tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तया इष्ट्वा अथ एतया इष्ट्या यजेत

एतया इष्ट्वा अथ पौर्णमासेन यजेत

तस्यै सप्तदश सामिधेन्यः सद्वन्तौ आज्यभागौ विराजौ संयाज्ये तस्य उक्तम् ब्राह्मणम्

यद्य् उ नक्षत्रम् उपेप्सेत्

श्यामाकान् उद्धर्तव आह

सा या तस्मिन् काले अमावास्या उपसंपद्येत

एष हि आरण्यानाम् रसः

पूर्वपक्षे नक्षत्रम् उदीक्ष्य यस्मिन् कल्याणे नक्षत्रे कामयेत तस्मिन् यजेत

यदि पौर्णमासी
पुनन्तु विश्वा भूतानि पवमानः पुनातु मा

पुनन्तु मा देव जनाः पुनन्तु मनवो धिया

अथो अरिष्टतातये

अस्मान् पुनीहि चक्षसे
अथ अमुम् नवनीतं सौवर्णे पात्रे विलाप्य सौवर्णेन स्रुवेण रक्षः घ्नैः च सूक्तैर् याम् आहुस् तारका एषा विकेशी इति एतेन सूक्तेन आज्यम् जुह्वन्

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

ता एव ब्राह्मणो दद्यात्

तत्र राजा भूमि पतिः विद्वांसं ब्रह्माणं वृणीयात्

सीरं वैश्यो ऽश्वं प्रादेशिको ग्राम वरम् राजा

द्वादश्याः प्रातर् यत्र एव असौ पतिता भवति तत उत्तरम् अग्निम् उपसमाधाय

अवपतितं शान्त्युदकेन संप्रोक्ष्य

तासाम् एतद् द्वादश रात्रम् संदुग्धं नवनीतं निदधाति

अवपतिते संपातान् आनीय संस्थाप्य होमान्

परिसमूह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य बर्हिः

श्वोभूते सप्त धेनव उपक्ﾱप्ता भवन्ति श्वेता कृष्णा रोहिणी नीला पाटला सुरूपा बहु रूपा सप्तमी

स खलु पूर्वं नव रात्रम् आरण्य शाक मूल फल भक्षः च अथ उत्तरम् त्रि रात्रम् न अन्यत् उदकात्
प्रति एनम् याहि

प्रभञ्जञ् छत्रून् प्रति याह्य् अग्ने कृत्या कृतम् दुष्कृतं हृदये विध्य मर्मणि

ऊर्ध्वः भव

यः नः दुर्हार्द् हृदयेन अभिवस्ते यः चक्षुषा मनसा यः च वाचा प्रत्यङ् दंष्ट्राभ्याम् अभि तम् बुभूषन् कृत्या कृतम् दुष्कृतम् निः दह अग्ने

प्रत्यङ् प्र इहि वर्त्मना जर्हृषाणः

कृत्या कृते दुष्कृते मा अधि वोचः

प्रति विध्य अधि अस्मत्

उग्रम् धनुः ओजस्वान् आ तनुष्व

कृत्वानम् अग्ने अधरम् कृणुष्व

प्रति भङ्धि एनम्

विविध्यन् अग्ने वितरम् वि भाहि
यं सा कामयते कामं स कार्यः अत्र त्वया अनघे

देवयानी नृप श्रेष्ठैः पितरं वाक्यम् अब्रवीत्

शौनक उवाच

वृषपर्वा उवाच

देवयानी उवाच

देवयानी उवाच

शनैस् आवर्त्यमानः तु मूलानि अपि निकृन्तति

येन केनचिद् आर्तानाम् ज्ञातीनां सुखम् आवहेत्

शौनक उवाच

यत् किंचिद् असुर इन्द्राणाम् विद्यते वसु भार्गव

उवाच च एनाम् सुभगे प्रतिपन्नं वचः ते

न अवद्यम् न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव

शर्मिष्ठा उवाच

प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं यत्र मे स्थितम्

शौनक उवाच

अहं कन्या सहस्रेण दाशी ते परिचारिका

प्रतिश्रुते दास भावे दुहित्रा वृषपर्वणः

उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखम् आवह

दुहित्र्याः न अप्रियम् सोढुं शक्तः अहम् दयिता हि मे

वृषपर्वा उवाच

तस्य ईश्वरः अस्मि यदि एतत् देवयानी प्रसाद्यताम्

शौनक उवाच

वृषपर्वा उवाच

अमोघं तव विज्ञानम् अस्ति विद्या बलम् च ते

न अधर्मः चरितः राजन् सद्यः फलति गौर् इव

स्तुवतो दुहिता च अहम् याचतः प्रतिगृह्णतः

त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान् देवयान्या प्रचोदितः

यं च कामयते कामं करवाणि अहम् अद्य तम्

उत्तिष्ठ धात्रि गच्छ त्वं शर्मिष्ठां शीघ्रम् आनय

वृषपर्वाणम् आसीनम् इति उवाच अविचारयान्

ततः काव्यो भृगु श्रेष्ठः समन्युः उपगम्य ह

देवयानी उवाच

न अभिजानामि तत् ते अहम् राजा वदतु मां स्वयम्

दासीं कन्या सहस्रेण शर्मिष्ठाम् अभिकामये

दासी त्वम् अभिजाता असि देवयान्याः सु शोभने

प्रविशामि पुरं तात तुष्टा अस्मि द्विज सत्तमैः

देवयानी उवाच

शौनक उवाच

अनुयास्यामि अहम् तत्र यत्र दास्यति ते पिता

समुद्रं प्रविशध्वं वो दिशो वा व्रजत असुराः

शर्मिष्ठा उवाच

स्थातुं त्वद् विषये राज्ञ् न शक्नोमि त्वया सह

शर्मिष्ठा उवाच

यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम्

ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठाम् इदम् अब्रवीत्

यतस् त्वम् आत्मना उदीर्णाम् दुहित्री अरम् किम् उपेक्षसे

यदि त्वम् ईश्वरः तातैः राज्ञो वित्तस्य भार्गव

एवम् उक्तः द्विज श्रेष्ठः दुहित्रा सु महा यशाः

स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि

प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्व दानवैः

ततः कन्या सहस्रेण वृता शिबिकया तदा

पापम् आचरितम् कर्म त्रिवर्गम् अतिवर्तते

त्वयि सत्यं च धर्मः च तत् प्रसीदतु मां भवान्

समुद्रं सम्प्रवेक्ष्यामि न अन्यत् अस्ति परायणम्

अ पाप शीलम् धर्म ज्ञम् शुश्रूषुं मद् गृहे रतम्

योगक्षेम करः ते अहम् इन्द्रस्य इव बृहस्पतिः

मा गात् मन्यु वशम् शुक्रो देवयानी च मद् कृते

शुक्र उवाच

वृषपर्वन् निबोध त्वं त्यक्ष्यामि त्वां स बान्धवम्

ध्रुवं त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता

ततस् तु त्वरितः शुक्रः तेन राज्ञा समं ययौ

यदा घातयसे विप्रं कचम् आङ्गिरसम् तदा

तत् ते अहम् सम्प्रदास्यामि यदि अपि स्यात् सु दुर्लभम्

पितुः निदेशात् त्वरिता निश्चक्राम पुर उत्तमात्

शुक्र उवाच
अन् अ काम मारः ऽथ देव रथः तस्य वाग् उद्धिः श्रोत्रे पक्षसी चक्षुषी युक्ते मनः संग्रहीता तद् अयं प्राणो ऽधितिष्ठति

यद् अक्षरं पञ्चविधं समेति

तत्र एते श्लोकाः

तद् वा इदं बृहती सहस्रम् सम्पन्नं तस्य वा एतस्य बृहती सहस्रस्य सम्पन्नस्य षट्त्रिंशतम् अक्षराणां सहस्राणि भवन्ति तावन्ति पुरुष आयुषः ऽह्नां सहस्राणि भवन्ति

तत्र देवाः सर्व युजः भवन्ति

न एनम् अ स्त्री पुमान् ब्रुवन्

युजो युक्ता अभि यत् संवहन्ति

जीव अक्षरेण एव जीव अहर् आप्नोति जीव अह्ना जीव अक्षरम् इति

आ तेन यातं मनसो जवीयसा निमिषश् चिज् जवीयसा इति जवीयसा इति

युजो युक्ता अभि यत् संवहन्ति

नाम आयत्ताः समतृप्यन् श्रुते ऽधि

यच् च अस्याः क्रूरं यद् उ च उल्बणिष्णु

यस्मिन् नामा समतृप्यन् श्रुते ऽधि

सत्यस्य सत्यम् अनु यत्र युज्यते

अ इति ब्रह्म तत्र आगतम् अहम् इति

तद् वियूया कवयो अन्वविन्दन्

यद् अक्षराद् अक्षरम् एति युक्तम्

यद् वाच ॐ इति यच् च न इति

पुमांसं न ब्रुवन्न् एनम्

तत्र देवाः सर्व एकं भवन्ति

तेन पाप्मानम् अपहत्य ब्रह्मणा

सत्यस्य सत्यम् अनु यत्र युज्यते

वदन् वदति कश्चन
मुञ्चामि त्वा हविषा जीवनाय कम् इति त्रीणि सूक्तानि जपति पुरस्तात् स्वस्त्ययनानाम्

व्याधितश् चेत् तद् अ शक्तः चेत् पिता भ्राता वा आचार्य पुत्र शिष्याणाम् अन्यतमो वा अन्वारब्धे कुर्यात्

एवं गावो गोष्ठस्य मध्ये रुद्राय स्थालीपाकस्य हुत्वा रौद्र सूक्तैः अग्निम् उपतिष्ठते

वरो दक्षिणा

सौम श्रीभिः सावित्रीम् अपरिमितां जपेद् वेतस शाखाभिः कुश मुष्टिभिः वा त्रिः प्रदक्षिणं प्रोक्षति गोसूक्तैर् उपस्थानं मुच्यते सर्व रोगेभ्यः

शुक्लैर् अलंकृत्य महाव्याहृतयः सावित्रीं स्वस्त्ययनानि च जपित्वा मुच्यते सर्व पापेभ्यः रोगेभ्यः च भयेभ्यः च

उत्तरेण अग्निम् प्राच् अग्रेषु कुशेषु प्राच् मुखः उपविश्य आपोहिष्ठीयाभिः तिसृभिर् अभिषिञ्चेत्

अथ ब्राह्मण भोजनम्

अथ अतस् शान्तिं करिष्यन् रोग आर्तः वा भय आर्तः वा अयाज्यं वा याजयित्वा अ प्रतिग्राह्यम् वा प्रतिगृह्य त्रि रात्रम् उपोष्य अहर् रात्रम् वा सावित्रीं च अभ्यावर्तयित्वा यावत् शक्नुयात् गौरसर्षप कल्कैः स्नात्वा शुक्लम् अहतं वा वासः परिधाय स्रवन्तीभिर् अद्भिर् उद कुम्भम् नवं भूर् भुवः स्वः इति पूरयित्वा इतराभिः वा गौरसर्षप दूर्वा व्रीहि यवान् अवनीय गन्धमाल्यानां च यथोपपादम् अग्नये स्थालीपाकस्य हुत्वा सावित्र्या सहस्राद् ऊर्ध्वम् आ द्वादशात् सहस्रात् स्व शक्तितः संपातम् अभिजुहोति
क्षण संपद् इयम् सु दुर्लभा प्रतिलब्धा पुरुष अर्थ साधना

चित्त रत्नस्य यत् पुण्यम् तत् कथम् हि प्रमीयताम्

तज् जीयते अन्येन शुभेन केन सम्बोधि चित्तम् यदि नाम न स्यात्

गगन जन परिक्षया क्षयम् सकल मनोरथ संप्रपूरणम्

यः तेषाम् सुख रङ्काणाम् पीडितानाम् अनेकशस्

महता हि बलेन पाप कर्म जिनपुत्रेषु शुभं त्व् अयत्नतः

किं पुनः सर्व सत्त्वानाम् सर्व सौख्य अर्थम् उद्यमात्

स परिभवम् दिवस अर्ध यापनात्

कृत्वा अपि पापानि सु दारुणानि यदा आश्रयात् उत्तरति क्षणेन

कदला इव फलं विहाय याति क्षयम् अन्यत् कुशलम् हि सर्वम् एव

रात्रौ यथा मेघ घन अन्धकारे विद्युत् क्षणम् दर्शयति प्रकाशम्

अविच्छिन्नाः पुण्य धाराः प्रवर्तन्ते नभस् समाः

देवतानाम् ऋषीणाम् वा ब्रह्मणां वा भविष्यति

दुःखम् एव अभिधावन्ति दुःख निःसरण आशया

सुगत आत्मज संवर अवतारम् कथयिष्यामि यथागमं समासात्

तस्मात् शुभम् दुर्बलम् एव नित्यं बलं तु पापस्य महत् सुघोरम्

यतः सुखेन एव सुखं प्रवृद्धम् उत्प्लावयत्य् अ प्रमितान् जन ओघान्

बोधि प्रणिधि चित्तस्य संसारे अपि फलं महत्

इदं सुबाहु पृच्छायाम् सोपपत्तिकम् उक्तवन्

मम तावत् अनेन याति वृद्धिं कुशलं भावयितुं प्रसाद वेगः

न हि किंचिद् अपूर्वम् अत्र वाच्यं न च संग्रथन कौशलम् मम अस्ति

हीन अधिमुक्ति सत्त्व अर्थम् स्वयम् एव तथागतः

तृप्तिं पूर्व सुखैः कुर्यात् सर्वाः पीडाः छिनत्ति च

तेषां शरीराणि नमस्करोमि यत्र उदितम् तत् वर चित्त रत्नम्

सु परीक्षितम् अ प्रमेय धीभिः बहु मूल्यम् जगत् एक सार्थवाहैः

नाशयति अपि सम्मोहं साधुः तेन समः कुतः

कृते यः प्रतिकुर्वीत सो ऽपि तावत् प्रशस्यते

शूर आश्रयेण इव महाभयानि न आश्रीयते तत् कथम् अज्ञ सत्त्वैः

किम् उत अ प्रमितम् शूलम् एकैकस्य जिहीर्षतः

न उत्पन्न पूर्वः स्वप्ने अपि परार्थे सम्भवः कुतः

शिरस् शूलानि सत्त्वानां नाशयामि इति चिन्तयन्

कुतो वा तादृशं मित्रं पुण्यं वा तादृशं कुतः

तेषाम् एव च सत्त्वानां स्व अर्थे अपि एष मनोरथः

कल्पान् अनल्पान् प्रविचिन्तयद्भिर् दृष्टं मुनीन्द्रैः हितम् एतत् एव

तत् बोधि चित्तम् द्विविधं विज्ञातव्यं समासतः

यत् परार्थ आशयः अन्येषाम् न स्वार्थे अपि उपजायते

बहु सौख्य शतानि भोक्तु कामैः न विमोच्यं हि सदा एव बोधि चित्तम्

कस्य मातुः पितुः वा अपि हिताशंसा इयम् _

अतएव न मे परार्थ चिन्ता स्व मनः वासयितुं कृतं मम इदम्

इति सत्त्र पतौ जिनस्य पुत्रे कलुषं स्वे हृदये करोति यः च

अव्यापारित साधुः तु बोधिसत्त्वः किम् उच्यताम्

बुद्ध अनुभावेन तथा कदाचिल् लोकस्य पुण्येषु मतिः क्षणं स्यात्

कतिपय जन सत्त्र _ कुशल कृत् इति अभिपूज्यते जनैः

सत्त्व रत्न विशेषः अयम् अपूर्वः जायते कथम्

यतः प्रभृति अपर्यन्त सत्त्वधातु प्रमोक्षणे

किमु निरवधि सत्त्व संख्यया निरवधि कालम् अनुप्रयच्छतः

न नर अमर लोक वन्दनीयः भवति स्म उदिते एव बोधि चित्ते

सुख इच्छया एव सम्मोहात् स्व सुखम् घ्नन्ति शत्रु वत्

हित आशंसन मात्रेण बुद्ध पूजा विशिष्यते

अथ यस्य मनः प्रसादम् एति प्रसवेत् तस्य ततस् अधिकम् फलम्

अथ मद् सम धातुः एव पश्येद् अपरः अपि एनम् अतस् अपि सार्थकः अयम्

अ प्रमेय गुणम् सत्त्वम् एकैकम् च चिकीर्षतः

ततः प्रभृति सुप्तस्य प्रमत्तस्य अपि अनेकशस्

गन्तु कामस्य गन्तुः च यथा भेदः प्रतीयते

सुगतान् स सुतान् स धर्मकायान् प्रणिपत्य आदरात् अखिलान् च वन्द्यान्

भव चारक बन्धनः वराकः सुगतानां सुत उच्यते क्षणेन

कलुष उदय संख्यया स कल्पान् नरकेषु आवसति इति नाथ आह

रस जातम् अतीव वेधनीयं सु दृढम् गृह्णत बोधि चित्त संज्ञम्
रौद्रान् यजमानो अञ्जलिना उदस्यति अ गोः प्रापणम्

उदक् मुखः सर्वम्

कुमार्यश् च उत्तरेण उभयत्र पति कामाः भग कामाः वा

अन् अपेक्षम् एत्य उपस्पृशन्ति अपः

जुहोतयः

निर्वपति रौद्रान् एक कपालान् यावन्तो यजमान गृह्याः एक अधिकान्

अक्तान् वा

अग्निं त्रिः परियन्ति पितृ वत् सव्य ऊरून् आघ्नानास् त्र्यम्बकम् इति

पात्र्यां कृत्वा दक्षिणाग्नि उल्मुकम् आदाय चतुष्पथे पलाश पत्त्र मध्यमेन होमः

एष त इति जुहोति

चतुरो वा

अशक्य उपस्पर्शनम्

अक्तेषु मिश्रणम्

त्रैयम्बकान्

कृत्तिवासा इति

प्रतिगृह्णात्य् एनान्

आगम्य अव रुद्रम् अदीमहि इति जपति
इति प्रविशति न तत् अहर् आगतः कलहं करोति

अरिष्टाः सर्व पूरुषाः गृहा नः सन्तु सर्वदा

क्षेमाय वः शान्त्यै प्रपद्ये शिवं शग्मं शं योः शं योः

उपहूता भूरि सखाः सखायः स्वादु संमुदः

इति गृहान् अभ्येति

ऊर्जस्वन्तः पयस्वन्त इरावन्तो हसामुदः

इति भार्यां समीक्षते समीक्षते

ऊर्जं बिभ्रद् वसु वनिः सुमेधा गृहान् एमि मनसा मोदमानः

अथ उ अन्नस्य कीलाल उपहूतो गृहेषु नः

गृहा मा बिभीत मा वेपिढ्वम् ऊर्जं बिभ्रत एमसि

इरां वहन्तः सुमनस्यमानास् तेषु अहम् सुमनाः संविशामि

इति संविशति

उपहूता इह गाव उपहूता अज अवयः

गृहान् अहम् सुमनसः प्रपद्ये अ वीर घ्नः वीरतमः सु शेवान्

येषाम् अध्येति प्रवसन् एति सौमनसो बभुः

विश्वा उत त्वया वयं धारा उदन्या इव अतिगाहेमहि द्विषः
तेषां वो अग्नि मूढानाम् इन्द्रो हन्तु वरं वरम्

मूढा अमित्राश् चरत अ शीर्षाणः इव अहयः

परि वर्त्मानि सर्वत इन्द्रः पूषा च सस्रतुः

मुह्यन्त्व् अद्य अमूः सेना अमित्राणां परस्तराम्

पराङ् अमित्र एषत्व् अर्वाची गौर् उपेषतु

आ एषु नह्य वृषा अजिनम् हरिणस्य भियं कृधि
तद् व् एव आहुः यत् स त्रिवृत् स्तोमो गायत्रीं स्कन्दति किं सा ततः प्रजनयति इति

तद् यथा वित्तं प्रवाहं क्षिप्रं प्रवहेद् एवम् एव एनम् एता देवताः स्वर्गाय लोकाय प्रवहन्ति

सा पुरोनुवाक्यां प्रजनयति पुरोनुवाक्या याज्यां याज्या वषट्कारं वषट्कार आहुतीर् आहुतयो दक्षिणा दक्षिणाः स्वर्गं लोकम्

तस्य ह त्रिवृद् एव स्तोमो नाभिर् गायत्री नाभिः पुरोनुवाक्या नाभिर् याज्या नाभिर् वषट्कारो नाभिर् आहुतयो नाभिर् दक्षिणा नाभिः

त्रिवृतं हि स्तोमं पुरुषो ऽन्वायत्तो धिष्ण्यान् अन्ये पशव इति

तद् आहुर् यत् पुरुषो योषां सम्भविष्यन् परोक्षं निलयनम् इच्छते ऽन्त एव अन्ये पशवो ऽन्योन्यस्य स्कन्दन्ति किं तद् यज्ञे क्रियते यस्मात् तत् तथा इति

त्रिवृद् एव एनम् स्तोमो गायत्र्यै प्रयच्छति गायत्री पुरोनुवाक्यायै पुरोनुवाक्या याज्यायै याज्या वषट्काराय वषट्कार आहुतीभ्य आहुतयो दक्षिणाभ्यो दक्षिणाः स्वर्गं लोकं गमयन्ति

उप ह एनम् एष यज्ञो नमति य एवं वेद
सः ह द्वादश वर्षः उपेत्य चतुर्विंशति वर्षः सर्वान् वेदान् अधीत्य महामनाः अनूचान मानी स्तब्धः एयाय

श्वेतकेतो _ नु सोम्यैः इदम् महामनाः अनूचान मानी स्तब्धः असि _ तम् आदेशम् अप्राक्ष्यः येन अ श्रुतम् श्रुतम् भवति अ मतम् मतम् अ विज्ञातम् विज्ञातम् इति

श्वेतकेतुः ह आरुणेयः आस

यथा सोम्यैः एकेन मृद् पिण्डेन सर्वम् मृद् मयम् विज्ञातम् स्यात् वाचा आरम्भणम् विकारः नामधेयम् मृत्तिका इति एव सत्यम् यथा सोम्यैः एकेन लोह मणिना सर्वम् लोह मयम् विज्ञातम् स्यात् वाचा आरम्भणम् विकारः नामधेयम् लोहम् इति एव सत्यम् यथा सोम्यैः एकेन नख निकृन्तनेन सर्वम् कार्ष्णायसम् विज्ञातम् स्यात् वाचा आरम्भणम् विकारः नामधेयम् कृष्णायसम् इति एव सत्यम् एवम् सोम्यैः सः आदेशः भवति इति

तम् ह पिता उवाच

तथा सोम्यैः इति ह उवाच

कथम् नु भगवन् सः आदेशः भवति इति

तम् ह पिता उवाच श्वेतकेतो वस ब्रह्मचर्यम् न वै सोम्य अस्मद् कुलीनः अन् अनूच्य ब्रह्मबन्धुः इव भवति इति
नमो ऽमूर्ताय मूर्ताय माधवाय नमो नमः

आसीत् एकार्णवम् घोरम् अविभागम् तमस् मयम्

इत्थं स भगवान् विष्णुः सनक आद्यैः अभिष्टुतः

अनन्ताय अप्रमेयाय कार्याय करणाय च

नमः ते पञ्चभूताय पञ्चभूत आत्मने नमः

वितत त्वात् च देहस्य न मही याति संप्लवम्

नमो अस्तु आनन्द रूपाय साक्षिणे जगतां नमः

अस्तुवन् जनलोक स्थाः सिद्धा ब्रह्मर्षयो हरिम्

नमो अस्तु आदित्य वर्णाय नमः ते पद्मयोनये

ब्रह्म स्वरूपिणम् देवं जगतः प्रभव अप्ययम्

ऋषय ऊचुः

अधृष्यं मनसा अपि अन्यैः वाच् मयम् ब्रह्म संज्ञितम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे षष्ठो ऽध्यायः

आपो नारा इति प्रोक्ता नाम्ना पूर्वम् इति श्रुतिः

श्री कूर्मः उवाच

शर्वरी अन्ते प्रकुरुते ब्रह्म त्वम् सर्ग कारणात्

सर्व भूत आत्म भूताय कूटस्थाय नमो नमः

नमः ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये

दंष्ट्रया अभ्युज्जहार एनाम् आत्म आधारः धराधरः

पृथिवीं तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन्

सहस्र शीर्षा पुरुषो रुक्म वर्णः तु अतीन्द्रियः

पालय एतत् जगन्त् सर्वं त्राता त्वं शरणं गतिः

नमो योग अधिगम्याय नमः संकर्षणाय ते

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमः ते ज्ञान रूपिणे

पृथिवी उद्धरण अर्थाय प्रविश्य च रसातलम्

नमः स्वयंभुवे तुभ्यं स्रष्ट्रे सर्व अर्थ वेदिने

नमो मूलप्रकृतये माया रूपाय ते नमः

त्वया एव सृष्टम् अखिलम् त्वयि एव लयम् एष्यति

नमो हिरण्यगर्भाय वेधसे परमात्मने

मुमोच रूपं मनसा धारयित्वा प्रजापतिः

जल क्रीडासु रुचिरं वाराहं रूपम् आस्थितः

ब्रह्मा नारायण आख्यः तु सुष्वाप सलिले तदा

नमः ते देवदेवाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने

शान्त वात आदिकम् सर्वं न प्रज्ञायत किंचन

ततः संस्थानम् आनीय पृथिवीं पृथिवीपतिः

अनुमानात् तद् उद्धारम् कर्तु कामः प्रजापतिः

नारायणाय देवाय देवानां हित कारिणे

प्राञ्च् सर्ग दग्धान् अखिलान् ततः सर्गे अदधत् मनः

ततस् तु सलिले तस्मिन् विज्ञाय अन्तर्गताम् महीम्

अयनं तस्य ता यस्मात् तेन नारायणः स्मृतः

नमः त्रिमूर्तये तुभ्यं त्रिधाम्ने दिव्य तेजसे

नमः सिद्धाय पूज्याय गुणत्रय विभाविने

पुरुषाय पुराणाय शाश्वताय जयाय च
बहु वर्षी ह तु पर्जन्यो भवति

व्युषिते परिदध्याद् यं कामयेत न अर्वाङ् न परः स्याद् इति

स देवान् अब्रवीद् इयम् एव मम युष्माकम् एतद् इतरद् इति

प्रजापतिर् उषसं स्वां दुहितरं बृहस्पतये प्रायच्छत्

तौ देवा अब्रुवन् वारो ऽयं वाम् अथ नः सह अस्तु इति

तस्य विभागे न समपादयन्

तस्या एतत् सहस्रम् आश्विनं वहतुम् अन्वाकरोत्

तस्माद् यद् अ नृशंसः जायां विन्दते व्य् एव वहतुम् आदिशति

अन् उदिते सूर्ये परिदध्याद् यं कामयेत पापीयान् स्याद् इति

द्विपदम् एव तच् चतुष्पात्सु पशुष्व् अध्यूहति

एवं ह्य् एषाम् एता उज्जितयः

श्रेयान् एव भवति रुचम् अश्नुते

अथ एष राथन्तरः संधिर् भवति

उदिते परिदध्याद् यं कामयेत श्रेयान् स्याद् रुचम् अश्नुवीत इति

ते देवा अब्रुवन् वि इदम् भजामहा इति

तस्मान् नाना देवत्यासु स्तुवन्त्य् अथ आश्विनम् इत्य् आख्यायते

ताव् अश्विनाव् अश्वी अश्व्याम् अत्यकुरुताम्

एकं साम द्वे छन्दसी

पापीयान् एव भवति

ते ऽब्रुवन्न् आजिम् अस्य अयाम इति

अग्नये प्रथमाय स्तुवन्त्य् अथ उषसे अथ अश्विभ्याम्

त आजिम् आयन्

न एव अर्वाङ् न परो भवति

अग्नेः प्रथमो रथ आसीद् अथ उषसः अथ अश्विनोः
शं ते परस्मै गात्राय शम् अस्त्व् अवराय ते

शं ते पृष्टिभ्यो मज्जभ्यः शम् अस्तु तन्वे तव

अङ्गे अङ्गे शोचिषा शिश्रियाणो यो अग्रभीत् परुर् अस्य ग्रभीता

यो अभ्र जाः वात जाः यश् च शुष्मो वनस्पतीन् सचतां पर्वताꣳश् च

मुञ्चामि शीर्षक्त्या उत कास एनं परुस् परुर् आविवेश यो अस्य

जरायु जः प्रथम उस्रियो वृषा वात अभ्र जाः स्तनयन्न् एति वृष्ट्या
यथा उक्तम् एकं तु वासः शाणी कुतपं वा

अनिलयः स्यात्

एष संवत्सरं चरित्वा विमलो विपापो भवति

नियमेष्व् आचार्य प्रधानः स्यात्

परिमितम् उरः प्रमाणम् उपरिजानु

अ संचयवान्

अथ अतस् अष्टाचत्वारिंशत् संमितम्

उभयं मुनि व्रतः स्यात्

द्वादश रात्रम् वा उभयत्र

पालाश्यः समिधो नित्याः परिधि वृक्षाणाम् वा

धेनुर् दक्षिणा

निस्तान्तवम् इत्य् एके

नमो हमाय मोहमाय अग्नये वैश्वानराय तपाय तापसाय तपन्ताय विन्दवे विन्दाय वसु विन्दाय सर्व विन्दाय नमः पाराय सुपाराय पारयन्ताय नम ऊर्म्याय सूर्म्याय नमश् च्यवनाय भार्गवाय इति एता एव देवतास् तर्पयन्न् उदकेन

अमावस्यां पौर्णमासीं च

समाप्त एतासाम् एव देवतानाम् अन्नस्य जुहोति

अहर् अहर् वा भैक्षम् अश्नीयात्

नमो हमाय मोहमाय इति च अनुसवनम्

तत्र विधि विशेषः

सर्वेषां वेदानां चरित ब्रह्मचर्यः यदि न अन्यत् कुरुते

निलय अर्थी यून बद्धम् न प्रविशेत्

अहंस् तिष्ठेद् रात्राव् आसीत

स तु खलु चरित ब्रह्मचर्यः दश दश पुरुषान् पुनाति पूर्व अपरान् आत्मानं च एकविंशम् पङ्क्तिं च यावद् अनुपश्यति यस्याम् उपविशति

चतुर्थ काल पान भक्षः
त्रि अहम् एक अहम् वा न अधीयीरन् मासं प्रदोषे न अधीयेरन् नित्यं च एव विद्युत् स्तनित वर्षाणाम् एकस्मिन् द्वयोर् वा काले त्रि सन्निपाते त्रि अहम्

अथ अवगाह्य सम्परिगृह्य ऊर्मिमन्तम् उदधिं कृत्वा त्रिर् उद्युत्य आ तमितोर् आजिं धावन्ति

बलि हरण अनुकृतिः उत्सर्गः

तैष्यां पौर्णमास्यां क्रियेत अपि वा माघ्याम्

यथा उपाकृतौ छन्दसाम् एवम् एवम् उत्सृष्टौ कल्पानाम्

अथ उत्तरतस् निवीतिनः कृष्णद्वैपायनाय जातुकर्ण्याय तरुक्षाय तृणबिन्दवे सोमशुष्मिणे सोमशुष्मायणाय वाजिने वाजश्रवसे बृहदुक्थाय वर्मिणे वज्रिणे वरूथाय सनत्कुमाराय वामदेवाय वाजिरत्नाय वीरजिताय हर्यश्वाय उदमेघाय ऋणंजयाय तृणंजयाय कृतंजयाय धनञ्जयाय सत्यञ्जयाय बभ्रवे त्र्यरुणाय त्रिवर्षाय त्रिधातवे अश्वज्ञाय पराशराय मृत्यवे कर्त्रे विकर्त्रे सुकर्त्रे त्वष्ट्रे धात्रे विधात्रे सुश्रवसे सुतश्रवसे सत्यश्रवसे सवित्रे सावित्र्यै छन्दोभ्यः ऋग्वेदाय यजुर्वेदाय सामवेदाय अथर्ववेदाय अथर्व अङ्गिरोभ्यः इतिहास पुराणेभ्यः सर्प देव जनेभ्यः सर्व भूतेभ्यः

प्रत्येत्य गृहान् अथ ब्राह्मणान् तर्पयन्त्य् अपूपैर् धानाभिः सक्तुभिर् ओदनेन इति यद्य् उ वा एतेभ्यः भवति

अथ दक्षिणतः अगस्त्याय कल्पयामि इति

एवम् एव पारायण समाप्तौ काण्ड आदि दूर्वा आरोपण उदधि धावन वर्जम्

पृथक् पृथग् एतैर् एव नामधेयैर् गन्ध पुष्प धूप दीपैः अमुष्मै नमो ऽमुष्मै नम इति

सह अन्तेवासिभिः ग्रामात् प्राचीं वा उदीचीम् वा दिशम् उपनिष्क्रम्य यत्र आपः सु तीर्थाः सु उपावगाहाः स्रवन्त्यः सु अवकिन्यः शङ्खिन्यस् तासाम् अन्तं गत्वा स्नात्वा अपः आचम्य सुरभिमत्या अब्लिङ्गाभिः वारुणीभिर् हिरण्यवर्णाभिः पावमानीभिर् इति मार्जयित्वा अन्तर् जल गतः ऽघमर्षणेन त्रीन् प्राणायामान् धारयित्वा उत्तीर्य वासः पीडयित्वा अन्यत् प्रयतं वासः परिधाय अपः आचम्य अपाम् समीपे स्थण्डिलानि कृत्वा दर्भान् अन्योन्यस्मै सम्प्रदाय दर्भैर् आसनानि कल्पयन्ति ब्रह्मणे कल्पयामि प्रजापतये बृहस्पतये अग्नये वायवे सूर्याय चन्द्रमसे नक्षत्रेभ्यः ऋतुभ्यः संवत्सराय इन्द्राय राज्ञे यमाय राज्ञे वरुणाय राज्ञे सोमाय राज्ञे वैश्रवणाय राज्ञे वसुभ्यः रुद्रेभ्यः आदित्येभ्यः विश्वेभ्यो देवेभ्यः साध्येभ्यो देवेभ्यः मरुद्भ्यः ऋभुभ्यः भृगुभ्यः अथर्वभ्यो ऽङ्गिरोभ्यः विश्वामित्राय जमदग्नये जामदग्न्याय भरद्वाजाय गौतमाय आत्रेयाय वसिष्ठाय काश्यपाय अरुन्धत्यै कल्पयामि इति

अन्नेन अमुष्मै स्वाहा अमुष्मै स्वाहा इति

अथ दक्षिणतः प्राचीनावीतिनो वैशम्पायनाय फलिङ्गवे तित्तिरये उखाय उख्याय आत्रेयाय पद काराय कौण्डिन्याय वृत्ति काराय कण्वाय बोधायनाय प्रवचन काराय आपस्तम्बाय सूत्र काराय सत्याषाढाय हिरण्यकेशाय वाजसनेयाय याज्ञवल्क्याय भरद्वाजाय आग्निवेश्याय आचार्येभ्यः ऊर्ध्वरेतोभ्यो वानप्रस्थेभ्यः वंश स्थेभ्यः एकपत्नीभ्यः कल्पयामि इति

काण्डात् काण्डात् प्ररोहन्ती या शतेन प्रतनोषि इति द्वाभ्याम् उपोदके दूर्वाम् आरोपयन्ते अथ अधीप्सन्ते ऽन्योन्यम् अमुष्मा अमुष्मा इति
तं ते तपामि वरुणस्य धर्मणा

तं ते तपामि वरुणस्य धर्मणा

यं देवाः स्मरम् असिञ्चन्न् अप्स्व् अन्तः शोशुचानं सह आध्या

यम् इन्द्र अग्नी स्मरम् असिञ्चताम् अप्स्व् अन्तः शोशुचानं सह आध्या

यम् मित्रावरुणौ स्मरम् असिञ्चताम् अप्स्व् अन्तः शोशुचानं सह आध्या

यम् इन्द्राणी स्मरम् असिञ्चद् अप्स्व् अन्तः शोशुचानं सह आध्या

तं ते तपामि वरुणस्य धर्मणा

तं ते तपामि वरुणस्य धर्मणा

यं विश्वे देवाः स्मरम् असिञ्चन्न् अप्स्व् अन्तः शोशुचानं सह आध्या
स ओका इत्य् एव निधनम् उपैत्

तास्व् ओकोनिधनं वैतहव्यम्

प्राणा ह खलु वा ओकाः

रात्रिः पान्तम्

तद् उ श्रीर् एव राज्यम्

अहर् वा अन्धः

राज्यं वै स तद् अगच्छत्

वीतहव्य आश्रायसो ज्योग् अपरुद्धश् चरन् सो अकामयत अव स्व ओकसि गच्छेयम् इति

सो ऽस्मै कामः समार्ध्यत

अहर् रात्रयोः एव संतत्या अहर् रात्रयोः समारम्भाय

यद् कामः एव एतेन साम्ना स्तुते सम् अस्मै स काम ऋध्यते

प्राणान् एव एतत् द्विषतो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते प्राणान् आत्मन् धत्ते

ततो वै सो ऽव स्व ओकस्य् अगच्छत्

स एतत् साम अपश्यत्

तेन अस्तुत

पान्तम् आ वो अन्धस इत्य् अन्धस्वतीर् भवन्ति

तद् आहुः प्र इव वा एते ऽस्माल् लोकाच् च्यवन्ते ये ऽतिरात्रम् उपयन्ति इति

अश्नुते श्रियं गच्छति राज्यं य एवं वेद
अग्निर् वा एष वैश्वानरः पञ्च मेनिः यत् पुरोहितस् तस्य वाच्य् एव एका मेनिर् भवति पादयोर् एका त्वच्य् एका हृदय एका उपस्थे एका ताभिर् ज्वलन्तीभिर् दीप्यमानाभिर् उपोदेति राजानं स यद् आह क्व भगवो ऽवात्सीस् तृणान्य् अस्मा आहरत इति तेन अस्य तां शमयति या अस्य वाचि मेनिर् भवत्य् अथ यद् अस्मा उदकम् आनयन्ति पाद्यं तेन अस्य तां शमयति या अस्य पादयोर् मेनिर् भवत्य् अथ यद् एनम् अलंकुर्वन्ति तेन अस्य तां शमयति या अस्य त्वचि मेनिर् भवत्य् अथ यद् एनं तर्पयन्ति तेन अस्य तां शमयति या अस्य हृदये मेनिर् भवत्य् अथ यद् अस्य अन् आरुद्धः वेश्मसु वसति तेन अस्य तां शमयति या अस्य उपस्थे मेनिर् भवति

तस्मात् राजा यक्ष्यमाणः ब्राह्मणम् पुरोदधीत देवाः मे अन्नम् अदन् इति

तस्य पुरोहित एव आहवनीयः भवति जाया गार्हपत्यः पुत्रो ऽन्वाहार्यपचनः स यत् पुरोहिताय करोत्य् आहवनीय एव तज् जुहोत्य् अथ यज् जायायै करोति गार्हपत्य एव तज् जुहोत्य् अथ यत् पुत्राय करोत्य् अन्वाहार्यपचन एव तज् जुहोति त एनं शान्त तनवः ऽभिहुता अभिप्रीताः स्वर्गं लोकम् अभिवहन्ति क्षत्रं च बलं च राष्ट्रं च विशं च

स एनं शान्त तनुः अभिहुतो ऽभिप्रीतः स्वर्गं लोकम् अभिवहति क्षत्रं च बलं च राष्ट्रं च विशं च स एव एनम् अ शान्त तनुः अन् अभिहुतः अन् अभिप्रीतः स्वर्गात् लोकात् नुदते क्षत्राच् च बलाच् च राष्ट्राच् च विशश् च

त एव एनम् अ शान्त तनवः अन् अभिहुताः अन् अभिप्रीताः स्वर्गाल् लोकान् नुदन्ते क्षत्राच् च बलाच् च राष्ट्राच् च विशश् च

अग्नीन् वा एष स्वर्ग्यान् राजा उद्धरते यत् पुरोहितम्

न ह वै अ पुरोहितस्य राज्ञः देवाः अन्नम् अदन्ति

अथ अतस् पुरोधाया एव
इन्द्रो मे ऽहिम् अघायन्तम् अहिं पैद्वो अरन्धयत्

ये अग्नि जाः ओषधि जाः अहीनां ये अप्सुजा विद्युत आबभूवुः

दंष्टारम् अन्व् अगाद् विषम् अहिर् अमृत

अग्निर् विषम् अहेर् निर् अधात् सोमो निर् अणयीत्

तौदी नाम असि कन्या घृताची नाम वा असि

वातापर्जन्या उभा

इन्द्रो जघान प्रथमं जनितारम् अहे तव

अङ्गात् अङ्गात् प्र च्यावय हृदयम् परि वर्जय

संयतं न वि ष्परद् व्यात्तं न सं यमत्

अघ अश्वस्य इदम् भेषजम् उभयोः स्वजस्य च

अधा विषस्य यत् तेजो ऽवाचीनं तद् एतु ते

पैद्वो हन्ति कसर्णीलं पैद्वः श्वित्रम् उत असितम्

अरंघुषो निमज्ज्य उन्मज्ज्य पुनर् अब्रवीत्

हतास् तिरश्चिराजयो निपिष्टासः पृदाकवः

अहीनां सर्वेषां विषं परा वहन्तु सिन्धवः

नष्ट असवः नष्ट विषाः हता इन्द्रेण वज्रिणा

उद प्लुतम् इव दार्व् अहीनाम् अरसं विषं वार् उग्रम्

नयाम्य् अर्वतीर् इव अहे निरैतु विषम्

दर्भः शोचिस् तरूणकम् अश्वस्य वारः परुषस्य वारः

हिरण्ययीभिर् अभ्रिभिर् गिरीनाम् उप सानुषु

स वै स्वजस्य जम्भन उभयोर् वृश्चिकस्य च

रथस्य बन्धुरम्

पैद्वस्य मन्महे वयं स्थिरस्य स्थिर धाम्नः

आ अयम् अगन् युवा भिषक् पृश्नि हा अपराजितः

यद् अग्नौ सूर्ये विषं पृथिव्याम् ओषधीषु यत्

दर्विं करिक्रतं श्वित्रं दर्भेष्व् असितं जहि

पैद्वो रथर्व्याः शिरः सं बिभेद पृदाक्वाः

अव श्वेत पदा जहि पूर्वेण च अपरेण च

अहीनाम् अपमा रथ स्थाणुम् आरद् अथ आर्षत्

अरसास इह अहयः ये अन्ति ये च दूरके

इमान्य् अर्वतः पदा अहि घ्न्यः वाजिनीवतः

तेषाम् उ तृह्यमाणानां कः स्वित् तेषाम् असद् रसः

येषां जातानि बहुधा महान्ति तेभ्यः सर्पेभ्यो नमसा विधेम

उद प्लुतम् इव दार्व् अहीनाम् अरसं विषं वार् उग्रम्

इन्द्रस्य प्रथमो रथो देवानाम् अपरो रथो वरुणस्य तृतीय इत्

इन्द्रो मे ऽहिम् अरन्धयन् मित्रश् च वरुणश् च

कैरातिका कुमारिका सका खनति भेषजम्

अहीन् व्य् अस्यतात् पथो येन स्मा वयम् एमसि

घनेन हन्मि वृश्चिकम् अहिं दण्डेन आगतम्

अधस्पदेन ते पदम् आ ददे विष दूषणम्

इदं पैद्वो अजायत इदम् अस्य परायणम्

स्वजं तिरश्चिराजिं कसर्णीलं दशोनसिम्
स्रग् इति वाचयेत्

न द्विस् पक्वम्

स्वाध्याय विरोधिनः ऽर्थान् उत्सृजेत्

न वृषलैः सह

अत ऊर्ध्वं वृद्ध शीली स्याद् इति समस्त उद्देशः

न समान ऋष्या

न माला उक्ताम्

न अगन्धाम् स्रजं धारयेत्

न पर्युषितम्

न उपानहौ स्वयं हरेत्

न वर्षति धावेत्

न अ श्रुतम् श्रुततः

तत्र एते त्रयः स्नातका भवन्ति

यानि च शिष्टा विदध्युः

तेषाम् उत्तमः श्रेष्ठस् तुल्यौ पूर्वौ

न फलानि स्वयं प्रचिन्वीत

न उदपानम् अवेक्षेत्

एतानि समावृत्त व्रतानि

विद्यास्नातको व्रतस्नातको विद्याव्रतस्नातक इति

भद्रम् इत्य् एतां वृथावाचं परिहरेत्

अन्यत्र शाक मांस यव पिष्ट विकारेभ्यः

न एकः

न एकम् परिदधीत

अन्यां हिरण्य स्रजः

मन्द्रम् इति ब्रूयात्

न कासृत्या ग्रामं प्रविशेत्

न अ दृष्टम् दृष्टतो ब्रुवीत

न रजस्वलया

तत्र एतानि आचार्याः परिसंचक्षते

न मनुष्यस्य स्तुतिं प्रयुञ्जीत

न अपरया द्वारा प्रपन्नम् अन्नं भुञ्जीत