tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
दंष्ट्र पदानि चत्वारि तद्वद् दष्ट निपीडितम्

यथादोषं विशुद्धं च पूर्ववत् लक्षयेत् असृक्

दुर्गन्धं स विषम् रक्तम् अग्नौ चटचटायते

शिरीष पुष्प स्वरसे सप्ताह्वं मरिचं सितम्

तैल मद्य कुलत्थ अम्ल वर्ज्यैः पवन नाशनैः

हिमवत् गिरि सम्भूताम् सोमराजीं पुनर्नवाम्

अगदं सप्तमे तीक्ष्णं युञ्ज्याद् अञ्जन नस्ययोः

विषं दर्वीकर आदीनाम् क्रमाद् वात आदि कोपनम्

अतीक्ष्णम् अगदं षष्ठे गणं वा पद्मकादिकम्

प्रतप्तैर् हेम लोह आद्यैः दहेद् आशु उल्मुकेन वा

एष व्यन्तर दष्टानाम् अगदः सार्वकार्मिकः

एतस्मिन्न् अन्तरे कर्म दंशस्य उत्कर्तन आदिकम्

पानं दर्वीकरैर् दष्टे नस्यं मधु स पाकलम्

कटुका अतिविषा कुष्ठ गृहधूम हरेणुकाः

न जायते विषाद् वेगो बीज नाशात् इव अङ्कुरः

पिबेत् चतुर्थे पूर्व उक्ताम् यवागूं वमने कृते

पूर्वे दर्वीकृतां वेगे दुष्टं श्यावीभवति असृक्

लेपात् श्वयथु वीसर्प विस्फोट ज्वर दाह हा

कर्केतनं मरकतं वज्रं वारण मौक्तिकम्

द्वि पलम् नत कुष्ठाभ्याम् घृत क्षौद्रम् चतुर् पलम्

विष अपहे प्रयुञ्जीत तृतीये अञ्जन नावने

विष अपाये ऽनिलं क्रुद्धं स्नेह आदिभिः उपाचरेत्

गर्भिणी बाल वृद्धेषु मृदुं विध्येत् सिरां न च

स्कन्ध पृष्ठ कटि भङ्गः सर्व चेष्टा निवर्तनम्

निखनेत् काण्डचित्राया दंशं याम द्वयम् भुवि

भवन्ति तान् जयेत् शीतैः वीजेत् च आ रोमहर्षात्

एकं दंष्ट्र पदम् द्वे वा व्यालीढ आख्यम् अशोणितम्

लोष्टं महीं वा दशनैः छित्त्वा च अनु स सम्भ्रमम्

स्निग्धा विचित्र वर्णाभिः तिर्यञ्चम् ऊर्ध्वं च चित्रिताः

सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु

अगदः फणिनां घोरे विषे राजीमताम् अपि

पाप वृत्ति तया वैराद् देव ऋषि यम चोदनात्

सिरासु अदृश्यमानासु योज्याः शृङ्ग जलौकसः

स क्षौद्रः हिमवान् नाम हन्ति मण्डलिनां विषम्

तण्डुलीयक काश्मर्य किणिही गिरिकर्णिकाः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

दंशं मण्डलिनां मुक्त्वा पित्तल त्वात् अथ अपरम्

अष्टमी नवमी संध्या मध्यरात्रि दिनेषु च

स्कन्ने तु रुधिरे सद्यो विष वेगः प्रशाम्यति

आर्तान् नरान् भूत विधर्षितान् च स्वस्थीकरोति अञ्जन पान नस्यैः

द्वितीये वमनं कृत्वा तद्वद् एव अगदम् पिबेत्

त्वङ् मनोह्वा निशे वक्रं रसः शार्दूल जः नखः

शोणितं स्रुत शेषम् च प्रविलीनं विष ऊष्मणा

दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तः च पन्नगाः

सिन्धुवारित मूलानि श्वेता च गिरिकर्णिका

वमनैर् विष हृद्भिः च न एवम् व्याप्नोति तद् वपुः

अलाबुना हरेद् रक्तं पूर्ववत् च अगदम् पिबेत्

अगदं मधु सर्पिर्भ्याम् संयुक्तं त्वरितं पिबेत्

श्याव ता तेन वक्त्र आदौ सर्पन्ति इव च कीटकाः

व्यन्तरः पाप शील त्वात् मार्गम् आश्रित्य तिष्ठति

संधि विश्लेषणम् तन्द्रा पञ्चमे पर्व भेदनम्

आदिष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद् यथायथम्

कृष्णसर्पेण दष्टस्य लिम्पेद् दंशं हृते ऽसृजि

रक्ते निर्ह्रियमाणे हि कृत्स्नं निर्ह्रियते विषम्

हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्ट मात्रस्य देहिनः

मातुलुङ्गी सिता शेलुः पान नस्य अञ्जनैः हितः

तुद्यते स विषः दंशः कण्डू शोफ रुजा अन्वितः

नासा अवसादः भङ्गो ऽङ्गे विड्भेदः श्लथ संधि ता

मञ्जिष्ठा मधुकं च इति दष्टो मण्डलिना पिबेत्

व्यामिश्र लक्षणाः ते हि संनिपात प्रकोपणाः

तारुण्य मध्य वृद्ध त्वे वृष्टि शीत आतपेषु च

तृतीये दंश विक्लेदः नासिका अक्षि मुख स्रवाः

दह्यते ग्रथितः किंचिद् विपरीतः तु निर्विषः

न वहन्ति सिराः च अस्य विषं बन्ध अभिपीडिताः

ज्ञेया मण्डलिनो ऽभोगा मण्डलैर् विविधैः चिताः

रक्षन् कण्ठ गतान् प्राणान् विषम् आशु शमं नयेत्

तेन पीत अङ्ग ता दाहो द्वितीये श्वयथु उद्भवः

द्रवैः काञ्जिक कौलत्थ तैल मद्य आदि वर्जितैः

विषे प्रविसृते विध्येत् सिरां सा परमा क्रिया

व्यासतो योनि भेदेन न उच्यन्ते ऽनुपयोगिनः

भवन्ति एतानि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवित क्षये
पित्तं पित्त ज्वर हरैः कषाय स्नेह वस्तिभिः

देहं प्रक्रमते धातून् रुधिर आदीन् प्रदूषयन्

पानं च क्षौद्र मञ्जिष्ठा गृहधूम युतम् घृतम्

दशन्ति सर्पाः तेषु उक्तम् विष आधिक्यम् यथोत्तरम्

आचूषेत् पूर्ण वक्त्रः वा मृद् भस्म अगद गोमयैः
पौनर्भवेन विधिना पुनर् संस्कारम् अर्हति

नियम अतिक्रमे तस्य प्राणायाम शतम् स्मृतम्

ऋतुस्नातां न चेद् गच्छेन् नियतां धर्म चारिणीम्

अ विद्यमाने सदृशे गुण हीनम् अपि श्रयेत्

शूद्र अन्न स्त्री गमन भोजनेषु केवलेषु पृथक् पृथक् सप्त अहम् सप्त सप्त प्राणायामान् धारयेत्

स तुल्यं भ्रूणहत्यायै दोषम् ऋच्छत्य् असंशयम्

बाहुभ्यां मनसा वाचा श्रोत्र त्वच् घ्राण चक्षुषा

तुल्यम् आहुस् तयोर् दोषम् अ योनौ यश् च सिञ्चति

योग मूलाः गुणाः सर्वे तस्माद् युक्तः सदा भवेत्

दद्याद् गुणवते कन्यां नग्निकां ब्रह्मचारिणे

यद्य् अत्र हि भवेद् युक्तं तत् हि तत्र एव निर्दिशेत्

तेषु तेषु च दोषेषु गरीयांसि लघूनि च

आवर्तयेत् सदा युक्तः प्राणायामान् पुनर् पुनर्

एतद् एव विशिष्यत इति

पितरस् तस्य तं मासं तस्मिन् रजसि शेरते

ऋतुस्नातां तु यो भार्यां संनिधौ न उपगच्छति

सा चेद् अक्षतयोनिः स्याद् गत प्रत्यागता सती

विधिना शास्त्र दृष्टेन प्राणायामान् समाचरेत्

पातक वर्जेषु यच् च अन्यत् अप्य् एवं युक्तं द्वादश अर्ध मासान् द्वादश द्वादश प्राणायामान् धारयेत्

अपि वा चक्षुः श्रोत्र त्वच् घ्राण मनः व्यतिक्रमेषु त्रिभिः प्राणायामैः शुध्यति

अपि भ्रूण हनम् मासात् पुनन्त्य् अहर् अहर् धृताः

अपि वा गुण हीनाय न उपरुन्ध्यात् रजस्वलाम्

बलाच् चेत् प्रहृता कन्या मन्त्रैर् यदि न संस्कृता

एतद् आद्यम् तपः श्रेष्ठम् एतद् धर्मस्य लक्षणम्

यद् उपस्थ कृतम् पापं पद्भ्यां वा यत् कृतं भवेत्

पवित्र पाणिः आसीनो ब्रह्म नैत्यकम् अभ्यसेत्

अन्यस्मै विधिवद् देया यथा कन्या तथा एव सा

प्रणव आद्याः त्रयो वेदाः प्रणवे पर्यवस्थिताः

तां ग्राम मध्ये विख्याप्य भ्रूण घ्नीम् निर्धमेद् गृहात्

पातक पतनीय उपपातक वर्जेषु यच् च अन्यत् अप्य् एवं युक्तम् अर्ध मासम् द्वादश द्वादश प्राणायामान् धारयेत्

योगेन अवाप्यते ज्ञानं योगो धर्मस्य लक्षणम्

सर्व दोष उपघात अर्थम् एतद् एव विशिष्यते

प्राणायामान् पवित्राणि व्याहृतीः प्रणवं तथा

प्रणवो व्याहृतयश् च एव नित्यं ब्रह्म सनातनम्

ततश् चतुर्थे वर्षे तु विन्देत सदृशं पतिम्

अथ पातकेषु संवत्सरं द्वादश द्वादश प्राणायामान् धारयेत्

निरोधाज् जायते वायुर् वायोर् अग्निश् च जायते

न याचते चेद् एवं स्याद् याचते चेत् पृथक् पृथक्

त्रि पदायाम् च गायत्र्यां न भयं विद्यते क्वचित्

ऋतौ न उपैति यो भार्याम् अन् ऋतौ यश् च गच्छति

स व्याहृतिकाः स प्रणवाः प्राणायामास् तु षोडश

त्रीणि वर्षाण्य् ऋतुमतीं यः कन्यां न प्रयच्छति

त्रीणि वर्षाण्य् ऋतुमती काङ्क्षेत पितृ शासनम्

आ केश अन्तात् नख अग्रात् च तपस् तप्यत उत्तमम्

प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामो नाना अर्थानि पृथक् पृथक्

भूयो भूयो गरीयःसु लघुष्व् अल्पीयसस् तथा

स व्याहृतिकाम् स प्रणवाम् गायत्रीं शिरसा सह

स तुल्यं भ्रूणहत्यायै दोषम् ऋच्छत्य् असंशयम्

एकैकस्मिन्न् ऋतौ दोषं पातकं मनुर् अब्रवीत्
तैः कल्कितैः कृत आवापम् ऊषकादि गणेन च

सह आश्रय मनुष्येण बद्धस्य आश्वासितस्य च

मधुकेन शिलाजेन तत् पित्त अश्मरी भेदनम्

न्यसेद् अतो ऽन्यथा हि आसाम् मूत्र स्रावी व्रणो भवेत्

तैर् मूत्रमार्गे बलवान् शुक्र आशय विशुद्धये

तैल सर्पिस् वराह ऋक्ष वसाः क्वथित कल्कितैः

नाभेः समन्ताद् अभ्यज्याद् अधस् तस्याः च वामतः

तैल अक्ते वर्धित नखे तर्जनी मध्यमे ततः

पुनर्नवे शिरीषः च तेषां क्वाथे पचेद् घृतम्

मूत्राघातेषु विभजेद् अतः शेषेषु अपि क्रियाम्

अथ आतुरम् उपस्निग्ध शुद्धम् ईषत् च कर्शितम्

क्षीर अन्न भुज् बर्हिशिखा मूलम् वा तण्डुलाम्बुना

रसं वा धन्वयासस्य कषायं ककुभस्य वा

संनिपात आत्मके सर्वं यथावस्थम् इदं हितम्

देवदारुं घनं मूर्वां यष्टीमधु हरीतकीम्

व्याघ्री गोक्षुरक क्वाथे यवागूं वा स फाणिताम्

धव सप्ताह्व कुटज गुडूची चतुरङ्गुलम्

अश्म मानेन न यथा भिद्यते सा तथा आहरेत्

विशल्यम् उष्ण पानीय द्रोण्याम् तम् अवगाहयेत्

पिबेद् गुड उपदंशान् वा लिह्याद् एतान् पृथक् पृथक्

अथ अतस् मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

सु स्निग्धैः स्वेदयेद् अङ्गं पिण्ड सेक अवगाहनैः

इति राजानम् आपृच्छ्य शस्त्रं साधु अवचारयेत्

तोयं पयो वा सर्पिर् वा सर्व मूत्र विकार जित्

आसाद्य बल यत्नाभ्याम् अश्मरीं गुद मेढ्रयोः

ततो अस्य आकुञ्चिते जानु कूर्परे वाससा दृढम्

द्रव्याणि एतानि पान अन्ने तथा पिण्ड उपनाहने

कृच्छ्रे वात घ्न तैल अक्तम् अधो नाभेः समीर जे

अदक्षिणे गुदे ऽङ्गुल्यौ प्रणिधाय अनुसेवनि

पीतम् उष्ण अम्बु स गुडम् शर्करा पातनम् परम्

रेक अर्थम् तैल्वकं सर्पिर् वस्ति कर्म च शीलयेत्

मद्यं वा निगदं पीत्वा रथेन अश्वेन वा व्रजेत्

निश्चितस्य अपि वैद्यस्य बहुशः सिद्ध कर्मणः

तथा न पूर्यते ऽस्रेण वस्तिः पूर्णे तु पीडयेत्

क्षार क्षीर यवागू आदि द्रव्यैः स्वैः स्वैः च कल्पयेत्

कपोतवङ्का मूलम् वा पिबेद् एकं सुरादिभिः

तस्य पूर्वेषु रूपेषु स्नेह आदि क्रमः इष्यते

स्वरसं कण्टकार्या वा पाययेन् माक्षिक अन्वितम्

त्रि अहम् दश अहम् पयसा गुड आढ्येन अल्पम् ओदनम्

नग नाग अश्व वृक्ष स्त्री रथात् न अप्सु प्लवेत च

मेढ्र अन्तर् क्षीरि वृक्ष अम्बु मूत्र संशुद्धये ततः

अवि क्षीरेण सप्त अहम् पीतम् अश्मरी पातनः

यवानां विकृतीः क्षारं कालशेयं च शीलयेत्

कामं स कामः सेवेत प्रमदा मद दायिनीः

सर्वथा च उपयोक्तव्यः वर्गो वीरतरादिकः

पीतानि शर्करां भिन्द्युः सुरया उष्ण उदकेन वा

अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्

पिचुक अङ्कोल्ल कतक शाक इन्दीवर जैः फलैः

सौवर्चल आढ्याम् मदिरां पिबेन् मूत्र रुजा अपहाम्

क्षीरि वृक्ष कषायेण व्रणं प्रक्षाल्य लेपयेत्

मूत्रे त्व् अ गच्छति दहेद् अश्मरी व्रणम् अग्निना

भुञ्जीत ऊर्ध्वम् फल अम्लैः च रसैर् जाङ्गल चारिणाम्

शितिवारक बीजम् वा तक्रेण श्लक्ष्ण चूर्णितम्

दश अहम् स्वेदयेत् च एनम् स्व मार्गम् सप्त रात्रात्

भल्लूकः पाटली पाठा पत्तूरः स कुरण्टकः

तैर् वा पेयां प्रवालं वा चूर्णितं तण्डुलाम्बुना

पिबेन् मद्येन सूक्ष्मैलां धात्री फल रसेण वा

गुग्गुलुर् मरिचं कुष्ठं चित्रकः स सुराह्वयः

मूत्र शुक्र वहौ वस्ति वृषणौ सेवनीं गुदम्

तं वस्तिभिर् न च आरोहेत् वर्षं रूढ व्रणः ऽपि सः

भिनत्ति कफ जाम् आशु साधितं घृतम् अश्मरीम्

कृत्वा अन्तरे तथा वस्तिं निर्वलीकम् अनायतम्

कफ जे वमनं स्वेदं तीक्ष्ण उष्ण कटु भोजनम्

प्रपौण्डरीक मञ्जिष्ठा यष्ट्याह्व नयनौषधैः

सुख अम्भसा वा त्रिफलां पिष्टां सैन्धव संयुताम्

अद्याद् वीरतराद्येन भावितं वा शिलाजतु

द्राक्षा अम्भोभिः पिबन् सर्वान् मूत्राघातान् अपोहति

द्वौ कालौ स घृताम् कोष्णां यवागूं मूत्र शोधनैः

विशेषाद् उत्तरान् वस्तीन् शुक्र अश्मर्याम् तु शोधिते

समग्रं सर्प वक्त्रेण स्त्रीणां वस्तिस् तु पार्श्व गः
सिद्धैः उपक्रमैः एभिः न चेद् शान्तिः तदा भिषक्

सारस अस्थि श्वदंष्ट्रा एला व्योषम् वा मधु मूत्र वत्

वरुणादिः समीर घ्नौ गणौ एला हरेणुका

व्रण अभ्यङ्गे पचेत् तैलम् एभिः एव निशा अन्वितैः

अभ्यक्त स्विन्न वपुषम् अभुक्तं कृत मङ्गलम्

हरीतकी अस्थि सिद्धम् वा साधितं वा पुनर्नवैः

पूर्वेण कायेन उत्तानम् निषण्णं वस्त्र चुम्भले

भिनत्ति वात सम्भूताम् तत् पीतं शीघ्रम् अश्मरीम्

मूल कल्कम् पिबेद् दध्ना मधुरेण अश्म भेदनम्

तृण आख्यम् पञ्चमूलं च पाक्यं स मधु शर्करम्

बृहत्यादि गणे सिद्धं द्वि गुणीकृत गोक्षुरे

क्वाथे वीरतरादेर् वा ताम्रचूड रसे ऽपि वा

अश्मरी दारुणो व्याधिः अन्तक प्रतिमः मतः

पिबेद् वरीं गोक्षुरकं विदारीं स कसेरुकाम्

आजानु फलक स्थस्य नरस्य अङ्के व्यपाश्रितम्

वृक्षादनी शाक फलम् व्याघ्र्यौ गुण्ठस् त्रिकण्टकः

क्रौञ्च उष्ट्र रासभ अस्थीनि श्वदंष्ट्रा तालपत्त्रिका

कपोतवङ्का अतिबला भल्लूक उशीर कच्छकम्

कुलत्थ कोल पत्तूर वृश्चीव उपलभेदकैः

उत्पीडयेद् अङ्गुलीभ्यां यावद् ग्रन्थिः इव उन्नतम्

तरुणो भेषजैः साध्यः प्रवृद्धः छेदम् अर्हति

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

पुमान् सु तृप्तः वृष्याणां मांसानां कुक्कुटस्य च

कुर्याद् गुडस्य सौहित्यं मधु आज्य अक्त व्रणः पिबेत्

क्षार उदकेन मदिरां त्वच् एला ऊषण संयुताम्

स तैलम् पाटला क्षारम् सप्त कृत्वस् ऽथवा स्रुतम्

दशमूल बला एरण्ड यव अभीरु पुनर्नवेभिः

स पञ्चलवणाः सिद्धाः पीताः शूल हराः परम्

क्वाथः च शिग्रु मूल उत्थः कदुष्णो अश्मरी पातनः

ऊषकादि प्रतीवापम् एषां क्वाथे शृतं घृतम्

एर्वारु बीज यष्ट्याह्व दार्वीः वा तण्डुलाम्बुना

कुशः काशः शरो गुण्ठ इत्कटो मोरटो ऽश्मभित्

मूत्राघातेषु सर्वेषु सुरा क्षीर जलैः पिबेत्

अजमोदा कदम्बस्य मूलं विश्वस्य च औषधम्

मृदित्वा मुष्टिना आक्रामेत् यावद् अश्मरी अधस् गता

मूत्रप्रसेकं योनिं च शस्त्रेण अष्टौ विवर्जयेत्

गर्भाशय आश्रयः तासां शस्त्रम् उत्सङ्ग वत् ततः

तोयेन कल्कं द्राक्षायाः पिबेत् पर्युषितेन वा

यवाः कुलत्थाः कोलानि वरुणः कतकात् फलम्
वैशाख्याम् उपरागेषु तथा उत्सव महालये

एतत् च अनुपनीतः अपि कुर्यात् सर्वेषु पर्वसु

भोजयेत् सु समृद्धः अपि न प्रसज्जते विस्तरे

समुत्सृजेत् भुक्तवताम् अग्रतस् विकिरेत् भुवि

मासं प्रीणाति वै सर्वान् पितॄन् इति आह केशवः

प्रशान्त चित्तः सततं दर्भ पाणिः अशेषतस्

एवं पात्राणि संकल्प्य यथा लाभम् विमत्सरः

द्वौ दैवे त्रीन् तथा पित्र्य एकैकम् उभयत्र वा

प्रदक्षिण उपचारेण दधि अक्षत फल उदकैः

यत् किंचिद् मधु सम्मिश्रम् गोक्षीरं घृत पायसम्

वित्त शाठ्येन रहितः पितृभ्यः प्रीतिम् आवहन्

राजतैर् भाजनैः एषाम् अथवा रजत अन्वितैः

दत्त्वा आशीः प्रतिगृह्णीयात् द्विजेभ्यः प्राच् मुखः बुधः

वैश्वदेवं प्रकुर्वीत नैत्यकं बलिम् एव च

अतः परं प्रवक्ष्यामि विष्णुना यत् उदीरितम्

गुण आढ्यैः सूप शाकैः तु नाना भक्ष्यैः विशेषतः

गन्ध पुष्पैः अलंकृत्य या दिव्या इति अर्घ्यम् उत्सृजेत्

श्राद्धं साधारणं नाम भुक्ति मुक्ति फल प्रदम्

अथ पुष्प अक्षतान् पश्चात् अक्षय्य उदकम् एव च

अपुत्राणां स पुत्राणाम् स्त्रीणाम् अपि नर अधिपैः

इन्द्र अग्नि सोम सूक्तानि पावनानि स्व शक्तितस्

पित्र्यम् आनीय तत् कार्यम् विधिवत् दर्भ पाणिना

विविक्तेषु उपलिप्तेषु श्राद्धं देयं विजानता

ब्रह्म विष्णु अर्क रुद्राणाम् सूक्तानि विविधानि च

विप्राणाम् आत्मनः च एव तत् सर्वम् समुदीरयेत्

भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु प्रयान्तु परमां गतिम्

संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन च

रौरवेण च तृप्यन्ति मासान् पञ्चदश एव तु

तथा मन्वन्तर आदौ च देयं श्राद्धं विजानता

तत्र अपि पूर्ववत् कुर्यात् अग्निकार्यम् विमत्सरः

अथ आचान्तेषु च आचम्य वारि दद्यात् सकृत् सकृत्

ततस् तु वैश्वदेव अन्ते स भृत्य सुत बान्धवः

विश्वान् देवान् यवैः पुष्पैः अभ्यर्च्य आसन _

अ संस्कृत प्रमीतानाम् त्यक्तानां कुल योषिताम्

वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर् द्वादश वार्षिका

गजच्छाया व्यतीपाते विष्टि वैधृति वासरे

दास वर्गस्य तत् पित्र्यम् भागधेयं प्रचक्षते

प्राच् मुखः निर्वपेत् पिण्डान् दूर्वया च कुशैः युतान्

सूत उवाच

गन्ध पुष्पैः च संपूज्य वैश्वदेवं प्रति न्यसेत्

भुक्तवत्सु ततस् तेषु भोजन उपान्तिके नृप

भव्यानि शयनानि च

अभ्यर्च्य ताभ्याम् उत्सृष्टम् पितृ कार्यम् समारभेत

दान प्रधानः शूद्रः स्यात् इति आह भगवान् प्रभुः

गन्ध धूप आदिकम् दद्यात् कृत्वा प्रत्यवनेजनम्

दद्यात् यत् इष्टम् विप्राणाम् आत्मनः पितुः एव च
ततो विश्वजित् अन्तैः च पुत्रान् उत्पाद्य तादृशान्

तद् वर्णैः लौकिकैः च एव चूर्णैः वित्त विवर्जितैः

मृतः स्वयं द्विजश्रेष्ठा गाणपत्यम् अवाप्तवन्

पञ्चाशत् दल संयुक्तम् आलिखेत् पद्मम् उत्तमम्

शुक्रेश्वरे वा गोकर्णे भास्करेशे गुहेश्वरे

कैलास शिखर आकारैः विमानैर् मोदते सुखी

पुष्प अक्षत आदिभिः पूज्य सर्व पापैः प्रमुच्यते

हेम्ना यः तु प्रकुर्वीत प्रासादं रत्न शोभितम्

आदिदेवो महादेवः प्रलय स्थिति कारकः

घृत स्नानेन च अनन्तम् शार्करे तद् शत अधिकम्

कैलास आख्यम् च यः कुर्यात् प्रासादम् परमेष्ठिनः

पुनर् अष्टाभिः ईशानं दश अरे दशभिस् तथा

नियमैः शोष्य यो देहं त्यजेत् क्षेत्रे शिवस्य तु

एवम् आलिख्य यो भक्त्या सर्व मण्डलम् उत्तमम्

रत्न चूर्ण आदिभिः चूर्णैः तथा द्वादश मूर्तिभिः

अन्ते च देवदेवाय दापयेत् चूर्ण मण्डलम्

इष्ट्वा यज्ञैः यथान्यायम् ज्योतिष्टोम आदिभिः क्रमात्

यावत् तावत् निराहारः भूत्वा प्राणान् परित्यजेत्

कर्तुः अपि अधिकम् पुण्यं लभते न अत्र संशयः

लिङ्गानां च एव भेदाश् च श्रुतं तव मुखात् इह

आर्षे वा अपि मुनि श्रेष्ठाः तथा स्वायम्भुवे अपि वा

पञ्चभिः च तथा षड्भिर् अष्टाभिः च इष्ट दम् परम्

शालि पिष्ट आदिभिः वापि पद्मम् आलिख्य निर्धनः

अर्ध क्रोशम् शिव क्षेत्रम् शिव लिङ्गात् समन्ततः

सम्पूज्य एवम् मुनि श्रेष्ठाः गन्ध पुष्प आदिभिः क्रमात्

हिमशैले कृते भक्त्या यत् फलम् प्राक् ते उदितम्

एक हस्त प्रमाणेन कृत्वा पद्मं विधानतः

पदे पदे ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलम् आप्नुयात्

यस् त्यजेद् दुस्त्यजान् प्राणाञ् शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

विकीर्य गन्ध कुसुमैः धूपैः धूप्य चतुर्विधैः

कृत्वा रुद्र आलयम् भक्त्या शिव लोके महीयते

पद्मराग मयैः च एव स्फाटिकैश् च सु शोभनैः

शिव ब्रह्म अमृतम् ग्राह्यं मोक्ष साधनम् उत्तमम्

शिव क्षेत्र समीप स्थाम् नदीं प्राप्य अवगाह्य च

संक्रमे देवम् ईशानम् दृष्ट्वा लिङ्ग आकृतिम् प्रभुम्

चन्दन आद्यैः स कर्पूरैः गन्ध द्रव्यैः समन्ततः

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन भक्त्या भक्तैः शिव आलयम्

क्षीर स्नानम् ततो विप्राः शत अधिकम् अनुत्तमम्

अहङ्कारं च महता सर्व यज्ञ फलम् लभेत्

तस्मिन् वा यः त्यजेत् प्राणान् शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

विषयान् विष वत् त्यक्त्वा शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

अशक्तः चेद् मुनि श्रेष्ठाः प्रासादं कर्तुम् उत्तमम्

द्विजास् त्रिषवणं स्नात्वा शिव तीर्थे सकृत् नरः

कुरुक्षेत्रे च यः प्राणान् संत्यजेत् याति निर्वृतिम्

स यत् फलम् अवाप्नोति न तत् सर्वैर् महा मखैः

यत् फलम् लभते मर्त्यः तत् फलम् वक्तुम् अर्हसि

पञ्चाशत् दीप मालाभिः धूपैः पञ्चविधैस् तथा

अप्सरस् गण संकीर्णैः देव दानव दुर्लभैः

प्रदक्षिण त्रयम् कुर्यात् यः प्रासादं समन्ततः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे उपलेपनादिकथनं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः

मध्याह्ने च महादेवं दृष्ट्वा यज्ञ फलम् लभेत्

विषुवे च एव सम्पूज्य प्रयाति परमां गतिम्

प्रसङ्गात् वारम् एकम् तु शिव तीर्थे ऽवगाह्य च

येन केन अपि वा मर्त्यः प्रलिप्य आयतन अग्रतस्

प्रसाद अर्थम् महेशस्य प्रासादे मुनि पुंगवाः

यः तु गर्भगृहं भक्त्या सकृत् आलिप्य सर्वतः

चान्द्रायण आदिकाः सर्वाः कृत्वा न्यस्य क्रिया द्विजाः

ऋषय ऊचुः

वाराणस्यां मृतो जन्तुः न जातु जन्तु ताम् व्रजेत्

शिव सायुज्यम् आप्नोति न अत्र कार्या विचारणा

यः कुर्यात् मेरु नामानम् प्रासादं परमेष्ठिनः

तत् फलम् सकलं लब्ध्वा सर्व देव नमस्कृतः

हिमशैल उपमैः यानैर् गत्वा शिव पुरम् शुभम्

सित मृद् पात्रकैः च एव सु श्लक्ष्णैः पूर्ण कुम्भकैः

स्वायंभुवे तद् अर्धम् स्यात् स्याद् आर्षे च तद् अर्धकम्

निवेद्य देवदेवाय क्षिति दान फलम् लभेत्

स्व देह गन्ध कुसुमैः पूरयन् शिव मन्दिरम्

कर्म कुर्यात् यदि सुखं लब्ध्वा च अपि प्रमोदते
एवं वः कथितं सर्वं प्राकृतं मण्डलं परम्

पुरा अथ सूकरः कश्चित् श्वानं दृष्ट्वा भयात् पथिनि

रुद्र लोकम् अनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते

तद् फलम् लभते सर्वं वर्ण मण्डल दर्शनात्

द्राविडं नागरं वा अपि केसरं वा विधानतः

यः स याति न संदेहः स्वर्ग लोकम् स बान्धवः

ब्राह्मणान् भोजयेत् तत्र पञ्चाशत् विधि पूर्वकम्

स कर्णिकम् महाभागा महादेव समीपतस्

केदारे च महा क्षेत्रे प्रयागे च विशेषतः

शिव लोकम् अनुप्राप्य शिव वत् मोदते चिरम्

ज्ञान योगम् समासाद्य गाणपत्यम् अवाप्नुयात्

केसरं नागरं वा अपि द्राविडं वा तथा अपरम्

प्रार्थयेत् देवम् ईशानम् शिव लोकम् स गच्छति

क्रमात् गान्धर्वम् आसाद्य गन्धर्वैश् च सु पूजितः

यः प्रातर् देवदेवेशम् शिवं लिङ्ग स्वरूपिणम्

सम्मार्जन आदिभिः वा अपि सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्

स्वयम् भूते तथा देवे न अत्र कार्या विचारणा

सितैः विकसितैः पद्मै रक्तैर् नीलोत्पलैस् तथा

तत् फलम् सकलं लब्ध्वा शिव वत् मोदते चिरम्

नील अद्रि शिखर आख्यम् वा प्रासादं यः सु शोभनम्

त्यजेत् देहम् विहाय अन्नम् शिव लोके महीयते

सर्गश् च भुवन अधीशः शर्व व्यापी सदाशिवः

प्रासादं मण्डपं वा अपि प्राकारं गोपुरं तु वा

गत्वा शिव पुरम् रम्यं भुक्त्वा भोगान् यथा ईप्सितान्

शिव क्षेत्रे मुनि श्रेष्ठाः शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

स्व देह पिण्डम् जुहुयात् यः स याति परां गतिम्

स याति शिव ताम् योगी मानुषे दैविके अपि वा

आलेपनं यथान्यायं वर्ष चान्द्रायणम् लभेत्

काष्ठ इष्टका आदिभिः मर्त्यः शिव लोके महीयते

वणीशैलाकुले च एव मृतो याति शिव आत्म ताम्

तत्र आवाह्य महादेवं नव शक्ति समन्वितम्

बुद्बुदैः अर्धचन्द्रैः च हैमैः अश्वत्थ पत्त्रकैः

नर अवतारे तद् शिष्ये तद् शिष्ये च प्रशिष्यके

गोचर्म मात्रम् आलिख्य मण्डलं गोमयेन तु

कर्मेन्द्रियाणि पञ्च एव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

कुर्यात् वा यः शुभं विप्रा हिमशैलम् अनुत्तमम्

वाचा यः तु शिवं नित्यं संरौति परमेश्वरम्

रुद्र अवतारे च आद्यम् यत् शिष्ये च एव प्रशिष्यके

तथा अपि भक्ताः परमेश्वरस्य कृत्वा इष्ट लोष्टैः अपि रुद्र लोकम्

कृत्वा वित्त अनुसारेण भक्त्या रुद्राय शंभवे

मुक्ताफल मयैः चूर्णैः इन्द्रनील मयैः तथा

उत्तरे दक्षिणे वा अपि पृष्ठतो वा द्विजोत्तमाः

यत् फलम् लभते मर्त्यः तत् वदामि समासतः

स्वायंभुवस्य मानं हि तथा बाणस्य सुव्रताः

मुक्ता दामैः वितान अन्ते लम्बितः तु सितैः ध्वजैः

न तस्य शक्यते वक्तुं पुण्यं शत युगैः अपि

सर्व यज्ञ तपस् दान तीर्थ वेदेषु यत् फलम्

एवं यतीनाम् आवासे क्षेत्र मानम् द्विजोत्तमाः

मृद् आदि रत्न पर्यन्तैः द्रव्यैः कृत्वा शिव आलयम्

बाल्यात् तु लोष्टेन च कृत्वा मृदा अपि वा पांसुभिर् आदिदेवम्

गत्वा शिव पुरम् दिव्यं भुक्त्वा भोगान् यथा ईप्सितान्

ब्रह्म विद्याम् अधीत्य एव ज्ञानम् आसाद्य यत्नतः

त्रिविष्टपे विमुक्ते च केदारे संगमेश्वरे

प्रातः स्नात्वा मुनि श्रेष्ठाः शिव तीर्थेषु मानवः

कर्णिकायां न्यसेद् देवं देव्या देवेश्वरं भवम्

आसनं च तथा दण्डम् उष्णीषम् वस्त्रम् एव च

महा चरुम् निवेद्य एवम् कृष्णं गो मिथुनम् तथा

वानप्रस्थ आश्रमम् गत्वा स दारः स अग्निः एव च

तस्मात् शतगुणम् पुण्यं स्पर्शनं च प्रदक्षिणम्

तस्माद् आयतनं भक्त्या यः कुर्यान् मुनि सत्तमाः

महेन्द्र शैल नामानम् प्रासादं रुद्र संमतम्

हिरण्यगर्भे नन्दीशे स याति परमां गतिम्

द्वादश अरम् तथा आलिख्य मण्डलं पदम् उत्तमम्

शालङ्के वा त्यजेत् प्राणान् तथा वै जम्बुकेश्वरे

पूर्ववत् कारयेत् यः तु द्वार आद्यैः सु शुभम् द्विजाः

वृत्ति अर्थम् वा प्रकुर्वीत नरः कर्म शिव आलये

यत् फलम् लभते मर्त्यः तत् फलम् प्रवदामि अहम्

व्यक्त अव्यक्तम् सदा नित्यम् अचिन्त्यम् अर्चयेत् प्रभुम्

दध्ना सहस्रम् आख्यातम् मधुना तद् शत अधिकम्
पूर्व उक्तम् अखिलम् पुण्यं लभते न अत्र संशयः

दक्षिणे सत्त्व मूर्तिम् च वामतश् च रजस् गुणम्

तत्र भुक्त्वा महा भोगान् कल्प कोटि शतम् नरः

कृत्वा यत् फलम् आप्नोति तत् फलम् प्रवदामि अहम्

शिव क्षेत्र समीप स्थाः नद्यः सर्वाः सु शोभनाः

मासेन यत् कृतम् पापं त्यक्त्वा याति शिवं पदम्

अक्षमाला उपवीतम् च कुण्डलं च कमण्डलुम्

वाराणस्यां तथा अपि एवम् अविमुक्ते विशेषतः

क्रमात् आगत्य लोके ऽस्मिन् राजा भवति वीर्यवान्

मण्डलस्य च मध्ये तु भास्करं स्थाप्य पूजयेत्

गृहं च तादृग्विधम् अस्य शंभोः सम्पूज्य रुद्र त्वम् अवाप्नुवन्ति

ज्ञान योगम् समासाद्य गाणपत्यं लभेत् नरः

प्रणव आदि नमस् अन्तानि सर्व वर्णानि सुव्रताः

ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य योगी यत् कामम् आप्नुयात्

चतुष्कोणं तु वा चूर्णैर् अलंकृत्य समन्ततः

भक्त्या वित्त अनुसारेण उत्तम अधम मध्यमम्

वर्णानि च न्यसेत् पत्त्रे रुद्रैः प्राञ्च् आदि अनुक्रमात्

कृत्वा मण्डलकं क्षेत्रं गन्ध गोमय वारिणा

यः कुर्यात् वस्त्र पूतेन गन्ध गोमय वारिणा

मन्दरं वा प्रकुर्वीत शिवाय विधि पूर्वकम्

यः च आत्म भोग सिद्धि अर्थम् अपि रुद्र आलये सकृत्

तस्मात् शतगुणम् पुण्यं जल स्नानम् अतस् परम्

ग्रहैश् च संवृतं वा अपि सूर्य सायुज्यम् उत्तमम्

निषधं नाम यः कुर्यात् प्रासादम् भक्तितः सुधीः

चतुरश्रं विधानेन च अद्भिः अभ्युक्ष्य मन्त्र विद्

कूटं वा मण्डपं वा अपि समं वा दीर्घम् एव च
यः अस्य तृतीयः अपानः सा अमावास्या

यः अस्य चतुर्थः अपानः सा श्रद्धा

यः अस्य सप्तमः अपानः ताः इमाः दक्षिणाः

यः अस्य षष्ठः अपानः स यज्ञः

यः अस्य प्रथमः अपानः सा पौर्णमासी

यः अस्य पञ्चमः अपानः सा दीक्षा

यः अस्य द्वितीयः अपानः सा अष्टका
ध्यायन्ति इव अपः

ध्यानम् उपास्स्व इति

ध्यानम् वाव चित्तात् भूयः

तत् मे भगवान् ब्रवीतु इति

ध्यायति इव पृथिवी

अस्ति भगवन् ध्यानात् भूयः इति

ध्यायन्ति इव पर्वताः

ध्यानात् वाव भूयः अस्ति इति

अथ ये अल्पाः कलहिनः पिशुनाः उपवादिनः ते

ध्यायति इव द्यौः

अथ ये प्रभवः ध्यान आपाद अंशाः इव एव ते भवन्ति

तस्मात् ये इह मनुष्याणाम् महा ताम् प्राप्नुवन्ति ध्यान आपाद अंशाः इव एव ते भवन्ति

सः यः ध्यानम् ब्रह्म इति उपास्ते _ ध्यानस्य गतम् तत्र अस्य यथाकाम चारः भवति यः ध्यानम् ब्रह्म इति उपास्ते
कुशूलधान्यको वा स्यात् कुम्भीधान्यक एव वा

षष् कर्मा एकः भवति एषाम् त्रिभिः अन्यः प्रवर्तते

कृषीवलो न दोषेण युज्यते न अत्र संशयः

त्रिंशत् भागम् ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति

शिल उञ्छम् वा अपि आददीत गृहस्थः साधकः पुनः

ते तृप्ताः तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः

न लोक वृत्तिम् वर्तेत वृत्ति हेतोः कथञ्चन

द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत

अ साधकः तु यः प्रोक्तो गृहस्थ आश्रम संस्थितः

इष्टीः केवला निर्वपेत् सदा

व्यास उवाच

शिल उञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परम ऋषिभिः

कृष्याः अभावात् वाणिज्यं तद् अभावात् कुसीदकम्

यः तु द्रव्य अर्जनम् कृत्वा गृहस्थः तोषयेत् न तु

द्वाभ्याम् एकः चतुर्थः तु ब्रह्म सत्त्रेण जीवति

यः अर्थः धर्माय न आत्म अर्थः सो ऽर्थो अनर्थः तथा इतरः

धर्म अविरुद्धः कामः स्याद् ब्राह्मणानां तु न इतरः

कुसीद कृषि वाणिज्यम् प्रकुर्वीत अस्वयंकृतम्

आपद् कल्पः हि अयम् ज्ञेयः पूर्व उक्तः मुख्य इष्यते

अमृतेन अथवा जीवेत् मृतेन अपि अथवा यदि

अ जिह्माम् अ शठाम् शुद्धां जीवेद् ब्राह्मण जीविकाम्

तस्मात् अर्थम् समासाद्य दद्याद् वै जुहुयाद् यजेत्

तेन च अवाप्य जीवन् तु वैश्य वृत्तिम् कृषिं व्रजेत्

चतुर्णाम् अपि च एतेषाम् द्विजानां गृहमेधिनाम्

वर्तयन् तु शिल उञ्छाभ्याम् अग्नि होत्र परायणः

धर्मः च अर्थः च कामः च श्रेयो मोक्षः चतुष्टयम्

देवेभ्यः च पितृभ्यः च दद्याद् भागं तु विंशकम्

अ याचितम् स्यात् अमृतम् मृतं भैक्षं तु याचितम्

न कथञ्चन कुर्वीत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्

विद्या शिल्प आदयः तु अन्ये बहवो वृत्ति हेतवः

लब्ध लाभः पितॄन् देवान् ब्राह्मणान् च अपि पूजयेत्

वणिक् प्रदद्याद् द्विगुणं कुसीदी त्रिगुणं पुनः

त्रि अह ऐहिकः वा अपि भवेत् अश्वस्तनिकः एव च

स्वयं वा कर्षणं कुर्याद् वाणिज्यं वा कुसीदकम्

देवान् पितॄन् च विधिना शुनां योनिं व्रजति असौ

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे पञ्चविंशो ऽध्यायः

श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोक जित्तमः
एवं स्वं स्वम् एव धिष्णियम् अनूपविशन्ति

एवं सदः प्रपद्यन्ते

एवं प्राञ्च आवृत्य जपन्ति

एवं प्रदक्षिणम् आवृत्य उत्तरेण सदः परीत्य एवम् अपरे द्वारौ सदसः संमृशन्ति

एवं प्राञ्च आवृत्य जपन्ति

उदक् संस्थ तायै इति

एवं होत्रीयम्

अग्रेण धिष्णियान् उत्तरेण अच्छावाकस्य धिष्णियं परीत्य एवम् आसनेभ्यो बहिःसदसं तृणानि निरस्यन्ति

एवम् आसनेभ्यो बहिःसदसं तृणानि निरस्यन्ति

तम् उत्तरेण परियन्ति

एवम् इमे समीक्षन्ते

एवम् आसनाभ्यां बहिःसदसं तृणे निरस्यतः

अन्तरेण होतुश् च धिष्णियं ब्राह्मणाच्छंसिनश् च ये अ धिष्णियाः

अथ इमे वषट्कर्तार आहवनीय प्रभृति एवम् एव आहवनीयम् उपतिष्ठन्ते

दक्षिणत उदक् मुखौ ब्रह्मा सदस्य इत्य् उपविशतः

एवं दक्षिण अर्धम् च उत्तर अर्धम् च प्रेक्षेते

एवं सदः प्रपद्येते

उदक् संस्थ तायै इति

एवं प्रदक्षिणम् आवृत्य पूर्वे द्वारौ सदसः संमृशन्ति

एवं दक्षिण अर्धम् च उत्तर अर्धम् च प्रेक्षन्ते

एवं दक्षिण अर्धम् च उत्तर अर्धम् च प्रेक्षन्ते

तम् उत्तरेण परियन्ति

एवं सदः प्रपद्यन्ते

एवम् इमे समीक्षन्ते

एवम् आग्नीध्रीयम्

अथ इमे सर्व उद्गातारो ब्रह्मा सदस्य इत्य् अ वषट्कर्तारः आहवनीय प्रभृति एवम् एव आहवनीयम् उपतिष्ठन्ते

एवं होत्रीयम्

एवं प्राञ्चाव् आवृत्य जपतः

उत्तरं प्रतिप्रस्थाता

एवम् इमे समीक्षेते

अथ इमौ अध्वर्यू आहवनीय प्रभृति एवम् एव आहवनीयम् उपतिष्ठेते

एवं प्रदक्षिणम् आवृत्य पूर्वे द्वारौ सदसः संमृशतः

दक्षिणम् एव अध्वर्युः द्वार् बाहुम् निश्रयमाण उपविशति

एवम् आग्नीध्रीयम्