tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
भूत भव्य भवेशाय तुभ्यं कर्म आत्मने नमः

ऋषय ऊचुः

भृगोः शाप निमित्तम् तु देव असुर कृते तदा

सत्य प्रकृतयः देवाः पञ्च वीराः प्रकीर्तिताः

देवान् जित्वा सकृत् च अपि पातालं प्रतिपत्स्यथ

दत्त्वा भवन्तो ह्य् अभयं सम्प्राप्ता नो जिघांसया

महा कायाय दीप्ताय रोदनाय सहाय च

अकस्मात् कोपित अन्योन्यम् भविष्यन्ति इह मोहिताः

शुचये परिधानाय सद्योजाताय मृत्यवे

मित्रबाहुः सुनीथः च नाग्नजित्याः प्रजा हि सा

सत्य अन्तेषु महा आद्येषु चतुर्षु च नमः अस्तु ते

विष्णुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचो ऽब्रवीत्

रक्षस् घ्नाय पशु घ्नाय अविघ्नाय श्वसिताय च

पुरुषः कश्यपः तु आसीत् अदितिः तु प्रिया स्मृता

ततस् तम् स्तम्भितं दृष्ट्वा इन्द्रं देवाः च मूक वत्

प्रथितो द्वादशः तेषाम् घोरः कोलाहलः तथा

सर्व अभिभावी तेन त्वं भविष्यसि द्विजोत्तम

ततो देवाः तु संरब्धा दानवान् उपसृत्य ह

प्रपत्स्यसे तु तत् सर्वम् न अनुवाच्यम् तु कस्यचित्

सम्भूतः तु समुद्र अन्ते हिरण्यकशिपोः वधे

सरित् पर्वत वासिन्यः मूल पत्त्र फल अशनाः

प्रह्लादस्य हते तस्मिन् त्रैलोक्ये काल पर्ययात्

तिस्रः कोट्यः प्रवीराणां यादवानां महात्मनाम्

ऊचुस् तम् असुराः सर्वे क्रोध संरक्त लोचनाः

रोहितो दीप्तिमन्त् च एव ताम्रश् चक्रो जलंधमः

संग्रामः पञ्चमः च एव संजातः तारकामयः

महादेव उवाच

एवं प्रत्यनुनीतो वै ततः कोपं नियम्य सः

ततः काव्यः अनुचिन्त्य अथ ब्राह्मणो वचनं हितम्

सुशीला च तथा माद्री कौशल्या विजया तथा

कपालिने च वीराय मृत्यवे त्र्यम्बकाय च

अव्यक्ताय च महते भूत आदेः इन्द्रियाय च

दंष्ट्रया तु वराहेण समुद्रः तु द्विधा कृतः

तिग्म आयुधाय व्याख्याय सुसिद्धाय पुलस्तये

बुद्ध्वा तद् अन्तरम् सो ऽपि दैत्यानाम् इन्द्र नोदितः

प्रादुर्भावे ततस् तस्य ब्रह्मा ह्य् आसीत् पुरोहितः

यज्ञस्य अवभृथे दृश्यौ शण्डामर्कौ तु दैवतैः
अन्वासारिण उपस्पृशत अन्वासारिभ्यः स्वाहा

द्वारप उपस्पृश द्वारपाय स्वाहा

अथ उपतिष्ठते

शिवो भव शिवो भव

अथ पर्ण पुटम् कृत्वा तस्मिन् उपस्तीर्ण अभिघारितम् ओदन पिण्डम् अवदाय परो गव्यूतिं गत्वा वृक्ष आसजति

पाको देवः

दश एव अथ अपराणि

उपस्पृशत स्वाहा

निषङ्गिण उपस्पृशत निषङ्गिभ्यः स्वाहा इति

अथ अतस् बौढ्यविहार एव

नमो निषङ्गिण इषुधिमते तस्कराणां पतय इति

घोषिण उपस्पृशत घोषिभ्यः स्वाहा

क्षेत्रस्य पत इति

अथ उपतिष्ठते

द्वारपि उपस्पृश द्वारप्यै स्वाहा इति चत्वारि पलाशानि ददाति

अथ एनम् क्षैत्रपत्यं पयसि स्थालीपाकं श्रपयित्वा अभिघार्य उद्वास्य गवां मार्गे अन् अग्नौ क्षेत्रस्य पतिं यजति

समश्नन्त उपस्पृशत समश्नद्भ्यः स्वाहा इति

दश अथ अपराणि

विचिन्वन्त उपस्पृशत विचिन्वद्भ्यः स्वाहा

चतुर्षु सप्तसु वा पलाशेषु तं तथा एव आवाहयति यथा शूलगवम्

अथ एतस्य क्षैत्रपत्यस्य ये सनाभयो भवन्ति ते प्राश्नन्ति यथा एव एषाम् कुल धर्मः भवति

यजते

गृहप उपस्पृश गृहपाय स्वाहा

देव सेनाः उपस्पृशत देव सेनाभ्यः स्वाहा इति

या आख्याता देव सेनाः याः च अन् आख्याताः उपस्पृशत ताभ्यः स्वाहा इति

क्षेत्रस्य पतिना वयं

अथ चान्दन सुरा उदक अ क्षत अक्षत गोमय दूर्वा स्तम्ब उदुम्बर पलाश शमी वैकङ्कत अश्वत्थेन गो वालेन इति गाः प्रोक्षति वृषाणम् एव अग्रे

गृहपि उपस्पृश गृहप्यै स्वाहा

इति अथ शिवो ह एव भवति
वैश्वानरो ऽग्निष्टोमम्

राथंतरः सन्धिः

पितरो नाराशंसाः

सु पूतः पूतभृति सु शुक्र श्रीः मन्थ श्रीः सक्तु श्रीः क्षीर श्रीः ककुभः पात्रेषु

यद् देवत्यः सोमस् तद् देवत्यः पशुः

यज्ञो दक्षिणायाम्

होत्रा प्रवरे

वसवः प्रयाजेषु

ऐन्द्राबार्हस्पत्यं ब्राह्मणाच्छंसिन उक्थं भवति

आदित्या अनुयाजेषु

ऐन्द्रावैष्णवम् अछावाकस्य उक्थम् भवति

यद् अवारे तीर्थं तत् प्रायणीयम्

ऐन्द्रं माध्यंदिनं सवनम्

वैष्णवो वशायाम्

ऐन्द्रावरुणं मैत्रावरुणस्य उक्थम् भवति

समुद्र ऋजीषे

वातो मारुतो गणो ऽभ्यावृत्तः

कासु ब्रह्म समिष्ट्याम्

भक्षो भक्ष्यमाणः

रुद्रो हूयमानः

वायुर् बहिष्पवमाने

नृ चक्षाः प्रतिख्यातः

पर्याय आग्नेयः

वरुणो ऽवभृथे

ऐन्द्रः षोडशी रात्रः

सौर्यम् आश्विनम्
अत इयम् अराति व्यसनाय कारिते महति भूमि गृहे कृत्रिम शैल गर्भ उत्कीर्ण नाना मण्डप प्रेक्षा गृहे प्रचुर परिबर्हया भवत्या संवर्ध्यताम्

अथ अवोचम् अपसरतु द्विक कीटः एषः

स्त्री धर्मः च एष यत् अदुष्टस्य दुष्टस्य वा भर्तुर् गतिर् गन्तव्या इति

मन्त्रिणा पुनर् अहम् भद्र मृत्युः एव एष मृत्युविजयो नाम हिंसा विहारी

यत् अयम् अक्षिभ्याम् विना अवनिपेन चिकीर्षितः प्राणैः एव वियोजितो विधिना इति

कंचित् सुतं च प्रसूतवती

बन्धुमती विनयवती कान्तिमती च अभिन्ना

हंसावली शूरसेना सुलोचना च अनन्या

श्रुत्वा च एतत् प्रीति युक्तः समादिक्षत् क्षितीश्वरः क्रियतां कुल उचितः संस्कारः

अतर्कयं च कर्कशो ऽयं पुरुषः कार्पण्यम् इव वर्षति क्षीण तारम् चक्षुः आरम्भः च साहस अनुवादी नूनम् असौ प्राण निःस्पृहः किम् अपि कृच्छ्रं प्रिय जन व्यसन मूलम् प्रतिपत्स्यते

दर्वीकरः तु तम् अपि चण्डालं दष्ट्वा रूढ त्रास द्रुत लोक दत्त मार्गः प्राद्रवत्

कामम् इयम् पितामहेन दर्पसाराय संकल्पिता

मनाक् इव च मद् सम्बन्धम् आख्याय हर्ष विस्मित आत्मनोः पित्रोः अकथयम् आज्ञापयतं का अद्य नः प्रतिपत्तिः इति

पृष्टः च मया एकदा रहसि जात विश्रम्भेन आभाषत स्व चरितम् आसीत् कुसुमपुरे राज्ञो रिपुञ्जयस्य मन्त्री धर्मपालो नाम विश्रुत धीः श्रुत ऋषिः

तत्र च पूर्वम् एव पूर्णभद्र उपस्थापितेन च मया वैनतेय ताम् गतेन निर्विषीकृतं भर्तारम् ऐक्षत

अस्य तु पाणिग्राहकस्य गतिम् अन् अनुप्रपद्यमाना भवत् कुलम् अतो अनुमन्तुम् अर्हसि भर्त्रा सह चिता अधिरोहणाय माम् इति

एहि परिष्वजस्व इति भूयस् भूयस् शिरसि जिघ्रन्त्य् अङ्कम् आरोपयती तारावलीं गर्हयती आलिङ्गयती अश्रुषु अभिषिञ्चती च उत्कम्पित अङ्ग यष्टिः अन्यादृशा इव क्षणम् अजनिष्ट

दृष्ट्वा एव स मां रुष्टम् उद्गर्जन्तम् उत्क्रान्त यन्तृ निष्ठुर आज्ञः पलायिष्ट

अकथयं च बिल कथाम्

क्रूरा खलु तारावली या त्वा उपलभ्य अपि तत्त्वतः कुबेराद् अ समर्प्य मे अर्पितवती देव्यै वसुमत्यै सा एव वा सदृश कारिणी

न चेद् गोप्यम् इच्छामि श्रोतुं शोक हेतुम् इति

अव्यथिष्ट च दृष्टा एव स मां नारी जनः

अथ देवः चण्डसिंहः माम् आहूय उपह्वरे समाज्ञापयत् ऋद्धिमति कन्यका इयम् कल्याण लक्षणा

ततः स्वम् एव आगारम् आनीय काण्डपटी परिक्षिप्ते विविक्त उद्देशे दर्भ संस्तरणम् अधिशाय्य स्वयं कृत अनुमरण मण्डनया त्वया च तत्र संनिधेयम्

को दोषः तथा अस्तु इति तातस्य मतम् अन्वमंसि

प्रकृतयः च भूयस्यो न मे व्यसनम् अनुरुध्यन्ते

आनीय च स्व भवनम् आयस निगड संदित चरण युगलम् अवनमित मलिन वदनम् अश्रु बहुल रक्त चक्षुषम् एकान्ते _ अदर्शयम्

अपि तु संकुले यदि कश्चिद् पातयेत् तद् अङ्गे शस्त्रिकां सर्व एव मे यत्नो भस्मानि हुतम् इव भवेत् इति

स मां स बहु मानम् निर्वर्ण्य को दोषः श्रूयताम् इति

प्रयत्न संवर्धितः ऽपि पित्रा दैव छन्द अनुवर्ती चौर्य वृत्तिः आसम्

कथम् अपि समगच्छे च

सखी मे तारावली सपत्नी च किम् अपि कलुषित आशया रहसि भर्त्रा मद् गोत्र अपदिष्टा प्रणयम् अपि उपेक्ष्य प्रणम्यमाना अपि अस्माभिर् उपोढ मत्सरा प्रावसत्

तद् प्रायेण एकान्ते सुलक्षणया कान्ताय कथितम्

पिता मे प्राब्रवीत् वत्स गृहम् एव इदम् अस्मदीयम् अति विशाल प्राकार वलयम् अक्षय्य आयुध स्थानम्

कथम् इह निवसथ इति

अन्यः कश्चिन् मातंग पतिः आनीयताम्

तत्र एतावत् मया अवगतम् त्वं किल शौनकः शूद्रकः कामपालः च अभिन्नः

तया एव निवर्तमानया निशीथे राज्य वीथौ आरक्षिक पुरुषैः अभिगृह्य तर्जितया दण्ड पारुष्य भीतया निर्भिन्न प्रायम् रहस्यम्

पुनर् अन्यः ऽपि यदि स्यात् अन्याय वृत्तिः तम् अपि एवम् एव यथार्हेण दण्डेन योजयिष्यति देवः इति

ततः पितरम् उज्जीव्य तद् अभिरुचितेन अभ्युपायेन चेष्टिष्यामहे इति

शक्ष्यामि सहस्रम् अपि सु भटानाम् उदायुधानाम् हत्वा पितरं मोचयितुम्
अथ मद् अम्बा मरण मण्डनम् अनुष्ठाय स करुणम् सखीः आमन्त्र्य मुहुर् अभिप्रणम्य भवन देवता यत्न निवारित परिजन आक्रन्दिता पितुः मम शयन स्थानम् एकाकिनी प्राविक्षत्

या किल शौनक अवस्थायाम् अग्नि साक्षिकम् आत्मसात् कृता गोप कन्या सा एव किल आर्य दासी पुनर् च अद्य तारावली इति अभूवम्

इह च नो वसन्तीनां द्वादश समाः समत्ययुः

अनाथकं च तत् राज्यम् मद् आयत्तम् एव जातम्

यथा आज्ञापितः ऽस्मि इति विज्ञापितो ऽयं मया मित्र वत् मयि अवर्तिष्ट

इत्थम् अहम् मन्त्रि पद अपदेशम् यौवराज्यम् अनुभवन् विहरामि विलासिनीभिः इति

वेदिमती आर्य दासी सोमदेवी वा एका एव

स तथा उक्त्वा निज वासगृहस्य द्वि अङ्गुल भित्तौ अर्ध पादम् किष्कु विष्कम्भम् उद्धृत्य तेन एव द्वारेण स्थानम् इदम् अस्मान् अवीविशत्

वेशेषु विलसन्तं माम् असौ विनय रुचिः अवारयत्

प्रकृति कोप भयात् तु मद् मात्रा मुमुक्षितो ऽपि न मुक्त एव सिंहघोषः

बिभेमि च कान्तिमती वृत्तान्तात् आरभ्य कन्यकानां प्रकाश अवस्थापनात्

तं च देव ज्येष्ठम् चण्डघोषं विषेण हत्वा बालो अयम् असमर्थः इति त्वम् अद्य अपि प्रकृति विश्रम्भणाय उपेक्षितः

भवत् अनुमत्या विना तव कन्या अभिमर्शी

तम् एव अन्तक पुरम् अभिगमयितुम् यतस्व इति

पुनः प्रसुप्ते राजनि प्राह ऋतुमत् युत असिः आसीत्

स एवं मादृशे ऽपि जन्तौ परिचर्या अनुबन्धी बन्धुः एकः सर्व भूतानाम् अलसकेन स्वर्गते श्वशुरे ज्यायसि जन्तौ परिचर्या अनुबन्धी बन्धुः एकः सर्व भूतानाम् अलसकेन स्वर्गते श्वशुरे ज्यायसि च श्याले चण्डघोष नाम्नि स्त्रीष्व् अति प्रसङ्गात् प्राक् एव क्षय क्षीण आयुषि पञ्च वर्ष देशीयम् सिंहघोष नामानम् पैशुन्य वादिनाम् दुर्मन्त्रिणः कतिचिद् आसन्नं तरंग भूताः

तत् अहम् अमुना एव सह चिता अग्निम् आरोक्ष्यामि

द्वित्राणि दिनान्य् अतिक्रम्य मत्तकाशिनीं ताम् अवादिषम् प्रिये प्रत्यपकृत्य मद् प्राण द्रोहिनः चण्डसिंहस्य वैर निर्यातन सुखम् अनुबुभूषामि इति तया स स्मितम् अभिहितम् एहि कान्त कान्तिमती दर्शनाय नयामि त्वाम् इति

इयं च वत्सा तरुणीभूता

अनेन तातम् अलक्ष्यमाणः संकुले यदृच्छया पतितेन नाम दंशयित्वा तथा विषं स्तम्भयेयं यथा मृत इति उदास्यते

अथ प्रसव वेदनया मुक्त जीविता आचारवती पतेः अन्तिकम् अगमत्

अथ असौ निर्भयो ऽद्य प्रियतमा विरह पाण्डुषु अवयवैर् धैर्य स्तम्भित अश्रु पर्याकुलेण चक्षुषा ऊष्म श्वास शोषिताभिः इव आनति पेशलाभिः वाग्भिर् वियोगं दर्शयन्तम् कथम् अपि राज कुले कार्याणि कारयन्तम् पूर्व संकेतितैः पुरुषैर् अभिग्राह्य अबन्धयत्

अथ छन्नं च विहरता कुमारीपुरे सा मया आसीत् आपन्नसत्त्वा

एवम् अनेक मृत्यु मुख परिभ्रष्टम् दैवात् मया उपलब्धम् तम् एकपिङ्ग आदेशात् वने तपस्यतो राजहंसस्य देव्यै वसुमत्यै तद् सुतस्य भावि चक्रवर्तिनः राजवाहनस्य परिचर्या अर्थम् समर्प्य गुरुभिः अभ्यनुज्ञाता कृतान्त योगात् कृतान्त मुख भ्रष्टस्य ते पाद पद्म शुश्रूषा अर्थम् आगता अस्मि इति

येन अहम् मुहूर्तं विहृत्य गच्छामि गन्तव्यां गतिम् इति

तैः किल असौ इत्थम् अग्राह्यत प्रसह्य एव स्वसा ते अमुना भुजङ्गेन संगृहीता

अवार्य दुर्नयः च अहम् अपसृत्य दिङ्मुखेषु भ्रमन् यदृच्छया अस्याम् वाराणस्यां प्रमद वने मदनदमन आराधनाय निर्गत्य सह सखीभिः कन्दुकेन अनुक्रीडमानाम् काशि भर्तुः चण्डसिंहस्य कन्यां कान्तिमतीं नाम चकमे

मया अपि तद् पितृ व्यसनम् आकर्ण्य पर्यश्रुणा सो ऽभिहितः सौम्य किं तव गोपायित्वा

उपस्पृश्य मणि भङ्ग निर्मल अम्भसि मणिकर्णिकायाम् अविमुक्तेश्वरं भगवन्तम् अन्धक मथनम् अभिप्रणम्य प्रदक्षिणं परिभ्रमन् पुरुषम् एकम् आयामवन्तम् आयस परिघ पीवराभ्याम् भुजाभ्याम् आबध्यमान परिकरम् अविरत रुदित उच्छून ताम्र दृष्टिम् अद्राक्षम्

उच्चावच प्रलापाः प्रस्तुताः

क्षिणोति च पुरा स कृतघ्नो भवन्तम्
तत् विरम्य कर्मणो अस्मात् मलीमसात् किम् अलम् असि प्रतिपद्य अस्मान् आर्य वृत्त्या वर्तितुम् इति

देव सो ऽहम् अप्य् एभिर् एव सुहृद्भिः एक कर्मा ऊर्मिमालि नेमि भूमि वलयम् परिभ्रमन् उपासरम् कदाचिद् काशि पुरीम् वाराणसीम्

तेन एव दीप दर्शित बिल पथेन गत्वा स्थिते ऽर्धरात्रे तद् अर्ध पादम् प्रत्युद्धृत्य वासगृहं प्रविष्टो विस्रब्ध सुप्तम् सिंहघोषं जीव ग्राहम् अग्रहीषम्

अहं तु घोषण स्थाने चिञ्चा वृक्षम् घनतर विपुल शाखम् आरुह्य गूढ तनुः अतिष्ठम्

गता च सा भूमि स्वर्ग कल्पम् अनल्प कन्यका जनम् कम् अपि उद्देशम्

मया अपि द्विगुण आबद्ध मन्युना निर्भर्त्स्य अभिहतः निवृत्य अपाद्रवत्

तस्य किल स्थाने स्थाने दोषान् उद्घोष्य तथा उद्धरणीये चक्षुषी यथा तद् मूलम् एव अस्य मरणं भवेत् इति

चण्डघोषः तु युवराजो अति आसङ्गात् अङ्गनासु राजयक्ष्मणा सुर क्षयम् अगात् देव्याम् आचारवत्याम्

क्वचिद् करवीर तले मया सह निषण्णः कथाम् अकार्षीत् महाभाग सो अहम् अस्मि पूर्वेषु काम चरः पूर्णभद्रो नाम गृहपति पुत्रः

अनवसित वचने एव मयि महान् आशीविषः प्राकार रन्ध्रेण उदैरयत् शिरः

भूयस् च नेत्रा जात संरम्भेन निकाम दारुणैः वाच् अङ्कुश पाद पातैः अभिमुखीकृतः

अभूवं च भवत् पाद पङ्कज रजस् अनुग्राह्याः स च इदानीम् भवत् चरण प्रणाम प्रायश्चित्तम् अनुतिष्ठतु सर्व दुश्चरित क्षालनम् अनार्यः सिंहघोषः इति अर्थपालः प्राञ्जलिः प्रणनाम

तथा भूते च तस्मिन् अङ्गना समाजे कुसुमिता इव काश यष्टिः स्थविरा काचिद् चरणयोः मे निपत्य त्रास दीनम् अब्रूत दीयताम् अभय दानम् अस्मै अनन्य शरणाय स्त्री जनाय

अस्ति अत्र भोग्य वस्तु वर्ष शतेन उपभोगेन अपि अक्षय्यम् इति

राज ज्ञया निशीथे ऽहम् आक्रीडन गिरि दरी गृहे विश्रब्ध प्रसुप्तः तया उपदर्शितः यथा उपपन्न रज्जु बद्धः श्मशानम् उपनीय मातंग उद्यतेन कृपाणेन प्राजिहीर्ष्ये नियति बलात् लून बन्धः तम् असिम् आच्छिद्य अन्त्यजम् तम् अन्यान् च कांश्चिद् प्रहृत्य अपासरम्

यः तस्य सुतो यक्ष कन्यया देवस्य राजवाहनस्य पाद शुश्रूषा अर्थम् देव्या वसुमत्या हस्त न्यासः कृतः सो अहम् अस्मि

शबर्या च श्मशान अभ्याशम् नीतः

अश्रावयत् च तनय वार्त्ताम् तारावली कान्तिमत्यै सोमदेवी सुलोचना इन्द्रसेनाभ्यः च पूर्व जाति वृत्तान्तम्

अस्ति चेद् मम अपि को ऽपि साहाय्य दान अवकाशः तम् एनम् अभ्युपेत्य इति अपृच्छम् भद्र संनाहो ऽयं साहसम् अवगमयति

अमुया च इयम् मणिकर्णिका नाम कन्या प्रसूता

उपकृताश् च मया अति बहवः सन्ति सामन्ताः

बहु उपयुक्ता च बुद्धिः मुक्त बन्धः ते श्वशुरः पश्यतु माम् इति अभिधाय भूयः प्रमतिम् एव पश्यन् प्रीति स्मेरः प्रस्तूयतां तावत् आत्मीयम् चरितम् इति आज्ञापयत्

कुपितान् च संगृह्य प्रोत्साह्य अस्य प्रकृति अमित्रान् उत्थाप्य सहजान् च द्विषः दुर्दान्तम् एनम् उच्छेत्स्यामः इति

सा तु मया प्रत्यवादि सुदत्यः मा स्म भवत्यो भैषुः

अतो मे दौर्मनस्यम् इति

वध्ये च मयि मत्त हस्ती मृत्युविजयो नाम हिंसा विहारी राज गोपुर उपरि तल अधिरूढस्य पश्यतः कामपाल नाम्नः उत्तम अमात्यस्य शासनाज् जन कण्ठ रव द्वि गुणित घण्टा रवः मण्डलित हस्त काण्डम् समभ्यधावत्

त्वया तु मुक्त त्रासया राज्ञे प्रेषणीयम् एष खलु क्षात्र धर्मः यद् बन्धुर् अबन्धुः वा दुष्टः स निरपेक्षं निर्ग्राह्य इति

अहं च बाह्य कक्ष गतः त्वया प्रवेशयिष्ये

अभिपत्य च मया निर्भयेन निर्भर्त्सितः परिणमन् दारु खण्ड सुषिर अनुप्रविष्ट उभय भुज दण्ड घटित प्रतिमानः भीत वत् न्यवर्तिष्ट

सो अयम् अपि तावत् त्वया एवंभूतः कृतः

अथ मद् अम्बा पूर्णभद्र बोधित अर्था तादृशे ऽपि व्यसने न अति विह्वला कुल परिजन अनुयाता पद्भ्याम् एव धीरम् आगत्य मद् पितुः उत्तमाङ्गम् उत्सङ्गेन धारयती आसित्वा राज्ञे समादिशत् एष मे पतिः ते अपकर्ता न वा इति दैवम् एव जानाति
तेन अस्मै तद् क्षण प्रबुद्धेन भीत्या अनुनीय दत्ता कन्या

कस्य हेतोः आगतः ऽसि इति

अथ मया उपेत्य स रभसम् आक्रुष्टः रुष्टः च यन्ता हन्त मृतो ऽसि कुञ्जर अपसदः इति निशितेन वारणेन वारणं मुहुर् मुहुर् अभिघ्नत् निर्याण भागे कथम् अपि मद् अभिमुखम् अकरोत्

तत् पृच्छेयम् एनम्

सा माम् अञ्जलि किसलय उत्तंसितेन मुख विलोल कुन्तलेन मूर्ध्ना प्रणम्य मया सह वन वट द्रुमस्य कस्य अपि महतः प्रच्छाय शीतले तले निषण्णा का असि वासु कुतो असि आगता कस्य हेतोः अस्य मे प्रसीदसि इति स अभिलाषम् आभाषिता मया वाच् मयम् मधु वर्षम् अवर्षत् आर्य नाथस्य यक्षाणां मणिभद्रस्य अस्मि दुहिता तारावली नाम

स तु तस्यां कान्तिमती अवस्थायाम् अद्य उदभूत्

सति अर्थे निज गृहात् नृप गृहम् सुरङ्गया उपसरन् इह अन्तरे वो दृष्टवान्

तम् अपराधम् अनुवृत्त्या प्रमार्ष्टुम् आगतः इति

श्रुत्वा एतत् बद्ध कलकले महाजने पितुः अङ्गे प्रदीप्त शिरसम् आशीविषम् व्यक्षिपम्

ताम् इमाम् मालव इन्द्र नन्दनाय दर्पसाराय विधिवत् वर्धयित्वा दित्सामि

तावत् मम पितरं तस्करम् इव पश्चात् बद्ध भुजम् उद्धुर ध्वनि महाजन अनुयातम् आनीय मद् अभ्याशे एव स्थापयित्वा मातंगः त्रिस् अघोषयत् एष मन्त्री कामपालो राज्य लोभात् भर्तारं चण्डसिंहम् युवराजं चण्डघोषं च विष अन्नेन उपांशु हत्वा पुनर् देवः ऽपि सिंहघोषः पूर्णयौवन इति अमुष्मिन् पापम् आचरिष्यन् विश्वासात् रहस्य भूमौ पुनर् अमात्यम् शिव नागम् आहूय स्थूणम् अङ्गार वर्षम् च राज वधाय उपजप्य तैः स्वामि भक्त्या विवृत गुह्यः राज्य कामुकस्य अस्य ब्राह्मणस्य अन्धतमस प्रवेशः न्याय्य इति प्राड्विवाक वाक्यात् अक्षि उद्धरणाय नीयते

स तथा इति हृष्टतरः तूर्णम् अगमत्

औरस इव अस्मिन् वत्से वत्सल ता इति मया विज्ञापितः सत्यम् आह वराकी इति तद् मूलाम् अति महतीम् कथाम् अकरोत्

बालः च किल शूद्रक अवस्थे त्वयि आर्य दासी अवस्थायाम् मयि उदभूत्

त्वद् अम्बया कान्तिमत्या च इयम् गर्भ स्था एव द्यूत जिता स्व मात्रा ते एव जाया त्वेन समकल्प्यत

अतो अत्र एकान्ते यथेष्टम् अश्रु मुक्त्वा तस्य साधोः पुरः प्राणान् मोक्तु कामः बध्नामि परिकरम् इति

तम् अहम् मन्त्र औषध बलेन अभिगृह्य पूर्णभद्रम् अब्रवम् भद्र सिद्धं नः समीहितम्

अतो अत्र एव कतिपयानि अहानि स्थित्वा कोपान् उत्पादयिष्यामः

अशरणः च भ्रमन् अटव्याम् एकदा अश्रु मुखया कया अपि दिव्य आकारया स परिचारया

अपतत् च एष भूमौ मृत कल्पः

अथ अपरेद्युस् प्रकृति मण्डलम् संनिपात्य विधिवत् आत्मजायाः पाणिम् अग्राहयत्

अलङ्घ्यतमा च गुप्तिः

स्थिते ऽर्धरात्रे राज्ञो वासगृहम् अनीये

आरूढः च लोको यथायथम् उच्चैस् स्थानानि

एषु किल दिवसेषु अयथापूर्वम् आकृतौ कान्तिमत्याः समुपलक्ष्य राज महिषी सुलक्षणा नाम स प्रणयम् अपृच्छत् देवि न अहम् आयथातथ्येन विप्रलम्भनीया

स तथा दूषितो ऽपि यक्षिणी भयात् न अमुष्मिन् पापम् आचरितुम् अशकत्

देवो ऽपि राजवाहनः बहु पराक्रान्तम्

अथ अस्याम् काशि पुर्याम् अर्य वर्यस्य कस्यचिद् गृहे चोरयित्वा रूपाभिग्राहितो बद्धः

सा अहम् कदाचिद् अगस्त्य पत्नीम् लोपामुद्रां नमस्कृत्या अपावर्तमाना मलय गिरेः परेत आवासे वाराणस्याः कम् अपि दारकं रुदन्तम् अद्राक्षम्

युवति जन अनुकूलः पश्चिमो विधिः अनुज्ञातव्यः इति

तां पुनर् अवोचम् अद्य एव राज गृहे किम् अपि कार्यं साधयित्वा प्रतिनिवृत्तो युष्मासु यथार्हं प्रतिपत्स्ये इति

तत् अत्र प्राप्तरूपं चिन्त्यतां कुमारेण एव इति

इति श्री दण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते ऽर्थपालचरितं नाम चतुर्थ उच्छ्वासः

किम् असि देव कुमारः दनुज युद्ध तृष्णया रसातलं विविक्षुः

मद् उक्तम् च केचिद् अन्वमन्यन्त अपरे पुनर् निनिन्दुः

आज्ञापय को ऽसि

न हि तादृशात् भाग्य राशेः विना मादृशो जनो अल्प पुण्यः ते अर्हति कल प्रलाप अमृतानि कर्णाभ्यां पातुम्
श्रुत्वा ताम् अनेक जन्म रमणाम् असकृत् आश्लिष्य हर्ष अश्रु मुखः मुहुर् मुहुर् सान्त्वयित्वा तद् प्रभाव दर्शिते महति मन्दिरे ऽहर्निशं भूमि दुर्लभान् भोगान् अन्वभूवम्

ततस् तद् शिरस् भाग वर्तिनीम् आदाय असि यष्टिम् प्रबोध्य एनम् प्रस्फुरन्तम् अब्रवम् अहम् अस्मि भवत् जामाता

सु भटानाम् च अनेक सहस्रम् अस्ति एव स सुहृद् पुत्र दारम्

अहम् अस्मि द्विजाति वृषात् कामपालात् देव्याम् कान्तिमत्याम् उत्पन्नो ऽर्थपालो नाम

स एव निवेदितो नियतम् अनुज्ञास्यति

त्वया तु मुक्त साध्वसेन माता मे बोधयितव्या या यक्ष्या वने देव्या वसुमत्या हस्त अर्पितः त्वद् सूनुः सो ऽनुप्राप्तः पितुः अवस्थाम् मत् उपलभ्य बुद्धि बलात् इत्थम् आचरिष्यति

जनयिता अपि मम नरकात् इव स्वर्गम् तादृशात् अव्यसनात् तथाभूतम् अभ्युदयम् आरूढः पूर्णभद्रेण विस्तरेण यथा वृत्तान्तम् आवेदितः भगवतो मघवतो ऽपि भाग्यवन्तम् आत्मानम्

अवर्ध्यत च विनयवत्या स्नेह वासनया

अमुष्य पुत्रः सुमित्रो नाम पित्रा एव समः प्रज्ञा गुणेषु

अथ अहम् आहूय आज्ञप्ता हरसखेन बाले बाले अस्मिन् कीदृशः ते भावः इति

ते च अस्माभिः प्रत्यहम् अहन्यन्त

हृष्टतमा पत्युः पादयोः पर्यश्रु मुखा प्रणिपत्य मां च मुहुर् मुहुर् प्रस्नुत स्तना परिष्वज्य स हर्ष बाष्प गद्गदम् अगदत् पुत्र यो ऽसि जात मात्रः पापया मया परित्यक्तः स किमर्थम् एवम् माम् अति निर्घृणाम् अनुगृह्णासि
शाखो विशाखो गो शाखः शिवो न एकः क्रतुः समः

शिव ज्ञान रतः श्रीमान् शिखि श्रीपर्वत प्रियः

घृत आद्यैः स्नापयेत् रुद्रम् स्थाल्या वै कलशैः शुभैः

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुण उत्तमः

मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सु शोभनम्

सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्व लोक भृत्

भगो विवस्वन्त् आदित्यः योग आचार्यः बृहस्पतिः

तदा प्राह महादेवः प्रहसन् इव शङ्करः

लब्ध्वा रथाङ्गं तेन एव निहत्य च महा असुरान्

पिङ्गलाक्षः अथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः

त्वम् एव परमात्मा हि त्वं पिता जगन्ताम् अपि

उन्मत्तवेषश् चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः

हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता

त्वम् एव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन

कैलासपति कामारिः सविता रविलोचनः

गोपयामास कमलं तदा एकम् भुवनेश्वरः

वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः

तस्मात् तेन निहन्तव्या न अन्यैः शस्त्र शतैः अपि

धर्म कर्म अक्षमः क्षेत्रं भगवान् भग नेत्र भिद्

प्रणेमुः तम् सुरेशानं शोक संविग्न मानसाः

हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत

स्वयम् ज्योतीः अनु ज्योतिः आत्म ज्योतिः अ चञ्चलः

ज्योतिस् मयः निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः

ब्रह्मचारी लोक चारी धर्मचारी धनाधिपः

जन्माधिपो महादेवः सकल आगम पारगः

कालभक्षः कलङ्क अरिः कङ्कणी कृत वासुकिः

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस् तमिस्रहा

आम्नायः अथ समाम्नायः तीर्थदेव शिवालयः

प्रमाण भूतः दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः

एवम् उक्त्वा ददौ चक्रं सूर्य अयुत सम प्रभम्

द्युमणिस् तरणिर् धन्यः सिद्धिदः सिद्धि साधनः

दत्त्वा एनम् नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः

भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्म लोचनः

अमोघो ऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगत ज्वरः

तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्य अग्नौ प्रणम्य च

पस्पर्श च कराभ्यां वै सु शुभाभ्याम् उवाच ह

विबुध अग्र वर श्रेष्ठः सर्व देव उत्तम उत्तमः

वत्साः किम् इति वै देवाश् च्युत अलंकार विक्रमाः

अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्व जन उत्करे

परीक्षा अर्थम् हरेः पूजा कमलेषु महेश्वरः

जरा आधि शमनः लोहितश् च तनूनपात्

दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः

भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः

दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्व आयुध विशारदः

उत्तारको दुष्कृति हा दुर्धर्षो दुःसहो ऽभयः

अनिर्विण्णो गुण ग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्क हा

करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः

दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्न नाशनः

चारु धीः जनकः चारु विशल्यः लोक शल्य कृत्

एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः

महा तपाः दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः

हृष्टो नमश्चकार आशु देवदेवं जनार्दनः

पञ्च ब्रह्म समुत्पत्तिः विश्वेशः विमल उदयः

उग्रः पशुपतिस् तार्क्ष्यः प्रिय भक्तः प्रियंवदः

दंभो ऽदम्भो महा दम्भः सर्व भूत महेश्वरः

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा तथा भूताः सुर उत्तमाः

देवानाम् असुर इन्द्राणाम् अभवत् च सु दारुणः

शिशुः गिरि रतः सम्राज् सुषेणः सुर शत्रु हा

न्याय निर्वाहकः न्यायो न्याय गम्यः निरञ्जनः

बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धन कृत् धर्म वर्धनः

निरावरण धर्म ज्ञः विरिञ्चो विष्टरश्रवाः

एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्

मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः

प्रणम्य आहुः यथावृत्तम् देवदेवाय विष्णवे

अ निर्देश्य वपुः श्रीमान् सर्व हारि अमितः गतिः

स्ववशः स वशः स्वर्गः स्वरः स्वर मय स्वनः

महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः

शान्तस्य च अस्त्रम् शान्तः स्यात् शान्तेन अस्त्रेण किं फलम्

दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्व ऋतु परिवर्तकः

देवं नाम्नां सहस्रेण भव आद्येन महेश्वरम्

महाबुद्धिर् महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः

विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः

इति उक्त्वा अन्तर्दधे रुद्रो भगवन्त् नीललोहितः

तत् श्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः

वेद्यो वेद अर्थ विद् गोप्ता सर्व आचारः मुनि ईश्वरः
इत्थंभूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्म विभूषितम्

चन्द्रापीडः चन्द्रमौलिः विद्वाः विश्व अमर ईश्वरः

कैलास शिखर आवासी सर्व आवासी सतां गतिः

चतुर्मुखः चतुर्बाहुः दुरावासो दुरासदः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे सहस्र नाम्भिः पूजनाद् विष्णु चक्र लाभः नाम अष्टनवतितमः ऽध्यायः

धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलो ऽनघः

अमृतः शाश्वतः शान्तो बाण हस्तः प्रतापवान्

तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्म अङ्ग हृत् जटी

नेत्रं च नेता जगतां प्रभुः वै पद्म संनिभम्

लोक चूडामणिः वीरः चण्ड सत्य पराक्रमः

शान्तं रण अजिरे विष्णो देवानां दुःख साधनम्

दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणम् आगताः

भो भो देवा महादेवं सर्वैर् देवैः सनातनैः

शैलो नगः तनुः देहः दानवारिः अरिंदमः

शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली

मनोजवः तीर्थकरः जटिलो जीवितेश्वरः

व्याल कल्पः महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः

महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः

सर्व देव मयः ऽचिन्त्यो देवता आत्मा आत्मसम्भवः

भूशयो भूतिकृत् भूतिः भूषणः भूतवाहनः

जनार्दनः अपि भगवान् देवानाम् अपि संनिधौ

काल कालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणव आत्मकः

जीवित अन्त करः नित्यो वसुरेता वसु प्रियः

भक्ति गम्यः परं ब्रह्म मृग बाण अर्पणः ऽनघः

अलंकरिष्णुस् तु अचलः रोचिष्णुः विक्रम उत्तमः

वरीयान् वर दः वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः

भगवन्त् देवदेवेशैः विष्णो जिष्णो जनार्दन

सुदर्शन आख्यम् वै लब्धं वक्तुम् अर्हसि विष्णुना

लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः

निशाचरः प्रेतचारी महा शक्तिः महा द्युतिः

मां दिव्येन च भावेन तदा प्रभृति शङ्करम्

हन्तुम् अर्हसि तस्मात् त्वम् दानवान् दानव अर्दनैः

पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिः भवति तस्य वै

समागताः स संतापाः वक्तुम् अर्हथ सुव्रताः

तपस्वी तारको धीमान् प्रधान प्रभुः अव्ययः

वसुः वसुमनाः सत्यः सर्व पाप हरः हरः

अमृत अङ्गः ऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः

सुदर्शन आख्यम् चक्रं च ददामि तव शोभनम्

हिरण्य वर्णः ज्योतिष्मान् नाना भूत धरः ध्वनिः

शुभ अङ्गः लोकसारङ्गो जगदीशो ऽमृताशनः

गङ्गाधरः शूलधरः पर अर्थ एक प्रयोजनः

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि श्रावयेत् वा द्विजोत्तमान्

देव असुर गुरुः देवः देव असुर नमस्कृतः

पुरा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं त्रिपुरारिणा

विशिष्टः काश्यपो भानुः भीमः भीम पराक्रमः

अ वध्याः वर लाभात् ते सर्वे वारिज लोचनैः

आधारः सकलाधारः पाण्डुर आभः मृडो नटः

वीत दोषः ऽक्षयगुणो दक्षारिः पूष दन्त हृत्

सत्य व्रत महा त्यागी निष्ठा शान्ति परायणः

बालरूपो बल उन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः

नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा स उमः सोम रतः सुखी

अकंपितो गुण ग्राही न एक आत्मा न एक कर्म कृत्

सोमपो ऽमृतपः सोमो महा नीतिः महामतिः

स गणः गण कार्यः च सु कीर्तिः छिन्न संशयः

कुबेर बन्धुः श्रीकण्ठो लोक वर्ण उत्तम उत्तमः

कोटि भास्कर संकाशम् जटा मुकुट मण्डितम्

सर्वान् धुन्धु मुखान् दैत्यान् अष्टषष्टि शतान् सुरान्

त्वयि भक्तिः महादेवैः प्रसीद वरम् उत्तमम्

ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषः चिरन्तनः

श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशान स्थः महेश्वरः

ज्ञातं मया इदम् अधुना देव कार्यम् जनार्दन

स्वाहा अन्तैः विधिवत् हुत्वा प्रत्येकम् अयुतम् प्रभुम्

अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रिय दर्शनः

अधर्म शत्रुः अक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः

सामान्य देवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी

ध्यान आधार उपरि छेद्यः गौरीभर्ता गणेश्वरः

भूत भव्य भवत् नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः

अकायो भक्त काय स्थः काल ज्ञानी कला वपूः

शान्तस्य समरे च अस्त्रम् शान्तिः एव तपस्विनाम्

वीर चूडामणिः वेत्ता तीव्र नादः नदीधरः

श्मशाननिलयः तिष्यः सेतुः अप्रतिम आकृतिः

दण्डं शार्ङ्गं ते अस्त्रम् च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः

विष्णुः ग्रहपतिः कृष्णः समर्थो अनर्थ नाशनः

अष्टमूर्तिः विश्वमूर्तिः त्रिवर्गः स्वर्ग साधनः