tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
उपवासेन शाक आद्यैः सर्व देवताः

विसर्जिते जगन्नाथे निर्माल्यं भवति क्षणात्

नागाः षष्ठ्यां कार्तिकेयः सप्तम्यां भास्करो अर्थ दः

पञ्च अव्य जल स्नान नैवेद्यैः नक्तम् आचरेत्

केशवं मार्गशीर्षे तु इत्यादौ कृत्तिका आदिके

तेषां लोकं समाप्नोति सर्व कामान् च निर्मलः

एवं संवत्सरस्य अन्ते विशेषेण प्रपूजयेत्

घृत होमः चतुर् मासम् कृसरं च निवेदयेत्

सूर्य लोकम् अवाप्नोति धामव्रतम् इदम् शुभम्

यो अब्दम् एकम् न भुञ्जीत मुक्ति भाज् शिव पूजनात्

चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां ब्रह्मा च पितरो ऽपरे

इन्द्रो दशम्यां धन दः एकादश्यां मुनि ईश्वराः

यथा अच्युतैः त्वं परतः परात् सः ब्रह्म भूतः परतः परस्मात्

आषाढ आदौ पायसं तु विप्रान् तेन एव भोजयेत्

अष्टमीं च चतुर्दशीम्

वार नाम्ना यजन् वाराणि सर्व भाज्

सप्तमीं पूजयेत् विष्णुम् दुर्गां शम्भुं रविं क्रमात्

चतुर्दश्यां तथा अष्टम्याम् पक्षयोः शुक्ल कृष्णयोः

ऐश्वर्य वित्त आदि सदा अक्षयम् मे तथा अस्तु मे संततिः अक्षया एव

कामदेव त्रयोदश्याम् पूज्यो दमनक आदिभिः

त्रि रात्र उपोषितः दद्यात् कार्त्तिक्याम् भवनं शुभम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे तिथिवारनक्षत्रादिव्रतनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

तत् अक्षयम् अमेयात्मन् कुरुष्व पुरुषोत्तम

श्रीः यमः च द्वितीयायां पञ्चम्या पार्वती श्रिया

तद् नाम्ना अन्ते तेषु सम्यक् सम्पूजयेत् नरः

तथा अच्युतम् मे कुरु वाञ्छितं सदा मया कृतं पाप हर अ प्रमेय

एक भक्तेन नक्तेन तथा एव अ याचितेन च

कुर्यात् वै सप्त वर्षाणि आयुः श्री सत् गतीः नरः

द्वादश्यां च हरिः कामः त्रयोदश्याम् महेश्वरः

पाञ्चरात्र विदः मुख्या नैवेद्यं भुञ्जते स्वयम्

अर्वाक् विसर्जनात् द्रव्यम् नैवेद्यं सर्वम् उच्यते

द्वादश ऋक्षाणि विप्र ऋषे प्रतिमासं तु यानि वै

नमः नमः ते ऽच्युत संक्षयो ऽस्तु पापस्य वृद्धिं समुपैतु पुण्यम्
भद्रश्रियं पारलौहित्यकं जाती वर्णम्

त्रि फलकः फलक हारः पञ्च फलकः वा

चर्मणां मृदु स्निग्धं बहुल रोम् च श्रेष्ठम्

अव्यक्त रूपा दुहिलितिका चित्रा वा बिसी

शेषा नवनीत वर्णा

गोधूम वर्णा लैकुची

तेन काशिकं पौण्ड्रकं च क्षौमं व्याख्यातम्

सा एव चन्द्र चित्रा चन्द्रोत्तरा

तत् उभयम् अष्ट अङ्गुल आयामम्

इन्द्रनीलो नीलावलीयः कलायपुष्पको महानीलो जम्बु आभः जीमूत प्रभः नन्दकः स्रवत् मध्यः

वाङ्गकं श्वेतं स्निग्धं दुकूलम्

विमलकः सस्यको ऽञ्जनमूलकः पित्तकः सुलभको लोहिताक्षो मृगाश्मको ज्योतीरसको मालेयको ऽहिच्छत्रकः कूर्पः प्रतिकूर्पः सुगन्धिकूर्पः क्षीरवकः शुक्तिचूर्णकः शिला प्रवालकः पुलकः शुक्लपुलक इति अन्तर जातयः

कालेयकः स्वर्ण भूमि जः स्निग्ध पीतकः

कान्तनावकं प्रैयकं च उत्तरपर्वतकम् चर्म

नागपर्वतकं रूक्षं शैवल वर्णम् वा

पुराण प्रतिसंस्कारम् कर्म गुह्यम् उपस्करान्

बिसी महाबिसी च द्वादशग्रामीये

श्यामं दोङ्गकम्

शाकलं कपिलम्

मसूरकं त्रिपुटकं कूर्मकम् अर्धचन्द्रकं कञ्चुकितं यमकं कर्तकं खरकं सिक्तकं कामण्डलुकं श्यावं नीलं दुर्विद्धं च अप्रशस्तम्

तासां सौवर्णकुड्यका श्रेष्ठा

मन्द राग प्रभः स शर्करः पुष्प छिद्रः खण्डो दुर्विद्धो लेखा आकीर्णः इति दोषाः

इति

मार्जार अक्षकम् शिरीष पुष्पकम् गो मूत्रकम् गोमेदकं शुद्ध स्फटिकम् मूलाटी वर्णम् मणि वर्णानाम् अन्यतम वर्णम् इति वज्र वर्णाः

सुवर्ण सूत्र अन्तरम् सोपानकम्

स्थूलं गुरु प्रहार सहम् सम कोटिकम् भाजन लेखि तर्कु भ्रामि भ्राजिष्णु च प्रशस्तम्

एक शीर्षकः शुद्धो हारः

स्थूलं वृत्तं निस्तलं भ्राजिष्णु श्वेतं गुरु स्निग्धं देश विद्धम् च प्रशस्तम्

इति

दैवसभेयं रक्तं पद्म गन्धि जापकं च

द्वादश अङ्गुल आयामम् उभयम्

मणिः कौटो मालेयकः पारसमुद्रकः च

नागवृक्षो लिकुचो बकुलो वटः च योनयः

कदल त्रि भागा शाकुला कोठ मण्डल चित्रा कृत कर्णिका अजिन चित्रा वा

ततो ऽर्धम् अर्धमाणवकः

जातिं रूपं च जानीयान् निधानं नव कर्म च

मणि मध्यः ऽर्धमाणवकः

विंशतिर् माणवकः

सौवर्णकुड्यकं रक्त पीतम् मातुलुङ्ग गन्धि

गुरु स्निग्धं पेशल गन्धि निर्हारि अग्नि सहम् अ संप्लुत धूमम् विमर्द सहम् इति अगुरु गुणाः

एत एव मणि मध्याः तत् माणवकाः भवन्ति

सामूरं चीनसी सामूली च बाह्लवेयाः

अगुरु जोङ्गकं कालं काल चित्रम् मण्डल चित्रम् वा

शुक्तिः शङ्खः प्रकीर्णकं च योनयः

कपिला वृत्तपुच्छा च

परुषा कदली हस्त आयता

सप्तविंशतिर् नक्षत्रमाला

तद् उभयम् अष्ट अङ्गुल आयामम्

शीर्षकम् उपशीर्षकं प्रकाण्डकम् अवघाटकं तरल प्रतिबद्धम् च इति यष्टि प्रभेदाः

लघु स्निग्धम् अ श्यानम् सर्पिस् स्नेह लेपि गन्ध सुखम् त्वच् अनुसारि अनुल्बणम् अ विरागि उष्ण सहम् दाह ग्राहि सुख स्पर्शनम् इति चन्दन गुणाः

हेम मणि मुक्ता अन्तरः ऽपवर्तकः

औत्तरपर्वतको रक्त पीतकः

श्वेता बाकुली

षष् अस्रः चतुरश्रो वृत्तो वा तीव्र रागः संस्थानवान् अच्छः स्निग्धो गुरुर् अर्चिष्मान् अन्तर्गत प्रभः प्रभा अनुलेपी च इति मणि गुणाः

ग्रामेरुकं स्निग्धं गो मूत्र गन्धि

पौण्ड्रकं श्यामं मणि स्निग्धम्

पीतिका नागवृक्षिका

माधुरम् आपरान्तकं कालिङ्गं काशिकं वाङ्गकं वात्सकं माहिषकं च कार्पासिकं श्रेष्ठम्

चतुष्पञ्चाशद् रश्मिकलापः

इति

सातिना कृष्णा

सम्पुटिका चतुरश्रिका लम्बरा कटवानकं प्रावरकः सत्तलिका इति मृग रोम

सभा राष्ट्रकम् तज्जम् आराष्ट्रकं कास्तीर राष्ट्रकम् श्रीकटनकं मणिमन्तकम् इन्द्रवानकं च वज्रम्

कम्बलः कौचपकः कुलमितिका सौमितिका तुरग आस्तरणम् वर्णकं तलिच्छकं वारवाणः परिस्तोमः समन्तभद्रकं च आविकम्

पिच्छिलम् आर्द्रम् इव च सूक्ष्मं मृदु च श्रेष्ठम्

शुद्ध स्फटिकः मूलाट वर्णः शीतवृष्टिः सूर्यकान्तः च

देश काल परीभोगम् हिंस्राणां च प्रतिक्रियाम्
अष्ट प्रोति संघात्या कृष्णा भिङ्गिसी वर्ष वारणम् अपसारक इति नैपालकम्

चतुःषष्टिर् अर्धहारः

कोशागारपर्वतकं कालं काल चित्रम् वा

शुद्धं शुद्ध रक्तम् पक्ष रक्तम् च आविकम् खचितं वानचित्रं खण्ड संघात्यम् तन्तु विच्छिन्नम् च

इति

पिण्ड क्वाथ धूम सहम् अविरागि योग अनुविधायि च

तेन शिरस् हस्त पाद कटि कलाप जालक विकल्पाः व्याख्याताः

सामूली गोधूम वर्णा

तद्वत् शेषाः

शेषाः काचमणयः

नष्ट कोणम् निरश्रि पार्श्व अपवृत्तम् च अप्रशस्तम्

कोश अध्यक्षः कोश प्रवेश्यम् रत्नं सारं फल्गुं कुप्यं वा तद् जात करण धिष्ठितः प्रतिगृह्णीयात्

तैलपर्णिकम् अशोक ग्रामिकम् मांस वर्णम् पद्म गन्धि

हरिचन्दनं शुक पत्त्र वर्णम् आम्र गन्धि तार्णसं च

चतुर्विंशतिर् अर्धगुच्छः

मालेयकं पाण्डु रक्तम्

प्रवालकम् आलकन्दकं वैवर्णिकं च रक्तं पद्मरागं च करटगर्भिणिका वर्जम् इति

ताम्रपर्णिकं पाण्ड्यकवाटकं पाशिक्यं कौलेयं चौर्णेयं माहेन्द्रं कार्दमिकं स्रौतसीयं ह्रादीयं हैमवतं च मौक्तिकम्

पूर्णकद्वीपकं पद्म गन्धि नवनीत गन्धि वा

सौवर्णकुड्यकं सूर्य वर्णम् मणि स्निग्ध उदक वानम् चतुरश्र वानम् व्यामिश्र वानम् च

ततो ऽर्धं विजयच्छन्दः

इति

द्वात्रिंशद् गुच्छः

चन्दनं सातनं रक्तं भूमि गन्धि

आन्तरवत्यम् उशीर वर्णम्

कपिला बिन्दु चित्रा वा श्यामिका

वैडूर्यम् उत्पल वर्णः शिरीषपुष्पक उदक वर्णः वंशरागः शुक पत्त्र वर्णः पुष्यरागो गोमूत्रको गोमेदकः

चन्दन अगुरु वत् च तेषां गुणाः

इति मणयः

सा एव मणि मध्या यष्टिः

गोशीर्षकं काल ताम्रम् मत्स्य गन्धि

पारसमुद्रकं चित्र रूपम् उशीर गन्धि नवमालिका गन्धि वा

चीनसी रक्त काला पाण्डु काला वा

जोङ्गकं रक्त पीतकम् उत्पल गन्धि गो मूत्र गन्धि वा

नलतूला नल तूल वर्णा

मणि मध्यम् वा मणि सोपानकम्
एतया एव ब्राह्मणो वा राजन्यो वा बुभूषन् यजेत

तस्माद् यष्टव्यम्

आधाव अस्य इमानि शीर्षाणि छिन्द्धि इति

सिंहा अध्वर्युर् मनसा ध्यायेत्

स यैर् एव तद् वीर्यैर् व्यार्ध्यत तान्य् अस्मिन्न् आप्त्वा धत्ताम्

वीर्येण वा एष व्यृध्यते यं सोमो ऽतिपवते

विश्वरूपो वै त्रि शीर्षा आसीत् त्वष्टुः पुत्रो ऽसुराणां स्वस्रीयः

यावद् एव वीर्यं तद् अस्मिन् दधाति

तस्माद् अस्य अन्नम् अनाद्यम्

आर्त यज्ञः वा एष न अन् आर्तः एतया यजेत इति

अथ उ आहुः

एतावद् वै वीर्यम्

वाच्य् एव अस्य स्वाद्मानं दधाति

वाग् वै सरस्वती

सुराम् एकेन अपिबत्

यद् अधस्तात् सा सौत्रामणी

यत् तृतीयं तत् कर्कन्धु

बदर सक्तुभिः ऐन्द्रम्

अयं वाव इदम् भविष्यति इति

यद् द्वितीयं तद् बदरम्

अश्विनौ ह्य् अभिषज्यताम्

तद् आहुः

तस्मात् सोमो न अन् उपहूतेन पातवै

तस्मात् स नितततपम् इव वदति

स तक्षाणं तिष्ठन्तम् अब्रवीत्

स त्वष्टा पुत्र हतः वीन्द्रं सोमम् आहरत्

स सोमम् एकेन शीर्ष्णा अपिबत्

यष्टव्यम् एव

तम् अश्विना अभिषज्यताम्

तेन युगशरम् अपद्यत

यावद् एव वीर्यं तद् अस्मिन् दधाति

कुवल सक्तुभिः आश्विनं श्रीणाति

तस्य तक्षा उपाद्रुत्य परशुना शीर्षाण्य् अछिनत्

यावद् एव वीर्यं तद् अस्मिन् दधाति

सर्वो हि पुरुष आर्तः

एतया यजेत यं सोमो ऽतिपवेत

यत् प्रथमं निरष्ठीवत् तत् कुवलम् अभवत्

शार्दूलौ प्रतिप्रस्थाता

अन्नम् एकेन आवयत्

यत् सुरा पानम् स कलविङ्कः

स विष्वक् सोम पीथेन व्यार्ध्यत

यैर् एव तद् वीर्यैर् व्यृध्यते तान्य् अस्मिन्न् आप्त्वा धत्तः

शत शले इति

तस्मात् तक्ष्णश् शिरो धृतम्

सर्वो बुभूषति

यत् कर्णाभ्यां तौ वृकौ

तस्य यत् सोम पानम् शिर आसीत् स कपिञ्जलो ऽभवत्

तस्य यन् नस्तो ऽमुच्यत तौ सिंहा अभवताम्

यद् अक्षीभ्यां तौ शार्दूलौ

तम् अस्य इन्द्रः प्रासहा अपहृत्य नाड्या निरपिबत्

वीर्येण वा एष व्यृध्यते यो राजसूयेन अभिषिच्यते

वृकौ यजमानः

स इन्द्रो ऽमन्यत

यद् ऐन्द्रः

तम् अधस् सहस्र शले ऽसुनोत्
च पुनर् एवंविधम् सूतं शृङ्खलायां शृङ्खलीकरण योगे निहित अनिहितम् यत् निहितम् तत् अनिहितम् अजारितं कार्यं निहित अनिहित संयोगात् शृङ्खला इयम् नूनं निश्चितं योजित निर्व्यूढ रसे पूर्वं योजितं पश्चात् निर्वाहितम् निर्व्यूढं यत्र तत् तस्मिन् एवंविध रसे गर्भद्रुतिः पारदस्य उदरे बीजानि द्रवन्ति

बीजवरेण एव पूर्व कनक बीजेन एव सारितं मिलितं सत् पिष्टी स्तम्भम् खोट स्तम्भम् कृत्वा तदनु तद् पश्चात् अथवा इति प्रकार अन्तरम् दर्शयति तु पुनः बद्ध रसेण खोट बद्ध रसेण सहितं सु रञ्जितम् शोभन विधानेन वर्ण वृद्धीकृतम् बीजं स्वर्ण बीजम् संयुतं कुर्यात् योग एव कार्य इति द्वि विधानम् उक्तम्

गन्धक निहितम् गन्धके निहितं स्थापितं सूतं ऊर्ध्व अधस् गन्धकं दत्त्वा सूतं मध्य स्थम् कुर्यात् इति अर्थः

तु पुनः रसेन्द्रके गर्भे रसेन्द्र कृतः यः असौ गर्भः तस्मिन् बीजं कृत्वा विधिना पिष्टी विधेया सा पिष्टी मृदिता कार्या कस्मात् अभिषव योगात् सम्मर्दन योगात् केन सह सूतक भस्म वरेण सह सूतकस्य यत् भस्म वरम् तेन सा पिष्टी गर्भे द्रवति चशब्दात् जरति च

अन्यत् च आह गन्धक इत्यादि

विधान अन्तरम् आह पिष्टि इत्यादि
तस्मा अत्र सदः एता देवता बलिं हरन्ति

एष परो दिवो दीप्यते

तस्य यत् शुक्लम् तद् ऋचां रूपं यत् कृष्णं तत् साम्नां यद् एव ताम्रम् इव बभ्रुर् इव तद् यजुषाम्

चक्षुर् अनुहरद् आदित्यो ऽस्मै बलिं हरति

मनो ऽनुहरच् चन्द्रमा अस्मै बलिं हरति

तद् उरस उरः त्वम्

स पुरुषम् एव प्रपदनाय अवृणीत

तस्मा उरुर् अभवत्

य एव अयम् चक्षुषि पुरुष एष इन्द्र एष प्रजापतिः समः पृथिव्या सम आकाशेन समो दिवा समः सर्वेण भूतेन

तद् एतद् ब्रह्म यशः श्रिया परिवृढम्

तस्य एते निष्खाताः पन्था बलि वाहनाः इमे प्राणाः

आ ह अस्मै ब्रह्म आसन्दीम् हरन्त्य् अधि ह ब्रह्म आसन्दीम् रोहति य एवं वेद

एवं ह एतम् निष्खाताः पन्था बलि वाहनाः सर्वतो ऽपियन्ति प्राणा य एवं वेद

तम् पुरस्तात् प्रत्यञ्चम् प्राविशत्

प्राणम् अनुहरन्तं वायुर् अस्मै बलिं हरति

श्रोत्रम् अनुहरद् दिशो ऽस्मै बलिं हरन्ति

ब्रह्म ह तु सन् यशसा श्रिया परिवृढो भवति य एवं वेद
समानेन सूक्तेन समारोहेत्

अमृतं वै प्राणः

ब्रह्मणा एव तद् ब्रह्म उपसंतनोति

ताभ्यां प्रतिपद्यते

आग्नेय उषस्य आश्विने पूर्वा पूर्वा एव व्याहृतिर् अग्ने रूपम् उत्तरा अमुष्य आदित्यस्य

अमृतेन तन् मृत्युं तरति

यत्र वा समानस्य आर्षेयः स्यात् तद् अन् अवानम् संक्रामेत्

ब्रह्म वै प्रणवः

प्रणवेन संक्रामति

तद् अ कर्त स्कन्द्यम् लोहस्य रूपं स्वर्ग्यम्
कृच्छ्र अतिकृच्छ्रौ चान्द्रायणम् इति सर्व प्रायश्चित्तम्

सर्वे शिलोच्चयाः सर्वाः स्रवन्त्यः पुण्याः ह्रदाः तीर्थानि ऋषि निवासाः गोष्ठ परिस्कन्धाः इति देशाः

न कुर्यात् इति आहुः न हि कर्म क्षीयते इति

तरति सर्वं पाप्मानं तरति ब्रह्म हत्याम् यो ऽश्वमेधेन यजते

कुर्यात् इति अपरम्

अग्निष्टुता अभिशस्यमानम् याजयेद् इति च

एनःसु गुरुभिः गुरूणि लघुभिः लघूनि

संवत्सरः षष् मासाः चत्वारः त्रयः _ द्वौ _ एकः चतुर्विंशति अहः द्वादश अहः षष् अहः त्रि अहः अहोरात्रः इति कालाः

अथ खलु अयम् पुरुषः याप्येन कर्मणा लिप्यते यथा एतत् अयाज्य याजनम् अभक्ष्य भक्षणम् अवद्य वदनम् शिष्टस्य अक्रिया प्रतिषिद्ध सेवनम् इति

उपनिषदः वेदान्तः सर्व छन्दःसु संहिताः मधूनि अघमर्षणम् अथर्वशिरः रुद्राः पुरुषसूक्तम् पुरुषगतिः महानाम्न्यः महादिवाकीर्त्यम् ज्येष्ठसाम्नाम् अन्यतमम् बहिष्पवमानम् कूष्माण्डानि पावमानाः सावित्री च इति पावमानानि

ब्रह्मचर्यम् सत्य वचनम् सवनेषु उदक उपस्पर्शनम् आर्द्र वस्त्र ता अधस् शायि ता अनाशकः इति तपांसि

पयस् व्रत ता शाक भक्ष ता फल भक्ष ता प्रसृत यावकः हिरण्य प्राशनम् घृतप्राशनम् सोम पानम् इति मेध्यानि

तस्य निष्क्रयणानि जपः तपः होमः उपवासः दानम्

तत्र प्रायश्चित्तम् कुर्यात् न कुर्यात् इति मीमांसन्ते

पुनःस्तोमेन इष्ट्वा पुनर् सवनम् आयन्ति इति विज्ञायते व्रात्यस्तोमैः च इष्ट्वा
ऋतूनाम् च वै सः आर्तवानाम् च लोकानाम् च लौक्यानाम् च मासानाम् च अर्ध मासानाम् च अहोरात्रयोः च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

विराजः च वै स सर्वेषाम् च देवानाम् सर्वासाम् च देवतानाम् प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

इतिहासस्य च वै स पुराणस्य च गाथानाम् च नाराशंसीनाम् च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

ऋतस्य च वै स सत्यस्य च सूर्यस्य च चन्द्रस्य च नक्षत्राणाम् च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

स बृहतीम् दिशम् अनुव्यचलत्

तम् ऋतवः च आर्तवाः च लोकाः च लौक्याः च मासाः च अर्ध मासाः च अहोरात्रे च अनुव्यचलन्

दितेः च वै सः अदितेः च इडायाः च इन्द्राण्याः च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

ततस् न आवर्त्स्यन् अमन्यत

स ध्रुवाम् दिशम् अनुव्यचलत्

तम् ऋतम् च सत्यम् च सूर्यः च चन्द्रः च नक्षत्राणि च अनुव्यचलन्

स परमाम् दिशम् अनुव्यचलत्

प्रजापतेः च वै स परमेष्ठिनः च पितुः च पितामहस्य च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

ऋचाम् च वै स साम्नाम् च यजुषाम् च ब्रह्मणः च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

तम् ऋचः च सामानि च यजूंषि च ब्रह्म च अनुव्यचलन्

सः अन् आवृत्ताम् दिशम् अनुव्यचलत्

तम् भूमिः च अग्निः च ओषधयः च वनस्पतयः च वानस्पत्याः च वीरुधः च अनुव्यचलन्

सः ऊर्ध्वाम् दिशम् अनुव्यचलत्

स सर्वान् अन्तर्देशान् अनुव्यचलत्

तम् आहवनीयः च गार्हपत्यः च दक्षिणाग्निः च यज्ञः च यजमानः च पशवः च अनुव्यचलन्

भूमेः च वै सः अग्नेः च ओषधीनाम् च वनस्पतीनाम् च वानस्पत्यानाम् च वीरुधाम् च प्रियम् धाम भवति यः एवम् वेद

स दिशः अनुव्यचलत्

सः उत्तमाम् दिशम् अनुव्यचलत्

तम् दितिः च अदितिः च इडा च इन्द्राणी च अनुव्यचलन्

सः अन् आदिष्टाम् दिशम् अनुव्यचलत्
वक्तास्मः नु एव वयम् अमुम् लोकम् परेत्य पितृभ्यः अथ उ एव एनम् न श्रद्धातारः यत् उ एव एतत् उभयेद्युस् अग्निहोत्रम् अहूयत अन्येद्युस् वा तत् एतर्हि हूयते रात्र्याम् एव इति

तस्य ह एते गाधे तीर्थे यत् संध्ये

स यः उदिते जुहोति प्रसवते एव एतत् महते देवाय आतिथ्यम् करोति

तत् यथा गाधाभ्याम् तीर्थाभ्याम् समुद्रम् अतीयात् तादृश् तत् यत् संधौ जुहोति

तत् ह अपि वृषशुष्मः वातावतः पूर्वेषाम् एकः जीर्णिः शयानः रात्र्याम् एव उभे आहुती हूयमाने दृष्ट्वा उवाच रात्र्याम् एव उभे आहुती जुह्वति इति

अथ उ मृत्योः ह वै एतौ विराज बाहू यत् अहर् रात्रे

अथ यः अनुदिते जुहोति संनिहिताय एव एतत् महते देवाय आतिथ्यम् करोति

रात्र्याम् हि इति स ह उवाच

तत् यथा विराज बाहुभ्याम् परिजिग्रहीष्यन् अन्तरेण अतिमुच्येत तादृश् तत् यत् संधौ जुहोति

एतत् एव कुमारी गन्धर्व गृहीता उवाच रात्र्याम् एव उभे आहुती जुह्वति इति

संधौ जुहुयात्

तस्याः ह एते पक्षसी यत् संध्ये
ऊर्जस्वतीः पयस्वतीर् मधुना घृतेन स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन्

व्यावृत्त ऊष्मण्य् अभिपर्यावर्तते अ व्यावृत्ते वा

इत्य् अ प्रतीक्षम् एत्य

अमीमदन्त पितरः सोम्या इत्य् अभिपर्यावृत्य नमस्कारैर् उपतिष्ठते नमो वः पितरो रसाय इति प्रतिपद्य अहम् तेषां वसिष्ठो भूयासम् इत्यन्तेन

एतत् ते प्रपितामह असौ मधुमद् अन्नं सरस्वतो यावान् आदित्यश् च द्यौश् च तावत्य् अस्य मात्रा तावतीं त एतां मात्रां भूतां ददामि यथा आदित्यः अ क्षितः अन् उपदस्तः एवं मह्यं प्रपितामहाय अ क्षितः अन् उपदस्तः स्वधा भवतां त्वं स्वधाम् अ क्षितम् तैः सह उपजीव यांश् च त्वम् अत्र अनु असि ये च त्वाम् अनु

अत्र पितरो यथाभागं मन्दध्वम् इत्य् उक्त्वा पराङ् आवर्तते

ऊर्जं वहन्तीः क्षीरम् उदकं घृतं पयः कीलालं परिस्रुतं नदीर् इमा उदन्वतीर् वेतस्विनीः सु तीर्थ्याः अमुष्मिन् लोक उप वः क्षरन्तु

आ ऊष्मणः व्यावृत उपास्ते

स्वधां पितृभ्यो अमृतं दुहाना आपो देवीर् उभयांस् तर्पयन्तु

अद्भिः पात्रं प्रक्षाल्य पूरयित्वा प्रसव्यं त्रिः परिषिञ्चति पुत्रान् पौत्रान् अभितर्पयन्तीर् आपो मधुमतीर् इमाः
देव उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते

पश्यसि त्वम् आनन्द अनेन श्रेष्ठिना तथागतस्य स श्रावक संघस्य एवंविधम् सत्कारं कृतम् महा जन कायम् च कुशले नियुक्तम्

अथ भगवांस् तस्य श्रेष्ठिनो हेतु परंपराम् कर्म परंपराम् च ज्ञात्वा स्मितं प्राविरकार्षीत्

यावत् तेन श्रेष्ठिना बुद्ध प्रमुखः भिक्षु संघः सप्ताहं भक्तेन उपनिमन्त्रितः राजा च प्रसेनजित् स परिवारः

अयम् अस्य देय धर्मः यो मम अन्तिके चित्त प्रसादः इति

न अ हेतु अ प्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति

इदम् अवोचद् भगवान्

धुनीत मृत्युनः सैन्यं नड आगारम् इव कुञ्जरः

मुञ्च महा राज इति उक्त्वा भगवान् तस्याम् वेलायां गाथां भाषते

बल चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति वामे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

सप्ताहस्य अत्ययेन भगवतः पादयोर् निपत्य चेतनां पुष्णाति प्रणिधिं च चकार अनेन अहम् कुशल मूलेन चित्त उत्पादेन देय धर्म परित्यागेन च अन्धे लोके अ नायके अ परिणायके बुद्धो भूयासम् अ तीर्णानाम् सत्त्वानां तारयिता अ मुक्तानाम् मोचयिता अन् आश्वस्तानाम् आश्वासयिता अ परिनिर्वृतानाम् परिनिर्वापयिता इति

चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति दक्षिणे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

किंचिद् आगत्य बुद्धं शरणं गच्छत धर्मं च भिक्षु संघम् च

मुञ्चाम्य् एनम् इति

ततस् ते राज्ञे इति वेदितवन्तः

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलः शोकागारं प्रविश्य करे कपोलं दत्त्वा चिन्ता परः व्यवस्थितः

अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते

प्रत्येक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते

तेन सप्ताहं भगवान् स श्रावक संघः महता सत्कारेण सत्कृतः बहूनि च प्राणि शत सहस्राणि कुशले नियोजितानि

श्रावक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते

श्रुत्वा च पुनर् येन राजा प्रसेनजित् कौशलस् तेन उपसंक्रान्तः

राजा प्रसेनजित् कौशलो जितो भीतो भग्नः पराजितः परापृष्ठीकृत एक रथेन श्रावस्तीं प्रविष्टः

तिर्यक् उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते

प्रहाय जाति संसारम् दुःखस्य अन्तम् करिष्यति

गाथाश् च भाषते

यत् नु अहम् एनं वरेण प्रवारयेयम् इति

तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवम् भवति न ह्य् एव वयं भवन्त इतश् च्युता न अपि अन्यत्र उपपन्नाः

आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

प्रेत उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पादाङ्गुष्ठे ऽन्तर्धीयन्ते

तद् कालम् स्वयम् अधिगम्य वीर बुद्ध्या श्रोतॄणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम्

न अकस्मात् लवणजल अद्रिराज धैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः

उपशान्तः सुखं शेते हित्वा जय पराजयम्

या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकांस् त्रयस्त्रिंशान् यामांस् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनो ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभाञ् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्म इति उद्घोषयन्ति गाथा द्वयम् च भाषन्ते

मामकं च भोजनं भुञ्जानास् तथागतं पर्युपासध्वम् इति

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

धीराभिर् मुनि वृष वाग्भिर् उत्तमाभिर् उत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः

नानाविधो रङ्ग सहस्र चित्रः वक्त्र अन्तरात् निष्कसितः कलापः

तद् यदि भगवान् अतीतं कर्म व्याकर्तु कामः भवति भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते
एष आनन्द श्रेष्ठी ऽनेन कुशल मूलेन चित्त उत्पादेन देय धर्म परित्यागेन च त्रि कल्प असंख्येय समुदानीताम् बोधिं समुदानीय महा करुणा परिभाविताः षट् पारमिताः परिपूर्य अभयप्रदो नाम सम्यक्संबुद्धो भविष्यति दशभिर् बलैश् चतुर्भिर् वैशारद्यैस् त्रिभिर् आवेणिकैः स्मृति उपस्थानैः महा करुणया च

न अकारणम् शङ्ख मृणाल गौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जित अरयः

अश्रौषीद् राजा प्रसेनजित् कौशलः राजा अजातशत्रुश् चतुरङ्ग बलकायम् संनह्य हस्ति कायम् अश्व कायम् रथ कायम् पत्ति कायम् च अभिनिर्यातो युद्धाय इति

तत्र ये कातराः पुरुषास् ते संग्राम शिरसि स्थाप्यन्ते ये मध्यास् ते मध्ये ये उत्कृष्टाः शूर पुरुषाः ते पृष्ठत इति

यो ह्य् अस्मिन् धर्म विनये अप्रमत्तश् चरिष्यति

तत्र च श्रावस्त्याम् अन्यतमः श्रेष्ठी आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन समुदितः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी

अपि त्व् अयम् अपूर्व दर्शनः सत्त्वः अस्य अनुभावेन अस्माकम् कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रब्धा इति

अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत उष्णीषे ऽन्तर्हिताः

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलस् तं श्रेष्ठिनं वरेण प्रवारयति

ततो राज्ञा प्रसेनजिता कौशलेन राज्ञो ऽजातशत्रोर् वैदेही पुत्रस्य सर्वो हस्ति कायः पर्यस्तः अश्व कायः रथ कायः पत्ति कायः पर्यस्तः

विगत उद्भवाः दैन्य मद प्रहीणाः बुद्धा जगत्य् उत्तम हेतु भूताः

तेन श्रुतं यथा राजा प्रसेनजित् कौशलो जितो भग्नः परापृष्ठीकृतः एक रथेन इह प्रविष्ट इति

अथ राज्ञः प्रसेनजितः कौशलस्य एतत् अभवत् यन् मया राज्यं प्रतिलब्धम् तद् अस्य श्रेष्ठिनः प्रसादात्

यावज् जेतवने द्वौ मल्लाव् अन्योन्यं संजल्पं कुरुतः अस्ति केसरी नाम संग्रामः

तेषां प्रसाद संजनन अर्थम् भगवान् निर्मितं विसर्जयति

एवं यावत् त्रिर् अपि

तेन तस्य महान् सुवर्ण राशिः कृतः यत्र उपविष्टः पुरुष उत्थितं पुरुषं न पश्यति उत्थितो वा उपविष्टम्

नरक उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पाद तले ऽन्तर्धीयन्ते

जयो वैरं प्रसवति दुःखं शेते पराजितः

श्रुत्वा च चतुरङ्ग बलकायम् संनह्य हस्ति कायम् अश्व कायम् रथ कायम् पत्ति कायम् राजानम् अजातशत्रुं प्रत्यभिनिर्यातो युद्धाय

अथ राजा अजातशत्रुश् चतुरङ्ग बलकायम् संनह्य हस्ति कायम् अश्व कायम् रथ कायम् पत्ति कायम् राजानं प्रसेनजितं कौशलम् अभिनिर्यातो युद्धाय

एवं भदन्त

ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य तन् नरक वेदनीयम् कर्म क्षपयित्वा देव मनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजन भूताः भवन्ति

स कथयति आकाङ्क्षामि वरम् सप्ताहं मे यथा अभिरुचितम् राज्यम् अनुप्रयच्छत इति

तेन तेषां सत्त्वानां कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते

धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नील पीत लोहित अवदाताः अर्चिषो मुखान् निश्चार्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति

अनागतं कर्म व्याकर्तु कामः भवति पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते

श्रुत्वा च राजा प्रसेनजित् कौशलस् तथा चतुरङ्ग बलकायम् संनाह्य हस्ति कायम् अश्व कायम् रथ कायम् पत्ति कायम् च राजानम् अजातशत्रुम् अभिनिर्यातो युद्धाय
देवि त्वं च तथा अन्याः च बह्व्यो ऽजायन्त कन्यकाः

ततो रत्नप्रभा नाम लम्बकः सप्तमो भवेत्

भवती यन् न जानीयाद् इति शर्वो ऽप्य् उवाच ताम्

निरुद्धे नन्दिना द्वारे हरो वक्तुं प्रचक्रमे

माहात्म्यम् इयतीं भूमिम् आरूढं यस्य भूभृताम्

संध्या नुत्त उत्सवे ताराः करेण उद्धूय विघ्न जित्

प्रणिधानात् अथ ज्ञात्वा जगाद एवम् उमापतिः

ततः प्रोवाच गिरिजा प्रसन्नो ऽसि यदि प्रभो

गणैर् विद्याधरैः सिद्धैः सेव्यमानो महेश्वरः

किं न भर्ता मम आहूतः त्वया तात उच्यताम् इति

वैदग्ध्य ख्याति लोभाय मम न एव अयम् उद्यमः

प्रणम्य वाचं निःशेष पदार्थ उद्द्योत दीपिकाम्

अलक्षितो योग वशात् प्रविवेश स तद् क्षणात्

कथं ते पूर्व जाया अहम् इति वक्ति स्म पार्वती

औचित्य अन्वय रक्षा च यथाशक्ति विधीयते

शशाङ्कवती अपि तथा ततः स्यात् मदिरावती

ततस् तद् चाटु बुद्ध्या एव तद् प्रभाव निबन्धनाम्

महीं भ्रमन्तौ हिमवत् पाद मूलम् अवापतुः

एकान्त सुखिनः देवा मनुष्या नित्य दुःखिताः

अलंकरवती च अथ ततः शक्तियशा भवेत्

जगौ जया प्रतीहारी स्त्रीषु वाच् संयमः कुतः

अथ जातु याति काले गौरी पप्रच्छ शंकरं स दया

ततः स वल्लभा तस्य निर्बन्धम् अकरोत् प्रभोः

लब्ध अवकाशः अविध्यत् माम् तत्र दग्धो मनोभवः

जयायै वर्णितं तेन को ऽन्यो जानाति हि प्रिये

दिव्य मानुष चेष्टा तु परभागे न हारिणी

योजनानां सहस्राणि बहूनि आक्रम्य तिष्ठति

अलब्ध अन्तौ तपोभिः माम् तोषयामासतुः च तौ

ततस् तीव्रेण तपसा क्रीतो ऽहं धीरया त्वया

महा अभिषेक अनुगतः ततस् स्यात् पञ्च लम्बकः

योगी भूत्वा प्रविश्य इदम् पुष्पदन्तः तदा अशृणोत्

बृहत्कथायाः सारस्य संग्रहं रचयामि अहम्

अपूज्यः तेन जातो असौ अत्यारोहेण निन्दितः

अतः शरीर भूतः ऽसौ मम जातः त्वद् आत्मना

काणभूतौ तदा मुक्ते कथां प्रख्याप्य मोक्ष्यते

यज्ञे कदाचिद् आहूताः तेन जामातरो ऽखिलाः

मर्त्यो भव अविनीत इति विह्वलं तं शशाप सा

माल्यवन्तं च विज्ञप्तिं कुर्वाणं तद् कृते गणम्

ततस् चुकोप गिरिजा ना अपूर्वम् वर्णितं त्वया

अथ स्मर तुषाराद्रिं तपः अर्थम् अहम् आगतः

चक्रवर्ती गिरीन्द्राणां हिमवान् इति विश्रुतः

कपाल माली भर्ता ते कथम् आहूयताम् मखे

एवं निवेद्य स विभुः सतत अनुवृत्त भृत्य अवमानन विभावन स अनुतापाम्

स मह्यं भवतीं प्रादात् धर्म आदिभ्यः अपराः च ताः

सा अपि तद् विस्मय आविष्टा गत्वा गिरिसुता अग्रतस्

गङ्गां वहन् नमन् संध्याम् विजितो ऽसि न किं मम

तं कदाचिद् समुत्पन्न विस्रम्भा रहसि प्रिया

आविर्भूय मया च उक्तौ वरः को अपि अर्थ्यताम् इति

स्यात् चतुर्दारिक आख्यः च ततो मदनमञ्चुका

वर्जितस् त्व् अहम् एवा एकः ततो ऽपृच्छ्यत स त्वया

रम्यां कांचिद् कथाम् ब्रूहि देव अद्य मम नूतनाम्

ग्रन्थ विस्तर संक्षेप मात्रम् भाषा च भिद्यते

शूलं त्रिजगतो अपि अस्य हृदयात् चित्रम् उद्धृतम्

भूतं भवद् भविष्यद् वा किं तत् स्याज् जगति प्रिये

ततो ददृशतुः तत्र ज्वाला लिङ्गम् महत् पुरस्

तस्यां स पुष्पदन्तो वररुचि नामा प्रिये जातः

विद्याधराणां चरितम् अतस् ते वर्णयाम्य् अहम्

यो हि नारायणः सा त्वं शक्तिः शक्तिमतो मम

इति देव्या हरो यावद् वक्ति तावद् उपागमत्

उत्तरं तस्य शिखरं कैलास आख्यः महा गिरिः

इति उवाच गिरं सो ऽथ त्वद् कर्ण विष सूचिकाम्

प्रत्युवाच ततो भर्गः पुरा दक्ष प्रजापतेः

किं च मे पूर्व जाया त्वम् इति उक्तवति शंकरे

स च दक्ष मखः तेन मन्युना नाशितो मया

इति उक्त्वा विरते शंभौ देवी कोप आकुला ब्रवीत्

प्रविष्टः श्रुतवान् सर्वम् वर्ण्यमानं पिनाकिना

सूर्यप्रभ अभिधानः च लम्बकः स्यात् अथ अष्टमः

धूर्तः त्वम् न कथां हृद्यां कथयसि अर्थितः ऽपि सन्

स्तुतिभिः तोषयामास भवानी पतिम् ईश्वरम्

जानाति हि जया अपि एतत् इति च ईश्वरम् अभ्यधात्

ततो विषम शील आख्यः लम्बको ऽष्टादशो भवेत्