tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
दृश्यते भासुरा रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा

गौरं तु पर्वत श्रेष्ठम् हरिताल मयम् प्रति

मेरोः पार्श्वात् प्रभवति ह्रदः चन्द्रप्रभः महान्

उदञ्च् आयताः उदीच्यां तु अवगाढा महा उदधिम्

भवस्य दयितः श्रीमान् पर्वतः हैम संनिभः

तेषां तु दृश्यते चन्द्रे शुक्ले कृष्णे समाप्लुतिः

सरस्वती प्रभवति तस्मात् ज्योतिष्मती तु या

तस्मात् प्रभवते पुण्या _ लोक पावना

यस्मात् अग्रे प्रभवति च ते

प्रागुत्तरेण कैलासात् दिव्यम् सौगन्धिकं गिरिम्

छिद्यमानेषु पक्षेषु पुरा इन्द्रस्य वै भयात्

कैलासात् पश्चिम उदीच्याम् ककुद्मन्त् औषधी गिरिः

शृङ्गवान् सु महा दिव्यः दुर्गः शैलो महा चितः

उत्तरोत्तरम् एतेषाम् वर्षम् उद्रिच्यते गुणैः

तद् अञ्जनम् त्रैककुदं शैलं त्रिककुदं प्रति

परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामात् अर्थतस्

यक्ष सेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः

हिरण्यशृङ्गः सु महा दिव्यौषधि मयः गिरिः

कैलास दक्षिणे प्राच्यां शिवं सर्व ओषधिम् गिरिम्

चन्द्रकान्तः तथा द्रोणः सु महान् च शिला उच्चयः

एवम् एव तु विज्ञेया सिद्धिः पर्वत वासिनाम्

पुण्डरीकात् पयस् दात् च तस्माद् द्वे

अग्निः समुद्र वासः तु और्वः असौ वडवामुखः

तत्र त्रिपथगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता

ह्रदाः कुरुषु विख्याताः पद्म मीन कुल आकुलाः

मृग्या च मृगकान्ता च तस्माद् द्वे

अवगाढे हि उभयतस् समुद्रौ पूर्व पश्चिमौ

मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः

मही मण्डल मध्ये तु तु महोदधिम्

पुण्या मन्दाकिनी नाम नदी हि अच्छोदका शुभा

किम्पुरुष आद्यानि यानि अष्ट तेषु देवो न वर्षति

गङ्गा अर्थे स तु राजर्षिः उवास बहुलाः समाः

दिव्यः छायापथः तत्र नक्षत्राणां तु मण्डलम्

दिव्या नदी मन्दाकिनी शुभा

भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसा गृह्य शंकरम्

अप्सरस् अनुगुप्तः राजा मोदते हि अलकाधिपः

आयताः ते महा शैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति

वसन्ति नाना जातीनि तेषु सर्वेषु तानि वै

विनिविष्टाः प्रतिदिशं निमग्ना लवण अम्बुधिम्

कुबेर अनुचरः तस्मिन् प्रहेति तनयः वशी

तस्मिन् गिरौ निवसति गिरिशो धूम्र लोहितः

ततस् तस्याः निरुद्धाया भवेन सहसा रुषा

तस्या ये बिन्दवः केचिद् क्रुद्धायाः पतिता भुवि

दिवं मे पूर्वे गङ्गा तोय आप्लुत अस्थिकाः

ते भारतस्य वर्षस्य भेदा येन प्रकीर्तिताः

जम्बुः च एव नदी पुण्या यस्यां जाम्बूनदं स्मृतम्

वरुणः पर्वत श्रेष्ठः रुक्म धातु विभूषितः

भव उत्तमाङ्गे पतिता संरुद्धा योग मायया

दिव्य अरण्यम् विशोकं च तस्य तीरे महत् वनम्

मनःशिला मयम् दिव्यं सुवेलं पर्वतं प्रति

समन्वितानि भूतानि तेषु वर्षेषु भागशः

सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वत उत्तमे

कैलासात् पश्चिमाम् आशाम् दिव्यः सर्व ओषधि गिरिः

तस्मात् प्रभवते पुण्या नदी शैलोदका शुभा

यस्याः तीरे वनं दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम्

नाना रत्न मयैः शृङ्गैः कल्पद्रुम समन्वितैः

तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सह अनुगः

शातकौम्भ मयैः दिव्यैः शिला जालैः समाचितः

सूत उवाच

ज्ञात्वा तस्या हि अभिप्रायम् क्रूरं देव्याः चिकीर्षितम्

सरसः तु सरः तु एतत् स्मृतम् उत्तरमानसम्

तस्य पादे महत् दिव्यम् लोहितं सु महत् सरः

तस्य पादे महत् दिव्यम् मानसं सिद्ध सेवितम्

लोहितो हेमशृङ्गः तु गिरिः सूर्य प्रभः महान्

बलाहकः च चक्रो मैनाक एव च

तस्मिन् निवसति श्रीमान् कुबेरः सह गुह्यकैः

शत संख्येभिः तापनीयैः शृङ्गैः दिवम् इव उल्लिखन्

अन्तरिक्षं दिवं च एव भावयित्वा भुवं गता

चक्र मैनाकयोः मध्ये दिवि सन् दक्षिणापथे

तस्मिन् गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी

तस्मात् प्रभवते पुण्यो लौहित्यः च नदो महान्

जीमूतो द्रावणः च एव मैनाकः चन्द्रपर्वतः

तस्य पादे महत् दिव्यम् सरः काञ्चन वालुकम्

नाम्ना ते वै जया नाम द्वादश उदधि संनिभाः

तेभ्यः शान्ती च मध्वी च द्वे नद्यौ

रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः
कैलास पाद सम्भूतम् पुण्यं शीत जलम् शुभम्

चक्रो बधिरकः च एव तथा नारद पर्वतः

तस्य आश्रमस्य उत्तरतस् त्रिपुरारि निषेवितः

मन्दोदकं नाम सरः पयः तु दधि संनिभम्

चन्द्रप्रभो नाम गिरिः यः शुभ्रो रत्न संनिभः

इति एतत् धारयन् विश्वम् पृथ्वी जगन्त् इदम् स्थिता

आरोग्य आयुस् प्रमाणाभ्याम् धर्मतः कामात् अर्थतस्

तस्मात् प्रभवते दिव्या नदी हि अच्छोदका शुभा
ततो ऽस्य गर्भ धाना आदीन् यथाक्रमम्

भावयेद् दैवतं विष्णुं गुरु विप्र शरीर गम्

प्रदक्षिणे प्रयाणे च प्रदाने च विशेषतः

षट्सु षट् न्यस्य मूर्तीश् च न्यस्य अष्ट अभ्यर्चयेत् च ताः

शङ्खं पूजा उपचारान् च पुरस् लेख्य प्रकारात्

भूतशुद्धि आदि करणम् न्यासाः सर्वे यथाविधि

गुरु आज्ञा ग्रहणम् तत्र विश्वासो गुरुणा उदिते

तद् अनुज्ञा यदा लब्धा स दीक्षा अवसरः महान्

अतः परं महाभागे न अन्यत् कर्म अस्ति भू तले

निर्माल्य तुलसी भक्षः तुलसी अवचयः विधेः

देवं स आवरणम् कुम्भ गतम् च अनुस्मरन् गुरुः

कुण्डे कुर्याच् चतुर्विंशति अङ्गुलि प्रमितम् बुधः

गुरुः परीक्षयेत् शिष्यम् संवत्सरम् अतन्द्रितः

महा प्रसादम् शिष्याय दत्त्वा तत् पायसम् गुरुः

देव पूजाम् कारयित्वा दक्ष कर्णे मन्त्रं जपेत्

योनिं च पश्चिमे भागे मेखला त्रितय उपरि

नियमान् विहितान् वर्ज्यान् श्रावयेच् च चतुर् शतम्

तत्र क्रियावती दीक्षा संक्षेपेण एव लिख्यते

स्वस्माज् ज्योतिस् मयाम् विद्यां गच्छन्तीं भावयेद् गुरुः

गत्वा भक्त्या गुरुं नत्वा गुरोर् आसीत दक्षिणे

रौद्रेण ज्ञान हेतुः तु लोकपाल घटाः त्व् इमे

विप्र आशीः मङ्गल उद्घोषैः अभिषिञ्चेन् मनून् पठन्

गोपीचन्दन मृत्स्नायाः सर्वदा च ऊर्ध्व पुण्ड्रकम्

सप्त जिह्वाः च उक्ताः

पुष्यं शतभिषश् च एव दीक्षा नक्षत्रम् उच्यते

परिधाय अंशुके शिष्य आचान्तो याग मण्डपे

देवता अङ्गे षष् अङ्गानाम् न्यासः स्यात् सकलीकृतिः

तपस्विनः कर्म निष्ठाः श्रेष्ठास् ते वै नरा भुवि

स्वर्णं रत्नं च कूर्चं च मूलेन एव विनिक्षिपेत्

महा राज उपचारैः च शक्त्यां सम्पूजनं हरेः

यद् वै विशुद्ध भावेन सर्व अर्थ आत्म अर्पणम् गुरौ

इह कीर्तिं वदान्य त्वम् प्रजा वृद्धिम् धनं सुखम्

पश्चात् परीक्षितान् शिष्यान् बद्ध नेत्रान् प्रवेशयेत्

येन दत्तेन च आप्नोति शिवं परम कारणम्

एवं लक्षण संयुक्तम् कुण्डम् इष्ट फल प्रदम्

प्रायः प्रपञ्च सार आदौ उक्तो ऽयं तान्त्रिको विधिः

पर्व यात्रा आदि करणम् वासर अष्टक सत् विधिः

अमन्त्र तिलक आचामः नीली वस्त्र विधारणम्

तत् फलं द्विगुणं तस्य दीक्षितो यः शृणोति च

आगच्छति गुरुर् दैवाद् यदा दीक्षा तद् आज्ञया

अभिचार आदि करणम् शक्त्या गौण उपचारकम्

तं च अग्निम् देव रसनाम् संकल्प्य अष्ट उत्तरम् बुधः

गुरुं च शिष्यो निद्राणं तां शयीत जपन् व्रती

एतास् त्वाम् अभिषिञ्चन्तु राहुः केतुश् च पूजिताः

रोहिणी श्रवण आर्द्रा च धनिष्ठा च उत्तरा त्रयः

कर्ष मात्रम् घृतं होमे शुक्ति मात्रम् पयः स्मृतम्

स्वरैः षोडशभिर् युक्ता न्यसेत् शङ्खे च षोडश

समयांश् च प्रवक्ष्यामि संक्षेपात् पञ्चरात्रकात्

प्रयोगश् च कं भं तपन्यै नम इत्यादि

तद् अशक्यं तु गदितुम् अपि वर्ष शतैः अपि

अयम् अर्थः अनुलोम पठित ककार आद्य एकैकम् अक्षरं प्रतिलोम पठित भकार आदि एक एक अक्षरेण सहितम् आदौ सूर्य कलासु संयोज्य न्यास आदिकम् कुर्याद् इति

बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिर् माया निद्रा च भावना

एवं कृते तु यत् पुण्यं माहात्म्यं जायते धरे

अन्यथा बहवो दोषा भवेयुर् बहु दुःख दाः

तदानीं पूर्वतो देवम् इन्द्रम् ऐन्द्र्यां तु पूजयेत्

शुचिषद् इत्यादौ विष्णुस् ततः परम्

अथ दीक्षा विधिः

क्वचिद् च

पञ्चरात्र अन्तरे

देवतानां गुरूणां च प्रत्युत्थान आद्य भावनम्

स भाग्यवान् चिरञ्जीवी कृतकृत्यश् च जायते

गौतमीये

नाम् उच्चार्य चतुर्थ अन्तम् तद् तद् वर्णैः नमस् अन्तकम्

क्वचिद् च

देवा अपि तपः कृत्वा ध्यायन्ति च वदन्ति च

खातं त्रि मेखला उच्छ्राय सहितम् तावद् आचरेत्

प्रभाते च प्रवासे च स्व मन्त्रम् बहुशः स्मरेत्

कार्त्तिके धन वृद्धिः स्यान् मार्गशीर्षे शुभ प्रदम्

औषधानि च रत्नानि कालस्य अवयवाः च ये

कार्त्तिके मासि शुद्धायां द्वादश्यां तु विशेषतः

तस्माद् बहिश् चतुर् दिक्षु लिखेद् वीथि चतुष्टयम्
स्वप्नान् दृष्ट्वा गुरोर् अग्रे श्रावयेत विचक्षणः

तथा च दशम स्कन्धे

स अक्षतम् गुरुर् आदाय वारि शिष्यस्य दक्षिणे

सोमेन अपि आयितान् पश्चात् श्रावयेत् नियमान् बुधः

पौषे तु ज्ञान हानिः स्यान् माघे मेधा विवर्धनम्

पौषे तु शत्रु पीडा स्यात् माघे मेधा विवर्धनम्

ब्रह्मणा सहिता ह्य् एते दिक्पालाः पान्तु वः सदा

अनेक दोष दम् कुण्डं यत्र न्यून अधिकाम् भवेत्

एवं शुद्धे दिने शुक्ल पक्षे शुक्र गुरु उदये

लक्षे चतुर्भिर् हस्तैश् च कोटौ तैर् अष्टभिर् मितम्

किं पुनर् नवभिः स्नातो नरः पातक वर्जितः

ततो राशींस् ततः पीठं चतुष्पाद समन्वितम्

मृत्तिकाश् च सप्ता उक्ताः

जटामांसी चन्दनं च इति इष्टम् गन्धाष्टकं हरेः

यमं तद् अनु याम्यायां नैरृत्यां निरृतिं न्यसेत्

अश्विनी रोहिणी स्वाति विशाखा हस्त भेषु च

स्कान्दे कार्त्तिकप्रसङ्गे श्री ब्रह्म नारद संवादे

प्रोत्तोलयित्वा तद् मध्ये शुक्ल पुष्पम् सिता युतम्

प्रातर् कृत्यम् गुरुः कृत्वा यथास्थानं न्यसेत् ततः

अथ उपदेशः तत्त्वसागरे

विद्या दानेन लभते सात्त्विको न अत्र संशयः

पूर्व पत्त्रे बलं पूज्य प्रद्युम्नं दक्षिणे तथा

सहस्रार्चिः स्वस्तिपूर्ण उत्तिष्ठपुरुषस् तथा

आगमे

गुरु दैवत मन्त्र ऐक्यम् शिष्यस् तं भावयन् पठेत्

लक्षणैर् विविधैर् भूमिं लक्षयित्वा विधानतः

सम्मोहनतन्त्रे च

वैष्णवानां परा भक्तिर् आचार्याणां विशेषतः

विकीर्य सर्षपांस् तत्र गव्यैः सम्प्रोक्ष्य पञ्चभिः

सु लग्न चन्द्र तारा आदि बलम् अत्र सदा एव हि

जायते विष्णु सदृशः सद्यो राजा अथवा पुनः

प्रद्युम्नश् च अनिरुद्धः च भवन्तु विभवाय ते

मध्ये सम्पूजयेद् वास्तु पुरुषम् दिक्षु तद् पतीन्

यथाविधि लिखेद् दीक्षा मण्डलम् वेदिका उपरि

वरदा ह्लादिनी प्रीतिर् दीर्घा च उकार जाः कलाः

शोक आदि पारवश्यम् च दिश् विद्ध एकादशीव्रतम्

क्रियावती आदि भेदेन भवेद् दीक्षा चतुर्विधा

नूतनं गन्ध पुष्प आदि मण्डितम् कलसं न्यसेत्

शिशोः शिरसि विन्यस्य मातृकां मनसा जपेत्

इदानीं शृणु मे देवि पञ्च पातक नाशनम्

नैरृत्यां मुषलं पूज्यं दक्षिणे गरुडं तथा

बहुरूपा अतिरूपा च सप्त जिह्वा वसोर् इमाः

अथ न्यासान् गुरुः स्वस्मिन् कृत्वा अन्तर् यजनम् तथा

ग्रहेण विषुवे च एव यत् फलं जपतां भवेत्

मन्त्र स्वीकरणम् चैत्रे बहु दुःख फल प्रदम्

सर्वासु च यजेद् देवं द्वादशीषु विधानतः

अथ उक्षिते पञ्चगव्यैर् गन्ध अम्भोभिः च मण्डपे

संवत्सरं ततः पूर्णे गुरुं च एव प्रसादयेत्

शक्तौ फल आदि भुक्तिः च श्राद्धं च एकादशी दिने

ऋचः पञ्च यथास्थानं पठेत् ताश् च अर्चयेत् कलाः

पूजयेत् स्व स्व नाम्ना तु षष् भिन्नेन विधानतः

इयद् एव हि सत् शिष्यैः कर्तव्यं गुरु निष्कृतम्

व्यापिनी व्योमरूपा च अनन्ता नाद सम्भवाः

एक अङ्गुलाम् तथा उच्छ्राये मध्ये छिद्र समन्विताम्

तत्र तत्र न वस्तव्यं निर्यायात् संस्मरन् हरिम्

यथाविध्य् एव कर्तव्यं कुण्डं यत्नेन धीमता

ताश् च उक्ताः

इन्धिका दीपिका च एव रेचिका मोचिका परा

पूजयेद् वासुदेवं तु सर्व पातक शान्ति दम्

वासुदेवो जगन्नाथस् तथा सङ्कर्षणो विभुः

तद् उक्तं तान्त्रिकैः

स अक्षतम् स सितम् स्वर्णं स रत्नम् च कुशांस् तथा

अधस् पत्त्रे तथा विष्णुम् अर्चयेत् परमेश्वरम्

जरा च पालिनी शान्तिर् ऐश्वरी रति कामिके

एवं च कुम्भे तं स अङ्ग उपाङ्गम् स आवरणम् प्रभुम्

चित् पिङ्गला इति प्रज्वाल्य उपतिष्ठेत् अग्निम् इत्य् अमुम्

देवागारे न निष्ठीवेत् क्षुतं च अत्र विवर्जयेत्

आचार्य दर्शितम् देवं मन्त्र मूर्तिम् अयोनिजम्

वाराहं षोडश आत्मानम् युक्ता देहे कदाचन

अ विज्ञाय विधान उक्तम् हरि पूजा विधि क्रियाम्

होमस् त्व् अधिक संख्याकः कुण्डे वै न्यून संख्यया

ताश् च उक्ताः

यथा काञ्चन ताम् याति कांस्यं रस विधानात्

अलक्ष्मीवान् अपुत्रस् तु यो भवेत् पुरुषो भुवि
हुत्वा च व्याहृतीः पश्चात् त्रीन् वारान् जुहुयात् पुनः

वामतो विन्यसेल् लक्ष्मीं देवदेवस्य बुद्धिमान्

कौमारतेजाश् च तथा विश्वदेव मुख आह्वयौ

नवीन फल पुष्प आदेः भक्तितः संनिवेदनम्

ते नराः पशवो लोके किं तेषां जीवने फलम्

स्वप्ने वा अक्षि समक्षम् वा आश्चर्यम् अति हर्ष दम्

पूजा काले असत् आलापः करवीर आदि पूजनम्

तत्त्वानि शिष्य देहेषु विन्यस्य च विशोधयेत्

प्रसाद अग्रहणम् विष्णोर् वर्जयेद् वैष्णवः सदा

ततः शुभ अशुभम् तद्वद् आलपेत् परमो गुरुः

सन्ध्ययोः शयनं न एव न शौचं मृत्तिकां विना

आखण्डलो ऽग्निर् भगवान् यमो वै निरृतिस् तथा

द्रव्य सम्पत्ति कामस्य कौबेरेण विधीयते

ग्रामे वा यदि वा अरण्ये क्षेत्रे वा दिवसे निशि

विष्णुरहस्ये च

उद्वास्य कलसं स्पृष्ट्वा शतम् अष्ट उत्तरम् जपेत्

इच्छामस् त्व् ऐहिकीं लक्ष्मीं विशेषेण तपोधन

साष्टं सहस्रं तद् मन्त्रम् स्व शक्ति अक्षतये जपेत्

सूक्ष्मा सूक्ष्मा अमृता ज्ञाना अज्ञाना च अपि आयनी तथा

तत्र तत्र एव विशेषः श्री नारदपञ्चरात्रे

श्री कृष्णम् अथ संप्रार्थ्य गुरुः कुम्भस्य वाससा

कीर्तिर् लक्ष्मीर् धृतिर् मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया गतिः

षोडशा अरम् लिखेच् चक्रं नव नाभम् अथ अपि वा

यैः कृता च गुरोर् निन्दा विभोः शास्त्रस्य नारद

दिश् मण्डले च विन्यस्य च अष्टौ कुम्भान् विधानतः

वैशाखे रत्न लाभः स्यात् ज्यैष्ठे तु मरणं ध्रुवम्

कार्त्तिके मन्त्र सिद्धिः स्यात् मार्गशीर्षे तथा भवेत्

ऋषि आदि युक्तम् विधिवन् मन्त्रं वार त्रयम् वदेत्

विशिष्ट धर्म जिज्ञासा दशमी आदि दिन त्रये

एवं पूज्य यथान्यायं देवदेवं जनार्दनम्

विष्णोर् निवेदितानां वै वस्त्र आदीनाम् च धारणम्

रुद्रयामले

सत् तीर्थे अर्क विधु ग्रासे तन्तु दामनपर्वणोः

शान्तये वारुण्येन अथ पाप नाशाय वायवम्

यः पश्यति हरिं देवं पूजितं गुरुणा शुभे

ताम्र आदि पात्रेण आनीय अग्रतस् ऽग्निं स्थापयेत् शुभ्रम्

अष्ट पत्त्रम् अथो वा अपि लिखित्वा दर्शयेद् बुधः

सूर्य ग्रहण कालेन समानो न अस्ति कश्चन

सम बुद्धि पदम् प्राप्तस् तत्र अपि भगवत् मयः

इति श्री गोपालभट्ट विलिखिते श्री भगवत् भक्तिविलासे दैक्षिको नाम द्वितीयो विलासः

वैश्वानरैः इति मन्त्रेण आच्छाद्य अग्निम् तं सत् इन्धनैः

सहस्रं जुहुयात् सर्पिः शर्करा पायसैः युतैः

ततः कुम्भ अम्भसा शिष्यं प्रोक्ष्य त्रिर् मूलमन्त्रतः

सोम सूर्य अन्तर स्थम् च गो अश्वत्थ अग्नि मध्य गम्

प्रातर् कृत्यम् गुरुः कृत्वा कुम्भं च अभ्यर्च्य पूर्ववत्

ताम्बूल शेष ग्रहणम् वैष्णवैः सह सङ्गमः

धूम्र अर्चिः उष्मा ज्वलनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी

भक्षयित्वा शयीत उर्व्याम् देवदेवस्य सन्निधौ

सर्वेषां वैष्णवानां च व्रतानां परिपालनम्

अष्ट ध्वजम् चतुर् धारम् क्षीर पादप तोरणम्

इति दीक्षा विधानेन यो मन्त्रं लभते गुरोः

तस्मिन् गुरौ स शिष्ये तु देवता शापः आपतेत्

जय प्रताप कामान् तु आग्नेयेन अभिषेचयेत्

देय मन्त्रेण साष्टं तु सहस्रम् अभिमन्त्रयेत्

तथा च विष्णुयामले

जले च इन्दु कुलाः न्यस्य स स्वराः षोडश अर्चयेत्

एवं यो वेत्ति तत्त्वेन यश् च पश्यति मण्डलम्

श्री नारदपञ्चरात्रे

षोडश अक्षर मन्त्रेण होमयेज् ज्वलित अनलः

स्थितिः सिद्धिर् अकार उत्थाः कला दश समीरितः

साम्प्रदायिक मुद्रा आदि भूषितम् तं कृताञ्जलिम्

शरावेण अथ पुष्प आदि युक्तेन आच्छाद्य तत् पुनः

करे अर्पयेत् वदन् मन्त्रो ऽयं समो ऽस्त्व् आवयोर् इति

पूर्णा पूर्णामृता च

कुम्भ अन्तर् निक्षिपेन् मूलमन्त्रेण कुसुमं सितम्

तद् देहे मातृकां स अङ्गाम् न्यस्य अथ उपदिशेत् च ताम्

सृष्टिर् ऋद्धिः स्मृतिर् मेधा कान्तिर् लक्ष्मीर् धृतिः स्थिरा

कृत उपवासः शिष्यो प्रातर् कृत्यम् विधाय सः

पशु योनिम् अवाप्नोति दीक्षा विरहितः जनः

कांस्य पात्रे न भुञ्जीत न प्लक्ष वट पत्त्रयोः
शाकं तुम्बी कलञ्ज आदि तथा अभक्त अन्न संग्रहः

धनदं च उत्तरे न्यस्य रुद्रम् ऐशान गोचरे

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा समयान् शृणुयात् ततः

सत् लग्ने चन्द्र तारा अनुकूले दीक्षा प्रशस्यते

तद् मध्ये च अष्ट पत्त्र अब्जम् बहिर् वृत्त त्रयम् ततः

ततो वह्निं परिस्तीर्य संस्कृत आज्यम् यथाविधि

युता भ आद्यैः ड अन्तैः च अर्णैः विलोम गैः

ततो ऽपनीय दृश् बन्धम् पुरः शिष्यं निवेश्य च

धूमव्यापी सप्तजिह्वो धनुर्धर इति स्मृतः

द्वितीया पञ्चमी च एव षष्ठी च एव विशेषतः

जागरं निशि कुर्वीत विशेषाच् च अर्चयेत् विभुम्

धनुश् च एव च खड्गं च देवस्य पुरतो न्यसेत्

हस्त मात्रम् स्थण्डिलं वा संक्षिप्ते होम कर्मणि

विस्तार आधिक्य हीन त्वे अल्प आयुः जायते ध्रुवम्

वह्नेर् दश कलाः य आदि वर्ण आद्याः च कुश उपरि

जित इन्द्रियः शुचिर् दक्षः सर्व अङ्ग अवयव अन्वितः

तुच्छ सङ्ग सुख आसक्तिः मद्य मांस निषेवणम्

प्राप्तम् आयतनाद् विष्णोः शिरसां प्रणतो वहेत्

शत होमे अरत्नि मात्रम् सहस्रे पाणिना मितम्

मन्त्र आरम्भः तु चैत्रे स्यात् समस्त पुरुष अर्थ दः

ॐ नमो भगवते विष्णवे सर्व रूपिणे हुं स्वाहा

क्षीरवृक्ष समुद्भूतम् मन्त्रितं परमेष्ठिना

ऐशान्यां विन्यसेत् शङ्खम् आग्नेय्यां चक्रम् एव च

नित्य होम विधानम् च बलि दानम् यथाविधि

तथा एव सर्व दानानाम् विद्या दानम् परं स्मृतम्

आगतां भावयेत् शिष्यः धन्यो अस्मि इति विशेषतः

शत अर्ध होमे कुण्डं स्याद् ऊर्ध्व मुष्टि कर उन्मितम्

विद्या दानात् परं दानं न भूतं न भविष्यति

साधूनां स्वागतं पूजा शेष नैवेद्य भोजनम्

उल्लिख्य च अस्मिन् योनि आदि सहितम् मण्डलं लिखेत्

ऋषयो मुनयो गावो देव मातरः एव च

ज्येष्ठा उत्तरा त्रयेषु एव कुर्यान् मन्त्र अभिषेचनम्

शिष्येण अङ्गीकृतेषु एव दीक्षा कैश्चन मन्यते

अश्व स्थानात् गज स्थानात् वल्मीकाच् च चतुष्पथात्

अकस्माद् यदि जायेत न ख्यातव्यं गुरोर् विना

तत् सर्वं नाशम् आप्नोति विद्या दानेन देहिनाम्

वर्ण अनुक्रमात् शिष्यान् पुष्प हस्तान् प्रवेशयेत्

निवेद्य पायसं कृष्णे कुर्यात् पुष्प अञ्जलिम् ततः

सारसङ्ग्रहे

तत्र लक्ष्मी मृत्यु स्नानाम् विष्णुं च आवाह्य पूजयेत्

पीठन्यास अन्तम् अखिलं मातृका न्यास पूर्वकम्

कुर्वन् भक्त्या समाप्नोति शत भागम् विधानतः

ब्राह्मण क्षत्रिय विशाम् शूद्राणां च परीक्षणम्

कार्त्तिके तु कृता दीक्षा नॄणां जन्म निकृन्तना

अग्नाव् आज्य अन्विते बीजैः सलिलैः केवलैश् च वा

कदा मे भारते वर्षे जन्म स्याद् भूत धारिणि

चकारः समुच्चये

उपसन्नांस् ततो ज्ञात्वा हृदयेन अवधारयेत्

निवृत्तिश् च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस् तथा एव च

सर्वा विभाव्य चित् रूपाः कुम्भे संयोज्य पूजयेत्

एकैकेन नरः स्नातः सर्व पाप वर्जितः

याग आलयात् उत्तरस्याम् आशायां स्नान मण्डपे

तत् समम् मधु दुग्ध अन्नम् अक्ष मात्रम् उदाहृतम्

कृते कार्यो न अन्यून संख्याकः संख्या अधिके

सङ्ख्यां विना मन्त्र जपः तथा मन्त्र प्रकाशनम्

ततश् च उत्थाय पूर्ण आत्मा दण्ड वत् प्रणमेद् गुरुम्

ताश् च उक्ताः

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन दीक्षां कुर्वीत कार्त्तिके

शक्तौ स्नान क्रिया हानिः देवता अर्चन लोपनम्

स्नापयेन् मुक्ति कामान् तु वैष्णवेन घटेन तु

पञ्च आयुधानाम् विधृतिश् चरण अमृत सेवनम्

भार्या नाशः योनि हीने कण्ठ हीने शुभ क्षयः

ततश् च उक्त प्रकारेण आधार रूपम् अग्निं कुम्भ रूपम् सूर्यं च विचिन्त्य कुम्भस्य तस्य अन्तर् मध्ये शुक्ल कुसुम आदिकम् क्षिपेत्

कक्कोल कपि मांस्यः च गन्धाष्टकम् इदं मतम्

एवं यः कुरुते मर्त्यः करे तस्य विभूतयः

ज्ञेयम् अङ्गुलि मानम् तु मध्यमा मध्य पर्वणा

श्री बीजम् मध्य योनौ च विलिख्य अभ्युक्ष्य पूजयेत्

तच् च शङ्ख उदकम् कुम्भे मूलमन्त्रेण निक्षिपेत्

विष्णु पाद उदकेन एव पितॄणां तर्पण क्रिया

तद् उक्तम्
गदाधर आकृतिम् कुर्याद् विधिवन् मेखला अन्विताम्

मादक औषध सेवा च मसुर आदि अन्न भोजनम्

न्यासं शिष्य तनौ कृत्वा पीठ मन्त्रेण पूजयेत्

यथा सुराणां सर्वेषां परमः परमेश्वरः

तस्य सद्यो भवेत् तुष्टिः पाप ध्वंसः ऽप्य् अशेषतः

वारुण्यां वरुणं च एव वायव्यां पवनं यजेत्

द्वादश्याम् अपि कर्तव्यं त्रयोदश्याम् अथ अपि च

तस्माद् दीक्षा इति सा प्रोक्ता देशिकैस् तत्त्व कोविदैः

शोकस् तु मेखला ऊन त्वे तद् आधिक्ये पशु क्षयः

संवेष्ट्य वस्त्र युग्मेन ततः कुम्भं च मण्डयेत्

अनिरुद्धं तथा पूज्य पश्चिमे च उत्तरे तथा

यः समः सर्व भूतेषु विरागो वीत मत्सरः

ननु भकार आदीनाम् द्वादश वर्णानाम् डकार अन्त ता कथं स्यात् क्रमेण क्षकार अन्त ता प्राप्त्याः तत्र अह विलोम गैः व्युत्क्रम प्राप्तैः

द्विजानाम् अनुपेतानां स्व कर्म अध्ययन आदिषु

गुरुं च भगवत् दृष्ट्या परिक्रम्य प्रणम्य च

शङ्ख आदि ध्वनि माङ्गल्य लीला आदि अभिनयः हरेः

शुद्ध अम्बु पूरिते शङ्खे क्षिप्त्वा गन्धाष्टकं कलाः

उशीरं कुङ्कुमं कुष्ठं बालकं च अगुरुः मुरा

तपनी तापनी धूम्रा भ्रामरी ज्वालिनी रुचिः

शशिनी चन्द्रिका कान्तिर् ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिर् अङ्गदा

शयन आदि उपचारः च राम आदीनाम् च चिन्तनम्

यदा एव इच्छा तदा दीक्षा गुरोर् आज्ञा अनुरूपात्

संसार भय भीतस्य विष्णु भक्तस्य तत्त्वतः

आवाह्य सर्वास् ताः प्राण प्रतिष्ठाम् आचरेत् क्रमात्

सर्व ओषधि पञ्चरत्न मृत्स्ना सप्तक गर्भितम्

वन्देत वैष्णवं च अपि पुरुषं पूर्व दीक्षितम्

गुरु अग्रे पाद विस्तार छायायाः लङ्घनं गुरोः

जप्त्वा अष्ट उत्तर साहस्रम् शयीत प्राश्य किंचन

यत्र यद् यत् कृतं सर्वम् अनन्त फल दम् भवेत्

निधाय तत्र पुष्प आदि विष्टरम् साधु कल्पयेत्

सङ्क्रान्तौ च महाभागे चन्द्र सूर्य ग्रहे अपि वा

न अधिकारः ऽस्त्य् अतः कुर्याद् आत्मानं शिव संस्तुतम्

सप्त हस्त मितम् कुर्यान् मण्डपं रम्य वेदिकम्

गन्धाष्टकं च उक्तम्

सम्पूज्य एवम् विधानेन दिश् पत्त्रेषु विशेषतः

कुण्डे वक्रे च सन्तापो मरणं छिन्न मेखले

शुक्ल वस्त्रः सु वेशः सन् विप्रान् द्रव्येण तोषयेत्

न्यस्य पाणि तलम् मूर्ध्नि तस्य कर्णे च दक्षिणे

दिव्यं ज्ञानं यतो दद्यात् कुर्यात् पापस्य सङ्क्षयम्

त्रयोदशी च दशमी प्रशस्ता सर्व काम दा

गर्भाधान आदिकाः च एव क्रियाः सर्वाश् च कारयेत्

द्वादश्यां च दिवास्वापस् तुलस्या अवचयः तथा

एकादश्यां न च अश्नीयात् पक्षयोर् उभयोर् अपि

निक्षिपेद् अम्भसि ततो न पतेद् अवनौ यथा

तुलसी मणि माला आदि भूषा धारणम् अन्वहम्

तद् उक्तम्

एवं सम्पूज्य देवांस् तु लोकपालान् प्रसन्न धीः

हस्ति अश्व रत्न कटकम् हेम ग्राम आदिकम् नृपः

कुम्भं च विधिना तीर्थ अम्बुना शुद्धेन पूरयेत्

गोपयेच् च निजं मन्त्रं गोपयेन् निज मालिकाम्

संमार्ज्य दर्भ मार्जन्या यथाविध्य् उपलेपयेत्

नीराजनं च वाद्येन प्रातःस्नानं विधानतः

दत्त्वा अभ्यर्च्य गुरुं नत्वा विप्रान् सम्पूज्य भोजयेत्

वाराह यागम् कार्त्तिक्यां कदा द्रक्ष्यामहे धरे

यथा स्व मुद्रा रचनम् गीत नृत्य आदि भक्तितः

संवत्सरं गुरुः कुर्याज् जाति शौच क्रिया आदिभिः

मन्त्र मात्र प्रकथनम् उपदेशः स उच्यते

कैश्चिच् चन्दन कर्पूर अगुरु कुङ्कुम रोचनाः

पीठे निवेश्य तं शिष्यं कारयेत् शोषण आदिकम्

अदीक्षितस्य वाम ऊरो कृतं सर्वं निरर्थकम्

दीक्षायाः करणं किन्तु स्व इच्छा प्राप्ते तु सत् गुरौ

गुरून् गणेशं च अभ्यर्च्य पीठ पूजाम् विधाय च

अभ्यर्च्य तद् अनुज्ञातः दशम्यां कार्त्तिकस्य तु

शालग्राम शिला पूजा प्रतिमासु च भक्तितः

विशेषो ऽपेक्षितो ऽन्यत्र स्रज् स्रुव प्रक्रिया आदिकः

स्कान्दे तत्र एव श्री रुक्माङ्गद मोहिनी संवादे

पञ्च काल परः च एव पञ्चरात्र अर्थ विद् तथा

दृष्ट्वा तु मण्डले देवि देवं देव्या समन्वितम्
आत्म अर्पण अन्तम् अभ्यर्च्य लेख्येन विधिना आचरेत्

देव हूते कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां विशेषतः

भकार आद्यैः डकार अन्तैः वर्णैर् अपि युताः

मुख्य कल्पे ह्य् अशक्तस्य जनस्य स्यात् हिताय च

लोकपालम् अथ आग्नेय्याम् अग्निं सम्पूजयेद् द्विजः

फाल्गुने अपि समृद्धिः स्यान् मलमासं परित्यजेत्

दापयेद् इतरो युग्मं स हिरण्यम् यथाविधि

वस्त्र आवृतम् पयस् पूर्णम् पञ्चपल्लव संयुतम्

पश्यामः परमं स्थानं यद् गत्वा न पुनर् भवेत्

तेन वेदाः पुराणानि सर्वे मन्त्राः सु संग्रहाः

पूजनं च यथाशक्ति तान् आपन्नांश् च पालयेत्

फाल्गुने सर्व कामाः स्युर् मलमासं परित्यजेत्

सूर्यस्य च कलाः कुम्भे द्वादश न्यस्य पूजयेत्

आगमे

पर्युषित आदि दुष्टानाम् अन्न आदीनाम् निवेदनम्

नेत्र बन्धम् प्रकुर्वीत सित वस्त्रेण यत्नतः

दीक्षाया लिख्यते दिव्यो विधिः पौराणिको ऽधुना

यश् च इमम् शृणुयाद् देवि सर्वे मुक्ता इति श्रुतिः

मृत्युंजय विधानेन याम्येन स्नापनं तथा

विष्णु तत्त्वम् परिज्ञाय एकं च अनेक भेद गम्

स दीपान् पैष्टिकान् न्यस्येत् स बीज अङ्कुर भाजनात्

न स उपानत्क चरणः प्रविशेद् अन्तरं क्वचित्

पूजा च असंस्कृतैः द्रव्यैस् तथा चञ्चल चित्तात्

षष् अङ्गुलाम् च विस्तारे दैर्घ्ये च द्वादश अङ्गुलाम्

दापयेद् गुरवे प्राज्ञो मध्यमो मध्यमां तथा

स्व मन्त्रः न उपदेष्टव्यः वक्तव्यश् च न संसदि

गृह्णीयाद् वैष्णवं मन्त्रं दीक्षा पूर्वम् विधानतः

न भक्षयेन् मत्स्य मांसम् कूर्म शूकरकान् तथा

स्नेहाद् वा लोभतो वा अपि यो गृह्णीयाद् अदीक्षया

सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्य कव्य वहे अपि

हुत्वा आज्येन अथ महती व्याहृतीः विधिना कृती

तस्मात् सम्यक् परीक्ष्य एव कर्तव्यं शुभम् इच्छता

स्कान्दे ब्रह्म नारद संवादे

त्रि अङ्गुलौ तौ द्वितीयायास् तृतीयाया युग अङ्गुलौ

सुरास् त्वाम् तु ब्रह्म विष्णु महेश्वराः

शोभा अपशोभा कोण आढ्यम् ततो द्वार चतुष्टयम्

शिष्यो ऽर्चयेद् गुरुं भक्त्या यथाशक्ति द्विजान् अपि

न निन्देद् अब्राह्मणान् देवान् विष्णुं ब्राह्मणम् एव च

गुरुश् च मण्डलं भूमौ कल्पितायां तु वर्तयेत्

तद् अद्भिः पूर्ववत् शिष्यम् अभिषिच्य दिशेन् मनुम्

तत्र विष्णोर् दिवा स्नानम् श्राद्धं हरि अनिवेदितैः

समृद्धिः श्रावणे नूनं ज्ञानं स्यात् कार्त्तिके तथा

विशुद्ध अहत युज् वस्त्र धारणम् देवता अर्चनम्

श्री कामान् स्नापयेत् तद्वद् ऐन्द्रेण अथ घटेन तु

यस्य आचरण मात्रेण साक्षात् कृष्णः प्रसीदति

वशिष्ठसंहितायाम्

स सितम् स शर्करम्

त्रि कालम् विष्णु पूजा च पुराण श्रुतिः अन्वहम्

पञ्चाङ्ग प्रमुखैः न्यासैः कुर्यात् श्री कृष्णसात् शिशुम्

गोपयेद् देवताम् इष्टां गोपयेद् गुरुम् आत्मनः

ताश् च उक्ताः

दीक्षा विधिः लिख्यते अत्र अनुसृत्य क्रमदीपिकाम्

सु मुहूर्ते अथ सम्प्राप्ते सर्वतोभद्र मण्डले

पूर्वं प्राण प्रतिष्ठायाः तासाम् आवाहनात् परम्

दीक्षिताश् च भविष्यामो वाराहं शृणुमः कदा

काष्ठ आसन उपविष्टेन वासुदेवस्य पूजनम्

इह जन्मनि दारिद्र्य व्याधि कुष्ठ आदि पीडितः

ककार आद्यैः ठकार अन्तैः अर्णैर् वर्णैर् युता द्वादशा अपि कलाः

जातवेदाः सप्तजिह्वो हव्यवाहन एव च

त्र्यम्बकं तत् सवितुर् विष्णुर् योनिम् इति क्रमात्

देव पत्न्यः ध्रुवा नागा दैत्या अप्सरसां गणाः

सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा

चतुर् शतम् विधीन् एतान् निषेधान् श्रावयेद् गुरुः

प्रजा हानिः भाद्रपदे सर्वत्र शुभम् आश्विने

शोषण आदीनि कुण्डस्य कृत्वा प्रोक्ष्य कुश अम्बुषु

अथ नत्वा अम्बु पान अर्थम् प्रदाय आचमनानि च

चतस्रो बिन्दु जाः ष आद्यैः चतुर्भिर् नाद जाः कलाः

अभक्तैः सह मैत्री आदि असत् शास्त्र परिग्रहः

एक हस्त प्रणाम आदि अकाले स्वामि दर्शनम्

तद् पाद पङ्कजम् शिष्यः प्रतिष्ठाप्य स्व मूर्धनि