tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय सर्वं प्रियं भवति

यत्र त्व् अस्य सर्वम् आत्मा एव अभूत् तत् केन कं पश्येत् तत् केन कं जिघ्रेत् तत् केन कं रसयेत् तत् केन कम् अभिवदेत् तत् केन कं शृणुयात् तत् केन कं मन्वीत तत् केन कं स्पृशेत् तत् केन कं विजानीयात्

एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुर् एकायनम्

न वा अहम् इमं विजानामि इति

एवं सर्वेषां शब्दानां श्रोत्रम् एकायनम्

दुन्दुभेस् तु ग्रहणेन दुन्दुभि आघातस्य वा शब्दो गृहीतः

सर्वं तं परादाद् यो अन्यत्र आत्मनः सर्वं वेद

एवं सर्वेषाम् आनन्दानाम् उपस्थ एकायनम्

देवास् तं परादुर् यो अन्यत्र आत्मनः देवान् वेद

वेदास् तं परादुर् यो अन्यत्र आत्मनः वेदान् वेद

स यथा सर्वासाम् अपां समुद्र एकायनम्

स ह उवाच

विज्ञातारम् अरे केन विजानीयाद् इत्य् उक्त अनुशासना असि मैत्रेयि

न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस् तु कामाय पतिः प्रियो भवति

एवं सर्वेषां वेदानां वाग् एकायनम्

एवं सर्वासां विद्यानां हृदयम् एकायनम्

वीणायै तु ग्रहणेन वीणा वादस्य वा शब्दो गृहीतः

न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति

न इति ह उवाच याज्ञवल्क्यः

यन् नु म इयम् सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात् स्यां न्व् अहं न इति

न वा अरे पशूनां कामाय पशवः प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय पशवः प्रियं भवति

यथा एव उपकरणवताम् जीवितम्

स यथा सैन्धव घनः ऽनन्तरो ऽबाह्यः कृत्स्नो रस घनः एव

स एष न इति न इति आत्मा

हन्त तर्हि

लोकास् तं परादुर् यो अन्यत्र आत्मनः लोकान् वेद

एवं सर्वेषां कर्मणां हस्ताव् एकायनम्

स यथा दुन्दुभेर् हन्यमानस्य न बाह्यान् शब्दान् शक्नुयात् ग्रहणाय

एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम्

आत्मनि खल्व् अरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञात इदं सर्वं विदितम्

एवं वा अरे ऽयम् आत्मा अनन्तरः ऽबाह्यः कृत्स्नः प्रज्ञान घनः एव

भूतानि तं परादुर् यो अन्यत्र आत्मनः भूतानि वेद

एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वग् एकायनम्

एवं सर्वेषां रसानां जिह्वा एकायनम्

एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुर् एकायनम्

न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति

न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति

सा ह उवाच मैत्रेयी

ब्रह्म तं परादाद् यो अन्यत्र आत्मनः वेदान् वेद

स ह उवाच न वा अरे ऽहं मोहं ब्रवीमि

शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः

एतावद् अरे खल्व् अमृत त्वम् इति ह उक्त्वा याज्ञवल्क्यो विजहार

स्त्री प्रज्ञा एव तर्हि कात्यायनी

अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर् मैत्रेयी च कात्यायनी च

अस्य एव एतानि सर्वाणि निश्वसितानि

अ विनाशी वा अरे ऽयम् आत्मा अन् उच्छित्ति धर्मा

अ शीर्यः न हि शीर्यते

न प्रेत्य संज्ञा अस्ति इति अरे ब्रवीमि

स ह उवाच याज्ञवल्क्यः

एवं सर्वेषाम् अध्वनां पादाव् एकायनम्

येन अहम् न अमृता स्याम् किम् अहं तेन कुर्याम्

यद् एव भगवान् वेद तद् एव मे ब्रूहि इति

भवत्य् एतद् व्याख्यास्यामि ते

प्रिया वै खलु नो भवती सती प्रियम् अवृधत्

तथा एव ते जीवितं स्यात्

अ सङ्गः न हि सज्यते

एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्य् एव अनुविनयति

सा ह उवाच मैत्रेयी

आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि

इति ह उवाच याज्ञवल्क्यः

मैत्रेयी इति ह उवाच याज्ञवल्क्यः

न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति

अ गृह्यः न हि गृह्यते

न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस् तु कामाय जाया प्रिया भवति
स यथा आर्द्र एध अग्नेः अभ्याहितस्य पृथग् धूमा विनिश्चरन्ति एवम् वा अरे ऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितम् एतद् यद् ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदो ऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्य् अनुव्याख्यानानि व्याख्यानानि इष्टम् हुतम् आशितं पायितम् अयं च लोकः परश् च लोकः सर्वाणि च भूतानि

न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय वित्तं प्रियं भवति

अ सितः न व्यथते न रिष्यति

प्रव्रजिष्यन् वा अरे ऽहम् अस्मात् स्थानाद् अस्मि

न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति

अत्र एव मा भगवान् मोह अन्तम् आपीपदत्
व्रतं सु विपुलम् पुण्यं नन्दिना परिभाषितम्

अष्टम्यां च चतुर्दश्याम् उपवास रता च सा

हेम ताम्र आदिभिः च एव प्रतिष्ठाप्य विधानतः

सर्व अतिशय संयुक्तैः छत्त्र चामर भूषणैः

सा च देव्या महाभागा मोदते न अत्र संशयः

यमस्य दण्डं निरृतेः खड्गं निशिचरस्य तु

मार्गशीर्षक मासे ऽथ वृषं पूर्ण अङ्गम् उत्तमम्

क्षमा हिंसा आदि नियमैः संयुक्ता ब्रह्मचारिणी

ब्राह्मणैः सहितां स्थाप्य देव्याः सायुज्यम् आप्नुयात्

प्रतिष्ठाप्य ततः स्नाप्य समभ्यर्च्य महेश्वरम्

रथ आद्यैः वा अपि देवेशं नीत्वा रुद्र आलयम् प्रति

लोकपालैस् तथा सिद्धैः संवृतं स्थाप्य यत्नतः

इन्द्र आदि लोकपालान् च कृत्वा भक्त्या यथाविधि

गन्ध माल्यैः तथा धूपैः चित्रैः च अपि सु शोभितम्

राजतीं वा अथ वर्ष अन्ते प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

स याति शिव सायुज्यम् नारी देव्या यदि प्रभो

कृत्वा आलयम् हि कौबेरं राजतं रजतेन वै

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दत्त्वा शक्त्या च दक्षिणाम्

राजतं कमलं च एव जाम्बूनद सु कर्णिकम्

सर्व धान्य समायुक्तम् सर्व बीज रस आदिभिः

सा भवान्याः तनुम् गत्वा भवेन सह मोदते

वितान ध्वज वस्त्र आद्यैः धातुभिः च निवेदयेत्

सर्व धातु समायुक्तम् सर्व रत्न उपशोभितम्

ब्राह्मणानां सहस्रं च भोजयित्वा यथाविधि

कुर्यात् यत् वा नरः सः अपि रुद्र सायुज्यम् आप्नुयात्

सम्पूर्णैश् च गृहं वस्त्रैः आच्छाद्य च समन्ततः

देवस्य दक्षिणे हस्ते शूलं त्रिदश पूजितम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूर्व उक्तम् अखिलम् भवेत्

पौर्णमास्याम् अमावास्याम् वर्षम् एकम् अतन्द्रिता

सर्व बीज रसैः च अपि सम्पूर्णं सर्व शोभनैः

वैशाखे वै चरेद् एवं कैलास आख्यम् व्रत उत्तमम्

दद्यात् सम्पूज्य देवेशं ब्राह्मणान् च एव भोजयेत्

नग इन्द्रम् मेरु नामानम् त्रैलोक्य आधारम् उत्तमम्

कार्त्तिक्याम् अपि या नारी कृत्वा देवीम् उमाम् शुभाम्

गोलोकं समनुप्राप्य भवान्या सह मोदते

जपं दानं तपः सर्वम् अस्वतन्त्राः यतः स्त्रियः

शूलं च विधिना कृत्वा वर्ष अन्ते विनिवेदयेत्

मार्गशीर्षक मास आदि कार्त्तिक अन्तम् यथाक्रमम्

स्थापयेत् परमेशस्य भवस्य आयतने शुभे

विष्णोश् च शङ्खं चक्रं च गदाम् अब्जम् प्रयत्नतः

प्रतिष्ठाप्य समभ्यर्च्य स्थापयेत् शंकर आलये

क्षेत्रं गो मिथुनम् च एव तद् गृहे च निवेदयेत्

पुष्य मासे तु वै शूलं प्रतिष्ठाप्य निवेदयेत्

चिरं सायुज्यम् आप्नोति महादेव्या न संशयः

महा मेरु व्रतम् कृत्वा महादेवाय दापयेत्

ज्येष्ठे मासि महादेवं लिङ्ग मूर्तिम् उमापतिम्

वरुणस्य महा पाशम् नाग आख्यम् रुद्रम् अद्भुतम्

पूर्व उक्तम् अखिलम् कृत्वा भवान्या सह मोदते

ताम्र आद्यैः विधिवत् कृत्वा प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

ब्रह्मघोषैः महा पुण्यम् मङ्गलैश् च विशेषतः

वर्ष अन्ते सर्व गन्ध आढ्याम् प्रतिमां संनिवेदयेत्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च भवान्या सह मोदते

नक्तम् अब्दम् प्रकुर्वीत हविष्यं पूजयेत् भवम्

चैत्रे भवं कुमारं च भवानीं च यथाविधि

नारायणं च दातारं सर्व आभरण भूषितम्

शिवाय शिवम् आसाद्य शिव स्थाने यथाविधि

तयोः अग्रे हुताशं च स्रुव हस्तम् पितामहम्

उमामहेश्वरं वक्ष्ये व्रतम् ईश्वर भाषितम्

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं ब्राह्मणान् भोजयेत् ततस्

पक्व इष्टकाभिः विधिवत् यथा विभव विस्तरम्

हंसेन च वराहेण कृत्वा ताम्र आदिभिः शुभाम्

इन्द्रस्य वज्रम् अग्नेश् च शक्ति आख्यम् परम आयुधम्

सर्व धातु समाकीर्णम् विचित्र ध्वज शोभितम्

लभते न अत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि अहम्

वर्षम् एकम् न भुञ्जति कन्या वा विधवा अपि वा

वायोर् यष्टिं कुबेरस्य गदां लोक प्रपूजिताम्

पौर्णमास्याम् अमावास्याम् चतुर्दशी अष्टमीषु च

नरः कृत्वा व्रतं च एव शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

अमावास्यां निराहारा भवेत् अब्दम् सु यन्त्रिता

सर्व रत्न समायुक्तम् प्रतिष्ठाप्य यथाविधि
महा ध्वज अष्ट संयुक्तम् विचित्र कुसुम उज्ज्वलम्

उपवास रता नारी नरः अपि द्विजसत्तमाः

सर्व आभरण सम्पूर्णाम् सर्व लक्षण लक्षिताम्

नियोगात् एव तत् कार्यम् भर्तॄणां द्विजसत्तमाः

निवेदयीत शर्वाय श्रावणे तिल पर्वतम्

दक्षिणे च यथान्यायं ब्रह्माणं च चतुर्मुखम्

सा च सार्धं महादेव्या मोदते न अत्र संशयः

सा भवान्याश् च सायुज्यं सारूप्यं च अपि सुव्रता

आषाढे च शुभे मासे गृहं कृत्वा सु शोभनम्

रुद्र आलये व्रतं तस्मै दापयेत् भक्ति पूर्वकम्

अलंकृत्य यथान्यायं शिवाय विनिवेदयेत्

देवं च कृत्वा देवेशं सर्व लक्षण संयुतम्

सा च सूर्य अंशु संकाशा भवान्या सह मोदते

विचित्रैः नृत्य गेयैः च शङ्ख वीणा आदिभिः तथा

ब्रह्मनः च अक्ष सूत्रम् च कमण्डलुम् अनुत्तमम्

ईश्वर उमा समायुक्तम् गणेशैश् च समन्ततः

एक भक्त व्रतम् पुण्यं प्रतिमासम् अनुक्रमात्

सूत उवाच

समासात् वः प्रवक्ष्यामि प्रतिमासम् अनुक्रमात्

पूर्व उक्तम् अखिलम् कृत्वा भवान्या सह मोदते

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे उमामहेश्वरव्रतं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः

कन्यां सुमध्यमां यावत् काल जीवन संयुताम्

या नारी एवम् चरेत् अब्दम् कृष्णाम् एकाम् चतुर्दशीम्

दासी दास आदिभिः च एव शयनैः असन आदिभिः

तस्य मूर्ध्नि शिवं कुर्यात् मध्यतस् धातुना एव तु

कामतस् अपि कृतं पापं भ्रूणहत्या आदिकम् च यत्

दत्त्वा च ब्राह्मणेभ्यश् च यथा विभव विस्तरम्

सा च सार्धं भवान्या वै मोदते न अत्र संशयः

स्नाप्य ईशानम् यजेत् भक्त्या सहस्रैः कमलैः सितैः

भवान्या सदृशीभूत्वा सर्व कल्पेषु सा अव्यया

देवं घृत आदिभिः स्नाप्य महादेवम् उमापतिम्

वितान ध्वज वस्त्र आद्यैः धातुभिः च निवेदयेत्

क्षमा सत्यं दया दानं शौचम् इन्द्रिय निग्रहः

कृत अञ्जलि पुटेन एव ब्रह्मणा विष्णुना तथा

मार्गशीर्षक मास आदि कार्त्तिक अन्तम् प्रवर्तितम्

सर्व व्रतेषु अयम् धर्मः सामान्यो रुद्र पूजनम्

स घृतम् स गुडम् च एव ओदनं परमेष्ठिने

गृह उपकरणैः च एव मुसल उलूखल आदिभिः

भवान्याः च एव सायुज्यं लभते न अत्र संशयः

कार्तिक्यां वा तु या नारी एक भक्तेन वर्तते

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नियता ब्रह्मचारिणी

माघ मासे रथं कृत्वा सर्व लक्षण लक्षितम्

फाल्गुने प्रतिमां कृत्वा हिरण्येन यथाविधि
स्मरन्त्यो विपुलान् भोगान् दिव्य माल्य अनुलेपनान्

एवं त्रयोदशं यावत् मासम् एवम् द्विजोत्तमान्

सर्वभावेन च आत्मानम् अर्पयेत् स्मित भाषिणी

अ विचारेण सर्वाभिः अनुष्ठेयम् च तत् पुनर्

श्री भगवन्त् उवाच

इति उक्त्वा ताः परिष्वज्य गतो द्वारवती ईश्वरः

गच्छन् समीप मार्गेण साम्बः पर पुरंजयः

सपत्नीकम् अलंकृत्य हेमसूत्र अङ्गुलीयकैः

ततः प्रदक्षिणीकृत्य विसर्ज्य द्विज पुंगवम्

तत आहूय धर्म ज्ञम् ब्रह्माणं वेदपारगम्

कामदेवं सपत्नीकं गुड कुम्भ उपरि स्थितम्

एवं सम्पूज्य देवेशम् अनङ्ग आत्मकम् ईश्वरम्

दस्युभिः भगवन्त् सर्वाः परिभुक्ता वयं बलात्

गन्धैः मौल्यैः तथा धूपैर् नैवेद्येन च कामिनी

तर्पयेत यथाकामं प्रोषिते अन्यम् समाचरेत्

तिष्ठन्तीषु च दौर्गत्य संतप्तासु चतुर्मुख

अर्चयेत् पुण्डरीकाक्षम् अनङ्गस्य अनुकीर्तनैः

स्व स्थानम् एष्यति अनु ताः समस्तं व्रतं करिष्यन्ति च देव यानैः

तेषां व्रात सहस्राणि शतानि अपि च योषिताम्

ताभिः वसन्त समये कोकिल अलि कुल आकुले

नमो नारायणाय इति काम देव आत्मने नमः

यद् अ कृत्वा प्रणामं मे रूप सौभाग्य मत्सरात्

भविष्यति च सौभाग्यं सर्वासाम् अपि शक्तितः

शय्या द्वय प्रदानेन मधु माधव मासयोः

वर्ण आश्रमाणाम् प्रभवः पुराणेषु मया श्रुतः

तत् इदम् साम्प्रतं सर्वं भवतीषु अपि युज्यते

प्रवृद्धो मन्मथः तासाम् भविष्यति यदा आत्मनि

अ प्रणम्य अवलेपेन परिपृष्टः स योग विद्

कुरङ्ग नयनः श्रीमान् मालती कृत शेखरः

तानि सर्वाणि देवेशः प्रोवाच वदतां वरः

द्वारका वासिनः सर्वान् देव रूपान् कुमारकान्

भर्तारं जगन्ताम् ईशम् अनन्तम् अपराजितम्

हृदयं हृदयेशाय स्तनौ आह्लाद कारिणे

नाभिं सौख्य समुद्राय वामाय च तथा उदरम्

निर्भर आपानगोष्ठीषु प्रसक्ताभिः अलंकृतः

अनङ्ग शर तप्ताभिः स अभिलाषम् अवेक्षितः

लालप्यमाना बहुशो बाष्प पर्याकुल ईक्षणाः

तस्मै विप्राय सा दद्यात् माधवः प्रीयताम् इति

यदा सूर्य दिने हस्तः पुष्यो या अथ पुनर्वसुः

निवृत्ते मौसले तद्वत् केशवे दिवम् आगते

आत्मनः अपि यथा अविघ्नम् गर्भ भूति करम् प्रियम्

अधर्मः अयम् ततो न स्यात् वेश्यानाम् इह सर्वदा

वासुदेवस्य नारीणां भविष्यन्ति अम्बुज उद्भवैः

देवतानां पितॄणां च पुण्याहे समुत्थिते

इन्द्र उवाच

वेश्या त्वम् आगताः सर्वा भवन्त्यः काम मोहिताः

भवेत् सर्व ओषधी स्नानम् सम्यक् नारी समाचरेत्

तद् अनुज्ञया रूपवान् यः यावत् अभ्यागतः भवेत्

सर्व शान्तये नमः प्रीत्यै नमो रत्यै नम श्रियै

वेश्यानाम् अपि यो धर्मः तम् नो ब्रूहि तपोधन

ततः प्रसादितो देव इदं वक्ष्यति शार्ङ्गभृत्

सा आचारान् अष्टपञ्चाशत् यथाशक्त्या समाचरेत्

परिपृष्टः अस्मि तेन आशु वियोगो वो भविष्यति

एवं नारद शापेन केशवस्य च धीमतः

सुवर्ण उपस्कर उत्सर्गात् द्वादश्याम् शुक्लपक्षतः

शापं वक्ष्यति ताः सर्वा वो हरिष्यन्ति दस्यवः

एवम् आदित्य वारेण सर्वम् एतत् समाचरेत्

भर्ता नारायणो नूनं भविष्यति अन्य जन्मनि

मद् परोक्षम् यतः काम लौल्यात् ईदृग्विधम् कृतम्

सर्व पाप प्रशमनम् अनन्त फल दायकम्

स्वधर्मात् च्यवने नः अस्मिन् नः शरणं भव

तदा एव उत्तारणाय अलम् दास त्वे अपि भविष्यति

प्रश्नम् एवम् करिष्यन्ति मुनेः अभिमुखम् स्थिताः

ब्रह्मा उवाच

उपदेक्ष्यति अनन्तात्मा भावि कल्याण कारकम्

पुरुहूतेन यत् प्रोक्तम् दानवीषु पुरा मया

दिव्य भावाम् तां च पुरीं नाना रत्न गृहानि च

चौरैः अपहृताः सर्वा वेश्या त्वम् समवाप्स्यथ

सूक्ष्म वस्त्रैः सकटकैः धूप माल्य अनुलेपनैः

सर्वात्मने च सर्व अङ्गम् देवदेवस्य पूजयेत्

तस्मिन् एव युगे ब्रह्मन् सहस्राणि तु षोडश

उत्कण्ठाय इति वैकुण्ठम् आस्यम् आनन्द कारिणे

स मान्यः सूर्यवारे च स मन्तव्यो भवेत् तदा

भवतीनां च सर्वासां नारदः अभ्याशम् आगतः

आगमिष्यति योग आत्मा दाल्भ्यो नाम महा तपाः
यथेष्ट आहार युक्तम् वै तम् एव द्विजसत्तमम्

शालेय तण्डुल प्रस्थम् घृत पात्रेण संयुतम्

निधनेन उपचार्यः वः स तदा अन्यत्र दाम्भिकात्

तस्मात् वर प्रदानम् वः शापः च अयम् अभूत् पुरा

साक्षात् कन्दर्पः रूपेण सर्व आभरण भूषितः

राजानः स्वामिनः तुल्याः सुता वा अपि च तद् समाः

परिणीतानि यानि स्युः बलात् भुक्तानि यानि वै

प्रदीप उपानह छत्त्र पादुका आसन संयुताम्

दाल्भ्य उवाच

करोति या अशेषम् अखण्डम् एतत् कल्याणिनी माधव लोक संस्था

दानव असुर दैत्येषु राक्षसेषु ततस् ततस्

तथा मम अपि देवेश शरीरे स्वे कुरु प्रभो

पुरा देवासुरे युद्धे हतेषु शतशः सुरैः

दैवं वा मानुषं वा स्यात् अनुरागेण वा ततः

रति अर्थम् कामदेवः अयम् इति चित्ते अवधार्य तम्

इदानीम् अपि यत् वक्ष्ये तत् शृणुध्वम् वर अङ्गनाः

दद्यात् एतेन मन्त्रेण तथा एकाम् गां पयस्विनीम्

तपोधनः सः अपि अभिधाय च एवम् तदा च तासां व्रतम् अङ्गनानाम्

पुष्पिते पवन उत्फुल्ल कह्लार सरसः तटे

विप्रस्य उपस्करैः युक्ताम् शय्यां दद्यात् विलक्षणाम्

वेश्या धर्मेण वर्तध्वम् अधुना नृप मन्दिरे

तथा च काञ्चनं देवं प्रतिगृह्णन् द्विजोत्तमः

स्त्रिय ऊचुः

वाम अङ्गम् पुष्पचापाय पुष्पबाणाय दक्षिणम्

ततः कालेन महता भार अवतरणे कृते

ततः प्रभृति यो विप्रो रति अर्थम् गृहम् आगतः

गदिने पीत वस्त्राय शङ्ख चक्र धराय च

गो भू हिरण्य धान्यानि प्रदेयानि स्व शक्तितस्

शून्ये यदु कुले सर्वैः चौरैः अपि जिते अर्जुने

शय्या आसन आदिकम् सर्वं ब्राह्मणस्य गृहं नयेत्

कामाय पादौ सम्पूज्य जङ्घे वै मोहकारिणे

आदिष्टः असि पुरा ब्रह्मन् केशवेन च धीमता

मेढ्रं कन्दर्प निधये कीटं प्रीतिमते नमः

सोपधानक विश्रामाम् सास्तर आवरणाम् शुभाम्

तदा पञ्चशरस्य अपि संनिधातृ त्वम् एष्यति

भक्तिमत्यो वरारोहाः तथा देव कुलेषु च

ताः तम् अर्घ्येन सम्पूज्य प्रणिपत्य पुनः पुनः

मानसाय इति वै मौलिं विलोलाय इति मूर्धजम्

संसार उत्तारणाय अलम् एतत् _ विदुः

ततस् त्रयोदशे मासि सम्प्राप्ते तस्य भामिनी

सदाचारस्य भगवन्त् धर्मशास्त्र विनिश्चयः

सा पूजिता देव गणैः अशेषैर् आनन्द कृत् स्थानम् उपैति विष्णोः
वर्ण विधानम् आह भूपति इत्यादि

भूपतिवर्तक चूर्णम् राजावर्त रजः बहुशो बहु वारम् शिरीष पुष्प रस भावितम् कुर्यात् इति अध्याहार्यम्
अशक्तौ हासः

दाहात् कुड्य छेदात् प्रमादाद् भवने च अर्थ नाशः

गृहकर्म

आगते च अदर्शनम्

व्रत वृक्ष आराम देवकुल तडाग उद्यान उत्सव प्रीति दाय व्यपदेशः

नर्मणि च अन्यम् अपदिश्य हसति वदति तस्मिन् कटाक्षेण परिजनस्य प्रेक्षणं ताडनं च

अयाच्य याचनम्

प्रतिलोमैः सम्बध्यते

पूर्व उपकाराणाम् अविस्मरणम् अनुकीर्तनं च

मर्मणां च चेटिकया उपक्षेपणम्

तद् व्यलीकानाम् व्यसनानां च अ परिहार्याणाम् अनुकीर्तनम्

न अतिसंधीयते गम्यैः करोति अर्थान् च पुष्कलान्

एवम् एतेन कल्पेन स्थिता वेश्या परिग्रहे

सक्थ्नोर् व्यत्यासः

पादेन भूमेर् अभिघातः

भवतः च अत्र श्लोकौ

प्रतिगणिकानां च सदृशस्य भाण्डस्य व्यतिकरे प्रतिविशिष्टस्य ग्रहणम्

अलंकार भक्ष्य भोज्य पेय माल्य वस्त्र गन्ध द्रव्य आदीनाम् व्यवहारिषु कालिकम् उद्धार अर्थम् अर्थ प्रतिनयनेन

दिवा अपि

तद् विज्ञातेषु अविस्मयः कुत्सा च

तद् स्पर्धिनाम् त्याग योगिनाम् निदर्शनम्

प्रतिज्ञातम् विस्मरति

नख दशन क्षतेभ्यः जुगुप्सा

नायक अर्थम् च शिल्पिषु कार्यम्

असारं तु निष्प्रतिपत्तिकम् ऽपवाहयेत्

मित्र कार्यम् अपदिश्य अन्यत्र शेते

विवदमानेन सह धर्मस्थेषु व्यवहरेद् इति विरक्त प्रतिपत्तिः

उचितानां क्रियाणां विच्छित्तिः

मित्राणां च उपकारिणाम् व्यसनेषु अभ्युपपत्तिः

तासु नायक समक्षम् आत्मनो ऽभ्यधिकं लाभं भूतम् अभूतं वा व्रीडिता नाम वर्णयेत्

तत्र स्वाभाविकं संकल्पात् समधिकं वा लभमाना न उपायान् प्रयुञ्जीत इति आचार्याः

परिस्वङ्गे भुज मयया सूच्या व्यवधानम्

रत उपचारेषु उद्वेगः

जघनस्य रक्षणम्

निन्दित अभ्यासः

तस्य सार द्रव्याणि प्राग् अवबोधाद् अन्य अपदेशेन हस्ते कुर्वीत

विदितम् अपि उपायैः परिष्कृतं द्विगुणं दास्यति इति वात्स्यायनः

उचितम् आच्छिनत्ति

निद्रा पर त्वम् च

न पुनर् एष्यति इति बाल याचितकम् इति अर्थ आगम उपायाः

आहत्य च अस्य कथाम् अन्याः कथाः

तद् समक्षम् तद् वित्त प्रशंसा

रहसि च अवस्थानम्

भावम् उपलभ्य महाजन अभिगमनम्

व्यपदिश्य अन्यत् करोति

अन्ते स्वयं मोक्षः च इति परिग्रहकस्य इति दत्तकस्य

समान दोषाणाम् निन्दा

सक्त आदि वित्त आदानम् स्वाभाविकम् उपायात् च

रक्ताद् अर्थस्य च आदानम् अन्ते मोक्षः च वैशिकम्

मुखस्य अदानम्

ऊनम् अतिरिक्तं वा ददाति

सक्तं तु पूर्व उपकारिणम् अपि अल्प फलम् व्यलीकेन अनुपालयेत्

अधिकैः सह संवासः

सुहृद् कार्येषु अनभिगमनम् अनभिहार हेतोः

अलंकार एक देश विक्रयः नायकस्य अर्थे

तैः च पूर्वम् आहृता गुरवो ऽभिहाराः पूर्वम् उपनीताः पूर्वं श्राविताः स्युः

वैद्य महामात्रयोः उपकारि क्रिया कार्य हेतोः

तया शीलितस्य च अलंकारस्य भाण्ड उपस्करस्य वा वणिजो विक्रय अर्थम् दर्शनम्

तद् अभिगमन निमित्तः रक्षिभिः चौरैः वा अलंकार परिमोषः

स्तब्ध ता गात्राणाम्
स वै दुर्ब्राह्मणो न अर्हः श्राद्ध आदिषु कदाचन

अथर्वशिरसो ऽध्येता रुद्र अध्यायी विशेषतः

ब्रह्म भाव निरस्ताः च वर्जनीयाः प्रयत्नतः

भोजयेद् योगिनं पूर्वं तत्त्व ज्ञान रतम् यतिम्

सर्वे पुनर् अभोज्य अन्नाः त्व् अदान अर्हाः च कर्मसु

कृतघ्नः पिशुनः क्रूरो नास्तिको वेद निन्दकः

श्रुति विक्रयिणः ये तु परपूर्वा समुद्भवाः

अग्नि होत्र परः विद्वान् न्याय विद् च षडङ्ग विद्

समुद्र यायी कृत हा तथा समय भेदकः

न श्राद्धे भोजयेत् मित्रम् धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः

कुलीनाः श्रुतवन्तः च शीलवन्तः तपस्विनः

यावतो ग्रसते पिण्डान् हव्य कव्येषु अ मन्त्र विद्

पिशुनः च एव नित्यं भार्या अनुवर्तकः

अग्नि चित् स्नातकाः विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्ति पावनाः

हीन अङ्गः च अतिरिक्त अङ्गः ह्य् तथा एव च

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे एकविंशो ऽध्यायः

अध्यात्म विद् मुनिः दान्तः विज्ञेयः पङ्क्ति पावनः

अलाभे नैष्ठिकं दान्तम् उपकुर्वाणकम् तथा

असमान प्रवरकः हि असगोत्रः तथा एव च

वेद विक्रयिणः हि एते श्राद्ध आदिषु विगर्हिताः

तीर्थं तत् हव्य कव्यानाम् प्रदाने च अतिथिः स्मृतः

मातामहं मातुलं च स्वस्रीयं श्वशुरं गुरुम्

गुरु देव अग्नि पूजासु प्रसक्तो ज्ञान तत्परः

द्विज निन्दा रतः च एते वर्ज्याः श्राद्ध आदि कर्मसु

ये सोमपा विरजसो धर्म ज्ञाः शान्त चेतसः

पौनर्भवः कुसीदी च तथा नक्षत्र दर्शकः

यथा इरिणे बीजम् उप्त्वा न वप्ता लभते फलम्

यस्य अश्नन्ति हवींषि एते दुरात्मानः तु तामसाः

अनपत्यः कूट साक्षी याचको रङ्गजीवकः

मद्य पः वृषली सक्तः वीर हा दिधिषू पतिः

असंस्कृत अध्यापकाः ये भृत्या वा अध्यापयन्ति ये

गोत्र भिद् भ्रष्ट शौचः च काण्डस्पृष्टः तथा एव च

महादेव अर्चन रतः वैष्णवः पङ्क्ति पावनः

द्विषता हि हविः भुक्तम् भवति प्रेत्य निष्फलम्

पैशाची दक्षिणा सा हि न एव अमुत्र फल प्रदा

महायज्ञ विहीनः च ब्राह्मणः पङ्क्ति दूषकः

निन्दितान् आचरन्ति एते वर्जनीयाः प्रयत्नतः

कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः

सर्व अलाभे साधकं वा गृहस्थम् अपि भोजयेत्

तामसो राजसः च एव ब्राह्मणः पङ्क्ति दूषकः

प्रकृत्याः गुण तत्त्व ज्ञः यस्य अश्नाति यतिः हविः

अ संबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्ति पावनः

यस्य वेदः च वेदी च विच्छिद्येते त्रि पूरुषम्

अपि विद्या कुलैः युक्ताः हीन वृत्ताः नर अधमाः

माता पित्रोः हिते युक्तः प्रातःस्नायी तथा द्विजः

च षष् एते ब्रह्मबन्धवः

युवानः श्रोत्रियाः स्वस्था महायज्ञ परायणाः

काम श्राद्धे अर्चयेत् मित्रम् न अभिरूपम् अपि तु अरिम्

अनाश्रमो यो द्विजः स्यात् आश्रमी वा निरर्थकः

ज्ञान निष्ठः महा योगी वेदान्त अर्थ विचिन्तकः

दौहित्रं विट्पतिं बन्धुम् ऋत्विज् याज्यौ च भोजयेत्

गीत वादित्र निरतः व्याधितः काण एव च

स्नात्वा यथोक्तं संतर्प्य पितॄन् चन्द्र क्षये द्विजः

विद्ध प्रजननः च एव स्तेनः क्लीबो ऽथ नास्तिकः

अहिंसा निरतः नित्यम् अप्रतिग्रहणः तथा

शूद्र अन्न रस पुष्ट अङ्गः संध्या उपासन वर्जितः

तद् अलाभे गृहस्थं तु मुमुक्षुं सङ्ग वर्जितम्

बहुना अत्र किम् उक्तेन विहितान् ये न कुर्वते

ब्रह्मदेय अनुसंतानः गर्भ शुद्धः सहस्र दः

अथर्वणो मुमुक्षुः च ब्राह्मणः पङ्क्ति पावनः

व्रतिनो नियम स्थाः च ऋतु काल अभिगामिनः

तथा अनृचे हविः दत्त्वा न दाता लभते फलम्

ऋषि व्रती ऋषीकः च तथा द्वादश वार्षिकः

तस्माद् यत्नेन योगि इन्द्रम् ईश्वर ज्ञान तत्परम्

तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलान् तु अयस् गुडान्

मन्त्र ब्राह्मण विद् च एव यः च स्याद् धर्म पाठकः

माता पित्रोः गुरोः त्यागी दार त्यागी तथा एव च

वेद विद्या रतः स्नातो ब्रह्मचर्य परः सदा

त्रिणाचिकेत छन्दस् गः ज्येष्ठसाम गः एव च

ब्राह्मणो ह्य् अन् अधीयानः तृण अग्निः इव शाम्यति
विमुक्तः सर्वतो धीरो ब्रह्म भूतः द्विजोत्तमः

सत्रिणो दान निरताः विज्ञेयाः पङ्क्ति पावनाः

दत्त अनुयोगान् वृत्ति अर्थम् पतितान् मनुः अब्रवीत्

शूद्र प्रेष्यः भृतो राज्ञो वृषलो ग्रामयाजकः

बह्वृचः च त्रिसौपर्णः त्रिमधुः वा अथ यो भवेत्

अधीयते तथा वेदान् पतिताः ते प्रकीर्तिताः

अधीत नाशनः च एव स्नान होम विवर्जितः

तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

मिथ्या आश्रमी च ते विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्ति दूषकाः

यत्र एते भुञ्जते हव्यं तद् भवेत् आसुरम् द्विजाः
देव पक्षे प्रमुदिते दैत्य पक्षे विषीदति

अपावृते महा द्वारे वर्तमाने च सत् पथे

मयो ददर्श मायावी दानवान् दिवि दानवः

क्षय वृद्धिः तव व्यक्ता सागरे खे च मण्डले

ताभ्याम् आप्लावितं सैन्यं तद् दानवम् अदृश्यत

सिंह व्याघ्र गज आकीर्णाम् नदन्तीं द्विप यूथपैः

नैशाकरी वारुणी च माये ऽन्तर्दधतुस् ततः

तिर्यक् आयत रक्त अक्षम् मन्दर उदग्र वक्षसम्

शत शीर्षः स्थितः श्रीमाञ् शत शृङ्गः इव अचलः

निजघ्ने देव संघान् तान् दानवांश् च अपि अजीवयत्

संदिदेश अग्रतस् सोमं युद्धाय शिशिर आयुधम्

न अ निरुद्धः द्रुम गणैः देवो ऽदृश्यत संयुगे

प्राक्रामत् असुरः युद्धे त्रासयन् सर्व देवताः

अ भिन्न बन्धने मृत्यौ हूयमाने हुताशने

प्रकृति स्थेषु लोकेषु नृषु चारित्र बन्धुषु

वायुः प्रधावितस् तत्र पश्चाद् अग्निश् च मारुतात्

परिवर्तस्य् अहर् रात्रम् कालं जगति योजयन्

त्रैलोक्य अन्तर विस्तारि धारयन् विपुलं वपुः

जघ्नतुर् हिम पातैः च पाश पातैः च दानवान्

असुराणां विनाशाय जय अर्थम् च दिवौकसाम्

ईरयन् मुख निःश्वासैः वृष्टिमन्तो बलाहकान्

त्रि पाद विग्रहे धर्मे अधर्मे पाद विग्रहे

स शिला जाल वितताम् गण्डशैल अट्टहासिनीम्

विमायान् विमदांश् च एव दैत्य संघान् महा आहवे

लोकपालेषु सर्वेषु दिक्षु संयान वर्तिषु

ओषधि ईशः क्रिया योनिः अब्ज योनिः अन् उष्ण भाज्

यन् मा वदसि युद्ध अर्थे देवराज वर प्रद

अश्मभिश् च आयस घनैः किरत् देव गणान् रणे

त्वम् आदित्य पथात् ऊर्ध्वं ज्योतिषां च उपरि स्थितः

शीतांशु जल निर्दग्धाः पाशैश् च प्रसिता मृधे

हिम प्लावित सर्व अङ्गाः निरुष्माण इव अग्नयः

तं स्म वीक्षन्ति भूतानि क्रमन्तं कालनेमिनम्

लम्ब आभरण पूर्णेन किंचिच् चलित वर्मणा

स अश्म संघात विषमा द्रुम पर्वत संकटा

त्रिविक्रमे विक्रमन्तं नारायणम् इव अपरम्

तद् मयाः विमला लोकास् ताभ्यां जय कृत क्रियाः

अग्नि मारुतयोः तस्मिन् वृत्ते संग्राम कर्मणि

विमानानि विचित्राणि प्रपतन्त्य् उत्पतन्ति च

सौम्यस् त्वं सर्व भूतानाम् तिमिर घ्नः त्वम् ऋक्ष राज्

न विदुः सोम देवाश् च ये च नक्षत्र योगिनः

भावे तपसि शुद्धानाम् अभावे पाप कर्मणाम्

दानवान् देव निहतान् उत्तिष्ठत इति ब्रुवन्

तेषां तु दिवि दैत्यानां विपरीत प्रभाणि ह

स हि युद्ध गतः श्रीमान् ईशो न स्म व्यकम्पत

त्वं कान्तिः कान्त वपुषाम् त्वं सोमः सोम वृत्तिनाम्

निर्मितां स्वेन पुत्रेण क्रौञ्चेन दिवि कामगाम्

पादप उत्कट कूट अग्राम् कन्दरा आकीर्ण काननाम्

वैशंपायन उवाच

त्वद् मयम् सर्व लोकानाम् रसं रस विदः विदुः

अब्द कृत् काल योग आत्मा ईज्यो यज्ञ रसः ऽव्ययः

वात स्कन्ध अपविद्धेषु कृत कर्मणि पावके

ताभ्याम् उद्भ्रान्त मेघाभ्याम् प्रवृद्धाभ्यां महा मृधे

दिधक्षन्तम् इव आयान्तम् सर्वान् देव गणान् मृधे

जगत् संवर्तक अम्भोदैः प्रवृत्तैर् इव संवृतम्

तमः प्रोत्सार्य वपुषा भासयस्य् अखिलं जगत्

दिक्षु सर्वासु शुद्धासु प्रवृत्ते धर्म संस्तरे

अथ प्रविव्यथुर् देवाः सर्वे शक्र पुरोगमाः

गच्छ सोम सहाय त्वम् कुरु पाशधरस्य वै

तं कालनेमिं समरे द्विषतां काल संमितम्

सहिष्णु त्वात् जगत्स्वामी न चुक्रोध गदाधरः

एष वर्षामि शिशिरं दैत्य माया अपकर्षणम्

संवर्त काले तृषितं दृप्तं मृत्युम् इव उत्थितम्

ततो भगवता आदिष्टौ रणे पावक मारुतौ

तर्जयन्तं सुर गणान् छादयन्तं दिशो दश

देव असुर विमर्दम् स द्रष्टु कामः जनार्दनः

पूर्वदेव भयम् श्रुत्वा मारुत अग्नि भयम् महत्

धूम्र केशः हरि श्मश्रुः दंष्ट्राल ओष्ठ पुट आननः

बाहुभिस् तुलयन् व्योम क्षिपन् पद्भ्यां महीधरान्

शमयस्व आसुरीम् मायां यया दह्याम संयुगे

न अन् आहतः ऽश्मभिः कश्चिच् छिलाभिश् च अपि अ ताडितः

स अश्म शब्दैः शिला वर्षैः प्रपतद्भिश् च पादपैः

कालनेमिर् इति ख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यत

अभवद् द्यौर् अ संहार्या पृथिवी पर्वतैर् इव
निष्प्रयत्नं सुर अनीकम् वर्जयित्वा गदाधरम्

एवम् अस्त्व् इति संहृष्टः शक्रस् त्रिदश वर्धनः

चोदितौ विष्णु वाक्येन तौ मायाम् अपकर्षताम्

श्वेत भानुः हिम तनुः ज्योतिषाम् अधिपः शशी

भस्म अवयव भूतेषु प्रपतत्सु उत्पतत्सु च

सु तलेन उच्छ्रयवता विपुल अङ्गुलि पर्वणा

निष्प्रयत्नेषु दैत्येषु त्रैलोक्ये मुक्त बन्धने

स मयेन असुर इन्द्रेण परिष्वक्तः क्रमन् रणे

वेष्टयन्ति स्म तान् घोरान् दैत्यान् मेघ गणाः इव

प्रथितां पार्वतीं मायां ससृजे स समन्ततः

दग्धा सा पार्वती माया भस्म भूता ननाश ह

द्वाव् अम्बु नाथौ समरे तौ पाश हिम योधिनौ

सो ऽनलो अनिल संयुक्तः सो ऽनिलश् च अनल आकुलः

तान् पाश हस्त ग्रथितान् छादिताञ् शीत रश्मिभिः

काल ज्ञः काल मेघ आभः समीक्षन् कालम् आहवे

ईहामृग गण आकीर्णाम् पवन आघूर्णित द्रुमाम्

कालनेमिर् बभौ दैत्यः स विष्णुः इव मन्दरः

भास्कर आकार मुकुटः शिञ्जित आभरण अङ्गदः

दानवानां विमानेषु विमानेषु समन्ततः

माया वधे विनिर्वृत्ते स्तूयमाने गदाधरे

स उच्छ्रयन् प्रथमं पादं मारुत आघूर्णित अम्बरम्

यज्ञ शोभिषु देवेषु स्वर्ग अर्थम् दर्शयत्सु च

स्वधर्म स्थेषु वर्णेषु लोके ऽस्मिन्न् आश्रमेषु च

तद् गच्छ त्वं सह अनेन वरुणेन वरूथिना

जये दशशताक्षस्य मयस्य च पराजये