tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
कदाचिद् योग नन्दः ऽथ निर्गतो नगरात् बहिस्

आदिशत् वधम् ईर्ष्या हि विवेक परिपन्थिनी

अब्रवीत् च स काले ऽस्मिञ् जीवेद् वररुचिर् यदि

तस्य अथ योग नन्दस्य काणभूतेः कदाचन

एकदा योग नन्दः च दृष्टवान् महिषीम् निजाम्

अलिखत् स महा देवीम् योग नन्दम् च तं पटे

तत् श्रुत्वा मन्त्रिभिः सार्धं भोगवर्मा व्यचिन्तयत्

एकदा च प्रविष्टस्य वासके तत्र सा मम

तत् श्रुत्वा आत्म भयात् तेन सिंहस्य आराधनाय सः

ततस् च तां निशां नेतुं वृक्षम् आरोहति स्म सः

एवं प्रयुक्त नीतिम् तं प्रीत्या अवोचम् अहम् तदा

वध अन्तम् कथयित्वा मे शकटालो अब्रवीत् ततस्

अस्य ताल तरोः पृष्ठे तिष्ठ रात्रौ अलक्षितः

तत् श्रुत्वा अचिन्तयत् राजा नूनं द्रोही स एव मे

शिववर्मा तु ते मन्त्री प्रविशति अनिवारितः

एकदा च स मन्त्री मां गुप्त स्थम् खिन्नम् अब्रवीत्

अहं त्रयोदशी श्राद्धम् गृहे नन्दस्य भूपतेः

तत् श्रुत्वा योग नन्दः माम् अकरोत् नगर अधिपम्

हत्वा हिरण्यगुप्तं च शकटालेन तद् सुतम्

इति उक्ते गूढ विज्ञाने समतुष्यत् ततस् नृपः

माल्यवान् नाम मद् पक्षपाती मर्त्य त्वम् आगतः

भूयो ऽपि तत् अपृच्छत् माम् ततस् च अहम् तम् अब्रवम्

स मया योग नन्दस्य राज्य वार्ताम् अपृच्छ्यत

गङ्गाम् अदर्शयम् तस्मै मूर्तां ध्यानात् उपस्थिताम्

रात्रौ रात्रौ क्षयं प्रापत् एकैकः नगर अधिपः

त्वया कथम् इदम् ज्ञातम् इति अपृच्छत् स भूपतिः

सर्व अन्तर् चारिणाम् हि एताः भवन्ति एव च विक्रियाः

दिव्य बुद्धि प्रभावः असौ उद्धर्ता च मम आपदः

त्वं व्यापादय मां नो चेन् निहन्मि आत्मानम् आत्मना

क्रियेत चेद् विरुद्धम् च किं स कुर्यात् मयि स्थिते

शकटालो व्यषीदत् च मद् बुद्धिम् वीक्ष्य दुर्जयाम्

योग नन्दः ततस् अवादीत् द्रुतम् आनीयताम् इति

दक्षिणातः सुवर्णस्य लक्षं तव भविष्यति

अहसत् गतजीवः ऽपि मत्स्यो विपणि मध्य गः

तद् कार्य चिन्तया आक्रान्तः स्वधर्मो मे ऽवसीदति

राजा हतं निशम्य त्वाम् उपकोशा अग्निसात् वपुः

तद् दर्शनात् च वित्रस्तो विस्मितः च बभूव सः

प्रातर् च मत्स्य हासस्य हेतुं राज्ञे न्यवेदयम्

अथ स निबिड भक्त्या तत्र देवीं शरण्यां शरणम् उपगतः ऽसौ मर्त्य भावम् मुमुक्षुः

सम्पूर्ण लक्षणा देवी प्रतिभाति स्म चित्र गा

बोधितो ऽथ यथातत्त्वं कथंचिद् धृतिम् आप्तवान्

नहि हन्तुम् अहम् शक्यो राक्षसो मित्त्रम् अस्ति मे

प्रत्यभिज्ञाय मां सो ऽथ स शोकम् इदम् अब्रवीत्

त्वं च संप्रति तिष्ठ इह यावत् आयाति ते ऽन्तिकम्

संसारं जगति अस्मिन् एका नित्या हि अनित्य ता

शिववर्मा अपि अवोचत् तं सामन्तं मन्त्रि सत्तमः

अत्र श्रोष्यसि मत्स्यस्य हास हेतुम् असंशयम्

अवादीत् न अपरः योग्यः सुबन्धुः धुरि तिष्ठतु

सामन्तस्य अन्तिकम् सख्युः प्राहिणोत् भोगवर्मणः

प्राप्य च अन्तःपुरेभ्यः तान् स्त्री रूपान् पुरुषांस् ततः

इति उक्तः शकटालेन छन्नो ऽहं तस्य वेश्मनि

किं मया तादृशो मन्त्री घातितो अकारणात् इति

आदित्यवर्मा तत् बुद्ध्वा स अनुतापः अभवत् तदा

देव्या गुप्त प्रदेश स्थम् इमम् ना अन्यः मया विना

प्रतस्थे देह मोक्षाय पुण्यं बदरिकाश्रमम्

ततः स्वैरं समाहूय शकटालं समादिशत्

ततस् तद् शाप मुक्तेन स्तुतो ऽहं राज सूनुना

तत् श्रुत्वा निशि तत्र अहम् गत्वा ताल उपरि स्थितः

तत् एताम् ऐश्वरीम् मायां किं जानन् अपि मुह्यसि

इति उक्तवन्तम् कुपिते योग नन्दे पलायितम्

खेदात् च अहम् इमां द्रष्टुम् आगतो विन्ध्यवासिनीम्

प्राप्य एव स्व गृहम् प्रातर् उन्मत्तः अभूत् नृप आत्मजः

तेन तस्मिन् तिरोभूते हस्ते राजा अति विस्मयात्

पुनः सिंहो अब्रवीत् एतम् ऋक्षम् मे क्षिप मानुष

इदानीं क्षीण शापः ऽहं यतिष्ये देहम् उझितुम्

इति उक्त्वा अन्तर्हिते तस्मिन् यथागतम् अगाम् अहम्

खिन्ने मयि कदाचिद् च तत्र अगात् चित्रकृत् नवः

सद्यो ऽहम् अपतं भूमौ वात रुग्णः इव द्रुमः
भोक्ष्यसे धुरि च अन्येषाम् एहि तावत् गृहम् मम

सप्तमे दिवसे प्राप्ते पञ्चत्वं समुपागमत्

लब्ध्वा अवकाशः तत्र अभूत् शकटालः चिरेण सः

काणभूते गतः खेदं सर्वम् आलोक्य चञ्चलम्

कथं ते राक्षसो मित्त्रं संजात इति पृष्टवान्

एतत् तस्याः वचः श्रुत्वा ततो अपक्रान्त वाहनम्

अकरोत् राज कार्याणि पुनः सम्प्राप्य मन्त्रि ताम्

मित्त्र द्रोहः कृतो ऽनेन देव इति उक्त्वा तथा एव सः

छन्नः कृतो ऽमुना नूनं मम अन्तःपुर विप्लवः

मन्वानो योग नन्दस्य कृत वैर प्रतिक्रियः

अथ अहम् शकटालेन योग नन्द अन्तिकम् हठात्

निगूढं स नृपः तत्र लेखहारं व्यसर्जयत्

तत् बुद्ध्वा स नृपो अपृच्छत् इति अन्तःपुर रक्षिणः

स जीवम् इव तत् चित्रम् वाच् चेष्टा रहितम् त्व् अभूत्

दर्भम् उन्मूलयामि अत्र पादो हि एतेन मे क्षतः

अन्यं कंचिद् प्रवादाय हन्मि अहम् त्वं च मद् गृहे

अभ्येत्य मां समुद्भ्रान्तम् उपवर्षः अब्रवीत् ततस्

तस्य राज सुतस्य एतद् वृत्तान्त अवगम अवधिम्

विनीय एवम् मुनिं तेन प्रणतेन कृत स्तुतिः

केन अयम् रचितो अत्रा इति सो अपृच्छत् च महत्तरान्

दग्ध्वा शरीरम् अथ धारणया तया तत् दिव्याम् गतिं वररुचिः स निजां प्रपेदे

ध्यात मात्र आगतः विश्वं ग्रसते स मद् इच्छया

ऋक्षः तु जाग्रत् एव आसीत् अधस् सिंहो ऽथ सो ऽब्रवीत्

इत्यादिभिर् उपागत्य वर्षेण वचनैर् अहम्

एवम् आपद् सहायः मे राक्षसो मित्त्र ताम् गतः

अहं च द्वे निज अङ्गुल्यौ दिशि तस्याम् अदर्शयम्

इति तस्य मुखात् श्रुत्वा विप्रस्य सुतराम् अहम्

अकरोत् अथ मातुः ते शुचा हृदयम् अस्फुटत्

वातायन अग्रात् पश्यन्तीं ब्राह्मण अतिथिम् उन्मुखम्

सर्व ज्ञेन अपि खेदाय किम् आत्मा दीयते त्वया

तं विप्रं योग नन्दस्य वध उपायम् अमन्यत

हन्तुं वध्यभुवं तस्मिन् नीयमाने द्विजे तदा

सो ऽपि हि अहम् इव क्रोधात् देव्या शप्तो गण उत्तमः

स्तुतिभिः तोषिता सा च मया देवी तिरोदधे

तं बदर्याश्रम उद्देशम् शान्तं वररुचिः ययौ

बह्व् अमन्यत मां राजा वधात् विप्रम् च मुक्तवान्

विन्ध्य अटवी भुवि ततः स च काणभूतिर् आसीत् अभीप्सित गुणाढ्य समागम उत्कः

हन्यते ऽनपराधस् तु विप्र इत्य् अहसत् तिमिः

गच्छन् ददर्श गङ्गायां सो ऽथ शाक आशिनम् मुनिम्

प्रकाशं च हते तस्मिन्न् अपवादो भवेत् मम

इति संचिन्तयामास योग नन्दः क्रुधा ज्वलन्

अचिन्तयं ततस् च अहम् राजा तावत् विशृङ्खलः

ततो वररुचिः किंचिद् विहस्य इव जगाद तम्

शिववर्मा स च उपागात् लेखम् आदाय पूरुषः

ऋक्षं मानुषम् एतम् मे क्षिप यावत् व्रजामि अहम्

योग नन्दः च तत् दृष्ट्वा विषादं सहसा अगमत्

एवं वररुचिः तत्र काणभूतेः निवेद्य सः

इदं ज्ञायेत तत् सर्वम् धिङ् मे तद् वध पाटवम्

अत्रा अन्तरे स च प्राप निकटं भोगवर्मणः

अपश्यं राक्षसीं घोरां बालैः पुत्रैः सह आगताम्

या यस्य अभिमता मूर्ख सुरूपा तस्य सा भवेत्

पूर्व नन्द सुते लक्ष्मीः चन्द्रगुप्ते निवेशिता

यावत् न अद्य अपि अहंकारः परित्यक्तः त्वया मुने

राज्ञः तस्य एकदा च एका राज्ञी गर्भम् अधारयत्

तं च वासगृहे चित्रपटं भित्तौ अकारयत्

तत् श्रुत्वा वचनं राज्ञः शकटालो व्यचिन्तयत्

शुद्धिः च अस्य अन्यतस् जाता नहि धर्मो ऽन्यथा भवेत्

क्रमात् ऋक्षे प्रसुप्ते च राज पुत्रे च जाग्रति

सर्वत्र अन्तःपुरे हि अत्र स्त्री रूपाः पुरुषाः स्थिताः

तत्र द्वादश वर्षाणि देशे देवो न वर्षति

किम् एतत् ब्रूहि मे विप्र शापितो ऽसि न वक्षि चेत्

तत् यथा तिलको ज्ञातः तथा सर्वम् इदम् मया

इति आलोच्य स राजानम् अब्रवीत् याचित अभयः

इति आलोच्य स तं युक्त्या शिववर्माणम् ईश्वरः

अचिरात् च भवेत् शुद्धिः तथा च अत्र कथं शृणु

प्राप्तं दिव्यं च विज्ञानं मया उक्ता ते महा कथा

एको मन्त्री भव अन्येन हन्तुं मां न कृता मतिः

भ्रमन् च अपश्यम् अत्र अहम् भ्रमन्तं राक्षसं निशि

श्लिष्यत् पञ्च अङ्गुलिम् हस्तं गङ्गा मध्ये व्यलोकयत्
दृष्टवान् अतस् एव अयम् स्त्री रूपान् तत्र तान् नरान्

तद् श्रुत्वा अभिनव उद्भूत शोक आवेग विचेतनः

तुष्टो अस्मि इति सुहृद् मे त्वं संनिधास्ये च ते स्मृतः

स्वर्गः तु न मुमुक्षूणां क्षयी चित्तं विलोभयेत्

ततो विरक्त हृदयः त्यक्त्वा सर्वं निबन्धनम्

इति उक्तवान् अहम् भूयः शकटालेन च अर्थितः

कालेन योग नन्दः ऽथ काम आदि वशम् आययौ

मन्त्रि त्वे तस्य च अभ्यर्थ्य बृहस्पति समम् धिया

ततो अहम् अवदम् पूर्वं रक्षा अर्थम् नगरे भ्रमन्

दुष्टः स राजा देशस्य नाशम् अस्माकम् इच्छति

इति उक्त्वा शकटालः तम् चाणक्यम् अनयत् गृहम्

न सो ऽत्र मानी तिष्ठेत् च राजा मयि च विश्वसेत्

क्षिप्तो ऽपि ना अपतत् चित्रम् ऋक्षः दैव प्रबोधितः

तद् समक्षम् च तस्य ऋषेः कुशेन अभूत् कर क्षतिः

स दृष्ट्वा राज पुत्रम् तं भीतं मानुष भाषया
सिद्धं योगं प्राह यक्षो मुमुक्षोर् भिक्षोः प्राणान् माणिभद्रः किल इमम्

ललाट हस्त पादेषु सिराः च अस्य विमोक्षयेत्

कच्छूं विचर्चिकां च आशु कटुतैलं

द्वि आढके अष्ट अंश शेषेण तेन कर्ष उन्मितैः तथा

सप्तच्छदः पर्पटकः शम्याकः कटुका वचा

कुष्ठं किलासं ग्रहणी प्रदोषम् अर्शांसि कृच्छ्राणि हलीमकं च

स्युस् त्रायमाणा कटुरोहिणी च भाग आर्धिके नागर पाद युक्ते

उभय हरिद्रा सहितैः चाक्रिक तैलेन मिश्रितैः एभिः

तैलेन युक्तम् उषितं सप्त अहम् भाजने ताम्रे

इति दोषे विजिते अन्तर् त्वच् स्थे शमनं बहिः प्रलेप आदि हितम्

वासा अमृता निम्ब वरा पटोल व्याघ्री करञ्ज उदक कल्क पक्वम्

अभ्यङ्गेन श्लेष्म वात उद्भवानाम् नाशाय अलम् वज्रकं वज्र तुल्यम्

अन्तर् बहिः प्रयुक्ताः कृमि कुष्ठ _ स गो मूत्राः

तैस् तक्र पिष्टैः प्रथमं शरीरं तैल अक्तम् उद्वर्तयितुं यतेत

सर्पिर् विसर्प ज्वर कामला अस्र कुष्ठ अपहम् वज्रकम् आमनन्ति

वरा विडङ्ग कृष्णाः वा लिह्यात् तैल आज्य माक्षिकैः

निम्बं हरिद्रे सुरसं पटोलं कुष्ठ अश्वगन्धे सुरदारु शिग्रुः

लेपाद् विचर्चिकां हन्ति राग वेगः इव त्रपाम्

तुल्य स्नुह् अर्क दुग्धम् सिद्धं तैलं स्मृतं महावज्रम्

सर्पिषो द्वादश पलम् पचेत् तत् तिक्तकं जयेत्

मुस्ता त्रिफला मदनं करञ्ज आरग्वधः कलिङ्ग यवाः

लाक्षा दन्ती मधु रस वरा द्वीपि पाठा विडङ्ग प्रत्यक्पुष्पी त्रिकटु रजनी सप्तपर्ण आटरूषम्

पथ्या तिल गुडैः पिण्डी कुष्ठं स अरुष्करैः जयेत्

कोल मात्र गुटिका अर्ध विष अंशा श्वित्र कुष्ठ हरणः वर लेपः

बीजं कारञ्जं सार्षपं प्रापुनाटम् श्रेष्ठा जन्तुघ्नं त्र्यूषणं द्वे हरिद्रे

दोषे हि अतिमात्र हृते वायुर् हन्याद् अबलम् आशु

मयूरक क्षार जले सप्त कृत्वस् परिस्रुते

सिद्धं सिक्थक सिन्दूर पुर तुत्थक तार्क्ष्यजैः

कफ उत्तरे घृतं सिद्धं निम्ब सप्ताह्व चित्रकैः

भाग उत्तराणि सिद्धं प्रलेपनं पित्त कफ कुष्ठे

भगन्दरम् अपस्मारम् उदरं प्रदरं गरम्

किराततिक्तकं सेव्यं वृषो मूर्वा शतावरी

कुष्ठं किलासम् अपचीं च विजेतुम् इच्छन् इच्छन् प्रजां च विपुलां ग्रहणं स्मृतिं च

गो अम्बु पीतम् वटकीकृतं तथा निहन्ति कुष्ठानि सु दारुणानि अपि

मुक्त रक्त विरिक्तस्य रिक्त कोष्ठस्य कुष्ठिनः

जीर्णे रसैर् धन्व मृग द्विजानाम् पुराण शाल्योदनम् आददीत

यतेर् लेलितक वसा क्षौद्र जाती रस अन्विता

अथ अतस् कुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

हन्ति वृक्षक निर्यूहः पानात् सर्वांस् त्वच् आमयान्

तैल अक्त गात्रस्य कृतानि चूर्णानि एतानि दद्याद् अवचूर्णन अर्थम्

मनःशिला आले मरिचानि तैलम् आर्कं पयः कुष्ठ हरः प्रदेहः

अर्शस् अस्रपित्तम् अन्यान् च सु कृच्छ्रान् पित्त जान् गदान्

अतिशयित वज्रक गुणम् श्वित्र अर्शस् ग्रन्थि माला घ्नम्

स्नेहं घृतं वा कृमिजित् पथ्या भल्लातकैः शृतम्

दन्ती आढकम् अपां द्रोणे पक्त्वा तेन घृतं पचेत्

स्नेहे च काल युक्ते न कुष्ठम् अतिवर्तते साध्यम्

गुडस्य च द्वादश मासम् एष जित आत्मनाम् हन्ति उपयुज्यमानः

पिष्टा च काकमाची चतुर्विधः कुष्ठ हा लेपः

स अयस् मला स आमलका स तैला कुष्ठानि कृच्छ्राणि निहन्ति लीढा

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

रसायन प्रयोगेण तुवर अस्थीनि शीलयेत्

मूत्रे दर्वी लेपी क्वाथो लेपेन कुष्ठ घ्नः

सिद्धं ज्योतिष्मती तैलम् अभ्यङ्गात् सिध्म नाशनम्

लिह्याद् दन्ती त्रिवृत् ब्राह्मीः चूर्णिता मधु सर्पिषा

निशा उत्तमा निम्ब पटोल मूल तिक्ता वचा लोहितयष्टिकाभिः

तैर् जले ऽष्टगुणे सर्पिर् द्विगुण आमलक रसे

सर्वेषु च आरुष्कर जम् तौवरं सार्षपं पिबेत्

तद् मूलैः तत्र निर्यूहे घृत प्रस्थम् विपाचयेत्

ये लेपाः कुष्ठानां युज्यन्ते निर्हृत अस्र दोषाणाम्

चन्द्र शकल अग्नि रजनी विडङ्ग तुवर अस्थि अरुष्कर त्रिफलाभिः

तथा अस्य कण्डूः पिटिकाः स कोठाः कुष्ठानि शोफाः च शमं व्रजन्ति
कुष्ठी पीत्वा मासम् अरुक् स्याद् गुदकीली मेही शोफी पाण्डुः अजीर्णी कृमिमान् च

स लाङ्गली कृष्ण तिल उपकुल्या गुडेन पिण्डी विनिहन्ति कुष्ठम्

मूर्वा पटोली द्वि निशा पाठा तिक्ता इन्द्रवारुण्यः

श्वयथुं स पाण्डु रोगम् श्वित्रं ग्रहणी प्रदोषम् अर्शांसि

तीक्ष्ण आलेप उत्क्लिष्टम् कुष्ठं हि विवृद्धिम् एति मलिने देहे

तैलं सिद्धं विष अपहम् अभ्यङ्गात् कुष्ठ जित् परम्

स्नुह् गण्डे सर्षपात् कल्कः कुकूल अनल पाचितः

लाक्षा व्योषं प्रापुनाटं च बीजं स श्रीवेष्टम् कुष्ठ सिद्धार्थकाः च

चित्रक शोभाञ्जनकौ गुडूची अपामार्ग देवदारूणि

कुष्ठ श्वित्र प्लीह वर्ध्म अश्म गुल्मान् हन्यात् कृच्छ्रांस् तन् महावज्रक आख्यम्

एभिः एव यथास्वं च स्नेहैः अभ्यञ्जनम् हितम्

पर्पटं त्रायमाणां च पल अंशम् पाचयेद् अपाम्

शालयो यव गोधूमाः कोरदूषाः प्रियङ्गवः

भूनिम्ब निम्ब त्रिफला पद्मक अतिविषा कणाः

पित्त कुष्ठ परीसर्प पिटिका दाह तृष् भ्रमान्

सप्ताह्व कुष्ठ फलिनी दार्व्यः सिद्धार्थकं स्नानम्

नित्यं कुष्ठ निबर्हणम् एतत् प्रायोगिकं खादन्

त्रायन्ती मुस्ता भूनिम्ब कलिङ्ग कण चन्दनैः

स वचा अतिविषा अग्निकैः स पाठैः पिचु भागैः नव वज्र दुग्ध मुष्ट्या

मरिचं तमालपत्त्रं कुष्ठं स मनःशिलम् स कासीसम्

एष घृत तैल पाकः सिद्धः सिद्धे च सर्जरसः

एतत् पलं जर्जरितं विपक्वं जले पिबेद् दोष विशोधनाय

कुटज अग्नि निम्ब नृपतरु खदिर असन सप्तपर्ण निर्यूहे

स्नेहैः आप्याययेत् च एनम् कुष्ठ घ्नैः अन्तरा अन्तरा

क्लेदे प्रपतति च अङ्गे दाहे विस्फोटके च चर्मदले

शुद्धिर् मूर्ध्नि स्यात् त्रि रात्रात् त्रि रात्रात् षष्ठे षष्ठे मासि असृज् मोक्षणम् च

स सर्षपम् तुम्बुरु धान्य वन्यम् चण्डा च चूर्णानि समानि कुर्यात्

शैरीषी त्वक् पुष्पं कार्पास्या राजवृक्ष पत्त्राणि

शिव शिव सुत तारा भास्कर आराधनानि प्रकटित मल पापम् कुष्ठम् उन्मूलयन्ति

कृतः कषायः कफ पित्त कुष्ठम् सु सेवितः धर्म इव उच्छिनत्ति

शीताः प्रदेह सेकाः व्यधन विरेकौ घृतं तिक्तम्

दोषे हृते ऽपनीते रक्ते बाह्य अन्तरे कृते शमने

कुष्ठ अश्वमार भृङ्ग अर्क मूत्र स्नुह् क्षीर सैन्धवैः

श्वेत करवीर मूलम् कुटज करञ्जात् फलं त्वचो दार्व्याः

आवर्तकी तुलाम् द्रोणे पचेद् अष्ट अंश शेषितम्

एभिः एव च शृतं घृतम् उख्यं भेषजैर् जयति मारुत कुष्ठम्

निःसंदेहं याति असाध्य त्वम् एवं तस्मात् कृत्स्नान् निर्हरेद् अस्य दोषान्

कल्पयेत् खदिर निम्ब गुडूची देवदारु रजनीः पृथग् एवम्

देयः स मधूच्छिष्टः विपादिका तेन नश्यति हि अक्ता

सिद्धं तिक्तान् महातिक्तं गुणैः अभ्यधिकम् मतम्

तथा करञ्ज प्रपुनाट बीजम् कुष्ठ अन्वितम् गो सलिलेन पिष्टम्

लिहानः सर्व कुष्ठानि जयति अति गुरूणि अपि

धामार्गव पले पीतं तद् ऊर्ध्व अधस् विशुद्धि कृत्

पिबन् कुष्ठं जयति आशु भजन् स खदिरम् जलम्

स्थिर कठिन मण्डलानाम् कुष्ठानां पोटलैर् हितः स्वेदः

तेषु निपात्यः क्षारो रक्तं दोषं च विस्राव्य

षष् रात्र योगेन निहन्ति च एतत् हृद् वस्ति शूलम् विषमज्वरं च

खदिरो धवः च लेपः श्यामा दन्ती द्रवन्ती च

पित्त उत्तरेषु मोक्षो रक्तस्य विरेचनं च अग्रे

कुष्ठिनं स्नेह पानेन पूर्वं सर्वम् उपाचरेत्

निर्गुण्डी अरुष्कर सुराह्व सुवर्ण दुग्ध श्रीवेष्ट गुग्गुलु शिला पटु ताल विश्वैः

जल वाप्य लोह केसर पत्त्र प्लव चन्दन मृणालानि

दधि दुग्ध गुड आनूप तिल माषान् त्यजेत्तराम्

स कलिङ्ग वचाः तुल्या द्विगुणाः च यथोत्तरम्

पाठा दार्वी वह्नि घुणेष्टा कटुकाभिः मूत्रं युक्तं शक्रयवैः च उष्ण जलम् वा

निम्ब चन्दन यष्ट्याह्व विशाला इन्द्रयव अमृताः

बहु दोषः संशोध्यः कुष्ठी बहुशो ऽनुरक्षता प्राणान्

मुस्तं व्योषं त्रिफला मञ्जिष्ठा दारु पञ्चमूले द्वे

मूलं सप्ताह्वात् त्वक् शिरीष अश्वमारात् अर्कान् मालत्याः चित्रक आस्फोत निम्बात्
दशमूल अमृता एरण्ड शार्ङ्गष्टा मेषशृङ्गीभिः

तेन आलिप्तम् सिध्मं सप्त अहात् घर्म सेविनः ऽपैति

प्रभञ्जनस् तथा हि अस्य न स्याद् देह प्रभञ्जनः

अन्न पानम् हितं कुष्ठे न तु अम्ल लवण ऊषणम्

आरग्वधस्य मूलेन शत कृत्वस् शृतं घृतम्

कुष्ठ घ्ना सम सर्पिः वा स गायत्री असन उदका

सिता तैल कृमि घ्नानि धात्री अयस् मल पिप्पलीः

संशोधित आशयानाम् सद्यः सिद्धिर् भवति तेषाम्

तिक्त घृतैः धौत घृतैः अभ्यङ्गः दह्यमान कुष्ठेषु

वात उत्तरेषु सर्पिर् वमनं श्लेष्म उत्तरेषु कुष्ठेषु

त्वच् दोष कुष्ठ शोफ प्रबाधनः पाण्डु रोग घ्नः

गुड अरुष्कर जन्तुघ्न सोमराजी कृता अथवा

निशा कणा नागर वेल्ल तौवरम् स वह्नि ताप्यम् क्रमशो विवर्धितम्

रक्ता निम्बं सुरतरु कृतं पञ्चमूल्यौ च चूर्णं पीत्वा मासं जयति हित भुज् गव्य मूत्रेण कुष्ठम्

मद्यानि औषध गर्भानि मथितं च इन्दु राजिमत्

व्योष सर्षप निशा गृहधूमैः यावशूक पटु चित्रक कुष्ठैः

तक्रेण भौमवारे लेपः सिध्म अपहः सिद्धः

गन्धोपलः सर्जरसो विडङ्गं मनःशिला आले करवीरक त्वच्

पटोल अतिविषा मुस्ता त्रायन्ती धन्वयासकम्

त्रिफला पद्मकं पाठा रजन्यौ शारिवे कणे

चूर्णं तर्पण भागैः नवभिः संयोजितं स मधु अंशम्

विडङ्ग भल्लातक वाकुचीनाम् स द्वीपि वाराही हरीतकीनाम्

येषु न शस्त्रं क्रमते स्पर्श इन्द्रिय नाशनेषु कुष्ठेषु

विडङ्ग अद्रिजतु क्षौद्र सर्पिष्मत् खादिरं रजः

व्रत दम यम सेवा त्याग शील अभियोगः द्विज सुर गुरु पूजा सर्व सत्त्वेषु मैत्री

पक्षात् पक्षात् छर्दनानि अभ्युपेयात् मासान् मासात् शोधनानि अपि अधस्तात्

पटोल मूल त्रिफला विशालाः पृथक् त्रि भाग अपचित त्रि शाणाः

स्निग्धस्य शोधनं योज्यं विसर्पे यद् उदाहृतम्

पीत्वा तद् एक दिवस अन्तरितम् सु जीर्णे भुञ्जीत कोद्रवम् असंस्कृत काञ्जिकेन

दधिमण्ड युताः पादैः षट् प्रोक्ता मारुत कफ घ्नाः

स्विन्न उत्सन्नम् कुष्ठं शस्त्रैर् लिखितं प्रलेपनैर् लिम्पेत्

मुस्ता अमृतासङ्ग कटंकटेरी कासीस कम्पिल्लक कुष्ठ लोध्राः

एष कषायो वमनं विरेचनं वर्णकस् तथा उद्घर्षः

तैलं तैलं साधितं तैः स मूत्रैः त्वच् दोषाणाम् दुष्ट नाडीव्रणानाम्

लेपो अति कठिन परुषे सुप्ते कुष्ठे स्थिरे पुराणे च

हृद् रोग तिमिर व्यङ्ग ग्रहणी श्वित्र कामलाः

कुष्ठ ऊषण वचा शाल प्रियाल चतुरङ्गुलैः

किटिभ श्वित्र दद्रू घ्नम् खादेन् मित हित अशनः

पिष्टैः सिद्धं सर्पिषः प्रस्थम् एभिः क्रूरे कोष्ठे स्नेहनं रेचनं च

काकोदुम्बरिका वेल्ल निम्ब अब्द व्योष कल्कवान्

कुष्ठ मेह प्रसुप्तीनाम् परमं स्यात् तद् औषधम्

सप्तच्छद निम्ब त्वच् स विशाला चित्रको मूर्वा

तत्र वात उत्तरे तैलं घृतं वा साधितं हितम्

पटोल निम्ब कटुका दार्वी पाठा दुरालभाः

सुमनस् प्रवाल युक्तः लेपः कुष्ठ अपहः सिद्धः

मुद्गा मसूरास् तुवरी तिक्त शाकानि जाङ्गलम्

कुष्ठ श्वित्र श्वास कास उदर अर्शस् मेह प्लीह ग्रन्थि रुज् जन्तु गुल्मान्

शशाङ्कलेखा स विडङ्ग सारा स पिप्पलीका स हुताश मूला

चर्म एककुष्ठ किटिभम् कुष्ठं शाम्यति अलसकम् च
ब्रह्मा षष्ठः सर्पति

षड् वै छन्दांसि

उत वै पत्नी न भवति

उप एव अस्येत् इति

यत् सा बहिर्वेदि भवति तेन अस्मात् लोकात् न अवच्छिद्यते

यद् अत्यस्यति तेन अस्मात् लोकान् न अवच्छिद्यते

यजमानो वै प्रस्तरः

यद् उपरि उपरि बर्हिः प्रस्तरं हरन्ति यजमानम् एव तत् प्रजास्व् अध्यूहन्ति

छन्दोभिर् एव तद् रक्षः पाप्मानम् अपघ्नते

तद् आहुर् अर्ध आत्मा वा एष यजमानस्य यत् पत्नी

अथ उ यद्य् अपि स्याद् उप एव अन्यत् अस्येद् अत्य् अन्यद् अस्येत्

तस्माद् यजमान उपरि उपरि एव अन्याः प्रजाः

यद् ब्रह्मा पश्चाद् भवति ब्रह्मणा एव तद् रक्षः पाप्मानम् अपहत्य स्वर्गं लोकं सर्पन्ति

यद् उपास्येत् स्वर्ग लोकः यजमानः स्याद् अव अस्मात् लोकात् छिद्येत

प्रस्तरं हरन्तः सर्पन्ति

बर्हिः प्रजाः
अथ यदि दक्षिणाभिः सह दत्ता स्यान् न अत्र वरान् प्रहिणुयात्

यतो ऽनुमन्त्रयते अनृक्षरा ऋजवः सन्तु पन्था येभिः सखायो यन्ति नो वरेयम्

सप्तभ्यो होत्राभ्यो विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु इति

जीवसूर् देव कामा स्योना शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे इति

प्रदक्षिणम् उपचारः

दर्भं निरस्य अपः उपस्पृश्य अथ एनाम् दक्षिणे हस्ते गृह्णाति मित्रो ऽसि इति

त्रीणि व्रताय विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु

ता अनुव्याख्यास्यामः

सम् अर्यमा सम् भगो नो निनीयात् सं जास्पत्यं सुयमम् अस्तु देवाः इति

अथ यत् शूलेषु उपनीय गव्यानि श्रपयन्ति स शूलगवः

तत्र हि हूयत एव

सर्वे मासा विवाहस्य

विवाहं व्याख्यास्यामः

चत्वारि मायोभवाय विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु

तया ईक्ष्यमाणः जपति अघोर चक्षुः अ पति घ्नी एधि शिवा पतिभ्यः सुमनाः सुवर्चाः

अथ यत् हुत्वा दत्त्वा च आदीयते स आहुतः यथा एतत् उपनयनं समावर्तनं च इति

शुचि तपस् तपस्य वर्जम् इत्य् एके

अथ यद् एकाष्टकायाम् अन्नं क्रियते सो अष्टका होमः इति

अथ ऋतुं प्रत्यवरोहन्ति तत् प्रत्यवरोहणम्

तत्र यत् हूयते स हुतो यथा एतत् विवाहः सीमन्तोन्नयनं च इति

अथ एनाम् देवयजनम् उदानयति एकम् इषे विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु

षष् रायस्पोषाय विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु

अथ एनाम् अन्तरेण भ्रुमुखे दर्भेण संमार्ष्टि इदम् अहं या त्वयि पति घ्नी अलक्ष्मिस् तां निर्दिशामि इति

अथ यत् हुत्वा दीयते स प्रहुतो यथा एतत् जातकर्म चौलं च इति

तत्र हि हुत्वा दत्त्वा च आदीयते

सप्तमं पदम् उपसंगृह्य जपति सखायः सप्त पदाः अभूम सख्यं ते गमेयं सख्यात् ते मा योषं सख्यान् मे मा योष्ठाः इति

यानि च अन्यानि पुण्य उक्तानि नक्षत्राणि तेषु पूर्वेद्युर् एव ऋद्धि पूर्तेषु युग्मान् ब्राह्मणान् भोजयेत्

अथ यत् गृह्याभ्यो देवताभ्यो ऽन्नं संप्रकिरन्ति तत् बलि हरणम्

रोहिणी मृगशीर्षम् उत्तरे फल्गुनी स्वातिः इति विवाहस्य नक्षत्राणि

अस्माकम् इन्द्र उभयं जुजोषति यत् सौम्यस्य अन्धसः बुबोधति इति

यथा उ एतत् हुतः प्रहुत आहुतः शूलगवो बलि हरणम् प्रत्यवरोहणम् अष्टका होमः इति सप्त पाकयज्ञ संस्थाः इति

पुनर्वसू तिष्यो हस्तः श्रोणा रेवती इति अन्येषां भूति कर्मणाम्
ब्रह्म लोकम् अवाप्नोति पितृभिः सह निश्चितम्

सन्ध्यां कृत्वा प्रयत्नेन सर्व वेद फलम् लभेत्

विषयः चारणः पुण्यो नदीनां च पुनः

एष पिण्डे मया दत्तः ते हस्ते जनार्दन

दृष्ट्वा पितामहं देवं सर्व पापैः प्रमुच्यते

धर्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यम् एव च

पुण्यं ब्रह्मसदः तीर्थम् स्नानात् स्यात् ब्रह्म लोक दम्

गयायां न हि तत् स्थानम् यत्र तीर्थं न विद्यते

अङ्गारेशं च सिद्धेशं गयादित्यं गजं तथा

श्राद्धी कुमारधारायाम् अश्वमेध फलम् लभेत्

रथ मार्गम् गय तीर्थे दृष्ट्वा रुद्रपद आदिके

गायत्त्रीं प्रातर् उत्थाय यः तु पश्यति मानवः

गुहायां गृध्रकूटस्य श्राद्धं दत्तं महा फलम्

धौत पापः नरो याति प्रेतकुण्डे च पिण्ड दः

सोमकुण्डे नरः स्नात्वा सोम लोकम् च गच्छति

स्नान संध्या तर्पण कृत् श्राद्धी च एक उत्तरम् शतम्

पृथिव्यां च गया पुण्या गयायां च गयाशिरः

श्राद्ध कृत् मुण्डपृष्ठ आदौ ब्रह्म लोकम् नयेत् पितॄन्

श्राद्धी च धेनुकारण्ये ब्रह्म लोकम् पितॄन् नयेत्

दक्षिणे मानसे श्राद्धी ब्रह्म लोकम् पितॄन् नयेत्

तत्र पिण्ड प्रदानेन तृप्तिः भवति शाश्वती

पञ्चक्रोशे गया क्षेत्रे यत्र तत्र तु पिण्ड दः

नगात् जनार्दनात् च एव कूपात् च उत्तरमानसात्

नग स्थम् ईश्वरम् दृष्ट्वा पितॄणाम् अनृणः भवेत्

पुण्डरीकं विष्णु लोकम् प्राप्नुयात् कोटितीर्थ गः

श्रेष्ठं तथा फल्गुतीर्थं तत् मुखम् च सुरस्य हि

अग्निष्टोम फलम् श्राद्धी स्नात्वा अत्र कृतकृत्य ता

दृष्ट्वा मौनेन विप्र ऋषे पितॄणाम् अनृणः भवेत्

रामतीर्थे नराः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रभासके

पितॄणां तु कुलं ब्रह्म लोकम् नयति मानवः

तथा अक्षयवटे श्राद्धी ब्रह्म लोकम् नयेत् पितॄन्

ब्रह्मारण्यं महानद्याः पश्चिमो भाग उच्यते

तं प्रणम्य प्रयत्नेन न भूयो जायते नरः

गयायां पितृ रूपेण देवदेवो जनार्दनः

प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाः च साक्षिणः

फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारम् एकम् दिने दिने

जनार्दनस्य हस्ते तु पिण्डं दद्यात् स्वकम् नरः

मतंग वाप्याम् स्नात्वा च गो सहस्र फलम् लभेत्

यदि पुत्रो गयां गच्छेत् कदाचिद् काल पर्यये

सावित्रीं च एव मध्याह्ने दृष्ट्वा यज्ञ फलम् लभेत्

महानद्याम् उपस्पृश्य तर्पयेत् पितृ देवताः

रामतीर्थे नरः स्नात्वा गो शतस्य आप्नुयात् फलम्

मौन आदित्यम् महात्मानं कनक अर्कम् विशेषतः

गयायां धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मनः तथा

ब्रह्म लोकम् नयेत् श्राद्धी पुरुषान् एकविंशतिम्

श्राद्धी मासपदे स्नात्वा वाजपेय फलम् लभेत्

श्राद्ध कृत् च स्व पुष्टायाम् त्रिः कुलम् उद्धरेत्

नत्वा देवान् वसिष्ठ ईश प्रभृतीन् ऋण संक्षयम्

ब्रह्मयोनिं विनिर्गच्छेत् प्रयतः पितृ मानसः

देवं गृध्रेश्वरं दृष्ट्वा को न मुच्येत बन्धनात्

संवर्तस्य नरो वाप्यां सुभगः स्यात् तु पिण्ड दः

महाकौश्यां समावासात् अश्वमेध फलम् लभेत्

तर्पयेत् तु गया विप्रान् हव्य कव्यैः विधानात्

एकविंशति वंश्यान् सः तारयेत् न अत्र संशयः

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ये समुद्राः सरांसि च

समीपे तु अग्निधारा इति विश्रुता कपिला हि सा

यावन्तो ज्ञातयः पित्र्या बान्धवाः सुहृदः तथा

ऐन्द्रे वा नरतीर्थे च वासवे वैष्णवे तथा

श्राद्ध दः पिण्ड दः तत्र गो प्रदानम् करोति यः

पर लोकम् गते मोक्षम् अक्षय्यम् उपतिष्ठताम्

उत्तरे मानसे श्राद्धी न भूयो जायते नरः

तेभ्यो व्यास गया भूमौ पिण्डो देयो विधानतः

पुनात्य् आ सप्तमं च एव कुलं न अस्ति अत्र संशयः

महाह्रदे च कौशिक्यां मूल क्षेत्रे विशेषतः

शुक्ल कृष्णौ उभौ पक्षौ गयायां यो वसेत् नरः

कूपे पिण्ड आदिकम् कृत्वा पितॄणाम् अनृणः भवेत्

धर्मारण्यं धर्मम् ईशम् दृष्ट्वा स्यात् ऋण नाशनम्

पूर्वो ब्रह्मसदो भागो नाग अद्रिः भरताश्रमः

या सा वैतरणी नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुता

ब्रह्म प्रकल्पितम् स्थानं विप्रा ब्रह्म प्रकल्पिताः