tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
आर्याः कथयत श्रोष्यामः

न तु वैनेय वत्सानाम् बुद्धो वेलाम् अतिक्रमेत्

ततो भगवता तस्याः चेतसा चित्तम् आज्ञाय सोपानं निर्मितम्

यो युष्माकम् उत्सहते तथागतेन सार्धं भद्रंकरेषु जनपदेषु चारिकां चरितुम् स चीवरकाणि प्रतिगृह्णातु इति

न शक्नोषि त्वं षष्टि कार्षापणम् दत्त्वा आगन्तुम् इति स संलक्षयति न कश्चिद् एतत् जानीते

भद्रंकरे नगरे विहरति दक्षिण आयतने

को ऽत्र विरोधस् ते क्रियाकारम् उद्घाट्य निर्गन्तुम् आरब्धाः

तेन वात बलाहकानाम् देव पुत्राणाम् आज्ञा दत्ता गच्छत भद्रंकर नगर सामन्तकेन विष पानीयानि शोषयत इति

एवं मेण्ढक पुत्रः

तया प्राकार स्थया भगवान् अन्धकारे दृष्टः

पुष्प फल वृक्षम् छेदयत

तैः अकालकानि सज्जीकृतानि

ते ऽवस्थिताः

ततो मेण्ढकेन गृहपतिना शिल्पिन आहूय उक्ताः भगवतो अकाल खाद्यकानि शीघ्रं सज्जीकुरुत इति

स दृष्ट सत्यः कथयति भगवन् किम् एषः ऽपि भद्रंकर नगर निवासी जन कायः एवंविधानां धर्माणां लाभी इति भगवान् आह गृहपते त्वाम् आगम्य भूयसा सर्व एव जन कायः लाभी इति

तिष्ठत न गन्तव्यम्

तैः प्रतिज्ञातं क्रियाकारः च कृतः

ते कथयन्ति किं वयं न तिष्ठामः न यूयम् अस्माकम् श्रोष्यथ

तद् उपाय संविधानम् कर्तव्यम् इति

कस्य अर्थाय दृष्टा अस्माभिः युष्माकम् संपत्तिः यावत् विपत्तिम् न पश्यामः

धर्मता खलु बुद्धानां भगवतां महा कारुणिकानाम् चतुर् ओघ उत्तीर्णानाम् चतुर् ऋद्धिपाद चरण तल सु प्रतिष्ठितानाम् चतुर्षु संग्रह वस्तुषु दीर्घ रात्र कृत परिचयानाम् पञ्च अङ्ग विप्रतिहीनानाम् पञ्च गति समतिक्रान्तानाम् षडङ्ग समन्वागतानाम् षष् पारमिता परिपूर्णानाम् सप्त बोध्यङ्ग कुसुम आढ्यानाम् अष्टाङ्ग मार्ग देशिकानाम् नव अनुपूर्व समापत्ति कुशलानाम् दश बल बलिनाम् दश दिश् समापूर्ण यशसाम् दश शत वशवर्ति प्रतिविशिष्टानाम् त्री रात्रेः त्रिस् दिवसस्य षष् कृत्वस् रात्रिंदिवसस्य बुद्ध चक्षुषा लोकं व्यवलोक्य ज्ञान दर्शनम् प्रवर्तते को हीयते को वर्धते कः कृच्छ्र प्राप्तः कः संकट प्राप्तः कः संबाध प्राप्तः कः कृच्छ्र संकट सम्बाध प्राप्तः को अपाय निम्नः को अपाय प्रवणः को अपाय प्राग्भारः कम् अहम् अपाय मार्गात् व्युत्थाप्य स्वर्ग फले मोक्षे च प्रतिष्ठापयेयम् कस्य काम पङ्क निमग्नस्य हस्त उद्धारम् अनुप्रदद्याम्

यदा भगवता श्रावस्त्यां महा प्रातिहार्यम् विदर्शितम् निर्भर्त्सिता आनन्दिता देव मनुष्याः तोषितानि सत् जन हृदयानि तदा भग्न प्रभावाः तीर्थ्याः प्रत्यन्तान् संश्रिताः

ततो हृष्ट तुष्ट प्रमुदिता प्रदीपम् आदाय सोपानेन अवतीर्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्ता

युक्तम् एतत् एवम् अतिथेः प्रतिपत्तुम् यथा त्वम् प्रतिपन्न इति यदि कथयति गणेन क्रियाकारः कृत इति वक्तव्यस् तव पुत्रस्य पञ्चशतिको नकुलकः कट्यां बद्धः तिष्ठति

तेन खलु समयेन भद्रंकरे नगरे षड् जना महा पुण्याः प्रतिवसन्ति मेण्ढको गृहपतिर् मेण्ढक पत्नी मेण्ढक पुत्रः मेण्ढक स्नुषा मेण्ढक दासः मेण्ढक दासी

कथं मेण्ढको गृहपतिः ज्ञातः महा पुण्यः स यदि रिक्तकानि कोश कोष्ठ आगाराणि पश्यति सह दर्शनात् एव पूर्यन्ते

उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतः पुरस्तात् निषण्णः धर्म श्रवणाय

अथ भगवान् ताम् पर्षदम् अभ्यवगाह्य पुरस्तात् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषद्य अनेक सत्त्व संतान कुशल मूल समारोपिकाम् धर्म देशनाम् कृतवान् याम् श्रुत्वा कैश्चिद् श्रोतापत्ति फलम् साक्षात्कृतम् कैश्चिद् शरण गमन शिक्षा पदानि गृहीतानि
अथ भगवान् दान्तो दान्त परिवारः शान्तः शान्त परिवारः मुक्तो मुक्त परिवारः आश्वस्त आश्वस्त परिवारः विनीतो विनीत परिवारः अर्हन् अर्हत् परिवारः वीत रागः वीत राग परिवारः प्रासादिकः प्रासादिक परिवारः वृषभ इव गो गण परिवृतः सिंह इव दंष्ट्रि गण परिवारः हंस राजः इव हंस गण परिवृतः सुपर्ण इव पक्षि गण परिवृतः विप्र इव शिष्य गण परिवृतः सु वैद्यः इव आतुर गण परिवृतः शूर इव योध गण परिवृतः देशिक इव अध्व गण परिवृतः सार्थवाह इव वणिज् गण परिवृतः श्रेष्ठी इव पौर जन परिवृतः कोट्ट राजः इव मन्त्रि गण परिवृतः चक्रवर्ती इव पुत्र सहस्र परिवृतः चन्द्र इव नक्षत्र गण परिवृतः सूर्य इव रश्मि सहस्र परिवृतः धृतराष्ट्र इव गन्धर्व गण परिवृतः विरूढक इव कुम्भाण्ड गण परिवृतः विरूपाक्ष इव नाग गण परिवृतः धनद इव यक्ष गण परिवृतः वेमचित्रिर् इव असुर गण परिवृतः शक्र इव त्रिदश गण परिवृतः ब्रह्मा इव ब्रह्मकायिक परिवृतः स्तिमित इव जलनिधिः स जलः इव जलनिधिः विमद इव गज पतिः सु दान्तैः इन्द्रियैः अ संक्षोभित ईर्यापथ प्रचारः द्वात्रिंशता महापुरुष लक्षणैः अशीत्या अनुव्यञ्जनैः विराजित गात्रः दशभिः बलैः चतुर्भिः वैशारद्यैः त्रिभिः स्मृति उपस्थानैः महा करुणया च

मेण्ढको गृहपतिः कथयति भगवन् भक्त कृत्यम् क्रियताम् इति

गत्वा च कथयति गृहपते भगवान् ते आरोग्ययति

अथ भगवान् ताम् दारिकाम् इदम् अवोचत् एहि त्वं दारिके येन मेण्ढको गृहपतिः तेन उपसंक्रम उपसंक्रम्य एवम् मद् वचनात् आरोग्यापय एवं च वद गृहपते त्वाम् उद्दिश्य अहम् इह आगतः त्वं च द्वारं बद्ध्वा स्थितः

येन नाम भगवता त्रिभिः कल्प असंख्येयैः अनेकैः दुष्कर शत सहस्रैः षट् पारमिताः परिपूर्य अनुत्तर ज्ञानम् अधिगतम् स नाम भगवान् सर्व लोक प्रतिविशिष्टः सर्व वाद विजयी शून्ये जनपदे चारिकां चरिष्यति

वैनेय वत्सान् भव दुर्ग नष्टान् वत्सान् प्रणष्टान् इव वत्सला गौः

यो युष्माकम् उत्सहते तथागतेन सार्धं भद्रंकरेषु जनपदेषु चारिकां चर्तुम् स चीवरकाणि प्रतिगृह्णातु इति

भगवान् संलक्षयति अयं मेण्ढको गृहपतिः स परिवारः भद्रंकरे नगरे प्रतिवसति

ततः परस्परं संघट्टनेन न शक्नुवन्ति निर्गन्तुम् इति वज्रपाणिना यक्षेण विनेय जन अनुकम्पया वज्रः क्षिप्तः

स इदानीम् अन्धकारे तिष्ठति

कथं मेण्ढक दासी महा पुण्या सा यदा एकम् वस्तु रक्षति तत् सप्तगुणम् स्यात्

ततो वात बलाहकैः देव पुत्रैः विष दूषितानि पानीयानि शोषितानि वर्ष बलाहकैः तानि एव कूप उदपान वापी सरः तडागानि अष्टाङ्ग उपेतस्य पानीयस्य पूरितानि

स यदि शतं वा सहस्रं वा व्ययीकरोति पूर्यत एव न परिक्षीयते

यो द्रष्टुम् इच्छति जिनं जित राग दोषम् निर्बन्धम् अप्रतिसमम् करुणा अवदातम्

यदा एक मात्रम् प्रतिजागर्ति तदा सप्त मात्राः संपद्यन्ते

वर्ष बलाहकानाम् देव पुत्राणाम् आज्ञा दत्ता अष्टाङ्ग उपेतस्य पानीयस्य आपूर्यत इति

एवं मेण्ढको गृहपतिः ज्ञातः महा पुण्यः

इति

यदि अत्र सोपानं स्यात् अहं प्रदीपम् आदाय अवतरेयम् इति

य उपसंक्रामति स षष्टि कार्षापणः दण्ड्य इति

आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

प्राकारस्य खण्डः पतितः

एवं मेण्ढक दासी महा पुण्या

एवम् अनेक गुण गण समन्वागतः बुद्धो भगवाञ् जनपद चारिकया भद्रंकरं नगरं सम्प्रस्थितः

स षष्टि कार्षापणान् द्वारे स्थापयित्वा ब्राह्मण दारिका उपदिष्टेन सोपानेन अवतीर्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

भगवान् आह गृहपते भोजन कालः ऽतिक्रान्त इति

ततो भगवता तस्या आशय अनुशयम् धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुर् आर्य सत्य सम्प्रतिवेधिकी पूर्ववत् यावत् शरण गताम् अभिप्रसन्नाम् इति

तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते गच्छ त्वम् आनन्द भिक्षूणाम् आरोचय तथागतो भिक्षवो भद्रंकरेषु जनपदेषु चारिकां चरिष्यति

तैः श्रुतं श्रमण गौतमः आगच्छति इति

ततः केचिद् भद्रंकरम् नगरं गत्वा अवस्थिताः
य उपसंक्रामति स गणेन षष्टि कार्षापणः दण्ड्य इति

तेन खलु समयेन कपिलवस्तुनो ब्राह्मण दारिका भद्रंकरे नगरे परिणीता
आ एनान् लेत्तेरौस्झ्झ्]

शुश्रूषेण्यां मनुष्येभ्य इति मनुष्येभ्य एव एनाम् शुश्रूषेण्यां करोति

असौ वा आदित्यो रुद्रो महावीरः

सर्वाभिर् एव एनाम् देवताभिस् समर्धयति

भगवान् भूयासम् इति चक्षुर् एव आत्मन् धत्ते

व्रत्यो भवति

चक्षुषी एव तत् करोति

आयुषे नः पुनर् देहि इति आयुर् एव आत्मन् दधते

न एनम् रुद्र आरुको भवति य एवं वेद

द्वादश वा एष वर्षाणि दीक्षितो भवति यो ब्रह्मचारी

आपो हि ष्ठा मयोभुव इति

दक्षिणत उप ह ऊहति आहवनीयम्

तम् एव प्रत्यक्षम् ऋध्नुवन्ति

आग्नीध्रे रोच्येत

द्वैधम् पात्राणि कारयेत्

स्वेन एव एनम् भागधेयेन शमयति

एतर्हि स्व एव अस्मै आयतने रुचं दधाति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] यस्माद् भीषा निषीदसि ततो नो अभयं कृधि अभयं नः पशुभ्यो नमो रुद्राय मीढुष इति

वल्गुर् असि वयोधाया इति

अभितो धृष्टी निदधाति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] अग्निर्

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

यदि प्रयुञ्ज्याद् आनुष्टुभो असि इति चतुर्थम् पिण्डं कुर्यात्

इन्दुर् दक्षश् श्येन ऋतावा हिरण्य पक्षः सोम पीथा अनु मा इहि एधो ऽस्य् एधिषीमहि इति रुद्रम् एव निरवदयन्ते

राजन रौहिणे भवतः

तस्मात् प्रजा कामाय पशु कामाय न प्रवृञ्ज्यात्

उपप्राप्य तृतीयम् उपयन्त्य् अभिप्रयान्ति

यद् आङ्गिरसम् भवत्य् आरूढवत् स स्वर्गो लोकस् स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

सा एव लेत्तेरौस्झ्झ्] सैव

आग्नीध्रे प्रवृञ्ज्यात्

तम् मा देवा अवन्तु शोभायै पितरो ऽनुमदन्त्व् इत्य् अन्व् एनं देवा अवन्ति शोभायै पितरो ऽनुमदन्ति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] शुक्रियाणां वा

ते अभीध्यमाने गायति

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

यत् प्रवर्ग्यम् एतैर् अवकाशैर् अवेक्षते भवति प्रजावान् पशुमान् मधव्यो भवति

साम संप्रेष्यति

अयं वै लोको गार्हपत्यो ऽसा आहवनीयः

यत् कन्याम् अभिव्याहरत्य् अभिप्रेक्षते प्रजाम् एव आत्मन् धत्ते

शुक्र चन्द्रे भवतः

कृष्णाजिनेन प्रच्छादयति

तस्मात् शिष्टाः प्रजा जायन्ते

मध्व् इत्य् एतस्य अन्नम्

अंसा एव तत् करोति

मुञ्जैः प्रच्छादयति

न अस्य अन्धाः प्रजा जायन्ते

प्रवर्ग्यस्य वा एतानि समृद्ध्यै गायति

प्रजाम् मा हिंसीर् इत्य् एव एतत् आह

प्रामदो वज्रो व्रतपक्षौ रक्षसाम् अपहत्यै

न मृतं द्विपदां चतुष्पदाम् प्रत्य् आत्मनो ऽहिंसायै

सर्वम् आयुर् एति

समिद् असि समेधिषीमहि इति आशिषम् एव आशास्ते

रूप समृद्धिम् एव अन्वाह

तस्माज् ज्योतिष्टोमे प्रवृञ्ज्याद् यज्ञस्य ऊर्ध्व त्वाय

उपगायनम् एव अस्य एतत्

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

न उक्थ्ये प्रवृञ्ज्यात्

प्रजावान् पशुमान् भवति य एवं वेद यः प्रवर्ग्य उपनिषदम् वेद

शमी मयीः भवन्ति

स घृङ्ङ् अकरोत्

तत् परिघर्म्य आरोप्यमाणे गायति

वायो व्रत पते अन्तरिक्षस् समिद् इति द्वितीयां समिधम् आदधाति

तपसा एव अस्य प्रयुनक्ति

अपानम् मे पाहि इति आत्मन एव एताम् आशिषम् आशास्ते

तेज एव अस्य एतत् उद्धर्षयति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] असौ वा आदित्यो

ते देवा एतान् अवकाशान् अपश्यन्

व्रत्यो भवति

सर्वम् आयुर् एति

पुनर् अध्याहरति

अयं वै लोको गार्हपत्यो ऽसा आहवनीयः

शर्कराभिर् धृत्या अर्म्यैः कपालैः औदुम्बर आसन्दी लेत्तेरौस्झ्झ्]

चक्षुषी राजन रौहिणे

इमान् लोकान् मा हिंसीर् इत्य् एव एतत् आह

एतानि वा एतस्य अनिरुक्तानि नामधेयानि भुवो निधिस् स्वर् ज्योतिः

तेज एव ब्रह्मचारिणि निदधाति

न अभ्रेषु न समौहे न गवाम् अन्ते न पर्व उपपर्वयोः आत्मनो ऽहिंसायै

अप पुनर्मृत्युं जयति य एवं वेद

अग्निर् वै रुद्रः

पश्चाच् चरुष्ठाली निदधाति

यदि वयांस्य् उपासीरन् घर्मम् एताः प्रजा उपासिष्यन्त इति विद्यात्

तस्मिन् मुख्यं महावीरं प्रयुनक्त्य् अन्वहम् इतरौ

तेन एव एनम् समर्धयति

ताभिर् एव एनम् समर्धयति

एतस्मिन्न् एव प्राग् अवभृथात् पात्राणि संचिनोति

अन्धो हि भगः

न पूर्वेद्युर् मांसम् अत्त्वा

ब्रह्म वा एतद् रूपं यत् कृष्णाजिनम्
हविर् एव अत्ति

वाचा एव प्रयन्ति वाचा उद्यन्ति

औत्तरवेदिके जुहोति

गायत्य् उद्गाता एतानि परिसामानि

रन्तिर् नाम असि इति

असौ वा आदित्यो रुद्रो महावीरः

तस्मा एव प्रोच्य व्रतं चरति

यत् प्रवृज्यते तस्मात् प्रवर्ग्यः

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] यस्य महावीरः

पात्राणि संचिनोति

आ वात वाहि भेषजं वि वात वाहि यद् रप इति प्राणो वै वायुः

पश्चात् स्रुवं निदधाति

यन्ति वा एते अस्मात् लोकात्

वर्धिषीमहि च वयम् आ च प्यायिषीमहि इति आशिषम् एव आशास्ते

स्वेन एव एनम् नामधेयेन प्रियेण धामना उपह्वयते

ब्रह्मवर्चसम् अवरुन्द्धे

एतस्मिन्न् एव प्राग् अवभृथात् पात्राणि संचिनोति

अथ एष लेत्तेरौस्झ्झ्] अथैष व्रतं चरिष्यन्न् अरण्यम् भूमि अवकाशे शुचौ अ छदिः ग्रामाद् अछदिर्

ताभिर् एव एनम् अभिष्टुवन्ति

अपान दाः अपानं मे देहि इति अपानम् एव आत्मन् दधते

व्यान दाः व्यानं मे देहि इति व्यानम् एव आत्मन् दधते

तेज एव ब्रह्मवर्चसम् अवरुन्द्धे

अभितः शफौ निदधाति

स प्रवर्ग्यम् ज्योतिष्टोमं कुर्यात्

अन्वहम् एव यथापूर्वं छन्दांसि युनक्ति

ते पुरोडाशयोर् गायति

एतावत् हि इमे

ए स्वर् ज्योती३र् इत्य् असौ वा आदित्य एतज् ज्योतिः

औदुम्बरीर् भवन्ति

प्रवृज्यमान् [॥।

अग्निर् ईशे वासव्यस्य अग्निः महस् सौभगस्य तान्य् अस्मभ्यं रासत इति

असृज् मुखः वि गा इव इति द्वाभ्यां जुहुयात्

रुद्रो वा एतस्य पशून् अभिमन्यते यस्य महावीरे प्रवृज्यमाने घर्मधुङ् निषीदति

यत् आदित्यम् अभिव्याहरत्य् अभिप्रेक्षते ब्रह्मवर्चसम् एव आत्मन् धत्ते

ऊर्ग् वै मुञ्जाः

सूर्यो वै देवानाम् अमुष्मिन् लोके व्रत पतिः

न पूर्वेद्युर् अ ब्रह्मचर्यम् उपेत्य

सर्वान् एव लोकान् एतैर् अवकाशैर् अवरुन्द्धे

तद् आहुर् ऋक् मयः यजुः मयः साम मयः घर्म इति यस्य एष प्रवृज्यमानः प्रवर्ग्यः

तेभिर् देवाः पुरस्ताद् यज्ञस्य प्रावृञ्जत

तस्य त ऋचश् च यजूंषि सामानि च इति ऋचो यजूंषि सामानि इति एव एतत् आह

मधुना प्रथमम् पूरयति

न अभिव्याहरति

असौ वा आदित्यो रुद्रो महावीरो वर्चः

य एतं गार्हपत्ये हविष्कृत्य प्राञ्चम् उद्धृत्य एतेन आहवनीये चरन्ति

यद् अक्रन्दो ऽक्रन्दद् अग्निर् इति द्वाभ्यां जुहुयात्

वर्चः दाः वर्चो मे देहि इति वर्च एव आत्मन् दधते

मृत्युर् वै यमः

इडायै वास्त्व् असि इति प्रतिष्ठित्यै

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

पत्नीम् उदानयन्त्य् अस्थूरि त्वाय

उद् उ त्यं जातवेदसम् इति दश आहुतीः जुहोति

स धनुर् अवष्टभ्य अतिष्ठत्

जुष्टां देवेभ्य इति देवेभ्य एव एनाम् जुष्टां करोति

तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी मनुष्येषु भवति

स्वेन एव एनम् भागधेयेन शमयति

त्वम् अग्ने गृहपत इति गार्हपत्यम् उपतिष्ठते अस्मिन् एव लोके प्रतितिष्ठति

हरिणो यदा यवम् अत्ति तदा अनुब्रूयात्

व्यध्वे द्वितीयम् उपयन्त्य् अभिप्रयान्ति

सर्वम् आयुर् एति

उदित आदित्ये पूर्वाह्णे पूर्वपक्ष उदगयने ऽधीयीत

शं च वक्षि परि च वक्षि इति आशिषम् एव आशास्ते

स्वया एव तन्वा एनम् समर्धयति

उद् त्यं जातवेदसं चित्रं देवानाम् उदगाद् इति द्वाभ्यां जुहुयात्

असौ वा आदित्यो हंसाः औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

ऊर्जा एव एनम् प्रच्छादयति

स्रुचौ बाहू करोति स आत्म त्वाय

देव लोकम् एव एनम् अभ्युदानयन्ति

त एतम् पुनस् संस्थाप्य प्रचरन्ति

औ१ सूर्य चन्द्रमासौ तस्य सूर्यचन्द्रमासाव्

तैर् एतस्मिन् यज्ञे घर्मे रुचिते ऽवैक्षत

एष वाव तर्हि यज्ञ आसीद् यद् एष ज्योतिष्टोमः

गूहति पात्राण्य् अपि वा द्वीपं हरेयुः

समिध आहरति

ते जात रूपयोः गायति

वाससा पत्नीं प्रच्छादयति

वज्रेण वा एतस्य प्रवर्ग्यो ऽभिहन्यते यस्य महावीरे प्रवृज्यमाने वर्षति

अन्नं विराट्

ते प्रजापतिम् उपाधावन्

मेखलाम् आबध्नाते दण्डम् उपयच्छति

ब्रह्मणो वा एतद् रूपम् यत् कृष्णाजिनम्

शिवा नश् शन्तमा भव सु मृडीका सरस्वति इति वाग् वै सरस्वती
येन शतक्रतुर् भागम् उपजुह्वे तेन त्वा उपह्वये भग इति रुद्रं वै देवा निरभजन्

सु मित्राः एव एनाः करोति

ताभ्याम् एव एनम् समर्धयति

पर्ण मयीः भवन्ति

स देवान् आयतया अभिपर्यावर्तत

पार्श्वे एव तत् करोति

सर्वम् आयुर् एति

केशान् एव एनान् तत् करोत्य् अभितः कपालानि

अथ उ न्य् एव अस्मै ह्नुवते ऽभिप्रयान्ति दिवस् त्वा परस्पाम् अन्तरिक्षस्य तन्वम् पाहि पृथिव्यास् त्वा धर्मणा वयम् अनुक्रामाम सुविताय नव्यस इति

आयुः दाः लेत्तेरौस्झ्झ्] आयुर्दा देहि इति मे एव आत्मन् आयुर्

शिवाम् अजस्राम् इति शिवाम् एव एनाम् अजस्रां करोति

आत्मानम् एव दीक्षया स्पृणोति प्रजाम् अवान्तरदीक्षया

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] मा मन्त्र कृतः मन्त्र विदः मन्त्रकृतो मन्त्रविदः

देवानां क्रतुभिर् देव अभ्यञ्जनैः अभ्यञ्जे भगवन् नाम असि इति एतद् वै रुद्रस्य प्रियं नामधेयम्

प्रादेश मात्र पादा भवति

स्वर्गो वै लोक औत्तरवेदिकः स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

तस्य वा एषा दीक्षा यद् अवान्तरदीक्षा

तस्मा एव प्रोच्य व्रतं चरति

स्वधावतीम् पितृभ्य इति पितृभ्य एव एनाम् स्वधावतीं करोति

तेन एव एनम् समर्धयति

व्रत्यो भवति

एतद् वा एतस्य प्रियं धाम

तेजो वै शमी

उर एव तत् करोति

प्रत्यग् उपवपत्य् आहवनीयम्

यत् क्षीरौदनम् अभिव्याहरत्य् अभिप्रेक्षते ऽन्नाद्यम् एव आत्मन् धत्ते

सूकरो यदा बिसम् अत्ति तदा अनुब्रूयात्

ऊर्जम् एव ब्रह्मचारिणि निदधाति

असृज् मुखः वि गा इव इति द्वाभ्यां जुहुयात्

मृत्योर् वा एष गोष्ठो यद् ग्रामो अथ एष देवानां यद् अरण्यम्

न अभिप्रेक्षते

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] एष वा सयोनि त्वाय

प्राणम् मे पाहि इति आत्मन एव एताम् आशिषम् आशास्ते

दुर्मित्रास् तस्मै सन्त्व् इति यस्याम् अस्य दिशि द्वेष्यस् स्यात् तां दिशम् परासिञ्चेत्

उदञ्चौ परौ खरौ करोति

यन् न अभिव्याहरति न अभिप्रेक्षते तेजो एव आत्मन् धत्ते

अग्निर् वा संभरति

न अस्मात् औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] आहुस् ते भग चक्षुषी ताभ्यां अभि इति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] इति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] प्रवर्ग्यस्य [॥। औ१ ब्रह्मवर्चसम् अवरुन्द्धे वैश्वदेवेषु [॥। औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] आह्णिकं

तस्य आर्तिः शिर उत्पिपेष

व्यानम् मे पाहि इति आत्मन एव एताम् आशिषम् आशास्ते

प्राण दाः तादेवाव्याधि प्राणदाः देहि इति मे एव आत्मन् प्राणम्

दध्यङ् ह यन् मध्व् आथर्वणो वाम् अश्वस्य शीर्ष्णा सुमतिम् अवोचत्

असौ वा आदित्यो रुद्रो महावीरः

एष वै देव लोकः

तस्माद् वयोभ्यः परिरक्षेत

वाग् वा अनुष्टुप्

उदरम् एव तत् करोति

स्व एव योनौ ब्रह्मवर्चसं दधाति

को ह तद् वेद यावन्त इमे लोकाः

दश प्राचीर् दश भासि दक्षिणा दश प्रतीचीर् दश भास्य् उदीचीर् दश ऊर्ध्वाः भासि सुमनस्यमान इति तेजो वै भाः

सर्वत उपक्रमे प्रवृञ्ज्यात्

सर्व देवत्यम् वै वासः

ब्रह्मवर्चसं वै पर्णः

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

यद् धनुर् घृङ्ङ् अकरोत् तस्माद् घर्मः

एता वा एतस्य प्रियास् तन्वः

ब्रह्मण उपस्तरणम् असि ब्रह्मणे त्वा उपस्तृणामि इति प्रजाया एव पशूनाम् उपस्तरणं करोति

नृम्णा अयि लेत्तेरौस्झ्झ्] नृम्णायि नृम्णम् इति प्रजा वै नृम्णा

तद् यथा वा इदम् अग्नेर् जाताद् अग्नयो ऽन्ये विह्रियन्त एवम् अस्माद् अन्ये यज्ञक्रतवः प्रजायन्ते

अपवर्गे ऽपि मार्जयन्ते

स प्रमायुको यजमानो भवति

पर्जन्याय प्रगायत इदम् वचः पर्जन्याय इति द्वाभ्यां जुहुयात्

प्रत्यग् उपवपत्य् आहवनीयम्

तद् अज्यमाने गायति

शार्गम् भवति

कपालान्य् एव तत् करोत्य् अभितो रुक्मौ निदधाति

उपगायनम् एव अस्य एतत्

तस्मा एव प्रोच्य व्रतं चरति

अस्कान् द्यौः पृथिवीम् इति द्वाभ्यां जुहुयाद् अन् अभिहोमाय

तेजसा वा एष प्रजया पशुभिर् ब्रह्मवर्चसेन अन्नाद्येन च व्यृध्यते यो ब्रह्मचारी

सर्वम् आयुर् एति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]
वाग् अग्ना अन्यच् चक्षुस् सूर्ये ऽन्यत् सूर्ये ऽन्यद् अग्ना अन्यद् अग्ना अन्यद् अग्ना अन्यद् इति चक्षुषी एव अस्य एतत् उद्धर्षयति

स्वदयति

शिरो वा एतद् यज्ञस्य यत् प्रवर्ग्यः

यद् उक्थ्ये प्रवृञ्ज्यात् प्रजां च अस्य पशूंश् च निर्दहेत्

तस्माद् यस् स प्रवर्ग्येण यज्ञेन यजते रुद्रस्य शिर उपदधाति

भवति

एता वा एतस्य अनिरुक्ताः स्तुतयः

अग्ने व्रत पते पृथिवी समिद् इति प्रथमां समिधम् आदधाति

एतद् वा एतत् शिरः

अथ उ अ विस्रंसाय एव अ प्रदाहाय नमो रुद्राय इति

ऊर्ग् वै मुञ्जाः

यं कामयते तेजस्वी भूयासम् ब्रह्मवर्चसी भूयासम् इति तस्यै तम् उदुह्य माध्यन्दिने सवने प्रवर्ग्येण चरेत

तद् वां नरा सनये दंस उग्रम् आविष्कृणोमि तन्यतुर् न वृष्टिम्

ते अधिह्रियमाणे गायति

औ१ अधायि इति

सा शुग् यजमानम् ऋच्छति

एतत् ते घर्म अन्नम् एतत् पुरीषम् इति घृतं वै दधि

एतद् वै त्रि शुक्रियम्

दक्षिणत उप ह ऊहति आहवनीयम्

पुनर् तेजो मयि धेहि इति तेज एव आत्मन् धत्ते

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] दैवीं वाचम् उद्यासम् इति दैवीम् एव

आपो वै पर्जन्यः

दश प्राचीर् दश भासि दक्षिणा इति दिशाम् अवरुद्ध्यै

तद् अहर् गणे प्रवृञ्ज्यात्

तस्माद् यस् स प्रवर्ग्येण यज्ञेन यजते मुख्यो ब्रह्मवर्चसी भवति

इयं वै शुक्रम् असौ चन्द्रम्

गायत्रो वा एतेषाम् प्रथमस् त्रैष्टुभो द्वितीयो जागतस् तृतीयः

ऊर्जा एव एनाम् दाधार

ऊर्ध्व उदुम्बर ऊर्जा एव एनाम् दाधार

स आर्तिं यजमान आर्च्छति

तेन एव एनम् समर्धयति

किं दीक्षया स्पृणोति इति आहुः किम् अवान्तरदीक्षया इति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] एव एताम् आत्मन एवैताम्

तान्य् आ सुत्यायास् तिष्ठेयुर् अयातयाम त्वाय

शीर्षण्यो मुख्यो भवति य एवं वेद

भूर् भुवस् स्वर् नमो वाचे नमो वाचस्पतय इति वाग् वै सरस्वती

तद् आहुर् अन् अवरुद्धम् वा अ सोम यजिनः ब्रह्मवर्चसम्

घर्मस्य तन्वौ भवतः

यद् अङ्गारैर् अभ्यूहति तन् मांसं केशा वेदा आज्यं मज्जा पयसी मेद ऋचो रूपं यजूंषि प्राणास् सामानि ज्योतींषि दिशश् श्रोत्रम्

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

स नः प्रजां पशून् पाह्य् अ हृणीयमानः इति प्रजायाः पशूनां गोपीथाय

ब्रह्मणस् त्वा परस्पां क्षत्रस्य तन्वं पाहि विशस् त्वा धर्मणा वयम् अनुक्रामाम सुविताय नव्यस इति

यद् एव देवा अकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत

स वासव्यस् सौभग औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] देवाश् च वा असुराश् च समावद् एव

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] मन्त्र कृद्भ्यः मन्त्र विद्भ्यः मन्त्रकृद्भ्यो

तस्माद् वाससा पत्नीम् प्रच्छादयति प्रजाया अ प्रदाहाय

पर्वणि तिष्ठेद् दिवा आसीत नक्तं स तेजः त्वाय

प्र वा इतरेभ्यो लोकेभ्यश् च्यवते यो ब्रह्मचारी

स ऋद्धिं यजमान आर्च्छति

त्रि शुक्रियः भवति य एवं वेद

तेजो वै ब्रह्मवर्चसं प्रवर्ग्यः

यद् इत ऊर्ध्वं समिध आदधात्य् अमुष्मिंस् तेन लोके प्रतितिष्ठति

उत्तरतस् तिष्ठति

तेजसा एव एनम् समर्धयति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

सूर्य व्रत पते द्यौस् समिद् इति तृतीयां समिधम् आदधाति

रुद्राद् एव प्रजाम् पशून् परिवृणक्ति

यद् अमुतो ऽर्वाङ् प्रत्यादधात्य् अस्मिंस् तेन लोके प्रतितिष्ठति

पादा एव तत् करोति

यत् प्रावृञ्जत तस्मात् प्रवर्ग्याणि तस्मात् प्रवर्ग्यः

समाप्ते ऽन्वाह

एते च वै यज्ञश् शीर्षण्वान्

हविर् वै दीक्षितः

तेज एव आत्मन् धत्ते

तपो वै दीक्षा

दध्ना संसृजति स तेजः त्वाय

स्वेन एव एनम् भागधेयेन शमयति

स्वेन एव एनम् भागधेयेन शमयति

ऐरो ऽसि चक्षुर् असि श्रोत्रम् असि पुरन्धिर् नाम वाग् असि इति शास्त्य् एव एनम्

अभितो धवित्रे भवतः

मध्य उपयामो रज्ज्वोश् च वैणवानि भवन्ति

चक्षुषी वा एते प्रवर्ग्यस्य यत् सूर्याचन्द्रमसौ

आयुषा वा एष वीर्येण ऋध्यते

प्रवृञ्जन्ति सर्वम् एव एनम् स वीर्यम् स योनिम् स तनूम् ऋद्ध्यै

पश्चाद् औष्ठ्यौ निदधाति

प्राणान् मा हिंसीर् इत्य् एव एतत् आह

कृष्णाजिनेन प्रच्छादयति
सु मित्राः न आप इत्य् अप उत्सिञ्चन्ति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] बहिष्टात् [॥। औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

अप वा एतस्य वैद्युतः प्रवर्ग्यः क्रन्दते यस्य महावीरे प्रवृज्यमाने स्तनयति

श्रोत्रस्य त्वा धर्मणा वयम् अनुक्रामाम सुविताय नव्यस इति

ताभिर् एव एनम् अभिव्याहरन्ति

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

चक्षुषोर् एव चक्षुर् दधाति

यन् महतीर् देवता वीर्यवतीस् तस्मान् महावीरः

वय एव अस्य एतत् अर्धयति

मध्ये धवित्रम् निदधाति

स्वेन एव एनम् भागधेयेन शमयति

एतद् वै रुद्रस्य शिवो नाम

त एतेन साम्ना ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकम् आयन्

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्]

तस्य कपालानि कपालानि केशा वेदौ धवित्रे कर्णौ धवित्र दण्डौ नासिके रुक्मौ चक्षुषी सौवर्णो दक्षिणं राजत उत्तरं महावीराः कण्ठा आस्यं चरुष्ठाली हनू शफा अनिष्टुब्धी अष्ठीवन्तौ दंष्ट्रा मयूखा दन्ता यद् घर्मे निदधाति जिह्वा उपयामः रज्ज्वोश् च वैणवानि स्नावानि पुरोडाशो मस्तिष्कः

एता वा एतस्य अनिरुक्ताः स्तुतयो यत् स्वर् ज्योतिः

उपस्थम् एव तत् करोति

अङ्गिरसो वा इतस् स्वर्गं लोकम् आयन्
सुरेश संमितम् पुत्रं प्रसन्नो दातुम् अर्हसि

जाते रामे ऽथ निहते षष् गर्भे च अति दक्षिणे

तेषां निसर्गान् चतुरः शृणुध्वं विस्तरेण वै

पुरुषो भगवन्त् कृष्णः धर्म मोक्ष फल प्रदः

निवेदयामास तदा जातां कन्यां सु लक्षणाम्

तपसा तस्य संतुष्टो ददौ रुद्रो बहून् वरान्

तस्मात् अपि अभिजित् पुत्रः उत्पन्नः अस्य पुनर्वसुः

प्रलुप्त श्मश्रु केशः च घृत अक्तः मुञ्जमेखली

चतुर् भुजम् विशाल अक्षम् श्रीवत्स कृत लाञ्छनम्

पुरुषाः पञ्च षष्टिः तु षट् सहस्राणि च अष्ट च

अयुतायुः शतायुश् च बलवान् हर्षकृत् स्मृतः

उग्रसेन आत्मजाय अथ कंसाय आनकदुन्दुभिः

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्र नन्दनम्

तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वफल्कात् भूरि दक्षिणः

पौरवी बाह्लिक सुता संपूज्या आसीत् सुरैः अपि

वसुदेवो हरिं धीमान् देवक्याम् उदपादयत्

इति एतत् सोम वंशानाम् नृपाणां चरितं द्विजाः

देवकस्य सुता राज्ञो जज्ञिरे त्रिदश उपमाः

अश्वमेधं स पुत्र अर्थम् आजहार नरोत्तमः

देववान् उपदेवश् च सुदेवो देवरक्षितः

गान्दिनीं नाम काश्यो हि ददौ तस्मै स्व कन्यकाम्

तथा दुष्ट क्षितीशानाम् लीलया एव रण अजिरे

श्वफल्कः काशि राजस्य सुतां भार्याम् अवाप सः

विश्वामित्रस्य कण्वस्य नारदस्य च धीमतः

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर् वृष्णेः शूरः ततस् ऽभवत्

मृत्युर् एव न संदेह इति वाणी पुरातनी

उमा देह समुद्भूता योगनिद्रा च कौशिकी

तथा इति उवाच तस्या वै पिता कामम् अपूरयत्

कन्द मूल फलैः तस्य बलि कार्यम् चकार सः

सा च एव प्रकृतिः साक्षात् सर्व देव नमस्कृता

उष्यता वायुभक्षेण पुत्र अर्थम् पूजितो हरः

भृगु शाप छलेन एव मानयन् मानुषाम् तनुम्

तस्य बभ्रुः इति ख्यातः पुण्य श्लोकः नृप उत्तमः

तस्य कृष्णस्य तनयाः प्रद्युम्न प्रमुखाः तथा

तां कन्यां जगृहे रक्षन् कंसात् स्वस्य आत्मजम् तदा

अनुगृह्य च कृष्णः अपि लुब्धकं प्रययौ दिवम्

दीक्षितो भगवन्त् कृष्णः तताप च परंतपः

च ऋतु त्रयम् अधोक्षजः

अथ दैत्य वधम् चक्रे हलायुध सहायवान्

दिव्यं पाशुपतं योगं लब्धवन् तस्य च आज्ञया

तेषां स्वसारः सप्त आसन् वसुदेवाय ता ददौ

शाप व्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवन् कुलम्

अष्टावक्रस्य शापेन भार्याः कृष्णस्य धीमतः

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किम् अर्थम् च अभितिष्ठसि

तस्य आसीत् तुम्बुरुसखो विद्वाः पुत्रः नलः किल

वृषदेवा उपदेवा च तथा अन्या देवरक्षिता

अनमित्र सुतः निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

सो ऽथ नारायणः कृष्णः शङ्ख चक्र गदा धरः

बलभद्रः अपि संत्यज्य नागो भूत्वा जगाम च

यज्वा दान मतिः वीरः ब्रह्मण्यः तु दृढ व्रतः

दाता शूरश् च यज्वा च श्रुतवान् अतिथि प्रियः

विशिष्टा बलवन्तश् च रौक्मिणेय अरि सूदनाः

माद्र्याः सुतस्य संजज्ञे सुतो वार्ष्णिः युधाजितः

अन्धकात् काश्य दुहित्री लेभे च चतुरः सुतान्

अस्याः ते अष्टमः गर्भो देवक्याः कंस सुव्रत

श्वफल्क इति विख्यातः त्रैलोक्य हित कारकः

कृष्ण पुत्राः समाख्याताः कृष्णेन सदृशाः सुताः

देवकः च उग्रसेनः च देव गर्भ समौ उभौ

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे सोमवंशानुकीर्तनं नाम एकोनसप्ततितमः ऽध्यायः

माद्री लेभे च तं पुत्रं ततः सा देवमीढुषम्

प्रेत कार्यम् हरेः कृत्वा पार्थः परम वीर्यवान्

रत्ना कन्या च शैवस्य हि अक्रूरः ताम् अवाप्तवन्

रामेण सार्धं तं दत्त्वा वर दम् परमेश्वरम्

सह अग्निम् विविशुः सर्वाः कृष्णेन अक्लिष्ट कर्मणा

असूत रोहिणी रामं बल श्रेष्ठम् हलायुधम्

चारुदेष्णः सुचारुश् च चारुवेषो यशोधरः

सत्य वाच् सत्य सम्पन्नः सत्यकः तस्य च आत्मजः

उपमन्युस् तथा माङ्गुर् वृतः तु जनमेजयः

चौरैः च अपहृताः सर्वाः तस्य माया बलेन च

प्रभावो विलयः च एव स्व इच्छया एव महात्मनः

यथा एव शृणुमो दूरात् संपश्यामः तथा अन्तिकात्

वधं प्राप्तो ऽसहायश् च सिंहात् एव सु दारुणात्

नियोगात् देवदेवस्य यशोदा तनया हि अभूत्