tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
भोक्तुश् च दुःख सुखयोः को न्व् अर्थो विवशं भजेत्

मया उदितेषु अवहितः स्वधर्मेषु मद् आश्रयः

यथा अग्निः दारुणो दाह्याद् दाहको ऽन्यः प्रकाशकः

कर्माणि दुःख उदर्काणि कुर्वन् देहेन तैः पुनः

काम आत्मा कृपणो लुब्धः स्त्रैणो भूत विहिंसकः

ब्रह्मणो ऽपि भयं मत्तो द्वि परार्ध _

को ऽन्व् अर्थः सुखयत्य् एनं कामो वा मृत्युर् अन्तिके

श्रुतं च दृष्ट वत् दुष्टं स्पर्धा असूया अत्यय व्ययैः

श्री भगवन्त् उवाच

तत्र अपि कर्मणां कर्तुर् अस्वातन्त्र्यं च लक्ष्यते

यावत् स्याद् गुण वैषम्यम् तावन् नानात्वम् आत्मनः

तथा च दुःखं मूढानां वृथक् अहंकरणम् परम्

एतद् अच्युत मे ब्रूहि प्रश्नं प्रश्न विदाम् वर

जिज्ञासायां सम्प्रवृत्तो कर्म चोदनाम्

ते ऽप्य् अद्धा न विदुर् योगं मृत्युर् न प्रभवेद् यथा

उदासीनः समं पश्यन् सर्वेष्व् अर्थम् इव आत्मनः

यावद् अस्य अस्वतन्त्र त्वम् तावद् ईश्वरतो भयम्

वर्ण आश्रम कुलाचारम् अकाम आत्मा समाचरेत्

अथ एषाम् कर्म कर्तॄणाम् भोक्तॄणां सुख दुःखयोः

मद् अभिज्ञम् गुरुं शान्तम् उपासीत मद् आत्मकम्

वैशारदी सा अति विशुद्ध बुद्धिः धुनोति मायां गुण सम्प्रसूताम्

बहु अन्तराय काम त्वात् कृषि वत् च अपि निष्फलम्

निरोध उत्पत्ति अणु बृहत् नानात्वम् तद् कृतान् गुणान्

लोकानां लोकपालानां मद् भयं कल्प जीविनाम्

आघातं नीयमानस्य वध्यस्य इव न तुष्टि दः

तस्माज् जिज्ञासया आत्मानम् आत्म स्थम् केवलं परम्

काल अवयवात् सन्ति भावा जन्म आदयः ऽसकृत्

अ मानी अ मत्सरः दक्षो निर्ममो दृढ सौहृदः

गुणाः सृजन्ति कर्माणि गुणो ऽनुसृजते गुणान्

श्री उद्धवः उवाच

इष्ट्वा इह देवता यज्ञैः स्वर् लोकम् याति याज्ञिकः

अन्तरायैर् अविहितो यदि धर्मः सु अनुष्ठितः

इति मां बहुधा प्राहुर् गुण व्यतिकरे सति

तद् संधानम् प्रवचनं विद्या संधिः सुख आवहः

स्त्रीभिः काम गायनेन किङ्किणी जाल मालिना

एवम् अप्य् अङ्ग सर्वेषां देहिनां देह योगात्

देहम् आभजते तत्र किं सुखं मर्त्य धर्मिणः

क्रीडन् न वेद आत्मपातम् सुर आक्रीडेषु निर्वृतः

पशून् अविधिना आलभ्य प्रेत भूत गणान् यजन्

संसारस् ऽयं पुंसो विद्या चिदात्मनः

नरकान् अवशो जन्तुर् गत्वा यात्य् उल्बणं तमः

न देहिनां सुखं किंचिद् विद्यते विदुषाम् अपि

गुणांश् च संदह्य एतत् स्वयं च शाम्यत्य् असमिद् यथा अग्निः

नानात्वम् आत्मनो यावत् पारतन्त्र्यं तदा एव हि

गुणैर् न बध्यते देही बध्यते वा कथं विभो

तेन अपि निर्जितं स्थानं यथा गच्छति तच् छृणु

गुणेषु तत्त्व ध्यानेन सर्व आरम्भ विपर्ययम्

काल आत्म आगमः लोकः स्वभावो धर्म एव च

किं भुञ्जीत उत विसृजेच् शयीत आसीत याति वा

गुणेषु वर्तमानो ऽपि देह जेषु अनपावृतः

गन्धर्वैर् विहरन् मध्ये देवीनां

जीवस् तु गुण संयुक्तः भुङ्क्ते कर्म फलानि असौ

नित्य बद्धः नित्य मुक्तः एक एव इति मे भ्रमः

तावत् स मोदते स्वर्गे यावत् पुण्यं समाप्यते

यमान् अभीक्ष्णं सेवेत नियमान् मद् परः क्वचित्

विलक्षणः स्थूल सूक्ष्मात् देहाद् आत्मा ईक्षिता स्वदृक्

मन्यसे सर्व भावानाम् संस्था ह्य् औत्पत्तिकी यथा

क्षीण पुण्यः पतत्य् अर्वाग् अन् इच्छन् काल चालितः

नानात्वम् अथ नित्य त्वम् लोक काल आगम आत्मनाम्

स्व पुण्य उपचिते शुभ्रे विमान उपगीयते

यद्य् अधर्म रतः सङ्गाद् असतां वा अजित इन्द्रियः
स्निग्ध भाण्डे स चिक्कण भाण्डे धृतं मारितं खादेत्

भस्म सूतम् मृतं पारदं तद् समः गन्धः गन्धकं मृत अयः मृत लोहम् मृत ताम्रम् गुग्गुलुः महानिम्ब इति चित्रकः प्रसिद्धः शिलाजतु सत्त्वम् एतत् प्रत्येकम् षोडश शाणम् चतुःषष्टि शाणम् मृतम् अभ्रं सर्वं मधु आज्याभ्याम् विलोडयेत्

द्वि निष्कम् टङ्कम्
स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुष्णती

हिध्मा भक्त उद्भवा क्षुद्रा यमला महती इति च

प्राण उदक अन्न वाहीनि दुष्टः स्रोतांसि दूषयन्

वृद्धिम् आयास्यतो याति भुक्त मात्रे च मार्दवम्

कफ उपरुद्ध गमनः पवनो विष्वञ्च् आस्थितः

प्रणष्ट ज्ञान विज्ञानः विभ्रान्त नयन आननः

अधस् दृश् विप्लुत अक्षः च मुह्यन् रक्त एक लोचनः

दीर्घम् ऊर्ध्वं श्वसिति ऊर्ध्वात् न च प्रत्याहरति अधस्

महता महता दीनो नादेन श्वसिति

उच्छ्रित अक्षः ललाटेन स्विद्यता भृशम् अर्तिमान्

शुष्क आस्यः प्रलपन् दीनो नष्ट छायः विचेतनः

श्लेष्म आवृत मुख स्रोताः क्रुद्ध गन्धवह अर्दितः

जत्रु मूल प्रविसृताम् अल्प वेगाम् मृदुं च सा

सर्वाः च संचित आमस्य स्थविरस्य व्यवायिनः

प्रलाप छर्दि अतीसार नेत्र विप्लुति जृम्भिनः

अथ अतस् श्वासहिध्मानिदानं व्याख्यास्यामः

परिणाम उन्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

रुन्धती मार्गम् अन्नस्य कुर्वती मर्म घट्टनम्

स याप्यस् तमकः साध्यो नवो वा बलिनो भवेत्

चिरेण यमलैर् वेगैः आहारे या प्रवर्तते

रजस् धूम अनिलैः मर्म घातात् अति हिम अम्बुना

कृच्छ्रात् शयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यम् ऋच्छति

महा मूला महा शब्दा महा वेगा महा बला

प्रताम्येत् तस्य वेगेन निष्ठ्यूत अन्ते क्षणं सुखी

आम अतीसार वमथु विष पाण्डु ज्वरैः अपि

एते सिध्येयुः अव्यक्ताः व्यक्ताः प्राण हराः ध्रुवम्

वक्षः समाक्षिपन् बद्ध मूत्र वर्चाः विशीर्ण वाच्

मर्मसु छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्ध वाच्

रूक्ष तीक्ष्ण खर असात्म्यैः अन्न पानैः प्रपीडितः

प्राग्रूपं तस्य हृद् पार्श्व शूलम् प्राण विलोम ता

मेघ अम्बु शीत प्राञ्च् वातैः श्लेष्मलैः च विवर्धते

प्रेरितः प्रेरयेत् क्षुद्रं स्वयं संशमनं मरुत्

आनाहः शङ्खभेदः च तत्र आयास अतिभोजनैः

यमला वेगिनी हिध्मा परिणामवती च सा

छिन्नात् श्वसिति विच्छिन्नं मर्म छेद रुजा अर्दितः

आयासात् पवनः क्षुद्रः क्षुद्रां हिध्मां प्रवर्तयेत्

हिध्मा श्वासौ यथा तौ हि मृत्यु काले कृत आलयौ

ज्वर मूर्छा युतः शीतैः शाम्येत् प्रतमकस् तु सः

श्वास एक हेतु प्राग्रूप संख्या प्रकृति संश्रयाः

परिगृह्य शिरस् ग्रीवम् उरः पार्श्वे च पीडयन्

आद्ये द्वे वर्जयेद् अन्त्ये सर्व लिङ्गाम् च वेगिनीम्

गम्भीरा च मरुत् तत्र त्वरया अयुक्ति सेवितैः

पृष्ठतो नमनं शोषं महाहिध्मा प्रवर्तते

शमं सात्म्य अन्न पानेन या प्रयाति च सा अन्न जा

उरस् स्थः कुरुते श्वासम् आमाशय समुद्भवम्

तद् रूपा सा मुहुः कुर्याज् जृम्भाम् अङ्ग प्रसारणम्

व्याधिभिः क्षीण देहस्य भक्त छेद क्षतस्य वा

करोति तीव्र वेगम् च श्वासं प्राण उपतापिनम्

पक्वाशयाद् वा नाभेर् वा पूर्ववद् या प्रवर्तते

ऊर्ध्व दृश् वीक्षते भ्रान्तम् अक्षिणी परितः क्षिपन्

कास वृद्ध्या भवेत् श्वासः पूर्वैर् वा दोष कोपनैः

क्षुद्रकस् तमकः छिन्नः महान् ऊर्ध्वः च पञ्चमः

स्तब्ध भ्रू शङ्ख युग्मस्य स अस्र विप्लुत चक्षुषः

उद्धूयमानः संरब्धो मत्त ऋषभः इव अनिशम्

स स्वेद मूर्छः स आनाहः वस्ति दाह निरोधवान्

कम्पयन्ती शिरस् ग्रीवम् आध्मातस्य अतितृष्यतः
वायुर् ह्य् एव एतान् सर्वान् संवृङ्क्ते

वायुर् वाव संवर्गः

यदा चन्द्रो ऽस्तम् एति वायुम् एव अप्येति

यदा वा अग्निर् उद्वायति वायुम् एव अप्येति

स ह उवाच

आत्मा देवानां जनिता प्रजानां हिरण्य दंष्ट्रः बभसो ऽनसूरिः

सा एषा विराड् अन्नादी

प्राणो वाव संवर्गः

इत्य् अधिदैवतम्

तस्मै उ ह ददुः

सर्वम् अस्य इदं दृष्टं भवत्य् अन्न आदः भवति य एवं वेद य एवं वेद

महात्मनश् चतुरो देव एकः कः स जगार भुवनस्य गोपाः

प्राणो ह्य् एव एतान् सर्वान् संवृङ्क्त इति

प्राणं श्रोत्रम्

स यदा स्वपिति प्राणम् एव वाग् अप्येति

ते वा एते पञ्च अन्ये पञ्च अन्ये दश सन्तस् तत् कृतम्

वायुर् एव देवेषु प्राणः प्राणेषु

यदा सूर्यो ऽस्तम् एति वायुम् एव अप्येति

अथ ह शौनकं च कापेयम् अभिप्रतारिणं च काक्षसेनिं परिविष्यमाणौ ब्रह्मचारी बिभिक्षे

तं कापेय न अभिपश्यन्ति मर्त्या अभिप्रतारिन् बहुधा वसन्तम्
मधु कैटभौ ऊचतुः

तं समाधाय गुणवत् सत्त्वम् च अस्मि समाश्रितः

मधु कैटभौ ऊचतुः

ततस् तौ ऊचतुः तत्र ब्रह्मानम् असुर उत्तमौ

तम् इच्छावः वधः च एव त्वत्तो नः अस्तु महाव्रत

दिव्य रक्त अम्बर धरौ श्वेत दीप्त उग्र दंष्ट्रिणः

दत्त आयुष्कौ पुनर् भूयो रहो जीवितुम् इच्छथः

महा गिरेः संहननौ जङ्गमौ इव पर्वतौ

आधाय नियमं मोहात् आस्से त्वं विगत ज्वरः

मत्स्य उवाच

नारायण समाज्ञातम् सृजन्तम् अखिलाः प्रजाः

स्वपन् एव ततः श्रीमान् बहु योजन विस्तृतम्

रजस् तमस् मयौ आवाम् ऋषीणाम् अवलङ्घितौ

सुखं यत्र मुदा युक्तं यत्र श्रीः कीर्तिः एव च

छाद्यमानौ धर्म शीलौ दुस्तरौ सर्व देहिनाम्

आवाभ्याम् उह्यते लोको दुष्कराभ्यां युगे युगे

ब्रह्मा उवाच

तौ रजस् तमसौ विष्णोः सम्भूतौ तामसौ गणौ

तौ तत्र विचरन्तौ स्म पुष्करे विश्वतोमुखम्

स एव हि युवां न अंशे वशी देवो हनिष्यति

रजस् तमस् वर्ग भवायनौ यमौ ममन्थ तौ ऊरु तलेन वै प्रभुः

पद्मनाभं हृषीकेशं प्रणिपत्य स्थितौ उभौ

तत् इच्छामः वरं देव त्वत्तः अद्भुतम् अरिंदम

अमोघ दर्शनः स त्वं यतस् त्वा विद्वः शाश्वतम्

एक इति उच्यते लोकैः अविचिन्त्यः सहस्रदृक्

तत्र कः च उद्भवः ते केन वा असि न योजितः

वरं प्रदाय अथ महा असुराभ्याम् सनातनो विश्व वरः सुरोत्तमः

चेरतुः तौ विगलितौ शकुनौ इव पीवरौ

दैवतानि च विश्वानि मानसान् असुरान् ऋषीन्

येषां यत् काङ्क्षितम् च एव तत् तत् आवाम् विचिन्तय

यत्नाद् योगवतो दृष्ट्या योगः पूर्वं मया अर्जितः

तौ पादयोः तु विन्यासाद् उत्क्षिपन्तौ इव अर्णवम्

महा विवृत ताम्र अक्षौ पीन उरस्कौ महा भुजौ

कम्पयन्तौ इव हरिं शयानं मधुसूदनम्

कः त्वम् पुष्कर मध्य स्थः सित उष्णीषः चतुर् भुजः

बाहुं नारायणो ब्रह्मा कृतवन् आत्म मायया

विघ्नः तपसि सम्भूतो मधुः नाम महा असुरः

तद् संयोगेन भवतोः कर्म नाम अवगच्छताम्

दीप्तौ मुमूर्षू संक्रुद्धौ रोष व्याकुलित ईक्षणौ

रजसः तमसः च एव यः स्रष्टा विश्व सम्भवः

न आवयोः परमं लोके किंचिद् अस्ति महामते

ततस् त्वा आगतौ आवाम् अभितस् प्रसमीक्षितुम्

किमर्थं हि द्रुतं ब्रूतं वरं हि असुर सत्तमौ

आवाभ्यां परम् ईशाभ्याम् अशक्तः त्वम् इह अर्णवे

एकार्णवे जगन्त् सर्वम् क्षोभयन्तौ महा बलौ

ततो भूतानि जायन्ते सात्त्विकानि इतराणि च

तेन एव च सह उद्भूतः हि असुरः नाम कैटभः

आवाम् अर्थः च कामः च यज्ञः स्वर्ग परिग्रहः

किरीट कुण्डल उदग्रौ केयूर वलय उज्ज्वलौ

श्री भगवन्त् उवाच

विद्युत् आभौ गदा अग्राभ्याम् कराभ्याम् अति भीषणौ

नव मेघ प्रतीकाशौ आदित्य सदृश आननौ

भविष्यतो न संदेहः सत्यम् एतत् ब्रवीमि वाम्

जानीवः त्वा विश्व योनिम् त्वा एकम् पुरुषोत्तमम्

कः स्रष्टा कः च ते गोप्ता केन नाम्ना विधीयसे
आ दर्शति शवसा भूरि ओजाः प्र सक्षति प्रतिमानं पृथिव्याः

तद् इद् आस भुवनेषु ज्येष्ठम् यतो यज्ञ उग्रस् त्वेष नृम्णः

स्वसारौ मातरिभ्वरी अरिप्रे हिन्वन्ति च एने शवसा वर्धयन्ति च

चोदयामि त आयुधा वचोभिः सं ते शिशामि ब्रह्मणा वयांसि

स्तुष्व वर्ष्मन् पुरु वर्त्मानम् सम् ऋभ्वाणम् इनतमम् आप्तम् आप्त्यानाम्

स्वादोः स्वादीयः स्वादुना सृजा सम् अदः सु मधु मधुना अभि योधीः

अ व्यनत् च व्यनच् च सस्नि सं ते नवन्त प्रभृता मदेषु

यदि चिन् नु त्वा धना जयन्तं रणे रणे अनुमदन्ति विप्राः

सद्यो जज्ञानो नि रिणाति शत्रून् अनु यद् एनं मदन्ति विश्व ऊमाः

ओजीयः शुष्मिन्त् स्थिरम् आ तनुष्व मा त्वा दभन् दुरेवासः कशोकाः

त्वे क्रतुम् अपि पृञ्चन्ति भूरि द्विर् यद् एते त्रिर् भवन्त्य् ऊमाः

ववृधानः शवसा भूरि ओजाः शत्रुर् दासाय भियसं दधाति

एवा महान् बृहद्दिवो अथर्वा अवोचत् स्वां तन्वम् इन्द्रम् एव

नि तद् दधिषे ऽवरे परे च यस्मिन्न् आविथ अवसा दुरोणे

आ स्थापयत मातरं जिगत्नुम् अत इन्वत कर्वराणि भूरि

इमा ब्रह्म बृहद्दिवः कृणवद् इन्द्राय शूषम् अग्रियः स्वर्षाः
प्रादेश मात्रम् भवति

यथा क्षेत्र विद् प्रजानन्न् अञ्जसा अन्यान् नयत्य् एवम् एव एनम् एष स्वर्गं लोकम् अभिनयति

तस्मान् मध्यतः प्रजा ऊर्ग् ऊर्जयति

यद् ऊनाम् उपदध्यात् क्षोधुको यजमानस् स्यात्

इष्टक चित् वा अन्यो ऽग्निः पशु चित् अन्यः

दध्ना च मधुना च अभ्यनक्ति

ज्योतिर् मध्यतो दधाति

विष्णोर् नाभा अग्निश् चेतव्यः

तस्मान् मध्यतो ज्योतिर् उपासते

चतस्रो दिशः

मेधो वा एष पशूनां यत् कूर्मः

अपां वा एष ओषधीनां रसो यन् मधु

अग्नेर् वा एतद् वैश्वानरस्य भस्म यत् सिकताः

यज् जीवन्तं कूर्मम् उपदधाति तेन एव एनम् पशु चितम् करोति

यद् उखा ओजः एव वीर्यम् अवरुन्द्धे

वैष्णव्या कर्मण्यया उपदधाति

मही द्यौः पृथिवी च न इति द्यावापृथिव्योर् एव एतया रूपे दाधार

पूर्णाम् उपदधाति

ओजो वा एतद् वीर्यं संभ्रियते

कर्म ह्य् एतत् क्रियते

चतुष्पाद् भवति

यद् उलूखलम् उपदधाति विष्णोर् एव नाभा अग्निं चिनुते

एषा वै विष्णोर् नाभिः

यो अ नाभिम् अग्निं चिनुते यजमानस्य नाभिम् अनुप्रविशति

अनुपदस्वद् अन्नम् अत्ति

रूपेण एव वैश्वानरम् अवरुन्द्धे

औदुम्बरं भवति

एष वै स्वर्गस्य लोकस्य उत्तम पदी

स हि मेध्यः

मेधो वा एष पशूनाम् ऊर्ग् दधि

ऊर्ग् वा उदुम्बरः

यन् मधुना अभ्यनक्ति अपाम् एव ओषधीनाम् रसम् अवरुन्द्धे

ऊर्जम् एव मध्यतो दधाति यजमाने च प्रजासु च

यद् दध्ना अभ्यनक्ति पशूनाम् एव मेध ऊर्जं दधाति

सिकताभिः पूरयति स्वेन आयतनेन

अ क्षोधुकः यजमानो भवति

अथ एषा उखा
दान धर्मात् परः धर्मो भूतानां न इह विद्यते

अथ अतस् सम्प्रवक्ष्यामि दान धर्मम् अनुत्तमम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः ब्रह्म स्थानम् अवाप्नुयात्

चेतसा सत्त्व युक्तेन दानं तत् विमलम् शिवम्

अहनि अहनि यत् किंचिद् दीयते ऽनुपकारिणे

गन्ध आदिभिः समभ्यर्च्य वाचयेत् वा स्वयं वदेत्

असिपत्रवनं मार्गं क्षुर धारा समन्वितम्

निवारयति पाप आत्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत् नरः

तत् तत् गुणवते देयं तत् एव अक्षयम् इच्छता

संक्रान्ति आदिषु कालेषु दत्तं भवति च अक्षयम्

यः तु दुर्भिक्ष वेलायाम् अन्नाद्यं न प्रयच्छति

यो हि यां देवताम् इच्छेत् समाराधयितुम् नरः

प्रयाग आदिषु तीर्थेषु गयायां च विशेषतः

अकामः सर्व कामः वा पूजयेत् तु गदाधरम्

प्रीयतां धर्मराजा इति यथा मनसि वर्तते

दीयमानं तु यो मोहात् गो विप्र अग्नि सुरेषु च

अपत्य विजय ऐश्वर्य स्वर्ग अर्थम् यत् प्रदीयते

न्यायेन उपार्जयेत् वित्तम् दान भोग फलम् च तत्

आरोग्य कामः ऽथ रविं धन कामः हुताशनम्

भूमि दः सर्वम् आप्नोति दीर्घम् आयुः हिरण्य दः

संतान कामः सततं पूजयेत् वै पुरन्दरम्

कर्मणां सिद्धि कामः तु पूजयेत् वै विनायकम्

ददाति वेद विद्वसे स न भूयो ऽभिजायते

मुमुक्षुः सर्व संसारात् प्रयत्नेन अर्चयेत् हरिम्

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं विमलं दानम् ईरितम्

ददाति यः तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम्

धान्य दः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्म दः ब्रह्म शाश्वतम्

घृत अन्नम् उदकम् च एव वैशाख्यां च विशेषतः

तीक्ष्ण आतपम् च तरति छत्त्र उपानह् प्रदः नरः

स्वर्ग आयुस् भूति कामेन दानं पाप उपशान्तये

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे दानधर्मनिरूपणं नाम एकपञ्चाशत्तमः ऽध्यायः

दद्यात् अहरहर् ताः तु श्रद्धया ब्रह्मचारिणे

अध्यापनं याजनं च वृत्तम् आहुः प्रतिग्रहम्

तिल प्रदः प्रजाम् इष्टाम् दीप दः चक्षुः उत्तमम्

इक्षुभिः संततां भूमिं यव गोधूम शालिनीम्

नैमित्तिकं तत् उद्दिष्टम् दानं सद्भिः अनुष्ठितम्

भूमि दानात् परम् दानं न भूतं न भविष्यति

अन् उद्दिश्य फलं तस्मात् ब्राह्मणाय तु नित्यशः

यान शय्या प्रदः भार्याम् ऐश्वर्यम् अभय प्रदः

वेद वित्सु ददन् ज्ञानम् स्वर्ग लोके महीयते

ब्रह्मवर्चस कामः तु ब्राह्मणान् ब्रह्म निश्चयात्

म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्रह्म हा स तु गर्हितः

कृष्णाजिने तिलान् कृत्वा हिरण्य मधु सर्पिषा

यावज्जीवं कृतं पापं तद् क्षणात् एव नश्यति

अर्थानाम् उचिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः नरो भवति निश्चितम्

वासस् दः चान्द्र सालोक्यम् अश्वि सालोक्यम् अश्व दः

इन्धनानां प्रदानेन दीप्त अग्निः जायते नरः

गृह दः ऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्य दः रूपम् उत्तमम्

ब्रह्मा उवाच

दानं तु कथितं तद् ज्ञैः भुक्ति मुक्ति फल प्रदम्

गवां घास प्रदानेन सर्व पापैः प्रमुच्यते

औषधं स्नेहम् आहारम् रोगि रोग प्रशान्तये
अपामार्ग प्रजया त्वं रय्या सचस्व नः

अप अह यातुधान्यो ऽप सर्वा अराय्यः

अश्मानस् तस्यां दग्धायां बहुलाः फट् करिक्रतु

कृणोमि सत्यम् ऊतये अरसाः सन्तु कृत्वरीः

प्रति स्म चक्रुषे कृत्यां प्रियां प्रियावते हर

या चकार न शशाक शश्रे पादम् अङ्गुलिम्

चकार भद्रम् अस्मभ्यम् अभगा भगवद्भ्यः

समा भूमिः सूर्येण अह्ना रात्री समावती

वत्सो धारुर् इव मातरं तं प्रत्यग् उप पद्यताम्

अपमृज्य यातुधानान् अप सर्वा अराय्यः

अमा कृत्वा पाप्मानं यस् तया अन्यम् जिघांसति

अपामार्गो ऽप मार्ष्टु क्षेत्रियं शपथांश् च मत्

अनया अहम् ओषध्या सर्वाः कृत्या अदूषयम्
याम् ते चक्रुः सेनायाम् याम् चक्रुः इषु आयुधे दुन्दुभौ कृत्याम् याम् चक्रुः पुनर् प्रति हरामि ताम्

यां ते चक्रुर् गार्हपत्ये पूर्व अग्नौ उत दुश्चितः

क्षेत्रे ते कृत्यां यां चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

चकार भद्रम् अस्मभ्यम् अभगो भगवद्भ्यः

इन्द्रस् तं हन्तु महता वधेन अग्निः विध्यत्व् अस्तया

अ पथेन जभार एनाम् तां पथा इतस् प्र हिण्मसि

कृत्या कृतम् वलगिनं मूलिनं शपथेय्यम्

यश् चकार न शशाक कर्तुं शश्रे पादम् अङ्गुरिम्

यां ते चक्रुर् आमे पात्रे यां चक्रुर् मिश्र धान्ये

गर्दभे कृत्यां यां चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

यां ते कृत्याम् कूपे ऽवदधुः श्मशाने वा निचख्नुः

शालायां कृत्यां याम् चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

सद्मनि कृत्याम् यां चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

अक्षेषु कृत्यां यां चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

अव्यां ते कृत्यां याम् चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

आमे मांसे कृत्यां यां चक्रुः पुनः प्रति हरामि ताम्

यां ते चक्रुः सभायां याम् चक्रुर् अधिदेवने

यां ते चक्रुः पुरुष अस्थे अग्नौ संकसुके च याम्

यां ते चक्रुर् अमूलायां वलगं वा नराच्याम्

यां ते चक्रुर् एकशफे पशूनाम् उभयादति

अधीरो मर्याः धीरेभ्यः सं जभारा अचित्त्या

यां ते चक्रुः कृकवाकाव् अजे वा यां कुरीरिणि
अग्मन्न् आप उशतीर् बर्हिर् आ इदम् इति सन्नासु स एतया परिदधाति

प्रत्युत्थेया वा आपः प्रति वै श्रेयांसम् आयन्तम् उत्तिष्ठन्ति तस्मात् प्रत्युत्थेयाः

तास्व् अध्वर्यो इन्द्राय सोमं सोता मधुमन्तम् वृष्टिवनिं तीव्र अन्तम् बहुर मध्यम् वसुमते रुद्रवत आदित्यवत ऋभुमते विभुमते वाजवते बृहस्पतिवते विश्वदेव्यावते यस्य इन्द्रः पीत्वा वृत्राणि जङ्घनत् प्र स जन्यानि इति प्रत्युत्तिष्ठति

अनुपर्यावृत्याः

भृगुः अपश्यत् आपः वै स्पर्धन्ते इति

याः च इमाः पूर्वेद्युस् वसतीवर्यः गृह्यन्ते याः च प्रातर् एकधनाः ताः

अपो देवीर् उप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति न इति पशु कामः

अनु वै श्रेयांसम् पर्यावर्तन्ते तस्माद् अनुपर्यावृत्या अनुब्रुवता एव अनुप्रपत्तव्यम्

ईश्वरो ह यद्य् अप्य् अन्यो यजेत अथ होतारं यशो तस्माद् अनुब्रुवता एव अनुप्रपत्तव्यम्

अम्बयो यन्त्य् अध्वभिर् इत्य् एताम् अनुब्रुवन्न् अनुप्रपद्येत

आ इमाः अग्मन् रेवतीर् जीव धन्याः इति साद्यमानास्व् अन्वाह वसतीवरीष्व् एकधनासु च

आपः न देवीः उप यन्ति होत्रियम् इति होतृ चमसे समवनीयमानासु अन्वाह वसतीवरीषु एकधनासु च

आपः वै यज्ञः

ताः एताः नव अनन्तरायम् अन्वाह

आपः वै अस्पर्धन्त

एतान् कामान् अवरुन्द्धे य एवं वेद

यो अ मधव्यः यशो बुभूषेत्

होता अध्वर्युम् पृच्छति

अध्वर्युः प्रत्याह

ता एताः सर्वा एव अनुब्रुवन् अनुप्रपद्येत एतेषाम् कामानाम् अवरुद्ध्यै

सम् अन्या यन्त्य् उप यन्त्य् अन्या इति समायतीषु

आवर्वृततीर् अध नु द्वि धाराः इत्य् अ वृत्तासु एकधनासु

प्रतियद् आपो अदृश्रम् आयतीर् इति प्रतिदृश्यमानासु

जामयो अध्वरीयताम् पृञ्चतीर् मधुना पय इति
दुग्धे अस्मै वाच् दोहम् यः वाचः दोहः

स्वरः इति इमम् आचक्षते स्वरः इति प्रत्यास्वरः इति अमुम्

येन साम्ना स्तोष्यन् स्यात् तत् साम् उपधावेत् यस्याम् ऋचि ताम् ऋचम् यद् आर्षेयम् तम् ऋषिम्

समानः उ एव अयम् च असौ च

एतस्य हेतोः व्यानम् एव उद्गीथम् उपासीत

येन छन्दसा स्तोष्यन् स्यात् तत् छन्दः उपधावेत्

यः व्यानः सा वाच्

यजुर्वेदः _

_ साम् सः उद्गीथः

तस्मात् अ प्राणन् अन् अपानन् ऋचम् अभिव्याहरति

प्राणः एव उद्

यत् वै प्राणिति सः प्राणः

अथ खलु आशीः समृद्धिः

उद्यन् तमः भयम् अपहन्ति

अथ खलु व्यानम् एव उद्गीथम् उपासीत

आत्मानम् अन्ततस् उपसृत्य स्तुवीत कामम् ध्यायन् अ प्रमत्तः

वाचः ह गिरः इति आचक्षते

उद्यन् वै एष प्रजाभ्यः उद्गायति

वाच् _

अन्ने हि इदम् सर्वम् स्थितम्

आदित्यः एव उद्

या वाच् सा ऋच्

वायुः _

अपहन्ता ह वै भयस्य तमसः भवति यः एवम् वेद

पृथिवी थम्

अथ यः प्राण अपानयोः संधिः सः व्यानः

यत् अपानिति सः अपानः

प्राणेन हि उत्तिष्ठति

तस्मात् वै एतम् इमम् अमुम् च उद्गीथम् उपासीत

अथ खलु उद्गीथ अक्षराणि उपासीत उद्गीथः इति

यः एव असौ तपति तम् उद्गीथम् उपासीत

अतस् यानि अन्यानि वीर्यवन्ति कर्माणि यथा अग्नेः मन्थनम् आज्याः सरणम् दृढस्य धनुषः आयमनम् अ प्राणन् अन् अपानन् तानि करोति

तस्मात् अ प्राणन् अन् अपानन् साम् गायति

उष्णः अयम् उष्णः असौ

अग्निः थम्

अन्नवान् अन्न आदः भवति यः एतानि एवम् विद्वान् उद्गीथ अक्षराणि उपास्ते उद्गीथः इति

याम् दिशम् अभिष्टोष्यन् स्यात् ताम् दिशम् उपधावेत्

याम् देवताम् अभिष्टोष्यन् स्यात् ताम् देवताम् उपधावेत्
कार्या विद्धा अपि सप्तम्या हन्ति पापं त्रि जन्मनः

स्व जन्म वासुदेवाय गो ब्राह्मण हिताय च

जगत् हिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमः नमः

भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै तस्मै ब्रह्म आत्मने नमः

दामोदरं पद्मनाभं केशवं गारुड ध्वजम्

अनन्तं वामनं शौरिं वैकुण्ठं पुरुषोत्तमम्

नारायणं चतुर्बाहुं शङ्ख चक्र गदा धरम्

अधोक्षजं जगद्बीजं सर्ग स्थिति अन्त कारणम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे कृष्णाष्टमीव्रतनिरूपणं नाम एकत्रिंशदुत्तरशततमः ऽध्यायः

योगाय योगपतये योगेश्वराय योगसम्भवाय गोविन्दाय नमः नमः

ब्रह्मन् भाद्रपदे मासि शुक्ल अष्टम्याम् उपोषितः

त्राहि मां सर्व पाप घ्नैः दुःख शोक अर्णवात् प्रभो

सो ऽहं देवैः अति दुर्वृत्तः त्राहि मां शोक सागरात्

उपोषितो अर्चयेत् मन्त्रैः तिथि भ अन्ते च पारणम्

फल व्रीहि आदिभिः सर्वैः शम्भवे नमः शिवाय च

ब्रह्मा उवाच

नामानि एतानि संकीर्त्य गति अर्थम् प्रार्थयेत् पुनर्

त्राहि मां देवदेवेश त्वा ऋते ऽन्यो न रक्षिता

यशोदायै ततो दद्यात् अर्घ्यम् फल समन्वितम्

पीत अम्बर धरम् दिव्यं वनमाला विभूषितम्

वराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं दैत्य सूदनम्

श्रियै च वसुदेवाय नन्दाय च बलाय च

शान्तिः अस्तु शिवं च अस्तु धन विख्याति राज्य भाज्

अनादिनिधनं विष्णुं त्रिलोक ईशम् त्रिविक्रमम्

स्थण्डिले पूजयेत् देवम् स चन्द्राम् रोहिणीं तथा

यज्ञाय यज्ञेश्वराय यज्ञपतये गोविन्दाय नमः नमः

यं देवं देवकी देवी वसुदेवात् अजीजनत्

देवकीनन्दन श्रीश हरे संसार सागरात्

त्राहि मां देवदेवेश हरे संसार सागरात्

अनग्नि पक्वम् अश्नीयान् मुच्यते ब्रह्म हत्यया

दूर्वां सौरीं गणेशं च फल पुष्पैः शिवं यजेत्
पशव इडा

पशव इडा

प्राणः स्वरः

वीर्यं पृष्ठम्

अन्तर् निधनेन रथन्तर साम्ना आर्भवस्य गायत्रीम् आरभेत बहिस् निधनेन बृहत्साम्ना

पशवो बृहती

प्रतिष्ठा ब्रह्म साम

सर्वम् आयुर् एति य एवं वेद

ऐडेन बृहतीम् आरभेत

प्राणः स्वरः

प्राणः स्वरः

पशुभिस् तत् पशून् समर्धयति

सर्वम् आयुर् एति य एवं वेद

प्राणः स्वरः

पशव उष्णिक्

प्राणः स्वरः

विवृह एव तत् प्राणं दधाति

वीर्यं निधनम्

वीर्यम् उष्णिक्

तत् सु क्ﾱप्तम्

स्वारम् अन्त्यं भवति

द्वन्द्वं प्रतिष्ठा

स्वारं मैत्रावरुण साम

स्वरेण अनुष्टुभम् आरभेत

प्राणो ऽन्त्यम्

वीर्यं निधनम्

स्वरेण ककुभम् आरभेत

वीर्यं निधनम्

वाग् अनुष्टुप्

पशव इडा

निधनवता गायत्रीम् आरभेत

येन एव कामयेत तेन ताम् उपेयात्

प्राणो ऽन्त्यम्

विवृह एव ककुप्

स्वारम् अन्त्यं भवति

ऐडेन वा निधनवता वा उष्णिहम् आरभेत

वीर्येण तद् वीर्यं समर्धयति
यत् शान्तये च मर्त्यानां वद नन्दीश तत् व्रतम्

पुरुषं च यथाशक्त्या कारयेत् द्वि भुजम् तथा

सो ऽधिरोहति विनष्ट कल्मषः सूर्य धाम् धुत चामर आवलिः

विलिख्य विन्यसेत् सूर्यम् नमस्कारेण पूर्वतः

तस्मात् आदित्य वारेण सदा नक्त अशनः भवेत्

सा अपि लोकम् अमर ईश वन्दिता याति नारद रवेः न संशयः

भुञ्जीत वत्सर अन्ते तु काञ्चनं कमल उत्तमम्

भगं तु नैरृते देवं वरुणं पश्चिमे दले

तस्मिन् पद्मे ततो दद्यात् इमम् मन्त्रम् उदीरयेत्

नक्तम् आदित्य वारेण भोजयित्वा द्विजोत्तमान्

सः अपि शक्रभुवन स्थितः अमरैः पूज्यते वसति च अक्षयम् दिवि

कर्णिका पूर्व पत्त्रे तु सूर्यस्य तुरगान् न्यसेत्

यः पठेत् अपि शृणोति मानवः पठ्यमानम् अथ वा अनुमोदते

तदा शनि दिने कुर्याद् विमत्सरः

अग्निम् ईडे नमः ते च भास्कर

विधात्रे भव अब्धि पोताय जगत् सवित्रे

इति अनेन विधिना समाचरेत् अब्द भेकम् इह यः तु मानवः

अग्न आयाहि वर दैः नमः ते ज्योतिषां पते

नन्दिकेश्वर उवाच

सुवर्ण शृङ्गाम् कपिलां महा अर्घ्याम् रौप्यैः खुरैः कांस्य दोहाम् स वत्साम्

रक्त पुष्प उदकेन अर्घ्यम् स तिल अरुण चन्दनम्

शान्तम् ईशान भागे तु नमस्कारेण विन्यसेत्

दक्षिणे अर्यम नामानम् मार्तण्डं पश्चिमे दले

पूर्णे गुडस्य उपरि ताम्र पात्रे निधाय पद्मं पुरुषं च दद्यात्

यदा हस्तेन संयुक्तम् आदित्यस्य च वासरम्

सम्पूज्य रक्त अम्बर माल्य धूपैः द्विजम् च रक्तैः अथ हेम शृङ्गैः

संकल्पयित्वा पुरुषं स पद्मम् दद्यात् अनेक व्रत दानकाय

अ व्यङ्ग रूपाय जित इन्द्रियाय कुटुम्बिने देयम् अनुद्धताय

यत् तत् विश्वात्मनः धाम परं ब्रह्म सनातनम्

या च भर्तृ गुरु देव तत्परा वेदमूर्ति दिननक्तम् आचरेत्

यस्मात् अग्नि इन्द्र रूपः त्वम् अतस् पाहि दिवाकर

दिवाकरं तथा आग्नेये विवस्वन्तम् अतस् परम्

महा इन्द्रम् अनिले तद्वत् आदित्यम् च तथा उत्तरे

अर्घ्यं दत्त्वा विसृज अथ निशि तैल विवर्जितम्

द्वीप सप्तक पतिः पुनः पुनर् वर्म मूर्तिः अमित ओजसा युतः

काल आत्मा सर्व भूत आत्मा वेद आत्मा विश्वतोमुखः

सूर्य अग्नि चन्द्र रूपेण तत् त्रिधा जगति स्थितम्

नमो नमः पाप विनाशनाय विश्वात्मने सप्त तुरंगमाय
तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुत संभृतया चिरम्

यथा ह्य् अप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बहु अनर्थ भृत्

निवृत्त बुद्धि अवस्थानः दूरीभूतानि अदर्शनः

विविक्त शरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान्

ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा

प्राप्नोति इह अञ्जसा धीरः स्व दृशा छिन्न संशयः

यम आदिभिः योग पथैः श्रद्धया अन्वितः

मयि भावेन सत्येन मद् कथा श्रवणेन च

मन्यमानस् तत् आत्मानम् अनष्टो नष्ट वत् मृषा

यदृच्छया उपलब्धेन संतुष्टो मित भुज् मुनिः

ज्ञानेन दृष्ट तत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा

स एष यर्हि प्रकृतेर् गुणेष्व् अभिविषज्जते

अ कर्तुः कर्म बन्धः ऽयं पुरुषस्य यदा आश्रयः

एवं विदित तत्त्वस्य प्रकृतिर् मयि मानसम्

श्री भगवन्त् उवाच

प्रासङ्गिकैः कर्म दोषैः सदसत् मिश्र योनिषु

स अहंकारस्य द्रव्यस्य यो ऽवस्थानम् अनुग्रहः

नष्टे ऽहंकरणे द्रष्टा नष्ट वित्तः इव आतुरः

अर्थे ह्य् अ विद्यमाने ऽपि संसृतिर् न निवर्तते

ध्यायतो विषयान् अस्य स्वप्ने अनर्थ आगमः यथा

तेन संसार पदवीम् अवशो ऽभ्येत्य् अनिर्वृतः

यदा एवम् अध्यात्म रतः कालेन बहु जन्मना

यदा न योग उपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जते ऽङ्ग

अनन्य हेतुषु अथ मे गतिः स्याद् आत्यन्तिकी यत्र न मृत्यु हासः

सर्वत्र जात वैराग्यः आब्रह्म भुवनात् मुनिः

श्री भगवन्त् उवाच

अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धेः परस्य च

यथा जल स्थः आभासः

गुणेषु सत्सु प्रकृतेः कैवल्यं तेष्व् अतः कथम्

उपलभ्य आत्मना आत्मानम् चक्षुषा इव अर्कम् आत्म दृश्

भक्ति योगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद् वशम्

सर्व भूत समत्वेन निर्वैरेण अप्रसङ्गात्

तिरोभवित्री शनकैर् अग्नेर् योनिर् इव अरणिः

अ निवृत्त निमित्त त्वात् पुनः प्रत्यवतिष्ठते

स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते

सतो बन्धुम् सर्व अनुस्यूतम् अद्वयम्

यथा गन्धस्य भूमेश् च न भावो व्यतिरेकतः

यद् गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद् विनिर्गमे

अनिमित्त निमित्तेन स्वधर्मेण अमल आत्मना

प्रकृतिः पुरुषस्य इह दह्यमाना त्व् अहर्निशम्

तपस् युक्तेन योगेन तीव्रेण आत्म समाधिना

न ईश्वरस्य अशुभम् धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च

अ विकारात् अ कर्तृ त्वात् निर्गुण त्वात् जल अर्क वत्

अत एव शनैश् चित्तं प्रसक्तम् असतां पथि

अहंक्रिया विमूढ आत्मा कर्ता अस्मि इति अभिमन्यते

प्रकृति स्थः ऽपि पुरुषो न अज्यते प्राकृतैर् गुणैः

लीनेष्व् असति यस् तत्र विनिद्रो निरहंक्रियः

देवहूतिर् उवाच

अन्योन्य अपाश्रय त्वात् च नित्य त्वात् अनयोः प्रभो

निःश्रेयसं स्व संस्थानम् कैवल्य आख्यम् मद् आश्रयम्

एवं त्रिवृत् अहंकारः भूत इन्द्रिय मनस् मयैः

युञ्जतो न अपकुरुते आत्म आरामस्य कर्हिचित्