tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शून्यम् अद्य जगन्त् जातम् अद्य माता मृता मम

अभ्यङ्ग उच्छादन स्नान गमित अङ्ग श्रमाय मे

नूनम् अस्मान् इयं वृद्धा मुग्धान् आकृष्टुम् इच्छति

कातराणाम् इव व्राते स्थिर सत्त्वम् अवस्थितम्

ज्येष्ठः समुद्रदिन्नश् च तद् सनामा च कन्यका

स तथा एव यतस् तस्माद् अस्माकम् इयम् आत्मजा

दुःख कर्म विनोदेन गमयेर् दिवसान् इति

तद् वियोग अग्नि तप्तानि अङ्गानि सागरे

लवंग पूग कर्पूर ताम्बूल आद्यैः अदुर्लभैः

प्रहर्ष उत्कर्ष विच्छिन्न निश्वास अनिल संततिः

निर्गत्य आत्मानम् आचक्ष्व दिव्या चेत् पाहि माम् इति

ततस् तत्र आहृत आहारान् निषण्णान् पर्ण संस्तरे

संप्रत्य् एव तरंगेण गमितः क्वापि वैरिणा

अयि त्वयि विपन्नायाम् आलुका देवि गोमिनि

आसीच् च मम को नाम षण्णाम् एष रसो भवेत्

स च मे स्वप्नम् आय आदि विषयः संशयस् तया

आसीच् च मम ते धीरा ये सु अभ्यस्त मधु प्रियाः

तस्मान् माम् आगतं श्रुत्वा दौवारिक परम्परा

आत्मा सागरदत्तश् च मित्रवर्मा च मे यतः

हस्तैर् वेत्र लताः गाढम् आलम्ब्य आरोहत अचलम्

विस्मृत अपर वृत्तान्तः तद् आसक्त मनस् तया

उद्वेगस्य निमित्तं तत् तेन अपि हसित उदितम्

गायन्ति स्म हसन्ति स्म केचित् तत्र अरुदन् अपि

ततः प्रजविनं पोतं तं प्रचण्डः प्रभञ्जनः

प्रसन्नो ध्रुवक आदीनाम् सुहृदाम् अत्यवाहयम्

प्रविष्टा हृदयं सा मे यथा वासगृहम् तथा

आदिदेश स्फुट देशः भाविनं गुणिनं सुतम्

तस्मान् मुक्ता प्रवाल आदि सारम् सागर सम्भवम्

आदिष्टः सानुना यो ऽसौ तयोः पुत्रः सु वृत्तयोः

अहं तु कटुक आलापः तस्मान् मधुर भाषिणः

अपश्यं तत्र च आसीनः सुहृदः पायित प्रियान्

तद् एव भवनं देव्याः समृद्धिः सा एव च अचला

हरिणा सुप्रभा आदिष्टा गन्धर्व अधिपतेः सुता

ननु मातुल मात्रा एव क्लीब सत्त्वः स जीव्यते

मौक्तिकस्य गुहा कोणे राशिः प्रांशुर् मया कृतः

अहते तु सह अनेन भवता च हता वयम्

श्रूयते स्म च तस्य एव प्रासादस्य उपरि ध्वनिः

अथ अस्मिन् अन्तरे सा मां भाषमाणम् अभाषत

तादृशीम् ईश्वराम् अम्बां दरिद्र कुटिका गताम्

असारथाव् इव रथे ध्रुवं यन् न ब्रवीमि तत्

किम् इदानीं सुहृद् गोष्ठी अथ सा अब्रवीत्

याश् च तास् तुष्ट तुष्टेन मुहूर्तेन आहृताः शिलाः

नारिकेल जल उच्छिन्न पिपासा वेदनः क्वचित्

आगच्छति कुतो देशान् नगराद् वा भवान् इति

यथा रति वसन्ताभ्याम् स्मरः सुखम् अयापयम्

गङ्गदत्ता अपि परुषा जाता स्नेह विवर्जनात्

विशालं बहु शालम् च प्रीतः प्रादात् स मे गृहम्

किं त्वया तात पृष्टेन मित्रवर्म सुतः भवान्

संहताव् अपि धर्म अर्थौ उच्छिन्नौ स्व कुल उचितौ

तत् पुष्कर मधु स्वादु शीघ्रम् आनीयताम् इति

मौक्तिकं गृह्यतां नाम तत् ते स्वं स्वं महोदधे

रंहसिन्य् अपि निष्कम्पा निवाते नौर् इव अम्भसि

सानुदासो वणिज् दृष्टः ततो नः कथ्यताम् इति

तत्र आसीनः च पर्यङ्के मही तल समासनाम्

अन्यथा अस्माभिः अप्य् अद्य स्थातव्यं क्षुधितैर् इति

तद् एव एकम् असौ राज्ञा कल्पितश् चारण आदिभिः

शनैः संचरमाणश् च दरिद्र ग्राम रथ्यया

अथ ध्रुवकम् अद्राक्षं वैलक्ष्यान् नमित आननम्

तस्करो ऽयम् इति भ्रष्टः सार्थिकाद् अपि धावतः

मम तु ध्रुवको नाम ध्रुव मैत्री सुखः सखा

यस्य केशेषु जीमूता इति गीताम् अनुस्मरन्

असुर अन्तःपुर आकारम् प्राविशं भवन ईश्वरम्

किम् एतद् इति तस्यै च यथावृत्तं न्यवेदयम्

वर्धितः शिक्षितश् च असि पित्रा विद्या चतुष्टयम्

संतताः संनिधीयन्ते प्राज्ञानाम् इव संपदः

भगवत्यः सदा भक्तम् उपतिष्ठत माम् इति

धन राशिः परिक्षीणः कालेन महता महान्

गङ्गदत्त अभिधानस्य ताम्रलिप्ती विभूषणः

अथ उच्चैस् आरटामि स्म भो भो त्यजत साहसम्

मथुरायां च मर्यादा गृहं यस्य प्रदीप्यते

ततश् च तार मधुरम् दीर्घ वेणोः इव उषसि

गीयमानं शृणोमि स्म च अलि कोकिलाः

अथ उपरि पुरात् षष्ठम् अनन्तरम् अवातरम्
बहु भृत्यम् बहु धनम् बहु वृत्तान्त निष्कुटम्

दृश्यमानो विशेषेण भृगुः पात अर्थिनाम् इव

अहं सिद्धार्थको नाम वणिज् भृत्यः पितुस् तव

मया एव च सह स्नाता निरुप्त सलिल अञ्जलिः

शिला भूताम् तनुं त्यक्त्वा गतिं माहेश्वरीम् अगात्

दुराचारा एव सा वेश्या चिरं यस्याः सती व्रतम्

सुहृदः पिबतः पश्य स दार तनयान् इति

अधुना जननी जाया प्रजा गुरु जन आदिभिः

तदीयं च इदम् आनीतम् अजिनं दृश्यताम् इति

मम इदम् वहनं रिक्तं वोढव्यं सारवत् तव

बहु कृत्वस् परिक्रम्य माम् अवन्दत मूर्धभिः

एवमादिभिर् आलापैश् चेतस् विक्षेप हेतुभिः

स्कन्ध आसक्त जरत् चर्म स्थगिका पच नालिकान्

इत्यादि भगवद्गीता मात्रम् दण्डकम् ईरयन्

आत्मा तु सततं रक्ष्यो दारैर् अपि धनैर् अपि

तेषाम् अन्यतमो नृत्यन् स ताल हसित ध्वनिः

य एव मां सुहृत् कश्चिद् अपश्यत् सम्मुख आगतम्

ततो यथा प्रमाणेन निर्निमेषेण चक्षुषा

लाभः कस् तत्र हानिर् वा रागो ऽयम् अभिवासितः

सायाह्ने प्रस्थितो ग्रामम् अगच्छं सिद्धकच्छपम्

पूर्ववत् सानुदासो ऽपि मुक्तः पोत विपत्त्याः

अरे बाल बलीवर्दैः काल अकाल अविचक्षणः

त्वया यच् चिन्तितं तात ततः प्रति तथा एव तत्

अतिशेषे त्वम् इत्य् एषा प्रतीतिः

चम्पायां ताम्रलिप्त्यां च जीवितव्यं न केनचित्

ध्रुवक आद्यैः यथा मद्यम् उपायैः पायितो भवान्

ताम्रलिप्तीं प्रयातासि तावद् विश्रम्यताम् इति

देशो ऽयं कतमः साधो कतमद् वा अत्र पत्तनम्

द्राक्षा मधु त्वया पीतं साधिता च विलासिनी

दुःखस्य अस्य ततो हेतुर् मह्यम् आख्यायताम् इति

भ्रान्त मेघे इव उद्भ्रान्ता व्योम्नि सारस कन्यका

आस्तीर्ण पर्ण शय्याः ते ततो न्यस्त परिच्छदाः

जीवयामि सुख आसीनम् कर्मभिर् गर्हितैर् इति

हरेत् सर्व स्वम् अस्माकं तस्मात् तस्मै न दीयते

सुवर्णभूमये यान्ति तत् तत् संपाद्यताम् इति

संवादित स्व वृत्तेन गृहीतस् तेन मे करः

दरिद्र वाटकात् अम्बा स्वम् एव आनीयताम् गृहम्

विपन्न पोतयोः आसीद् युवयोः संगमो यथा

किंतु रस्यतर आस्वादम् न च मद्यं यतस् ततः

ततः संरुध्यमानो ऽपि यत्नेन जन संसदा
अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य एतत् अभवत् न कदाचिद् मया कुमार उद्यान भूमिम् अभिनिष्क्रमितः सु भूमि दर्शनाय

सारथिः आह

इति हि भिक्षवो राजा शुद्धोदनो बोधिसत्त्वस्य इमाम् एवंरूपाम् संचोदनां दृष्ट्वा श्रुत्वा च भूयस्या मात्रया बोधिसत्त्वस्य परिरक्षण अर्थम् प्राकारान् मापयते स्म परिखाः खानयति स्म द्वाराणि च गाढानि कारयति स्म

अन्तःपुरे च आज्ञाम् ददाति स्म मा स्म कदाचिद् संगीतिम् विच्छेत्स्यथ

वर्माणि ग्राहयति स्म

पञ्च च अस्य काम गुणान् सदृशान् उपसंहरति स्म

यत् नु अहम् कुमारम् उद्यान भूमिम् अभिनिष्क्रामयेयम्

ततो राजा मङ्गलद्वारस्य महान्ति कपाटानि कारयति स्म

ततः कुमारः स्त्री गण परिवृतः रतिं वेत्स्यते न अभिनिष्क्रमिष्यति इति

तत्र यो ग्रैष्मिकः स एकान्त शीतलः

सर्व रति क्रीडाः च उपसंहर्तव्याः स्त्री मायाः च उपदर्शयत निर्बन्धत कुमारं यथा अनुरक्त चित्तः न निर्गच्छेत् प्रव्रज्यायै

ततो राज्ञा शुद्धोदनेन कुमारस्य परिभोग अर्थम् त्रयो यथर्तुकाः प्रासादाः कारिता अभूवन् ग्रैष्मिको वार्षिको हैमन्तिकः च

इति हि भिक्षवो बोधिसत्त्वस्य अपरेण काल समयेन उत्तरेण नगर द्वारेण उद्यान भूमिम् अभिनिष्क्रामतः तैः एव देवपुत्रैः बोधिसत्त्वस्य अनुभावेन एव तस्मिन् मार्गे भिक्षुः अभिनिर्मितः ऽभूत्

यो वार्षिकः स साधारणः

इति हि भिक्षवो बोधिसत्त्वो ऽपरेण काल समयेन दक्षिणेन नगर द्वारेण उद्यान भूमिम् अभिनिष्क्रमन् महता व्यूहेन सो अद्राक्षीत् मार्गे पुरुषं व्याधि स्पृष्टम् दग्धोदर अभिभूतम् दुर्बल कायम् स्वके मूत्र पुरीषे निमग्नम् अत्राणम् अ प्रतिशरणम् कृच्छ्रेण उच्छ्वसन्तम् प्रश्वसन्तम्

शूरान् चोदयति स्म

येन च मार्गेण बोधिसत्त्वो ऽभिनिर्गच्छति स्म स मार्गः सिक्तः संमृष्टो गन्ध उदक परिषिक्तः मुक्त कुसुम अवकीर्णः नाना गन्ध घटिका निर्धूपितः पूर्णकुम्भ उपशोभितः कदली वृक्ष उच्छ्रितः नाना विचित्र पट वितान विततः रत्न किङ्किणी जाल हार अर्ध हार अभिप्रलम्बितः ऽभूत्

ततः सारथी राजानं शुद्धोदनम् उपसंक्रम्य एवम् आह देव कुमार उद्यान भूमिम् अभिनिर्यास्यति इति

स प्रतिबुद्धः त्वरितं त्वरितं काञ्चुकीयं परिपृच्छति स्म कच्चित् कुमारो ऽन्तःपुरे ऽस्ति सो ऽवोचत् अस्ति देव इति

दृष्ट्वा च पुनर् बोधिसत्त्वः जानन् एव सारथिम् इदम् अवोचत्

अद्राक्षीत् बोधिसत्त्वः तम् भिक्षुं शान्तं दान्तं संयतं ब्रह्मचारिणम् अ विक्षिप्त चक्षुषम् युग मात्र प्रेक्षिणम् प्रासादिकेन ऐर्यापथेन सम्पन्नं प्रासादिकेन अभिक्रम प्रतिक्रमेण सम्पन्नं प्रासादिकेन अवलोकित व्यवलोकितेन प्रासादिकेन समिञ्जित प्रसारितेन प्रासादिकेन संघाटी पात्र चीवर धारणेन मार्गे स्थितम्

यो हैमन्तिकः स स्वभाव उष्णः

सर्व मनापानि च उपसंहर्तव्यानि विषय अभिरम्याणि

अथ बोधिसत्त्वो जानन् एव सारथिम् इदम् अवोचत्

किं सारथे उच्छुष्क मांस रुधिर त्वच स्नायु नद्धः

तेषां च अर्ध योजनम् शब्दो गच्छति स्म

तत्र भवद्भिः सर्व अमनापानि च अपनयितव्यानि मा कुमारः प्रतिकूलं पश्येत्

गीत वादित नृत्यैः च एनम् सदा एव युवतय उपतस्थुः

अथ खलु भिक्षवो बोधिसत्त्वः प्रतिनिवर्त्य तं रथ वरम् पुनर् अपि पुरं प्राविक्षत्

यत् च इमानि पूर्व निमित्तानि संदृश्यन्ते स्म

अभिनिष्क्रम्य प्रव्रजितं च अद्राक्षीत् काषाय वस्त्र प्रावृतम्

अथ बोधिसत्त्वः प्रतिनिवर्त्य रथ वरम् पुनर् अपि पुरं प्राविशत्

एकैकं च कपाटं पञ्च पञ्च पुरुष शतानि उद्घाटयन्ति स्म अपघाटयन्ति स्म

आरक्षान् स्थापयति स्म

तेषां तथा उत्क्षिप्यमाणानाम् निक्षिप्यमाणानां च शब्दो अर्ध योजने श्रूयते स्म मा खलु कुमारो अन् अभिज्ञातः एव अभिनिष्क्रमिष्यति इति

स्त्री गण मध्ये ऽभिरतः इह एव रम्यते न अभिनिष्क्रमिष्यति इति

एकैकस्य च प्रासादस्य सोपानानि पञ्च पञ्च पुरुष शतानि उत्क्षिपन्ति स्म निक्षिपन्ति स्म
ततो राजा शुद्धोदनः स्नेह बहु मानाभ्याम् बोधिसत्त्वस्य नगरे घण्टा अवघोषणाम् कारयति स्म सप्तमे दिवसे कुमार उद्यान भूमिम् निष्क्रमिष्यति इति सु भूमि दर्शनाय

अथ भिक्षवो बोधिसत्त्वः सारथिं प्राह शीघ्रं सारथे रथं योजय

य एनं रात्रिंदिवं रक्षन्ति स्म मा बोधिसत्त्वो अभिनिष्क्रमिष्यति इति

अथ खलु भिक्षवो बोधिसत्त्वः प्रतिनिवर्त्य रथ वरम् पुनर् अपि पुर वरम् प्राविक्षत्

अथ शुद्धावास कायिकाः देवा निध्यापयन्ति स्म बोधिसत्त्वम् आहरितुम् तत्र बोधिसत्त्वस्य पूर्वेण नगर द्वारेण उद्यान भूमिम् अभिनिष्क्रामतः महता व्यूहेन अथ बोधिसत्त्वस्य अनुभावेन शुद्ध वास कायिकैः देवपुत्रैः तस्मिन् मार्गे पुरुषो जीर्णो वृद्धो महल्लको धमनी संतत गात्रः खण्ड दन्तः वली निचित कायः पलित केशः कुब्जो गोपानसी वक्रः विभग्नो दण्ड परायणः आतुरो गत यौवनः खर खर अवसक्त कण्ठः प्राग्भारेण कायेन दण्डम् अवष्टभ्य प्रवेपयमानः सर्व अङ्ग प्रत्यङ्गैः पुरतो मार्गस्य उपदर्शितः ऽभूत्
दन्तकाष्ठं मल्लिकायाः क्षीर दः हि उत्तमाम् यजेत्

कदम्ब आदौ गिरिसुतां पौषे मरुवकैः यजेत्

पद्मैः यजेत् भाद्रपदे

गीत वाद्यैः ददत् सर्वम् आप्नुयात्

रम्भातृतीयां वक्ष्ये च सौभाग्य श्री सुत आदि दाम्

माघेषु भद्रां कल्हारैः घृत आशः मण्डक प्रदः

तिल आशः बिल्व पत्त्रैः च क्षीर अन्न वटक प्रदः

जाती पुष्पैः पद्मजां च पञ्चगव्य अशनः यजेत्

ज्येष्ठे नारायणीम् अर्चेत् शतपत्त्रैः च खण्ड दः

प्राशयेत् निशि नैवेद्यैः कृसरैः कार्तिके यजेत्

लवंग आशः भवेत् एव आषाढे माधवीं यजेत्

दधि प्राशः दन्तकाष्ठं तगरं श्रीमुखीं यजेत्

उमामहेश्वरं पूज्य प्रदद्यात् च गुड आदिकम्

गौरीं यजेद् बिल्व पत्त्रैः कुश उदक करः ततस्

घृतौदनं च वर्षा अन्ते स पत्नीकान् द्विजान् यजेत्

विशालाक्षीं दमनकैः चैत्रे च कृसर प्रदः

मार्गशीर्षे सिते पक्षे तृतीयायाम् उपोषितः

दन्तकाष्ठं फाल्गुने गोमतीं यजेत्

कुन्दैः कृत्वा दन्तकाष्ठं जीव आशः शष्कुली प्रदः

वस्त्र छत्त्र सुवर्ण आद्यैः रात्रौ च कृत जागरः

वैशाखे कर्णिकारैः च अशोक आशः वट प्रदः
यत् च असतः प्रत्ययेषु धर्माणां न अस्ति संभवः

तस्मात् तर्हि महामते बोधिसत्त्वैर् महासत्त्वैः तथागत काय अनुगमेन प्रतिलाभिना स्कन्ध धातु आयतन चित्त हेतु प्रत्यय क्रिया योग उत्पाद स्थिति भङ्ग विकल्प प्रपञ्च रहितैः भवितव्यं चित्तमात्र अनुसारिभिः

स्व चित्त लक्षण दृश्य विनिवृत्ति दृष्टिना च ते भवितव्यम्

तद् उभय भाव अभावात् कस्य किम् अपेक्ष्य नास्तित्वं भवति अथ न भवति महामते अपेक्ष्य नास्तित्वं शश विषाणस्य अस्तित्वम् अपेक्ष्य नास्तित्वं शश विषाणम् न कल्पयितव्यं विषम हेतुत्वात् महामते न अस्ति अस्तित्वम् सिद्धिः न भवति न अस्ति अस्तित्व वादिनाम्

ये देशयन्ति वै नाथाः प्रत्यात्म गति गोचरम्

समनन्तर समापन्नानाम् च तेषां बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां महायानप्रभासं बोधिसत्त्व समाधिम् अथ दश दिश् लोकधातु व्यवस्थिताः तथागताः अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा मुखानि उपदर्श्य सर्व काय मुख वाचा संदर्शनेन अधिष्ठानम् कुर्वन्ति

कथं च महामते तीर्थकर वाद कुदृष्टि साधारणाः भवन्ति यत् उत स्व चित्त विषय विकल्प दृष्टि अनवबोधन द्वि ज्ञानानाम्

यथा महामते वज्रगर्भस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य अन्येषां च तादृश् लक्षण गुण समन्वागतानाम् बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् एवं महामते प्रथमायां भूमौ बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः समाधि समापत्ति अधिष्ठानम् प्रतिलभन्ते

अतस् तत् उच्यते स्व लक्षण शून्याः सर्व भावाः इति

सत्त्वानां कर्षण अर्थाय रङ्गैः चित्रम् विकल्प्यते

बहु जन हिताय त्वं महामते प्रतिपन्नो बहु जन सुखाय लोक अनुकम्पायै महतो जन कायस्य अर्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां च

आकाशम् अथ निर्वाणं निरोधं द्वयम् एव च

माया वेताल यन्त्र आभम् स्वप्न विद्युत् घनम् सदा

अन्ये पुनर् महामते कारण अधीनान् सर्व धर्मान् दृष्ट्वा निर्वाण गति बुद्धयः भवन्ति

अथ अनन्यानि प्रवृत्ति विज्ञान निरोधे आलयविज्ञान विरोधः स्यात् स च न भवति स्व जाति लक्षण निरोधः

न निर्वासि निर्वाणेन निर्वाणं त्वयि संस्थितम्

सिद्धान्तो हि अकनिष्ठेषु युक्तिं पृच्छसि मे कथम्

स च असत् भूत समारोपः

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमाः गाथा अभाषत

गगन अग्नि चित्र सदृशम् योगी युञ्जन् प्रपश्यति

परमार्थः तु महामते आर्य ज्ञान प्रत्यात्म गति गम्यः न वाच् विकल्प बुद्धि गोचरः

पुनर् अपरं महामते द्वि प्रकारम् स्वभाव द्वय लक्षणम् भवति

तद् तत् कस्य कस्य हेतोः यत् उत अ परित्यक्ताः हि महामते तथागतानां सर्व सत्त्वाः

पुनर् अपरम् महामते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन नैरात्म्य द्वय लक्षण प्रविचय कुशलेन भवितव्यम्

यस्य पुनर् महामते बाह्य अभावात् नित्य अनुमानात् नित्य अचिन्त्य त्वात् नित्यम् तस्या नित्य अचिन्त्यतायाः स्व हेतु लक्षणम् न जानीते

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः अनागताम् जनतां समालोक्य पुनर् अपि भगवन्तम् अध्येषते स्म देशयतु मे भगवान् योग अभिसमयम् यथा बोधिसत्त्वा महासत्त्वा महा योग योगिनः भवन्ति

न च महामते चित्त मनस् मनस् विज्ञान चित्त परावृत्ति आश्रयाणाम् स्व चित्त दृश्य ग्राह्य ग्राहक विकल्प प्रहीणानाम् तथागत भूमि प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गतानाम् योगिनां भाव अभाव संज्ञा प्रवर्तते

यत् अत्र महामते लक्षण कौशल ज्ञानम् इदम् उच्यते पुद्गल नैरात्म्य ज्ञानम्

एतेन पिण्ड लक्षणम् मेरुः कति पलः भवेत्

यथा महामते स्कन्ध धातु आयतनानि आत्म विरहितानि स्कन्ध समूह मात्रम् हेतु कर्म तृष्णा सूत्र उपनिबद्धम् अन्योन्य प्रत्ययतया प्रवर्तते निरीहम् तथा स्कन्धा अपि महामते स्व सामान्य लक्षण विरहिताः अभूत परिकल्प लक्षण विचित्र प्रभाविताः बालैः विकल्प्यन्ते न तु आर्यैः

अष्टम्यां भूमौ स्थिताश् चित्त मनस् मनस् विज्ञान पञ्च धर्म स्वभाव नैरात्म्य द्वय गति परावृत्ति अधिगमात् मनस् मय कायम् प्रतिलभन्ते
तत्र यद् आश्रयम् अनादि काल प्रपञ्च दौष्ठुल्य वासना यद् आलम्बनम् स्व चित्त दृश्य विज्ञान विषये विकल्पाः

मम तु महामते परमार्थ नित्य अचिन्त्यम् परमार्थ लक्षण हेतु युक्तम् भाव अभाव विगतम् प्रत्यात्म आर्य अधिगम लक्षण त्वात् लक्षणवत् परमार्थ ज्ञान हेतु त्वात् च हेतुमत् भाव अभाव विगत त्वात् अकृतक आकाश निर्वाण निरोध दृष्टान्त साधर्म्यात् नित्यम्

कतमः चतुर्विधः यत् उत असत् लक्षण समारोपः असत् दृष्टि समारोपः अ तद् हेतु समारोपः असद्भाव समारोपः

पुनर् अपरम् महामते क्लेश ज्ञेय आवरण द्वय विशुद्धि अर्थम् सार्थवाह वत् आनुपूर्वया अष्ट उत्तरे निराभास पद शते प्रतिष्ठापयन्ति यान भूमि अङ्ग सुविभाग लक्षणे च

तरंग चित्त साधर्म्यम् वद कस्मात् महामते

किं तु भगवता प्रत्यय पर्याय अन्तरेण उत्पत्तिः वर्ण्यते भावानाम्

कथं न विद्यते सत्त्वः संवृत्या देशना कथम्

तत् यथा महामते कुम्भकार एकात् मृद् परमाणु राशेः विविधानि भाण्डानि करोति हस्त शिल्प दण्ड उदक सूत्र प्रयत्न योगात् एवम् एव महामते तथागताः तत् एव धर्म नैरात्म्यम् सर्व विकल्प लक्षण विनिवृत्तम् विविधैः प्रज्ञा उपाय कौशल्य योगैः गर्भ उपदेशेन वा नैरात्म्य उपदेशेन वा कुम्भकार वत् चित्रैः पद व्यञ्जन पर्यायैः देशयन्ते

सम्बन्ध हेतुः पुनर् महामते आलम्बन कृत्यम् करोति अध्यात्मिक बाह्य उत्पत्तौ स्कन्ध बीज आदीनाम्

अथ अनन्या स्यात् अर्थ अभिव्यक्ति त्वात् वाङ् न कुर्यात्

पुनर् अपरम् महामते निर्वाणम् आर्य ज्ञान प्रत्यात्म गति गोचरम् शाश्वत उच्छेद विकल्प भाव अभाव विवर्जितम्

आकाशम् एव च महामते रूपम्

स्वभावः ते कतिविधः चित्तम् कतिविधं भवेत्

बुद्ध पूजा अभियुक्ताः च सर्व उपपत्ति देव भवन आलयेषु रत्नत्रयम् उपदेश्य बुद्ध रूपम् आस्थाय श्रावक गण बोधिसत्त्व गण परिवृताः स्व चित्त दृश्य मात्र अवतारणतया बाह्य भाव अभाव उपदेशम् कुर्वन्ति सत् असत् पक्ष विनिवृत्ति अर्थम्

एषा महामते सप्तविधा शून्यता

माया स्वप्न उपमः केन कथं गन्धर्व संनिभः

स्व चित्त दृश्य विकल्प अनुगम मनसा च महामते भवितव्यम्

चित्तमात्रं व्यवस्थानं कुदृष्ट्या न प्रसीदति

ये पश्यन्ति मुनिं शान्तम् एवम् उत्पत्ति वर्जितम्

ते च अ निरुद्धैः एव विज्ञानैः समापद्यन्ते वासना बीज अ निरोधात् अ निरुद्धाः विषय प्रवृत्त ग्रहण वैकल्यात् निरुद्धाः

महामतिः आह किं पुनर् भगवन्त् वाग् विकल्पात् अन्या उत अनन्या भगवन्त् आह न हि महामते वाग् विकल्पात् अन्या न अनन्या

बुद्धा हि तद्वत् सत्त्वानाम् चित्तमात्रं वदन्ति वै

निरोधा ऋद्धिपादाः च बोधि अङ्गाः मार्ग एव च

महा करुणा उपाय कौशल्य अनाभोग गतेन महामते प्रयोगेन सर्व सत्त्व माया प्रतिबिम्ब समतया अनारब्ध प्रत्ययतया अध्यात्म बाह्य विषय विमुक्ततया चित्त बाह्य अदर्शन तया अनिमित्त अधिष्ठान अनुगताः अनुपूर्वेण भूमि क्रम समाधि विषय अनुगमनतया त्रैधातुक स्व चित्ततया अधिमुक्तितः प्रतिविभावयमाना माया उपम समाधिम् प्रतिलभन्ते

श्रीवत्स सिंह संस्थानाः क्षेत्राः केन वदाहि मे

कारणात् च महामते तीर्थकराः प्रबन्ध प्रवृत्तिम् वर्णयन्ति

तत् यथा महामते चित्रकर कृत प्रदेशाः अनिम्न उन्नताः सन्तो निम्न उन्नताः बालैः कल्प्यन्ते एवम् एव महामते भविष्यन्ति अनागते अध्वनि तीर्थ्य दृष्टि वासना आशय प्रतिविकल्प पुष्टाः

अन्यत्र अ व्यवलोक्याः तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः

पुनर् अपरम् महामते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन चित्त विज्ञान प्रज्ञा लक्षण व्यवस्थायाम् स्थित्वा उपरिष्टात् आर्य ज्ञान लक्षण त्रय योगः करणीयः

अभिसंबुध्य शाश्वत समारोप अपवाद उच्छेद दृष्टि विवर्जिताः तव बुद्ध नेत्रीम् न अपवदिष्यन्ते

नील रक्त प्रकारम् हि विज्ञानं ख्यायते नृणाम्

एष महामते पञ्च धर्म स्वभाव लक्षण प्रविचयः नाम धर्म पर्यायः प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गति गोचरः यत्र त्वया अन्यैः च बोधिसत्त्वैः शिक्षितव्यम्
तथा च व्यवस्थापयन्ति यथा तीर्थकर वाद कुदृष्टि साधारणाः न भवन्ति

तस्मात् तर्हि महामते आर्य ज्ञान लक्षण त्रय योगः करणीयः

बोध्यङ्गानां कथं केन बोधि पक्षाः भवेत् कुतस्

ध्यायिनां विषयः कः असौ कथं यान त्रयम् भवेत्

तत् यथा महामते अचक्रम् अलात चक्रम् बालैः चक्र भावेन परिकल्प्यते न पण्डितैः एवम् एव महामते कुदृष्टि तीर्थ्य आशय पतिताः एकत्व अन्यत्व उभय अनुभय त्वम् परिकल्पयिष्यन्ति सर्व भाव उत्पत्तौ

एतत् महामते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् अधिष्ठान द्वयम् येन अधिष्ठान द्वयेन अधिष्ठिताः बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः सर्व बुद्ध मुखानि अवलोकयन्ति

अनादि काल प्रपञ्च दौष्ठुल्य विचित्र विपाक विकल्प वासना अभिनिवेश हेतुकाः सर्व भाव स्वभावाः इति संपश्यन् प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गति विषयम् अभिलषते

आलयं हि तथा चित्रं विज्ञान आख्यम् प्रवर्तते

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतत् अवोचत् समारोप अपवाद लक्षणम् मे भगवान् देशयतु यथा अहम् च अन्ये च बोधिसत्त्वाः समारोप अपवाद कुदृष्टि वर्जित मतयः क्षिप्रम् अनुत्तरां सम्यक् सम्बोधिम् अभिसंबुध्येरन्

अयम् उच्यते महामते असत् दृष्टि समारोपः

एतत् महामते द्वि प्रकारम् परिकल्पित स्वभावस्य लक्षणम्

असत्य आत्म कथा केन नित्य नाश कथा कथम्

नैयायिकाः कथं ब्रूहि भविष्यन्ति अनागते

चित्तं हि भूमयः सप्त पृच्छसे मां जिनौरस

तस्मात् तर्हि महामते अविकल्प रहितेन भवितव्यम्

इच्छन्तिका महा भूताः भ्रमरा एक बुद्धता

सर्व जिनसुत क्षेत्र मण्डले च त्वया स्व चित्त दृश्य योग उपदेशः करणीयः

यदा पुनर् महामते त्रयाणाम् अपि एषाम् अन्यतमे देश्यमाने स्व चित्त दृश्य देह आलय भोग प्रतिष्ठा अचिन्त्य विषये देश्यमाने न उत्त्रसति न संत्रसति न संत्रासम् आपद्यते वेदितव्यम् अयम् तथागत यान अभिसमय गोत्रकः इति

नीले रक्ते अथ लवणे शङ्खे क्षीरे च शार्करे

तत्र इदम् उच्यते

एतत् महामते श्रावकाणां प्रत्यात्म आर्य गति लक्षण सुखम् यत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रत्यात्म आर्य गति लक्षण सुखे न शिक्षितव्यम्

भाव आभासम् तथा चित्तं मृगतृष्णा यथा नभे

साधु भगवन्त् इति महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वो भगवतः

वृत्तिः च वर्ण्यते चित्तं लक्षण अर्थम् हि बालिशान्

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् अध्येषते स्म देशयतु मे भगवान् हेतु प्रत्यय लक्षणम् सर्व धर्माणाम् येन हेतु प्रत्यय लक्षण अवबोधेन अहं च अन्ये च बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः सत् असत् दृष्टि विकल्प रहिताः सर्व भावना क्रमम् युगपद् उत्पत्तिम् न कल्पयेयुः

तार्किकाणां हेतु आरम्बण निरन्तर अधिपति प्रत्यय आदिभिः जन्य जनक त्वात् महामते क्रम वृत्त्या न उत्पद्यन्ते

अनादि गति संसारे भाव ग्राह उपगूहितम्

भाषिष्ये अहम् ते

दृश्यते चित्र रूपेण स्वप्ने वन्ध्या औरसः यथा

सोम भास्कर संस्थानाः मेरु पद्म उपमाः कथम्

कथं व्यावर्तते योगात् कथम् योगः प्रवर्तते

निमित्तं नाम संकल्पः स्वभाव द्वय लक्षणम्

संसारं स्वप्न माया आख्यम् न च कर्म विनश्यति

पुनर् अपरम् महामते विकल्प भव त्रय दुःख विनिवर्तनम् अज्ञान तृष्णा कर्म प्रत्यय विनिवृत्तिम् स्व चित्त दृश्य माया विषय अनुदर्शनम् भाषिष्ये

तेन उच्यते परमार्थ आर्य ज्ञान महाशून्यता इति

यथा च महामते घटो मृद् पिण्डात् एव तन्तुभ्यः पटाः वीरणेभ्यः कटाः बीजात् अङ्कुरः मन्थ आदि पुरुष प्रयत्न योगात् दधिनस् नवनीत उत्पद्यते एवम् एव महामते बाह्यः प्रतीत्यसमुत्पादः पूर्व उत्तरोत्तरः द्रष्टव्यम्

स च आरब्धः तैः मृद् परमाणुभिः तस्मात् न अन्यः

माया स्वप्न स्वभावस्य धर्म कायस्य कः स्तवः

पुनर् अपरम् महामते द्विविधं श्रावक यान नय प्रभेद लक्षणम् यत् उत प्रत्यात्म आर्य अधिगम विशेष लक्षणम् च भाव विकल्प स्वभाव अभिनिवेश लक्षणम् च
परिकल्पित स्वभाव अभिनिवेशेन पुनर् महामते शून्यता अनुत्पाद अभाव अद्वय निःस्वभाव भाव वादिनः भवन्ति

स्कन्ध धातु आयतन स्व सामान्य लक्षण बाह्य अर्थ विनाश लक्षणात् यथा भूत परिज्ञानात् चित्तम् समाधीयते

यत् उत लक्षण शून्यता भाव स्वभाव शून्यता अप्रचरित शून्यता प्रचरित शून्यता सर्व धर्म निरभिलाप्य शून्यता परमार्थ आर्य ज्ञान महाशून्यता इतरेतर शून्यता च सप्तमी
अथ खलु महामतिर् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो भगवन्तम् एतत् अवोचत् कतमत् भगवन्त् अष्ट उत्तर पद शतम् भगवन्त् आह उत्पाद पदम् अनुत्पाद पदम् नित्य पदम् अनित्य पदम् लक्षण पदम् अलक्षण पदम् स्थिति अन्यथात्व पदम् अस्थिति अन्यथात्व पदम् क्षणिक पदम् अक्षणिक पदम् स्वभाव पदम् अस्वभाव पदम् शून्यता पदम् अशून्यता पदम् उच्छेद पदम् अनुच्छेद पदम् चित्त पदम् अचित्त पदम् मध्यम पदम् अमध्यम पदम् शाश्वत पदम् अशाश्वत पदम् प्रत्यय पदम् अप्रत्यय पदम् हेतु पदम् अहेतु पदम् क्लेश पदम् अक्लेश पदम् तृष्णा पदम् अतृष्णा पदम् उपाय पदम् अन् उपाय पदम् कौशल्य पदम् अकौशल्य पदम् शुद्धि पदम् अशुद्धि पदम् युक्ति पदम् अयुक्ति पदम् दृष्टान्त पदम् अदृष्टान्त पदम् शिष्य पदम् अ शिष्य पदम् गुरु पदम् अगुरु पदम् गोत्र पदम् अगोत्र पदम् यान त्रय पदम् अयान त्रय पदम् निराभास पदम् अनिराभास पदम् प्रणिधान पदम् अप्रणिधान पदम् त्रि मण्डल पदम् अत्रि मण्डल पदम् निमित्त पदम् अनिमित्त पदम् सदसत् पक्ष पदम् असत् असत् पक्ष पदम् उभय पदम् अनुभय पदम् स्व प्रत्यात्म आर्य ज्ञान पदम् अस्व प्रत्यात्म आर्य ज्ञान पदम् दृष्ट धर्म सुख पदम् अदृष्ट धर्म सुख पदम् क्षेत्र पदम् अक्षेत्र पदम् अणु पदम् अनणु पदम् जल पदम् अजल पदम् धन्व पदम् अधन्व पदम् भूत पदम् अभूत पदम् संख्या गणित पदम् अ संख्या गणित पदम् अभिज्ञा पदम् अनभिज्ञा पदम् खेद पदम् अखेद पदम् घन पदम् अघन पदम् शिल्प कला विद्या पदम् अशिल्प कला विद्या पदम् वायु पदम् अवायु पदम् भूमि पदम् अभूमि पदम् चिन्त्य पदम् अचिन्त्य पदम् प्रज्ञप्ति पदम् अप्रज्ञप्ति पदम् स्वभाव पदम् अस्वभाव पदम् स्कन्ध पदम् अस्कन्ध पदम् सत्त्व पदम् असत्त्व पदम् बुद्धि पदम् अबुद्धि पदम् निर्वाण पदम् अनिर्वाण पदम् ज्ञेय पदम् अज्ञेय पदम् तीर्थ्य पदम् अतीर्थ्य पदम् डमर पदम् अडमर पदम् माया पदम् अमाया पदम् स्वप्न पदम् अस्वप्न पदम् मरीचि पदम् अमरीचि पदम् बिम्ब पदम् अबिम्ब पदम् चक्र पदम् अचक्र पदम् गन्धर्व पदम् अगन्धर्व पदम् देव पदम् अदेव पदम् अन्न पान पदम् अनन्न पान पदम् मैथुन पदम् अमैथुन पदम् दृष्ट पदम् अदृष्ट पदम् पारमिता पदम् अपारमिता पदम् शील पदम् अशील पदम् सोम भास्कर नक्षत्र पदम् असोम भास्कर नक्षत्र पदम् सत्य पदम् असत्य पदम् फल पदम् अफल पदम् निरोध पदम् अनिरोध पदम् निरोध व्युत्थान पदम् अनिरोध व्युत्थान पदम् चिकित्सा पदम् अचिकित्सा पदम् लक्षण पदम् अलक्षण पदम् अङ्ग पदम् अनङ्ग पदम् कला विद्या पदम् अ कला विद्या पदम् ध्यान पदम् अ ध्यान पदम् भ्रान्ति पदम् अ भ्रान्ति पदम् दृश्य पदम् अदृश्य पदम् रक्ष्य पदम् अ रक्ष्य पदम् वंश पदम् अ वंश पदम् ऋषि पदम् अनर्षि पदम् राज्य पदम् अ राज्य पदम् ग्रहण पदम् अ ग्रहण पदम् रत्न पदम् अ रत्न पदम् व्याकरण पदम् अ व्याकरण पदम् इच्छन्तिक पदम् अन् इच्छन्तिक पदम् स्त्री पुंनपुंसक पदम् अ स्त्री पुम् नपुंसक पदम् रस पदम् अ रस पदम् क्रिया पदम् अ क्रिया पदम् देह पदम् अ देह पदम् तर्क पदम् अ तर्क पदम् चल पदम् अचल पदम् इन्द्रिय पदम् अन् इन्द्रिय पदम् संस्कृत पदम् असंस्कृत पदम् हेतु फल पदम् अहेतु फल पदम् कनिष्ठ पदम् अकनिष्ठ पदम् ऋतु पदम् अनृतु पदम् द्रुम गुल्म लता वितान पदम् अ द्रुम गुल्म लता वितान पदम् वैचित्र्य पदम् अवैचित्र्य पदम् देशना अवतार पदम् अदेशना अवतार पदम् विनय पदम् अविनय पदम् भिक्षु पदम् अभिक्षु पदम् अधिष्ठान पदम् अनाधधिष्ठान पदम् अक्षर पदम् अनक्षर पदम्

यं देशयन्ति वै नाथाः प्रत्यात्म गति गोचरम्

उपेक्षा हेतुः पुनर् महामते विनिवृत्ति काले प्रबन्ध क्रिया व्युच्छित्तिम् करोति अविकल्प उत्पत्तौ

जल वृक्ष छाया सदृशाः स्कन्धा विज्ञान पञ्चमाः

धर्म पुद्गल नैरात्म्यम् क्लेश ज्ञेयम् च ते सदा

सत्त्व देहे कति रजांसि हीन उत्कृष्ट मध्यमाः

भवं परीक्षेत न संसारे न अपि निर्वायात्