tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सु किंशुकम् रुक्म प्रस्तरणम् इति यानम् आरोहयति

स चेद् उभयोः शुभ कामः भवति सूर्यायै देवेभ्य इत्य् एताम् ऋचं जपति

उत्तिष्ठेत इति पत्नी शालां सम्प्रोक्षति

सु मङ्गलीः इति वधू ईक्षीः प्रति जपति

अघोर चक्षुः इत्य् अग्निं त्रिः परिणयति

तस्य उपरि मध्यम पलाशे सर्पिषि चत्वारि दूर्वा अग्राणि

प्र बुध्यस्व इति सुप्तां प्रबोधयेत्

ये पितर इति श्मशानेषु

सु मङ्गली प्रतरणी इह प्रियं मा हिंसिष्टं ब्रह्मा अपरम् इति प्रत्यृचं प्रपादयति

सुहृद् पूर्ण कंसेन प्रतिपादयति

आ इमम् पन्थां ब्रह्मा अपरम् इत्य् अग्रतो ब्रह्मा प्रपद्यते

मा विदन्न् अनृक्षरा अध्वानम् इत्य् उक्तम्

या ओषधय इति मन्त्र उक्तेषु

स्योनम् इति दक्षिणतो वलीकानां शकृत् पिण्डे ऽश्मानं निदधाति

संकाशयामि इति गृह संकाशे जपति

तम् आ तिष्ठ इति आस्थाप्य

उद् व ऊर्मिर् इति यानं सम्प्रोक्ष्य विमोचयति

सम् ऋच्छत स्व पथः अन् अवयन्तः सुशीम कामौ उभे विराजाव् उभे सु प्रजसौ इत्य् अतिक्रमयतो ऽन्तरा ब्रह्माणम्

यदा गार्हपत्यं सूर्यायै देवेभ्य इति मन्त्र उक्तेभ्यः नमस्कुर्वतीम् अनुमन्त्रयते

या इदम् पूर्वा इति तेन अन्यस्याम् ऊढायां वाधूयस्य दशां चतुष्पथे दक्षिणैर् अभितिष्ठति
शिव क्षेत्रे मुनि श्रेष्ठाः न अन्यथा सिद्धिः इष्यते

यत् पापम् सकलं च अद्भिः अ पूताभिः चिरं लभेत्

मलिना रूपवत्यश् च विरूपा मलिन अम्बराः

न यज्ञ अर्थम् स्त्रियो ग्राह्याः सर्वैः सर्वत्र सर्वदा

संमार्जने तथा नॄणां मार्जने च विशेषतः

ये भक्ता देवदेवस्य शिवस्य परमेष्ठिनः

वेद बाह्य व्रत आचाराः श्रौत स्मार्त बहिष्कृताः

अ फेनाः मुनि शार्दूलाः नादेयाश् च विशेषतः

सूत उवाच

न हन्तव्याः सदा पूज्याः पाप कर्म रताः अपि

तस्मात् तु परिहर्तव्या हिंसा सर्वत्र सर्वदा

जन्तुभिर् मिश्रिता हि अपः सूक्ष्माभिः तान् निहत्य तु

भवन्ति दुःखिताः सर्वे निर्दया मुनि सत्तमाः

त्रैलोक्यम् अखिलम् दत्त्वा यत् फलम् वेदपारगे

भक्ति हीनाः नराः सर्वे भवे परम कारणे

सकृत् प्रसङ्ग आदि अति तापसानाम् तेषां न दूरः परमेश लोकः

भाग्यवन्तो विमुच्यन्ते भुक्त्वा भोगान् इह एव ते

पाषण्डिन इति ख्याता न संभाष्या द्विजातिभिः

स्वामि वत् परिरक्षन्ति बहूनि विविधानि च

त्रैलोक्यम् अखिलम् हत्वा यत् फलम् परिकीर्त्यते

यज्ञ अर्थम् पशु हिंसा च क्षत्रियैः दुष्ट शासनम्

ये पुत्र पौत्र वत् स्नेहात् रुद्र लोकम् व्रजन्ति ते

तस्मात् वै सर्व कार्याणि दैविकानि द्विजोत्तमाः

तद् दानम् अभयम् पुण्यं सर्व दान उत्तम उत्तमम्

न हन्तव्याः सदा मर्त्यैः शिव वत् शङ्कया तथा

सर्व कर्माणि विन्यस्य संन्यस्ता ब्रह्म वादिनः

रुद्र लोकम् अवाप्नोति समभ्यर्च्य महेश्वरम्

न स्पृष्टव्या न द्रष्टव्या दृष्ट्वा भानुं समीक्षते

आपः पूता भवन्ति एताः वस्त्र पूताः समुद्धृताः

कार्यम् अभ्युक्षणम् नित्यं स्नपनं च विशेषतः

रक्षन्ति जन्तवः सर्वे हिंसकं बाधयन्ति च

वस्त्र पूतेन तोयेन कार्यं च एव उपलेपनम्

सर्व वर्णेषु विप्र इन्द्राः पाप कर्म रताः अपि

प्रसङ्गात् वा अपि यो मर्त्यः सतां सकृत् अहो द्विजाः

तत् फलम् कोटि गुणितम् लभते ऽहिंसको नरः

शिव अर्थम् सर्वदा कार्या पुष्प हिंसा द्विजोत्तमाः

अहिंसा इयम् परो धर्मः सर्वेषां प्राणिनां द्विजाः

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन वस्त्र पूतम् समाचरेत्

अग्नौ कण्डनके च एव पेषणे तोय संग्रहे

स्त्रियः सर्वा न हन्तव्याः पाप कर्म रताः अपि

हिंसा सदा गृहस्थानां तस्मात् हिंसाम् विवर्जयेत्

ब्रह्महत्या समम् पापम् आत्रेयीम् विनिहत्य च

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे भक्तिमहिमवर्णनं नाम अष्टसप्ततितमः ऽध्यायः

शिव आलये निहत्य एकम् अपि तत् सकलम् लभेत्
तौ स्तुत्वा एव घृतश्चुते मधुश्चुत इत्य् एव स्वर्गं लोकम् अनूदपतताम्

तैर् उ पशुभिर् इष्ट्वा स्वर्गम् एव लोकम् अगच्छताम्

उपदस्ता इव एषा यद् रात्रिः

ताव् एते सामनी अपश्यताम्

पशवो मधुश्चुतः

अन्तो वै रसानां मध्व् अन्तः स्वर्गो लोकानाम्

घृतश्चुता च वै मधुश्चुता च देवा यत्र यत्र एषाम् यज्ञस्य उपादस्यत् तत् तद् आप्याययन्त

घृतश्चुच् च वै मधुश्चुच् च आङ्गिरसौ अङ्गिरसां स्वर्गं लोकं यताम् अहीयेताम्

अन्त्याभ्याम् एव एतत् सामभ्याम् अन्त्यं स्वर्गं लोकम् अश्नुते य एवं वेद

ताव् अकामयेताम् अनूत्पतेव स्वर्गं लोकम् इति

अव पशून् रुन्द्धे गच्छति स्वर्गं लोकं य एवं वेद

तद् यद् घृतश्चुत् निधनम् भवत्य् आ एव एनम् एतेन प्याययन्ति

इदं ह्य् अन्व् ओजसा इति घृतश्चुत् निधनम्

तत् तस्माद् आहुः सोमस्य इव अंशुः आप्यायस्व इति

पशून् वाव तौ तद् एताभ्याम् अवारुन्धाताम्

ते एते पशव्ये स्वर्ग्ये सामनी

अन्तो वै पयसां घृतम् अन्तः स्वर्गो लोकानाम्
तत् एतत् शिशिरे आज्यम् श्यायति अग्नये

तस्मात् हस्ताभ्याम् अग्निः मथ्यमानः जायते

स प्राद्रवत्

तस्मात् ओषधयः अन् अभ्यक्ताः रेभन्ते

तस्मिन् अजुहोत्

अग्नौ एव तत् त्राणम् इच्छते

प्रियम् एव धाम अग्नये प्रादात्

तस्याः आहुत्याः अश्वः अजायत

तम् प्रत्यङ् उपापद्यत

तम् पाणितः प्राविशत्

ततस् आपः अग्नये वज्रः अभवन्

नहि तत् हुतात् न अ हुतात् अजायत

तस्मात् प्रोक्षन् अग्निम् न प्रापयेत्

ततस् शिशिरम् अजायत

यत् प्रापयेत् हतेन यजेत

सा आहुतिः अपः दग्धुम् उपाक्रमत

ताम् आहुतिम् ओषधीषु न्यदधात्

ताम् आहुतिम् अप्सु प्रासिञ्चत्

तस्याः आहुत्याः गौः अजायत अविः अजायत अजा अजायत यवः अजायत व्रीहिः अजायत

तस्मात् शिशिरे कक्षः उपादुत्यः

स न अरमत

स न अरमत

प्र एनम् पशवः विशन्ति प्र विशति यः एवम् वेद

अग्निधानम् हि एतत्

तस्याः आहुत्याः पुरुषः अजायत

तस्मात् तत् क्रूरतमम्

स न अरमत

स प्राद्रवत्

तस्मात् हन्यमानः हस्तौ प्रतिगृह्णाति

तस्मिन् अजुहोत्

स प्राद्रवत्

तस्मात् पाण्योः लोम न अस्ति

तस्मिन् अजुहोत्

तस्मात् पुरुषः च अश्वः च नक्तम् प्रत्यञ्चौ न सु विज्ञायेते इव
रेतस् तद् धीयते

अथ उ तिसृष्व् अथ उ द्वयोर् अथ उ पूर्वेद्युः

द्वादशसु रात्रीषु पुरा आधेयाः

तेभ्य एव प्रावोचत

संवत्सरे वै रेतो हितं प्रजायते

सा गर्भम् अधत्त

आक्रमणम् एव

संवत्सरो वै प्रजननम्

य एव अस्य ऋतुः यन् नक्षत्रं तद् आप्नोति

एतावान् ह्य् आत्मा प्रजापतिना संमितः

ते पथिरक्षयः

अग्नेर् वै या यज्ञिया तनूर् अश्वत्थे तया समगच्छत

य एष ओदनः पच्यते

न हि तद् वेद यम् ऋतुम् अभिजायते यन् नक्षत्रम्

तस्य उच्छिष्टम् आश्नात्

तेभ्य एव प्रोच्य स्वर्गं लोकम् आरोहति

अग्निः प्रजनयिता

यद् घृतेन समिधो ऽनक्ति

यन् निर्मार्गस्य आदधाति

प्रादेश मात्रीः समिधो भवन्ति

यत् समिध आधीयन्ते

ता हि संवत्सरस्य प्रतिमा

निर्मार्गस्य आदधाति

त इयक्षमाणं प्रतिनुदन्ते

अ भक्त ऋतुः वै पुरुषः

योनिर् एव एष क्रियते

अपगूर्त्या वै वीर्यं क्रियते

यत् समिध आदधाति

प्रजननाद् एव एनम् प्रजनयिता प्रजनयति

प्रजातम् एव एनम् आधत्ते

आदित्या वा इत उत्तमा अमुं लोकम् आयन्

अदितिर् वै प्रजा कामा ओदनम् अपचत्

य एष ओदनः पच्यत आरम्भणम् एव एतत् क्रियते

ताभ्याम् एव एनम् तनूभ्यां संगमयति
तया सोम विक्रयिणम् विध्यति सोम विक्रयिणि तम इति

भूय एव अतस् सोमो राजा अर्हति इति अध्वर्युः

वाससा क्रीणाति

अ कूटा चेद् अ कर्णा अ काणा अ श्रोणा अ सप्त शफा अरुणा पिङ्ग अक्षी एकहायनी

अप्य् एकया एव एकविंशति दक्षिणस्य सोमं क्रीणीयात्

अजया क्रीणाति तपसस् तनूर् असि इति

मिथुनाभ्यां क्रीणाति

भूय एव अतस् सोमो राजा अर्हति इति अध्वर्युः

सोम क्रयणान् अनुदिशति स्वान भ्राज इति अनुवाक शेषेण

त्रिंशता सहस्र दक्षिणस्य सोमं क्रीणीयात् शतेन वाजपेयस्य द्वाभ्यां राजसूयस्य सहस्रेण अश्वमेधस्य इति विज्ञायते

सोम विक्रयिणः हिरण्यम् अपादाय शुक्लाम् ऊर्णा स्तुकाम् यजमानाय प्रयच्छत्य् अस्मे ज्योतिर् इति

कृष्णाम् उपग्रथ्नाति इदम् अहं सर्पाणां दन्दशूकानां ग्रीवा उप ग्रथ्नामि इति

भूय एव अतस् सोमो राजा अर्हति इति सोम विक्रयी आह

कल्याण गवी स्याद् इत्य् एके समामनन्ति

अनडुहा क्रीणाति

हिरण्येन क्रीणाति शुक्रं ते शुक्रेण क्रीणामि इति

त्रिभिः क्रीणाति इति विज्ञायते

बलक्ष्याः पवित्रं कार्यम्

धेन्वा क्रीणाति
देव सवितस् त्वं दीक्षाया दीक्षा पतिः असि

मा मा हिंसीः

इत्थं मा सन्तं पाहि

यया अति विश्वा दुरिता तरेम सु तर्माणम् अधि नावं रुहेयम्

ऊर्ग् अस्य् आङ्गिरस्य् ऊर्णम्रदा

ऊर्जं मयि धेहि

मा मा हिंसीः

विश्वो देवस्य नेतुर् मर्तो वुरीत सख्यम्

आ मा उदृचः पातं

विष्णोः शर्म असि

सरस्वत्यै पूष्णे अग्नये स्वाहा

दीक्षायै तपसे अग्नये स्वाहा

विषाणे विष्य एतम् ग्रन्थिं यद् अस्य गुष्पितं हृदि मनो यद् अस्य गुष्पितम्

नमस् ते अस्तु

बृहन्न् असि वानस्पत्यः

इमां धियं शिक्षमाणस्य देव क्रतुं दक्षं वरुण संशिशाधि

शर्म मे यच्छ

गोपाय मा

ऋक् सामयोः शिल्पे स्थः

नमस् ते अस्तु

इन्द्रस्य योनिर् असि

बृहस्पतिर् नो हविषा वृधातु स्वाहा

स्वाहा यज्ञं मनसः स्वाहा दिवः स्वाहा पृथिव्याः स्वाहा उरोः अन्तरिक्षात् स्वाहा वातात् परिगृह्णामि स्वाहा

मेधायै मनसे अग्नये स्वाहा

आपो देवीर् बृहतीर् विश्व शंभुवः द्यावापृथिवी उरो अन्तरिक्ष

विश्वो राय इषुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहा

सूर्य अग्नी द्यावापृथिवी उरो अन्तरिक्ष आपः ओषधया उप मा दीक्षायां दीक्षा पतयः ह्वयध्वम्

ते वाम् आरभे

आकूत्यै प्रयुजे अग्नये स्वाहा
नितलं यवन आद्यैः च तारक अग्निमुखैः तथा

तथा अन्यैः विविधैर् नागैः तलम् च एव सु शोभनम्

पातालानाम् अधस् च आस्ते शेष आख्या वैष्णवी तनुः

पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथा अपरैः

द्रक्ष्यन्ति ब्रह्मणा युक्ता रुद्र लोकः स वै स्मृतः

पापिनः तेषु पच्यन्ते न ते वर्णयितुं क्षमाः

तेषाम् अधस्तात् नरकाः माया आद्याः परिकीर्तिताः

महादेव परे शान्ताः तापसाः ब्रह्म वादिनः

तद् आधारम् इदम् सर्वं स कालाग्निम् अपाश्रितः

योगिनः तापसाः सिद्धा जापकाः परमेष्ठिनम्

सूर्य कोटि प्रतीकाशम् पुरं तस्य दुरासदम्

एते सप्त महा लोकाः पृथिव्याः परिकीर्तिताः

महातलं च पातालं सर्व रत्न उपशोभितम्

वितलं च एव विख्यातं कम्बल अहि इन्द्र सेवितम्

सनन्दन आदयः तत्र संस्थिता ब्रह्मणः सुताः

द्वारं तत् योगिनाम् एकम् गच्छतां परमं पदम्

तामसी शांभवी मूर्तिः कालो लोक प्रकालनः

सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं च एव सितेतरम्

जनलोको महर् लोकात् तथा कोटि द्वय आत्मकः

कल्प अधिकारिणः तत्र संस्थिता द्विज पुंगवाः

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

यान्ति तत्र महात्मानो ये प्रपन्ना जनार्दनम्

सहस्र मायः ऽप्रतिमः संहर्ता शंकर उद्भवः

देव्या सह महादेवः चिन्त्यमानः मनीषिभिः

महान्तक आद्यैः नागैः च प्रह्लादेन असुरेण च

ध्रुवात् ऊर्ध्वम् महर् लोकः कोटि योजन विस्तृतः

कालाग्नि रुद्रः योग आत्मा नारसिंहो ऽपि माधवः

शेते तत्र हरिः श्रीमान् मायी माया मयः परः

सूत उवाच

पीतं सुतलम् इति उक्तम् नितलं विद्रुम प्रभम्

महातल आदयः च अधस् पातालाः सन्ति वै द्विजाः

महाजम्भेन वीरेण हयग्रीवेण वै तथा

ऊर्ध्वं तद् ब्रह्म सदनात् पुरं ज्योतिस् मयम् शुभम्

वैनतेय आदिभिः च एव कालनेमि पुरोगमैः

शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम्

तलातलम् इति ख्यातं सर्व शोभा समन्वितम्

वैराजाः तत्र वै देवाः स्थिता दाह विवर्जिताः

प्रासादैः विविधैः शुभ्रैः देवतायतनैः युतम्

विष ज्वाला मयः ऽन्ते ऽसौ जगत् संहरति स्वयम्

शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचि पूर्वकैः

तत्र ते यान्ति नियता द्विजा वै ब्रह्मचारिणः

अत्र लोकगुरुः ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः

जनलोकात् तपोलोकः कोटि त्रय समन्वितः

वह्निना च परिक्षिप्तं तत्र आस्ते भगवान् भवः

नृपेण बलिना च एव पाताल स्वर्ग वासिना
विश्वम् नः अस्तु भेषजम्

क्षमा रपः

जालाषेण अभि सिञ्चत

जालाषेण उप सिञ्चत

मा च नः किम् चन अममत्

तेन नः मृड जीवसे

सर्वम् नः अस्तु भेषजम्

इदम् इद् वै उ भेषजम्

जालाषम् उग्रम् भेषजम्
आत्रेयाय प्रथमाय हिरण्यं ददाति मध्यमाय इति एकेषाम् उत्तमाय इति एकेषां ब्राह्मणम् अद्य राध्यासम् ऋषिम् आर्षेयम् इति

वनेषु व्य् अन्तरिक्षं ततान इति वारुण्या द्वितीयया जुहुयाद् यद्य् अनो रथो ऽश्वो वासो ऽपि वा दीयते

आर्षेयाय एव विदुषे ददाति

यद्य् आत्रेयं न विन्देद् य आर्षेयः संहितस् तस्मै दद्यात्

ते द्वादश अहे व्याख्याताः

आग्नीध्र एतद् आज्यं जुहोत्य् अग्ने नय सु पथा राये अस्मान् इत्य् एतया

न अन् आर्षेयाय विदुषे ददाति

अध्वर्युभ्यस् तु हविर्धान आसीनेभ्यः

ततो ब्रह्मणे यथा अन्याम् दक्षिणां न अतिध्यायेत् एवं दद्यात्

ब्राह्मणाय श्रोत्रियाय अन्तर्वेदि आसीनाय दक्षिणां ददाति

ऋत्विग्भ्यो दत्त्वा प्रसर्पकेभ्यो ददाति

प्राजापत्यया तृतीयया जुहुयाद् यदि हस्तिनं पुरुषं वा दास्यन् स्यात्

न कण्व कश्यपेभ्यः न ज्ञातये न ऋत्विजे प्रसृप्ताय न भीतो न याचमानाय

अन्ततः प्रतिहर्त्रे ददाति

तत उद्गातृभ्यो होतृभ्यः

एते दक्षिणेन पृष्ठ्याम् अन्तः सदस्य् उपविष्टा भवन्ति

यां याचमानाय ददात्य् एनं सा दक्षिणा गच्छति इति विज्ञायते

अप्य् अ ब्राह्मणाय विद्या विदे देयम्
रुद्रं वै देवा यज्ञान् निरभजन्

तेन एनम् अशमयन्

सो ऽर्को ऽभवत्

अर्क पर्णेन जुहोति

अथ नाभि दघ्ने

अमुष्या एव रुद्रम् अवयजते

ताभिर् एव स्वर्गं लोकम् एति

सहस्रस्य प्रमा असि

ऋतुभ्य एव रुद्रं निरवयजते

सहस्रस्य प्रतिमा असि इति

अथ पुरुष मात्रे

स्वायाम् एव दिशि रुद्रं प्रतिहृत्य अवयजते

षड् वा ऋतवः

एषा वै रुद्रस्य दिक्

तत् षट् सम्पद्यते

अथ पुरुष मात्रे

घ्नन्ति वा एतद् अग्नेर् यद् अस्य अत्र न क्रियते यन् न चीयते

यच् छतरुद्रियं जुहोति भागधेयेन एव एनम् शमयति

अमृतं हिरण्यम्

स यजमानं च एव अध्वर्युम् च ध्यायति

ता एनं कामदुघा अमुष्मिंल् लोक उपतिष्ठन्ते

सा शोचन्ती पर्णं परामृशत्

यः प्रथमः पशुर् आक्रामति त आर्तिम् आर्छन्ति

पशुर् वा अग्निः

अथ नाभि दघ्ने

एता वै देवतास् स्वर्ग्याः

यं द्विष्यात् तं ब्रूयाद् अमुं वो जम्भे दधामि इति

यं द्विष्यात् तस्य संचरे पशूनां न्यस्येत्

यद् ग्राम्येण जुहुयाद् ग्राम अवचारिणम् रुद्रं कुर्यात्

यथा वत्सो जातस् स्तनं प्रेप्सत्य् एवं वा एष एतर्हि भागधेयं प्रेप्सति

अङ्गिरसो वै स्वर्गं लोकं यन्तस् ते ऽजायां घर्मं प्रासिञ्चन्

यत् शतरुद्रियम् जुहोति तेन एव एनम् शमयति

यद् अर्क पर्णेन जुहोति सयोनि त्वाय

तद् अर्कस्य अर्क त्वम्

या उत्तमास् ता यजमानं वाचयेत्

आरण्येन एव अरण्यम् अभि रुद्रं निरवयजते

अर्को वा अग्निः

यत् हिरण्य शल्कैः प्रोक्षति ज्योतिषा एव अस्मै संवत्सरं विवासयति

इत एव ऊर्ध्वम् रुद्रम् अवयजते

ज्योतिष्मतीर् एतास् साहस्रीर् इष्टकाः

स देवान् आयतया अभिपर्यावर्तत

गवीधुका सक्तुभिः वा जर्तिलैर् वा कुसय सर्पिषा वा मृग क्षीरेण वा जुहोति

एताभ्य एव एनम् देवताभ्य आवृश्चति

अन्तरिक्षाद् एव रुद्रम् अवयजते

उत्तरस्य पक्षस्य या चरमा इष्टका तस्यां जुहोति

सहस्र संमिताः हि इमे लोकाः

इमा मे अग्न इष्टका धेनवस् सन्त्व् इति धेनूर् एव एनाः कुरुते

यत् हिरण्य शल्कैः प्रोक्षत्य् अमृतेन एव अस्य तन्वं पृणक्ति

ते देवा एतच् छतरुद्रियम् अपश्यन्

अस्या एव रुद्रम् अवयजते

संवत्सरो वा अन्तरा तमस् स्वर्गं लोकम्
शॄ दॄ प्राम् ह्रस्वो वा

द्यति स्यति मा स्थाम् इ त् ति क् इति

विभाषा वेष्टि चेष्ट्योः

जिघ्रतेर् वा

रीङ् ṛ तः

शा छोः अन्यतरस्याम्

न छन्दस्य् अ पुत्रस्य

अस्य च्वौ

दुरस्युर् द्रविणस्युर् वृषण्यति रिषण्यति

ति च

भृञाम् इ त्

नुग् अ तः अनुनासिक अन्तस्य

सनि मी मा घु रभ लभ शक पत पदाम् अ चः इस्

चर फलोः च

अशनाय उदन्य धनायाः बुभुक्षा पिपासा गर्धेषु

उर् ṛ त्

दो दद् घोः

च्वौ च

अर्ति पिपर्त्योः च

दीर्घो अ क् इतः

दयतेर् दिगि लिटि

रि च

तिष्ठतेर् इ त्

न अ च् लोपि शासु ṛ त् इताम्

भ्राज भास भाष दीप जीव मील पीडाम् अन्यतरस्याम्

कवि अध्वर पृतनस्य ऋचि लोपः

अ त् स्मृ दॄ त्वर प्रथ म्रद स्तॄ स्पशाम्

श र् पूर्वाः ख यः

द्युति स्वाप्योः सम्प्रसारणम्

ई च गणः

मुचो ऽकर्मकस्य गुणो वा

तस्मान् नुड् द्वि ह लः

उपसर्गात् ह्रस्वः ऊहतेः

दीर्घ इणः क् इति

अ कृत् सार्वधातुकयोः दीर्घः

न कवतेर् यङि

देव सुम्नयोः यजुषि काठके

श्वयतेर् अः

ससूव इति निगमे

अपो भि

क्यचि च

सनि अ तः

अत्र लोपो ऽभ्यासस्य

ऋच्छति ṛ ṝ ताम्

उ त् परस्य अ तः

तास् अस्त्योः लोपः

कु होः चुः

व्यथो लिटि

अश्व अघस्य आ त्

ṛ तः च संयोग आदेः गुणः

ओः पु य ṇ जि अ परे

वच उम्

अश्नोतेश् च

ह्रस्वः

ई घ्रा ध्मोः

एतेर् लिङि

अस्यतेस् थुक्

रीग् ṛ त् उपधस्य च

दीर्घो लघोः

यङि च

निजां त्रयाणां गुणः श्लौ

ह ल् आदिः शेषः

शीङः सार्वधातुके गुणः

लोपः पिबतेर् ई त् च अभ्यासस्य

ṛ दृशः ऽङि गुणः

अ चः उपसर्गात् तः

दाधर्ति दर्धर्ति दर्धर्षि बोभूतु तेतिक्ते अलर्षि आपणीफणत् संसनिष्यदत् करिक्रत् कनिक्रदत् भरिभ्रत् दविध्वतः दविद्युतत् तरित्रतः सरीसृपतम् वरीवृजत् मर्मृज्य आगनीगन्ति इति च

आप् ज्ञपि ऋधाम् ई त्

न कपि

नित्यं छन्दसि

बहुलं छन्दसि

रुक् रिकौ च लुकि

नीग् वञ्चु स्रंसु ध्वंसु भ्रंसु कस पत पद स्कन्दाम्

ṛ तः च

ह ए ति

दम्भ इ त् च

पतः पुम्
सर्वे मद्वतीभिर् यजन्ति

पशूनाम् आप्त्यै

तद् यन् मद्वतीभिः यजन्ति सर्वे सुतवतीभिः पीतवतीभिर् अभिरूपाभिर् यजन्ति

अथ उ चतुष्पर्वाणो हि तृतीयसवने होत्रकाः

स एतैः पञ्चभिर् उक्थैर् एताः पञ्च दिश आप्नोति

धीत रसम् वा एतत् सवनं यत् तृतीयसवनम्

सर्वे ऽनुवषट्कुर्वन्ति

तस्माच् चतुः

अन्तेन एव अन्तम् परिदधति

जागतं हि तृतीयसवनम्

अथ उ चतुष्पादः पशवः

तद् यत् समवतीभिः परिदधत्य् अन्तो वै पर्यासो ऽन्त उदर्को ऽन्तः सजाया उ ह वा

स्विष्टकृत्वा अनुवषट्कारः

तस्य पञ्च दिशः

पञ्च उक्थानि तृतीयसवनस्य

न इद् स्विष्टकृत अन्तरयाम इति

यद् यज्ञे ऽभिरूपं तत् समृद्धम्

तद् यद् एषां लोकानां रूपं या मात्रा तेन रूपेण तया मात्रया इमान् लोकान् ऋध्नोति इमान् लोकान् ऋध्नोति इति

दिक्षु तत् प्रतितिष्ठन्ते

अथ अध्वर्यो शंशंसावोम् इति स्तोत्रियाय अनुरूपाय उक्थ मुखाय परिधानीयाया इति चतुः चतुः आह्वयन्ते

अथ ह एतत् अ धीत रसम् शुक्रियं छन्दो यत् त्रिष्टुब् अयातयाम
कोष्ठके कोष्ठिकायन्त्रे धमन विधिना उत्क्षिप्य उत्क्षिप्य धमनेन भस्त्रा अनलेन तत् सत्वं पतति पूर्व सम्बन्धात् ताप्य आदीनाम् इति शेषः

चूर्णित सत्त्व समानम् चूर्णितं पिष्टं यत् सत्वं सारं तद् समानम् विशुद्ध त्वात् सत्त्व समानम् धातु रस उपरस चूर्णम् इति शेषः

एवंविधं विशुद्धं चूर्णं आदरेण प्रीत्या आदौ संगृह्य टङ्कण पल सप्त युतम् कुर्यात् सौभाग्यस्य पलैः सप्त संख्याकैः सहितं कुर्यात् इति अर्थः

तिल चूर्णक किट्ट पलैः तिलं प्रतीतं तेषां चूर्णकं किट्टं मुण्ड आदीनाम् मलं तयोः पलैः पल मानैः गोधूम बद्ध पिण्डी बहुशो बहु वारम् गोपञ्चक भावितम् गवां क्षीर आज्य दधि मूत्र विट्केन भाविता किं कृत्वा मत्स्यैर् आलोड्य मत्स्यैः क्षुद्र जलचरैः आलोड्य संमिश्र्य इति अर्थः

च पुनर् अभ्र सत्त्वम् अभ्रकात् सारम् संद्रवति

तथा एव उक्त विधानेन सर्वाणि समस्तानि सत्वानि साराणि पतन्ति अनुक्तानां इति शेषः

विशुद्धे चूर्णे त्रिंशत् पले सप्त पलम् सौभाग्यं योज्यं एवं टङ्कण विधानेन च पुनः गुञ्जा पल त्रितयेन रक्तिका पल त्रितय परिमाणेन योजितं कुर्याद् इति

विधि अन्तरम् आह चूर्णित इत्यादि
समुद्रः पीत कौशेय वाससी समुपाहरत्

अमृत आपूर्ण कलसम् बिभ्रन् वलय भूषितः

अथ आसीत् वारुणी देवी कन्या कमल लोचना

भूषणानि विचित्राणि विश्वकर्मा प्रजापतिः

बिभ्रत् सु केश भारेण मालाम् उत्फुल्ल मल्लिकाम्

ततस् च आविरभूत् साक्षाच् छ्री रमा भगवत् परा

उदतिष्ठन् महा राजैः पुरुषः परम अद्भुतः

धन्वन्तरिः इति ख्यात आयुर्वेद दृश् इज्य भाज्

ऋषयः कल्पयांचक्रुर् आभिषेकं यथाविधि

ततो अभिषिषिचुः देवीम् श्रियं पद्मकरां सतीम्

मुख आमोद अनुरक्त अलि झङ्कार उद्विग्न लोचनम्

मेघा मृदङ्ग पणव मुरज आनक गोमुखान्

असुरा जगृहुः ताम् वै हरेः अनुमतेन ते

अहं पूर्वम् अहम् पूर्वं न त्वं न त्वम् इति प्रभो

सुग्रीव कण्ठ आभरणम् सु भुज अङ्गद भूषितम्

गन्धर्व सिद्ध असुर यक्ष चारण त्रैपिष्टपेय आदिषु न अन्वविन्दत

ताम् अग्नि होत्रीम् ऋषयः जगृहुः ब्रह्म वादिनः

नीयमाने असुरैः तस्मिन् कलसे अमृत भाजने

वव्रे वरं सर्व गुणैः अपेक्षितम् रमा मुकुन्दं निरपेक्षम् ईप्सितम्

शङ्ख तूर्य मृदङ्गानाम् वादित्राणां पृथुः स्वनः

मूर्तिमत्यः सरित् श्रेष्ठाः हेम कुम्भैः जलम् शुचि

विलोकयन्ती निरवद्यम् आत्मनः पदं ध्रुवं च अ व्यभिचारि सत् गुणम्

विषण्ण मनसः देवा हरिं शरणम् आययुः

दीर्घ पीवर दोस् दण्डः कम्बु ग्रीवः अरुण ईक्षणः

यत्र उभयम् कुत्र च सो ऽप्य् अमङ्गलः सु मङ्गलः कः च न काङ्क्षते हि माम्

इति स्वान् प्रत्यषेधन् वै दैतेया जात मत्सराः

तस्य अंस देशे उशतीं नव कञ्ज मालाम् माद्यन् मधु व्रत वरूथ गिरा उपघुष्टाम्

श्यामलः तरुणः स्रग्वी सर्व आभरण भूषितः

देव अनुगानाम् स स्त्रीणाम् नृत्यतां गायताम् अभूत्

ततः कृत स्वस्त्ययन उत्पल स्रजम् नदत् द्विरेफाम् परिगृह्य पाणिना

वीर्यं न पुंसो ऽस्त्य् न हि द्वितीयो गुण सङ्ग वर्जितः

इति तत् दैन्यम् आलोक्य भगवान् भृत्य काम कृत्

कश्चिन् महान् तस्य न काम निर्जयः स ईश्वरः किं परतो व्यपाश्रयः

स वै भगवतः साक्षात् विष्णोः अंश अंश सम्भवः

तस्याः श्रियः त्रिजगन्तः जनको जनन्या वक्षो निवासम् अकरोत् परमं विभूतेः

गावः पञ्च पवित्राणि वसन्तो मधु माधवौ

हारं सरस्वती पद्मम् अजः नागाः च कुण्डले

पूरयत्य् अर्थिनो यो ऽर्थैः शश्वत् भुवि यथा भवान्

एवं विमृश्य अ व्यभिचारि सत् गुणैः वरं निज एक आश्रय तया गुण आश्रयम्

सत्त्र यागे इव एतस्मिन् एष धर्मः सनातनः

निःसत्त्वा लोलुपा राजन् निरुद्योगा गत त्रपाः

ब्रह्म रुद्र अङ्गिरस् मुख्याः सर्वे विश्वसृजो विभुम्

स्तन द्वयम् च अति कृश उदरा समं निरन्तरं चन्दन कुङ्कुम उक्षितम्

वरुणः स्रजं वैजयन्तीं मधुना मत्त षट्पदाम्

दिगिभाः पूर्ण कलशैः सूक्त वाक्यैः द्विज ईरितैः

श्री शुकः उवाच

तस्या आसनम् आनिन्ये महा इन्द्रः महत् अद्भुतम्

तस्थौ निधाय निकटे तद् उरः स्व धाम् स व्रीड हास विकसत् नयनेन याता

व्यनादयन् शङ्ख वेणु वीणाः तुमुल निःस्वनान्

धर्मः क्वचित् तत्र न भूत सौहृदम् त्यागः क्वचित् तत्र न मुक्ति कारणम्

ततस् च अप्सरसः जाता निष्क कण्ठ्यः सु वाससः

रमण्यः स्वर्गिणां वल्गु गति लीला अवलोकनैः

रञ्जयन्ती दिशः कान्त्या विद्युत् सौदामनी यथा

श्रीः स्वाः प्रजाः स करुणेन निरीक्षणेन यत्र स अधिपतीन् त्रि लोकान्

रूप औदार्य वयस् वर्ण महिम आक्षिप्त चेतसः

यज्ञस्य देव यानस्य मेध्याय हविषे नृप

स्निग्ध कुञ्चित केश अन्त सुभगः सिंह विक्रमः

ईडिरे अ वितथैः मन्त्रैस् तद् लिङ्गैः पुष्प वर्षिणः

शील आदि गुण सम्पन्नाः लेभिरे निर्वृतिं पराम्

विरज अम्बर संवीत नितम्ब द्वीप शोभया

अथ उदधेः मथ्यमानात् काश्यपैः अमृत अर्थिभिः

नव यौवन निर्वृत्त स्तन भार कृश उदरम्

स व्रीड स्मित विक्षिप्त भ्रू विलास अवलोकनैः

पीते गरे वृषाङ्केण प्रीताः ते अमर दानवाः

तत उच्चैःश्रवा नाम हयो ऽभूच् चन्द्र पाण्डुरः

लिप्सन्तः सर्व वस्तूनि कलसं तरसा अहरन्
यदा च उपेक्षिताः लक्ष्म्या बभूवुः दैत्य दानवाः

ततस् ततस् नूपुर वल्गु शिञ्जितैः विसर्पती हेम लता इव सा बभौ

क्वचिच् चिर आयुः न हि शील मङ्गलम् क्वचित् तत् अपि अस्ति न वेद्यम् आयुषः
सा नो भूमिः प्राणम् आयुर् दधातु जरदष्टिं मा पृथिवी कृणोतु

इन्द्रो यां चक्र आत्मने ऽनमित्रां शचीपतिः

सा नो भूमे प्ररोचय हिरण्यस्य इव संदृशि मा नो द्विक्षत कश्चन

पृथिवीं विश्व धायसम् धृताम् अच्छावदामसि

शन्तिवा सुरभिः स्योना कीलाल उध्नी पयस्वती

यस् ते गन्धः पुष्करम् आविवेश यं संजभ्रुः सूर्याया विवाहे

भुजिष्यं पात्रं निहितं गुहा यद् आविर् भोगे अभवन् मातृमद्भ्यः

यत् त ऊनं तत् त आपूरयाति प्रजापतिः प्रथम जाः ऋतस्य

पवित्रेण पृथिवि मा उत्पुनामि

अग्निं मर्तास इन्धते हव्यवाहं घृत प्रियम्

यावत् ते ऽभि विपश्यामि भूमे सूर्येण मेदिना

आ त्वा सुभूतम् अविशत् तदानीम् अकल्पयथाः प्रदिशश् चतस्रः

यत् ते भूमे विखनामि क्षिप्रं तद् अपिरोहतु

यस्याः पुरो देव कृताः क्षेत्रे यस्या विकुर्वते

ग्रीष्मस् ते भूमे वर्षाणि शरद् हेमन्तः शिशिरो वसन्तः

या बिभर्ति बहुधा प्राणद् एजत् सा नो भूमिर् गोष्व् अप्य् अन्ने दधातु

यं गन्धर्वा अप्सरसश् च भेजिरे तेन मा सुरभिं कृणु मा नो द्विक्षत कश्चन

यत् ते मध्यं पृथिवि यच् च नभ्यं यास् त ऊर्जस् तन्वः संबभूवुः

याम् अन्वैच्छत् हविषा विश्वकर्मा अन्तर् अर्णवे रजसि प्रविष्टाम्

विमृग्वरीं पृथिवीम् आवदामि क्षमां भूमिं ब्रह्मणा वावृधानाम्

भगम् वर्चः पृथिवी नः दधातु

यस्या हृदयं परमे व्योमन्त् सत्येन आवृतम् अमृतं पृथिव्याः

भूम्यै पर्जन्य पत्न्यै नमो ऽस्तु वर्ष मेदसे

वर्षेण भूमिः पृथिवी वृता आवृता सा नो दधातु भद्रया प्रिये धामनि धामनि

ये गन्धर्वा अप्सरसो ये च अरायाः किमीदिनः

बभ्रुं कृष्णां रोहिणीं विश्व रूपाम् ध्रुवां भूमिं पृथिवीम् इन्द्र गुप्ताम्

यच् छयानः पर्यावर्ते दक्षिणं सव्यम् अभि भूमे पार्श्वम् उत्तानास् त्वा प्रतीचीं यत् पृष्टीभिर् अधिशेमहे

भूमे मातर् निधेहि मा भद्रया सु प्रतिष्ठितम्

ये ते पन्थानो बहवो जनायना रथस्य वर्त्मा अनसः च यातवे

या अप सर्पं विजमाना विमृग्वरी यस्याम् आसन्न् अग्नयो ये अप्स्व् अन्तः

भूम्यां देवेभ्यो ददति यज्ञं हव्यम् अरंकृतम्

नाना वीर्याः ओषधीर् या बिभर्ति पृथिवी नः प्रथतां राध्यतां नः

यां द्विपादः पक्षिणः संपतन्ति हंसाः सुपर्णाः शकुना वयांसि

तं नो भूमे रन्धय पूर्व कृत्वरि

ता नः प्रजाः सं दुह्रतां समग्रा वाचो मधु पृथिवि धेहि मह्यम्

मन्द्रा अग्र इत्वरी भुवनस्य गोपा वनस्पतीनां गृभिर् ओषधीनाम्

वातस्य प्रवाम् उपवाम् अनुवात्य् अर्चिः

यस्याम् अन्नं व्रीहि यवौ यस्या इमाः पञ्च कृष्टयः

मा ते मर्म विमृग्वरि मा ते हृदयम् अर्पिपम्

अग्निः सूर्य आपो मेधां विश्वे देवाश् च संददुः

सहस्रं धारा द्रविणस्य मे दुहां ध्रुवा इव धेनुर् अन् अपस्फुरन्ती

शिला भूमिर् अश्मा पांसुः सा भूमिः संधृता धृता

या अर्णवे ऽधि सलिलम् अग्र आसीत् यां मायाभिर् अन्वचरन् मनीषिणः

यस्याम् पूर्वे पूर्व जनाः विचक्रिरे यस्याम् देवाः असुरान् अभ्यवर्तयन् गवाम् अश्वानाम् वयसः च विष्ठा

तव इमे पृथिवि पञ्च मानवा येभ्यो ज्योतिर् अमृतं मर्त्येभ्य उद्यन्त् सूर्यो रश्मिभिर् आतनोति

ये त आरण्याः पशवो मृगा वने हिताः सिंहा व्याघ्राः पुरुष अदः चरन्ति

त्विषीमान् अस्मि जूतिमान् अव अन्यान् हन्मि दोधतः

यस्याम् आपः परिचराः समानीर् अहोरात्रे अप्रमादं क्षरन्ति

त्वम् अस्य् आवपनी जनानाम् अदितिः कामदुघा पप्रथाना

अहम् अस्मि सहमान उत्तरो नाम भूम्याम्

अग्निर् दिव आतपत्य् अग्नेर् देवस्य उरु अन्तरिक्षम्

सा नो भूमिर् आदिशतु यद् धनं कामयामहे

उदीराणा उत आसीनाः तिष्ठन्तः प्रक्रामन्तः

सा नो भूमिस् त्विषिं बलं राष्ट्रे दधातु उत्तमे

अमर्त्याः पृथिवि गन्धम् अग्रे तेन मा सुरभिं कृणु मा नो द्विक्षत कश्चन

भूमिर् अधिब्रवीतु मे पृथिवी पयसा सह

स्योनास् ता मह्यं चरते भवन्तु मा निपप्तं भुवने शिश्रियाणः

सा नो भूतस्य भव्यस्य पत्न्य् उरुं लोकं पृथिवी नः कृणोतु