tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तम् एतं गर्गत्रिरात्र इत्य् आचक्षते

तस्मा उ ह एनम् स उवाच

सहस्रम् अस्य सा दत्ता भवति सहस्रम् अस्य प्रतिगृहीतं भवति इति ब्राह्मणम्

सा प्रजानती सुवर्गं लोकम् एति

ब्रह्म वादिनः वदन्ति सहस्रं सहस्रतम्य् अन्वेती३ सहस्रतमीं सहस्रा३म् इति

स्योना असि सुषदा सु शेवा स्योना मा आविश सुषदा मा आविश सु शेवा मा आविश इत्य् आह

तेन ह स्म समस्तेन एव यजते

प्रतीचीम् उत्सृजति

यत् प्राचीम् उत्सृजेत् सहस्रं सहस्रतम्य् अन्वियात्

तां पुरस्तात् प्रतीचीं यजमानम् अभ्युत्सृजति

यस् ताम् अ विद्वान् प्रतिगृह्णाति तां प्रतिगृह्णीयाद् एका असि न सहस्रम् एकां त्वा भूतां प्रतिगृह्णामि न सहस्रम् एका मा भूता आविश मा सहस्रम् इति

अथ वै भवति

तं ह उपेयाय

अथ वै भवति

तत् सहस्रम् अप्रज्ञात्रम्

प्रजावान् पशुमान् रयिमान् भवति य एवं वेद इति ब्राह्मणम्

अथ वै भवति

स ह संस्थाम् अ दृष्ट्वा उवाच ननु मत एकाहा३ं इति

न इति ह एनम् प्रत्युवाच

एकाम् एव एनाम् भूतां प्रतिगृह्णाति न सहस्रं य एवं वेद इति ब्राह्मणम्

यजमानम् अभ्युत्सृजति इति

अथ उ ह आजगाम मशको गार्ग्य आरुणेर् अन्तेवासी
अन्न पानम् च विष् भेदि विष् रोध उत्थेषु यक्ष्मसु

गुल्म हृद् रोग संमोहाः श्रम श्वासात् विधारितात्

आध्मान कास हिध्माः च हिध्मा वत् तत्र भेषजम्

निद्रा कास श्रम श्वास जृम्भा अश्रु छर्दि रेतसाम्

अनुत्पत्त्यै समासेन विधिर् एष प्रदर्शितः

भूत आदि अस्पर्शन उपायः निर्दिष्टश् च पृथक् पृथक्

दोषाः कदाचित् कुप्यन्ति जिता लङ्घन पाचनैः

विसर्प कोठ कुष्ठ अक्षि कण्डू पाण्डु आमय ज्वराः

शुक्रात् तद् स्रवणम् गुह्य वेदना श्वयथु ज्वराः

निज आगन्तु विकाराणाम् उत्पन्नानां च शान्तये

पीनस अक्षि शिरः हृद् रुज् मन्यास्तम्भ अरुचि भ्रमाः

लोभ ईर्ष्या द्वेष मात्सर्य राग आदीनाम् जित इन्द्रियः

कासस्य रोधात् तद् वृद्धिः श्वास अरुचि हृद् आमयाः

राग द्वेष भय आद्याः च ते स्युर् आगन्तवो गदाः

शोषो हिध्मा च कार्यो ऽत्र कास हा सुतरां विधिः

प्रवर्तयेत् क्षुतिं सक्तां स्नेह स्वेदौ च शीलयेत्

गण्डूष धूम अनाहाराः रूक्षं भुक्त्वा तद् उद्वमः

ऊर्ध्व वायुः परीकर्तो हृदयस्य उपरोधनम्

मूत्र जेषु तु पाने च प्राच् भक्तम् शस्यते घृतम्

स क्षार लवणम् तैलम् अभ्यङ्ग अर्थम् च शस्यते

तथा स लभते शर्म सर्व पावक पाटवम्

शिरः अर्ति इन्द्रिय दौर्बल्य मन्या स्तम्भ अर्दितम् क्षुतेः

अन्न पान औषधम् तस्य युञ्जीत अतस् ऽनुलोमनम्

शकृतः पिण्डिका उद्वेष्ट प्रतिश्याय शिरः रुजः

जीर्ण अन्तिकम् च उत्तमया मात्रया योजना द्वयम्

तृष्णाया निग्रहात् तत्र शीतः सर्वो विधिर् हितः

शोष अङ्ग साद बाधिर्य सम्मोह भ्रम हृद् गदाः

स अभ्यङ्ग उद्वर्तन स्नान निरूह स्नेह वस्तिभिः

मूत्रस्य रोधात् पूर्वे च प्रायो रोगास् तद् औषधम्

स गुल्माः बाष्पतस् तत्र स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः

वर्ति अभ्यङ्ग अवगाहाः च स्वेदनं वस्ति कर्म च

अथ अतस् रोगानुत्पादनीय अध्यायम् व्याख्यास्यामः

हृद्य दीपन भैषज्य संयोगात् रुचि पक्ति दैः

ततश् च अनेकधा प्रायः पवनो यत् प्रकुप्यति

शालि षष्टिक गोधूम मुद्ग मांस घृत आदिभिः

हितं विश्रमणं तत्र वात घ्नः च क्रिया क्रमः

रसायनानि सिद्धानि वृष्य योगान् च काल विद्

अवपीडकम् एतत् च संज्ञितं धारणात् पुनः

उद्गारस्य अरुचिः कम्पो विबन्धो हृदय उरसोः

नित्यं हित आहार विहार सेवी समीक्ष्यकारी विषयेष्व् अ सक्तः

अत्यर्थ संचिताः ते हि क्रुद्धाः स्युर् जीवित छिदः

ताम्रचूड सुरा शालि वस्ति अभ्यङ्ग अवगाहनम्

रोगाः सर्वे ऽपि जायन्ते वेग उदीरण धारणैः

तीक्ष्ण धूम अञ्जन आघ्राण नावन अर्क विलोकनैः

हृद् व्यथा मूत्रसङ्ग अङ्गभङ्ग वृद्धि अश्म षण्ढ ताः

वेगान् न धारयेद् वात विष् मूत्र क्षव तृष् क्षुधाम्

वस्ति शुद्धि करैः सिद्धं भजेत् क्षीरं प्रियाः स्त्रियः

निद्राया मोह मूर्ध अक्षि गौरव आलस्य जृम्भिकाः

ये तु संशोधनैः शुद्धा न तेषां पुनर् उद्भवः

व्यायामः स्रुतिर् अस्रस्य शस्तं च अत्र विरेचनम्

देश काल आत्म विज्ञानम् सत् वृत्तस्य अनुवर्तनम्

स कास श्वास हृल्लास व्यङ्ग श्वयथवः वमेः

निर्दिष्टं साधनं तत्र भूयिष्ठं ये तु तान् प्रति

शीत उद्भवम् दोष चयम् वसन्ते विशोधयन् ग्रीष्म जम् अभ्र काले

तत्र योज्यं लघु स्निग्धम् उष्णम् अल्पं च भोजनम्

तृष् शूल आर्तम् त्यजेत् क्षीणं विष् वमम् वेग रोधिनम्

त्यागः प्रज्ञापराधानाम् इन्द्रिय उपशमः स्मृतिः

भेषज क्षपिते पथ्यम् आहारैर् बृंहणं क्रमात्
हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्म रूपिणम् ईश्वरम्

कथं वै दृष्टवन् ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम्

ध्यान योगात् परम् ज्ञात्वा ववन्दे देवम् ईश्वरम्

वामदेवं महात्मानं पुराण पुरुषोत्तमम्

सुनन्दो नन्दनः च एव विश्वनन्द उपनन्दनौ

तस्मिन् तत् परमम् ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मनः तदा

तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः

एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः

प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्

ततस् अस्य पार्श्वतः श्वेताः प्रादुर्भूता महा यशाः

उत्पन्नः तु शिखा युक्तः कुमारः श्वेत लोहितः

अघोरं च तथा ईशानम् यथावत् वक्तुम् अर्हसि

प्राणायाम परे भूत्वा ब्रह्म तत्पर मानसाः

तस्य अग्रे श्वेत वर्ण आभः श्वेतो नाम महा मुनिः

ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः विमला ब्रह्म वर्चसः

सूत उवाच

ऋषय ऊचुः

विजज्ञे ऽथ महा तेजाः तस्मात् जज्ञे हरः तु असौ

सद्योजातं ततो ब्रह्म ब्रह्म वै समचिन्तयत्
नाम संभावनायाम्

विख्यातः प्रकथितः

भुजङ्गात् सीसकात् निःसृतः भुजंग शिला आवापेन क्षयं नीत्वा यः पृथक् भूतः स रसकेसरीवज्रपञ्जरः कथितः रस एव केसरी सिंहः तद् अर्थम् वज्र पञ्जरः वज्रेण पञ्जरः अति दृढ त्वात् सिंह रक्षण समर्थः इति अर्थः

पुनर् विशेषेण उच्यते अयं वज्र पञ्जरः न किम् तु अयं रसाङ्कुशः रसो गज रूपः तस्य अङ्कुशः वशीकरण समर्थः

कथंभूतात् कुटिलात् फणी भुजङ्गः हेम स्वर्णं तयोः गुणाः विद्यन्ते यस्मिन् एवंविधात् युक्तः अङ्कुशः अपि वक्रो भवति इति

कस्मात् कुटिलात् किम् अपि वस्तु हरणात् कुटिलो वक्रो भवति दुष्ट स्वभावः एव अनेन हेम्ना नाग हरणम् कृतम्

अत्र भ्रान्तिमान् अलंकारः हेम बीजे वज्र पञ्जर गज अङ्कुश दर्शनात् भ्रान्तिः जाता इति

सुवर्ण अभिधान बीज प्रशंसनम् आह य इत्यादि
चोरीभूते ऽथ लोके ऽहं यज्ञ अर्थे अग्रसम् ओषधीः

तस्य व्यभिचरन्ति अर्थाः आरब्धाः च पुनः पुनः

दुहितृ त्वे चकार इमाम् प्रेम्णा दुहितृ वत्सलः

वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम्

अपर्तौ अपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो

अवरः श्रद्धया उपेतः उपेयान् विन्दते ऽञ्जसा

क्रव्यादाः प्राणिनः क्रव्यं दुदुहुः स्वे कलेवरे

आम पात्रे महाभागाः श्रद्धया श्राद्धदेवताः

समां च कुरु मां राजन् देव वृष्टम् यथा पयः

अस्मिन् लोके अथवा अमुष्मिन् मुनिभिः तत्त्व दर्शिभिः

पुरा सृष्टा हि ओषधयः ब्रह्मणा या विशाम् पते

चूर्णयन् स्व धनुष्कोट्या गिरि कूटानि राज राज्

पुनर् आह अवनिः भीता संस्तभ्य आत्मानम् आत्मना

वत्सं कल्पय मे वीर येन अहम् वत्सला तव

यक्ष रक्षांसि भूतानि पिशाचाः पिशित अशनाः

सर्वे स्व मुख्य वत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पयः

प्राक् पृथोः इह न एव एषा पुर ग्राम आदि कल्पना

दृष्टा योगाः प्रयुक्ताः च पुंसां श्रेयः प्रसिद्धये

सर्व काम दुघाम् पृथ्वीं दुदुहुः पृथु भाविताम्

इत्थं पृथुम् अभिष्टूय रुषा प्रस्फुरित अधरम्

दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादम् असुर ऋषभम्

वत्सं कृत्वा मनुं पाणौ अदुहत् सकल ओषधीः

वट वत्साः वनस्पतयः पृथक् रस मयम् पयः

पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गो वृषम्

ऋषयो दुदुहुः देवीम् इन्द्रियेषु अथ सत्तम

ततो महीपतिः प्रीतः सर्व काम दुघाम् पृथुः

वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयः छन्दः मयम् शुचि

नूनं ता वीरुधः क्षीणा मयि कालेन भूयसा

तान् अन् आदृत्य यो अ विद्वान् अर्थान् आरभते स्वयम्

विधाय अदूदुहन् क्षीरम् अयः पात्रे सुरासवम्

घोषान् व्रजान् स शिबिरान् आकरान् खेट खर्वटान्

भूतेश वत्साः दुदुहुः कपाले क्षतज आसवम्

अथ अस्मिन् भगवान् वैन्यः प्रजानां वृत्ति दः पिता

अन्ये च मायिनो मायाम् अन्तर्धान अद्भुत आत्मनाम्

प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धाः संकल्पना मयीम्

अरण्य पात्रे च अधुक्षन् मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिणः

तान् आतिष्ठति यः सम्यक् उपायान् पूर्व दर्शितान्

वत्सेन पितरो ऽर्यम्णा कव्यं क्षीरम् अधुक्षत

गन्धर्व अप्सरसः अधुक्षन् पात्रे पद्म मये पयः

दोह वत्स आदि भेदेन क्षीर भेदम् कुरु उद्वह

सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधर आदयः

विधाय वत्सं दुदुहुः बिल पात्रे विषं पयः

इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपतिः

भुज्यमाना मया दृष्टा अ सद्भिः अ धृत व्रतैः

मैत्रेय उवाच

मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुः धारणा मयीम्

संनियच्छ अभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे

सुपर्ण वत्साः विहगाः चरम् च अचरम् एव च

तथा अहयः दन्दशूकाः सर्पा नागाः च तक्षकम्

हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यम् ओजः बलं पयः

तत्र योगेन दृष्टेन भवान् आदातुम् अर्हति

यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्र अकुतोभयाः

अ पालिता अन् आदृता च भवद्भिः लोकपालकैः
तत् स्वाहा इति अजुहोत्

तस्मात् अग्निः अध्यसृज्यत

न वै पुरा अहर् रात्रे आस्ताम्

अग्नौ ज्योतिः ज्योतिः अग्नौ इति

सः इतस् पर्यमृष्ट

अग्निहोत्रम् ह वै नाम

ज्योतिः एव ज्योतिषि अजुहोत्

श्वस् श्वस् वसीयान् भवति यस्य एवम् अग्निहोत्रम् हूयते

तस्मात् अग्नौ सर्वाः आहुतयः हूयन्ते

ततस् उदुम्बरः अजायत

स्वा हि एनम् वाच् ऐट्ट

सः अस्य मूर्ध्नः ऊर्ध्वः उदद्रवत्

तस्मात् स लोहितम् पच्यते

तस्मात् एषा एवम् आहुतिः

न अस्मात् अन्यः समानेषु वसीयान् भवति यस्य एवम् अग्निहोत्रम् हूयते

तत् भूम्याम् न्यमार्ट्

ब्रह्म अजुहोत् सत्यम् अजुहोत्

एष हि एव अग्निहोत्रम्

चक्षुः वाव स तत् स्वम् अजुहोत् अमुम् एव आदित्यम्

एषा वै अग्नौ आहुतिः प्रथमा हुता यत् अग्निहोत्रम्

तस्य यत् लोहितम् आसीत् तत् अपामृष्ट

तस्मात् न ललाटे लोम अस्ति न पाण्योः

अग्नेः वै गुप्त्यै अग्निहोत्रम् हूयते

ते एतया आहुत्या उभे सह सृज्येताम्

प्रजापतिः वै इदम् आसीत्
सर्वेषां वा एतत् पृष्ठानां रूपं साम

इति महानाम्नीनाम्

वामदेव्यस्य

एहि इडम् भवत्य् अ प्रवर्हाय

सर्वस्मिन्न् एव एतत् पृष्ठ रूपे रसे तेजस्य् अपराजिते छन्दसि यज्ञस्य अन्ततस् प्रतितिष्ठति

उद् इति पुनर् नितुन्नम् वैराजस्य

क्षेपीयसी ह खलु वै रात्रिर् अह्नः

गायन्ति त्वा गायत्रिण इति गायत्रस्य

इति रेवतीनाम्

ब्रह्माणस् त्वा होयि शतक्रताव् इति बृहतः

स ह ऋचा च साम्ना च प्रतितिष्ठति य एवं वेद

परिमित जीवी हि नृशंसो अतिरिक्त जीवी अ नृशंसः अतिरिक्तस्य एव अवरुद्ध्यै

अथ ह वा एतेन साम्ना देवा वंशम् इव उद्यत्य असुरान् अभ्यत्यक्रामन्

यद् वंशम् इव उद्यत्य असुरान् अभ्यत्यक्रामंस् तद् उद्वंशीयस्य उद्वंशीय त्वम्

यद् ऋचश् च साम्नश् च अत्यरिच्यत तद् उद्वंशीयम् अभवत्

अर्चन्त्य् अर्कम् इति रथन्तरस्य

उद्वंशम् इव वैरूपस्य

अभ्य् अ जितम् जयति न जितं पराजयते य एवं वेद
अथ आज्य आहुतीः उपजुहोति सद्यस् चकमानाय इति आ अन्तात् अनुवाकस्य

अथ एनम् स्नपयति क्षेत्रियै त्वा निरृत्यै त्वा इति षड्भिः अनुच्छन्दसम्

दशम्याम् उत्थानम्

आ वाससः परिधानाद् बृहस्पतिः विश्वे देवाः अभिरक्षन्तु पश्चात् इति

द्यौः ते पृष्ठं रक्षतु वायुः ऊरू अश्विनौ च स्तनं धयन्तं सविता अभिरक्षतु

अमुष्मै स्वस्ति इति

अथ एनम् मातुः उपस्थे आदधाति सीद त्वं मातुः अस्याः उपस्थे इति चतसृभिः स हंसाभिः

प्राजापत्येन सूक्तेन हुत्वा ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्याहं स्वस्ति ऋद्धिम् इति वाचयत् नाम अस्मै दधाति

स्विष्टकृत् प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

अथ अस्य दक्षिणे कर्णे जपति अग्निः आयुष्मान् इति पञ्चभिः पर्यायैः

घोषवद् आदि अन्तर् अन्तस्थम् दीर्घ अभिनिष्ठान अन्तम्

अयुज् अक्षरम् कुमार्याः

इति नक्षत्र नामधेयेन

अतिशिष्टं गो पदे निनयति व्याहृतीभिः

ऋषि अणूकम् देवता अणूकम् वा

अथ एनम् मूर्ध्नि अभिजिघ्रति

स्तनम् अभिमन्त्रयते

द्वि अक्षरम् चतुर् अक्षरम् षष् अक्षरम् अष्ट अक्षरम् वा

अथ ओदनम् तिल सक्तुभिः घृतेन इति समुदायुत्य गोष्ठे अश्वत्थ पर्णेषु हुत शेषम् निदधाति अघोराय महा घोराय नमो नमः इति

यो रत्न धाः वसु विद् यः सु दत्रः सरस्वति तम् इह धातवे कः इति

यथा एव एषाम् पूर्वपुरुषाणां नामानि स्युः

स एवम् एव फलीकरण होम प्रभृति सायं प्रातर् दश रात्रम् करोति

यः ते स्तनः शशयो यो मयोभूर् येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि

पशूनां त्वा हिङ्कारेण अभिजिघ्रामि असौ

दशम्यां द्वादश्यां वा नामकरणम्

ताभ्यो वै मातृभ्यो नमो नमः इति

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा पक्वात् जुहोति हरिं हरन्तम् अनुयन्ति देवाः इति पुरोनुवाक्याम् अनूच्य मा छिदो मृत्यो मा वधीः इति याज्यया जुहोति

अथ अतिशिष्टम् सर्वा दिशः संप्रकिरन्ति आवेशिनी व्यश्रु मुखी कुतूहलिनी एक स्तनी जृम्भणी स्तम्भनी मोहनी च

जातं कुमारम् अभिमन्त्रयते अद्भ्यः सम्भूतः इति एतेन अनुवाकेन

अथ अस्तम् इते आदित्ये गौरसर्षपान् फलीकरण मिश्रान् अञ्जलिना जुहोति कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीम् इति एतेन अनुवाकेन प्रत्यृचम्

अश्मा भव परशुः भव हिरण्यम् अस्तृतम् भव
स्वर्भानुः वृषपर्वा च प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

त्रैलोक्यं वशम् आनीय बाधयामास वासवम्

कुशाश्वस्य तु देवर्षेः देव प्रहरणाः सुताः

ताम्रा च जनयामास षट् कन्या द्विज पुंगवाः

मूर्धनि आधाय तद् लिङ्गम् शांभवं भीत वर्जितः

तयोः च गरुडो धीमान् तपः तप्त्वा सु दुश्चरम्

सारथ्ये कल्पितः पूर्वं प्रीतेन अर्कस्य शंभुना

ययौ शरणम् ईशानम् गोपतिं नीललोहितम्

निर्गत्य तु पुरात् तस्मात् तुष्टाव परमेश्वरम्

अनन्त आद्याः महा नागाः काद्रवेयाः प्रकीर्तिताः

गाः तथा जनयामास सुरभिः महिषीः तथा

अरिष्टनेमि पत्नीनाम् अपत्यानि इह षोडश

तारः तथा शम्बरः च कपिलः शंकरः तथा

अरिष्टा जनयामास गन्धर्वाणां सहस्रकम्

सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अभवत् द्विजाः

तेषां प्रधानो द्युतिमान् बाणो नाम महा बलः

अथ अभवन् दनोः पुत्राः तार आद्याः हि अति भीषणाः

एते युग सहस्र अन्ते जायन्ते पुनर् एव हि

ददाह बाणस्य पुरं शरेण एकेन लीलया

इरा वृक्ष लता वल्लीः तृण जातीः च सर्वशः

सो ऽतीव शङ्करे भक्तो राजा राज्यम् अपालयत्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे सप्तदशो ऽध्यायः

संस्तुतो भगवन्त् ईशः शङ्करो नीललोहितः

खसा वै यक्ष रक्षांसि मुनिः अप्सरसः तथा

विनतायाः च पुत्रौ द्वौ प्रख्यातौ गरुड अरुणौ

रक्षस् गणम् क्रोधवशा जनयामास सत्तमाः

गाणपत्येन बाणं तं योजयामास भावतः

प्रसादात् शूलिनः प्राप्तो वाहन त्वम् हरेः स्वयम्

एते कश्यप दायादाः कीर्तिताः स्थाणु जङ्गमाः

आराध्य तपसा रुद्रं महादेवं तथा अरुणः

व्याहृतो दैवतैः सर्वैः देवदेवः महेश्वरः

अनेक शिरसाम् तद्वत् खेचराणां महात्मनाम्

शुकीं श्येनीं च भासीं च सुग्रीवां गृध्रिकां शुचिम्

बलेः पुत्र शतम् तु आसीत् महा बल पराक्रमम्

वैवस्वते ऽन्ते हि अस्मिन् शृण्वताम् पाप नाशनाः
यथा वातश् च अग्निः च वृक्षान् प्सातो वनस्पतीन्

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

यक्ष्मो यो अस्मिन्न् आविष्टस् तम् उ देवा अवीवरन्

पूर्वान् जाताꣳ उत अपरान् वरणस् त्वा अभि रक्षतु

यथा यशो यजमाने यथा अस्मिन् यज्ञ आहितम्

एवा सपत्नांस् त्वं मम प्र क्षिणीहि न्य् अर्पय

वरणेन प्रव्यथिता भ्रातृव्या मे स बन्धवः

यथा यशः प्रजापतौ यथा अस्मिन् परमेष्ठिनि

यथा देवेष्व् अमृतं यथा एषु सत्यम् आहितम्

अयं मणिर् वरणो विश्व भेषजः सहस्र अक्षः हरितो हिरण्ययः

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

अयं त्वा सर्वस्मात् पापाद् वरणो वारयिष्यते

वरणो वारयाता अयं देवो वनस्पतिः

ततो नो वारयिष्यते ऽयं देवो वनस्पतिः

तेन आ रभस्व त्वं शत्रून् प्र मृणीहि दुरस्यतः

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

अरिष्टो ऽहम् अरिष्टगुर् आयुष्मान्त् सर्व पूरुषः

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

यन् मे माता यन् मे पिता भ्रातरो यच् च मे स्वा यद् एनश् चकृमा वयम्

यथा यशश् चन्द्रमस्य् आदित्ये च नृ चक्षसि

यथा यशो ऽग्निहोत्रे वषट्कारे यथा यशः

यथा यशः सोम पीथे मधुपर्के यथा यशः

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

य एनं पशुषु दिप्सन्ति ये च अस्य राष्ट्र दिप्सवः

यथा वातेन प्रक्षीणा वृक्षाः शेरे न्यर्पिताः

तम् मा अयम् वरणो मणिः परि पातु दिशो दिशः

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

इमं बिभर्मि वरणम् आयुष्माꣳ शत शारदः

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

स मे शत्रून् वि बाधताम् इन्द्रो दस्यून् इव असुरान्

परिक्षवात् शकुनेः पाप वादात् अयं मणिर् वरणो वारयिष्यते

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

यथा यशः कन्यायां यथा अस्मिन् संभृते रथे

अवारयन्त वरणेन देवा अभ्याचारम् असुराणां श्वः श्वः

अयं मे वरणो मणिः सपत्न क्षयणः वृषा

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

यथा यशः पृथिव्यां यथा अस्मिन् जातवेदसि

स ते शत्रून् अधरान् पादयाति पूर्वस् तान् दभ्नुहि ये त्वा द्विषन्ति

प्र एणान् छृणीहि प्र मृण आ रभस्व मणिस् ते अस्तु पुरएता पुरस्तात्

अरात्यास् त्वा निरृत्या अभिचाराद् अथ उ भयात्

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

एवा सपत्नान् मे प्साहि पूर्वान् जाताꣳ उत अपरान् वरणस् त्वा अभि रक्षतु

यथा वातो वनस्पतीन् वृक्षान् भनक्त्य् ओजसा
पवित्र अन्तर्हिते पात्रे ऽप आनीय उपबिलम् पात्रं पूरयित्वा उदक् अग्राभ्याम् पवित्राभ्यां त्रिर् उत्पूय समं प्राणैर् धारयमाणो अ विषिञ्चन् हरति

पवित्र अन्तर्हितायाम् आज्य स्थाल्याम् आज्यं निरुप्य उत्तरेण अग्निम् अङ्गारान् निरूह्य तेषु अधिश्रित्य अवद्योत्य दर्भ तरुणाभ्याम् प्रत्यस्य त्रिः पर्यग्निकृत्वा उदक् उद्वास्य अङ्गारान् प्रत्यूह्य उदक् अग्राभ्याम् पवित्राभ्यां पुनर् आहारम् त्रिर् उत्पूय पवित्रे अग्नौ आधाय शम्याभिः परिदधाति

दर्वीं निष्टप्य संमृज्य पुनर् निष्टप्य निदधाति

उत्तरेण अग्निम् प्रणीताः सादयित्वा दर्भैर् अपिदधाति

अपरेण अग्निम् उदीचीन कुम्बाम् शम्यां निदधाति संस्पृष्टे मध्यमया प्राचीन कुम्बे दक्षिणाम् उत्तरां च

संमार्गान् अभ्युक्ष्य अग्नौ आदधाति

प्रणीता वत् प्रोक्षणीः संस्कृत्य बिलवन्ति उत्तानानि कृत्वा विषाय इध्मम् त्रिः सर्वाभिः प्रोक्षति

यज्ञोपवीतं कृत्वा अपः आचम्य दक्षिणतः कुमार उपविश्य अन्वारभते

अपरेण अग्निम् उदक् अग्रम् कूर्चं निधाय तस्मिन् प्राच् मुखः उपविशति
उत् तिष्ठ प्र इहि सम् अधायि ते परुः सं ते धाता दधातु तन्वो विरिष्टम्

स्नाव ते सं दध्मः स्नाव्ना चर्मणा चर्म रोहतु

सं मज्जा मज्ज्ञा भवतु सम् उ ते परुषा परुः

रोहिणी संरोहिण्य् अस्थ्नः शीर्णस्य रोहिणी

वृक्षाद् वा दश शीर्षः ऋभू रथस्य इव सं दधामि ते परुः

मज्जा मज्ज्ञा सं धीयताम् अस्थ्ना अस्थि अपि रोहतु

रथः सु चक्रः सु पविः यथा एति सुखः सु नाभिः प्रति तिष्ठ एवम्

सं ते मांसस्य विस्रस्तं सं स्नाव सम् उ पर्व ते

लोम लोम्ना सं धीयतां त्वचा सं कल्पयात् त्वचम्

असृक् ते अस्ना रोहतु मांसं मांसेन रोहतु

यदि शीर्णं यदि द्युत्तम् अस्थि पेष्ट्रं त आत्मनः

धाता तत् सर्वं कल्पयात् सं दधत् परुषा परुः
इति एताम् वैदिकीं विद्यां रौद्रीं गायत्रीम् ईरिताम्

गां विश्व रूपाम् ददृशे महेश्वर मुखात् च्युताम्

पीत माल्य अम्बर धराः पीत स्रज् अनुलेपनाः

मतिः स्मृतिः बुद्धिः इति गायमानः पुनः पुनः

तं दृष्ट्वा ध्यान संयुक्तः ब्रह्मा लोक महेश्वरम्

ततो ध्यान गतः तत्र ब्रह्मा माहेश्वरीं वराम्

चतुष्पदां चतुर् वक्त्राम् चतुर् हस्ताम् चतुःस्तनीम्

प्रपन्नः तु महादेवं ध्यान युक्तेन चेतसा

मनसा लोक धातारम् प्रपेदे शरणं विभुम्

ऐश्वर्यं ज्ञान सम्पत्तिम् वैराग्यं च ददौ प्रभुः

धर्म योग बल उपेताः मुनीनां दीर्घ सत्त्रिणाम्

ध्यायतः पुत्र कामस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ब्रह्मा यत्र महाभागः पीत वासाः बभूव ह

ततो वर्ष सहस्र अन्ते उषित्वा विमल ओजसः

योग आत्मानः तपस् ह्लादाः ब्राह्मणानां हित एषिणः

पीत आभ उष्णीष शिरसः पीत आस्याः पीत मूर्धजाः

प्रददौ देवदेवेशः चतुष्पादां जगद्गुरुः

ते सर्वे पापम् उत्सृज्य विमला ब्रह्म वर्चसः

ब्राह्मणानां हित अर्थाय परम अर्था भविष्यसि

अन्ये अपि नियत आत्मानः ध्यान युक्ताः जित इन्द्रियाः

सूत उवाच

गायत्रीं तु ततो रौद्रीं ध्यात्वा ब्रह्मा अनुयन्त्रितः

हेम यज्ञोपवीतः च पीत उष्णीषः महा भुजः

तथा एनाम् पुत्र कामस्य ध्यायतः परमेष्ठिनः

उपदिश्य महा योगम् प्रविष्टाः ते महेश्वरम्

पुनर् आह महादेवः सर्व देव नमस्कृतः

जपित्वा तु महादेवीं ब्रह्मा लोक नमस्कृताम्
रथा रथैर् निरुध्यन्ते पदाताश् च पदातिभिः

बभञ्जिरे रथान् केचित् केचित् संमृदिता रथैः

संप्रदीप्त अग्नि पवना नारायण परायणा

चकार आत्म वशे वीर्याद् देह भूताः च सिन्धवः

दानवाः कृतिनो जग्मुः कालनेमिनम् उत्तमम्

ते अपि सर्वे भयं त्यक्त्वा हृष्टा योद्धुम् उपस्थिताः

रराज अस्त्रवती भीमा यक्ष गन्धर्व शालिनी

विप्रचित्ति सुतः श्वेतः खर लम्बौ उभाव् अपि

सो अनिल उद्धूत वसनः तस्थौ संग्राम मूर्धनि

संवर्तमानाः समरे विवर्तन्तस् तथा अपरे

तेषां रथानां तुमुलः स शब्दः शब्द वाहिनाम्

प्रेक्षतां च अभवत् प्रीतिर् दानवं कालनेमिनम्

स नक्षत्र पथम् गत्वा दिव्यं स्वर्भानु दर्शितम्

संह्राद मान आभरणाः जघ्नुस् तत्र असि चर्मिणः

न शेकुश् चलितुं देवाः कालनेमि हताः युधि

स लोकपालान् उत्साद्य हृत्वा तेषां च कर्म तत्

व्यवर्धत महा तेजाः तपान्ते जलदो यथा

तद् अस्त्र शस्त्र ग्रथितम् क्षिप्त उत्क्षिप्त गदा आविलम्

अस्त्रैर् अन्ये विनिर्भिन्ना रक्तं वेमुर् हता युधि

तस्य विद्युत् चल आपीडाः प्रदीप्त अशनि वर्षिणः

तयोश् चम्वोस् तदानीं तु बभूव स समागमः

पावक अनिल संघातः रराज युधि दानवः

क्षमा पराक्रम मयम् दर्पस्य विनयस्य च

तोयद आविद्ध वसना ग्रह नक्षत्र हासिनी

सो अस्त्र जालैः बहुविधैर् धनुर्भिः परिघैर् अपि

समीयुस् ते सु संरब्धाः रोषाद् अन्योन्यम् आहवे

रणे वैश्रवणस् तेन परिघैः कामरूपिभिः

विकोशैश् च असिभिः तीक्ष्णैः शूलैश् च शित निर्मलैः

अपातयद् देव गणान् वज्रेण इव महा गिरीन्

दोर्भिश् च आयत पीनाभिः प्रासैः पाशैश् च मुद्गरैः

वायुं च तरसा जित्वा चकार आत्म वश अनुगम्

ताभ्यां बलाभ्यां संहृष्टाश् चेरुस् ते देव दानवाः

चालयामास दीप्तांशुं स्वर्ग द्वारात् स भास्करम्

ते वीत भय संत्रासाः मय तार पुरोगमाः

पट्टिसैर् भिण्डिपालैश् च परिघैश् च उत्तम आयसैः

संबाधम् एके सम्प्राप्य न शेकुश् चलितुं रथाः

गात्रान् नाग शिरः प्रख्याः विनिष्पेतुर् बलाहकाः

तं तुष्टुवुर् दैत्य गणाः देवा इव पितामहम्

तेन शक्रः सहस्राक्षः संदितः शर बन्धनैः

न शेकुर् यत्नवन्तो ऽपि यत्नं कर्तुं विचेतसः

ऐरावत गतः संख्ये चलितुं न शशाक ह

स द्यां दिवं भुवं च एव दिशश् च समपूरयत्

युगैर् यन्त्रैश् च निर्मुक्तैर् अर्गलैश् च अग्र ताडितैः

नभः सस्वान हि यथा नभस्ये जलद स्वनैः

काल कल्पैः च मुसलैः क्षेपणीयैश् च मुद्गरैः

एतस्मिन्न् अन्तरे क्रुद्धः कालनेमिः स दानवः

स स्वयंभूर् इव आभाति महा भूत पतिः महान्

ज्या घात तल निर्घोषः धनुषां कूजितानि च

निर्व्यापारः कृतस् तेन विपाशो वरुणो मृधे

वज्रैः प्रहरणीयैश् च दीप्यद्भिश् च अपि तोमरैः

याम्याम् अवस्थाम् अमरो नीतः स्वां दिशम् आविशत्

देवतास् त्व् अशनीर् घोराः परिघांश् च उत्तम आयसान्

यक्ष गन्धर्व पतगाः पेतुः सह महा उरगैः

समाजघ्नुस् ततो भेरीः शङ्खान् दध्मुश् च न एकशस्

स लोकपाल एक वपुः चन्द्र सूर्य ग्रह आत्मवान्

पूर्व अपराभ्याम् संरब्धाः सागराभ्याम् इव अम्बुदाः

ये तु तत्र मयस्य आसन् मुख्या युद्ध पुरःसराः

सर्व लोक मयः दैत्यः सर्व लोक भय आवहः

अश्मभिश् च अट्ट सदृशैः गण्डशैलैश् च दंशितैः

निश्चक्रमुर् बलाभ्यां तु ताभ्यां भीमाः सुर असुराः

सर्पैर् लेलिह्यमानैश् च विसर्पद्भिश् च सायकैः

तत् दानव महा मेघम् देव आयुध विराजितम्

अरिष्टो बलि पुत्रः च किशोर ओष्ट्रौ तथा एव च

मन्त्रम् अभ्यस्यतां तेषां व्यूहं च परिधावताम्

ततो रथैः स तुरगैः विमानैश् च आशु गामिभिः

ते ऽन्योन्यम् अभिसंपेतुः पातयन्तः परस्परम्

तत् युद्धम् अभवद् घोरं देव दानव संकुलम्

अन्योन्य बाण वर्षम् तद् युद्ध दुर्दिनम् आबभौ

क्षरत् जलानाम् सदृशा जलदानां समागमे

यमः सर्व हरः तेन मृत्यु प्रहरणः रणे

स समुद्रान् समानीय सर्वाश् च सरितो बलात्

यम इन्द्र वरुणैः गुप्ता धनदेन च धीमता
पारमेष्ठ्ये स्थितः स्थाने लोकानां प्रभव अप्यये

एते अस्त्र विदुषः सर्वे सर्वे तपसि संस्थिताः

दुन्दुभीनां च निनदा दैत्यम् अन्तर्दधुः स्वनम्

सा समुद्र ओघ सदृशी दिव्या देव महा चमूः

अन्योन्यम् अन्ये समरे दोर्भ्याम् उत्क्षिप्य दर्पिताः

सो ऽग्निं देव मुखे दृष्ट्वा चकार आत्म मुखे शयम्

व्यवर्धत समुद्र ओघैः पूर्यमाण इव अम्बुदः

रेजुर् आयोधन गताः दानवा युद्ध काङ्क्षिणः

बभञ्जुर् बाहुभिर् बाहून् द्वंद्वम् अन्ये युयुत्सवः

दानवानां तु पिप्रीषुः कालनेमिः स दानवः

विलपंल् लोकपाल ईशः त्याजितो धनद क्रियाम्

मुष्टिभिर् निहताः केचित् केचिद् हि विदलीकृताः

पञ्च आस्याः कृष्ण वपुषः लेलिहन्त इव उरगाः

क्रोधान् निःश्वसतस् तस्य भ्रू भेद स्वेद वर्षिणः

ते गदाभिश् च गुर्वीभिश् चक्रैश् च स परश्वधैः

कालनेमिं पुरस्कृत्य तस्थुः संग्राम मूर्धनि

जहार लक्ष्मीं सोमस्य तं च अस्य विषयं महत्

आपः स वश गाः कृत्वा दिविजाताश् च भूमि जाः

तं त्रैलोक्य अन्तर गतम् दृष्ट्वा ते दानव ईश्वराः

संध्या आतप ग्रस्त शिखः साक्षान् मेरुर् इव अचलः

दीप्ता शीत उष्ण तेजोभ्याम् चन्द्र भास्कर तेजसा

वनाभ्यां पार्वतीयाभ्यां पुष्पिताभ्यां यथा गजाः

दिव्यम् आकाशम् आवव्रे पर्वतैर् उच्छ्रितैर् इव

स अग्नि निष्पेष पवनाः मुखान् निश्चेरुर् अर्चिषः

देव दानव संक्षुब्धम् संकुलं युद्धम् आबभौ

बहुभिः शस्त्र निस्त्रिंशैः छिन्न भिन्न शिरः रसः

स्वर्भानुश् च अमर प्रख्यः वक्त्रयोधी महा असुरः

निर्जल अम्भोद सदृशः निर्जल अर्णव सप्रभः
मा ज्ञातारम् मा प्रतिष्ठाम् विदन्त

न नः गृहाणाम् उप तीतपासि

मिथस् विघ्नानाः उप यन्तु मृत्युम्

अर्चिषा अत्त्रिणः नुदतम् प्रतीचः

अन्तर् दावे जुहुत सु एतत् यातुधान क्षयणम् घृतेन

पृष्टीः वः अपि शृणातु यातुधानाः

अभयम् मित्रावरुणौ इह अस्तु नः

आरात् रक्षांसि प्रति दह त्वम् अग्ने

वीरुध् वः विश्वतस् वीर्या यमेन सम् अजीगमत्