tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तत् यथा महामते दर्पण अन्तर्गताः सर्व रूप अवभासाः संदृश्यन्ते निर्विकल्पा युगपत् एवम् एव महामते स्व चित्त दृश्य धाराम् युगपत् तथागतः सर्व सत्त्वानाम् विशोधयति निर्विकल्पां निराभास गोचराम्

भगवन्त् आह न हि महामते तीर्थकर आत्म वाद तुल्यः मम तथागतगर्भ उपदेशः

तत्र इदम् उच्यते

राजा श्रेष्ठी यथा पुत्रान् विचित्रैः मृद् मयैः मृगैः

न च पुनर् महामते प्रासादः प्रासाद भावात् न अस्ति भिक्षवः च भिक्षु भावात् न सन्ति

यदि पुनर् महामते अ भूत्वा श्रद्धा विज्ञानानाम् त्रि संगति प्रत्यय क्रिया योगेन उत्पत्तिः अभविष्यत् असताम् अपि महामते कूर्म रोम्णाम् उत्पत्तिः अभविष्यत् सिकताभ्यो वा तैलस्य

धर्मता बुद्धः पुनर् महामते निरालम्बः

तत् यथा महामते मृगतृष्णिका मृग उल्लापिनी उदक भाव अभिनिवेशेन अभिनिवेश्यते तस्यां च उदकम् न अस्ति एवम् एव महामते सर्व सूत्रान्त देशना धर्मा बालानां स्व विकल्प संतोषणम् न तु सा तत्त्व आर्य ज्ञान व्यवस्थान कथा

एभ्य उत्पन्ना महामते स्कन्ध धातु आयतन आख्याः धर्माः प्रतीत्यसमुत्पाद संज्ञाम् प्रतिलभन्ते

तत्र महामते लक्षण शून्यता कतमा यत् उत स्व सामान्य लक्षण शून्याः सर्व भावाः

कस्य एतत् भगवन्त् अधिवचनम् यत् उत निर्वाणम् इति भगवन्त् आह सर्व विज्ञान स्वभाव वासना आलय मनः मनः विज्ञान दृष्टि वासना परावृत्तिः निर्वाणम् इति उच्यते सर्व बुद्धैः मया च निर्वाण गति स्वभाव शून्यता वस्तु गोचरम्

स च किल त्वया प्रकृति प्रभास्वर विशुद्धि आदि विशुद्धः एव वर्ण्यते द्वात्रिंशत् लक्षण धरः सर्व सत्त्व देह अन्तर्गतः

स्वभावः कल्पना कल्प्यं दृश्यं दृष्टि द्वयम् कथम्

अत एतस्मात् कारणात् महामते योगिना कल्याण मित्र जिन योगे योगः प्रारब्धव्यः

तदा ग्राहः च ग्राह्यं च भ्रान्तिं दृष्ट्वा निवर्तते

भगवन्त् तस्य एतत् अवोचत् स्व चित्त दृश्य मात्र अनवबोधात् महामते बाल पृथग्जनाः बाह्य विचित्र भाव अभिनिवेशेन च विकल्पयन्ति

न स्व कृत हेतु लक्षण प्रभावित त्वात् नित्यम्

त्रि संतति व्यवच्छिन्नम् जगन्त् पश्य विमुच्यते

कतमत् चतुर्विधम् यत् उत बाल उपचारिकम् ध्यानम् अर्थ प्रविचयम् ध्यानम् तथता आलम्बनम् ध्यानम् ताथागतं चतुर्थं ध्यानम्

तस्मात् अभिलाप सद्भावात् भगवन् सन्ति सर्व भावाः

तस्य किम् अपेक्ष्य नास्तित्वं भवति अथ अन्यत् अपेक्ष्य वस्तु तत् अपि एवंधर्मि

अत्र ते महामते कुदृष्टि व्यावृत्ति अर्थम् योगः करणीयः

तत्र कथं महामते बोधिसत्त्वो महासत्त्वः स्व चित्त दृश्य विभावना कुशलः भवति यत् उत स एवं प्रत्यवेक्षते स्व चित्त मात्रम् इदम् त्रैधातुकम् आत्म आत्मीय रहितम् निरीहम् अनादि काल प्रपञ्च दौष्ठुल्य वासना अभिनिवेश वासितम् त्रैधातुक विचित्र रूप उपचार उपनिबद्धम् देह भोग प्रतिष्ठा गति विकल्प अनुगतम् विकल्प्यते ख्यायते च

उहोडिमा नराः केन ब्रूहि मे चित्त सारथे

अत्र ते महामते शिक्षितव्यम् अन्यैः च बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः

एतत् महामते श्रावकाणां भाव विकल्प स्वभाव अभिनिवेश लक्षणम् यत् उक्तम् इदं तद् प्रत्युक्तम्

एतत् महामते श्रावकाणां प्रत्यात्म आर्य गति लक्षणम्

पुनर् अपि महामतिः आह किं पुनर् भगवन्त् वचनम् एव परमार्थः उत यत् वचनेन अभिलप्यते स परमार्थः भगवन्त् आह न महामते वचनं परमार्थः न च यत् वचनेन अभिलप्यते स परमार्थः

एवम् एव महामते बालानाम् अनादि काल प्रपञ्च दौष्ठुल्य वासना वासितम् विकल्प विज्ञानम् मृगतृष्णिका वत् तरङ्गायते

ज्ञानं ज्ञेयो गमं प्राप्तिः सत्त्वानां च भव अभवम्

एतत् हि महामते श्रावकाणां प्रत्यात्म आर्य अधिगम विहार सुखम् अधिगम्य बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन निरोध सुखम् समापत्ति सुखम् च सत्त्व क्रिया अपेक्षया पूर्व स्व प्रणिधान अभिनिर्हृततया च न साक्षात् करणीयम्

कथं हि दृश्यते भ्रान्तिः कस्मात् भ्रान्तिः प्रवर्तते
बुद्ध सुत भूमिम् अतिक्रम्य प्रत्यात्म आर्य धर्म गति गमन त्वात् तथागतो धर्मकाय वश वर्ती भविष्यति धर्म नैरात्म्य दर्शनात्

एतत् हि महामते असत् लक्षण समारोपस्य लक्षणम्

असत्य आत्म कथा केन संवृत्या देशना कथम्

एभिः महामते चतुर्भिः धर्मैः समन्वागता बोधिसत्त्वा महासत्त्वा महा योग योगिनः भवन्ति

कथं युक्तिः कतिविधा व्याख्यानं च कथंविधम्

अद्वय लक्षणम् पुनर् महामते कतमत् यत् उत छाया आतपवत् दीर्घ ह्रस्व कृष्ण शुक्ल वत् महामते द्वय प्रभाविताः न पृथक् पृथक्

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वो भगवन्तम् एतत् अवोचत् तथागतगर्भः पुनर् भगवन्ता सूत्रान्त पाठे अनुवर्णितः

महामतिः आह मनस् मय कायः इति भगवन् केन कारणेन भगवन्त् आह मनस् मयः इति महामते मनस् वत् अ प्रतिहत शीघ्र गामि त्वात् मनस् मयः इति उच्यते

यदि पुनर् महामते वाग् विकल्पात् अन्या स्यात् अविकल्प हेतुका स्यात्

प्रवृत्य भूत्वा च पुनर् विनश्यति

तस्मात् तर्हि महामते तीर्थकर दृष्टि विनिवृत्ति अर्थम् तथागत नैरात्म्य गर्भ अनुसारिणा च ते भवितव्यम्

कस्मात् तत् त्वम् न सर्वत्र चित्तमात्रं प्रभाषसे

हया गजा मृगाः केन ग्रहणं ब्रूहि मे कथम्

तद् यथा तृण काष्ठ गुल्म लता आश्रयात् माया विद्या पुरुष संयोगात् सर्व सत्त्व रूप धारिणम् माया पुरुष विग्रहम् अभिनिष्पन्न एक सत्त्व शरीरम् विविध कल्प विकल्पितम् ख्यायते तथा ख्यायन् अपि महामते तद् आत्मकः न भवति एवम् एव महामते परतन्त्र स्वभावे परिकल्पित स्वभावे विविध विकल्प चित्त विचित्र लक्षणम् ख्यायते

तस्मात् न अन्या न अनन्या

कथं प्रवर्तते दृश्यं कथं दृश्यात् निवर्तते

स च तैः शून्य इति उच्यते

एभिः महामते चतुर्भिः धर्मैः समन्वागता बोधिसत्त्वा महासत्त्वा महा योग योगिनः भवन्ति

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा बुद्धो लोक विदाम् वरः

पृच्छन्तु मां जिन सुताः त्वम् च पृच्छ महामते

ते च स्व पर उभय दृष्टि पतित आशयाः नरक परायणाः भविष्यन्ति

राज्यं च तैः कथं रक्ष्यं मोक्षः च एषाम् कथं भवेत्

कैलासः चक्रवालः च वज्र संहनना कथम्

तत् कस्य हेतोः यत् उत वाच् विकल्प मात्रम् हि महामते शशविषाणं स्व हेतु लक्षण अभावात्

एष हि महामते लक्षण निरोधः

तत्र आध्यात्मिकः प्रतीत्यसमुत्पादो यत् उत अविद्या तृष्णा कर्म इति एवमाद्याः महामते धर्माः प्रतीत्यसमुत्पाद संज्ञाम् प्रतिलभन्ते

तत् कस्य हेतोः यत् उत स्व चित्त दृश्य भाव अभावात् सत् असतोः उत्पत्ति विरहित त्वात् महामते अन् उत्पन्नाः सर्व भावाः

घनानां संभवः कुत्र ऋतूनां च कुतो भवेत्

लक्षणं पृच्छसे केन नैरात्म्यं पृच्छसे कथम्

परिकल्पित स्वभाव अभिनिवेश लक्षणात् महामते युगपन् न उत्पद्यन्ते

न हि अत्र उत्पद्यते किंचिद् प्रत्ययैः न निरुध्यते

भगवन्त् आह एवम् एव महामते बाल पृथग्जनाः कुदृष्टि दष्टाः तीर्थ्य मतयः स्वप्न तुल्यात् स्व चित्त दृश्य भावात् न प्रतिविजानन्ते एकत्व अन्यत्व नास्त्यस्तित्व दृष्टिम् समाश्रयन्ते

अथ खलु भगवान् पुनर् अपि महामतिं बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् एतत् अवोचत् शश गो शृङ्ग आकाश रूप दृष्टि विकल्प विगतेन महामते भवितव्यम् तद् अन्यैः च बोधिसत्त्वैः

तस्मात् तर्हि महामते हेतु प्रत्यय क्रिया योग लक्षण क्रम युगपद् दृष्टि विगतेन ते भवितव्यम्

अलातं मृगतृष्णा च असन्तः ख्याति वै नृणाम्

संज्ञा निरोधः च कथं कथं कस्मात् हि मुच्यते

तत् यथा महामते कश्चिद् एव पुरुषः शयितः स्वप्न अन्तरे स्त्री पुरुष हस्ति अश्व रथ पदाति ग्राम नगर निगम गो महिष वन उद्यान विविध गिरि नदी तडाग उपशोभितम् जनपदम् अन्तःपुरं प्रविश्य प्रतिविबुध्येत

नैरात्म्यं च द्विधा केन कथं ज्ञेयं विशुध्यति

कस्मात् क्षेत्राणि निर्माणा लक्षणं तीर्थिकाः च ये

दर्पणे उदके नेत्रे भाण्डेषु च मणीषु च

निराभास भूमि अवक्रमणतया व्यवस्था क्रियते
प्रत्यात्म अधिगम आर्य ज्ञान गोचर लक्षणम् बहिर्धा ते महामते असंकथ्याः

संज्ञायाः छेदनम् केन समाधिः केन च उच्यते

मेरु समुद्राः हि अचलाः द्वीपाः क्षेत्राणि मेदिनी

ते च न भावा न अभावाः लोभ्य अलोभ्यात्

तत्र महामते प्रत्यात्म आर्य अधिगम विशेष लक्षणम् श्रावकाणां कतमत् यत् उत शून्यता अनात्म दुःख अनित्य विषय सत्य वैराग्य उपशमात्

क्षेत्राणि चित्र ता केन ऋषिः दीर्घतपाः तथा

तत् यथा महामते आम्र फलानि क्रमशः पच्यन्ते न युगपत् एवम् एव महामते स्व चित्त दृश्य धारा सत्त्वानां क्रमशो विशुध्यति न युगपत्

न अ भूत्वा जायते किंचिद् प्रत्ययैः न विरुध्यते

प्रचरित शून्यता पुनर् महामते कतमा यत् उत स्कन्धा आत्म आत्मीय रहिताः हेतु युक्ति क्रिया कर्म योगैः प्रवर्तमानाः प्रवर्तन्ते

उदधेः परिणामः असौ तरंगाणां विचित्र ता

यथा शश विषाणम् न अस्ति एवं सर्व धर्माः

चित्तमात्रं यदा लोकं प्रपश्यन्ति जिन आत्मजाः

यदि च महामते मृद् पिण्डः मृद् परमाणुभ्यः अन्यः स्यात् तैः न आरब्धः स्यात्

सर्व कुशल मूल उत्सर्ग इच्छन्तिकः हि महामते पुनर् अपि तथागत अधिष्ठानात् कदाचिद् कर्हिचित् कुशल मूलान् व्युत्थापयति

यथा महामते दर्पणस्य रूप ग्रहणम् एवं ख्याति विज्ञानस्य आख्यास्यति

कृत्वा धर्मेषु अवस्थानम् कस्मात् तत्त्वम् न भाषसे

एतत् हि महामते चतुर्विधं वाच् विकल्प लक्षणम् इति मे यत् उक्तम् इदं तत् प्रत्युक्तम्

दृष्टान्त हेतुभिः युक्तः सिद्धान्तो देशना कथम्

तत् कस्य हेतोः विकल्पस्य तद् प्रवृत्ति हेतुत्वात्

या पुनर् एव महामते भाव स्वभाव स्व सामान्य लक्षण देशना एषा महामते नैर्माणिक बुद्ध देशना न धर्मता बुद्ध देशना

निर्मित निर्माण बुद्धः पुनर् महामते दान शील ध्यान समाधि चित्र प्रज्ञा ज्ञान स्कन्ध धातु आयतन विमोक्ष विज्ञान गति लक्षण प्रभेद प्रचारम् व्यवस्थापयति

तीर्थ्य दृष्ट्या च रूप्य समतिक्रमण लक्षणम् देशयति

सा च नगर आकृतिः अनादि काल नगर बीज वासना अभिनिवेशात् ख्याति

कथं दृश्यं विभावः कथं कथं भूमिषु वर्तते

तत्र हेतुः महामते षड्विधः

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमे गाथे अभाषत

भूमि लक्षण प्रविचय अवबोधात् प्रमुदित अनन्तरम् अनुपूर्वं नवसु भूमिषु कृतविद्यो महा धर्ममेघाम् प्रतिलभते

संज्ञा निरोधः निखिलं चित्तमात्रे न विद्यते

सा च न भावा न अभावाः घोष अघोष श्रवणात् एवम् एव महामते ख्यायन्ते

सोम भास्कर संस्थानम् पद्म पाताल सादृशम्

साधु भगवन्त् इति महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वो भगवतः प्रत्यश्रौषीत्

भाषसे यदि वा तत्त्वं चित्ते तत्त्वं न विद्यते

शून्यता अशून्यता अर्थम् वा बालः अपश्यान् विधावति

शश हय खर उष्ट्र विषाण तुल्याः महामते सर्व धर्माः

तत् च नगरं न अनगरम् न नगरम्

भगवन्त् एतत् अवोचत् शून्यता शून्यता इति महामते परिकल्पित स्वभाव पदम् एतत्

तत्र च असत् विकल्पे बाला अभिनिविशन्ते गमन अगमनात्

बालाः कल्पेन्ति अकृतकान् आर्याः नास्त्यस्तिवर्जितान्

वैकल्यात् विषयाणाम् हि क्रम वृत्त्या प्रवर्तते

भगवन्त् आह साधु साधु महामते साधु खलु पुनर् त्वम् महामते यत् त्वम् एतम् अर्थम् अध्येषितव्यं मन्यसे

अकनिष्ठे किम् अर्थम् तु वीत रागेषु बुध्यसे

निराभासः क्रमः केन जिनपुत्राः च ते कुतः

पुनर् अपरम् महामते सप्तविधः परमार्थो यत् उत चित्त गोचरः ज्ञान गोचरः प्रज्ञा गोचरः दृष्टि द्वय गोचरः दृष्टि द्वय अतिक्रान्त गोचरः सुत भूमि अनुक्रमण गोचरः तथागतस्य प्रत्यात्म गति गोचरः

सर्व धर्म निरभिलाप्य शून्यता पुनर् महामते कतमा यत् उत परिकल्पित स्वभावान् अभिलाप्य त्वात् निरभिलाप्य शून्याः सर्व धर्माः

कथं च एवंविधाः योगे नराः स्थाप्या वदाहि मे

आरूप्या च समापत्तिः निरोधः च कथं भवेत्

अप्रचरित शून्यता पुनर् महामते कतमा यत् उत अप्रचरित पूर्वम् निर्वाणं स्कन्धेषु

असत् सत् अक्रिया केन कथं दृश्यं निवर्तते
तत्र महामते अभिलाप स्वभाव अभिनिवेशः अनादि काल वाच् प्रपञ्च वासना अभिनिवेशात् प्रवर्तते

अन्न पानस्य वैचित्र्यं नर नारी वनाः कथम्

कतमानि पञ्च यत् उत श्रावक यान अभिसमय गोत्रम् प्रत्येकबुद्ध यान अभिसमय गोत्रम् तथागत यान अभिसमय गोत्रम् अनियत एकतर गोत्रम् अगोत्रं च पञ्चमम्

मम तु महामते नित्य अचिन्त्यता प्रत्यात्म आर्य अधिगम लक्षण हेतुत्वात् कृतक भाव अभाव वर्जित त्वात् नित्यम् न बाह्य भाव अभाव नित्य अनित्य अनुप्रमाणात् नित्यम्

तत्र तथता आलम्बनम् ध्यानं महामते कतमत् यत् उत परिकल्पित नैरात्म्य द्वय विकल्प यथा भूत अवस्थानात् अप्रवृत्तेर् विकल्पस्य तथता आलम्बनम् इति वदामि

यस्मात् इति महामते यद् आश्रयेण यद् आलम्बनेन च

महायान मयम् चित्तं बुद्धानां हृदयं बलम्

गद्यं पद्यं कथं ब्रूषे मैथुनं लोक विश्रुता

विद्या स्थानम् भवेत् किम् च मोक्षो योगी कतिविधः

मृद् पिण्ड दण्ड चक्र सूत्र उदक पुरुष प्रयत्न आदि प्रत्ययैः महामते घट उत्पद्यते

अथ खलु भगवान् महामतिं बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् एतत् अवोचत् तेन हि महामते शृणु तत् साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु

इतरेतर शून्यता पुनर् महामते कतमा यत् उत यदि अत्र न अस्ति तत् तेन शून्यम् इति उच्यते

तस्मात् तर्हि महामते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन स्व सिद्धान्त कुशलेन पुनर् अपि महामतिः आह देशयतु मे भगवान् चित्त मनस् मनस् विज्ञान पञ्च धर्म स्वभाव लक्षण कुसुम धर्म पर्यायम् बुद्ध बोधिसत्त्व अनुयातम् स्व चित्त दृश्य गोचर विसंयोजनम् सर्व भाष्य युक्ति तत्त्व लक्षण विदारणम् सर्व बुद्ध प्रवचन हृदयम् लङ्का पुरि गिरि मलये निवासिनो बोधिसत्त्वान् आरभ्य उदधि तरंग आलयविज्ञान गोचरम् धर्मकायं तथागत अनुगीतम् प्रभाषस्व

स्त्री पुंस् नपुंसकानाम् च कथं जन्म वदाहि मे

साधु साधु महा प्रज्ञैः महामते निबोधसे

चित्तं हि भूमयः सप्त कथं केन वदाहि मे

आलय ओघः तथा नित्यं विषय पवन ईरितः

कथं हि शुध्यते तर्कः कस्मात् तर्कः प्रवर्तते

नित्य अचिन्त्यता एव इयम् महामते तथागतानां प्रत्यात्म आर्य ज्ञान अधिगम तथता

पुनर् अपरम् महामते स्व चित्त दृश्य मात्र अनुसारि त्वात् विविध विचित्र लक्षण बाह्य भाव अभावात् वाच् विकल्पः परमार्थं न विकल्पयति

असद्भाव समारोपः पुनर् महामते यत् उत आकाश निरोध निर्वाण अकृतक भाव अभिनिवेश समारोपः

सम्यक् ज्ञानम् हि तथता परिनिष्पन्न लक्षणम्

यत् उत लक्षण वाच् स्वप्न वाच् दौष्ठुल्य विकल्प अभिनिवेश वाच् अनादि विकल्प वाच्

तेन उच्यते निःस्वभावाः सर्व भावाः इति

तत्र महामते धर्म नैरात्म्य ज्ञानम् कतमत् यत् उत स्कन्ध धातु आयतनानाम् परिकल्पित लक्षण स्वभाव अवबोधः

धनेश्वरा नराः केन राजानः चक्रवर्तिनः

देव भोग प्रतिष्ठानम् आलयम् ख्यायते नृणाम्

गति आगतानाम् सत्त्वानां किं लिङ्गं किं च लक्षणम्

भाव स्वभाव शून्यता पुनर् महामते कतमा यत् उत स्वयं स्वभाव अभाव उत्पत्त्याः महामते भाव स्वभाव शून्यता भवति सर्व धर्माणाम्

ज्ञानं कतिविधं नाथ शीलं सत्त्व आकराणि च

पुद्गलः संततिः स्कन्धाः प्रत्यया अणवः तथा

कियत् स्थायी भवेत् शास्ता कियन्तं स्थास्यते नयः

अधिष्ठानं नरेन्द्राणां प्रणिधानैः विशोधितम्

एषा महामते निस्यन्द बुद्ध देशना

समारोप अपवादाः च बालैः विकल्प्यन्ते स्व चित्त दृश्य मात्र अनवधारित मतिभिः न तु आर्यैः

सा च कुरुते

विज्ञानानि तथा सप्त चित्तेन सह संयुताः

तथता भवेत् कतिविधा चित्तं पारमिताः कति

तार्किकाणाम् अविषयम् श्रावकाणां न च एव हि

तथा विज्ञान बीजम् हि स्पन्दते दृष्टि गोचरे

राजा च चक्रवर्ती च मण्डली च कथं भवेत्

साधु भगवन् इति महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वो भगवतः प्रत्यश्रौषीत्

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वो भगवन्तम् एतत् अवोचत् ननु भगवन् विकल्पस्य अप्रवृत्ति लक्षणम् दृष्ट्वा अनुमिमीमहे विकल्प अप्रवृत्ति अपेक्षम् तस्य नास्तित्वम्
उदधेः यथा तरंगा हि दर्पणे सुपिने यथा

न प्रकृति ईश्वर हेतु यदृच्छा अणु काल स्वभाव उपनिबद्धा महामते तथागतानां धर्म देशना

स्व चित्तम् समाधाय ध्यान विमोक्ष समाधि मार्ग फल समापत्ति विमुक्ति वासना चिन्त्य परिणति च्युति विगतम् प्रत्यात्म आर्य गति लक्षण सुख विहारम् महामते अधिगच्छन्ति श्रावकाः

सत् असत् न उपलब्धाः ते प्रज्ञया कृपया च ते

चित्तं केशोण्डुकं माया स्वप्नं गन्धर्वम् एव च

बालानां मन्द बुद्धीनाम् आर्याणां च विविक्तताम्

प्रस्थे हि स्यात् यवाः क्यन्तः प्रस्थ अर्धे च यवाः कति

वस्तु परिकल्प लक्षण अभिनिवेश वासनात् परिकल्पयन् महामते परिकल्पित स्वभाव लक्षणम् भवति

यदि पुनर् महामते विकल्पः अन्यः स्यात् शशविषाणात् अविषाण हेतुकः स्यात्

तेन उच्यते प्रचरित शून्यता इति

पुनर् अपि महामतिः आह कतमः अत्र भगवन् अत्यन्ततो न परिनिर्वाति भगवन्त् आह बोधिसत्त्वैः इच्छन्तिकः अत्र महामते आदि परिनिर्वृतान् सर्व धर्मान् विदित्वा अत्यन्ततो न परिनिर्वाति

यदि पुनर् भगवन्त् भावा न स्युः अभिलापो न प्रवर्तते

यानि अधिगम्य योगी खञ्ज गर्दभः इव चित्त प्रज्ञा ज्ञान लक्षणम् हित्वा जिनसुतैः अष्टमाम् प्राप्य भूमिं तद् उत्तरे लक्षण त्रये योगम् आपद्यते

न पुनः सर्व कुशल मूल उत्सर्ग इच्छन्तिकः

अनधिष्ठिताः च महामते बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः कुतीर्थ्य श्रावक मार आशय पतिताः न अनुत्तराम् सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्येरन्

पुनर् अपरम् महामते चतुष्टय विनिर्मुक्ता तथागतानां धर्म देशना यत् उत एकत्व अन्यत्व उभय अनुभय पक्ष विवर्जिता

सा च त्वया परिवर्जयितव्या

एष हि महामते असत् लक्षण समारोप विकल्पः अनादि काल प्रपञ्च दौष्ठुल्य विचित्र वासना अभिनिवेशात् प्रवर्तते

द्वारं हि परम अर्थस्य विज्ञप्तिः द्वय वर्जिता

प्रलोभ्य क्रीडयित्वा च भूतान् दद्यात् ततस् मृगान्

तत् यथा महामते मृगतृष्णा उदकम् मृगा उदक भावेन विकल्प्य ग्रीष्म अभितप्ताः पातुकामतया प्रधावन्ति स्व चित्त दृष्टि भ्रान्ति अनवबोधात् न प्रजानन्ति न अत्र उदकम् इति एवम् एव महामते बाल पृथग्जनाः अनादि काल विविध प्रपञ्च विकल्प वासित मतयः राग द्वेष मोह अग्नि तापित मनसः विचित्र रूप विषय अभिलाषिणः उत्पाद भङ्ग स्थिति दृष्टि आशयाः आध्यात्मिक बाह्य भाव अभाव अकुशलाः

पुनर् अपरम् महामते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन स्वभाव लक्षण त्रय कुशलेन भवितव्यम्

गोत्र अगोत्रम् कथं केन चित्त मात्रम् भवेत् कथम्

हस्ते धनुस् क्रमे क्रोशे योजने हि अर्ध योजने

विज्ञप्तिः नाम मात्रा इयम् लक्षणेन न विद्यते

न स्वयम् उत्पद्यते न च पुनर् महामते ते न उत्पद्यन्ते अन्यत्र समाधि अवस्थायाम्

शून्यता च कथं केन क्षण भङ्गः च ते कथम्

संघः ते स्यात् कतिविधः संघ भेदः कथं भवेत्

अहेतुत्वं च भगवन् लोकस्य अस्मिन् सति इदम् ब्रुवतः

बाल पृथग्जन अभूत परिकल्पित स्वभाव विकल्पित त्वात् महामते अन् उत्पन्नाः सर्व भावाः

तथा अहम् लक्षणैः चित्रैः धर्माणाम् प्रतिबिम्बकैः

असत् हेतु समारोपः पुनर् महामते यत् उत अहेतु समुत्पन्नम् प्राञ्च् विज्ञानम् पश्चाद् अ भूत्वा मायावद् अन् उत्पन्नम् पूर्वं चक्षुः रूप आलोक स्मृति पूर्वकम् प्रवर्तते

शोभाः च जिनपुत्राः च कुत्र मे पृच्छ मां सुत

तेन उच्यते अप्रचरित शून्यता इति

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महा सत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतत् अवोचत् कतिविधो भगवन् विज्ञानानाम् उत्पाद स्थिति निरोधः भवति भगवन्त् आह द्विविधो महामते विज्ञानानाम् उत्पत्ति स्थिति निरोधः भवति न च तार्किका अवबुध्यन्ते यत् उत प्रबन्ध निरोधः लक्षण निरोधः च

उत्पादम् अथ न उत्पादम् निर्वाणं शून्य लक्षणम्

स्व चित्त दृश्य विकल्प लक्षण गतिंगतेन च भवितव्यं बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन

तदा बुद्ध कर आदित्याः सर्व क्षेत्राः समागताः

तथता ज्ञान बुद्धाः वै कथं केन वदाहि मे
तत् यथा महामते मनो अ प्रतिहतम् गिरि कुड्य नदी वृक्ष आदिषु अनेकानि योजन शत सहस्राणि पूर्व दृष्ट अनुभूतान् विषयान् अनुस्मरन् स्व चित्त प्रबन्ध अ विच्छिन्न शरीरम् अ प्रतिहत गति प्रवर्तते एवम् एव महामते मनस् मय काय सह प्रतिलम्भेन माया उपम समेन समाधिना बल वशिता अभिज्ञान लक्षण कुसुमितम् आर्य गति निकाय सहजः मन इव प्रवर्तते अ प्रतिहत गतिः पूर्व प्रणिधान विषयान् अनुस्मरन् सत्त्व परिपाक अर्थम्

अत्र ते महामते योगः करणीयः

तत् यथा महामते गन्धर्वनगरे अ विदुषाम् अनगरे नगर संज्ञा भवति

केशोण्डुक प्रख्यम् इदम् मरीचि उदक विभ्रमत्

एवं हि महामते बोधिसत्त्वो महासत्त्वः स्व चित्त दृश्य विभावना कुशलः भवति

हया गजा मृगाः केन ग्रहणं यान्ति बालिशाः

सर्षपे हि अणवः क्यन्तो रक्षिका सर्षपाः कति

सत् असत् न उपलब्धः ते प्रज्ञया कृपया च ते

तत्र निराभास लक्षणम् पुनर् महामते सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्ध तीर्थ लक्षण परिचयात् प्रवर्तते

उहोडिमा नरा योगे कामधातौ न बुध्यसे

निराभास परावृत्ति शतम् केन ब्रवीषि मे

ध्यानानि च अप्रमाणानि आरूप्याः च समाधयः

प्रशंसा यदि वा निन्दा तस्य उच्येत कथं मुने

अचलाः तद् अन्तरे वै के नाना रत्न उपशोभिताः

पुनर् अपरम् महामते संसार विकल्प दुःख भय भीताः निर्वाणम् अन्वेषन्ते

भगवन्त् आह न महामते मम अ हेतुक कारण वादः हेतु प्रत्यय संकरः च प्रसज्यते अस्मिन् सति इदम् ब्रुवतः ग्राह्य ग्राहक अभावात् स्व चित्त दृश्य मात्र अवबोधात्

सा च न छाया वृक्ष संस्थान असंस्थानात् एवम् एव महामते तीर्थ्य दृष्टि वासना वासित विकल्पाः एकत्व अन्यत्व उभय त्व अनुभय त्व नास्त्यस्तित्वम् विकल्पयिष्यन्ति स्व चित्त दृश्य मात्र अनवधारित मतयः

एते श्रेयस् अर्थिभिः दूरतः परिवर्ज्या इति वक्ष्यन्ते

मुक्तस्य गमनं कुत्र बद्धः कः केन मुच्यते

निरीक्ष्य परिषदं सर्वाम् अलपी सुगत आत्मजम्

पुनर् अपरम् महामते अधिष्ठान द्वय धिष्ठिताः बोधिसत्त्वाः तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां चरणयोः निपत्य प्रश्नान् परिपृच्छन्ति

देशेमि शून्यतां नित्यं शाश्वत उच्छेद वर्जिताम्

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमाम् गाथाम् अभाषत

रङ्गे न विद्यते चित्रं न भूमौ न च भाजने

अहं ते देशयिष्यामि प्रत्यात्म गति गोचरम्

एवम् एव महामते अनादि काल तीर्थ्य प्रपञ्च वाद वासना अभिनिविष्टाः एकत्व अन्यत्व अस्तित्व नास्तित्व वादान् अभिनिविशन्ते स्व चित्त दृश्य मात्र अनवधारित मतयः

वह्नेः शिखा कति अणुका पवने हि अणवः कति

तत्र ख्याति विज्ञानम् महामते अचिन्त्य वासना परिणाम हेतुकम्

ध्यानानि च अप्रमाणानि स्कन्धा गति आगतानि च

सर्व भाव स्वभावा च वचनम् अपि नृणाम्

श्रावक त्वे प्रत्येक जिन गोचरे

नर नारी वनम् केन

नदी बीज दीप वायु मेघ सदृश क्षण परम्परा भेद भिन्नम् चपलं वानर मक्षिका सदृशम् अचौक्षम् अचौक्ष विषय चारी अनाथः अनलः इव अतृप्तम् अनादि काल प्रपञ्च विषय वासना रहितम् अरघट्ट चक्रयन्त्र चक्र वत् संसार भव गति चक्रे विचित्र देह रूप धारि माया वेताल यन्त्र प्रतिमम् प्रवर्तमानं प्रवर्तते

अनुत्पत्तिं संधाय महामते निःस्वभावाः सर्व भावाः

यथा च अहं च अन्ये च बोधिसत्त्वा महासत्त्वा एवमादिषु परिकल्पित स्वभाव स्व सामान्य लक्षण विनिवृत्त दृष्टयः क्षिप्रम् अनुत्तराम् सम्यक्सम्बोधिम् अभिसंबुध्य सर्व सत्त्वानाम् सर्व गुण सम्पत्तीः परिपूरयेम

भगवन्त् आह न हि महामते विकल्प अप्रवृत्ति अपेक्षम् तस्य नास्तित्वम्

तत् यथा महामते हास्य लास्य गीत वादित्र वीणा लेख्य योग्याः क्रमशः प्रवर्तन्ते न युगपत् एवम् एव महामते तथागतः सर्व सत्त्वानाम् क्रमशः स्व चित्त दृश्य धाराम् विशोधयति न युगपत्

न यत्र महामते निर्वाणं तत्र संसारः

द्विविधा स्थितिः प्रबन्ध स्थितिः लक्षण स्थितिः च

अथ च ते महामते स्व चित्त दृश्य विकल्पाः ख्यायन्ते बालानां बिम्ब आकृतयः
एवम् एव शशस्य विषाणं महामते गो विषाणम् अपेक्ष्य भवति

सर्व भावः अस्वभावः हि सत् वचनम् तथा अपि असत्

एषा महामते श्रावक यान अभिसमय गोत्रकस्य अनिर्याण निर्याण बुद्धिः

पुनर् अपरम् महामते पञ्च अभिसमय गोत्राणि

इदं श्रुत्वा महा वीरः बुद्धो लोक विदाम् वरः

अथ खलु महामतिर् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महामति बोधिसत्त्व सहितः सर्व बुद्धक्षेत्र अनुचारी बुद्ध अनुभावेन उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा दक्षिणं जानु मण्डलम् पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवन्त् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य भगवन्तं गाथाभिः अभ्यष्टावीत्

तत् यथा महामते प्रतिश्रुत्का पुरुष नदी पवन संयोगात् प्रवर्तमाना अनुश्रूयते

चिकित्सा शास्त्रम् सत्त्वानां कथं केन वदाहि मे

कुत्र कस्मात् कथं केन भगवन् नृणां वाच् विज्ञप्ति विकल्पः प्रवर्तते भगवन्त् आह शिर उरस् नासा कण्ठ तालु ओष्ठ जिह्वा दन्त समवायात् महामते वाक् प्रवर्तमाना प्रवर्तते

विधूय सर्वाणि एतानि निराभासं यदा भवेत्

स्व चित्त दृश्य मात्र अनवतारेण महामते बाल पृथग्जनाः भाव अभाव स्वभाव परमार्थ दृष्टि द्वयवादिनः भवन्ति

आतुरे आतुरे यद्वत् भिषज् द्रव्यम् प्रयच्छति

एवं हि महामते बोधिसत्त्वो महासत्त्व उत्पाद स्थिति भङ्ग दृष्टि विवर्जितः भवति

कृत्वा धर्मेषु अवस्थानम् तत्त्वं देशेमि योगिनाम्

एते हि महामते स्व विकल्प कल्पिताः बाल पृथग्जनैः न क्रम वृत्त्या न युगपद् प्रवर्तन्ते

पुनर् अपरम् महामते सप्तविधो भाव स्वभावः भवति यत् उत समुदय स्वभावः भाव स्वभावः लक्षण स्वभावः महाभूत स्वभावः हेतु स्वभावः प्रत्यय स्वभावः निष्पत्ति स्वभावः च सप्तमः

ते भोन्ति निरुपादाना इह अमुत्र निरञ्जनाः

तत्र कथं महामते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो बाह्य भाव अभाव उपलक्षण कुशलः भवति यत् उत मरीचि स्वप्न केशोण्डुक प्रख्याः महामते सर्व भावाः

निमित्त लक्षण अभिनिवेशः पुनर् यत् उत तेषु एव आध्यात्मिक बाह्येषु धर्मेषु स्व सामान्य लक्षण परिज्ञान अवबोधः

तदा नैर्माणिकं कायं क्रिया संस्कार वर्जितम्

परिकल्पित स्वभावाः इव परतन्त्र आशयाः विश्व रूप चिन्तामणि सदृशाः सर्व बुद्धक्षेत्र पर्षद् मण्डल गताः माया स्वप्न प्रतिभास प्रतिबिम्ब उदकचन्द्र गति समान् उत्पाद भङ्ग शाश्वत उच्छेद रहितान् सर्व धर्मान् संमुखं सर्व तथागतेभ्यः सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्ध यान विरहान् धर्म देशनाम् शृण्वन्ति समाधि मुख शत सहस्राणि च प्रतिलभन्ते

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतम् एव अर्थम् अध्येषते स्म देशयतु मे भगवान् पुनर् अपि वाच् विकल्प अभिव्यक्ति गोचरम्

बालानां बुद्धि वैकल्यात् आलयम् हि उदधिः यथा

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतत् अवोचत् देशयतु मे भगवान् सर्व तीर्थ्य आगति प्रचारम् आर्य प्रत्यात्म ज्ञान गति गम्यम् परिकल्पित स्व सामान्य लक्षण विनिवृत्तम् परमार्थ तत्त्व अवतारम् भूमि अनुसंधि क्रम उत्तरोत्तर विशुद्धि लक्षणम् तथागत भूमि अनुप्रवेश लक्षणम् सर्व धर्माणाम्

विषय अविपर्यास दर्शनात् विकल्पो न प्रवर्तते

उपन्यासं करिष्यामि पदानां शृणु मे सुत

एतत् महामते अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नानाम् तथागतानाम् अर्हन्ताम् सम्यक् संबुद्धानाम् भाव स्वभाव परमार्थ हृदयम् येन समन्वागताः तथागताः लौकिक लोकोत्तरतमान् धर्मान् आर्येण प्रज्ञा चक्षुषा स्व सामान्य लक्षण पतितान् व्यवस्थापयन्ति

अथ खलु महामतिर् बोधिसत्त्वो महा सत्त्वः भगवता कृत अवकाशः भगवन्तः चरणयोः निपत्य भगवन्तं प्रश्नं परिपृच्छति स्म

तत् यथा महामते देवे प्रवर्षति जल बुद्बुदकाः स्फटिक मणि सदृशाः ख्यायन्ते

अभिलापो जानिकः केन वैचित्र सत्त्व भावयोः

तस्मात् महामते न स्व जाति लक्षण निरोधः विज्ञानानां किं तु कर्म लक्षण निरोधः