tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पाण्डु कण्डू विषे शोषे मोहे मेहे गरे ज्वरे

कशाभिस् ताडयित्वा वा बद्धं श्वभ्रे विनिष्क्षिपेत्

यदि उन्मादे ततः कुर्याद् भूत निर्दिष्टम् औषधम्

देह दुःख भयेभ्यः हि परं प्राण भयम् मतम्

अस्थाने रोदन आक्रोश हसित स्मित नर्तनम्

बृंहणं संनिपात घ्नम् पूर्वस्माद् अधिकं गुणैः

उन्मादो बलवान् रात्रौ भुक्त मात्रे च जायते

कल्याणकम् इदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च

कफ पित्त भवे अपि आदौ वमनं स विरेचनम्

आश्वासयेत् सुहृत् तं वा वाक्यैर् धर्म अर्थ संहितैः

विकृत असात्म्य समलात् विषमाद् उपयोगतः

धातूनां प्रकृति स्थ त्वम् विगत उन्माद लक्षणम्

तस्य तद् सदृश प्राप्ति सान्त्व आश्वासैः शमं नयेत्

प्रस्थं भूत ग्रह उन्माद कास अपस्मार पाप्मसु

अथवा राज पुरुषाः बहिर् नीत्वा सु संयतम्

बलिं च दद्यात् पललं यावकं सक्तु पिण्डिकाम्

बद्धं सर्षप तैल अक्तम् न्यसेद् वा उत्तानम् आतपे

व्योष श्यामा त्रिवृत् दन्ती शङ्खपुष्पी नृपद्रुमैः

अभ्यङ्ग उद्वर्तन आलेप धूपान् पानं च सर्पिषः

बुद्धि मेधा स्मृति करम् बालानां च अङ्ग वर्धनम्

बृहती कुष्ठ मञ्जिष्ठा नागकेसर दाडिमैः

वेल्ल तालीश पत्त्र एला मालती मुकुल उत्पलैः

अरेतसि अप्रजसि वा दैव उपहत चेतसि

काम शोक भय क्रोध हर्ष ईर्ष्या लोभ सम्भवान्

परस्पर प्रतिद्वंद्वैः एभिः एव शमं नयेत्

भ्रमति अ चिन्तित आरम्भः तत्र वातात् कृश अङ्ग ता

अथ अनिल जे उन्मादे स्नेह पानम् प्रयोजयेत्

निवाते शाययेद् एवं मुच्यते मति विभ्रमात्

वीरा द्वि मेदा काकोली कपिकच्छु विषाणिभिः

उन्माद कुष्ठ अपस्मार हरम् वन्ध्या सुत प्रदम्

प्रसाद इन्द्रिय अर्थानाम् बुद्धि आत्म मनसाम् तथा

आस्यात् फेन आगमः ऽजस्रम् अटनं बहु भाषि ता

कटम्भरा वृश्चिकाली शालिपर्णी च तैर् घृतम्

वयःस्था शूकरी छत्त्रा स अतिच्छत्रा पलङ्कषा

एभिर् हि हीन सत्त्वस्य हृदि दोषाः प्रदूषिताः

उन्मादं कुर्वते तेन धी विज्ञान स्मृति भ्रमात्

शोक क्लिष्ट मनाः ध्यायन् जागरूकः विचेष्टते

असाम्ना वेणु वीणा आदि शब्द अनुकरणम् मुहुः

प्रक्षिप्य असलिले कूपे शोषयेद् वा बुभुक्षया

ब्रूयाद् इष्ट विनाशम् वा दर्शयेद् अद्भुतानि वा

द्वौ प्रस्थौ स्वरसाद् ब्राह्म्या घृत प्रस्थम् च साधितम्

सिद्धा क्रिया प्रयोज्या इयम् देश काल आदि अपेक्षया

शीतानि च अन्न पानानि मधुराणि लघूनि च

आधिभिः चित्त विभ्रंशात् विषेण उपविषेण च

धियो विधाय कालुष्यं हृत्वा मार्गान् मनस् वहान्

स दन्ती पद्मक हिमैः कर्ष अंशैः सर्पिषः पचेत्

तिक्तकं जीवनीयं च सर्पिः स्नेहः च मिश्रकः

वेग अन्तरे ऽपि संभ्रान्तो रक्त अक्षः तं विवर्जयेत्

स सप्तला कृमिहरैः कल्कितैः अक्ष संमितैः

मूत्र पित्त शकृत् रोम नख चर्मभिः आचरेत्

कटुतैलेन च अभ्यङ्गः ध्मापयेत् च अस्य तद् रजः

उन्मादं दारुणं विद्यात् तं भिषक् परिवर्जयेत्

स हिङ्गुः तीक्ष्ण धूमः च सूत्रस्थान उदितः हितः

रसे तस्मिन् पचेत् सर्पिर् गृष्टि क्षीर चतुर्गुणम्

काङ्क्षीं च हस्ति मूत्रेण पिष्ट्वा छाया विशोषिता

शूर्पपर्णी युतैः एतत् महाकल्याणकं परम्

पक्व आमकानि मांसानि सुरां मैरेयम् आसवम्

पूर्वम् आवृत मार्गे तु स स्नेहम् मृदु शोधनम्

इत्थम् अपि अनुवृत्तौ तु तीक्ष्णं नावनम् अञ्जनम्

महापुरुषदन्ता च कायस्था नाकुली द्वयम्

निवृत्त आमिष मद्यः यो हित आशी प्रयतः शुचिः

विध्येत् सिरां यथा उक्ताम् वा तृप्तं मेद्य आमिषस्य वा

उन्मादो नाम मनसो दोषैः उन्मार्ग गैः मदः

स्त्री काम ता रहस् प्रीतिः लाला सिङ्घाणक स्रुतिः

हर्षण आश्वासन उत्त्रास भय ताडन तर्जनम्

चतुष्पथे गवां तीर्थे नदीनां संगमेषु च

इष्ट द्रव्य विनाशात् तु मनो यस्य उपहन्यते

गीत वादित्र वाच् अङ्ग विक्षेप आस्फोटनानि च

रास्नां विषघ्नां लशुनं विशल्यां सुरसां वचाम्

सिद्धं स मूत्रम् उन्माद भूत अपस्मार नुद् परम्

देहो दुःख सुख भ्रष्टः भ्रष्ट सारथि वत् रथः
वरा विशाला भद्रैला देवदारु एलवालुकैः

जटिला पूतना केशी चारटी मर्कटी वचा

त्रायमाणा जया वीरा चोरकः कटुरोहिणी

ब्राह्मीम् ऐन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गु जटां मुराम्

वर्तिर् नस्य अञ्जन आलेप धूपैः उन्माद सूदना

विषण्णस्य अल्प सत्त्वस्य व्याधि वेग समुद्गमात्

अथवा वीत शस्त्र अश्म जने संतमसे गृहे

निज आगन्तुभिः उन्मादैः सत्त्ववान् न स युज्यते

शारीर मानसैः दुष्टैः अहितात् अन्न पानात्

भापयेयुर् वधेन एनम् तर्जयन्तो नृप आज्ञया

उन्मादाः षट् पृथक् दोष निचय आधि विष उद्भवाः

बल्यं मङ्गल्यम् आयुष्यं कान्ति सौभाग्य पुष्टि दम्

ज्योतिष्मतीं नागविन्नाम् अनन्तां स हरीतकीम्

असत्य ज्वलन ज्वाला तारका दीप दर्शनम्

अवपीडाः च विविधाः सर्षपाः स्नेह संयुताः

पल वृद्ध्या प्रयुञ्जीत परं मात्रा चतुर् पलम्

वाच् स्वर स्मृति मेधा कृत् धन्यम् ब्राह्मी घृतम् स्मृतम्

युञ्ज्यात् तानि हि शुद्धस्य नयन्ति प्रकृतिं मनः

सर्व आयतन संस्थान संनिपाते तद् आत्मकम्

धन कान्त आदि नाशेन दुःसहेन अभिषङ्गवान्

एभ्यो द्वि सारिवादीनि जले पक्त्वा एकविंशतिम्

स्निग्धं मधुरम् आहारं तण्डुलान् रुधिर उक्षितान्

शीत छाया उदक आकाङ्क्षा नग्न त्वम् पीत वर्ण ता

तथा अस्य शुद्ध देहस्य प्रसादं लभते मनः

पाण्डुर् दीनो मुहुर् मुह्यन् हाहा इति परिदेवते

अतिमुक्तस्य पुष्पाणि जात्याः सहचरस्य च

स्निग्ध स्विन्नस्य वस्तिं च शिरसः स विरेचनम्
पुनः पत्नीम् अग्निर् अदाद् आयुषा सह वर्चसा

इन्द्राणी चक्रे कङ्कतं स सीमन्तं विसर्पतु

नीललोहितम् भवति

त्रिस् श्येतया शलल्या शमी शाखया स पलाशया _ सीमन्तम् विचिनोति याः ते राके इति

पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह

अत्र एव अनुलेपनम्

अथ अस्याः पृथक् केशपक्षौ संनह्यति नीललोहितेन सूत्रेण

कृत्या आसक्तिः व्यज्यते

शुद्ध पक्षस्य पुण्य अहे पर्वणि _ यथोक्तम् उपसमाधाय जय प्रभृतिभिः हुत्वा पश्चात् अग्नेः दर्भेषु प्राञ्च् आसीनायाः सर्वान् केशान् सम्प्रमुच्य प्रसाधयते यम् सीमन्तम् इति

तृतीये गर्भ मासे सीमन्तम् कारयते

दीर्घ आयूः अस्या यः पतिर् जीवाति शरदः शतम् इति

यः गुरुः तम् अर्हयेत्

यं सीमन्तं कङ्कतस् ते चकार यद् वा क्षुरः परिववर्ज वपंस् ते

एतत् एव कुमारीणाम् सटा उद्धरणम्
अशोक वृक्ष छायायाम् रक्षितां ताम् अधारयत्

तत्र राज्यं चकार अथ पुत्र वत् पालयन् प्रजाः

तस्य पुत्राः तु चत्वारो महा बल पराक्रमाः

युधाजितं मातुलं च शत्रुघ्न भरतौ गतौ

अङ्गुलीयं कपिः दत्त्वा सीतां कौशल्यम् अब्रवीत्

मृग रूपम् स मारीचं कृत्वा अग्रे ऽथ

सम्पाति वचनात् ज्ञात्वा हनुमन्त् कपि कुञ्जरः

सीतां शुद्धां गृहीत्वा अथ विमाने पुष्पके स्थितः

विश्वामित्रस्य यज्ञे वै सुबाहुं न्यवधीत् बली

पितृ आदिभिः अयोध्यायाम् गत्वा राम आदयः स्थिताः

कौसल्यायाम् अभूत् रामः भरतः कैकयी सुतः

गतयोः नृप वर्यः ऽसौ राज्यं दातुं समुद्यतः

रामः पितृ हित अर्थम् च लक्ष्मणेन च सीतया

म्रियमाणः स च प्राह हा सीते लक्ष्मणैः इति च

सीताया मार्गणं कर्तुं पूर्व आदि आशासु स उत्सवान्

स वानरः समायातो हि अयोध्याम् प्रवरां पुरीम्

संस्कृत्य भरतः च अगात् रामम् आह बल अन्वितः

राज्यं च तृण वत् त्यक्त्वा शृङ्गवेर पुरम् गतः

जटायुषं च संस्कृत्य तद् उक्तः दक्षिणां दिशम्

वेणी रत्नम् च रामाय रामो लङ्का पुरीम् ययौ

रामायणम् अतस् वक्ष्ये श्रुतं पाप विनाशनम्

रामो ऽपि प्रेषयामास बाणैः यम पुरम् च तान्

प्रहस्तं वीरम् उन्मत्तम् कुम्भकर्णं महा बलम्

तत् श्रुत्वा प्रददौ सीता वेणी रत्नम् हनूमते

एतत् श्रुत्वा प्रकुपितो दीपयामास पुच्छकम्

जटायुषं विनिर्भिद्य ययौ लङ्कां ततो बली

तद् प्रेरितः खरः च अगात् दूषणः त्रिशिराः तथा

कुम्भं निकुम्भं मत्तं च मकराक्षं हि अकम्पनम्

विद्युज्जिह्वं च धूम्राक्षं देवान्तक नरान्तकौ

शत योजन विस्तीर्णम् पुप्लुवे मकर आलयम्

स न ऐच्छत् पादुके दत्त्वा राज्याय भरताय तु

रामो भक्तः पितुः मातुः विश्वामित्रात् अवाप्तवन्

सीता उक्तः लक्ष्मणो अथ अगात् रामः च अनुददर्श तम्

अपश्यत् जानकीम् तत्र हि अशोक वनिका स्थिताम्

ब्रह्मा उवाच

आगत्य रामः शून्यां च पर्ण शालाम् ददर्श ह

तत्र शूर्पणखा नाम राक्षसी च अत्तुम् आगता

निकृत्य बाहु चक्राणि रावणं तु न्यपातयन्

एकादश सहस्राणि रामो राज्यम् अकारयत्

रावणिं लक्ष्मणो हि अस्त्र आद्यैः राघवो बली

भव भार्या इति वदता चिन्तयन्तीं च राघवम्

रथं त्यक्त्वा प्रयागं च चित्रकूट गिरिम् गतः

रामस्य तु वियोगेन राजा स्वर्गं समाश्रितः

रावणो अन्तरम् आसाद्य हि अङ्केन आदाय जानकीम्

रघोः अजः ततस् जातो राजा दशरथो बली

शत्रुघ्नो वै कीर्तिमतीं कुशध्वज सुते उभे

दश अश्वमेधान् आहृत्य गयाशिरसि पातनम्

दग्ध्वा लङ्कां समायातो राम पार्श्वम् स वानरः

लङ्का ऐश्वर्येषु अभ्यषिञ्चत् रामः तम् रावण अनुजम्

वनानि पर्वतान् द्वीपान् नदीनाम् पुलिनानि च

भर्त्सितां राक्षसीभिः च रावणेन च रक्षसा

सर्वैः इन्द्रजितः बाणैः दृष्ट्वा रावणम् अब्रवीत्

सुग्रीवः प्रेषयामास वानरान् पर्वत उपमान्

उवाच राक्षसी माया नूनं सीता हृता इति सः

राक्षसान् च महा कायान् काल अञ्जन चय उपमान्

विसर्जितो ऽथ भरतो राम राज्यम् अपालयत्

राक्षस्या प्रेरितो अभ्यागात् रावणः हरणाय हि

मनोः इक्ष्वाकुः अस्य अभूत् वंशे राजा रघुः स्मृतः

अयोध्यां तु समागत्य राज्यं कुरु महामते

चतुर्दश सहस्रेण रक्षसां तु बलेन च

अस्त्र ग्रामम् ततो यक्षीं ताटकां प्रजघान ह

रामः स लक्ष्मणः हत्वा स कपिः सर्व राक्षसान्

जानकीं ते हि अपश्यन्तः मरणे कृत निश्चयाः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे रामायणवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

स रामाय तद् पुत्राय कैकेय्या प्रार्थितः तदा

रामस्य तस्य दूतो ऽहं शोकं मा कुरु मैथिलि

नत्वा सुतीक्ष्णं च अगस्त्यम् दण्डक अरण्यम् आगतः

प्रत्यञ्चम् उत्तराम् प्राचीं दिशं गत्वा समागताः

स्व अभिज्ञानम् च मे देहि येन रामः स्मरिष्यति

चतुर्दश समा वासः वने रामस्य वाञ्छितः

शोकं कृत्वा अथ जानक्या मार्गणं कृतवन् प्रभुः

तथा इति उक्त्वा तु हनुमन्त् वनम् दिव्यं बभञ्ज ह
महोदर महापार्श्वौ अतिकायम् महा बलम्

कपिः ज्वलित लाङ्गूलः लङ्कां देहे महा बलः

मैन्द द्विविद मुख्याः ते पुरीं लङ्कां बभञ्जिरे

रामो नलेन सेतुं च कृत्वा अब्धौ च उत्ततार तम्

सप्त तालान् विनिर्भिद्य शरेण आनत पर्वणा

जनकस्य क्रतुं गत्वा उपयेमे ऽथ जानकीम्

नन्दिग्रामे स्थितो भक्तो हि अयोध्याम् न अविशत् व्रती

अथ ते वानरा वीरा नील अङ्गद नल आदयः

सुवेल अवस्थितः च एव पुरीं लङ्कां ददर्श ह

सुतौ लक्ष्मण शत्रुघ्नौ सुमित्रायां बभूवतुः

पिण्डानां विधिवत् कृत्वा दत्त्वा दानानि राघवः

अगस्त्य आदीन् मुनीन् नत्वा श्रुत्वा उत्पत्तिम् च रक्षसाम्

राम दूतः ऽस्मि हनुमन्त् देहि रामाय मैथिलीम्

सीतया प्रेरितो रामो मारीचं निजघान ह

विष्णु नाभि अब्जात् ब्रह्मा मरीचिः तद् सुतः ऽभवत्
धर्म अपेक्षा च इति

शुष्क अभियोगी इति आशङ्का

असंवृत आकारः इति उद्वेगः

व्यावर्तन कारणानि स्त्रीषु सिद्धाः पुरुषा अयत्न साध्याः योषितः व्याख्यात कारणाः पर परिग्रह उपगमाः

प्रेक्षिता पार्श्व विलोकिनी

ज्येष्ठ भार्या बहु देवरका

यथा आत्मनः सिद्ध ताम् पश्येद् एवं योषितो ऽपि

अ प्रतर्क्यः इति संकल्प वर्जनम्

गोष्ठी योजिनी

तेषु साध्य त्वम् अनत्ययं गम्य त्वम् आयतिं वृत्तिं च आदितस् एव परीक्षेत

कौशल अभिमानिनी भर्तुर् मौर्ख्येन उद्विग्ना

ज्ञाति कुल नित्या

बुद्ध्या संशोधित उद्वेगा स्थिरा स्याद् अनपायिनी

परिहार हीना

अयत्न साध्याः योषितः तु इमाः

तत्र स्त्रियं प्रति विशेषः

बहु मान कृतानि अति परिचयात्

अशक्ति जानि उपाय प्रदर्शनात्

इच्छा स्वभावतो जाता क्रियया परिबृंहिता

तेषु यत् आत्मनि लक्षयेत् तत् आदितस् एव परिच्छिन्द्यात्

तुल्य रूपाभिः च अधस् कृता

सुलभाम् अवमन्यते

तत्र आकृत्याः लक्षणात् च युवत्याः शीलं सत्यं शौचं साध्य ताम् चण्ड वेग ताम् च लक्षयेद् इति आचार्याः

कन्या काले यत्नेन वरिता कथंचिद् अलब्ध अभियुक्ता च सा तदानीं समान बुद्धि शील मेधा प्रतिपत्ति सात्म्या

विरहन् उपलम्भः

अपेक्षया तु न प्रवर्तत इति गोणिकापुत्रः

दुःख अभिभवः

सिद्ध ताम् आत्मनो ज्ञात्वा लिङ्गानि उन्नीय योषिताम्

दरिद्रा बहु उपभोगा

प्रासादाद् राजमार्ग अवलोकिनी

व्यभिचाराद् आकृति लक्षण योगानाम् इङ्गित आकाराभ्याम् एव प्रवृत्तिर् बोद्धव्या योषित इति वात्स्यायनः

तेजस्वी इति साध्वसम्

अभियोग मात्र साध्याः

तरुण प्रातिवेश्य गृहे गोष्ठी योजिनी

तद् परिभव जानि प्रणत्या

पत्या प्रयुक्तः परीक्षत इति विमर्शः

व्यावृत्ति कारण उच्छेदी नरो योषित्सु सिध्यति

न स्त्री धर्मम् अधर्मं च अपेक्षते कामयत एव

सिद्धायां च माध्यस्थ्यं गच्छति

निष्कारणं सपत्न्या अधिविन्ना

कथा आख्यान कुशलः बाल्यात् प्रभृति संसृष्टः प्रवृद्ध यौवनः क्रीडन कर्म आदिना आगत विश्वासः प्रेषणस्य कर्ता उचित सम्भाषणः प्रियस्य कर्ता अन्यस्य भूत पूर्वः दूतो मर्म ज्ञः उत्तमया प्रार्थितः सख्या प्रच्छन्नं संसृष्टः सुभग अभिख्यातः सह संवृद्धः प्रातिवेश्यः काम शीलः तथाभूतः च परिचारिको धात्रेयिका परिग्रहः नव वरकः प्रेक्षा उद्यान त्याग शीलः वृष इति सिद्ध प्रतापः साहसिकः शूरो विद्या रूप गुण उपभोगैः पत्युर् अतिशयिता महार्ह वेष उपचारः च इति

कार्य अपेक्षया तु न अभियुङ्क्ते

भय युक्तानि आश्वासनात् इति

अभियुज्य अपि पुनर् न अभियुङ्क्ते

प्रकृत्या पक्षपातिनी

प्रोषित पतिका इति

अदेश काल ज्ञः इति असूया

कामसूत्र ज्ञः

पुरुषः तु धर्म स्थितिम् आर्य समयम् च अपेक्ष्य कामयमानो ऽपि व्यावर्तते

गमिष्यति इति अनायतिः अन्यत्र प्रसक्त मतिः इति च

चण्ड वेगः सम रथः वा इति भयं मृग्याः

यदा तु स्थानात् स्थान अन्तरम् कामं प्रतिपद्यमानं पश्येत् तद् आत्म शरीर उपघात त्राण अर्थम् पर परिग्रहान् अभ्युपगच्छेत्

परिभव स्थानम् इत्य् अबहु मानः

भर्तृ द्वेषिणी विद्विष्टा च

कुशीलव भार्या

चक्षुस् प्रीतिः मनस् सङ्गः संकल्प उत्पत्तिः निद्रा आच्छेदः तनु ता विषयेभ्यो व्यावृत्तिर् लज्जा प्रणाशः उन्मादो मूर्छा मरणम् इति तेषां लिङ्गानि

अनपराधे विमानिता

स्वभावात् च पुरुषेण अभियुज्यमाना चिकीर्षती अपि व्यावर्तते

पुरुषाः तु अमी प्रायेण सिद्धाः

सतत प्रेक्षिणी

सखी त्वेन उपचरितः इति च

नागरकः कलासु विचक्षण इति व्रीडा

अवज्ञया उपमन्त्रयते इति क्रोधः

ईर्ष्यालु पूति चोक्ष क्लीब दीर्घसूत्र कापुरुष कुब्ज वामन विरूप मणिकार ग्राम्य दुर्गन्धि रोगि वृद्ध भार्याः च इति

श्लोकौ अत्र भवतः

परिभव कृतानि अति शौण्डीर्यात् वैचक्षण्यात् च

बहु मानिनी न्यून भर्तृका

निरपत्या

निष्कारणम् अभियुङ्क्ते

आत्मनि दोष दर्शनात् निर्वेदः

पतौ अनुरागः

दुर्लभाम् आकाङ्क्षत इति प्रायोवादः
अविशेष तया लोभेन

यं कंचिद् उज्ज्वलं पुरुषं दृष्ट्वा स्त्री कामयते

अतिक्रान्त वयस् त्वम्

मित्रेषु निसृष्ट भावः इति तेषु अपेक्षा

पलित इति अनादरः

अपत्य अपेक्षा

द्वार देश अवस्थायिनी

मत्तो ऽस्य मा भूद् अनिष्टम् इति अनुकम्पा

तथा पुरुषो ऽपि योषितम्
विश्व रूपाम् सुभगाम् अच्छावदामि जीवलाम्

करत् पयस्वन्तं गोष्ठम् अ यक्ष्माꣳ उत पूरुषान्

अनडुद्भ्यस् त्वं प्रथमं धेनुभ्यस् त्वम् अरुन्धति

सा नो रुद्रस्य अस्ताम् हेतिं दूरं नयतु गोभ्यः

अ धेनवे वयसे शर्म यच्छ चतुष्पदे

शर्म यच्छत्व् ओषधिः सह देवीर् अरुन्धती
स कथयति अ घातयित्वा एतान् कुतः क्षेम इति तैः ते जीवितात् व्यपरोपिताः

प्रेत उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पादाङ्गुष्ठे ऽन्तर्धीयन्ते

सह चित्त उत्पादात् भगवतः शक्रो देव इन्द्रः कार्षापण सहस्र त्रयम् आदाय भगवतः पुरस्तात् अस्थात्

ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य तद् नरक वेदनीयम् कर्म क्षपयित्वा देव मनुष्येषु प्रतिसंधिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजन भूताः भवन्ति

दृष्टः ते आनन्द अयं गो वृषः दृष्टो भदन्त

यामस्य देवस्य पुत्रो भविष्यति

तत्र यो ऽसौ चौरः तेषाम् समादापकः स एव अयम् गो वृषः

यस्य अर्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीराः तम् श्रोतुं समभिलषन्ति ते जन ओघाः

पुत्र दारम् च मे बहु पोषितव्यम् इति

धुनीत मृत्युनः सैन्यं नड आगारम् इव कुञ्जरः

चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति दक्षिणे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

सो ऽपरेण समयेन दानानि दत्त्वा चक्रवर्ति राज्यम् अपहाय केश श्मश्रूणि अवतार्य काषायाणि वस्त्राणि सम्यक् एव श्रद्धया अगारात् अनगारिकाम् प्रव्रज्य प्रत्येकां बोधिं साक्षात्करिष्यति अशोकवर्णो नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति

भगवान् आह एवम् एतत् आनन्द एवम् एतत्

स बन्धुमतीं राजधानीम् उपनिश्रित्य विहरति अन्यतमस्मिन् वन षण्डे

अथ गो घातकः कार्षापण सहस्र त्रयम् वृष मूल्यम् गृहीत्वा हृष्टः तुष्टः प्रमुदितो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा तं गो वृषम् बन्धनात् मुक्त्वा प्रक्रान्तः

ततस् च्युत्वा त्रायस्त्रिंशेषु देवेषु उपपत्स्यते

स च एवम् विह्वल वदनः त्राण अन्वेषी तिष्ठति

गाथा द्वयम् भाषन्ते

शक्रो देव इन्द्रः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा तत्र एव अन्तर्हितः

यदि अपि एते महात्मानः सर्व सत्त्व हित उदय प्रवृत्ताः न परेषाम् आरोचयिष्यन्ति तथा अपि एषाम् प्रधानपुरुषा उपसंक्रमिष्यन्ति

सुकृतेन एव वात्सल्यम् यस्य ईदृश महा अद्भुतम्

भूत पूर्वम् आनन्द अतीते ऽध्वनि एकनवते कल्पे विपश्यी नाम सम्यक्सम्बुद्धो लोक उदपादि विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् अनुत्तरः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देव मनुष्याणाम् बुद्धो भगवान्

नानाविधो रङ्ग सहस्र चित्रः वक्त्र अन्तरात् निष्कसितः कलापः

प्रत्येकां बोधिं व्याकर्तु कामः भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते

तिर्यक् उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते

तस्य इमानि एवंरूपाणि सप्त रत्नानि भविष्यन्ति

अथ असौ ददर्श बुद्धं भगवन्तं द्वात्रिंशता महापुरुष लक्षणैः समलंकृतम् अशीत्या अनुव्यञ्जनैः विराजित गात्रम् व्याम प्रभा अलंकृतम् सूर्य सहस्र अतिरेक प्रभम् जङ्गमम् इव रत्न पर्वतम् समन्ततो भद्रकम्

वैश्रवणस्य महा राजस्य पुत्रो भविष्यति

ततो वृष ईदृशम् अनार्यम् वचो दुरुक्तं श्रुत्वा भीतः त्रस्तः संविग्न आहृष्ट रोमकूपः इतस् च अमुतस् च संभ्रान्तो निरीक्षते चिन्तयति च को मां कृच्छ्र संकट सम्बाध प्राप्तम् अत्राणम् अशरणम् इष्टेन जीवितेन आच्छादयेत् इति

पूर्णं च अस्य भविष्यति सहस्रं पुत्राणां शूराणां वीराणां वर अङ्ग रूपिणाम् पर सैन्य प्रमर्दकानाम्

तद् कालम् स्वयम् अधिगम्य धीर बुद्ध्या श्रोतॄणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम्

अथ भगवान् लौकिक चित्तम् उत्पादयति अहो बत शक्रो देव इन्द्रः त्रीणि कार्षापण सहस्राणि आदाय आगच्छेत् इति

श्रावक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते

तस्य कर्मणो विपाकेन इयन्तं कालं न कदाचित् सुगतौ उपपन्नः

अनुत्तरां सम्यक्सम्बोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे ऽन्तर्धीयन्ते

तम् एनम् महा जन कायः पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धो मांस अर्थी कथयति शीघ्रम् एनम् वृषं घातय वयं मांसेन अर्थिनः इति

अथ भगवान् शक्रम् देव इन्द्रम् इदम् अवोचत् अनुप्रयच्छ कौशिक अस्य गो घातकस्य त्रिगुणं मूल्यम्

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

तेषाम् एतत् अभवत् एते हि प्रव्रजिता महात्मान ईदृशेषु स्थानेषु अभिरमन्ते
एवं हि आनन्द तथागतानां चित्त प्रसादः अपि अचिन्त्य विपाकः किं पुनः प्रणिधानम्

विगत उद्भवाः दैन्य मद प्रहीणाः बुद्धा जगति उत्तम हेतु भूताः

सर्वे च वीत रागाः विगत द्वेषाः विगत मोहाः यावत् पञ्च मात्राणि धूर्तक शतानि तेन तेन आहिण्ड्यमानानि तं प्रदेशम् अनुप्राप्तानि

ततस् च्युत्वा तुषितेषु देवेषु उपपत्स्यते

स तुषितस्य देवस्य पुत्रो भविष्यति

तेन तेषां सत्त्वानां कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते

प्रसन्न चित्तः च संलक्षयति प्रासादिको ऽयं सत्त्व विशेषः

तेषाम् एवम् भवति किं नु वयं भवन्त इतस् च्युताः आहोस्वित् अन्यत्र उपपन्नाः इति

अथ गो वृषः गत प्रत्यागत प्राणः भूयस्या मात्रया भगवति अभिप्रसन्नः भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धो भगवतो मुखं व्यवलोकयमानो ऽस्थात्

तत् अनया संतत्या नव नवति कल्प सहस्राणि विनिपातं न गमिष्यति

तत् यदि भगवान् अतीतम् कर्म व्याकर्तु कामः भवति भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते

स कथयति एवं करिष्यामि किंतु मुहूर्तम् उदीक्षध्वम् इति

शक्ष्यति एषः मम प्राण परित्राणम् कर्तुम्

बल चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति वामे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

इति

जीवितेन आछादय इति

तेन खलु समयेन अन्यतमो गो घातकः महान्तं वृषभम् आदाय नगरात् निष्क्रमति प्रघातयितुम्

अनागतं व्याकर्तु कामः भवति पुरस्तात् अन्तर्धीयन्ते

तेन खलु समयेन वैशालिका लिच्छवय इदम् एवंरूपम् क्रियाकारम् अकार्षुः पञ्चदश्यां भवन्तः पक्षस्य अष्टम्यां चतुर्दश्यां च प्राणिनो हन्तव्या यत्कारणम् एयुः मनुष्याः मांसम् अन्वेषन्तः इति

इति

ततः कामावचरेषु देवेषु दिव्यं सुखम् अनुभूय पश्चिमे भवे पश्चिमे निकेते समुच्छ्रये पश्चिमे आत्म भाव प्रतिलम्भे मनुष्य त्वम् प्रतिलभ्य राजा भविष्यति अशोकवर्णो नाम चक्रवर्ती चतुर् अर्णव अन्त विजेता धार्मिको धर्म राजः सप्त रत्न समन्वागतः

तेषां प्रसाद संजनन अर्थम् भगवान् निर्मितं विसर्जयति

अथ आयुष्मान् आनन्दो भगवतो भाषितम् अभ्यानन्द्य अनुमोद्य भिक्षूणां पुरस्तात् गाथाः भाषते

एष आनन्द गो वृषः तथागतस्य अन्तिके प्रसन्न चित्तः सप्तमे दिवसे कालं कृत्वा चातुर्महाराजिकेषु देवेषु उपपत्स्यते

भगवान् च पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय भिक्षु गण परिवृतः भिक्षु संघ पुरस्कृतः वैशालीं पिण्डाय प्राविशत्

यो हि अस्मिन् धर्म विनये अप्रमत्तः चरिष्यति

स च अस्य रौद्र कर्मा गो घातकः पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्ध एव शस्त्र व्यग्र हस्तः

न प्रणश्यन्ति कर्माणि अपि कल्प शतैः अपि

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम्

व्याकृतः च भवे दिव्ये प्रत्येकः च जिनो हि असौ

इति

अथ आयुष्मान् आनन्दः कृत कर पुटः भगवन्तं पप्रच्छ किं भदन्त अनेन गो वृषेण कर्म कृतम् येन तिर्यग्योनौ उपपन्नः किं कर्म कृतम् येन दिव्य मानुष सुखम् अनुभूय प्रत्येकां बोधिम् अधिगमिष्यति भगवान् आह अनेन एव आनन्द गो वृषेण कर्माणि कृतानि उपचितानि लब्ध सम्भाराणि परिणत प्रत्ययानि ओघवत् प्रत्युपस्थितानि अवश्यम्भावीनि

न अ हेतु अ प्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति

अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत ऊर्णायाम् अन्तर्हिताः

सह दर्शनैः च अस्य भगवतो ऽन्तिके चित्तम् अभिप्रसन्नम्

तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवं भवति न हि एव वयं भवन्त इतस् च्युताः न अपि अन्यत्र उपपन्नाः इति

अथ स वृषो भगवति अवेक्षावान् प्रतिबद्ध चित्तः एषो मे शरणम् इति सहसा एव तानि दृढानि वरत्रकाणि बन्धनानि छित्त्वा प्रधावन् येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

यत् भूयसा तु नरकेषु तिर्यग्योनौ उपपन्नाः च सन्तो नित्यं शस्त्रेण प्रघातिताः

यत् नु अहम् एनम् उपसंक्रमेयम् इति

अथ ता अर्चिषः त्रि साहस्र महा साहस्रम् लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति
अपि तु अयम् अपूर्व दर्शनः सत्त्वः अस्य अनुभावेन अस्माकम् कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रब्धा इति

आपन्नो हि परं कृच्छ्रं गो वृषः येन मोचितः

न अकारणम् शङ्ख मृणाल गौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जित अरयः

एकस्मिन् समये भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैः धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैः देवैः नागैः असुरैः यक्षैः गरुडैः किन्नरैः महोरगैः इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवाञ् ज्ञातो महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः वैशाल्यां विहरति स्म मर्कटह्रद तीरे कूटागार शालायाम्

नरक उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पाद तले ऽन्तर्धीयन्ते

ततस् च्युत्वा यामेषु देवेषु उपपत्स्यते

सुनिर्मितस्य देव पुत्रस्य पुत्रो भविष्यति

एवं मया श्रुतम्

तस्य न अतिदूरे षष्टि भिक्षवः प्रतिवसन्ति आरण्यकाः पिण्डपातिकाः

या उपरिष्टात् गच्छन्ति ताः चातुर्महाराजकायिकान् देवान् त्रायस्त्रिंशान् यामान् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनो ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभान् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठ पर्यन्तान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मा इति उद्घोषयन्ति

ततस् च्युत्वा परिनिर्मित वशवर्तिषु देवेषु उपपत्स्यते

ते च एतत् कर्म कृत्वा पापकम् अकुशलम् एकनवति कल्पान् अपायेषु उपपन्नाः

मनुष्य उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति जानुनोः अन्तर्धीयन्ते

शक्रस्य देव इन्द्रस्य पुत्रो भविष्यति

देव उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते

गाथां च भाषते

तस्मात् तर्हि आनन्द एवं शिक्षितव्यम् यत् स्तोक स्तोकम् मुहूर्त मुहूर्तम् अन्ततस् अच्छटा संघात मात्रम् अपि तथागतम् आकारतः समनुस्मरिष्यामि इति एवम् ते आनन्द शिक्षितव्यम्

इमाम् एव समुद्र पर्यन्ताम् महा पृथिवीम् अखिलाम् अकण्टकाम् अन् उत्पीडाम् अदण्डेन अशस्त्रेण धर्म्येण समयेन अभिनिर्जित्य अध्यावत्स्यति

आत्त मनसः ते भिक्षवो भाषितम् अभ्यनन्दन्

यत् पुनर् इदानीम् मम अन्तिके चित्तं प्रसादितम् तस्य कर्मणो विपाकेन दिव्यं मानुषं सुखम् अनुभूय प्रत्येकां बोधिम् अधिगमिष्यति

प्रहाय जाति संसारम् दुःखस्य अन्तम् करिष्यति

धीराभिः मुनि वृष वाग्भिः उत्तमाभिः उत्पन्नम् व्यपनय संशयं शुभाभिः

यदि एषाम् जीवित उपच्छेदम् न करिष्यामः न भूय एतस्मिन् प्रदेशे स्वस्थैः विहर्तव्यम् भविष्यति

तत् यथा चक्र रत्नम् हस्ति रत्नम् अश्व रत्नम् मणि रत्नम् स्त्री रत्नम् गृहपति रत्नम् परिणायक रत्नम् एव सप्तमम्
अवालप्स्यः स यः मणिः सहस्वान् अभिमाति हा

चक्षुः अस्य सूत्रम् आसीत् तर्द्म श्रोत्रम् उत आ अभरत्

इमम् मणिम् आवालप्स्यम् यस्मिन् आरोहयामसि स वै सपत्नान् आ दत्ते

सः एनम् जरसे नयात्

अवालप्स्यः स यः मणिः सहस्वान् अभिमाति हा
अपशुर् भवति

वज्रम् एव भ्रातृव्याय प्रहरति

जागतो हि वैश्यः

अष्टाशफाः पशवः

यद् अशीर्यत ताश् शर्कराः

इन्द्रो वै वृत्राय वज्रं प्राहरत्

दिग्भ्य ऊर्जं संभरति

त्रैष्टुभो हि राजन्यः

अथ उ यज्ञ परुः एव न अन्तरेति

सप्तभिस् सप्तभिः पशु कामस्य

गायत्रो हि ब्राह्मणः

पशुर् वा अग्निर् वज्रश् शर्कराः

यच् छर्कराभिः परिमिनोति वज्रेण एव अस्मै पशून् परिगृह्णाति

प्राणेभ्यो ऽधि पशवः प्रजायन्ते पशूनां प्रजात्यै

क्षोधुका भवति

सप्त प्राणाः

संवत्सरो ऽग्निर् वैश्वानरः

अष्ट अक्षरा प्रथमा

तस्मात् समानाद् योनेर् नाना रूपाः प्रजायन्ते

अग्ने तव श्रवो वय इति षडृचेन निवपति

नवभिः नवभिः अभिचरतः

दश अक्षरा विराट्

दशभिः दशभिः परिमिनुयाद् अन्न कामस्य

त्रिवृद् वज्रः

समान प्रभृतयः भवन्ति नाना उदर्काः

तस्माद् योनौ गर्भा वर्धन्ते

समुद्रात् पशवः प्रजायन्ते पशूनां प्रजात्यै

त्रिष्टुभा राजन्यस्य

उत्तरवेद्यां ह्य् अग्निश् चीयते

इषम् एव अस्याः ऊर्जम् आदत्ते

दिग्भ्यो लोष्टान् समस्यति

सोमो रेतोधाः

पशवो वा उत्तरवेदिः

जगत्या वैश्यस्य

परिमित्य शर्करास् सिकता व्यूहेद् यं कामयेत पशुमान् स्याद् इति

यच् छन्दोभिर् न्युप्य सौम्या व्यूहति योना एव रेतो दधाति व्यूहति

गायत्र्या ब्राह्मणस्य व्यूहेत्

यां जनतां द्विष्यात् तस्या दिश आहरेत्

विराज्य् एव अन्नाद्ये प्रतितिष्ठति

पशून् एव अवरुन्द्धे

छन्दांसि वा अग्नेर् योनिः

स त्रेधा भवत् स्फ्यस् तृतीयं यूपस् तृतीयं रथस् तृतीयम्

पशून् एव अवरुन्द्धे

समुद्रं वै नाम एतत् प्रजापतेश् छन्दः

अ परिगृहीतम् एव अस्य रेतः परासिञ्चति

उत्तरवेदिं निवपति