tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
इति वङ्ग कल्पः

चपलं मृदुलं स्निग्धं द्रुत द्रावः च गौरवम्

पञ्चतिक्त कषायेण पाययेत् सर्व कुष्ठ जित्

विशेषतः तालेन मृत उष्ण एव भवति इति

ग्रन्थ अन्तरात् वङ्गेश्वरः

शुद्धं सूतं शुद्ध वङ्गम् द्रावयित्वा एकतस् चरेत्

प्रथमं रजनी चूर्णम् दीप्यकं च द्वितीयकम्

अथ मारणम्

पक्षाघात आदि वातेषु प्रसूति आदौ विशेषतः

शुभ लग्नेन योगेन शोधनं कारयेत् भिषज्

रक्त पित्त क्षयम् कासं श्वासं हन्ति सु दुस्तराम्

अनुपानं प्रवक्ष्यामि यथा व्याधि अनुपानात्

नाम्ना वङ्गेश्वरः सूतः सर्व रोगेषु पूजितः

चुल्ली उपरि स्थितं पात्रं पाचयेत् यामक द्वयम्

केचिद् दाह हरः शीत इति पठन्ति तत्र मदनविनोद पथ्य अपथ्य निघण्टु आदौ वङ्गस्य उष्ण गुणस्य लिखित त्वात्

इति वङ्ग शोधनम्

रजनी चूर्ण मधुकम् धात्री फल रसेण तु

निर्लिप्तं द्रावितं वङ्गं सर्व रोगेषु योजयेत्

बहु मूत्र हरम् तत् तु पारिभद्र रसेण तु

घर्षणं लोह दण्डेन चूर्णं देयं पुनः पुनः

अथ वङ्ग शोधन मारण अनुपानाः च विशेषत उच्यन्ते

चतुर् प्रकारम् प्रदरं नाशयेत् न अत्र संशयः

अथ वङ्गम्

खुरकं तु गुणैः श्रेष्ठं मिश्रकं न रसे हितम्

क्रिमीन् अष्टादशविधान् प्रमेहान् न अत्र संशयः

रम्भा प्रसूतम् चाङ्गेरीम् कदल फलम्

शुष्कं काच मये पात्रे पचेत् याम चतुष्टयम्

इति वङ्गेश्वरः ग्रन्थ अन्तरात्

वातरक्तं क्षयं वा अपि वह्नि मान्द्यम् त्रिदोषकम्

गुञ्जा अर्धम् वा अथ गुञ्जा एकम् बल मानेन भक्षयेत्

निःशब्दं खुर वङ्गम् स्यात् मिश्रकं श्याम शुभ्रकम्

गुञ्जा मात्रम् प्रदातव्यं वङ्ग भस्म सु भक्षितम्

तृतीयं काञ्जिके देयं चतुर्थं कटुतैलके

कण्टकारी रसेण एव पातव्यं पञ्च कास जित्

नवनीतं तथा क्षीरम् अभ्यङ्ग स्नानम् आचरेत्

शतावरी रसेण एव मूत्रकृच्छ्र विनाशनम्

इति

जयेत् वातम् कफ श्वासम् कुष्ठं कासं भगन्दरम्

एवं क्रमेण चूर्णेन वङ्गं निश्चन्द्रिकं भवेत्
हिंकारेण वै ज्योतिषा देवास् त्रिवृते ब्रह्मवर्चसाय ज्योतिर् अदधुः

सप्तदशेन प्रजया पशुभिः प्रजनेन एकविंशाय प्रतिष्ठायै ज्योतिर् अदधुः

तस्माद् एष ज्योतिर् उच्यते

पञ्चदशेन ओजसा वीर्येण सप्तदशाय प्रजायै पशुभ्यः प्रजननाय ज्योतिर् अदधुः

स्तोमो वा एतत् स्तोमे ज्योतिर् दधद् एति

द्वौ स्तोमौ माध्यंदिनं सवनं वहतो यथा श्रोत्रं च बाहू च तथा तत्

विराड् वाच्य् अग्नौ संतिष्ठते

अथ यत् स्तोमः स्तोमं सवनम् अभिप्रणयति तस्माज् ज्योतिष्टोम इत्य् आख्यायते

द्वौ स्तोमौ प्रातस्सवनं वहतो यथा चक्षुश् च प्राणश् च तथा तत्

अग्निर् देवतानां ज्योतिः

विराट् छन्दसां ज्योतिः

तस्माज् ज्योतिष्टोम इत्य् आख्यायते

त्रिवृता ब्रह्मवर्चसेन पञ्चदशाय ओजसे वीर्याय ज्योतिर् अदधुः

अथ उ यद् यज्ञः संस्तुतो विराजम् अभिसंपद्यते ज्योतिर् विराट् तस्माज् ज्योतिष्टोम इत्य् एव आख्यायते

प्रजननं ज्योतिः
अधस् एव एताम् रात्रिम् शयीयाताम्

पत्न्याः व्रतम् भवति इति

अथ पूर्वाह्णे एव प्रातराहुतिम् हुत्वा अग्रेण अग्निम् परिक्रम्य दक्षिणतस् अग्नेः प्राच् अग्रान् दर्भान् आस्तीर्य तेषाम् पुरस्तात् प्रत्यक् मुखः तिष्ठन् सव्यस्य पाणेः अङ्गुष्ठेन उपकनिष्ठिकया च अङ्गुल्या ब्रह्मासनात् तृणम् अभिसंगृह्य दक्षिण अपरम् अष्टमम् देशम् निरस्यति निरस्तः परावसुः इति

यदि उ वै उभयम् चिकीर्षेत् हौत्रम् च एव ब्रह्मत्वम् च एव एतेन एव कल्पेन छत्त्रम् वा उत्तरासङ्गम् वा उद कमण्डलुम् दर्भ वटुम् वा ब्रह्मासने निधाय तेन एव प्रत्याव्रज्य अथ अन्यत् चेष्टेत्

तौ जाग्रन्मिश्रौ एव एताम् रात्रिम् विहरेयाताम् इतिहास मिश्रेण वा केनचिद् वा

भाषेत यज्ञ संसिद्धिम्

यथा कामयेत तथा कुर्यात्

मानतन्तव्यः ह उवाच अ हुता वै एतस्य मानुषी आहुतिः भवति यः औपवसथिकम् न अश्नाति अन् ईश्वरः ह क्षोधुकः भवति अ काम्यः जनानाम् पापवसीयसी ह अस्य प्रजा भवति यः औपवसथिकम् भुङ्क्ते ईश्वरः ह भवति अ क्षोधुकः काम्यः जनानाम् वसीयसी ह अस्य प्रजा भवति तस्मात् यत् कामयेत् औपवसथिकम् भुञ्जीयाताम्

न अ यज्ञियाम् वाचम् वदेत्

एवम् एव आहिताग्नेः अपि उपवसथः भवति यत् च आम्नायः विदध्यात्

अपः उपस्पृश्य अथ ब्रह्मासने उपविशति आ वसोः सदने सीदामि इति

यदि अयज्ञियाम् वाचम् वदेत् वैष्णवीम् ऋचम् यजुः वा जपेत् अपि वा नमः विष्णवे इति एवम् ब्रूयात्

अग्निम् अभिमुखः वाग्यतः प्राञ्जलिः आस्ते आ कर्मणः पर्यवसानात्

न प्रवसन् उपवसेत् इति आहुः
अन्न अदम् एव एनम् अन्नाद्याय अन्नपत्याय आधत्ते

ता एव अस्य एतत् व्याकृत्य यथायोनि प्रतिष्ठाप्य आधत्ते वि पाप्मना आवर्तते अ घातुकः ऽस्य रुद्रः पशून् भवति

शरद् हेमन्ताय

महान् अग्निम् आधाय भवति

शिशिरम् अग्नये

अथ एताः सर्पराज्ञ्या ऋचः

द्यौर् मह्ना असि इति

वसन्तो वा इमाः प्रजा ग्रीष्माय उपरुणद्धि

तस्यास् ते देव्य् अदित उपस्थे अन्न अदम् अन्नाद्याय अन्नपत्याय आदधे इति

हेमन्तश् शिशिराय

इयं वै सर्पराज्ञी

भूमिर् भूम्ना इति

अन्नं सार्पराज्ञम्

अत्त्य् अन्नं य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्ते

श्वस् श्वस् भूयान् भवति

सह वा इमा अग्नेस् तन्व इयम् ओदनपचनो ऽन्तरिक्षं गार्हपत्यो द्यौर् आहवनीयः

यो वा अस्य एताः अ व्याकृत्य आधत्ते न पाप्मना व्यावर्तते घातुको ऽस्य रुद्रः पशून् भवति

अग्निर् यजमानाय

अत्त्य् अन्नं य एवं विद्वान् अग्निम् आधत्ते

अन्नाद्याय अग्निम् आधत्ते
गमनं वियोगे

कुल शील शिल्प जाति विद्या वर्ण वित्त देश मित्र गुण वयस् माधुर्य पूजा

भय शीत उष्ण वर्षाणि अन् अपेक्ष्य तद् अभिगमनम्

नक्षत्र चन्द्र सूर्य ताराभ्यः स्पृहणम्

वृथक् अपराधे तद् व्यसने वा अलंकारस्य अग्रहणम् अभोजनं च

तद् प्रिये प्रिय ता

गीत आदिषु चोदनम् अभिज्ञस्य

एतस्य अविज्ञातम् अर्थं रहसि न ब्रूयात्

आयुषो न आधिक्यम् इच्छेत्

प्रोषिते मृजा नियमः च अलंकारस्य प्रतिषेधः

सामर्थ्यम् आयुषः तद् अवाप्तौ

भवतः च अत्र श्लोकौ

सति कारणे तद् अपदेशम् च नायकान् अभिगमनम्

तद् युक्ताः च विलापाः

मातरि च क्रूर शीलायाम् अर्थ परस्याम् च आयत्ता स्यात्

तद् वाक्यस्य च उत्तरेण योजनम्

निसृष्ट भावः समान वृत्तिः प्रयोजन कारी निराशङ्को निरपेक्षो ऽर्थेष्व् इति सक्त लक्षणानि

निर्माल्यस्य तु नायिका चेटिकां प्रेषयेत् ताम्बूलस्य च

सूक्ष्म त्वात् अति लोभात् च प्रकृत्या अज्ञानात् तथा

तद् एतन् दत्तक शासनात् उक्तम्

उद्वेगो ऽनिष्टे शान्ति कर्म च

अनुक्तं च लोकतः शीलयेत् पुरुष प्रकृत्याः च

न त्व् एव शासन अतिवृत्तिः

तद् द्वेष्ये द्वेष्य ता

तद् अभावे मातृकायाम्

देवता उपहाराणाम् करणम्

तत्र तु नायिकायाः संततम् अरतिर् निर्वेदो व्रीडा भयम् च

राजमार्गे च प्रासाद स्थायाः तत्र विदिताया व्रीडा शाठ्य नाशः

स्वयं वा आत्मनः वृत्ति ग्रहणम्

प्रसह्य च दुहितरम् आनयेत्

व्रतम् उपवासं च अस्य निर्वर्तयेत् मयि दोष इति

एकं शङ्ख वलयम् वा धारयेत्

स्व कृतेषु अपि नख दशन चिह्नेषु अन्य आशङ्का

तस्य अर्थ अधिगमे अभिप्रेत सिद्धौ शरीर उपचये वा पूर्व संभाषितः इष्टदेवता उपहारः

क्षुत व्याहृत विस्मितेषु जीव इति उदाहरणम्

प्रथम समागम अनन्तरम् च एतत् एव वायस पूजा वर्जम्

तस्मिन् ब्रुवाणे वाक्य अर्थ ग्रहणम्

स्त्रीषु जिज्ञासा

गीते च नाम गोत्रयोः ग्रहणम्

सक्तस्य च अनुमरणम् ब्रूयात्

न त्व् एव अर्थेषु विवादः

सा तु गम्येन न अति प्रीयेत

विवादे तेन अपि अशक्यम् इति अर्थ निर्देशः

कर्षयन्त्यो ऽपि सर्व अर्थान् ज्ञायन्ते न एव योषितः

तम् अनु हर्ष शोकौ

दौर्मनस्ये व्याधि दौर्हृद अपदेशः

अशक्ये स्वयम् अपि तद् रूपा स्यात्

काम लक्ष्म तु दुर्ज्ञानं स्त्रीणां तद् भावितैः अपि

निःश्वासे जृम्भिते स्खलिते पतिते वा तस्य च आर्तिम् आशंसीत

दत्तस्य धारणम्

व्यवाये तद् उपचारेषु विस्मयश् चतुःषष्ट्यां शिष्य त्वम् तद् उपदिष्टानाम् च योगानाम् आभीक्ष्ण्येन अनुयोगः तद् सात्म्यात् रहसि वृत्तिर् मनोरथानाम् आख्यानं गुह्यानां वैकृत प्रच्छादनम् शयने परावृत्तस्य अनुपेक्षणम् आनुलोम्यं गुह्य स्पर्शने सुप्तस्य चुम्बनम् आलिङ्गनं च

प्रत्यागते काम पूजा

स्मरणम् अतीतानाम्

रञ्जयेत् न तु सज्जेत सक्त वत् च विचेष्टेत इति संक्षेप उक्तिः

बलात् कारेण च यदि अन्यत्र तया नीयेत तदा विषम नशनम् शस्त्रं रज्जुम् इति कामयेत

ग्लान्याम् उरसि ललाटे च करं कुर्वीत

उत्सङ्गे च अस्य उपवेशनम् स्वपनं च

तद् सुखम् उपलभ्य निद्रा लाभः

गुणतः परस्य अकीर्तनम्

तत् अवधार्य प्रशंसा विषये भाषणम्

प्रवासे शीघ्र आगमनाय शाप दानम्

भक्तिमान् चेद्

मूलकर्म अभिशङ्का

न निन्दा समान दोषस्य

कोपश् च अ दीर्घः

प्रत्यायनं च प्रणिधिभिर् नायकस्य

व्याधिं च एकम् अनिमित्तम् अ जुगुप्सितम् अ चक्षुस् ग्राह्यम् अनित्यं च ख्यापयेत्

तद् अभिगमने च जनन्या सह नित्यो विवादः

वायस पूजा च

तदीयम् आत्मीयं वा स्वयम् अविशेषेण पश्येत्

मात्रा विना किंचिन् न चेष्टेत
तत्र श्लोकाः

दोष हेतुः पृथक् त्वेन भेषज उद्देशः एव च

व्यायामात् अति संक्षोभात् अस्थीनाम् अति विघट्टनात्

शुक्र वाहीनि दुष्यन्ति शस्त्र क्षार अग्निभिः तथा

उदक वहानाम् स्रोतसां तालु मूलम् क्लोम च प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् इदम् विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा जिह्वा तालु ओष्ठ कण्ठ क्लोम शोषम् पिपासां च अति प्रवृद्धाम् दृष्ट्वा उदक वहानि अस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानि इति विद्यात्

रस वहानाम् स्रोतसां हृदयं मूलं दश च धमन्यः

तथा आतिसारिका कार्या तथा ज्वरचिकित्सिकी

अपि च एके स्रोतसाम् एव समुदयं पुरुषम् इच्छन्ति सर्व गत त्वात् सर्व सर त्वात् च दोष प्रकोपण प्रशमनानाम्

पुरीष वहानाम् स्रोतसां पक्वाशयो मूलं स्थूल गुदम् च प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् इदम् विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा कृच्छ्रेण अल्प अल्पम् स शब्द शूलम् अति द्रवम् अति ग्रथितम् अति बहु च उपविशन्तम् दृष्ट्वा पुरीष वहानि अस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानि इति विद्यात्

अन्न वहानाम् स्रोतसाम् आमाशयः मूलं वामं च पार्श्वं प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् इदम् विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा अनन्न अभिलषणम् अरोचक विपाकौ छर्दिं च दृष्ट्वा अन्न वहानि अस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानि इति विद्यात्

तेषां तु खलु स्रोतसां यथास्थूलं कतिचिद् प्रकारात् मूलात् च प्रकोप विज्ञानात् च अनुव्याख्यास्यामः ये भविष्यन्ति अलम् अनुक्त अर्थ ज्ञानाय ज्ञानवतां विज्ञानाय च अज्ञानवताम्

मेदस् वाहीनि दुष्यन्ति वारुण्याः च अति सेवनात्

रस आदि स्रोतसाम् कुर्यात् तत् यथास्वम् उपक्रमम्

वर्चस् वाहीनि दुष्यन्ति दुर्बल अग्नेः कृशस्य च

विदाहीनि अन्न पानानि स्निग्ध उष्णानि द्रवाणि च

विविधाशितपीतीये रस आदीनाम् यत् औषधम्

मांस वाहीनि दुष्यन्ति भुक्त्वा च स्वपतां दिवा

तत् यथा प्राण उदक अन्न रस रुधिर मांस मेदस् अस्थि मज्ज शुक्र मूत्र पुरीष स्वेद वहानि इति वात पित्त श्लेष्मणाम् पुनः सर्व शरीर चराणाम् सर्वाणि स्रोतांसि अयन भूतानि तद्वत् अतीन्द्रियाणाम् पुनः सत्त्व आदीनाम् केवलं चेतनावत् शरीरम् अयन भूतम् अधिष्ठान भूतम् च

न तु एतत् एवम् यस्य हि स्रोतांसि यत् च वहन्ति यत् च आवहन्ति यत्र च अवस्थितानि सर्वं तत् अन्यत् तेभ्यः

मांस वहानाम् च स्रोतसां स्नायुः मूलम् त्वक् च

स्रोतोविमाने निर्दिष्टः तथा च आदौ विनिश्चयः

गुरु शीतम् अति स्निग्धम् अतिमात्रम् समश्नताम्

अव्यायामात् दिवास्वप्नात् मेद्यानाम् च अति भक्षणात्

स्व धातु सम वर्णानि वृत्त स्थूलानि अणूनि च

तेषां सर्वेषाम् एव वात पित्त श्लेष्माणः प्रदुष्टा दूषयितारो भवन्ति दोष स्वभावात् इति

मूत्र विष् स्वेद वाहानाम् चिकित्सा मौत्रकृच्छ्रिकी

प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् रस आदि वह स्रोतसाम् विज्ञानानि उक्तानि विविधाशितपीतीये यानि एव हि धातूनां प्रदोष विज्ञानानि तानि एव यथास्वं प्रदुष्टानां धातु स्रोतसाम्

मज्ज वहानाम् स्रोतसाम् अस्थीनि मूलं संधयः च

अतिमात्रस्य च अकाले च अहितस्य च भोजनात्

क्षयात् संधारणाद् रौक्ष्याद् व्यायामात् क्षुधितस्य च

स्रोतांसि सिराः धमन्यः रसायन्यः रस वाहिन्यः नाड्यः पन्थानः मार्गाः शरीर छिद्राणि संवृत असंवृतानि स्थानानि आशयाः निकेताः च इति शरीर धातु अवकाशानाम् लक्ष्य अलक्ष्याणाम् नामानि भवन्ति

तेषां प्रकोपात् स्थान स्थाः च एव मार्ग गाः च शरीर धातवः प्रकोपम् आपद्यन्ते इतरेषां प्रकोपात् इतराणि च

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

कार्या तृष्णा उपशमना तथा एव आमप्रदोषिका

केवलं विदितं यस्य शरीरं सर्व भावात्

तत् एतत् स्रोतसां प्रकृति भूत त्वात् न विकारैः उपसृज्यते शरीरम्

स्रोतांसि दीर्घानि आकृत्या प्रतान सदृशाणि च

अभिष्यन्दीनि भोज्यानि स्थूलानि च गुरूणि च
मूत्र वहानाम् स्रोतसां वस्तिः मूलम् वङ्क्षणौ च प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् इदम् विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा अतिसृष्टम् अति बद्धम् प्रकुपितम् अल्प अल्पम् अभीक्ष्णं वा बहलं स शूलम् मूत्रयन्तं दृष्ट्वा मूत्र वहानि अस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानि इति विद्यात्

मेदस् वहानाम् स्रोतसां वृक्कौ मूलं वपावहनं च

अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयो ऽपि वा

भवन्ति च अत्र

रक्त वाहीनि दुष्यन्ति भजतां च आतप अनलौ

शारीराः सर्व रोगाः च स कर्मसु न मुह्यति

अस्थि वहानाम् स्रोतसां मेदो मूलं जघनं च

स्वेद वहानाम् स्रोतसां मेदो मूलं लोमकूपाः च प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् इदम् विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा अस्वेदनम् अति स्वेदनम् पारुष्यम् अति श्लक्ष्ण ताम् अङ्गस्य परिदाहं लोम हर्षम् च दृष्ट्वा स्वेद वहानि अस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानि इति विद्यात्

स्वेद वाहीनि दुष्यन्ति क्रोध शोक भयैः तथा

उत्पेषात् अति अभिष्यन्दात् अभिघातात् प्रपीडनात्

सामान्यं नाम पर्यायाः कोपनानि परस्परम्

शोणित वहानाम् स्रोतसां यकृत् मूलम् प्लीहा च

तत्र प्राण वहानाम् स्रोतसां हृदयं मूलं महास्रोतः च प्रदुष्टानां तु खलु एषाम् इदम् विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा अतिसृष्टम् अति बद्धम् कुपितम् अल्प अल्पम् अभीक्ष्णम् वा स शब्द शूलम् उच्छ्वसन्तं दृष्ट्वा प्राण वहानि अस्य स्रोतांसि प्रदुष्टानि इति विद्यात्

व्यायामाद् अति संतापात् शीत उष्ण आक्रम सेवनात्

अथ अतस् स्रोतसां विमानं व्याख्यास्यामः

रस वाहीनि दुष्यन्ति चिन्त्यानां च अति चिन्तनात्

अस्थि वाहीनि दुष्यन्ति वातलानां च सेवनात्

अति बहु त्वात् खलु केचिद् अपरिसंख्येयानि आचक्षते स्रोतांसि परिसङ्ख्यानि पुनर् अन्ये

अम्बु वाहीनि दुष्यन्ति तृष्णायाः च अति पीडनात्

संधारणात् अति अशनात् अजीर्ण अध्यशनात् तथा

औष्ण्यात् आमात् भयात् पानात् अति शुष्क अन्न सेवनात्

यावन्तः पुरुषे मूर्तिमन्तो भाव विशेषाः तावन्तः एव अस्मिन् स्रोतसां प्रकार विशेषाः
तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

ब्रह्मणा मुखेन

ऋतं हस्त अवनेजनम् कुल्या उपसेचनम्

ऋतस्य हस्ताभ्याम्

न च प्राणं रुणद्धि सर्व ज्यानिम् जीयते

स य ओदनस्य महिमानं विद्यात्

मित्रावरुणयोर् ऊरुभ्याम्

मुखतस् ते प्रजा मरिष्यति इति एनम् आह

अप्रतिष्ठानो ऽनायतनो मरिष्यसि इति एनम् आह

ततश् च एनम् अन्याभ्याम् अष्ठीवद्भ्यां प्राशीर् याभ्यां च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

उदरदारस् त्वा हनिष्यति इति एनम् आह

खलः पात्रं स्फ्याव् अंसाव् ईषे अनूक्ये

तेषां प्रज्ञानाय यज्ञम् असृजत

ततश् च एनम् अन्यैः प्राण अपानैः प्राशीर् यैश् च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

तया एनम् प्राशिषं तया एनम् अजीगमम्

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

त्वम् ओदनं प्राशीस् त्वाम् ओदना इति

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सं भवति य एवं वेद

एतद् वै ब्रध्नस्य विष्टपं यद् ओदनः

अश्वाः कणा गावस् तण्डुला मशकास् तुषाः

ऋतुभिर् दन्तैः

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

सप्त ऋषिभिः प्राण अपानैः

सत्ये प्रतिष्ठाय

अप्सु मरिष्यसि इति एनम् आह

तेन एनम् प्राशिषं तेन एनम् अजीगमम्

श्यामम् अयो ऽस्य मांसानि लोहितम् अस्य लोहितम्

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

चक्षुर् मुसलं काम उलूखलम्

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

समुद्रेण वस्तिना

बहु चारी भविष्यसि इति एनम् आह

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

ततश् च एनम् अन्यैर् दन्तैः प्राशीर् यैश् च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

द्यावापृथिवीभ्यां श्रोत्राभ्याम्

सत्येन उदरेण

न अल्पः इति ब्रूयान् न अनुपसेचनः इति न इदम् च किंच इति

स य एवं विदुष उपद्रष्टा भवति प्राणं रुणद्धि

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सं भवति य एवं वेद

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

दितिः शूर्पम् अदितिः शूर्प ग्राही वातो ऽपाविनक्

त्वष्टुर् अष्ठीवद्भ्याम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

अन्तरिक्षेण व्यचसा

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

सवितुः प्रपदाभ्याम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

बृहस्पतिना शीर्ष्णा

ततश् च एनम् अन्याभ्याम् ऊरुभ्यां प्राशीर् याभ्यां च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

जिह्वा ते मरिष्यति इति एनम् आह

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सं भवति य एवं वेद

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

ताभ्याम् एनं प्राशिषं ताभ्याम् एनम् अजीगमम्

ततश् च एनम् अन्येन मुखेन प्राशीर् येन च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

ताभ्याम् एनं प्राशिषं ताभ्याम् एनम् अजीगमम्

ततश् च एनम् अन्यया प्रतिष्ठया प्राशीर् यया च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

सीताः पर्शवः सिकता ऊबध्यम्

बृहद् आयवनं रथन्तरं दर्विः

विद्युत् त्वा हनिष्यति इति एनम् आह

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

ज्येष्ठतस् ते प्रजा मरिष्यति इति एनम् आह

कब्रु फलीकरणाः शरो ऽभ्रम्

ततश् च एनम् अन्येन व्यचसा प्राशीर् येन च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

ताभ्याम् एनं प्राशिषं ताभ्याम् एनम् अजीगमम्
तेन एनम् प्राशिषं तेन एनम् अजीगमम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सं भवति य एवं वेद

पराञ्चं च एनम् प्राशीः प्राणास् त्वा हास्यन्ति इति एनम् आह

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

अन्धो भविष्यसि इति एनम् आह

ततश् च एनम् अन्येन वस्तिना प्राशीर् येन च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

बधिरो भविष्यसि इति एनम् आह

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सं भवति य एवं वेद

ताभ्याम् एनं प्राशिषं ताभ्याम् एनम् अजीगमम्

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

कृष्या न रात्स्यसि इति एनम् आह

ओदन एव ओदनम् प्राशीत्

तेन एनम् प्राशिषं तेन एनम् अजीगमम्

द्यावापृथिवी श्रोत्रे सूर्याचन्द्रमसाव् अक्षिणी सप्त ऋषयः प्राण अपानाः

यावद् दाता अभिमनस्येत तन् न अति वदेत्

अग्नेर् जिह्वया

प्राण अपानाः त्वा हास्यन्ति इति एनम् आह

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

ओदनेन यज्ञवतः सर्वे लोकाः समाप्याः

ऋतवः पक्तार आर्तवाः समिन्धते

राजयक्ष्मस् त्वा हनिष्यति इति एनम् आह

ब्रध्न लोकः भवति ब्रध्नस्य विष्टपि श्रयते य एवं वेद

अश्विनोः पादाभ्याम्

पृथिव्या उरसा

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सं भवति य एवं वेद

यस्मिन्त् समुद्रो द्यौर् भूमिस् त्रयो अवर परम् श्रिताः

सर्पस् त्वा हनिष्यति इति एनम् आह

ततश् च एनम् अन्यया जिह्वया प्राशीर् यया च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

ततश् च एनम् अन्याभ्याम् अक्षीभ्यां प्राशीर् याभ्यां च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

तेन एनम् प्राशिषं तेन एनम् अजीगमम्

ततश् च एनम् अन्याभ्यां हस्ताभ्यां प्राशीर् याभ्यां च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

सर्व अङ्गः एव सर्व परुः सर्व तनूः सम्भवति य एवं वेद

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

तं त्वा ओदनस्य पृच्छामि यो अस्य महिमा महान्

न च सर्व ज्यानिम् जीयते पुरा एनम् जरसः प्राणो जहाति

तेन एनम् प्राशिषं तेन एनम् अजीगमम्

तेन एनम् प्राशिषं तेन एनम् अजीगमम्

एष वा ओदनः सर्व अङ्गः सर्व परुः सर्व तनूः

प्रत्यञ्चं च एनम् प्राशीर् अपानास् त्वा हास्यन्ति इति एनम् आह

ततश् च एनम् अन्येन उदरेण प्राशीर् येन च एतम् पूर्व ऋषयः प्राश्नन्

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्

तं वा अहं न अर्वाञ्चम् न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्
ते अब्रुवन् न वै नः अयम् मृत्युम् न पाप्मानम् अत्यवाक्षीत् मनसा उद्गात्रा दीक्षामहै इति

ते श्रोत्रेण उद्गात्रा अदीक्षन्त

ते ऽब्रुवन् न उ न्वाव नो ऽयम् मृत्युं न पाप्मानम् अत्यवाक्षीत्

ताम् पाप्मा अन्वसृज्यत

चक्षुषा उद्गात्रा दीक्षामहा इति

न हि एतेन प्राणेन पापम् वदति न पापम् ध्यायति न पापम् पश्यति न पापम् शृणोति न पापम् गन्धम् अपानिति

ते मनसा उद्गात्रा अदीक्षन्त

स यत् एव वाचा पापम् वदति सः एव स पाप्मा

ते चक्षुषा उद्गात्रा अदीक्षन्त

देवानाम् वै षट् उद्गातारः आसन् वाच् च मनः च चक्षुः च श्रोत्रम् च अपानः च प्राणः च

स यद् एव श्रोत्रेण शृणोति तद् आत्मन आगायद् अथ य इतरे कामास् तान् देवेभ्यः

ते ऽब्रुवन् न उ न्वाव नो ऽयम् मृत्युं न पाप्मानम् अत्यवाक्षीत्

ते अपानेन उद्गात्रा अदीक्षन्त

तत् पाप्मा अन्वसृज्यत

स यत् एव वाचा वदति तत् आत्मने आगायत् अथ ये इतरे कामाः तान् देवेभ्यः

ते अध्रियन्त तेन उद्गात्रा दीक्षामहै येन अपहत्य मृत्युम् अपहत्य पाप्मानम् स्वर्गम् लोकम् इयाम इति

तत् पाप्मा अन्वसृज्यत

ते वाचा उद्गात्रा अदीक्षन्त

स यद् एव चक्षुषा पश्यति तद् आत्मन आगायद् अथ य इतरे कामास् तान् देवेभ्यः

अपानेन उद्गात्रा दीक्षामहा इति

श्रोत्रेण उद्गात्रा दीक्षामहा इति

ते अब्रुवन् न उ न्वाव नः अयम् मृत्युम् न पाप्मानम् अत्यवाक्षीत् प्राणेन उद्गात्रा दीक्षामहै इति

ते प्राणेन उद्गात्रा अदीक्षन्त

अपहत्य ह एव मृत्युम् अपहत्य पाप्मानम् स्वर्गम् लोकम् एति यः एवम् वेद

तेन अपहत्य मृत्युम् अपहत्य पाप्मानम् स्वर्गम् लोकम् आयन्

स यत् एव प्राणेन प्राणिति तत् आत्मने आगायत् अथ ये इतरे कामाः तान् देवेभ्यः

स यद् एव अपानेन अपानिति तद् आत्मन आगायद् अथ य इतरे कामास् तान् देवेभ्यः

स यद् एव मनसा पापं ध्यायति स एव स पाप्मा

स यद् एव अपानेन पापं गन्धम् अपानिति स एव स पाप्मा
जया च विजया च एव जयन्ति च अपराजिता

भगः सूर्यो ऽर्यमा च एव मित्रो वै वरुणः तथा

आग्नेय्यां दिशि देवस्य हृदयं स्थापयेत् शिवैः

ऐशान्यां स्थापयेत् सोमम् पौरन्दर्यां तु लोहितम्

पौरंदर्यां न्यसेद् धर्मम् एकाग्र स्थित मानसः

खखोल्कं स्थाप्य मुद्रां तु स्थापयेत् मन्त्र रूपिणीम्

सविता च एव धाता च विवस्वन्त् च महा बलः

पुनः सूर्य अर्चनम् वक्ष्ये यत् उक्तम् धनदाय हि

वायव्यां च एव नेत्रं तु वारुण्याम् अस्त्रम् एव च

पूर्व आदौ अर्चयेत् देवान् इन्द्र आदीन् श्रद्धया नरः

आवाहनीं ततो बद्धा मुद्राम् आवाहयेत् रविम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे सूर्यार्चनविधिर् नाम सप्तदशो ऽध्यायः

वायव्यां च तथा केतुं कौबेर्यां राहुम् एव च

शेषः च वासुकिः च एव नागान् इत्यादि पूजयेत्

द्वितीयायां तु कक्षायां सूर्यान् द्वादश पूजयेत्

आग्नेय्यां सोम तनयम् याम्यां च एव बृहस्पतिम्
प्राप्य च आहवनीय आयतनम्

श्यैत अन्तानि इति शाण्डिल्यः

द्वीपं चेद् घर्म पात्राणि हरेयुः संततान्य् एव गायेत् न आकाङ्क्षेत् परिषेचनम्

समस्येत् पद देवते इति शाण्डिल्यः

उपग्रह प्रभृतीनि स्वरयन्तम् उपेयुर् ये घर्म उपयुक्ताः स्युः

पत्नी च

आभिरूप्यात् कर्तव्यानि इति एके

परिषिच्यमाने ऽप उपस्पृश्य वार्षाहरम्

रजत जातरूपे उपदधति तत् शुक्र चन्द्रे

न उत्तमम् पादं पुनर् अभ्यस्येत् इति वार्षगण्यः

अज आजिगं

शफाभ्यां परिगृह्णन्ति तत् वसिष्ठस्य शफौ इति

पय आहरन्ति तत् पयः

इष्टाहोत्रीयं परिषिक्ते

उपक्रम्य समापयेद् आ क्रतोर् अपवर्गात्

स्वे वा यज्ञे कुर्यात् इति एके

वशायां वाशम्

प्रायणीयायां प्रवद्भार्गवं

ह्रियमाणे व्रतपक्षौ

रौहिणाभ्यां पुरोडाशाभ्यां चरन्ति तद् राजन रौहिणके

उन्नते त्रैककुभम्

उक्षा चेद् अनुबन्ध्य औक्ष्णोरन्ध्रे

निधनाय एव स्तौभीं वाचं विसृजेत्

परिघर्म्यं सम्राडासन्द्यां समारोपयन्ति तद् आरूढवद् आङ्गिरसम् इत एत इति स्वर्णिधनं

आतिथ्यायां गायत्री साम औशनम्

उदवसानीयायाम् उद्वंशीयम्

उदयनीयायाम् उद्वत्

यथाकामी वा

तस्य देवतासु स उपायम् स्तोभम् आहरेद् अन् उपायम् पादाय अभ्यस्येत् उत्तमं पादं पञ्चनिधन वत् इति गौतमः

सत्रे सत्रस्यर्द्धि

तृचे वा एकस्याम् वा यजमानो निधनम् अनूपेयात्

शेषं यथा मरुतां भूतौ तथा समापयेत्

अञ्जन्ति घर्मं तत्र शार्ङ्गम्

अग्निं प्रणयन्ति तत्र अग्नेः व्रतम्

गणः सामानि उत्तराणि

धेनुम् उपसृजन्ति तत् धेनु

न वा कुर्यात्

हुते अश्विनोः व्रते अहर् रात्रयोः वा

रुचितं प्राहुस् तद् घर्मस्य वा रोचनम् इन्द्रस्य वा इति

पूर्वया द्वारा प्रपद्य उत्तरेण अग्नीन् गत्वा पश्चात् गार्हपत्यस्य तिष्ठन् महावीर आयतनम् प्रेक्षमाणो वामदेव्यं गायेत् इति धानञ्जय्यः

पदाय पदाय स्तोभेत्
विषासहिम् सहमानम् सासहानम् सहीयांसम् सहमानम् सहः जितम् स्वर् जितम् गो जितम् संधनाजितम् ईड्यम् नाम ह्वे इन्द्रम्

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्यानि

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

मा मा प्रापन् इषवः दैव्याः याः मा मानुषीः अवसृष्टाः वधाय

आयुष्मान् भूयासम्

शुक्रः असि

अहर् मा अत्यपीपरः

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

स्व राजे नमः

प्रियः देवानाम् भूयासम्

न ते आपुः महिमानम् अन्तरिक्षे

विराजे नमः

अशस्तिम् एषि सुदिने बाधमानः

सम्राजे नमः

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

सम्राजे नमः

सूर्य नावम् आरुक्षः शत अरित्राम् स्वस्तये

स यथा त्वम् भ्राजता भ्राजः असि एव अहम् भ्राजता भ्राज्यासम्

मा मा प्रापत् पाप्मा मा उत मृत्युः

त्वम् इन्द्र असि विश्व जित् सर्व विद्

स्व राजे नमः

ऋतस्य पन्थाम् अन्वेषि विद्वान्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

असति सत् प्रतिष्ठितम्

विषासहिम् सहमानम् सासहानम् सहीयांसम् सहमानम् सहः जितम् स्वर् जितम् गो जितम् संधनाजितम् ईड्यम् नाम ह्वे इन्द्रम्

सुमतौ ते स्याम

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

पुरुहूतः त्वम् इन्द्र

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्यानि

अहर् सत्रा अतिपारय

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

प्रियः प्रजानाम् भूयासम्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

त्वाम् इन्द्र ब्रह्मणा वर्धयन्तः सत्त्रम् निषेदुः ऋषयः नाधमानाः

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्यानि

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

प्रियः समानानाम् भूयासम्

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

रात्रिम् सत्रा अतिपारय

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

प्रियः पशूनाम् भूयासम्

विराजे नमः

उदिहि उदिहि सूर्य

त्वम् इन्द्रः

अ दब्धः दिवि पृथिव्याम् उत असि

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

उद्यते नमः

सुमतौ ते स्याम

अ दब्धेन ब्रह्मणा वावृधानः स त्वम् नः इन्द्र दिवि सम् शर्म यच्छ

त्वम् रक्षसे प्रदिशः चतस्रः

त्वम् महा इन्द्रः

रोचः असि

विषासहिम् सहमानम् सासहानम् सहीयांसम् सहमानम् सहः जितम् स्वर् जितम् गो जितम् संधनाजितम् ईड्यम् नाम ह्वे इन्द्रम्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

मा च अहम् द्विषते रधम्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

विषासहिम् सहमानम् सासहानम् सहीयांसम् सहमानम् सहः जितम् स्वर् जितम् गो जितम् संधनाजितम् ईड्यम् नाम ह्वे इन्द्रम्

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

परिवृतः ब्रह्मणा वर्मणा अहम् कश्यपस्य ज्योतिषा वर्चसा च

त्वम् तृतम् त्वम् पर्येषि उत्सम् सहस्र धारम् विदथम् स्वर् विदम्

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

त्वम् इन्द्र इमम् सु हवम् स्तोमम् एरयस्व

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

यान् च पश्यामि यान् च न तेषु मा सुमतिम् कृधि

त्वम् नः इन्द्र महते सौभगाय अदब्धेभिः परिपाहि अक्तुभिः

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

अस्तम् एष्यते नमः

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

स नः मृड

त्वम् प्रजापतिः

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

तुभ्यम् यज्ञः वितायते

त्वम् नः पृणीहि पशुभिः विश्व रूपैः

त्वम् लोकः

सुधायाम् मा धेहि परमे व्योमन्

तव इद् विष्णो बहुधा वीर्याणि

अन्तर्दधे अहम् सलिलेन वाचः

प्रजापतेः आवृतः ब्रह्मणा वर्मणा अहम् कश्यपस्य ज्योतिषा वर्चसा च

त्वम् शोचिषा नभसी विभासि

हित्वा अशस्तिम् दिवम् आरुक्षः एताम्

वर्चसा मा अभ्युदिहि

रुचिः असि

ऋतेन गुप्तः ऋतुभिः च सर्वैः

उदिताय नमः

स नः मृड

उदिहि उदिहि सूर्य

उदगात् अयम् आदित्यः विश्वेन तपसा सह