tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
स कः यो न अधस् पतति अधःपातने कृते ऊर्ध्वतो ऽधोभागो न पतति पुनर् अधोभागात् ऊर्ध्वपातने कृते ऊर्ध्वं न याति अनुद्गारी अ चञ्चलः भवेत् यन्त्रे स्वस्थ एव तिष्ठति इति अर्थः

एवंविधः पारदः सूतो यः स पक्षच्छिन्नः पक्षौ छिन्नौ छेदितौ यस्य इति समासः

पक्षच्छिन्न पारदस्य लक्षणम् आह न इत्यादि

स पक्षच्छिन्नः सूत इति

पुनः किंविशिष्टः अभ्र जीर्णः अभ्रकं जीर्णं निःशेष ताम् आप्तं यस्मिन् रस इति समासः

ग्रास मात्रेण पक्षच्छेदो न जायते यावत् न चारितम् अभ्रकम् जरति इति ध्वन्यर्थः
सप्तदश सामिधेनीका तृतीया

असानि इति वै अग्नीन् आधत्ते

उपांशु वै रेतः सिच्यते

क्षिप्रे भोग्य ताम् अश्नुते यः सद्वन्तौ कुरुते

ताः वै गायत्र्यः भवन्ति

ताः वै उपांशु भवन्ति

श्रीः विराज् अन्नाद्यम्

द्वौ हि अग्नी यजति

यत् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम् यज्ञस्य यज्ञस्य एव एव समृद्ध्यै

ईडितवत्यौ हव्यवाड्वत्यौ प्रथमायै संयाज्ये

पौर्णमासम् प्रथमायै तन्त्रम् भवति आमावास्यम् द्वितीयायै

रेतः सिक्तिः वै अग्न्याधेयम्

द्वादश वै मासाः संवत्सरः

सप्तदश सामिधेनीकाः वै इष्टि पशुबन्धाः

तत् संयाज्या रूपम्

द्वि अग्नी द्वितीयायै

अभिरूपाः भवन्ति

स्वेन एव तत् छन्दसा अग्नीन् आधत्ते

सद्वन्तौ आज्यभागौ भवतः

गायत्रः वै अग्निः गायत्र छन्दाः

संवत्सरस्य एव आप्त्यै

अश्वम् त्रयोदशम् ददाति

भवति
तद् यत् स्वारं भवति प्राणैर् एव तत् समृध्यन्ते

तत् स्वारं भवति

यद् श्यावाश्व आर्चनानसो ऽपश्यत् तस्माच् छ्यावाश्वम् इत्य् आख्यायत

स इन्द्रः ह अस्य स देवः यज्ञो भवत्य् अभ्य् अस्य इन्द्रः यज्ञम् आवर्तते न अस्य इन्द्रः यज्ञाद् अपक्रामति य एवं वेद

तद् एतत् स्वर्ग्यं साम

तम् एतेन विश्वे देवाः साम्ना अह्वयन्त हो इति

ततो वा इन्द्रस् तृतीयसवनम् उपावर्तत

धीतम् इव ह्य् आसीत्

पुरोजिती वो अन्धस एह्य् सूताय एह्य् आप श्वानं

ततो ऽस्माद् अन् अपक्रमी अभवत्

वि इव वा एते प्राणैर् ऋध्यन्ते ये यज्ञियस्य कर्मणो ऽतिपादयन्ति यदि वा न अतिपादयन्ति

इन्द्रो वै तृतीयसवनाद् बीभत्समान उदक्रामत्

तद् एतत् स इन्द्रम् साम

को हि तद् वेद यदि ते ऽति वा पादयन्ति न वा

अश्नुते स्वर्गं लोकं य एवं वेद
तां खे ऽनसो ऽत्यवृहत्

सा कृकलास्य् अभवत्

सा ब्रवीत्

तस्यै ह यत् कल्याणतमं रूपाणां तद् रूपम् आस

तान्य् उ ह जज्ञिरे

एतं वै सा कामम् अकामयत

तद् एतत् काम सनि साम

इमानि त्रीणि विष्टपा तानि इन्द्र वि रोहय शिरस् ततस्य उर्वराम् आद् इदं म उप उदरे सर्वा ता रोमशा कृधी इति

सा गोधा भवत्

खे रथस्य खे ऽनसः खे युगस्य शतक्रतो ऽपालाम् इन्द्र त्रिष् पूत्व्य् अकृणोः सूर्य त्वचम् इति

खलतिर् ह अस्यै पिता आस

तद् एषा अभ्यनूच्यते

तां खे युगस्य अत्यवृहत्

यद् कामः एव एतेन साम्ना स्तुते सम् अस्मै स काम ऋध्यते

उर्वरा ह अस्य न जज्ञे

ताम् अब्रवीद् अपाले किंकामा असि इति

तां खे रथस्य अत्यवृहत्

सो ऽस्यै कामः समार्ध्यत

सा उ ह जज्ञे

यद् व् अपाला आत्रेयी अपश्यत् तस्माद् आपालम् इत्य् आख्यायते
चिद् असि

धर्त्रम् असि

यानि घर्मे कपालान्य् उपचिन्वन्ति वेधसः

समुद्रं मा धाक्

ध्रुवम् असि

अप अग्ने ऽग्निम् आम अदम् जहि

सजाता इमं यजमानं परिविशन्तु

वसूनां रुद्राणाम् आदित्यानां भृगूणाम् अङ्गिरसां घर्मस्य तपसा तप्यध्वम्

दिवं दृंह

परिचिद् असि

निर्दग्धं रक्षो निर्दग्धा अरातिः

धर्म असि

अन्तरिक्षं दृंह

निः क्रव्य अदम् नुदस्व

सजातान् अस्मै यजमानाय परिवेशय

पृथिवीं दृंह
पुरस्ताद्धोम आज्यभागः संस्थित होमः समृद्धिः शान्तानाम्

अथा उदकम् आसिञ्चति इह इत देवीर् अमृतं वसाना हिरण्य वर्णाः अनवद्य रूपाः आपः समुद्रो वरुणश् च राजा संपात भागान् हविषो जुषन्ताम् इन्द्र प्रशिष्टाः वरुण प्रसूताः अपः समुद्राद् दिवम् उद् वहन्तु इन्द्र प्रशिष्टाः वरुण प्रसूताः दिवस् पृथिव्या श्रियम् उद् वहन्तु इति

ॐ स्वः शं त्वा गृह्णे सहस्र पोषाय इति तृतीयम्

ॐ भूः शं भूत्यै त्वा गृह्णे भूतये इति प्रथमं ग्रहं गृह्णाति

ॐ भुवः शं पुष्ट्यै त्वा गृह्णे पुष्टये इति द्वितीयम्

इति एतौ आज्यभागौ

ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि जातवेदः इति सह हविर्भिः पर्युक्ष्य जीवाभिर् आचम्य उत्थाय वेदप्रपद्भिः प्रपद्यत ॐ प्रपद्ये भूः प्रपद्ये भुवः प्रपद्ये स्वः प्रपद्ये जनत् प्रपद्ये इति

निरस्तः पराच् वसुः सह पाप्मना निरस्तः सो ऽस्तु यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इति दक्षिणा तृणं निरस्यति

दक्षिणतो जाङ्मायनम् उद पात्रम् उपसाद्य अभिमन्त्रयते तथा उदपात्रम् धारय यथा अग्रे ब्रह्मणस्पतिः सत्य धर्मा अदीधरद् देवस्य सवितुः सवे इति

दक्षिणेन अग्निम् उदपात्र आज्य आहुतीनाम् संपातान् आनयति

प्रपद्य पश्चात् स्तीर्णस्य दर्भान् आस्तीर्य अहे दैधिषव्य उद् अतस् तिष्ठान्य् अस्य सदने सीद यो ऽस्मत् पाकतर इति ब्रह्मासनम् अन्वीक्षते

राज कर्म आभिचारिकेषु अमुष्य त्वा प्राणाय गृह्णे ऽपानाय व्यानाय समानाय उदानाय इति पञ्चमम्

ॐ जगत् शम् त्वा गृह्णे अपरिमित पोषाय इति चतुर्थम्

तद् अन्वालभ्य जपति इदम् अहम् अर्वाच् वसोः सदने सीदामि ऋतस्य सदने सीदामि सत्यस्य सदने सीदामि इष्टस्य सदने सीदामि पूर्तस्य सदने सीदामि मा अमृषत् देव बर्हिः स्वासस्थं त्वा अध्यास देयम् ऊर्णम्रदम् अन् अभिशोकम्

अग्नाव् अग्निः हृदा पूतम् पुरस्ताद् युक्तः यज्ञस्य चक्षुः इति जुहोति

विमृग्वरीं इति उपविश्य आसनीयम् ब्रह्मजपं जपति बृहस्पतिर् ब्रह्मा ब्रह्म सदने आसिष्यते बृहस्पते यज्ञं गोपाय यद् उद् उद्वत उन् निवतः शकेयम् इति

दर्भैः स्रुवं निर्मृज्य निष्टप्तं रक्षो निष्टप्ता अरातयः प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टा अरातयः इति प्रतप्य मूले स्रुवं गृहीत्वा जपति विष्णोर् हस्तो ऽसि दक्षिणः पूष्णा दत्तो बृहस्पतेः तं त्वा अहम् स्रुवम् आ ददे देवानां हव्य वाहनम् अयं स्रुवो वि दधाति होमान् शत अक्षर छन्दसा जागतेन सर्वा यज्ञस्य समनक्ति विष्ठा बार्हस्पत्या इष्टिः शर्मणा दैव्येन इति
तद् एषाम् असुरा अभिद्रुत्य पाप्मना समसृजन्

ते श्रोत्रेण उदगायन्

ते देवा मनसा उदगायन्

दर्शनीयं च एनेन पश्यत्य् अ दर्शनीयम् च

स एषो अश्मा आखणम् यत् प्राणः

स यथा अश्मानम् आखणम् ऋत्वा लोष्टो विध्वंसत एवम् एव स विध्वंसते य एवं विद्वांसम् उपवदति

तस्माद् बहु किं च किं च अपानेन जिघ्रति

तस्माद् बहु किं च किं च श्रोत्रेण शृणोति

सत्यं च एनया वदत्य् अनृतं च

तं तथा एव अकुर्वन्

तस्माद् बहु किं च किं च वाचा वदति

पुण्यं च एनेन ध्यायति पापं च

ते चक्षुषा उदगायन्

ते प्राणेन उदगायन्

देव असुराः अस्पर्धन्त

तां तथा एव अकुर्वन्

श्रवणीयं च एनेन शृणोत्य् अ श्रवणीयम् च

तत् तथा एव अकुर्वन्

स यथा अश्मानम् ऋत्वा लोष्टो विध्वंसेत एवम् एव असुराः व्यध्वंसन्त

ते वाचा उदगायन्

अथ असुराः आद्रवंस् तथा करिष्याम इति मन्यमानाः
किमर्थो ऽयं संस्कारः

उच्यते

उभय धारायाः छुरिकायाः अन्यतरां धारां प्रलिम्पति
कव्यो ऽसि कव्य वाहनः इत्य् अन्वाहार्यपचनम्

ऋत धामा असि सुवर् ज्योतिः इत्य् औदुम्बरीम्

अत्र एके बर्हिषः स्तरणं समामनन्ति

तत इतरान् उपतिष्ठते

न खरम् अधिस्तृणन्ति

प्रतक्वा ऽसि नभस्वान् इति चात्वालम्

अजो ऽस्य् एक पाद् इति शालामुखीयम्

ततः संप्रेष्यति स्तृणीत बर्हिः प्र व्रतं यच्छत सम् अपिव्रतान् ह्वयध्वम्

अहिर् असि बुध्निय इति प्राजहितम्

ब्रह्म ज्योतिः असि सुवर् धामा इति ब्रह्म सदनम्

सम्राड् असि कृशानुर् इत्य् आहवनीयम्

समुद्रो ऽसि विश्व व्यचाः इति सदः
यथा इयम् पृथिवी मही दाधार विष्ठितम् जगत् एव ते ध्रियताम् गर्भः अनु सूतुम् सवितवे

यथा इयम् पृथिवी मही दाधार पर्वतान् गिरीन् एव ते ध्रियताम् गर्भः अनु सूतुम् सवितवे

यथा इयम् पृथिवी मही भूतानाम् गर्भम् आदधे एव ते ध्रियताम् गर्भः अनु सूतुम् सवितवे

यथा इयम् पृथिवी मही दाधार इमान् वनस्पतीन् एव ते ध्रियताम् गर्भः अनु सूतुम् सवितवे
अनु यं विश्वे मदन्त्य् ऊमाः

श्रियम् अह गोर् अश्वम् आत्मन् धत्ते सं पक्षयोः पतनाय

अन्यासु चेत् प्राक् सूददोहसस् ताः

यतो जज्ञ उग्रस् त्वेष नृम्णः

अ विहृतः च अत्र प्रतिगरः

अपि निदर्शनाय उदाहरिष्यामः

नदं व ओदतीनाम्

अन्यासु चेत् समाम्नातासु राजनेन साम्ना स्तुवीरन् यथास्थानं ता इह एव इमाः

ता अस्य सूद दोहसः इत्य् एतद् आदिः सूददोहाः सूददोहाः

तद् इद् आस भुवनेषु ज्येष्ठम्

एवम् एतां त्रिः

नदं व ओदतीनाम् इत्य् एतया एतानि व्यतिषजति पादैः पादान् बृहतीकारं नदवन्त्य् उत्तराणि प्रथमायां च पुरुष अक्षराणि उपदधाति पादेष्व् एकैकम् अवसाने तृतीय वर्जम् स खलु विहरति

धेनूनाम् इषुध्यसो३म् इति

अ समाम्नातासु चेत् स्तुवीरन् समाम्नातस्य तावतीर् उद्धृत्य तत्र ताः शंसेद् इह उ एव इमाः

तद् इद् आस भुवनेषु ज्येष्ठं तां सु ते कीर्तिं मघवन् महित्वा भूय इद् वावृधे वीर्याय

नृणाम् उ त्वा नृतमं गीर्भिर् उक्थैर् इति तिस्रः

तद् इद् आस इति एतद् आदि शस्त्रम्

अत्र ह एके स्वादोः स्वादीयः स्वादुना सृजा सम् अदः सु मधु मधुना अभि योधीर् इत्य् आत्मन एते पदे उद्धृत्य पक्ष पदे प्रत्यवदधात्य् अश्वायन्तो मघवन्न् इन्द्र वाजिनो गाम् अश्वं रथ्यम् इन्द्र सं किर इति एतयोश् च स्थान इतरे
बृहस्पतिर् वै सर्वं ब्रह्म

अद्भिर् मार्जयित्वा प्राणान्त् संस्पृशते वाङ् म इति

यत् समया अभिहरेत् अन् अभिविद्धम् यज्ञस्य अभिविध्येत्

अमृतम् आपः

आत्मा अस्य आत्मन् आत्मानं मे मा हिंसीः स्वाहा इति

तत एनं न अहिनत्

तत् स ब्रह्मणा शमयांचकार

तस्मा एनत् परिहरत इति

तद् उ ह एके आहुर् इन्द्राय पर्यहरन्न् इति

यद् उभयतो ऽभिघारयत्य् उभयतो ऽभिघारि प्रजा अरुर् घातुकं स्यात्

यव मात्रम् भवति

अमृतं वै प्राणाः

यद् उपरिष्टाद् अभिघारयति तस्माद् उपरिष्टात् प्रक्षरणं प्रजा अरुर् न हिनस्ति

यद् अधस्ताद् अभिघारयति तस्माद् अधस्तात् प्रक्षरणं प्रजा अरुर् न हिनस्ति

तस्माद् यो ब्रह्मिष्ठः स्यात् तं ब्रह्माणं कुर्वीत

तस्माद् आहुर् इन्द्रो ब्रह्म इति

प्राशितम् अनुमन्त्रयते यो ऽग्निर् नृमणा नाम ब्राह्मणेषु प्रविष्टस् तस्मिन् म एतत् सु हुतम् अस्तु प्राशित्रं तन् मा मा हिंसीत् परमे व्योमन् इति

प्राणान् एव यथास्थानम् उपाह्वयते

ते देवा अब्रुवन्न् इन्द्रो वै देवानाम् ओजिष्ठो बलिष्ठः
यो यजेत् अश्वमेधेन मासि मासि शतं समाः

वाच् दुरुक्तम् महा घोरम् दुहित्र्याः वृषपर्वणः

देवयानि विजानीहि तेन सर्वम् इदम् जितम्

यः च तप्तो न तपति भृशं सो ऽर्थस्य भाजनम्

देवयानि विजानीहि तेन सर्वम् इदम् जितम्

तत् मम मथ्नाति हृदयम् अग्नि कल्पम् इव अरणम्

न एतत् प्राज्ञः तु कुर्वीत विदुः ते न बलाबलम्

यः तु कुप्येत् न सर्वस्य तयोर् अ क्रोधनः वरः

यः समुत्पतितं कोपं क्षमया एव निरस्यति

यः सपत्न श्रियम् दीप्तां हीन श्रीः पर्युपासते

यथा उरगः त्वचम् जीर्णां स वै पुरुष उच्यते

यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति हयं यथा

स यन्ता इति उच्यते सद्भिः न यो रश्मिषु लम्बते

ये न एनम् अभिजानन्ति वृत्तेन अभिजनेन च

न ह्य् अतो दुष्करं मन्ये तात लोकेषु अपि त्रिषु

ये कुमाराः कुमार्यः च वैरं कुर्युः अचेतसः

वेद अहम् तात बाला अपि कार्याणां तु गतागतम्

शुक्र उवाच

यः परेषां नरो नित्यम् अतिवादान् तितिक्षति

क्रोधे च एव अतिवादे वा कार्यस्य अपि बलाबले

तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते

यः तु भावयते धर्मं यो ऽतिमात्रं तितिक्षति

असत् संकीर्ण वृत्तेषु वासो मम न रोचते

पुंसो ये न अभिनन्दन्ति वृत्तेन अभिजनेन च
प्राणो हिङ्कारः

मनो निधनम्

परस् वरीयः ह अस्य भवति परस् वरीयसः ह लोकाञ् जयति य एतद् एवं विद्वान् प्राणेषु पञ्चविधं परस् वरीयः साम् उपास्ते

चक्षुर् उद्गीथः

श्रोत्रं प्रतिहारः

प्राणेषु पञ्चविधं परस् वरीयः साम् उपासीत
तया अहम् दुर्णाम्नां शिरो वृश्चामि शकुनेर् इव

गर्भादं कण्वं नाशय पृश्निपर्णि सहस्व च

सहमाना इयम् प्रथमा पृश्निपर्ण्य् अजायत

अरायम् असृज् पावानम् यश् च स्फातिं जिहीर्षति

गिरिम् एनाꣳ आ वेशय कण्वान् जीवित योपनान्

उग्रा हि कण्व जम्भनी ताम् अभक्षि सहस्वतीम्

तमांसि यत्र गच्छन्ति तत् क्रव्यादो अजीगमम्

शं नो देवी पृश्निपर्ण्य् अशं निरृत्या अकः

पराच एनान् प्र णुद कण्वान् जीवित योपनान्
श्रावयेत् वा द्विजान् विप्रः गाणपत्यम् अवाप्नुयात्

भस्म स्नानम् च नग्न त्वम् वामत्वं प्रतिलोम ता

उभाभ्याम् एव वै सृष्टिः मम विप्रा न संशयः

ये हि मां भस्म निरताः भस्मना दग्ध किल्बिषाः

ततस् तेषाम् वचः श्रुत्वा भगवन्त् परमेश्वरः

पुरुषो विप्रा मम देह समुद्भवः

ततस् तुतोष भगवान् अनुगृह्य महेश्वरः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे ऋषिवाक्यं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः

न हसेत् न अप्रियम् ब्रूयात् अमुत्र इह हित अर्थवान्

भस्म व्रताः च मुण्डाश् च व्रतिनो विश्व रूपिणः

महादेव परे नित्यं चरन्तो हि ऊर्ध्वरेतसः

मेघ वाहन कृष्णाय गज चर्म निवासिने

अर्ध नारी शरीराय सांख्ययोग प्रवर्तिने

अतुलम् इह महा भय प्रणाश हेतुम् शिव कथितम् परमं पदं विदित्वा

व्यपगत भव लोभ मोह चित्ताः प्रणिपतिताः सहसा शिरोभिर् उग्रम्

बाल उन्मत्त विचेष्टम् तु मद् परम् ब्रह्म वादिनम्

ततस् तान् स मुनीन् प्रीतः प्रत्युवाच महेश्वरः

भृगु अङ्गिराः वसिष्ठश् च विश्वामित्रः तथा एव च

ततस् ते मुनयः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम्

तस्मात् एतत् व्रतम् दिव्यम् अव्यक्तम् व्यक्त लिङ्गिनः

यथा उक्त कारिणः दान्ता विप्रा ध्यान परायणाः

मरीचिः कश्यपः कण्वः संवर्तश् च महा तपाः

एवम् एष महादेवो लोकानां हित काम्यया

गन्ध उदकैः सु शुद्धैः च कुश पुष्प विमिश्रितैः

वक्ष्यामि वो हितं पुण्यं भक्तानां मुनि पुंगवाः

स्त्री लिङ्गम् अखिलम् देवी प्रकृतिः मम देह जा

ततः प्रमुदिता विप्राः श्रुत्वा एवम् कथितं तदा

मृगपति वर चर्म वाससे च प्रथित यशसे नमो ऽस्तु शङ्कराय

सेव्य असेव्य त्वम् एवम् च हि एतत् इच्छाम वेदितुम्

प्रीतो ऽस्मि तपसा युष्मान् वरं वृणुत सुव्रताः

कृष्णाजिन उत्तरीयाय व्याल यज्ञ उपवीतिने

यः तान् निन्दति मूढ आत्मा महादेवं स निन्दति

ते प्रणम्य महादेवम् इदम् वचनम् अब्रुवन्

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

नमो देव अधिदेवाय महादेवाय वै नमः

गायन्ति विविधैः गुह्यैः हुंकारैः च अपि सु स्वरैः

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि युष्माभिः कीर्तितं स्तवम्

युगे युगे महायोगी क्रीडते भस्म गुण्ठितः

यस् तु एतान् पूजयेन् नित्यं स पूजयति शङ्करम्

रुद्र लोकम् अनुप्राप्य न निवर्तन्ति ते पुनः

एवं चरत भद्रं वः ततस् सिद्धिम् अवाप्स्यथ
दध्ना ऋजीषम् अभिजुहोति

इति

वारुणम् एक कपालम् निर्वपति

हुत्वा आददते ऽवभृथं स्फ्यं स स्रुवाम् आज्य स्थालीम् वेदं पुरोडाशम् आज्यान्य् ऋजीषम् अधिषवण फलके खर पांसून् यत् किंचित् सोम लिप्तम् भवत्य् अन्यत्र चतसृभ्यः स्थालीभ्यः सोम गृहीताभ्यः

यजुः उत्पूताभिः अद्भिः पुरोडाशं श्रपयति

पुरोडाशम् उद्वास्य आज्येन आहवनीये जुहोत्य् आयुः दाः अग्ने हविषो जुषाण इति

समानम् आ आज्यानाम् ग्रहणात्

रायस्पोषम् इषम् ऊर्जम् अस्मासु दीधरत्

अवभृथस्य तन्त्रं प्रक्रमयति

स्तीर्ण एव बर्हिषि पिष्टलेपं निनयति

एतस्याम् एव वेद्याम् आज्यानि गृह्णाति सर्वाणि चतुर्गृहीतानि

वेदं कृत्वा अग्नीन् परिस्तीर्य हस्ताव् अवनिज्य पात्राणि प्रयुज्य उलप राजीम् स्तीर्त्वा पवित्रे कृत्वा संप्रेष्यति यजमान वाचं यच्छ इति

वाग्यतः पात्राणि संमृशति

औदुम्बरीं यजमान उत्खिदति
प्रपीतां ब्रह्मचारिभिर् देवानाम् अवसे हुवे

मेधाम् अहं प्रथमां ब्रह्मण्वतीं ब्रह्म जूताम् ऋषिष्टुताम्

त्वं नो मेधे प्रथमा गोभिर् अश्वेभिर् आ गहि

मेधां सूर्यस्य रश्मिभिर् वचसा वेशयामहे

यां मेधाम् ऋभवो विदुर् यां मेधाम् असुरा विदुः

मेधां सायं मेधां प्रातर् मेधां मध्यन्दिनं परि

याम् ऋषयो भूत कृतः मेधां मेधाविनो विदुः

ऋषयो भद्रां मेधां यां विदुस् तां मय्य् आ वेशयामसि

त्वं सूर्यस्य रश्मिभिस् त्वम् नो असि यज्ञिया
येषाम् अध्येति प्रवसन् येषु सौमनसो बहुः

गृहान् उप ह्वयामहे ते नो जानन्त्व् आयतः

ऊर्जं बिभ्रद् वसु वनिः सुमेधा अघोरेण चक्षुषा मित्रियेण

उपहूता इह गाव उपहूता अज अवयः

अथ उ अन्नस्य कीलाल उपहूतो गृहेषु

पूर्णा वामेन तिष्ठन्तस् ते नो जानन्त्व् आयतः

अक्षुध्या अतृष्या स्त गृहा मा अस्मत् बिभीतन

गृहान् ऐमि सुमना वन्दमानो रमध्वम् मा बिभीत मत्

उपहूता भूरि धनाः सखायः स्वादु संमुदः

अतृष्या अक्षुध्या स्त गृहा मा अस्मत् बिभीतन

सूनृतावन्तः सुभगा इरावन्तो हसामुदाः
अन्तर् गिरौ यजमानं बहुं जनं यस्मिन्न् आ अमूर्छत् स जनास इन्द्रः

यः सोम पाः निचितो वज्र बाहुः यो वज्र हस्तः स जनास इन्द्रः

जातो व्य् अख्यत् पित्रोर् उपस्थे भुवो न वेद जनितुः परस्य

यः सुन्वन्तम् अवति यः पचन्तं यः शंसन्तं यः शशमानम् ऊती

तविष्यमाणो ऽन्व् ओजो अख्यद् व्रता देवानां स जनास इन्द्रः

यस्य ब्रह्म वर्धनं यस्य सोमो यस्य इदम् राधः स जनास इन्द्रः

यः शम्बरं पर्यचरच् छचीभिर् यो न अपिबत् सुतम्

यः सुन्वते पचते दुध्र आ चिद् वाजं दर्दर्षि स किल असि सत्यः

यः सप्त रश्मिः वृषभस् तुविष्मान् अवासृजत् सर्तवे सप्त सिन्धून्

वयं त इन्द्र विश्वह प्रियासः सु वीरासः विदथम् आ वदेम

यो जघान शम्बरं यश् च शुष्णं य एक वीरः स जनास इन्द्रः

यो रौहिणम् अस्फुरद् वज्र बाहुः द्याम् आरोहन्तं स जनास इन्द्रः

ओजायमानं यो अहिं जघान दानुं शयानं स जनास इन्द्रः

द्यावा चिद् अस्मै पृथिवी नमेते शुष्माच् चिद् अस्य पर्वता भयन्ते

यः सोम कामः हरि अश्वः आशुर् यस्माद् रेजन्ते भुवनानि विश्वा
उत्तर रूपेण क्रियमाणे नर्म व्यापारे निधुवन व्यापारे उदञ्जेर् धार्ष्ट्यस्य यष्टि काण्डम् इव अति कठिन ताम् सम्प्राप्तस्य मेढ्रस्य फलेग्रहिर् अवन्ध्य सामर्थ्यम् परिदृश्यते

ऽपि वराङ्गे कापिशायन प्राशनेन अति संकोचम् प्राप्तस्य योषायाः वराङ्गस्य विवर करणे उदञ्जौ महती व्यथा प्रादुर्भूयते इति भावः

अनेन वाक्येन द्वितीय वृत्तौ अपि पुनः यो अनिविदीर्ण सुखम् पुरुषो ऽनुभूयते इति तात्पर्य अर्थः

एतद् उक्तं भवति कापिशायनस्य अनुप्राशन मात्रेण अति संकुचित त्वम् प्राप्तस्य योषायाः वराङ्गस्य अतिदृढतमस्य अपि उदञ्जेः वराङ्ग मुख विदीर्णने सामर्थ्य अभावात् पराभवं प्राप्त एव इति अर्थः

श्यामया सह निर्वेशने रति सुख उद्बोधनम् वीर्य स्तम्भनम् काल अवधिम् च प्रोक्तम् उपश्यामया सह क्रीडने समुपस्थितौ तत्र अपि ऐरेय स्वीकरणस्य अति आवश्यक त्वेन अनुविधानम् विदधाति

क्रियमाणे नर्म व्यापारे इति
आ सायकं मघवा अदत्त वज्रम् अहन्न् एनं प्रथम जाम् अहीनाम्

अहन्न् अहिम् अनु अपस् ततर्द प्र वक्षणा अभिनत् पर्वतानाम्

अस्य सुतस्य स्वर् न उप त्वा मदाः सु वाचः अगुः

वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रम् अव जग्मुर् आपः

बिभेद वलं भृगुर् न ससहे शत्रून् मदे सोमस्य

वृषायमाणो अवृणीत सोमं त्रिकद्रुकेषु अपिबत् सुतस्य

पिबा सुतस्य मतेर् इह मधोश् चकानश् चारुर् मदाय

इन्द्रस् तुराषाण् मित्रो वृत्रं यो जघान यतीर् न

श्रुधी हवं गिरो मे जुषस्व इन्द्र स्व युग्भिः मत्स्व इह महे रणाय

इन्द्र जठरं नव्यो न पृणस्व मधोर् दिवो न

अहन्न् अहिं पर्वते शिश्रियाणं त्वष्टा अस्मै वज्रं स्वर्यं ततक्ष

इन्द्र जुषस्व प्र वहा याहि शूर हरिभ्याम्

इन्द्रस्य नु प्र वोचं वीर्याणि यानि चकार प्रथमानि वज्री
उपोषितैः पूजितः सत् नरकात् तथा

जानुभ्याम् अवनीम् गत्वा लिङ्गं स्पृष्ट्वा गृहीतवान्

यत् मया श्रद्धया दत्तं प्रीयतां तेन मे प्रभुः

क्षमस्व जगतां नाथ त्रैलोक्य अधिपते हर

काले मृतो यम भटैः पाशैः बद्ध्वा तु नीयते

भोजयेत् ध्यान निष्ठान् च वस्त्र छत्त्र आदिकम् ददेत्

प्रातर् गृह आगतः भार्या दत्त अन्नम् भुक्तवन् सः च

माघ फाल्गुनयोः मध्ये कृष्णा या तु चतुर्दशी

त्वद् प्रसादात् मया देव व्रतम् अद्य समापितम्

इति क्षमाप्य च व्रती कुर्याः द्वादश वार्षिकम्

रात्रौ तडाग तीरेषु निकुञ्जे जाग्रन् आस्थितः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे शिवरात्रिव्रतं नाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः

निषादश् राजा पापी सुन्दरसेनकः

कुक्कुरेण सह एव अभूत् गणः मद् पार्श्व गः ऽमलः

शिवरात्रि व्रतम् वक्ष्ये कथां वै सर्व काम दाम्

अर्धरात्रे त्रि यामे च चतुर्थे च

तत्र अस्ति लिङ्गं स्वं रक्षन् शरीरम् च अक्षिपत् ततस्

ॐ नमो नमः शिवाय गन्ध आद्यः पूजयेत् हरम्

शरः प्रमादेन एकः तु प्रच्युतः करपल्लवात्

काम युक्तः हरः पूज्यो केशवः

मृग आदिकम् अ सम्प्राप्य क्षुध् पिपासा अर्दितः गिरौ

द्वादशेषु अपि मासेषु प्रकुर्यात् इह जागरम्

एवं स्नानं स्पर्शनं च पूजनं जागरो ऽभवत्

तिल तण्डुल व्रीहीन् च जुहुयात् स घृतम् चरुम्

पञ्चगव्य अमृतैः स्नाप्य तद् काले गुरुं श्रितः

कीर्ति श्री पुत्र राज्य आदि प्राप्य शैवं पुरं व्रजेत्

ब्रह्मा उवाच

भोक्ष्ये ऽहं भुक्ति मुक्ति अर्थम् शरणं मे भव ईश्वरैः

मूलमन्त्रं तथा जप्त्वा प्रभाते तु क्षमापयेत्

तस्यां जागरणात् रुद्रः पूजितो भुक्ति मुक्ति दः

स कुक्कुरैः समायुक्तो मृगान् हन्तुम् वनं गतः

एवम् अज्ञानात् पुण्यं ज्ञानात् पुण्यम् अथ अक्षयम्

पूजां दानं तपो होमं करिष्यामि आत्म शक्त्याः

हुत्वा पूर्णाहुतिं दत्त्वा शृणुयात् गीत सत् कथाम्

पर्णानि च अपतत् मूर्धनि लिङ्गस्य एव न जानतः

त्रयोदश्यां शिवं पूज्य नियमं व्रती

तेन धूलि निरोधाय क्षिप्तं नीरं च लिङ्गके

देव आदिदेवैः भूतेश लोक अनुग्रह कारकैः

ईश्वर उवाच

व्रती द्वादश संभोज्य दीप दः स्वर्गम् आप्नुयात्

तदा मम गणैः युद्धे जित्वा मुक्तीकृतः स च

प्रातर् देवैः चतुर्दश्यां जागरिष्यामि अहम् निशि

त्वद् आलोकन मात्रेण पवित्रो ऽस्मि न संशयः
कर्णौ शुन्धस्व इति कर्णौ

चरित्राणि इति मन्त्रेण पादान् समाहरति

प्राणान् शुन्धस्व देव यज्यायै इति प्राणान्

पायुं शुन्धस्व इति पायुम् प्रतिमन्त्रं गात्र प्रक्षालनम्

यत् ते क्रूरं यत् आस्थितम् इति समन्तं रज्जुधानम्

मेढ्रं शुन्धस्व इति मेढ्रम्

मुखं शुन्धस्व देव यज्यायै इति मन्त्रं कर्ता ब्रूयात्
तस्य ह निष्कः उपाहितः बभूव उपवादात् बिभ्यतः यः मा ब्राह्मणः अनूचानः उपवदिष्यति तस्मै एतम् प्रदास्यामि इति

स वै गौतमस्य पुत्रः ऊर्ध्वम् धावेत्

ते ह स्वैदायनम् शौनकम् ऊचुः स्वैदायन त्वम् वै नः ब्रह्मिष्ठः असि इति त्वया इमम् वीरेण प्रतिसंयतामहै इति

उद्दालकः ह वै आरुणिः उदीच्यान् वृतः धावयांचकार

तम् यतस् एव प्रपन्नम् दध्रे ततस् एवम् अनुप्रतिपेदिरे

तम् ह स्वैदायन इति आमन्त्रयामास

स भो गौतमस्य पुत्र इति ह अस्मै असूया प्रतिश्रुतम् प्रतिशुश्राव
अथ ह सुमित्रः कौत्सो दर्शनीय आस

सा ह उवाच एकम् तव शेपो ऽङ्गे ऽङ्गे मम मुष्का न वै तत् सम्पद्यत इति

अङ्गे ऽङ्गे वा अहं तव शेपांसि करोमि इति ह उवाच

अङ्गे ऽङ्गे वाव मम शेपांसि इति ह उवाच

तां ह इत्य उवाच दीर्घजिह्वि कामयस्व मा इति

तानि ह अभिप्रावृत्य इयाय

स ह पुनर् एत्य उवाच एकम् तव शेपो ऽङ्गे ऽङ्गे मम मुष्का न वै तत् सम्पद्यत इति वै माम् इयम् आह इति

अङ्ग ते पश्यानि इति

तां ह उवाच दीर्घजिह्वि कामयस्व मा इति

तं ह उवाच सुमित्र दर्शनीयो वा असि सु लापाः वै दर्शनीयेन स्त्रिय इमां दीर्घजिह्वीं लिलापयिषस्व इति

सा ह उवाच एकम् तव शेपो ऽङ्गे ऽङ्गे मम मुष्का न वै तत् सम्पद्यत इति
नमः ते अस्तु विद्युते नमः ते स्तनयित्नवे

तस्यै ते नमः अस्तु देवि

विद्म ते धाम परमम् गुहा यत्

याम् त्वा देवाः असृजन्त विश्वे इषुम् कृण्वानाः असनाय धृष्णुम् सा नः मृड विदथे गृणाना

मयः तोकेभ्यः कृधि

समुद्रे अन्तर् निहिता असि नाभिः

नमः ते प्रवतः नपात् यतस् तपः समूहसि

नमः ते हेतये तपुषे च कृण्मः

नमः ते अस्तु अश्मने येन आ दूडाशे अस्यसि

मृडया नः तनूभ्यः
भिक्षां कारयति

एकादश चरून् चक्र कृतान् कारयति

निदाघे निदध्यान् निदह्यताम् अघम् इति

आच्या जान्व् इत्य् उपवेशयति

अपि वा त्रीणि षष्टिशतानि पलाश त्सरूणाम्

अ विदन्तः देशात् पांसून्

तत्र यो जन्तुर् निपतेत् तम् उत्थापनीभिर् उत्थाप्य हरिणीभिर् हरेयुः

श्वो अमावास्या इति गां कारयते

उत्तरं जीव संचरः दक्षिणं पितृ संचरः

तस्याः सव्यं च अपघनम् प्रपाकं च निधाय

शत आतृण्ण सहस्र आतृण्णौ च पाशीम् ऊषम् सिकताः शङ्खं शालूकं सर्व सुरभि शमी चूर्ण कृतम् शान्त वृक्षस्य नावं त्रि पादकम्

अथ अवसानम्

त्रीन् स्नात अनुलिप्तान् ब्राह्मणान् मधुमन्थं पाययति

अन् अस्तमिते आ यात इति आयापयति

अपि वा उदक अन्ते वसनम् आस्तीर्य असौ इति ह्वयेत्

गां वेदयन्ते

एतद् वः पितरः पात्रम् इति त्रीण्य् उद कंसान् निनयति

प्राच् दक्षिणम् शाखां प्रविध्य सीरेण कर्षयित्वा शाखाभिः परिवार्य

माघे निदध्यात् मा अघम् भूद् इति

ग्रामे दक्षिण उदक् द्वारम् विमितं दर्भैर् आस्तारयति

यत् ते कृष्ण इति भूमेर् वसने समोप्य सर्व सुरभि चूर्णैः अवकीर्य उत्थापनीभिः उत्थाप्य हरिणीभिर् हरेयुः

शरदि निदध्यात् शाम्यतु अघम् इति

कुरुत इति आह

ग्रामे याम सारस्वतान् होमान् हुत्वा

उन्नतं स्वर्ग कामः च

संप्रोक्षणीभ्यां काम्पील शाखया निवेशनम् अनुचर्य

तस्या दक्षिणम् अर्धं ब्राह्मणान् भोजयति सव्यं पितॄन्

यत्र अ कण्टकाः वृक्षाश् च ओषधयः च

पुनर् देहि इति वृक्ष मूलात् आदत्ते

पितॄन् निधास्यन् संभारान् संभरति

ब्रह्मणे मधुपर्कम् आहारयति
सा वाक् सृष्टा चतुर्धा व्यभवत्

य एवं विद्वान् अन्नम् अत्ति वाजयत्य् एवम्

अथ एतम् सर्वे ऽपश्यन्

या अन्तरिक्षे सा वाते सा वामदेव्ये

य एवं विद्वान् सोमं पिबति वाजम् एव गच्छति

स्वाराज्यं गच्छति य एतेन यजते

या बृहत् रथन्तरयोः तया एनम् यज्ञ आगच्छति

अनृतेन हि स सनोति

या पशुषु तस्या यद् अत्यरिच्यत तां ब्राह्मणे न्यदधुः

अन्नं वै वाजः

या पशुषु तया ऋतेयज्ञम्

स स्वाराज्यम् अगच्छत्

यद् वै पुरोहितो ब्रह्म शृणोति तद् राज्ञे

यावती हि वाक् तां वेद

अथ एतम् प्रजापतिर् आहरत्

अनृतं हि गाथा अनृतम् नाराशंसी

बृहस्पतिर् वै देवानां पुरोहितः

या दिवि सा बृहति सा स्तनयित्नौ

यद् इन्द्रम् अयाजयत्

वाग् वै वाजस्य प्रसवः

इमम् अहम्

यदा हि सो अ मत्तः भवत्य् अथ तं तत् तुपति

तेन इन्द्रम् अयाजयत्

यो गाथा नाराशंसीभ्याम् सनोति तस्य न प्रतिगृह्यम्

स एष स्वाराज्यो यज्ञः

तस्मिन् देवा अपित्वम् ऐच्छन्त

तस्मात् सर्व एव सोमं पिपासति

मत्तस्य न प्रतिगृह्यम्

एषु लोकेषु त्रीणि तुरीयाणि

यावन्तो हि देवास् सोमम् अपिबंस् ते वाजम् अगच्छन्

तस्माद् राजन्यः

पशुषु तुरीयम्

तेभ्यश् छन्दांस्य् उज्जितीः प्रायच्छत्

स्वाराज्यं गच्छति य एतेन यजते

या पृथिव्यां सा अग्नौ सा रथन्तरे

करोति वाचा वीर्यं य एवं वेद

वाचा हि दीयते

सोमो वाजपेयः

स एष स्वाराज्यो यज्ञः

तस्मिन्न् आयतन्त

देवा वै नाना एव यज्ञान् आहरन्

अनृतं हि मत्तः

तस्मिन्न् आजिम् अयुः

आ ह वा एनम् अ प्रतिख्यातात् गच्छति य एवं वेद
जिनात्य् एव न जीयते

ऐन्द्रो वै राजन्यः

अश्नुते ह वै स्वानाम् ऐश्वर्यम् आधिपत्यम् एतया प्रतिपदा तुष्टुवानः

यो जिनाति न जीयत इति वा

ततो वै तौ सर्वासां प्रजानाम् ऐश्वर्यम् आधिपत्यम् आश्नुवाताम्

स पवस्व सहस्र जित् इति

मारुतीर् विशः

इन्द्राय इन्दो मरुत्वत इति राजन्यबन्धोः प्रतिपदं कुर्यात्

इन्द्रश् च सोम गोपती ईशाना पिप्यतं धिय इति

तस्मात् क्षत्रस्य विड् अनुवर्त्मा

ताव् एतां प्रतिपदम् अपश्यताम्

इन्द्रश् च वै सोमश् च अकामयेताम् सर्वासां प्रजानाम् ऐश्वर्यम् आधिपत्यम् अश्नुवीवहि इति

हन्ति शत्रुम् अभीत्य इति

न एनम् शत्रुः प्रत्युद्यामी भवति

क्षत्राय एव तद् विशम् अनुवर्त्मानं कुर्वन्ति

अन्यतोघात्य् एव अभीत्य शत्रुं हन्ति
किं स यजमानस्य पाप भद्रम् आद्रियेत इति ह स्म आह यो ऽस्य होता स्याद् इत्य् अत्र एव एनम् यथा कामयेत तथा कुर्यात्

यं कामयेत यथा एव अन् ईजानः ऽभूत् तथा एव ईजानः स्याद् इति यथा एव अस्य ऋचम् ब्रूयात् तथा एव अस्य वषट्कुर्यात् सदृशम् एव एनम् तत् करोति

यं कामयेत श्रेयान् स्याद् इति शनैस्तराम् अस्य ऋचम् उक्त्वा उच्चैस्तराम् वषट्कुर्याच् छ्रिय एव एनम् तत् श्रियाम् आदधाति

तं तम् प्रजाश् च पशवश् च अनूपतिष्ठन्ते तस्मात् स प्रजा कामेन पशु कामेन वषट्कृत्यः

रिणक्त्य् आत्मानं रिणक्ति यजमानम् पापीयान् वषट्कर्ता भवति पापीयान् यस्मै वषट्करोति तस्मात् तस्य आशाम् न इयात्

संधीयते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद

अथ यः समः संततो निर्हाणा ऋचः स धामछत्

संततम् ऋचा वषट्कृत्यं संतत्यै

यं कामयेत पापीयान् स्याद् इत्य् उच्चैस्तराम् अस्य ऋचम् उक्त्वा शनैस्तरां वषट्कुर्यात् पापीयांसम् एव एनम् तत् करोति
आ प्र द्रव परमस्याः परावतः शिवे ते द्यावापृथिवी उभे स्ताम्

अच्छ त्वा यन्तु हविनः सजाताः

अश्विना त्वा अग्रे मित्रावरुणा उभा विश्वे देवाः मरुतः त्वा ह्वयन्तु

तद् अयं राजा वरुणस् तथा आह स त्वा अयम् अह्वत् स उप इदम् एहि

अग्निः दूतः अजिरः सम् चरातै

विशाम् पतिः एक राज् त्वम् वि राज

तास् त्वा सर्वाः संविदाना ह्वयन्तु दशमीम् उग्रः सुमना वस इह

सह वर्चसा उद् इहि प्राङ्

इन्द्र इन्द्र मनुष्याः परेहि सं ह्य् अज्ञास्था वरुणैः संविदानः

बहुम् बलिम् प्रति पश्यासै उग्रः

उपसद्यः नमस्यः भव इह

पथ्या रेवतीर् बहुधा विरूपाः सर्वाः संगत्य वरीयस् ते अक्रन्

सर्वाः त्वा राजन् प्रदिशः ह्वयन्तु

त्वाम् विशः वृणताम् राज्याय त्वाम् इमाः प्रदिशः पञ्च देवीः

वर्ष्मन् राष्ट्रस्य ककुदि श्रयस्व

जायाः पुत्राः सुमनसः भवन्तु