tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
मया माया बल कृता वापी पीता तु इयम् यदि

बभूवुः ते विमनसः कथं कार्यम् इति ब्रुवन्

ततस् अमर अमर गुरुम् परिवार्य भवं हरम्

एतेषां च समारम्भाः तस्मिन् सागर सम्प्लवे

सूत उवाच

कृत्वा युद्धानि घोराणि प्रमथैः सह स अमरैः

या सा अमृत रसा गूढा वापी वै निर्मिता त्वया

दनु तनय निनाद मिश्रितः प्रतिनिधि संक्षुभित आणव उपमः

परिवार्य ययुः हृष्टाः स आयुधाः पश्चिम उदधिम्

त्रिदश गण पते निशामय एतत् त्रिपुर निकेतनम् दानवाः प्रविष्टाः

अभिभव त्रिपुरम् स दानव इन्द्रम् शर वर्षैः मुसलैः च वज्र मिश्रैः

यत्र मद् वर कौशल्यम् विज्ञातं न वृतं बुधैः

कः अन्यः मद् मायया गुप्तां वापीम् अमृत तोयिनीम्

असुर वर वध अर्थम् उद्यतानाम् प्रतिविदधामि सुखाय ते अनघैः

वापी सा साम्प्रतं दृष्टा मृत संज्ञा इव अङ्गना

समः अयम् रुचिरो देशो निर्द्रुमो निर्द्रुम अचलः

अवतस्थुः पुराणि एव गोपुर आभरणानि च

यम वरुण कुबेर षण्मुखैः तद् सह गणपैः अपि हन्मि तावत् एव

स रथ वर गतः भवः समर्थो हि उदधिम् अगात् त्रिपुरम् पुनर् निहन्तुम्

अपक्रान्ते तु त्रिपुरे त्रिपुरारिः त्रिलोचनः

वापी पालाः ततस् अभ्येत्य नभः काल इव अम्बुदाः

यूयं यत् प्रथमम् दैत्याः पश्चात् च बल पीडिताः

प्रमथैः समरे भिन्नाः त्रैपुराः ते सुरारयः

यथा विपक्षाः शकुना नद्यः क्षीण उदकाः यथा

इति भव वचन प्रचोदिते दश शत नयन वपूः समुद्यतः

शीर्ण दंष्ट्राः यथा नागा भग्न शृङ्गाः यथा वृषाः

कष्टम् इति असकृत् प्रोच्य दितिजान् इदम् अब्रवीत्

प्रविष्टा नगरं त्रासात् प्रमथैः भृश मर्दिताः

प्रमथानां महा वेगम् सहामः श्वसन उपमम्

अमर वर पुरे अपि दारुणो जलधर राव मृदङ्ग गह्वरः

युध्यतां निघ्नतां शत्रून् भीतानाम् च द्रविष्यताम्

यत्र नाम महाभागाः प्रविशन्ति गिरेः वनम्

अथ तान् म्लान मनसः तदा तामरस आननः

सु गुह्यम् अपि दैत्यानां न अस्ति अस्य अविदितम् भुवि

अहो हि कालस्य बलम् अहो कालो हि दुर्जयः

अथ भुवन पतिः गतिः सुराणाम् अरि मृगयाम् अददात् सुलब्ध बुद्धिः

पितामह दृढं भीता भगवन्त् दानवाः हि नः

विहित पर बल अभिघात भूतम् व्रज जलधेः तु यतः पुराणि तस्थुः

पितामहम् उवाच इदम् वेद वाद विशारदम्

इति परिगणयन्तो दितेः सुता हि अवतस्थुः लवणार्णव उपरिष्टात्

सिंह नादम् ततः कृत्वा देवा देव रथम् च तम्

बभूवुः निष्प्रभाः दैत्या ग्रहा इन्दु उदये यथा

पुरं प्रविविशुः भीताः प्रमथैः भग्न गोपुरम्

त्रिपुरेण ययौ तूर्णं सागरं सिन्धु बान्धवम्

तोषयित्वा तथा युद्धे प्रमथान् अमरैः सह

अथ चारु पताक भूषितम् पटह आडम्बर शङ्ख नादितम्

मये विवदमाने तु नर्दमान इव अम्बुदे

वापी पाल वचः श्रुत्वा मयः असौ दानव प्रभुः

पीता सा वृष रूपेण केनचिद् दैत्य नायकैः

पास्यते विष्णुम् अजितम् वर्जयित्वा गदाधरम्

नव अम्भस् पूरितम् कृत्वा बाधन्ते अस्मान् मरुत् गणाः

उवाच दैत्यो दैत्यानां परम अधिपतिः मयः

नर्दयन्तो ययुः तूर्णम् सागरं दानव आलयम्

विनष्टाः स्म न संदेहः त्रिपुरम् दानवा गतम्

त्रिपुरम् अभिसमीक्ष्य देवता विविध बलाः ननदुः यथा घनाः

समाकुल उत्पल वना समीन आकुल पङ्कजा

मयम् आहुः यम प्रख्यम् साञ्जलि प्रग्रहाः स्थिताः

अप्रियं क्रियते व्यक्तं देवैः न अस्ति अत्र संशयः

तत एव रथं तूर्णं प्रापयस्व पितामह

ते यूयं यदि मन्यध्वं

इति उक्त्वा स मयो दैत्यो दैत्यानाम् अधिपः तदा

यत एव हि ते याताः त्रिपुरेण तु दानवाः

अहम् अपि रथ वर्यम् आस्थितः सुरवर वर्यैः भवेय पृष्ठतः

निरुत्साहा भविष्यन्ति एतद् रथ पथ आवृताः
न अस्य विरोद्धव्यम्

तैः स राजा दृष्ट आगच्छन्

कल्प दूष्य वृक्षैः चतुर्विधानि तुण्डिचेलानि

आगमय आनन्द येन कुशिग्रामकम्

अयम् आनन्द षष्ठो हेतुः षष्ठः प्रत्ययो महतः पृथिवीचालस्य

पश्चात् ते ऽमात्या भटबलाग्र नैगम जनपदाः च अभिषेकम् गृहीत्वा आगताः

पुण्य महेशाख्यः ऽयं सत्त्वः

असुरैः श्रुतः

अथ भगवत एतत् अभवत् यत् नु अहम् तद् रूपम् समाधिं समापद्येयं यथा समाहिते चित्ते जीवित संस्कारान् अधिष्ठाय आयुः संस्कारान् उत्सृजेयम्

पर्वतो ऽपि सुवर्णस्य समो हिमवता भवेत्

कैश्चिद् श्रोतापत्ति फलम् कैश्चित् सकृदागामि फलम् कैश्चिद् अनागामि फलम् प्राप्तम्

यत् भूयसा सा पर्षद् बुद्ध निम्ना धर्म प्रवणा संघ प्राग्भारा व्यवस्थिता

समनन्तर उत्सृष्टेषु आयुः संस्कारेषु कामावचरेषु देवेषु षष् निमित्तानि प्रादुर्भूतानि पुष्प वृक्षाः शीर्णाः रत्न वृक्षाः शीर्णाः आभरण वृक्षाः शीर्णाः भवन सहस्राणि प्रकम्पितानि सुमेरु शृङ्गानि विशीर्णानि दैवतानि वादित्र भाण्डानि पराहतानि

अथ राजा मान्धाता दिवौकसम् यक्षम् आमन्त्रयते अस्ति किंचिद् अन्य द्वीपम् अन् आज्ञापितम् इति न अस्ति देव

यः प्रेक्षति दुःखम् इतस् निदानम् कामेषु जातु स कथं रमते

अथ स विपश्यी सम्यक्संबुद्धो जनपदेषु चर्यां चरमाणो ऽनुपूर्वेण बन्धुमतीं राजधानीम् अनुप्राप्तः

वैशालीं पिण्डाय चरित्वा कृत भक्त कृत्यः पश्चात् भक्त पिण्डपात प्रतिक्रान्तः पात्र चीवरम् प्रतिसमय्य येन चापाल चैत्यम् तेन उपसंक्रान्तः

अथ विपश्यी सम्यक्सम्बुद्धः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय बन्धुमतीं पिण्डाय प्राविशत्

समनन्तर उत्सृष्टेषु आयुः संस्कारेषु अनेकाः नाग यक्ष गन्धर्व किन्नर महोरगाः भगवतः सकाशम् उपसंक्रान्ताः भगवतो दर्शनाय

आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रतिश्रुत्य यावन्तो भिक्षवः चापालम् चैत्यम् उपनिश्रित्य विहरन्ति तान् सर्वान् उपस्थानशालायाम् संनिपात्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

अथ मारस्य पापीयस एतत् अभवत् परिनिर्वास्यते बत श्रमणो गौतमः

यत् नु अहम् तम् अपि गत्वा समनुशासेयम्

पश्चात् ते ऽसुराः कथयन्ति क एषो अस्माकम् उपरि विहायसम् अभ्युद्गतः यतस् तैः श्रुतं मनुष्य राजा एष मूर्धातो नाम

सुदर्शनस्य नगरस्य वीथ्यो ऽर्धतृतीयानि योजन सहस्राणि आयामेन विस्तरेण द्वादश योजनानि अभिरूपाः दर्शनीयाः प्रासादिकाः कनक वालुका आस्तीर्णाः चन्दन वारि परिषिक्ताः हेम जाल अवनद्धाः

एतैः भटबलाग्रम् स्तम्भितम्

अनेन दानेन महद्गतेन बुद्धो भवेयं सुगतः स्वयम्भूः

सामन्तके विविधाः पुष्प वृक्षाः फल वृक्षाः सु जाताः सु संस्थिताः आपीडक जाताः तत् यथा दक्षेण मालाकारेण वा मालाकार अन्तेवासिना वा माला वा अग्र स्थित अवतंसकानि वा सु रचितानि

अन्तरिक्षे देव दुन्दुभयः ऽभिनदन्ति

यतः सदामत्ता देवाः तैः सार्धं देवैर् नागैः च अग्रतस् प्रधाविताः

अथ आयुष्मान् आनन्दः सायाह्णे अभिसंलयनात् व्युत्थाय येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

आकाङ्क्षमाणः तथागतः कल्पं वा तिष्ठेत् कल्प अवशेषम् वा

यदा च पुनर् तेन जन कायेन श्रुतं राजा मूर्धातो ग्लानो मरण अवस्थितः इति ततस् ते ऽमात्या जनपदाः च अनेकानि प्राणि शत सहस्राणि राजानं मूर्धातम् उपसंक्रम्य दर्शनाय

अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः चतुर् रत्न मयः

तैः योजयद्भिः घटद्भिः सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम्

उपसंक्रम्य भगवन्तम् एवम् वदामि परिनिर्वातु भगवान् परिनिर्वाण काल समयः सुगतस्य

तैः उक्तम् किम् एतत् भवन्तः धावतो यतो नाग आदिभिः देवैः अग्रतस् अनुयायिभिः अभिहिताः एष मनुष्य राजा आगच्छति

ततो राज्ञा अभिहितम् मम राज्ये मनुष्याः कर्तिष्यन्ति सूत्रम् एव देवो वर्षतु

गृहाः कूटागारा हर्म्याः प्रासादाः स्वासनका अवलोकनका संक्रमणकाः

तस्य राज्ञो मूर्धातस्य उदक निश्रितैः नागैः बलकायः विष्कम्भितः
यतो राजा संलक्षयति मम राज्ये मनुष्या वस्त्राणि वापयिष्यन्ते वस्त्राणि एव देवो वर्षतु

यतो राज्ञा अभिहितं किम् एते मनुष्याः कुर्वन्ति ततस् तैः अमात्यैः राजा अभिहित एते देव मनुष्याः सस्य आदीनि कृषन्ति तत ओषधयो भविष्यन्ति

यः च असौ मुद्गः पात्र कण्टकम् आहत्य भूमौ पतितस् तस्य कर्मणो विपाकेन त्रायस्त्रिंशान् देवान् अधिरूढः

अपि तु यो युष्माकं रत्नैः अर्थी स यावत् ईप्सितानि रत्नानि गृह्णातु

अर्घेण अस्य प्रत्युद्गच्छामः

विष्कम्भितं भटबलाग्रम्

यावत् च जम्बुद्वीपे यावत् च पूर्वविदेहे द्वीपे यावत् च अपरगोदानीये द्वीपे यावत् च उत्तरकुरुषु यावत् च सप्तसु काञ्चन मयेषु पर्वतेषु यावत् च देवान् त्रायस्त्रिंशान् अधिरूढः अत्र अन्तरे चतुर्दश उत्तरम् शक्र शतम् च्युतम्

तेन ऋषयो ऽभिहिताः

तस्य तत्र स्वकं भटबलाग्रं समनुशासतः षट् चक्राः च्युताः

अथ राज्ञो मूर्धातस्य एतत् अभवत् अस्ति मे जम्बुद्वीप ऋद्धः च स्फीतः च क्षेमः च सुभिक्षः च आकीर्ण बहु जन मनुष्यः च

यत्र त्रायस्त्रिंशाः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति स्वकं पुण्य फलम् प्रत्यनुभवन्ति

निर्वाणाय गमिष्यति मल्लानाम् उपवर्तनम् यमकशालवनम्

तैः अमात्यैः पुनः संदेशो विसर्जितः पिता ते कालधर्मणा संयुक्तः

ततो ऽसौ संलक्षयति यदि मम पिता कालगतः किं भूयो ऽहं गच्छामि इति ततो भूयः संदेशो ऽभ्यागतः

तं श्रुत्वा असुराः कथयन्ति कस्य एष गुण शब्दः तैः श्रुतं राज्ञो मूर्धातस्य एष गुण शब्दः

अथ अन्यतरः भिक्षुः तस्याम् वेलायां गाथां भाषते

अनेकाभ्यः पर्वत कन्दर गिरि गुहाभ्यः ऽनेकानि ऋषि शत सहस्राणि आगतानि

ततस् तैः अमात्यैः संदेशो विसर्जितः पिता ते ग्लानीभूतः

यदा तेषाम् ऋषि कोपेन पक्षाणि शीर्णानि ततस् ते पाद उद्धारकेण प्रस्थिताः

वृष्टं मे सप्त अहम् अन्तःपुरे हिरण्य वर्षम्

ततो राज्ञा अभिहितम् एवंविधा अपि ऋषयो भवन्ति येषां सत्त्वानाम् अन्तिके न अस्ति अनुकम्पा ततो राज्ञा अमात्याः संदिष्टा गच्छन्तु भवन्तः ऋषीणाम् एवम् वदन्तु तत्र गच्छत यत्र अहम् न वसयामि इति

विविधैः स्थल जैः शकुनकैर् वल्गु स्वरैः मनोज्ञ स्वरैः कामरूपिभिः अभिनिकूजिताः

जनपदान् गतस्य पिता ग्लानीभूतः

एतर्हि वा मे अत्ययात् ये ते धर्मा दृष्ट धर्म हिताय संवर्तन्ते दृष्टधर्म सुखाय संपराय हिताय संपराय सुखाय ते भिक्षुभिः उद्गृह्य पर्यवाप्य तथा तथा धारयितव्या वाचयितव्या ग्राहयितव्या यथा एव तत्र ब्रह्मचर्यं चिरस्थितिकं स्यात् बहु जन्यम् पृथु भूतम् यावत् देव मनुष्येभ्यः सम्यक् संप्रकाशितम्

मूर्धतो जातो मूर्धात इति संज्ञा संवृत्ता

वृष्टं च सप्त अह हिरण्य वर्षम् मूर्धातस्य राज्ञो महा बलस्य

चिन्तयित्वा तुलयित्वा उपपरीक्ष्य पृथक् पृथक् उक्ताः शिल्पस्थान कर्मस्थानानि मापयितुम्

लोके हि शल्यम् उपाधिम् विदित्वा तस्य एव धीरो विनयाय शिक्षेत्

तं दृष्ट्वा द्वात्रिंशत् लक्षण अलंकृतम् असेचनक दर्शनम् अतीव प्रसाद उत्पन्नः

तत्र यदि असुराः पराजयन्ते पश्चात् असुर पुर्याम् द्वाराणि बध्नन्ति

उपोषधस्य राज्ञः षष्टि स्त्री सहस्राणि

उपसंक्रम्य राजानं मूर्धातम् इदम् अवोचन् भविष्यन्ति खलु देवस्य अत्ययात् पश्चिमा जनपदाः परिपृष्टवन्तो राज्ञा मूर्धातेन मरण समये किं व्याकृतं सचेद् वो ग्रामण्यो मम अत्ययात् कश्चिद् उपसंक्रम्य एवम् पृच्छेत् किं भवन्तो राज्ञा मूर्धातेन मरण समये व्याकृतम् तेषाम् इदम् स्यात् वचनीयम् राजा भवन्तो मूर्धातो रत्नैः समन्वागतो ऽभूत्

यदा ह भगवता वाग् भाषिता इदम् अपश्चिमकम् वैशाल्या दर्शनम् तदा अनेकाभिः वैशाली वन निवासिनीभिः देवतैः अश्रु पातः कृतः

भूयः स राजा दिवौकसम् यक्षम् आमन्त्रयति अस्ति दिवौकस किंचिद् अन्य द्वीपः न आज्ञापितम् दिवौकस आह अस्ति देव अपरगोदानीयं नाम द्वीपम् ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्ण बहु जन मनुष्यम् च
प्रक्षिप्ते पादे अवनमति उत्क्षिप्ते पादे उन्नमति दिव्यैः मन्दारवैः पुष्पैः जानु मात्रेण ओघेन संस्तीर्णः

परिनिर्वाणाय गमिष्यति मल्लानाम् उपवर्तनम् यमकशालवनम्

तथागतस्य आनन्द चत्वार ऋद्धिपादा आसेविता भाविता बहुलीकृताः

ततस् ते संलक्षयन्ति एषो ऽयं चतुर् द्वीप ईश्वरः

तैः युज्यद्भिः घटद्भिः व्यायच्छद्भिः सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् प्राप्तम्

अहो बत मे ऽन्तःपुरे सप्त अहम् हिरण्य वर्षम् पतेत् एक कार्षापणः ऽपि बहिर् न निपतेत्

यादृशम् आकाङ्क्षति देवो वा देव कन्या वा सह चित्त उत्पादात् हस्ते प्रादुर्भवन्ति

सुदर्शने नगरे चतुर्विधाः कल्प दूष्य वृक्षाः नीलाः पीता लोहिता अवदाताः

स आकाङ्क्षमाणः पृथिवीं चालयति

यस्मात् एवम् बुद्धे भगवति महा कारुणिके काराः कृता अत्यर्थं महा फलाः भवन्ति महा अनुशंसाः महा द्युतयः महा वैस्तारिकाः इति तस्मात् भवद्भिः किं करणीयं बुद्धे धर्मे संघे काराः करणीयाः सम्यक् प्रणिधानानि च करणीयानि इति

संमुखं मे भदन्त भगवतो अन्तिकात् श्रुतम् संमुखम् उद्गृहीतम् यस्य कस्यचिद् चत्वारः ऋद्धिपादा आसेविता भाविता बहुलीकृताः आकाङ्क्षमाणः तथागतः कल्पं वा तिष्ठेत् कल्प अवशेषम् वा

प्रव्रजित्वा अर्हत् त्वम् प्राप्तम्

अयं द्वितीयो हेतुः द्वितीयः प्रत्ययो महतः पृथिवीचालस्य

गच्छन्तु भवन्तो यत्र अहम् न वसयामि इति

अद्राक्षीत् राजा मूर्धातः सुमेरु मूर्धनि अभिरुहन् श्वेत श्वेतम् अभ्र कूटम् इव उन्नतम्

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः भगवतः प्रत्यश्रौषीत्

राज्ञो मूर्धातस्य दिवौकसो यक्षः पुरोजवः

भगवान् आह एवम् एतत् आनन्द एवम् एतत्

ते कथयन्ति अभिषेकं देव प्रतीच्छस्व

अथ आयुष्मान् आनन्दः भगवन्तम् इदम् अवोचत् न अ हेतु अ प्रत्ययम् भदन्त तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धा दक्षिणेन नागावलोकितम् अवलोकयन्ति

स च राजा जनपदान् पृच्छति

अल्प उत्सुकः त्वम् पापीयन् भव

तथागतस्य आनन्द चत्वार ऋद्धिपादा आसेविता भाविता बहुलीकृताः

यतस् ते ऽमात्याः पृष्टाः कस्मात् पाद उद्धारकेण गच्छन्ति पश्चात् ते ऽमात्याः कथयन्ति देव शब्द कण्टकानि ध्यानानि इति एतेषाम् ऋषि कोपेन पक्षाणि शीर्णानि

तस्य च दिवौकसो नाम यक्षः पुरोजवः

राज्ञा मूर्धातेन जनपदाः पृष्टाः कस्य एतानि पुण्यानि तैः अभिहितम् देवस्य च अस्माकम् च

अन्ये कथयन्ति केचिद् माधातः इति संजानीते

न कार्षापण वर्षेण तृप्तिः कामेषु विद्यते

ततो मुद्गाः चत्वारः पात्रे पतिता एकः कण्टकम् आहत्य भूमौ पतितः

अथ राज्ञो मान्धातस्य एतत् अभवत् अस्ति मे जम्बुद्वीपम् ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्ण बहु जन मनुष्यम् च

एवं मया श्रुतम्

तेन उक्तम् किम् एतत् भटबलाग्रम् विष्कम्भितं ते कथयन्त्य् एते देव सदामत्ता देवाः

भगवता एते भिक्षवः प्रव्रजिताः

यो मूर्धातो राजा अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन

अथ राज्ञो मूर्धातस्य एतत् अभवत् अस्ति मे जम्बुद्वीप ऋद्धः च स्फीतः च क्षेमः च सुभिक्षः च आकीर्ण बहु जन मनुष्यः च

सह चित्त उत्पादात् राजा मूर्धातः तस्मात् ऋद्धितः परिभ्रष्टो जम्बुद्वीपेषु प्रत्यष्ठात्

तैः तुण्डिचेलैः चतुर्विधानि कल्प दूष्यानि नीलानि पीतानि लोहितानि अवदातानि

तत्र अन्यतरः च उत्करिकः नाम वणिक्

यो ऽसौ राजा मूर्धातो अहम् एव आनन्द तेन कालेन तेन समयेन

यूयम् अपि अत्र गत्वा कल्पदूष्य युगानि

देवानां त्रायस्त्रिंशानां पञ्च रक्षाः स्थापिता उदक निश्रिताः नागाः करोट पाणयः देवाः मालाधारा देवाः सदामत्ता देवाः चत्वारः च महा राजानः

तेषां धावतां सदामत्तका देवाः सम्प्राप्ताः

द्विस् अपि त्रिस् अपि भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते रमणीया आनन्द वैशाली वृजि भूमिः चापालम् चैत्यं सप्ताम्रकं बहु पत्त्रकम् गौतमन्यग्रोधः शाल वनम् धुरानिक्षेपनं मल्लानां मकुटबन्धनं चैत्यम्

तुल्यम् अतुल्यम् च संभवं भव संस्कारम् अपोत्सृजन् मुनिः
ततो राज्ञा अभिहितम् ऋषीणां जटाः शीर्यन्ताम् मम च भटबलाग्रं विहायसा गच्छतु

राज्ञा मूर्धातेन उक्तम् केन एतत् भटबलाग्रम् स्तम्भितं ते कथयन्ति देव एते करोट पाणयः देवाः

शब्द कण्टकानि च ध्यानानि

यत् नु अहम् देवान् त्रयस्त्रिंशान् दर्शनाय उपसंक्रमेयम्

सह चित्त उत्पादात् एव राज्ञो मान्धातस्य वस्त्राणि एव देवो वृष्टः

इदम् अवोचत् भगवान्

खरम् आबाधम् स्पृष्टवान् प्रगाढां देवानां मरण आन्तिकीम्

तेन उक्तम् केन एतत् भटबलाग्रम् विष्कम्भितं ते कथयन्ति देव उदक निश्रितैः नागैः

तस्मात् अहम् एवम् वदामि परिनिर्वातु भगवान् परिनिर्वाण काल समयः सुगतस्य

को भदन्त हेतुः कः प्रत्ययो नागावलोकितस्य एवम् एतत् आनन्द एवम् एतत्

किंच अपि ते मनुष्या अममा अपरिग्रहाः

अवशिष्टं न एवम् सम्प्राप्तं पात्रम् अ सम्प्राप्ताः एव भूमौ पतिताः

अनेकैः देव नाग यक्ष गन्धर्व किन्नर महोरगैः शरण गमन शिक्षा पदानि गृहीतानि

निमिंधरात् पर्वतात् विनतके पर्वते प्रत्यष्ठात् काञ्चन मये

तत्र पञ्च ऋषि शतानि पञ्च अभिज्ञानि ध्यायन्ति

प्रणिधिः च मे तत्र कृता उदारा आकाङ्क्षता वा इदम् अग्र बोधिम्

समनुशास्ति राजा मान्धाता उत्तरकुरौ द्वीपे स्वकम् भटबलाग्रम्

अथ राज्ञो मूर्धातस्य एतत् अभवत् अहो बत मे शक्रो देवानाम् इन्द्रः अर्धासनेन उपनिमन्त्रयते

तस्य गच्छतो ऽभिमुखं सर्वाभिभूः सम्यक्सम्बुद्धो जनपदेषु चर्यां चरन् अनुपूर्वेण अभ्यागतः

इदानीं सर्वज्ञेन अनुत्तर ज्ञान ज्ञेय वशि प्राप्तेन निर्वाणाय सम्प्रस्थितेन तावत् एवंविधा धर्म देशना कृता यत् अनेकानि देवता शत सहस्राणि सत्येषु प्रतिष्ठापितानि

पक्वः स्फुटितः

ततस् ते नागा राज्ञो मूर्धातस्य अग्रतस् ऽनुयायिनो जाताः

तस्य समनुशासतः षट् चक्राः च्युताः

अद्राक्षीत् राजा मान्धातः सुमेरु पार्श्वेन अनुयायन् चित्र उपचित्रान् वृक्षान् आपीडक जातान्

सन्ति च मे सप्त रत्नानि

पुनर् अपरम् आनन्द

यतः स राजा पश्यति जनपदान् अनुसंसार्य आकृष्यान् कर्मान्तान् कुर्वतः

राजा च मूर्धातः तद् स्थानम् अनुप्राप्तः

यूयम् अपि ग्रामण्यो ऽत्र गत्वा दिव्यैः पञ्चभिः काम गुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडत रमत परिचारयत

सह चित्त उत्पादात् एव राज्ञो मूर्धातस्य कर्पासान् एव देवो वृष्टः

सुदर्शन नगरे ऽभ्यन्तरे भूमि भागः ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः चित्रः सु चित्रः एकैक चित्र धातु शतेन मृदुः सु मृदुः तत् यथा तुल पिचुः वा कर्पास पिचुः वा

देवानां त्रायस्त्रिंशानां सुदर्शनं नाम नगरम् अर्धतृतीयानि योजन सहस्राणि आयामेन अर्धतृतीयानि योजन सहस्राणि विस्तरेण समन्ततः परिक्षेपेण दश योजन सहस्राणि सप्तभिः काञ्चन मयैः प्राकारैः परिक्षिप्तम्

तस्य एव कर्मणो विपाकतो मे प्राप्ता हि मे बोधिः शिवा अनुत्तरा

राज्ञो मूर्धातस्य अमात्याः चिन्तकाः तुलकाः उपपरीक्षकाः

कुमारो जातो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको द्वात्रिंशत् महापुरुष लक्षणैः समन्वागतः

ता अपि देवता वैशाल्यां शब्दो निश्चारितो भगवान् परिनिर्वाणाय गच्छति न भूयो भगवान् वैशालीम् आगमिष्यति

तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते रमणीया आनन्द वैशाली वृजि भूमिः चापाल चैत्यम् सप्ताम्रकम् गौतमन्यग्रोधः शाल वनम् धुरानिक्षेपनं मल्लानां मकुटबन्धनं चैत्यम्

तेन रत्न शिला आनीता

तेषां धावतां चातुर्महाराजिका देवाः सम्प्राप्ताः

सा अपि परीत्तां पृथिवी संज्ञाम् अधितिष्ठति अप्रमाणां च अप् संज्ञाम्

तस्य तत्र स्वकं भटबलाग्रं समनुशासतः षट् चक्राः च्युताः

तृष्णा क्षये रतो भवति सम्यक्सम्बुद्ध श्रावकः

अयम् आनन्द अष्टमो हेतुः अष्टमः प्रत्ययो महतः पृथिवीचालस्य

सचेद् भिक्षवः स मुद्गः पात्रे पतितो अभविष्यत् न भूमौ स्थानम् एतत् विद्यते यत् देवेषु च मनुष्येषु च राज्य ऐश्वर्य आधिपत्यम् कारितम् अभविष्यत्
यस्मिन् खलु आनन्द समये राज्ञो मूर्धातस्य एवंविधम् चित्तम् उत्पन्नम् यत् नु अहम् शक्रं देवानाम् इन्द्रम् अस्मात् स्थानात् च्यावयित्वा स्वयम् एव देवानां च मनुष्याणां च राज्य ऐश्वर्य आधिपत्यम् कारयेयं काश्यपः सम्यक्सम्बुद्धः तेन कालेन तेन समयेन शक्रो देवानाम् इन्द्रः बभूव

अगमत् राजा मान्धाता अपरगोदानीयं द्वीपम्

पश्चात् राजा मूर्धातो निर्गतः तस्मात् एव नगरात् तेषां देवानाम् असुरैः भग्नकानां स्वं च कायं संनह्य

स राजा कथयति कस्य एतानि पुण्यानि ते कथयन्ति देवस्य च अस्माकम् च

तत्र ये पुण्य महेशाख्याः सत्त्वा अनुपूर्वेण प्रविष्टा अवशिष्टा बहिः स्थिताः

भगवान् एवम् आह न तावत् पापीयन् परिनिर्वास्यामि यावत् न मे श्रावकाः पण्डिता भविष्यन्ति व्यक्ता विनीता विशारदाः अलम् उत्पन्न उत्पन्नानाम् परप्रवादिनां सहधर्मेण निग्रहीतारः अलं स्वस्य वादस्य पर्यवदापयितारो भिक्षवो भिक्षुण्य उपासका उपासिकाः

तस्य मूर्ध्नि देवानां त्रायस्त्रिंशानां सुदर्शनं नाम नगरम्

समनन्तर धिष्ठितेषु जीवित संस्कारेषु महा पृथिवीचालः अभूत् उल्का पाताः दिशोदाहाः

सदामत्तैः देवैः पृष्टाः किं भवन्तो धावतस् तैर् नागैः करोट पाणि आदिभिः च देवैः अभिहिताः एष मनुष्य राजा आगच्छति

भगवता भदन्त चत्वार ऋद्धिपादा आसेविता भाविता बहुलीकृताः

चित्रो जम्बुद्वीपः मधुरं जीवितं मनुष्याणाम्

यतः स राजा कथयति कस्य एतानि पुण्यानि ते कथयन्ति देवस्य च अस्माकम् च

निषद्य भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म अनित्या भिक्षवः सर्व संस्काराः अध्रुवा अनाश्वासिका विपरिणाम धर्माणः यावत् अलम् एव भिक्षवः सर्व संस्कारान् संस्करितुम् अलम्

पूर्णं च मे सहस्रं पुत्राणां शूराणां वीराणां वर अङ्ग रूपिणाम् पर सैन्य प्रमर्दकानाम्

अनेन दानेन महद्गतेन बुद्धो भवेयं सुगतः स्वयम्भूः

भिक्षवः संशय जाताः सर्व संशय छेत्तारम् बुद्धं भगवन्तं पृच्छन्ति कानि भदन्त कर्माणि कृतानि राज्ञा मूर्धातेन येषां कर्मणां विपाकेन सह चित्त उत्पादात् एव सप्त अहम् अन्तःपुरे हिरण्य वर्षम् वृष्टं भगवान् आह

सह चित्त उत्पादात् एव राज्ञो मान्धातस्य अन्तःपुरे सप्त अहम् हिरण्य वर्षम् वृष्टम्

मां धय मां धय मान्धात इति संज्ञा संवृत्ता

अनेकानि ऋषि शत सहस्राणि एत भिक्षव इति प्रव्रजितानि

न चिरस्य इदानीम् तथागतस्य त्रयाणां वार्षिकाणां मासानाम् अत्ययात् निरुपधि शेषे निर्वाण धातौ परिनिर्वाणं भविष्यति

तीर्णः च तारयेयं महा जन ओघान् न तारिता ये पूर्वकैः जिनेन्द्रैः

तस्य तत्र समनुशासतः षट् चक्राः च्युताः

स्फटिक मय्याः वैडूर्य मयी सूची आलम्बनम् अधिष्ठानम्

भूत पूर्वम् आनन्द उपोषधः नाम राजा बभूव

गच्छथ ब्राह्मण्यको ऽयं न एतत् सर्वत्र सिध्यति

यतस् च स राजा कथयति मम राज्ये मनुष्याः कृषिष्यन्ति ततस् तेन उक्तम् सप्ताविंशति बीज जातीनाम् देवो वर्षतु

तेन खलु समयेन अन्यतरः श्रेष्ठि दारकः अचिर प्रतिष्ठितः

स्वयम् आगतम् स्वयम् आगतम् साकेत साकेतम् इति संज्ञा संवृत्ता

यत् नु अहम् तम् अपि गत्वा सम् अनुशासेयम्

अथ राज्ञो मूर्धातस्य अमात्य गण महा अमात्याः राज्य कर्तारः मन्त्र सहजीविनः येन राजा मूर्धातः तेन उपसंक्रान्ताः

भगवान् आह यो असौ ओत्करिकः वणिक् अहम् एव तेन कालेन तेन समयेन

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते ऽस्थात्

वेदिकायाः स्फटिक मया सूची आलम्बनम् अधिष्ठानम्

ततस् तेन एव दिवौकसेन श्री पर्यङ्कः आनीतः

सन्ति मे सप्त रत्नानि तत् यथा चक्र रत्नम् हस्ति रत्नम् अश्व रत्नम् मणि रत्नम् गृहपति रत्नम् स्त्री रत्नम् परिणायक रत्नम् एव सप्तमम्

किंच अपि ते मनुष्या अममा अपरिग्रहाः

केचिद् शरण गमन शिक्षा पदेषु प्रतिष्ठापिताः

यत् नु देवो देवान् त्रायस्त्रिंशान् दर्शनाय उपसंक्रमेत्

यत् नु देवो गत्वा स्वकं भटबलाग्रं समनुशासेत्
यतः स राजा मूर्धातः संलक्षयति यानि एतानि आसनानि प्रज्ञप्तकानि एतेभ्यो यत् अन्तिमम् आसनम् एतत् मम भविष्यति

स कथयति मम मनुष्याः पट्टं बन्धिष्यन्ति यदि धर्मेण राज्यं प्राप्स्यते अमनुष्याः पट्टं बन्धन्तु

कैश्चित् प्रव्रजित्वा अर्हत् त्वम् प्राप्तम्

ततस् तैः अमात्यैः ऋषयो ऽभिहिताः

तत्र ये सत्त्वा उपपन्नाः ते तया आभया अन्योन्यं सत्त्वं दृष्ट्वा संजानन्ति अन्ये अपि इह भवन्तः सत्त्वा उपपन्नाः अन्ये अपि इह भवन्तः सत्त्वा उपपन्ना इति

यतो मालाधारा देवाः तैः नागैः देवैः च सार्धं मूर्धातस्य अग्रतस् प्रधाविताः

ततो ऽमनुष्यैः पट्टो बद्धः

न अस्य शक्यं विरोद्धुम् इति

श्रूयन्ते देवाः त्रायस्त्रिंशाः दीर्घ आयुषः वर्णवन्तः सुख बहुलाः उच्चेषु विमानेषु चिरस्थितिकाः

तेन उक्तम् बकानां पक्षाणि शीर्यन्ताम्

यस्य कस्यचिद् आनन्द चत्वार ऋद्धिपादा आसेविता भाविता बहुलीकृताः आकाङ्क्षन् स कल्पं वा तिष्ठेत् कल्प अवशेषम् वा

ततस् ते अमात्या भूयः कथयन्ति देव अधिष्ठान मध्ये ऽभिषेकः क्रियते

तानि सर्वाभिभुवा सम्यक्सम्बुद्धेन अधिष्ठितानि तथा यथा शकट चक्र मात्राणि अभिनिर्वृत्तानि

तस्य तत्र स्वकं भटबलाग्रं समनुशासतः षट् चक्राः च्युताः

यतस् तेन राज्ञा तस्य जनस्य तावत् एवंविधा धर्म देशना कृता कामेषु आदीनव कथा गृह आश्रम पदस्य आदीनवः भाषितस् तथा कामो जुगुप्सितो यथा अनेकानि प्राणि शत सहस्राणि ऋषीणाम् अन्तिके प्रव्रज्य गृह आश्रम पदानि अपहाय वनं संश्रिता ऋषिभिः प्रव्रजित्वा चत्वारि ब्रह्मविहारान् भावयित्वा कामेषु काम छन्दम् प्रहाय तद् बहुल विहारिणः ब्रह्म लोक सभा गतायाम् उपपन्नाः

गच्छ त्वम् आनन्द यावन्तो भिक्षवः चापालम् चैत्यम् उपनिश्रित्य विहरन्ति तान् सर्वान् उपस्थानशालायाम् संनिपातय

कतमे ऽष्टौ इयम् आनन्द महा पृथिवी अप्सु प्रतिष्ठिता आपो वायौ प्रतिष्ठिताः वायुः आकाशे प्रतिष्ठितः

पूर्णं च मे सहस्रं पुत्राणां शूराणां वीराणां वर अङ्ग रूपिणाम् पर सैन्य प्रमर्दकानाम्

समनुविष्टवान् राजा मूर्धातः पूर्वविदेहं द्वीपम्

अगमत् राजा मान्धातः पूर्वविदेह द्वीपम्

यत् नु देवः तम् अपि गत्वा समनुशासेत्

यतो भूयः सदामत्तैः देवैः करोट पाणि आदिभिः च देवैर् नागैः सार्धं मिश्रीभावं कृत्वा भटबलाग्रं विष्कम्भितम्

तत्र वन खण्डे प्रभूताः पक्षिणो मृगाः च प्रतिवसन्ति

सुमेरुः पर्वत राजा अशीति योजन सहस्राणि अधस्तात् काञ्चन मय्याम् भूमौ प्रतिष्ठितो अशीति योजन सहस्राणि उदकात् अभ्युद्गतः ऊर्ध्वम् अधस् च षष्टि योजन शत सहस्रम् पार्श्वं पार्श्वम् अशीति योजन सहस्राणि तत् भवति समन्त परिक्षेपेण विंशति अधिकानि त्रीणि योजन शत सहस्राणि

सह चित्त उत्पादात् एव राजा मान्धाता उपरि विहायसम् अभ्युद्गतः सार्धम् अष्टादशभिः भटबलाग्र कोटिभिः पुत्र सहस्र परिवृतः सप्त रत्न पुरोजवः

अथ भगवान् तस्मात् समाधेः व्युत्थाय तस्यां वेलायां गाथां भाषते

एतर्हि आनन्द तथागतेन जीवित संस्कारान् अधिष्ठाय आयुः संस्काराः उत्सृष्टाः

अद्राक्षीत् राजा मान्धाता सुमेरु पार्श्वेन अनुयायन् श्वेत श्वेतम् पृथिवी प्रदेशम् दृष्ट्वा च पुनर् दिवौकसं यक्षं आमन्त्रयते किम् एतत् दिवौकस श्वेत श्वेतम् पृथिवी प्रदेशम् एतत् देव उत्तर कौरवकाणाम् मनुष्याणाम् अ कृष्ट उप्तम् तण्डुल फल शालिम् यत उत्तर कौरवकाः मनुष्या अ कृष्ट उप्तम् तण्डुल फल शालिम् परिभुञ्जन्ति

सर्वासां स्तनाः प्रसृताः

तत्र सुमेरु परिषण्डायाम् पञ्च ऋषि शतानि ध्यापयन्ति

न भूयः सुगतो बुद्धो वैशालीम् आगमिष्यति

तत्र दुर्मुखो नाम ऋषिः

ते कथयन्ति अयम् असौ भवन्तः कलि राजा आगच्छति

यतः स राजा संलक्षयति मनुष्या मम पुण्यानां प्रभावं न जानन्ति

मधु माधवः कादम्बरी पारिपानम्

यतस् तैः अनुपूर्वेण वस्त्राणि आरब्धानि वापयितुम्

वृष्टम् एव सप्त अहम् अन्तःपुरे हिरण्य वर्षम्