tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
एतावद् एव एतत् अहः शिल्पं क्रियते

आग्नेयश् च षोडशी च अतिग्राह्यौ

विराजां वा प्रतिपत्सु न्यूङ्खयन्ति शस्त्रे वा इति एतद् एकम्

चिन्वत उ ह एके

अथ श्वो भूते तायते सप्तदश उक्थ्यो वैरूप सामा

अहीन संततिम् करोति

अनुप्रहरन्ति प्रस्तरम्

एतावद् एव एतत् अहः शिल्पं क्रियते

परिहृतासु वसतीवरीष्व् आहूतायां सुब्रह्मण्यायां ब्रह्मा वाचं विसृजते

तायते त्रिवृद् अग्निष्टोमो रथंतर सामा

तं जातं सर्व एव अभिहिङ्कुर्वन्ति

रथ शब्देन माहेन्द्रस्य स्तोत्रम् उपाकरोति

अरणी हस्तः एतद् अहर् अध्वर्युर् माहेन्द्रस्य स्तोत्रम् उपाकरोति

अथ श्वो भूते तायत एकविंश उक्थ्यो वैराज सामा

एषा अहीन संततिः एताम् एव पुनर् पुनर् चोदयिष्याम इति वदन्तः

अथ अपरम् प्रातरनुवाके न्यूङ्खयन्ति हविष्कृत्य् उभयेषु प्रस्थितेषु माहेन्द्रस्य आश्रावणे

तस्मिन् संस्थिते विवर्तयन्ति परिधीन्

अथ श्वो भूते तायते पञ्चदश उक्थ्यो बृहत् सामा

प्रातरनुवाकेन अह्ना संक्रामन् होता छन्दांस्य् अन्वाह निमील्य अध्वर्युः उपांशुं जुहोति रात्र्यै रूपम् इति वदन्तः

तेषां ज्योतिष्टोमो वैश्वानरः प्रायणीयो ऽतिरात्रस् तायते

आधावेन एतत् अहर् अध्वर्युर् माहेन्द्रस्य स्तोत्रम् उपाकरोति

न द्वादश अहे ऽग्निं चिन्वीत इति एक आहुः

सो ऽत्र वा एव यज्ञस्य पुनरालम्भं जपति यज्ञायज्ञियस्य वा स्तोत्रे शंयुवाके वा

तेषां ज्योतिष्टोमो वैश्वानरः प्रायणीयो ऽतिरात्रः संतिष्ठते

प्रसिद्धेन कर्मणा उपवसथात् यन्ति

अतिप्रैषेण ब्रह्मा वाचं यच्छति

दुन्दुभिना एतत् अहर् अध्वर्युर् माहेन्द्रस्य स्तोत्रम् उपाकरोति

एकविंशम् एतद् अहर् न्यूङ्ख्यं भवति

अन् अतिग्राह्यः षोडशी इति एक आहुः

अहीन संततिम् करोति

तेषां द्वादश दीक्षा द्वादश उपसदः द्वादश अहम् प्रसुताः

अ हीन संततिम् करोति

न तत ऊर्ध्वं न्यूङ्खयन्ति इति
त्रैधातव्य् उदवसानीया

माहेन्द्र आदि च

गाम् अस्य आनीय घ्नन्ति

पयस्या स्विष्टकृत् इडम् करोति

अनूबन्ध्य वपा होम अन्ते दद्याद् एनानि

अवभृथम् एकेन तार्प्य आदीनि चेत् उदैत्य् एकेन

द्यूत भूमौ हिरण्यं निधाय अभिजुहोति चतुर्गृहीतेन अग्निः पृथुर् इति

तिस्रः तिस्रः दक्षिणा ददाति शत मानानि ब्रह्मणे धेनूर् होत्रे वासांस्य् अध्वर्यवे गाम् अग्नीधे

भैषज्य अभिचारयोः अप्य् एषा

आदिना एव अन्त्यम्

दीक्षित वसनम् च प्रास्यति

अक्षान् निवपति स्वाहाकृता इति

प्रत्याह व्यत्यासं सविता वरुण इन्द्रो रुद्र इति त्वं ब्रह्मा असि इत्यादिभिः

अभिभूर् इत्य् अस्मै पञ्च अक्षान् पाणाव् आधाय पश्चाद् एनं यज्ञिय वृक्ष दण्डैः शनैस् तूष्णीं घ्नन्ति

निषसाद इति उरो अस्य आलभते

पाप्मानं ते ऽपहन्मो ऽति त्वा बधं नयामि इति वा

खादिरीम् आसन्दीं रज्जू ऊताम् व्याघ्र चर्म देशे निदधाति स्योना असि इति

प्रत्तेन सजातः प्रतिप्रस्थाता च पूर्वाग्नि सहिताम् शुक्र पुरोरुचा द्यूत भूमिम् कुरुतः

सजाताय कलिम्

तृतीयं यवानां मध्ये

बहु कार इति च ह्वयत्य् एवंनामानम्

उदवसानीयायां वा

ऐन्द्रावैष्णवो द्वादश कपालः व्रीहि यवाणाम्

अवरुह्य गच्छति स्तोत्राय प्रहितः

अधीवासम् अस्याम् आस्तृणाति क्षत्रस्य योनिर् इति

गां दीव्यध्वम् इत्य् आह
तद् आमिषम् परित्यज्य स सुखं समविन्दत

अवघ्नन्त्याः प्रकोष्ठ स्थाः चक्रुः शङ्खाः स्वनं महत्

परावराणां परम आस्ते कैवल्य संज्ञितः

एक एव वसेत् तस्मात् कुमार्या इव कङ्कणः

जाया आत्मज अर्थ पशु भृत्य गृह आप्तवर्गान् पुष्णाति यत् प्रिय चिकीर्षया वितन्वन्

सत्त्वेन वृद्धेन रजस् तमश् च विधूय निर्वाणम् उपैत्य् अनिन्धनम्

आत्म क्रीडः आत्म रतिः विचरामि इह बाल वत्

स आमिषम् कुररं जघ्नुर् बलिनो ऽन्ये निरामिषाः

एवं संजात वैराग्यः विज्ञान आलोके आत्मनि

कीटः पेशस्कृतं ध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशितः

न ह्य् एकस्माद् गुरोर् ज्ञानं सुस्थिरं स्यात् सु पुष्कलम्

यस्मिन् प्रोतम् इदं विश्वं येन संसरते पुमान्

संहृत्य काल कलया कल्पान्त इदम् ईश्वरः

एको नारायणो देवः पूर्व सृष्टम् स्व मायया

लोकान् अनुचरन्न् एतान् लोक तत्त्व विवित्सया

स्व आत्म उपशिक्षिताम् बुद्धिं शृणु मे वदतः प्रभो

सत्त्व आदिषु आदिपुरुषः प्रधान पुरुष ईश्वरः

ब्रह्म एतत् अद्वितीयं वै गीयते बहुधा ऋषिभिः

देहो गुरुर् मम विरक्ति विवेक हेतुः बिभ्रत् स्म सत्त्व निधनम् सतत आर्ति उदर्कम्

अनन्तं सुखम् आप्नोति तद् विद्वान् यस् त्व् अकिञ्चनः

केवल अनुभव आनन्द संदोहः निरुपाधिकः

मन एकत्र संयुञ्ज्याज् जित श्वासः जित आसनः

न मे मान अपमानौ स्तो न चिन्ता गेह पुत्रिणाम्

परिग्रहो हि दुःखाय यद् यत् प्रियतमं नॄणाम्

बभञ्ज एक एकशस् शङ्खान् द्वौ द्वौ पाण्योर् अशेषयत्

एक चारी अनिकेतः स्याद् अप्रमत्तो गुहा आशयः

ताम् आहुस् त्रिगुण व्यक्तिम् सृजन्तीं विश्वतोमुखम्

अवधूत वचः श्रुत्वा पूर्वेषां नः स पूर्वजः

वैराग्य अभ्यास योगेन ध्रियमाणम् अतन्द्रितः

क्वचित् कुमारी त्व् आत्मानं वृणानान् गृहम् आगतान्

याति तद् सात्मताम् राजन् पूर्व रूपम् असंत्यजन्

जिह्वा एकतस् ऽमुम् अपकर्षति कर्हि तर्षा शिश्नो ऽन्यतस् त्वग् उदरं श्रवणं कुतश्चित्

सृष्ट्वा पुराणि विविधान्य् अजया आत्म शक्त्या वृक्षान् सरीसृप पशून् खग दन्दशूकान्

सर्पः पर कृतम् वेश्म प्रविश्य सुखम् एधते

द्वाव् एव चिन्तया मुक्तौ परमानन्द आप्लुतौ

स्वयं तान् अर्हयामास क्वापि यातेषु बन्धुषु

केवल आत्म अनुभावेन स्व मायाम् त्रिगुण _

श्री भगवन्त् उवाच

वासे बहूनां कलहो भवेद् वार्त्ता द्वयोर् अपि

तत्त्वान्य् अनेन विमृशामि यथा तथा अपि पारक्यम् इत्य् अवसितो विचराम्य् असङ्गः

तदा एवम् आत्मन्य् अवरुद्ध चित्तः न वेद किंचिद् बहिर् अन्तरं वा

घ्राणो ऽन्यतश् चपल _ क्व च कर्म शक्तिः बह्व्यः सपत्न्य इव गेहपतिं लुनन्ति

तेषाम् अभ्यवहार अर्थम् शालीन् रहसि पार्थिव

श्री ब्राह्मणः उवाच

तूर्णं यतेत न पतेद् अनुमृत्यु यावन् निःश्रेयसाय विषयः खलु सर्वतः स्यात्

लब्ध्वा सु दुर्लभम् इदं बहु सम्भव अन्ते मानुष्यम् अर्थ दम् अनित्यम् अपि इह धीरः

तया विहृत्य भूयस् तां ग्रसत्य् एवं महेश्वरः

उभयोर् अप्य् अभूद् घोषो ह्य् अवघ्नन्त्याः स्व शङ्खयोः

विचरामि महीम् एतां मुक्त सङ्गः अन् अहंकृतः

यथा ऊर्णनाभिः हृदयाद् ऊर्णां संतत्य वक्त्रतः

वन्दितः सु अर्चितः राज्ञा ययौ प्रीतो यथागतम्

सर्व सङ्ग विनिर्मुक्तः सम चित्तः बभूव ह

यस्मिन् मनो लब्ध पदम् यद् एतच् छनैः शनैर् मुञ्चति कर्म रेणून्

स्वान्ते स कृच्छ्रम् अवरुद्ध धनः स देहः सृष्ट्वा अस्य बीजम् अवसीदति वृक्ष धर्मः
एकया अस्तुवत प्रजा अधीयन्त इति

अभिपूर्वम् एव यज्ञ मुखे वियातयति

एतत् एतत् एव एताभिः स्पृणोति

ओज एव उत्तरात् दधाति

आशुस् त्रिवृद् इति पुरस्ताद् उपदधाति

पञ्चदशवतीम् उत्तरात्

यत् सप्तदशवतीं दक्षिणत उपदधाति तस्माद् दक्षिणं पक्षं वयांस्य् अनुपरिप्लवन्ते

ता एतास् स्पृतयो नाम इष्टकाः

अग्नेर् भागो ऽसि दीक्षाया आधिपत्यम् इति

एकविंशवतीं पश्चात् प्रतिष्ठित्यै

यज्ञ मुखम् एव पुरस्ताद् वियातयति

पञ्चदशवतीं दक्षिणतः सप्तदशवतीम् उत्तरात् पक्षयोस् सयत्वाय

एतत् एतत् वै देवा एताभिर् असृजन्त

अन्नं वै सप्तदशः

एकविंशवती भवति प्रतिष्ठित्यै

व्योमा सप्तदश इति दक्षिणतः

अग्नेर् भागो ऽसि दीक्षाया आधिपत्यम् इति पुरस्ताद् द्वौ त्रिवृतौ

एतद् एव एताभिः सर्वम् अवरुन्द्धे

यत् सप्तदशवतीम् उभयत उपदधात्य् अन्नम् एव उभयतस् दधाति

तस्माद् उत्तराद् अभिप्रयायी जयति

अन्नं वै सप्तदशः

सप्तदशं संवत्सरम् अन्नम् अनुप्रजायते

यज्ञ मुखम् वै त्रिवृत्
यत् श्रोत्रम् स विष्णुः

अथ अतस् एकाहस्य एव तृतीयसवनम्

यद् अग्निर् अश्वो भूत्वा प्रथमः प्रजिगाय तस्माद् आग्नेयीभिर् उक्थानि प्रणयन्ति

अहं च इति विष्णुः

देव असुराः वा एषु लोकेषु समयतन्त

सो ऽग्निर् अश्वो भूत्वा प्रथमः प्रजिगाय

अहं च इति अग्निर् अब्रवीत्

अहं च इति बृहस्पतिः

तान् अभ्युत्थाय अहर् रात्रयोः संधेर् निर्जघ्नुः

अहं च इति वरुणः

या वाक् सो ऽग्निः

तस्माद् एव एताः पञ्च देवता उक्थे शस्यन्ते

यद् अग्निर् अश्वो भूत्वा प्रथमः प्रजिगाय तस्मात् साकमश्वम्

यद् अभ्युत्थाय अहर् रात्रयोः संधेर् निर्जघ्नुस् तस्माद् उत्था

यन् मनः स इन्द्रः

यच् चक्षुः स बृहस्पतिः

यत् पञ्च देवता अभ्युत्तस्थुस् तस्मात् पञ्च देवता उक्थे शस्यन्ते

ते देवा असुरान् अभ्यजयन्

एते ह वा एतान् पञ्चभिः प्राणैः समीर्य उदस्थापयन्

कश् च अहम् च इमान् असुरान् अभ्युत्थास्यामहा इति
स एतद् अन्धीगुः शाक्त्यः साम अपश्यत्

तस्य एताम् दश अक्षराम् विराजं मध्यत उपयन्ति

तद् एतद् विराजो अन्नाद्यस्य अवरुद्धिः साम

ततो वै ते विराजम् अन्नाद्यम् अवारुन्धत

पशवः कृत्स्नम् अन्नाद्यम्

शाक्त्या अन्नाद्य कामाः अदीक्षन्त

अन्नं विराट्

अयं वाव समुद्रो अन् आरम्भणः यद् इदम् अन्तरिक्षम्

यद् व् अन्धीगुः शाक्त्यो ऽपश्यत् तस्माद् आन्धीगवम् इत्य् आख्यायते

तेन अस्तुत

समुद्रं वा एते अन् आरम्भणम् प्रप्लवन्ते य आर्भवं पवमानम् उपयन्ति

तद् एतत् पशून् एव कृत्स्नम् अन्नाद्यम् अवसं कृत्वा यन्ति

अव विराजम् अन्नाद्यं रुन्द्धे अन्न आदः श्रेष्ठः स्वानां भवति य एवं वेद

दश अक्षरा विराट्

पशवो वा इडा

तद् यथा वा अदः समुद्रं प्रस्नाय द्वीपं वित्त्वा उपोत्स्नाय विश्राम्यन्न् आस्त एवं ह वा एतन् निधनम् उपेत्य कामं विश्राम्यन्त आसीरन्न् अ स्तुवानाः

तद् ऐडं भवति

यो वा अन् अवसः ऽध्वानं प्रैति न एनम् स समश्नुते

अथ आन्धीगवम्

अथ यः स अवसः प्रैति स एव एनम् समश्नुते
विना कफान् लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्रस्व जाम् अपि

संसर्ग संनिपातेषु विद्यात् संकीर्ण लक्षणान्

भूतं तु यत्नाद् आसन्नं दूरे सूक्ष्मं च न ईक्षते

पार्श्वे पश्येन् न पार्श्व स्थे तिमिर आख्यः ऽयम् आमयः

चन्द्र दीप आदि अनेक त्वम् वक्रम् ऋजु अपि मन्यते

कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतं च पश्यति

शोक ज्वर शिरस् रोग संतप्तस्य अनिल आदयः

दृश् मण्डलम् विशति अन्तर् गम्भीरा दृग् असौ स्मृता

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

भवेत् पित्त विदग्ध आख्या पीता पीत आभ दर्शना

सहसा एव अल्प सत्त्वस्य पश्यतो रूपम् अद्भुतम्

न अन्तिक स्थम् अधस् संस्थे दूर गम् न उपरि स्थिते

वृद्धः काचो दृशं कुर्याद् रजस् धूम आवृताम् इव

दाह उषे मलिनं शुक्लम् अहनि आविल दर्शनम्

स क्लेद कण्डू कलुषा विदग्धाम्लेन सा स्मृता

मूर्तः कफो दृष्टि गतः स्निग्धो दर्शन नाशनः

विलीन लीनाः यच्छन्ति व्यक्तम् अत्र अहनि दर्शनम्

लिङ्गनाशे ऽपि तादृग् _ निष्प्रभा हत दर्शना

अर्के अस्त मस्तक न्यस्त गभस्तौ स्तम्भम् आगताः

कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषित दर्शनाम्

दृष्टिः पित्तेन ह्रस्व आख्या सा ह्रस्वा ह्रस्व दर्शिणी

द्वादश इति गदा दृष्टौ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः

दूर अन्तिक स्थम् रूपं च विपर्यासेन मन्यते

नकुलान्धः स तत्र अहनि चित्रं पश्यति नो निशि

दोषे मण्डल संस्थाने मण्डलानि इव पश्यति

स्पष्ट अरुण आभाम् विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हत दर्शनाम्

स लिङ्गनाशो वाते तु संकोचयति दृश् सिराः

शिखि तित्तिरि पत्त्र आभम् प्रायो नीलं च पश्यति

रात्रौ आन्ध्यम् च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता

काचे दृक् काच नील आभा तादृग् एव च पश्यति

जालानि केशान् मशकान् रश्मीन् च उपेक्षिते ऽत्र च

काचे तु निष्प्रभ इन्दु अर्क प्रदीप आद्यैः इव आचितम्

द्योत्यते नकुलस्य इव यस्य _ निचिता मलैः

भृशम् अम्ल अशनात् दोषैः स अस्रैः या दृष्टिः आचिता

दिवाकर कर स्पृष्टाः भ्रष्टा दृष्टि पथात् मलाः

धूम आविलाम् धूम दृशम् दृशं कुर्युः स धूमरः

उष्णे संकोचम् आयाति छायायां परिसर्पति

रक्तेन तिमिरे रक्तं तमस् भूतम् च पश्यति

औपसर्गिक इति एष लिङ्गनाशो ऽत्र वर्जयेत्

शङ्ख इन्दु कुन्द कुसुमैः कुमुदैः इव च आचितम्

प्राप्नोति काच ताम् दोषे तृतीय पटल आश्रिते

स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः स गदो ऽपरः

चल आविल अरुणा आभासम् प्रसन्नं च ईक्षते मुहुः

तथा अपि उपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः

तिमिर आदीन् अकस्मात् च तैः स्याद् व्यक्त आकुल ईक्षणः

तेन ऊर्ध्वम् ईक्षते न अधस् तनु चैल आवृत उपमम्

शङ्ख कुन्द इन्दु कुमुद स्फटिक उपम शुक्लिमा

अथ अतस् दृष्टिरोगविज्ञानीयम् अध्यायम् व्याख्यास्यामः

त्रिदोष रक्त संपृक्तः याति ऊष्मा ऊर्ध्वम् ततो ऽक्षिणि

षट् काचा नकुलान्धः च याप्याः शेषान् तु साधयेत्

लिङ्गनाशं मलः कुर्वन् छादयेत् दृष्टि मण्डलम्

यथावर्णं च रज्येत दृष्टिर् हीयेत च क्रमात्

प्राप्ते द्वितीयं पटलं अभूतम् अपि पश्यति

तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धम् इव पश्यति

सित आभा सा च दृष्टिः स्यात् लिङ्गनाशे तु लक्ष्यते

काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस् तादृक् च पश्यति
यद्य् अतिष्टुयुः स्वारम् अग्निष्टोम साम कुर्युः

यद् अर्वाक् स्तुयुर् उत्तरे स्तोत्रे तावतीर् वा उपप्रस्तुयुः भूयः अक्षरासु वा स्तुवीरन्

यत् पञ्चभिर् दोहः सः

यच् चतसृभिः स्तनास् ते

न्यूनो वै स्वरः

अत्य् एतद् रेचयन्ति यद् अतिष्टुवन्ति

दोग्धा ह्य् एव यत् तृतीयः

यद् एकया अतिष्टुतम् विराट् सा लोमशा

यद् अर्वाक् स्तुयुस् त्रि इडम् अग्निष्टोम साम कुर्युः

यद् अतिष्टुतं दुष्ष्टुतं तत्

न्यून एव तद् अतिरिक्तं दधति मिथुन त्वाय प्रजननाय

यत् तिसृभिर् दोहः सः

द्वे यज्ञस्य छिद्रम् अपिधत्तः

अतिरिक्त एव वा तन् न्यूनं दधति न्यूने वा अतिरिक्तम् मिथुन त्वाय प्रजननाय

षष्ठ्या वा त्वै सप्तम्या वा अतिष्टुतम्

दोग्धा ह्य् एव पञ्चमः

यद्य् अतिष्टुयुर् उत्तरे स्तोत्रे तावतीभिर् वा न स्तुवीरन् कनीयः अक्षरासु वा स्तुवीरन्

स्व आयतन एका भवति

यत् सम्प्रति तत् स्तुतम्

यद् अर्वाक् स्तुतम् अ स्तुतम् तत्
तत् श्रुत्वा तौ यथाकामं पश्यन् राजा तुतोष सः

इदम् एवंविधं कस्मान् नगरं क्षेत्र ताम् गतम्

एवम् अस्तु इति तौ मूढौ धावितौ सो ऽपि पादुके

निशायां नभसा तत्र पादुकाभ्यां जगाम सः

आलिलिङ्ग स तां कान्तां प्राबुध्यत ततस् च सा

एतत् तत् वचनम् श्रुत्वा हसन् प्रोवाच पुत्रकः

तत् श्रुत्वा पुत्रको ऽवादीत् किं युद्धेन अस्तु अयं पणः

स राजा स्व मते कान्तं प्राणिनां च अभयम् ददौ

अ विवेक अन्ध बुद्धीनाम् स्व अनुभावः दुरात्मनाम्

पुरा जन्मान्तरे काकौ आवाम् जातौ महीपते

स च कन्या निजाः तिस्रः तेभ्यः दत्त्वा धनानि च

ततः प्रविष्टो विश्वासात् स दृष्ट्वा हन्तुम् उद्यतान्

भवनं यज्ञदत्तस्य पितृ मित्रस्य शिश्रियुः

इति वर्ष मुखात् इमाम् अपूर्वाम् वयम् आकर्ण्य कथाम् अतीव चित्राम्

एतत् वृद्धा वचः तस्य दत्तकर्णस्य शृण्वतः

प्रातर् तया च विज्ञप्तो राजा चारान् व्यसर्जयत्

गूढम् अन्तःपुरे तत्र निशि नारीम् अवेक्षितुम्

तीर्थं कनखलं नाम गङ्गाद्वारे ऽस्ति पावनम्

भ्रमन् ददर्श तत्र असौ बाहु युद्ध एक तत्परौ

वाराणस्याम् अभूत् पूर्वम् ब्रह्मदत्त अभिधः नृपः

तत्र च अधीत विद्याः ते त्रयो अपि आनाथ्य दुःखिताः

बलि अर्थम् युध्यमानौ च पुण्ये शून्ये शिवालये

यथा नृपति सौख्येषु न बबन्ध रतिं क्वचित्

इति संचिन्तयन् प्राप स राजा विजनं गृहम्

आमन्त्र्य अथ वधूम् उत्काम् तद् गतेन एव चेतसा

अथ तेन सुवर्णेन वृद्ध कोषः ऽचिरेण सः

आनीतो राज निकटम् कुपितं वीक्ष्य तं नृपम्

सेव्यमानाम् अविरतम् चन्द्र कान्त्या अङ्ग लग्नया

मन्त्रिभिः सह संमन्त्र्य ततस् च अकारयत् सरः

बद्ध स्नेहाः दधति आशाम् एषः अस्मान् जीवयेत् इति

संभोग चिह्नम् पाटल्या रक्षिभिः दृष्टम् एकदा

ब्रह्मदत्त कथाम् च एताम् कथयामि अत्र ते शृणु

महेन्द्रवर्मणः पुत्री भार्या अस्य एव भविष्यति

पात्र प्रभाव जातैः आहारैर् नन्दयामास

देव पश्य शिशाव् अस्मिन्न् एतास् तिस्रो ऽपि योषितः

राजन् दुर्भिक्ष दोषेण क्वापि ते पितरो गताः

पादुके परिधाय एते खेचर त्वम् अवाप्यते

प्रविश्य सो अद्रि शृङ्ग अग्र तुङ्ग वातायनेन ताम्

मय असुर सुतौ आवाम् तदीयं च अस्ति नौ धनम्

अवग्रह कृतः तीव्रः दुर्भिक्षः समजायत

कदाचिद् व्योम मार्गेण विहरन्तं महेश्वरम्

पुरुषान् पुत्रको ऽपृच्छत् कस्मान् निहथ माम् इति

आलिङ्ग्य मधुर हुंकृतिम् अलस उन्मिषत् ईक्षणाम् रहः कान्ताम्

यत् बोधयन्ति सुप्तां जन्मनि यूनां तत् एव फलम्

वञ्चन प्रवणाः वेश्या द्विजा मद् पितरः यथा

तत्र ते चिञ्चिनीं नाम नगरीम् अम्बुधेस् तटे

अध्यास्य उदपतत् व्योम गृहीत्वा यष्टि भाजने

कालेन मध्यमा च अत्र तासां पुत्रम् असूत सा

वणिजो धन लुब्धाः च कस्य गेहे वसामि अहम्

यज्ञदत्त सुताः साध्व्यो ननन्दुः फलित व्रताः

इदं भाजनम् एषा च यष्टिः एते च पादुके

स्थानं राजगृहं नाम जग्मुः विद्या अर्जन इच्छया

कदाचिद् याति काले ऽथ कृते स्वाध्याय कर्मणि

द्रष्टव्या सा मया अद्य एव कान्ता इति कृत निश्चयः

आपदि अपि सती वृत्तम् किं मुञ्चन्ति कुलस्त्रियः

इह राज्ञः तु तनया पाटली इति अस्ति कन्यका

परिज्ञाताः परां लक्ष्मीं पत्नीः च सह लेभिरे

ततः कालेन तौ प्राप्तौ हंसौ राजा ददर्श सः

तैः तत् आवेदितम् तस्याः पितुः सो ऽपि नियुक्तवान्

अन्तःपुरे ददर्श अथ सुप्तां रहसि पाटलीम्

कदाचिद् यज्ञदत्तः ऽथ रहः पुत्रकम् अब्रवीत्

उपरि अन्तःपुरे सा च रत्नम् इति अभिरक्ष्यते

तत् इदम् दिव्यं नगरं माया रचितम् स पौरम् अतस् एव

अस्य सुप्त प्रबुद्धस्य शीर्ष अन्ते च दिने दिने

इति उक्तः यज्ञदत्तेन पुत्रकः तत् तथा अकरोत्

तम् ऊचुः पूर्वम् एकस् त्वं पश्य देवीं व्रज अन्तरम्

आलोकित प्रभावः पाटल्या पुत्रको अर्थितः च ततः

दाक्षिणात्यो द्विजः कश्चित् तपस्यन् भार्यया सह

चिर कालम् अभूम काणभूते विलसत् विस्मय मोदमान चित्ताः

ययुः स्वामिकुमारस्य दर्शने दक्षिणापथम्
धावन् बल अधिकः यः स्यात् स एवा एतत् हरेत् इति

पश्यन्त्याः तम् नृपं तस्या लज्जा कौतुकयोः दृशि

मन्त्रिभिः द्रोहिणः बुद्ध्वा कृतघ्नानां शिवं कुतः

अथा आलापे कृते वृत्ते गान्धर्व उद्वाह कर्मणि

अङ्क स्था स्कन्दजननी तं दृष्ट्वा स दया अवदत्

अन्योन्य अतिशयात् तस्मिन् स्नेहः च आसाम् अवर्धत

तत्र स राजा भूत्वा महा प्रभावे च सत्य ताम् प्राप्ते

जातौ जातिस्मरौ आवाम् हंसौ हेम मयौ ततः

जीर्णं तद् अन्तरे च एकाम् वृद्धां योषितम् ऐक्षत

श्रुत्वा प्रदान वार्ताम् ताम् आययुः ते द्विजातयः

ततः सुप्त उत्थिते तस्मिन् बाले ताः प्राप्य काञ्चनम्

निन्युः तद् दर्शन व्याजात् द्विजाः विन्ध्यनिवासिनीम्

मां मुञ्चत करोमि अत्र ना उद्भेदम् यामि दूरतः

सो अभिज्ञानात् च तैः प्राप्तः पुत्रको जीर्ण वेश्मनि

बभूव पुत्रको राजा तपः अधीनाः हि संपदः

तया च तस्य प्राप्तस्य तत्र अभिज्ञान सिद्धये

वधकान् स्थापयित्वा च देवी गर्भगृह अन्तरे

अभूत् अन्योन्य संमर्दः रचयन्त्यां गतागतम्

आकर्षिका आख्याम् तस्यां च नभसो ऽवततार सः

व्यक्त वाचौ ततस् तौ च हंसौ राजानम् ऊचतुः

इत्थं प्रतिनिशं तत्र कुर्वाणे ऽस्मिन् गतागतम्

कियत् एतत् धनम् पुंसः ततस् तौ समवोचताम्

आययौ पश्चिमे भागे तद् वृद्धा वेश्म पुत्रकः

तपसे अन् अन्य संतानः गङ्गां याति स्म भोजिकः

ददामि एतत् अनर्घम् वो रत्न अलंकरणम् निजम्

गत्वा भोजिक संज्ञस्य विप्रस्य न्यवसन् गृहे

तत् तथा कुरु येन अयम् एताः बालो ऽपि जीवयेत्

अवर्धत तयोः प्रीतिः दंपत्योः न तु यामिनी

एतद् जाया च सा जाता पाटली नाम भूपतेः

अथ गङ्गा तट निकटे गगनात् अवतीर्य स प्रियां श्रान्ताम्

यष्ट्या लिलेख तत्र स नगरं चतुरङ्ग बल युक्तम्

पुनर् तद् दर्शन उत्कण्ठा तथा अस्य ववृधे ततः

हतः पुत्रक इति ऊचुः तत् पितॄणाम् पुरो मृषा

नमयित्वा तं श्वशुरं शशास पृथ्वीं समुद्रान्ताम्

विवेश विन्ध्य कान्तारम् विरक्तः स्वेषु बन्धुषु

आराधितो ऽस्मि तेन अयम् भोग अर्थम् निर्मितो भुवि

तत् सदा देहि विप्रेभ्यो येन आयान्ति निशम्य ते

तत् श्रुत्वा सो अब्रवीत् अस्मान् शृणुत एतत् कथाम् इमाम्

नाम्ना पुत्रक एव अयम् युष्माकं बाल पुत्रकः

अथ दूरं क्षणात् गत्वा ददर्श नगरीं शुभाम्

कथं प्रबोधयामि एताम् इति यावत् अचिन्तयत्

काणभूतौ वने तत्र पुनर् एव इदम् अब्रवीत्

यष्ट्या यत् लिख्यते किंचिद् सत्यम् संपद्यते हि तत्

विश्वस्तौ च अपि पप्रच्छ हैमे वपुषि कारणम्

उवास अलक्षितः तत्र पुत्रकः शीर्ण सद्मनि

ततस् तान् मोहितान् देव्या बुद्धिमान् पुत्रको ऽवदत्

इति वर्ष उपाध्यायः पृष्टो ऽस्माभिः कृत आह्निकः

अतो पितॄन् दानाद् अवाप्स्यसि

यत्र काञ्चन पातेन जाह्नवी देवदन्तिना

विदितौ स्वः तत् उत्तिष्ठ गच्छावः पादुका वशात्

सो अपश्यत् हंस युगलम् प्रयान्तं गगने निशि

विद्युत् पुञ्जम् इव अकाण्ड सित अभ्र परिवेष्टितम्

इति अङ्के पाटलीं कृत्वा जगाम नभसा ततः

ततस् तु मध्यमा तासां ताः

तेन भार्याः परित्यज्य साध्वीः ताः ते त्रयो ययुः

एवम् अस्तु इति तत् तस्मात् गृहीत्वा वधका गताः

सुवर्ण लक्षम् भविता राजा च अयम् भविष्यति
जनक उवाच

क्व शास्त्रं क्व आत्म विज्ञानम् क्व वा निर्विषयं मनः

क्व च अस्ति पुरुष अर्थः वा निरुपाधेः शिवस्य मे

क्व हर्षः क्व विषादो वा सर्वदा निष्क्रियस्य मे

बहुना अत्र किम् उक्तेन किंचिन् न उत्तिष्ठते मम

क्व शून्यं क्व च नैराश्यं मद् स्वरूपे निरञ्जने

क्व प्रमाता प्रमाणं वा क्व प्रमेयं क्व च प्रमा

क्व साधकः क्व सिद्धिर् वा स्व स्वरूपे ऽहम् अद्वये

क्व सुखं क्व च वा दुःखं निर्विमर्शस्य मे सदा

क्व च अस्ति क्व च वा न अस्ति क्व अस्ति च एकम् क्व च द्वयम्

क्व बद्धः क्व च वा मुक्तः स्व स्वरूपे ऽहम् अद्वये

क्व तृप्तिः क्व वितृष्ण त्वम् गत द्वंद्वस्य मे सदा

क्व कर्ता क्व च वा भोक्ता निष्क्रियं स्फुरणं क्व वा

क्व अपरोक्षम् फलं वा क्व निःस्वभावस्य मे सदा

क्व बन्धः क्व च वा मोक्षः स्वरूपस्य क्व रूपि ता

क्व विक्षेपः क्व च ऐकाग्र्यम् क्व निर्बोधः क्व मूढ ता

क्व लोकः क्व मुमुक्षुर् वा क्व योगी ज्ञानवान् क्व वा

क्व जीवः क्व च तत् ब्रह्म सर्वदा विमलस्य मे

क्व प्रवृत्तिर् निर्वृत्तिर् वा क्व मुक्तिः क्व च बन्धनम्

क्व भूतानि क्व देहो वा क्व इन्द्रियाणि क्व वा मनः

क्व सृष्टिः क्व च संहारः क्व साध्यं क्व च साधनम्

क्व विद्या क्व च वा अविद्या क्व अहम् क्व इदम् मम क्व वा
अष्ट अक्षरा वै गायत्री

तत् आहुः यत् एकादश कपालः पुरोﾱआशः द्वौ अग्नाविष्णू का एनयोः तत्र क्ﾱप्तिः का विभक्तिः इति

प्रजायते प्रजया पशुभिः यः एवम् वेद

त्रि कपालः वैष्णवः

संवत्सरः प्रजापतिः

तत् यत् घृतम् तत् स्त्रियै पयः ये तण्डुलाः ते पुंसः

तत् मिथुनम्

एते वै यज्ञस्य अन्त्ये तन्वौ यत् अग्निः च विष्णुः च

अग्निः वै देवानाम् अवमः विष्णुः परमः

सा एनयोः तत्र क्ﾱप्तिः सा विभक्तिः

मिथुनेन एव एनम् तत् प्रजया पशुभिः प्रजनयति प्रजात्यै

वैष्णवः

तत् यत् आग्नावैष्णवम् पुरोﾱआशम् निर्वपन्ति अन्ततस् एव तत् देवान् ऋध्नुवन्ति

एषा उ एका दीक्षा

सा विभक्तिः

तावान् संवत्सरः

आमावास्येन वा हविषा इष्ट्वा पौर्णमासेन वा तस्मिन् एव हविषि तस्मिन् बर्हिषि दीक्षेत

सप्तदश सामिधेनीः अनुब्रूयात्

अग्निः वै सर्वाः देवताः

अस्याम् वाव स न प्रतितिष्ठति यः न प्रतितिष्ठति

विष्णुः सर्वाः देवताः

आरब्ध यज्ञः वै एषः आरब्ध देवतः यः दर्श पूर्णमासाभ्याम् यजते

आग्नावैष्णवम् पुरोﾱआशम् निर्वपन्ति दीक्षणीयम् एकादश कपालम्

द्वादश मासाः

तद् अन्तरेण सर्वाः अन्याः देवताः
विगत तुषान् अरजस्कान् संचूर्ण्य सु चूर्णितैः युञ्ज्यात्

वात पित्त जनितान् अति वीर्यान् व्यापिनो ऽपि विविधैः उपयोगैः

तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु

प्रततं सेक लेपान् च विदध्याद् भृश शीतलान्

मांसलस्य अल्प दोषस्य सु साध्यः दारुणो ऽन्यथा

कुश आह्वयैः समं बन्धं पट्टस्य उपरि योजयेत्

त्रि अहात् त्रि अहात् ऋतौ घर्मे सप्त अहात् मोक्षयेत् हिमे

पट्टैः प्रभूत सर्पिर्भिः वेष्टयित्वा सुखैः ततस्

उन्नम्यमानं क्षत वत् यत् च मज्जनि मज्जति

शिथिलेन हि बन्धेन संधि स्थैर्यम् न जायते

कृष्णान् तिलान् विरजसो दृढ वस्त्र बद्धान् सप्त क्षपा वहति वारिणि वासयेत्

शैलेय रास्ना अंशुमती कसेरु कालानुसारी नत पत्त्र लोध्रैः

मात्रया उपचरेत् भग्नं संधि संश्लेष कारिभिः

सु श्लक्ष्णैः स प्रतिस्तम्भैः वल्कलैः शकलैः अपि

इति एतैः स्थापन उपायैः सम्यक् संस्थाप्य निश्चलम्

धातकी लोध्र चूर्णैः वा रोहन्ति आशु तथा व्रणाः

असंधि भग्ने रूढे तु विषम उल्बण साधिते

कषायैः प्रतिसार्यो ऽथ शेषो भङ्ग उदितः क्रमः

वंश उद्भवैः वा पृथुभिः तनुभिः सु निवेशितैः

पद्मकादि गण उपेतैः तिल पिष्टम् ततस् च तत्

तं पञ्चमूल पक्वेन पयसा तु स वेदनम्

संधीन् चिर विमुक्तान् तु स्निग्ध स्विन्नान् मृदूकृतान्

मासैः स्थैर्यं भवेत् संधेर् यथोक्तं भजतां विधिम्

संधीन् शरीर गान् सर्वान् चलान् अपि अचलान् अपि

व्यायामं च न सेवेत भग्नो रूक्षं च भोजनम्

पक्व मांस सिरा स्नायुः संधिः श्लेषं न गच्छति

साधारणे तु पञ्च अहात् भङ्ग दोष वशेन वा

गृष्टि क्षीरम् स सर्पिष्कम् मधुरौषध साधितम्

तान् समान् सु स्थितान् ज्ञात्वा फलिनी लोध्र कट्फलैः

शालि आज्य रस दुग्ध आद्यैः पौष्टिकैः अविदाहिभिः

यत्र अस्थि लेशः प्रविशेन् मध्यम् अस्थ्नो विदारितः

यथा स्याद् उपयोगाय तथा तद् उपदेक्ष्यते

यन्त्रण अर्थम् तथा कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः

कदम्ब उदुम्बर अश्वत्थ सर्ज अर्जुन पलाश जैः

पूर्व मध्य अन्त वयसाम् एक द्वि त्रिगुणैः क्रमात्

ग्लानिर् न शस्यते तस्य संधि विश्लेष कृत् हि सा

आपोथ्य भङ्गं यमयेत् ततो भग्न वत् आचरेत्

अशक्तिः चेष्टिते ऽल्पे ऽपि पीड्यमाने स शब्द ता

तद् दुःसाध्यं कृश अशक्त वातल अल्प आशिनाम् अपि

प्राज्य अणु दारि यत् तु अस्थि स्पर्शे शब्दं करोति यत्

सम्यक् यमितम् अपि अस्थि दुर्न्यासाद् दुर्निबन्धनात्

आञ्छेद् अतिक्षिप्तम् अधस् गतम् च उपरि वर्तयेत्

गाढेन अति रुजा दाह पाक श्वयथु सम्भवः

भग्नं यत् च अभिघातेन किंचिद् एव अवशेषितम्

सुख उष्णम् वा अवचार्यम् स्यात् चक्रतैलम् विजानता

विभज्य देशं कालं च वात घ्न औषध संयुतम्

स व्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधु घृत उत्तरैः

लम्बानि व्रण मांसानि प्रलिप्य मधु सर्पिषा

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

समस्त गन्ध भैषज्य सिद्ध दुग्धेन पीडयेत्

लवणं कटुकं क्षारम् अम्लं मैथुनम् आतपम्

कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्ति अन्यानि भूयसा

अ संश्लिष्ट कपालम् च ललाटं चूर्णितं तथा

स क्षीर शुक्लैः स पयः स दूर्वैः तैलम् पचेत् तन् नलदादिभिः च

भिद्यते भङ्ग भेदेन तस्य सर्वस्य साधनम्

जङ्घा ऊरुवोः पार्श्वयोर् द्वौ द्वौ तल एकः च कीलकः

संशोषयेद् अनुदिनं प्रविसार्य च एतान् क्षीरे तथा एव मधुक क्वथिते च तोये

गन्धतैलम् इदम् उत्तमम् अस्थि स्थैर्य कृत् जयति च आशु विकारान्

अथ अवनतम् उन्नम्यम् उन्नतं च अवपीडयेत्

न्यग्रोधादि कषायेण ततः शीतेन सेचयेत्

यत् च भग्नं भवेत् शङ्ख शिरस् पृष्ठ स्तनान्तरे

वात व्याधि विनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत्

संक्षोभाद् अपि यद् गच्छेद् विक्रियां तद् विवर्जयेत्

इति भङ्ग उपक्रान्तः स्थिर धातोः ऋतौ हिमे

कटि जङ्घा ऊरु भग्नानाम् कपाट शयनम् हितम्

इतरस्मिन् भृशं शोफः सर्व अवस्थासु अतिव्यथा

उक्तैर् विधानैर् बुद्ध्या च यथास्वं स्थानम् आनयेत्
चतुष्प्रयोगान् बल्यान् च वस्ति कर्म च शीलयेत्

आञ्छन उत्पीडन उन्नाम चर्म संक्षेप बन्धनैः

आदितो यत् च दुर्जातम् अस्थि संधिः अथ अपि वा

नलद वालक लोहितयष्टिका नख मिशि प्लव कुष्ठ बला त्रयैः

प्रसारण आकुञ्चनयोः अशक्तिः संधि मुक्त ता

विमोक्षे भग्न संधीनाम् विधिम् एवं समाचरेत्
पलाश कुसुम भ्रान्त्या शुक तुण्डे मधुव्रतः

दृष्ट्वा स्फीतो भवत् अलिः असौ लेख्यपद्मं विशालं चित्रं चित्रं किम् इति किम् इति व्याहरन् निष्पपात

तेन इयम् मधु गन्ध लुब्ध मनसा गुञ्जा लताम् सेव्यते हा धिग् दैव कृतम् स एव मधुपः कां कां दशां न आगतः

न अस्मिन् गन्धो न च मधु कणाः न अस्ति तद् सौकुमार्यम् घूर्णत् मूर्धना बत नत शिराः व्रीडया निर्जगाम

पतति एष शुको अपि एनम् जम्बु भ्रान्त्या जिघांसति

गन्ध आढ्याम् नवमल्लिकां मधुकरः त्यक्त्वा गतो यूथिकां दैवात् ताम् च विहाय चम्पक वनम् पश्चात् सरोजं गतः

अलिः असौ नलिनी वन वल्लभः कुमुदिनी कुल केलिकला रसः

अन्धीभूतः कुसुम रजसा कण्टकैश् छिन्न पक्षः स्थातुं गन्तुं द्वयम् अपि सखे न एव शक्तो द्विरेफः

रात्रिः गमिष्यति भविष्यति सुप्रभातं भास्वन्त् उदेष्यति हसिष्यति पद्म जालम्

बद्धः तत्र निशाकरेण विधिना क्रन्दति असौ मूढ धीः संतोषेण विना पराभव पदम् प्राप्नोति मूढो जनः

विधि वशेन विदेशम् उपागतः कुटज पुष्प रसम् बहु मन्यते
ॐ घं टं डं हं श्री महालक्ष्म्यै नमः

ख अक्षि इन्दु सूर्य गम् सर्वं ख आदि वेद इन्दु वर्तनात्

क्षेत्रपालम् अथ अग्नि आदौ होमान् जुहाव काम भाज्

अनेन पूजयेत् लक्ष्मीम् पूर्व उक्त परिवारकैः

ॐ सैं सरस्वत्यै नमः

श्रीं ह्रीं महालक्ष्म्यै नमः

मण्डले पद्म गर्भे च चतुर् द्वारि रजस् अन्विते

श्रां श्रीं श्रूं श्रैं श्रौं श्रः क्रमात् हृदयम् च शिरः शिखाम्

हरिः उवाच

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे लक्ष्म्यर्चननिरूपणं नाम दशमो ऽध्यायः

कवचं नेत्रम् अस्त्रम् च आसनं मूर्तिम् अर्चयेत्

ॐ ह्रीं सैं सरस्वत्यै नमः

चतुःषष्टि अन्तम् अष्ट आदि ख अक्षे ख अक्षि आदि मण्डलम्
शत कृत्वस् वा दश अवरम्

एतया एव आवृता प्रातः प्राच् मुखः तिष्ठन्न् अथ आदित्यम् उपतिष्ठत उद् वयं तमसस् परि इति

सायं प्रातर् उदक अन्ते पूतो भूत्वा स पवित्रः ऽद्भिर् मार्जयेत आपोहिष्ठीयाभिः तिसृभिस् तरत् स मन्दी धावति इति चतसृभिर् वामदेव्यम् अन्ते

शुचौ देशे दर्भेषु आसीनः दर्भान् धारयमाणः प्रत्यक् मुखः वाग्यतः संध्यां मनसा ध्यायेद् आ नक्षत्राणाम् उदयात्

स यदि सूर्य अभ्युदितः सूर्य अभिनिम्रुक्तः वा तद् शेषम् सावित्रीं मनसा ध्यायेत्

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ मित्रम् उपतिष्ठते प्र मित्राय प्र अर्यम्णे इति