tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
नूनं चारौ इमौ दीर्घ रहस्य आलाप सेविनौ

सद्यो निपातयिष्यन्ति त्वाम् एते पुरुषाः ततस्

अपास्त स शिखा शेष केश कौपीन सुस्थिताः

प्रवेशितः सुरान् हित्वा यया अयम् इह नन्दने

यद् अस्तु को ऽन्यथा कर्तुं शक्तो हि भवितव्यताम्

एवं भवन्ति भद्राणि धर्माद् एव यद् आदरात्

कृपणः क्षुधितेभ्यो ऽपि न तु तेभ्यो ऽशनं ददौ

भृति अन्नम् अन्वहं प्राप्यम् अल्पम् अल्पम् उपानमत्

प्राप्त विद्याधर ऐश्वर्यः यद् आ मूलात् स्वयं जगौ

अहं हि एक अवधानेन तैल लेश परिच्युतम्

एवं किल उक्त्वा व्यसृजत् तं भ्रामाय वणिज् सुतम्

जातिस्मराः च भूयो ऽपि तेन सत्येन जज्ञिरे

स्व स्व स्वामि गृह आनीत पक्व अन्न कृत वर्तनौ

पिता वत्स ईश्वरः च अस्य विवाह आदि मनोरथैः

इति उक्त्वा प्रहितो राज्ञा पतित्वा तस्य पादयोः

नरवाहनदत्तो ऽत्र स पत्नीकैः महा ऋषिभिः

याचित अभययोः एकः युवा वक्तुं प्रचक्रमे

तथा च इदम् उपोद्घातं श्रुतं वच्मि अत्र ते शृणु

कृत आखेटः च सु चिरम् राजा असौ श्रान्त सेवकः

जातयोः च तयोः एवम् प्राच् जन्म स्मरतोः द्वयोः

उपकारस्य धर्म त्वे विवादो ना अस्ति कस्यचित्

इति संमन्त्र्य सप्त अपि जघ्नुः सब्रह्मचारिणः

स च निष्प्रतिपक्ष त्वात् अलब्ध समर उत्सवः

अ शङ्कितम् स्मृता जातिः स्याद् आख्याता एव मृत्यवे

भुक्त्वा तस्मिन् गते प्राणा भर्तारं मे तम् अत्यजन्

इति उक्त्वा स्वानि अभिज्ञानानि उदीर्य स तया सह

स्थिताः स्मः तत् अहर् च अत्र सर्वे बाह्ये सुरालये

नागश्रीः इति तस्य आसीत् राज्ञी या पति देवता

तद् दृष्ट्वा जात कोपः ऽन्तः स वृत्रारिः अचिन्तयत्

ततो रहस्यम् आत्मीयं सर्वम् अस्मै मया उदितम्

गोमतः श्वशुराद् एकां याचितुं प्राहिणोत् ततः

अत्रा अन्तरे कथा संधौ यद् अभूत् तत् निशम्यताम्

भूमौ अरुन्धती ख्याता रुन्धन्ती अपि सती धुरम्

फलति अनिष्टम् अत्रा इदम् वच्मि अन्यत् अपि तत् शृणु

यत् सत्यं न मया देव दृष्टं किंचिद् न च श्रुतम्

तद् एव दूषितं देवि दुष्ट संकल्प पाथसा

आगात् कर्णीरथ आरूढा जन्यैर् बहुभिः अन्विता

दिव्यं कृत्वा च कर्तव्यम् एष्यसि द्याम् इमाम् इति

अहम् एष महा राज वेद विद्या विदः सुतः

तद् बुद्ध्वा एव तदा स्वैरं माम् एवम् अयम् अब्रवीत्

तद् ननान्दा च सा रात्रौ तद् अहः स उत्सवात् ततः

स हर्ष मृगयु ग्राम निनाद मयम् अम्बरम्

मातुः स्वसा वर्धयितुं माम् अनैषीत् निजम् गृहम्

तं तद् गिरा तद् श्वशुरम् तद् शिष्याः गां ययाचिरे

उत्खात खड्गान् पुरुषान् दत्त्वा पश्चात् स भूपतिः

कुतो अपि आगत्य ताम् एव वधूम् अभ्यापतत् मदात्

नाना दृष्टान्त रसिकः भारत्या सु कविः यथा

गृहे जातिस्मरो जज्ञे धीरो अन् उपहत आत्मकः

इति उक्तः स तया राज्ञा धर्मदत्तो नृपो ऽब्रवीत्

लावण्य अम्बु तरङ्गिण्या हृतः स्याद् आत्मनः प्रभुः

तां स विक्रम बीज आभैः महीं तस्तार मौक्तिकैः

अविभिन्ना एव भूपतेः

ये यथाकामम् अश्नन्ति प्रत्यहं शफर आमिषम्

अधीत विद्यः अपि आनाथ्यात् स्व मार्गम् त्यक्तवान् अहम्

इह एव देशे विप्रस्य माधव आख्यस्य कस्यचित्

दृष्ट तत्त्वः च न पुनः कर्म जालेन बध्यते

किं मया अपकृतम् राज्ञो भवेद् इति विचिन्तयन्

अन्येद्युः कृत संविद् च सा ननान्दा समेत्य ताम्

अहल्या कामुकः सो ऽस्यै शापम् अप्सरसे ददौ

कस्य अपि एकस्य वणिजः साधुः कर्मकरो गृहे

कुर्वन् स मृगया हेतोः नगर्या निर्ययौ नृपः

तस्मै निःशेषम् आवाभ्यां द्वाभ्याम् अपि निज अशनम्

आगतो नगरीम् एताम् अथ आवाम् मिलितौ इह

तद् अम्भसि बभौ यस्याः प्रतिमा सौध संततेः

देव दोस् दण्ड दर्पेण शस्त्र विद्या मदेन च

इति उक्त्वा माम् अयं विप्रो गत्वा तस्याः तदा रहः

विद्याधरेण केन अपि सहितां नन्दन अन्तरे

तत् मम आचक्ष्व तावत् त्वं कथयिष्यामि अहम् च ते

प्रातर् च अवर्णयत् स्वप्नं भर्त्रे तं सा स विस्मया

तद् अवस्थान हेतोः च वित्त अर्थम् च रहः चिरम्
दिनैः सप्त अपि दुर्भिक्ष दोषात् ते च विपेदिरे

तैल बिन्दु निपातः च रक्षणीयः त्वया सुत

दूरात् स तर्कयन् राजा जगाम मृगया वनम्

तत् श्रुत्वा तं वणिज् पुत्रम् प्राप्ते तत्र पुर उत्सवे

विनीयमानो विद्यासु क्रीडन्न् उपवनेषु च

अकस्मात् च तदा एव अत्र करी त्रोटित शृङ्खलः

तथा च प्राक्तनीं देवि सप्त द्विज कथाम् शृणु

स्वैरं मन्त्रयमाणौ च मिथः किम् अपि तौ उभौ

रत्नदत्त अभिधानः च तस्य अभूत् तनयो युवा

मत्स्यान् आदाय भुञ्जानान् एवं मूढो व्यचिन्तयत्

क्रमात् पत्र घनाम् भग्नां प्राप्य शाखां महा तरोः

दृश्य तैल एकचित्तेन न त्वया किंचिद् ईक्षितम्

गङ्गायां तुल्य कालौ द्वौ तपसि अनशने जनौ

तया देव्या समं तत्र सुखिनः तस्य तिष्ठतः

निपतिष्यति यदि एकः तैल बिन्दुः इतस् तव

अकस्मात् पूर्व जातिम् स्वां स्मृत्वा स्व पतिम् अब्रवीत्

इति राज वचः श्रुत्वा प्रह्वो ऽवादीद् वणिज् सुतः

भ्रात्रा सह आविशत् गेहं कृत्वा नः कार्य संविदम्

तोषं स सिंहनादेषु भूभागेषु नगेषु च

इति एतत् उक्त्वा देवीं तां तारादत्तां स भूपतिः

निर्विचारं तद् एषो ऽद्य हन्यतां देश दूषकः

इति आलोच्य विमुच्य एनम् विद्याधर कुमारकम्

धात्रा गृहीत्वा रचिताम् उत्तमेभ्यः तिलम् तिलम्

देव्या विषण्णो हृष्टः च राजा सद्यो दिवं गतः

संबभूव उदरे देव्या देह सौन्दर्य दायिनी

शस्त्र शिक्षा स्व वीर्यम् च दर्शनीयं तव इह चेत्

प्राण संशय काले ऽपि दत्तं यावत् च यत् च तत्

ततस् ते तां गृहीत्वा गाम् आयान्तो अर्ध पथे क्षुधा

इति ऐहिकेन च पुरा विहितेन च अपि स्वेन एव कर्म विभवेन शुभ अशुभेन

तावत् तेन पथा च एका नगर्या निर्गता वधूः

अस्ति इह भुवन ख्याता अवन्तीषु उज्जयिनी पुरी

एवं तया उक्तः तत् अहं तथा इति प्रतिपन्नवान्

तत् करिष्ये तदीयेन साहाय्येन तव ईप्सितम्

हा कथं कातरैः एभिः त्यक्ता एका इयम् तपस्विनी

आस्ताम् एकतम स्नेहात् तद् एक अग्रे दिवानिशम्

अथ संवर्ध्यमानो ऽत्र पित्रा वत्स ईश्वरेण सः

गृहीत अर्था मया साकम् इतः सा गन्तुम् उद्यता

अतो न गर्हणीयो ऽयम् एतद् धर्मा पिता त्वया

सो ऽपि राजा तम् आस्थाने युक्त्या आनाय्य वणिज् सुतम्

अहं च गुप्त तद् दत्त पाथेयः पर वर्त्मना

कौ युवां सु चिरम् कः च मन्त्रः तावान् स वाम् इति

इत्थं फलति शुद्धेन सिक्तं संकल्प वारिणा

अ कलि प्रसरे गेहे संतोषः सुखिनोः अभूत्

इति आदि दिव्य चरितम् कृत्वा आत्मानम् किल अन्य वत्

तत् मे स कतमो भर्ता त्वम् इदानीं पतिर् मम

अर्थिनि अस्य आदरः ना अस्मासु इति मन्यु वशात् इव

तेन साकं स भृत्येन गन्तुं प्रावर्तत क्रमात्

अचिन्त्यं हि फलं सूते सद्यः सुकृत पादपः

एतत् तु कुशलं यत् त्वम् अ क्षतः पुनर् ईक्षितः

अन्यो लोकोत्तरः पुत्र धर्मो ऽन्यः सार्वलौकिकः

अभूत् तारा वर स्फीत जिन भक्त अखिल प्रजः

ततो ऽकृतात्मा कैवर्त कुले एव अत्र स द्विजः

पुरुषौ द्वौ अपश्यत् च विजने सहित स्थितौ

तात त्यक्त त्रयी धर्मः त्वम् अधर्मं निषेवसे

स तेभ्यः स अपराधेभ्यः अपि अतुष्यत् सत्य भाषणात्

तत्र अप्सरःसु सर्वासु नर्तितुं मिलितासु अपि

सा च हस्ति भय भ्रष्ट भङ्ग अङ्ग जनिताम् रुजम्

अहो एतौ दुराचारौ मदन अन्धौ उभौ अपि

सा अपि मां वीक्ष्य दुःख आर्ता स हर्षा च अवदत् तदा

पुरीं ताम् अभितो भ्रान्त्वा कृच्छ्राद् आगात् नृप अन्तिकम्

करोति अविनयम् च अन्यः देव भूमौ प्रविश्य यत्

तयोर् विप्रः क्षुधा आक्रान्तः निषादान् वीक्ष्य तत्रगान्
एक भक्तेन नक्तेन तथा एव अ याचितेन च

षष् मासात् शूद्र हा च एतत् दद्यात् वा धेनवो दश

अज्ञान कृत पापस्य नाशः संध्या त्रये कृते

उपपापानि च उक्तानि प्रायश्चित्तं निबोधत

छित्त्वा लिङ्गं वधः तस्य स कामायाः स्त्रियाः तथा

कृत्वा त्रिषवणं स्नानं पिण्डं चान्द्रायणं चरेत्

ब्रह्म हत्या व्रतम् वा अपि वत्सर त्रितयम् चरेत्

अ नियुक्तः भ्रातृ भार्याम् गच्छन् चान्द्रायणम् चरेत्

पिण्याक आचाम तक्र अम्बु सक्तूनाम् प्रतिवासरम्

वृक्ष गुल्म लता वीरुध् छेदने जप्यम् ऋच् शतम्

ऋषभ एकम् सहस्रं गा दद्यात् क्षत्र वधे पुमान्

प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्यात् यत्र योक्ता तु निष्कृतिः

व्रतं ब्रह्म हनः कुर्यात् पुनर् संस्कारम् अर्हति

मज्जा अन्ताम् जुहुयात् वा अपि स्व स्व मन्त्रैः यथाक्रमम्

सुरापः स्वर्ण हारी च रुद्र जापी जले स्थितः

असत् शास्त्र अभिगमनम् भार्या आत्म परिविक्रयः

जले जप्त्वा तु जुहुयाच् चत्वारिंशत् घृत आहुतीः

एकैकम् उपवासः च कृच्छ्रः सौम्यो अयम् उच्यते

प्रसाद्य तं च मुनयः ततस् हि उपवसेत् दिनम्

नग्नः स्नात्वा च सुप्त्वा च गत्वा च एव दिवा स्त्रियम्

गर्भ हा वा यथावर्णं तथा आत्रेयी निषूदनम्

ब्रह्म हा द्वादश समा मित भुज् शुद्धिम् आप्नुयात्

पञ्चगव्यं तु गो क्षीरम् दधि मूत्र शकृत् घृतम्

नरकान् यान्ति पापा वै महारौरव रौरवान्

ब्रह्मचर्यं दया क्षान्तिः ध्यानम् सत्यम् अकल्क ता

लोमभ्यः स्वाहा इति च वा लोम प्रभृति वै तनुम्

सगोत्रासु तथा स्त्रीषु गुरु तल्प समम् स्मृतम्

रुद्र एकादश जप्यात् हि पाप नाशः भवेत् द्विजैः

अयम् एव अतिकृच्छ्रः स्यात् पाणि पूर्ण अम्बु भोजनात्

निषिद्ध भक्षणम् जिह्म क्रिया चरणम् एव च

अनाहिताग्नि ता पण्य विक्रयः परिवेदनम्

अरण्ये नियतो त्रिः कृत्वो वेद संहिताम्

शयने सार्धम् आयसया योषिता निभृतं स्वपेत्

विख्यात दोषः कुर्वीत गुरोः अनुमतम् व्रतम्

गो वधः व्रात्य ता स्तेयम् ऋणानाम् च परिक्रिया

शिरः कपाल ध्वजवान् भिक्षाशी कर्म वेदयन्

तपो ऽक्रोधो गुरोः भक्तिः शौचं च नियमाः स्मृताः

देशं कालं वयः शक्तिं पापं च अवेक्ष्य यत्नतः

अवकीर्णो भवेद् गत्वा ब्रह्मचारी च योषितम्

स्वाध्याय अग्नि सुत त्यागः बान्धव त्यागः एव च

कर्मणः ख्यापनं कृत्वा हतः तेन भवेत् शुचिः

प्राणायाम शतम् कुर्यात् सर्व पाप अपनुत्तये

हंसाभं लोहितोदं च संजीवन नदीपथम्

द्वादश अह उपवासैः च पराकः समुदाहृतः

अनिग्रहात् च इन्द्रियाणाम् नरः पतनम् ऋच्छति

पवित्राणि जपेत् पिण्डान् गायत्त्र्या च अभिमन्त्रयेत्

पृथक् सांतपनैः द्रव्यैः षष् अहर् स उपवासकः

पयसा वा अपि मासेन पराकेण अपि वा पुनः

उच्छेद्य लिङ्गं वृषणं नैरृत्याम् उत्सृज _

कन्या प्रदानम् तस्य एव कौटिल्यं व्रत लोपनम्

कृत्वा उपवासम् रेतस् विष् मूत्राणाम् प्राशने द्विजः

गर्भ त्यागः भर्तृ निन्दा स्त्रीणां पतन कारणम्

रजस्वला मुख आस्वादः सुरा पान समा तु

पारदार्यं पारिवित्त्यं वार्द्धुष्यं लवण क्रिया

गुरु निन्दा वेद निन्दा ब्रह्म हत्या समे हि उभे

प्राणायाम त्रयम् कुर्यात् खर यान उष्ट्र यान गः

कृच्छ्र त्रयम् गुरुः कुर्यात् म्रियेत् प्रहितो यदि

अन्तर् जले विशुद्धे च दत्त्वा गां च पयस्विनीम्

एषां त्रि रात्रम् अभ्यासात् एकैकम् स्यात् यथाक्रमात्

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसान् एकविंशतिम्

धर्म अर्थः यः चरेत् एतत् चन्द्रस्य एति सलोकताम्

उपपातक शुद्धिः स्यात् चान्द्रायण व्रतेन च

गजे नीलान् वृषान् पञ्च शुके वत्सं द्वि हायनम्

अप् भक्षः मासम् आसीत स जापी नियत इन्द्रियः

वेद अभ्यास रतम् शान्तं पञ्चयज्ञ क्रिया परम्

आचार्य पत्नीम् स्व सुताम् गच्छन् तु गुरु तल्प गः

उपवासेन पादकृच्छ्र उदाहृतः

त्रिः कृच्छ्रम् आचरेत् व्रात्य याजकः ऽपि चरन् अपि

सप्त अहेन तु कृच्छ्रो ऽयं महासांतपनः स्मृतः
पति लोक परिभ्रष्टा गृध्री स्यात् सूकरी शुनी

त्रि रात्र अन्ते घृतं प्राश्य गत्वा उदक्याम् शुचिः भवेत्

पर्ण उदुम्बर राजीव बिल्व पत्त्र कुश उदकैः

जप्त्वा सहस्र गायत्रीम् शुचिर् ऋते

रेतस् विष् मूत्र पानात् च सुरापा ब्राह्मणी तथा

रिपून् धान्य प्रदानात् यैः स्नेह आद्यैः वा अपि उपक्रमेत्

विहितस्य अननुष्ठानात् निन्दितस्य च सेवनात्

महानिलय काकोलम् अन्धतामिस्र वापनम्

द्विगुणं सवन स्थे तु ब्राह्मणे व्रतम् आचरेत्

मासेन एव उपभुञ्जीत चान्द्रायणम् अथ अपरम्

निन्दित अर्थ उपजीवि ता

यथा कथंचिद् पिण्डानाम् चत्वारिंशत् शत द्वयम्

त्रि रात्र उपोषणः जप्त्वा ब्रह्म हा तु अघमर्षणम्

सरस्वतीं वा संसेव्यं धनं पात्रे समर्पयेत्

निरातङ्कं द्विजं गां च ब्राह्मण अर्थे हतो ऽपि वा

प्रत्येकं प्रत्यह अभ्यस्तैः पर्णकृच्छ्र उदाहृतः

प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रम् समा वा गुरु तल्प गः

चरेद् व्रतम् अ हत्वा अपि घातन अर्थम् उपागतः

शुद्धिः स्यात् ब्राह्मण त्राणात् कृत्वा एवम् शुद्धिः एव च

लोकः प्रसीदेत् आत्मा एवम् प्रायश्चित्तैः अघ क्षयः

असंविख्यात दोषः तु रहस्यं व्रतम् आचरेत्

त्रि रात्र उपोषणः हुत्वा कूष्माण्डाभिः घृतम् शुचिः

तप्त क्षीर घृत अम्बूनाम् एकैकम् प्रत्यहं पिबेत्

अवीचिं कुम्भीपाकं च यान्ति पापा हि अपुण्यात्

यथा कथंचिद् त्रिगुणः प्राजापत्यो अयम् उच्यते

नास्तिक्यं व्रत लोपः च शूल्यं विक्रयः

स्नान मौन उपवास इज्या स्वाध्याय उपस्थ निग्रहः

मातुः सपत्नीं भगिनीम् आचार्य तनयाम् तथा

ब्रह्म हा मद्य पः स्तेयी संयोगी गुरु तल्प गः

खर अज मेषेषु वृषो देयः क्रौञ्चे त्रिहायणः

सुरा अम्बु घृत गो मूत्रम् पीत्वा शुद्धिः सुरापिणः

अहिंसा स्तेय माधुर्ये दमः च एते यमाः स्मृताः

एकैकं ह्रासयेत् कृष्णे पिण्डं चान्द्रायणं चरेत्

सखी भार्या कुमारीषु स्व योनिषु अन्त्यजासु च

कृच्छ्र कृत् धर्म कामः तु महतीं श्रियम् अश्नुते

चान्द्रायणं वा त्रीन् मासान् अभ्यसेद् वेद संहिताम्

गोष्ठेशयो गो अनुगामी गो प्रदानेन शुध्यति

गर्दभं पशुम् आलभ्य नैरृतं च विशुध्यति

आत्म तुल्यम् सुवर्णं वा दत्त्वा शुद्धिम् इयात् द्विजः

सहस्रशीर्षा जप्येन मुच्यते गुरु तल्प गः

मधु मांस अशने कार्यं कृच्छ्रं शेष व्रतानि च

वेद प्लावी यव आशी अब्दम् त्यक्त्वा च शरण आगतान्

तस्मात् यत्नेन कर्तव्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

ओंकार अभियुतम् सोम सलिल प्राशनात् शुचिः

एक रात्र उपवासः च तप्तकृच्छ्रः च पावनः

स्वर्ण हारी द्विजो राज्ञे दत्त्वा तु मुसलं तथा

न स्पृशन्ति हा पापानि च आशु स्मृत्वा हि अपोहितः

गुरुं त्वंकृत्य हुंकृत्य विप्रं निर्जित्य वादतः

गोष्ठे वसन् ब्रह्मचारी मासम् एकम् पयस् व्रती

लोमभ्यः स्वाहा इति ऋचा दिवसं मारुताशनः

अन् आदिष्टेषु पापेषु शुद्धिः चान्द्रायणेन तु

पितुः स्वसारं मातुः च मातुलानीं स्नुषाम् अपि
अन्यतरद् गुह्यं स्याद् अन्यतरेण एनम् आमन्त्रयेरन्

शुचि अगारम् कुर्वन्ति

अन्तरागारे ऽग्निम् उपसमाधाय जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति हुत्वा एताः आहुतीः जुहोति धाता ददातु नो रयिम् इत्य् अष्टौ

नक्षत्र नाम द्वितीयं स्यात्

दशम्यां पुत्रस्य नाम दधाति द्वि अक्षरम् चतुर् अक्षरम् वा घोषवत् आदि अन्तर् अन्तस्थम् दीर्घ अभिनिष्टान अन्तम्

स एष उत्तपन अर्थः भवति

उपनिर्हरन्ति सूतिकाग्निम् औपासनम् अतिहरन्ति

तत् हि प्रतिष्ठितम् इति विज्ञायते

द्वे नामनी कुर्यात्

विज्ञायते च तस्माद् द्वि नामा ब्राह्मणो ऽर्धुक इति

उपनिर्हरन्ति औपासनम् सूतिकाग्निम् अतिहरन्ति
तत् शृणुष्व महादेव पवित्रं कलि नाशनम्

स्तोत्रं जपेत् पश्चात् वासुदेवम् अनुस्मरन्

अर्चन आगारम् आसाद्य प्रक्षाल्य अर्घ्य आदिकम् तथा

ॐ समस्त परिवाराय अच्युताय नमः

ॐ ऊं शिखायै नमः

त्वद् अन्यः न अस्ति देवेश न अस्ति त्राता जगत्प्रभो

प्रद्युम्नम् अनिरुद्धम् च श्रीमत् नारायणम् ततः

ॐ शक्त्यै नमः

एतेषां वाचकान् मन्त्रान् एतान् शृणु वृषध्वज

अधुना सम्प्रवक्ष्यामि पञ्चतत्त्व अर्चनम् शुभम्

इन्द्र आदीन् च सुरान् तस्मात् देवदेवात् समुत्थितान्

ॐ ॐ नारायणाय नमः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे पञ्चतत्त्वार्चनविधिर् नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः

ॐ विधात्रे नमः

ॐ गीत्यै नमः

वासुदेव स्वरूपेण तथा सङ्कर्षणेन च

ॐ पाञ्चजन्याय नमः

ॐ अं वासुदेवाय नमः

पञ्चतत्त्व अर्चनम् ब्रूहि शङ्ख चक्र गदा धरैः

आवाह्य मण्डले देवं कृत्वा न्यासं तु तस्य च

कर्णिकायां वासुदेवं पूजयेत् परमेश्वरम्

पूर्व आदि पद्म पत्त्रेषु पूज्याः संकर्षण आदयः

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यम् पूर्व देशात्

इदं च यः पठेत् रुद्रैः पञ्चतत्त्व अर्चनम् नरः

ॐ धर्माय नमः

ॐ आं हृदयाय नमः

पूजा च एव प्रकर्तव्या मण्डले स्वस्तिक आदिके

मण्डल त्रय मध्ये तु कीर्तिता हि असन स्थितिः

प्रद्युम्नाय आदिदेवाय अनिरुद्धाय नमः नमः

आत्मानं वासुदेवं च ध्यात्वा च एव पर ईश्वरम्

सर्व पाप हराः पुण्याः सर्व रोग विनाशनाः

ॐ धात्रे नमः

तथा प्रद्युम्न रूपेण अनिरुद्ध आख्येन च स्थितः

शङ्ख आदि पद्म पर्यन्तम् मध्य देशे प्रपूजयेत्

शृणुयात् श्रावयेत् वा अपि विष्णु लोकम् स गच्छति

ॐ अनिरुद्धाय नमः

ॐ वायवे नमः

ॐ पद्माय नमः

ॐ पृथिव्यै नमः

विभिद्य अण्डम् ततो हि अण्डे भावयेत् परमेश्वरम्

ॐ औं नेत्रत्रयाय नमः

पञ्च मन्त्राः समाख्याता देवानां वाचकाः ते

ॐ अः अस्त्राय फट्

सृष्टि संहार कर्त्रे च ब्रह्मणः पतये नमः

स्नानं वस्त्रं तथा आचामम् गन्धं पुष्पं च धूपकम्

ॐ वैराग्याय नमः

ॐ गदायै नमः

महेश्वर उवाच

पञ्चतत्त्व समायुक्तम् ध्यायेद् विष्णुं नरो हृदि

पञ्चतत्त्व अर्चनम् वक्ष्ये तव शङ्कर सुव्रत

सर्व काम प्रदा श्रेष्ठा वासुदेवस्य शङ्कर

ॐ अनन्ताय नमः

ॐ ब्रह्मणे नमः

पाञ्चजन्य आदयः पूज्याः ऐशानी आदिषु संस्थिताः

सहस्र आदित्य संकाशम् स्फुरत् मकर कुण्डलम्

ततः संकर्षणं देवम् आत्मानम् चिन्तयेत् प्रभुम्

ॐ पद्माय नमः

नारायण स्वरूपेण पञ्चधा हि अद्वयः स्थितः

ॐ अनैश्वर्याय नमः

ॐ धर्माय नमः

ॐ अज्ञानाय नमः

आत्मनो हृदि पद्मे तु ध्यायेत् तु परमेश्वरम्

ब्रह्म विष्णु ईश रूपाय मोक्ष दाय नमः नमः

ॐ अनन्ताय नमः

आदौ स्नानं प्रकुर्वीत स्नात्वा सन्ध्यां समाचरेत्

अधो नागं तद् ऊर्ध्वम् तु ब्रह्माणं पूजयेत् सुधीः

ॐ नमो वासुदेवाय नमः संकर्षणाय च

ॐ ह्रियै नमः

ॐ वं वह्नि मण्डलाय नमः

ॐ पुष्ट्यै नमः

संसार सागरे घोरे निमग्नं मां समुद्धर

अङ्गमन्त्रैः महादेवैः तान् मन्त्रान् शृणु सुव्रत

सामान्यं कठिनीकृत्य च अण्डम् उत्पादयेत् ततस्

द्वारे धातुः विधातुः च पूजा कार्या वृषध्वज

सर्व काम प्रदाय एव पर ब्रह्म स्वरूपिणे

नमो नारायणाय एव पतये नमः

ॐ आं संकर्षणाय नमः

ॐ श्रियै नमः

ॐ निरृतये नमः

अङ्गन्यासं च कृत्वा तु मुद्राः सर्वाः प्रदर्शयेत्

स एव मायाया देव पञ्चधा संस्थितो हरिः

ॐ कूर्माय नमः

सर्वगं विष्णुं गतो ऽहं शरणं गतः

इति स्थान क्रमः ज्ञेयो मण्डले शङ्कर त्वया

मनो वै वेद वेद्याय शङ्ख चक्र धराय च

ॐ इन्द्राय नमः

शक्तयः च एव पूर्व आदौ देवदेवस्य शङ्कर

वासुदेवं जगन्नाथं पीतकौशेयवाससम्

ॐ वं वासुदेवाय पर ब्रह्मने शिवाय तेजस् रूपाय व्यापिने सर्व देव अधिदेवाय नमः

मङ्गल्यं मङ्गलं दिव्यं रहस्यं काम दम् परम्

ज्ञान दीप प्रदानेन तमस् मुक्तम् प्रकाशय

ॐ ऐश्वर्याय नमः

लोक अनुग्रह कृत् विष्णुः सर्व दुष्ट विनाशनः
ॐ सुदर्शनाय नमः

चिन्तयेत् च ततो न्यासं कारयोः द्वयोः

नर पूज्याय कीर्त्याय स्तुत्याय वर दाय च

एक एव अव्ययः शान्तः परमात्मा सनातनः

वासुदेवो ध्रुवः शुद्धः सर्व व्यापी निरञ्जनः

अनादि निधनाय एव पुराणाय नमः नमः

ॐ आधार शक्तये नमः

ॐ ज्ञानाय नमः

कलि कल्मष हर्त्रे च सुरेशाय नमः नमः

ॐ प्रीत्यै नमः

संकार वृक्ष छेत्त्रे च माया भेत्त्रे नमः नमः

मोक्षद्वाराय धर्माय निर्माणाय नमः नमः

ॐ यमाय नमः

ॐ ईशानाय नमः

बहु रूपाय तीर्थाय त्रिगुणाय अ गुणाय च

आग्नेय आदिषु अर्चयेत् वै अधर्म आदि चतुष्टयम्

ॐ सों सोम मण्डलाय नमः

ॐ वरुणाय नमः

ॐ अं अर्क मण्डलाय नमः
अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः प्रेत नगरम् प्रविष्टः स्वस्ति क्षेमाभ्याम् निर्गच्छन् स सम्प्रस्थितो यावत् तेन असौ पुरुषो दृष्टः

अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः पर लोकम् गत्वा पुनर् आगच्छन् भद्र मुख एषो अहम् आगतः

तेन अस्मिन् स्तूपे चटित स्फुटितकानि प्रादुर्भूतानि

आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय अस्माकं च नाम्ना दक्षिणाम् आदेशय

विरम अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

भोः पुरुष त्वम् एवम् कथयसि दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्या इति

अहं भवन्तः प्रत्यक्ष दर्शी कस्मात् न अभिश्रद्दधास्ये ते गाथां भाषन्ते

पञ्च च प्रश्नान् पृच्छति विस्तरेण उच्चारयितव्यानि

स वक्तव्यो दृष्टः ते मया पिता

पूर्णः तिष्ठति

नक्षत्र रात्र्याम् प्रत्युपस्थितायां मम ज्ञातयः प्रहेणकानि प्रेषयन्ति

अपरस्य क्षिप्तम् स्व मांसम् भक्षयितुम् आरब्धः अपरस्य क्षिप्तम् पूय शोणितम् प्रादुर्भूतम्

अपरस्य क्षिप्तम् अयः गुडम् भक्षयितुम् आरब्धः

सो अष्टाभिः धात्रीभिः उन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पि मण्डेन अन्यैः च उत्तप्त उत्तप्तैः उपकरण विशेषैः

सो ऽपि स्थोरां लर्दयितुम् आरब्धः

अपर आगत्य कथयति अम्ब दिष्ट्या वर्धस्व अयं श्रोणः कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति

गर्दभ यानेन गच्छतु इति

स तेन स्नापितो भोजितः

तस्य ज्ञातयः संगम्य समागम्य त्रीणि सप्तकानि एकविंशति दिवसानि विस्तरेण जातस्य जाति महम् कृत्वा नामधेयं व्यवस्थापयन्ति किं भवतु दारकस्य नाम इति

स कथयति अहम् अपि भवन्तः पानीयम् एव मृगयामि

अथ भगवान् काल्यम् एव उत्थाय पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

यत् अनेन काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य स्तूपे कारां कृत्वा प्रणिधानं कृतम् तस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महा भोगे कुले जातः

आगम चतुष्टयम् अधीतम् सकृदागामि फलम् साक्षात्कृतम्

दारकं जानाति दारिकां जानाति

स दृष्ट आदीनवः ऽवतीर्य एकान्ते ऽवस्थितः

यथा च मे दक्षिणं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति नियतं दारको भविष्यति

यावत् अपरम् पश्यति आयसं नगरम् उच्चम् च प्रगृहीतं च

स आह के यूयम् केन वा कर्मणा इह उपपन्नाः तया उक्तम् श्रोण दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्या इति न अभिश्रद्दधास्यसि

स संलक्षयति यदि एतान् न उत्स्रक्ष्यामि अनयेन व्यसनम् आपत्स्ये

उदकस्तब्धिका मनुष्याः स्नात उपविचाराः

कथयति अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

पञ्च प्रश्नान् च पृच्छ अस्मात् परान्तकेषु भदन्त जनपदेषु अल्प भिक्षुकम्

यत् तद् रात्रौ पर दार अभिगमनम् कृतम् तस्य कर्मणो विपाकेन रात्रौ एवंविधम् दुःखं प्रत्यनुभवामि

अस्ति कश्चिद् दृष्टः पर लोकात् पुनर् आगच्छन् भद्र मुखः एषो अहम् आगतः

तम् उद्धृत्य आत्मानम् सम्यक् सुखेन प्रीणय

श्रोण निवारितः त्वम् मया

अहं तेषां ज्ञातीनां संदिशामि किं नु यूयं दुर्भिक्षे यथा लूहानि प्रहेणकानि प्रेषयत ते मम संदिशन्ति न वयं लूहानि प्रेषयामः अपि तु प्रणीतानि एव प्रहेणकानि प्रेषयामः

अहम् अनेन काश्यपेन सम्यक्सम्बुद्धेन सार्धं सम जवः सम बलः स मधुरः सम सामान्य प्राप्तः शास्ता आरागितो न विरागितः

स च आह वत्सा एवं कुरुध्वम्

तैः ताम् विक्रीय तस्मिन् स्तूपे खण्ड स्फुटित प्रतिसंस्कारः कृतः

विरम त्वम् अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

ते कथयन्ति सार्थवाह कारुणिकः त्वम्

कृकी राजा कालगतः

अथ आयुष्मान् श्रोणः कोटिकर्णस् तस्या एव रात्रेः अत्ययात् पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय वासवग्रामकं पिण्डाय प्राविक्षत्

एषां त्रयाणां स्थानानां संमुखीभावात् पुत्रा जायन्ते दुहितरः च

आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय

न भूयः कर प्रत्यायाः उत्तिष्ठन्ते

श्रोणः कोटिकर्णः संलक्षयति सर्वो ऽयं लोकः सुवर्णस्य श्रद्दधाति न तु कश्चिद् मम श्रद्धया गच्छति इति
पश्चात् ते कथयन्ति अम्ब विस्मृतो ऽस्माभिः सार्थवाह इति

उपसंक्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् प्रज्ञप्तो भदन्त तथागतस्य श्रोणस्य कोटिकर्णस्य विहारस् तेन उपसंक्रान्तः यावत् विहारम् प्रविश्य निषण्णः

भूयो भूयः स मां विच्छन्दयति

स तस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः

श्रोण गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम् गमिष्यामि

आर्यः च महाकात्यायनो मम अनुकम्पया आगत्य कथयति भद्र मुख अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

ते तं प्रत्यवभाषितुम् आरब्धाः

गर्भम् अवक्रान्तम् जानाति

तया गत्वा तस्य माता पितृभ्याम् आरोचितम्

श्रोणस्य कोटिकर्णस्य माता पितृभ्याम् श्रुतम् श्रोणः कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति

न असौ श्रद्दधाति

स तम् उपसंक्रम्य पृच्छति को भवान् केन कर्मणा इह उपपन्नः स एवम् आह श्रोण दुष्कुहका जाम्बूद्वीपका मनुष्याः न अभिश्रद्दधास्यसि

तेषां बाष्पेण पटलानि स्फुटितानि

उपसंक्रम्य एकान्ते निषण्णः

स्वागतं श्रोण मा तृषितो ऽसि मा बुभुक्षितो ऽसि वा स संलक्षयति नूनम् अयम् देवो वा नागो वा यक्षो वा भविष्यति

चटित स्फुटितकः प्रादुर्भूतः

श्रोण गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम्

उत्तरेण उशीरगिरिः सो ऽन्तः ततः परेण प्रत्यन्तः

श्रोणः कोटिकर्णो ऽष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्तो द्वाभ्याम् अंसधात्रीभ्याम् द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्याम्

भूयस् तेन पृष्टः अस्ति अत्र नगरे पानीयम् इति

त्वया सार्थस्य मध्ये गन्तव्यम्

स तं धन जातम् दीन अनाथ कृपणेभ्यः दत्त्वा दरिद्रान् अ दरिद्रान् कृत्वा येन आयुष्मान् महाकात्यायनः तेन उपसंक्रान्तः

पञ्चभिः वणिज् शतैः महा समुद्र गमनीयम् पण्यं समुदानीतम्

दृष्ट्वा च भूयस्या मात्रया अभिप्रसन्नः

ते कथयन्ति भवन्तः यदि वयं निवर्तिष्यामः सर्व एव अनयेन व्यसनम् आपत्स्यामः

सा रुदितुम् आरब्धा

तस्य तौ अभिसारम् दत्त्वा प्रत्युद्गतौ न पश्यतः

आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय अस्माकं च नाम्ना दक्षिणाम् आदेशय

भवतु दारकस्य श्रोणः कोटिकर्ण इति नाम

अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

तस्य अमात्यैः स्तोकाः कर प्रत्यायाः उपनामिताः

तथा अपि अहं न प्रतिविरमामि

ततः पश्चात् सूर्यस्य अस्त गमन काल समये तत् विमानम् अन्तर्हितम्

तया उक्तः श्रोण गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम् भगिनि गमिष्यामि

यदि देवो ऽनुजानीयात् ते वयं तान् कर प्रत्यायान् समुच्छिन्दामः

स स्नात्वा आगतः

सो ऽपुत्रः पुत्र अभिनन्दी शिव वरुण कुबेर शक्र ब्रह्म आदीन् आयाचते आराम देवताम् वन देवताम् शृङ्गाटक देवताम् बलि प्रतिग्राहिकाम् देवताम्

स च आह के यूयं भवन्तः केन वा कर्मणा इह उपपन्नाः त ऊचुः श्रोण दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्याः

अपरेण समयेन तस्य माता पितरौ कालगतौ

तेन तत्र प्रविश्य पानीयं पानीयम् इति शब्दः कृतः

तस्या मम बुद्धिः उत्पन्ना स्वामिनम् अनुमोदयामि प्रामोद्यम् उत्पादयिष्यति इति

आह च आर्य तृषितो ऽस्मि बुभुक्षितो ऽस्मि

ते संलक्षयन्ति यदि देवो ऽनुजानीते वयं तथा करिष्यामो यथा स्वयम् एव ते कर प्रत्यायाः न उत्थास्यन्ति

अनेकैः प्रेत सहस्रैः दग्ध स्थूणा आकृतिभिः अस्थि यन्त्र वत् उच्छ्रितैः स्व केश रोम प्रतिच्छन्नैः पर्वत उदर संनिभैः सूची छिद्र उपम मुखैः अनुपरिवारितः

सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम्

स कथयति के यूयं भवन्तः केन वा कर्मणा इह उपपन्नाः श्रोण दुष्कुहका जाम्बूद्वीपका मनुष्याः

हिरण्य स्वरः ऽसौ महात्मा

स च पुरुषः ताभिः सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

अथ आयुष्मान् श्रोणो भगवता कृत अवकाशः अस्मात् परान्तिकया गुप्तिकया उदानात् पारायणात् सत्य दृष्टः शैलगाथा मुनिगाथा अर्थवर्गीयाणि च सूत्राणि विस्तरेण स्वरेण स्वाध्यायं करोति

तम् उद्धृत्य आत्मानम् सम्यक् सुखेन प्रीणय

सा त्वया वक्तव्या दृष्टाः ते मया पिता माता भ्राता भ्रातुः जाया दासी