यते आग्नेयं शस्यत उषस्यम् शस्यत ऐन्द्रम् अथ कस्माद् एतद् आश्विनम् इत्य् आचक्षत इत्य् अश्विनौ हि तद् उदजयताम् अश्विनाव् आश्नुवातां यद् अश्विना उदजयताम् अश्विनाव् आश्नुवातां तस्माद् एतद् आश्विनम् इत्य् आचक्षते

तासां वै देवतानाम् आजिं धावन्तीनाम् अभिसृष्टानाम् अग्निर् मुखम् प्रथमः प्रत्यपद्यत तम् अश्विनाव् अन्वागच्छतां तम् अब्रूताम् अपोदिह्य् आवां वा इदं जेष्याव इति स तथा इति अब्रवीत् तस्य वै मम इह अपि अस्तु इति तथा इति तस्मा अप्य् अत्र अकुरुताम् तस्माद् आग्नेयम् आश्विने शस्यते

ताव् इन्द्रम् अन्वागच्छतां तम् अब्रूताम् आवां वा इदम् मघवञ् जेष्याव इति न ह तं दधृषतुर् अपोदिहि इति वक्तुं स तथा इति अब्रवीत् तस्य वै मम इह अपि अस्तु इति तथा इति तस्मा अप्य् अत्र अकुरुताम् तस्माद् ऐन्द्रम् आश्विने शस्यते

ता उषसम् अन्वागच्छतां ताम् अब्रूताम् अपोदिह्य् आवां वा इदं जेष्याव इति सा तथा इति अब्रवीत् तस्यै वै मम इह अपि अस्तु इति तथा इति तस्या अप्य् अत्र अकुरुताम् तस्माद् उषस्यम् आश्विने शस्यते

अश्नुते यद् यत् कामयते य एवं वेद

अश्नुते यद् यत् कामयते य एवं वेद

तद् अश्विना उदजयताम् अश्विनाव् आश्नुवातां यद् अश्विना उदजयताम् अश्विनाव् आश्नुवातां तस्माद् एतद् आश्विनम् इत्य् आचक्षते
अभ्यवकाशे स कौशिक योगम् आपत्स्यते यः प्रज्ञापारमितायां शिक्षितव्यं योगम् आपत्तव्यम् मंस्यते

आह न जानाति न संजानीते भगवन् प्रज्ञापारमिता

भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

तत् कस्य हेतोः या सुभूते रूप विशुद्धिः सा फल विशुद्धिः या फल विशुद्धिः सा रूप विशुद्धिः

इति हि सुभूते फल विशुद्धितः विज्ञान विशुद्धिः विज्ञान विशुद्धितः फल विशुद्धिः

साधु भगवन् इति आयुष्मान् सुभूतिः भगवतः प्रत्यश्रौषीत्

तत् कस्य हेतोः रूप अस्वभाव त्वात् सुभूते रूपम् अ बद्धम् अ मुक्तम्

एवम् एतत् सुभूते एवम् एतत्

पृथिवी धातुः स सङ्गः ऽसङ्ग इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

आकाशं स भगवन् परिमोचयितु कामः

या देश्यमाना अपि न परिहीयते अ देश्यमाना अपि न परिहीयते

प्रकृति विविक्त त्वात् प्रकृति गम्भीरा प्रज्ञापारमिता

भाषिष्ये ऽहं ते

एकान्ते स्थिताश् च ते महा राजानः सर्वे च शक्रा देव इन्द्राः सर्वे च ब्रह्मकायिका देवा महाब्रह्माणः च सहा पतिः च महा ब्रह्मा बुद्ध अनुभावेन बुद्ध अधिष्ठानेन बुद्ध सहस्रम् समन्वाहरन्ति स्म

तत् कस्य हेतोः नामतो ऽपि हि सुभूते सङ्गो निमित्ततो ऽपि सङ्गः

अनागतेषु धर्मेषु अनागताः धर्मा इति संजानीते सङ्गः

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

आयुष्मान् सुभूतिः आह एवम् अपि भगवन् संज्ञास्यते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो रिञ्चिष्यति इमाम् प्रज्ञापारमितां दूरीकरिष्यति इमाम् प्रज्ञापारमिताम्

सचेद् विज्ञानम् अ प्रतिपूर्णम् प्रतिपूर्णम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

आह आत्म अपर्यन्त तया भगवन् रूप अपर्यन्त ता भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

आह अकृता भगवन् प्रज्ञापारमिता

या च विज्ञानस्य अ प्रतिपूर्ण ता प्रतिपूर्ण ता वा न तत् विज्ञानम्

सचेद् विज्ञानम् शून्यम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

आह किं भगवन् प्रज्ञापारमिता न जानाति न संजानीते भगवान् आह रूपं शारिपुत्र प्रज्ञापारमिता न जानाति न संजानीते

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः भगवन्तम् एतत् अवोचत् आज्ञापयतु भगवान्

सुभूतिः आह आश्चर्यं भगवन् यावत् गम्भीरः ऽयं भगवन् धर्मः प्रज्ञापारमिता नाम

सुभूतिः आह दुरधिमोचा भगवन् प्रज्ञापारमिता परम दुरधिमोचा भगवन् प्रज्ञापारमिता अनभियुक्तेन अन् अवरोपित कुशल मूलेन पाप मित्र हस्त गतेन मार वश गतेन कुसीदेन हीन वीर्येण मुषित स्मृतिना दुष्प्रज्ञेन

एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् साधु साधु सुभूते

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

रूपस्य सुभूते पूर्व अन्तः अ बद्धः अ मुक्तः

आह अत्यन्त अनुपपत्तिः भगवन् प्रज्ञापारमिता कामधातु रूपधातु आरूप्य धातुषु

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् दुरधिमोचा भगवन् प्रज्ञापारमिता अनभियुक्तेन कुशल मूल विरहितेन पाप मित्र हस्त गतेन

या सर्वज्ञ ता विशुद्धिः सा विज्ञान विशुद्धिः

महा संनाह संनद्धः भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः

भगवान् आह साधु साधु सुभूते

या त्रि अध्व निर्मुक्ता न सा शक्या परिणामयितुं न निमित्तीकर्तुं न आरम्बणीकर्तुम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

आह प्रज्ञापारमिता भगवन् सर्वज्ञ तायाः न अपकारम् करोति न उपकारम् करोति भगवान् आह विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र

सर्वज्ञ ता अपि सुभूते स सङ्गा असङ्गा इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

आकाश भावना एषा भगवन् यत् उत प्रज्ञापारमिता भावना

अतीतेषु धर्मेषु अतीताः धर्मा इति संजानीते सङ्गः

सुभूतिः आह गम्भीरा भगवन् प्रकृतिः धर्माणाम्

यावत् न मनः संस्पर्श जायाम् वेदनायां सङ्गं जनयति

एभिः एव नामभिः एभिः एव पदैः एभिः एव अक्षरैः सुभूति नामधेयैः एव भिक्षुभिः इयम् एव प्रज्ञापारमिता उपदिष्टा अयम् एव प्रज्ञापारमिता परिवर्तः

नमस्करोमि भगवन् प्रज्ञापारमितायै

प्रज्ञापारमिता स सङ्गा असङ्गा इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

तत् कस्य हेतोः विशुद्ध त्वात् शारिपुत्र