tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ अतिरात्रः

दशरात्रः

ज्योतिः अतिरात्रः

अथ अतिरात्रः

अथ अतिरात्रः

त्रयः परःसामानः

आवृत्तो ऽभिप्लवः षडहः

द्वादश एकविंशाः उक्थ्याः

अथ संवत्सर क्ﾱप्तः एकस्मान्नपञ्चाशत् रात्रः

तेषां षोडशिमद् दशमम् अहर् भवति

तानि विंशतिः

अतिरात्रः

अथ षट्त्रिंशत् रात्रः

अथ शतरात्रः

अथ अतिरात्रः

अथ अतिरात्रः

दशरात्रः

द्वादश सप्तदशा उक्थ्याः

दश पञ्चदशा उक्थ्याः

त्रयो ऽर्वाक्सामानः

एतस्य एव सतो ऽभितो नवरात्रं पृष्ठ्यौ षडहाव् उपोहति

अतिरात्रो नवनवतिस् त्रिवृतो ऽग्निष्टोमाः शतं पञ्चदशा उक्थ्याः शतं सप्तदशा उक्थ्याः शतम् एकविंशा उक्थ्याः शतं त्रिणवा उक्थ्याः शतं त्रयस्त्रिंशा उक्थ्याः शतं चतुर्विंशा उक्थ्याः शतं चतुश्चत्वारिंशा उक्थ्याः शतम् अष्टाचत्वारिंशा उक्थ्या नवनवतिर् एव त्रिवृतो ऽग्निष्टोमा अथ अतिरात्रः

त्रयो ऽभिप्लवाः षडहाः

अथ अतिरात्रः

प्रायणीय आरम्भणीयौ

अथ एकषष्टि रात्रः

स उव् एव अ ब्राह्मणः सप्तत्रिंशत् रात्रः

अभिजित्

पृष्ठ्यः षडहः

अथ विश्वजित्

अतिरात्रः

दशमं च अहर् अतिरात्रं च महाव्रतं व्यवदधाति

गो आयुषी

अथ एकस्मान्नपञ्चाशत् रात्रः

अतिरात्रश् च

चत्वारो ऽभिप्लवाः षडहाः
इति द्वाभ्यां स्रजं प्रतिमुञ्चते

सा मा हिरण्य वर्चसम् करोतु पूरुषु प्रियं ब्रह्मवर्चसिनं मा करोत्व् अ पाशः असि इति ग्रीवायां मणिं प्रतिमुञ्चते

इति छत्त्रं प्रतिगृह्णाति

प्रजापतेः शरणम् असि ब्रह्मणः छदिः

इति आदर्शे ऽवेक्षते

शुभिके शुभम् आरोह शोभयन्ती मुखं मम

इमां तां प्रतिमुञ्चे ऽहं भगेन सह वर्चसा

अनग्नः सर्व वृक्षेषु जायसे त्वं सपत्न हा

प्रतिष्ठे स्थो देवते मा मा संताप्तम्

इन्द्रस्य वज्रो ऽस्य् अश्विनौ मा पातम्

ऋतुभिः त्वा आर्तवैः आयुषे वर्चसे

इति त्रिः प्रदक्षिणम् उपरि उपरि शिरः प्रतिहरते

इति दण्डं पुनर् आदत्ते यदि अस्य हस्तात् पतति

मुखं च मम शोभय भूयांसं च भगं कुरु

इति वैणवं दण्डं प्रतिगृह्य

मयि पर्वत पूरुषम्

इति उपानहौ अध्यवरोहति

इति त्रिस् ऊर्ध्वम् उन्मार्ष्टि

संवत्सरस्य धायसा तेन सन् अनुगृह्णासि इति कुण्डले संगृह्णीते

यत् मे मनः परागतम्

इयम् ओषधे त्रायमाणा सहमाना सहस्वती

देवस्य त्वा

इमं तं पुनर् आददेयम् आयुषे च बलाय च

विराजं च स्वराजं च अभिष्टीः या च नो गृहे
पञ्च एते संभाराः

अश्वः वै भूत्वा अग्निः देवेभ्यः अपाक्रामत्

तेजः अग्नौ दधाति

श्वस् श्वस् भूयांसः भवन्ति

पञ्च वै पुरुषे वीर्याणि

तेजः अग्नौ अदधुः

तस्मै इयम् विजिहीते

यत् वराह विहतम् भवति अस्याम् एव एनम् प्रत्यक्षम् आधत्ते

यत् औदुम्बराणि भवन्ति अन्ने एव ऊर्जम् दधाति

सा इयम् अभवत्

नाना वै पशूनाम् अन्नानि

यत् तत् आदत्त तत् अदितिः

अभिमृता वै इयम् वृत्रेण

अन्यत् गोः अन्नम् अन्यत् अश्वस्य अन्यत् अव्याः अन्यत् अजायाः अन्यत् पुरुषस्य आपः अन्नम्

अबिभेत् अग्निः हरः मे विनेष्यति इति

यत् वल्मीक वपा भवति अस्याः एव एनम् जीवे यज्ञिये आधत्ते

यत् वराह विहतम् भवति तत् एव अन्नम् अवरुन्द्धे

यत् शमी मयानि भवन्ति स्वया एव एनम् समिधा समिन्द्धे

अग्निम् वै सृष्टम् प्रजापतिः तम् शम्या अग्रे समैन्द्ध

यावत् एव वीर्यम् तत् आप्नोति तत् स्पृणोति

सा अबिभेत् अग्निः मा अतिधक्ष्यति इति

अग्निः वै मनुष्यैः देवेभ्यः अपाक्रामत्

अलेलेत् वै इयम् पृथिवी

यत् ऊषाः भवन्ति पशूनाम् एव प्रियम् धाम उपाप्नोति

पञ्च एते संभाराः

ताम् देवाः शर्कराभिः अदृंहन्

पाङ्क्तः यज्ञः

ऊर्ज् उदुम्बरः

यत् ऊषाः भवन्ति अनयोः एव एनम् यज्ञिये आधत्ते

यत् वै इमे व्यैताम् यत् अमुष्याः यज्ञियम् आसीत् तत् इमाम् अभ्यसृज्यत उषाः

यत् एव अस्य तत्र न्यक्तम् तत् तैः संभरति

यत् अप्रथत तत् पृथिवी

आर्द्रा इव हि इयम् आसीत्

तस्य मरुतः स्तनयित्नुना हृदयम् आछिन्दन्

यत् शर्कराः भवन्ति इमाम् एव दृंहति

वराहः वै अस्याम् अन्नम् पश्यति

यत् आश्वत्थानि भवन्ति यत् एव अस्य तत्र न्यक्तम् तत् तैः संभरति

आपः वै इदम् आसन्

तस्य यावत् मुखम् आसीत् तावतीम् मृदम् उदहरत्

यत् अपः उपसृजति यावत् एव अन्नम् तत् अवरुन्द्धे

न वै ऋते ऊर्जः अन्नम् धिनोति

स यत्र अतिष्ठत् तत् अश्वत्थः समभवत्

यत् वराह विहतम् भवति प्रथते एव प्रजया पशुभिः

तत् अश्वत्थस्य अश्वत्थ त्वम्

शमी मयानि भवन्ति मिथुन त्वाय

वम्रियः त्वै तत् विदुः यत्र अस्याः जीवम् यज्ञियम्

सलिलम् एव स प्रजापतिः वराहः भूत्वा उपन्यमज्जत्
समन्य जुहोति प्रहर्षिणो मदिरस्य मदे मृषा असौ अस्तु स्वाहा इति

ऋजुस् तिष्ठन् दक्षिणा प्राञ्चम् संततं जुहोति स्वाहा त्वा सु भवः सूर्याय इति

यदि दूरे स्याद् आ तमितोस् तिष्ठेत्

स आ तृतीयसवनात् परिशेरे

समानम् आ होमात्

यदि कामयेत वर्षुकः पर्जन्यः स्याद् इति नीचा हस्तेन निमृज्यात्

अ सादयित्वा ग्रहम् आदाय अध्वर्युः उत्तिष्ठति स्वांकृतो ऽसि मधुमतीर् न इषस् कृधी इति

ततो अंशुषु अंशून् अपिसृजति यत् ते सोम अदाभ्यम् नाम जागृवि इति

द्वौ द्वौ अनुसवनं वा

मनस् त्वा अष्टु इत्य् उत्तरं परिधि संधिम् अन्ववतिष्ठतः

समानम् इतरत्

अन् अभिषुतानाम् अंशूनाम् एकम् आदाय अध्वर्युः उपांशु पात्रे ऽपास्यति

होष्यन्न् अभिमन्त्रयते ऽमुं जह्य् अथ त्वा होष्यामि इति

यद्य् अभिचरेद् अमुष्य त्वा प्राणे सादयामि इति उपांशुं गृहीत्वा सादयेत्
स च भस्म आकारः रसः हेम्ना स्वर्णेन सार्धम् उभय मेलने युज्यते कर्म विदा इति शेषः

आदौ प्रथमं खल्वे लोह अर्क अश्म मये गन्धकं त्रुटिशो दत्त्वा अल्प मात्रम् वारं वारं गन्ध रसौ दत्त्वा तावत् मर्दनीयम् यावत् सा पिष्टिका एक शरीर ता भवति कज्जलिका इति व्यक्त अर्थः

सा पूर्व उक्ता रस गन्ध अभ्र पिष्टिः अथ इति अनन्तरम् दीपिकायन्त्रे ऽधःपातने रसो निर्मुक्त मलः त्यक्त दोषः भवति

कया कृत्वा द्रुत बलिवसया द्रुता द्रवीभूता या बलिवसा भेक मत्स्य कर्कट शिशुमाराणाम् तैल रूपा शरीर जाता तया

बलिवसा यथा

रञ्जनं च एव कुरुते मणि मूष विधि क्रमात्

ततस् अधस् पातनात् रसो भस्म आकारः भस्म सदृशः भवेत्

तदनु तद् पश्चात् रस गन्धक पिष्टी करणान् अन्तरम् तत्र रस गन्धक पिष्ट्या गगनम् अभ्रकं सम भाग नियोजितम् गन्ध रसाभ्याम् तुल्य अंशम् मिलितं कार्यम् इति अर्थः

इति

रस गन्ध अभ्र पिष्टिम् कुर्वीत इति अर्थः

सम भाग अभ्रक नियोजन अनन्तरम् बलिवसया मर्दनं कार्यम् इति तात्पर्यार्थः

कुलकम् इति

काभ्याम् अभ्र गन्धाभ्याम् अभ्रं च गन्धः च अभ्र गन्धौ ताभ्यां गन्धक अन्तर् संयोगात् सुखं रस अभ्र पिष्टिः भवेत् यतो गन्धको द्वंद्व मेलन समर्थः किं पुनर् बलिवसया इति तृतीय श्लोक अर्थः

च पुनः

भाव्यम् एभिः क्रमाद् गन्धं शिशुमार वसा अपि वा

गन्धक अभ्रकाभ्याम् रस पक्ष अपकर्तनम् यथा स्यात् तथा आह दत्त्वा इत्यादि

एषा बलिवसा नाम क्षणात् बध्नाति सूतकम्

पूर्व संस्कृत रसस्य आकारम् कार्य अन्तर सम्पत्तिम् च आह भस्म इत्यादि

भेक मत्स्य भवा या तु कर्कटस्य वसा अथवा

तस्मिन् निर्मुक्त मले सति निकृन्तपक्षः छिन्नपक्षो भवति

अथवा समुच्चये अव्ययो रेक अर्थ सम्बन्धात् पक्ष अन्तरे च
प्रातर् अग्निम् गिरौ अरगराटेषु दिवस्पृथिव्याः इति दधि मधु आशयति

वत्सः विराजः इति मन्थ अन्तानि

कीलाल मिश्रम् क्षत्रियम् कीलालम् इतरान्

अग्निम् उपतिष्ठते

एवम् सुरा कूलि जम्

क्षत्रियम्

स हृदयम् तत् उ सु सम् जानीध्वम् आ इह यातु सम् वः पृच्यन्ताम् सम् वः मनांसि संज्ञानम् नः इति सांमनस्यानि

औदुम्बरी आदीनि त्रीणि

त्रिहायण्याः वत्सतर्याः शुक्त्यानि पिशितानि आशयति

उद कूलि जम् संपातवन्तम् ग्रामम् परिहृत्य मध्ये निनयति

पूर्वस्य मम अग्ने वर्चः इति वर्चस्यानि

पृथिव्यै श्रोत्राय इति जुहोति

कुमार्याः दक्षिणम् ऊरुम् अभिमन्त्रयते
भगवान् ब्रह्म कार्त्स्न्येन त्रिस् अन्वीक्ष्य मनीषया

न यत्र कालो ऽनिमिषां परः प्रभुः कुतो नु देवा जगतां य ईशिरे

एते सृती ते नृप वेद गीते त्वया अभिपृष्टे च सनातने च

न कर्मभिः ताम् गतिम् आप्नुवन्ति विद्या तपः योग समाधि भाजाम्

परं पदं वैष्णवम् आमनन्ति तद् यन् न इति न इति इति अ तद् उत्सिसृक्षवः

शाब्दस्य हि ब्रह्मण एष पन्था यन् नामभिः ध्यायति धीर पार्थैः

संसाद्य गत्या सह तेन याति विज्ञान तत्त्वम् गुण सन्निरोधम्

श्रोतव्यः कीर्तितव्यः च स्मर्तव्यो भगवान् नृणाम्

चतुर्भुजं कञ्ज रथाङ्ग शङ्ख गदा धरम् धारणया स्मरन्ति

सिद्धे अन्यथा अर्थे न यतेत तत्र परिश्रमं तत्र समीक्षमाणः

यदि प्रयास्यन् नृप पारमेष्ठ्यं वैहायसानाम् उत यत् विहारम्

घ्राणेन गन्धं रसनेन वै रसं रूपं च दृष्ट्या श्वसनं त्वचा एव

अतः कविः नामसु यावत् अर्थः स्यात् अप्रमत्तः व्यवसाय बुद्धिः

स्व पार्ष्णिना आपीड्य गुदं ततो ऽनिलं स्थानेषु षट्सु उन्नमयेत् जित क्लमः

ततो विशेषं प्रतिपद्य निर्भयस् तेन आत्मना आपः अनल मूर्तिः अत्वरन्

स्थित्वा मुहूर्त अर्धम् अकुण्ठ दृष्टिः निर्भिद्य मूर्धन् विसृजेत् परं गतः

ज्योतिः मयः वायुम् उपेत्य काले वायु आत्मना खं बृहत् आत्म लिङ्गम्

श्री लक्षणम् कौस्तुभ रत्न कन्धरम् अम्लान लक्ष्म्या वनमालया आचितम्

श्री शुकः उवाच

न यत्र शोको न जरा न मृत्युर् न आर्तिः न च उद्वेगः ऋते कुतश्चित्

पुनन्ति ते विषय विदूषित आशयम् व्रजन्ति तद् चरण सरोरुह अन्तिकम्

नाभ्यां स्थितं हृदि अधिरोप्य तस्माद् उदान गत्या उरसि तं नयेन् मुनिः

भगवान् सर्व भूतेषु लक्षितः स्व आत्मना हरिः

यावन् न जायेत परावरे ऽस्मिन् विश्व ईश्वरे द्रष्टरि भक्ति योगः

स भूत सूक्ष्म इन्द्रिय सन्निकर्षम् मनः मयम् देव मयम् विकार्यम्

ईक्षेत चिन्ताम् अयम् एनम् ईश्वरं यावन् मनो धारणया अवतिष्ठते

अथो अनन्तस्य मुख अनलेन दन्दह्यमानं स निरीक्ष्य विश्वम्

एवं स्व चित्ते स्वत एव सिद्ध आत्मा प्रियो ऽर्थो भगवान् अनन्तः

एकैकशो ऽङ्गानि धिया अनुभावयेत् पाद आदि यावत् हसितम् गदाभृतः

श्रोत्रेण च उपेत्य नभः गुण त्वम् प्राणेन च आकूतिम् उपैति योगी

अ दीन लीला हसित ईक्षण उल्लसत् भ्रू भङ्ग संसूचित भूरि अनुग्रहम्

अष्ट आधिपत्यम् गुण संनिवाये सह एव गच्छेन् मनसा इन्द्रियैः च

काले च देशे च मनो न सज्जयेत् प्राणान् नियच्छेन् मनसा जित असुः

ततो ऽनुसंधाय धिया मनस्वी स्व तालु मूलम् शनकैस् नयेत

वैश्वानरं याति विहायसा गतः सुषुम्णया ब्रह्म पथेन शोचिषा

मनः स्व बुद्ध्या अमलया नियम्य क्षेत्रज्ञ एतां निनयेत् तम् आत्मनि

विधूत कल्कः ऽथ हरेः उदस्तात् प्रयाति चक्रं नृप शैशुमारम्

पश्यञ् जनं पतितं वैतरण्यां स्व कर्म जान् परितापाञ् जुषाणम्

परिभ्रमन् तत्र न विन्दते ऽर्थान् माया मये वासनया शयानः

स्निग्ध अमल आकुञ्चित नील कुन्तलैः विरोचमान आनन हास पेशलम्

यत् चित् ततो ऽदः कृपया अन् इदम् विदाम् दुरन्त दुःख प्रभव अनुदर्शनात्

केचित् स्व देह अन्तर् हृदय अवकाशे प्रादेश मात्रम् पुरुषं वसन्तम्

ये वै पुरा ब्रह्मण आह तुष्ट आराधितो भगवान् वासुदेवः

तस्मात् भ्रुवोः अन्तरम् उन्नयेत निरुद्ध सप्त आयतनः ऽनपेक्षः

कः ताम् त्व् अन् आदृत्य पर अनुचिन्ताम् ऋते पशून् असतीं नाम कुर्यात्

विसृज्य दौरात्म्यम् अनन्य सौहृदाः हृदा उपगुह्य अर्ह पदम् पदे पदे

इत्थं मुनिः तु उपरमेत् व्यवस्थितः विज्ञान दृश् वीर्य सु रन्धित आशयः

सत्यां क्षितौ किं कशिपोः प्रयासैर् बाहौ स्व सिद्धे हि उपबर्हणैः किम्

तत् अध्यवस्यत् कूटस्थो रतिः आत्मन् यतो भवेत्

एवं पुरा धारणया आत्मयोनिः नष्टां स्मृतिं प्रत्यवरुध्य तुष्टात्

नलिन आयत ईक्षणम् कदम्ब किञ्जल्क पिशङ्ग वाससम्

स्थिरं सुखं च आसनम् आस्थितो यतिर् यदा जिहासुः इमम् अङ्ग लोकम्

लसत् महा रत्न हिरण्मय अङ्गदम् स्फुरत् महा रत्न किरीट कुण्डलम्
पिबन्ति ये भगवत आत्मनः सतां कथा अमृतम् श्रवण पुटेषु संभृतम्

एतां गतिं भागवतीं गतो यः स वै पुनर् न इह विषज्जते ऽङ्ग

न हि अतस् ऽन्यः शिवः पन्था विशतः संसृतौ इह

उन्निद्र हृद् पङ्कज कर्णिका आलये योगेश्वर आस्थापित पाद पल्लवम्

जितं जितं स्थानम् अपोह्य धारयेत् परं परं शुध्यति धीः यथा यथा

आत्मानम् आत्मनि अवरुध्य धीरो लब्ध उपशान्तिः विरमेत कृत्यात्

नमस्कृतं ब्रह्म विदाम् उपैति कल्प आयुषः यत् विबुधाः रमन्ते
स स एव अस्मै वज्रं प्रहरति स्तृत्यै

ब्रह्म वै ब्रह्मा

ब्रह्मण्य् एव एतत् वज्रं प्रतिष्ठापयति

वज्रं पशुषु विवर्तयेत्

यद्य् अभिचरणीयः सोमः स्यात् हिरण्मयम् वज्रं भृष्टिमन्तं कृत्वा यो य एव कर्म कुर्यात् तस्मै तस्मा उपप्रवर्तयेत्

अद्भिर् एव एनम् तत् शमयन्ति

पशवो वा उक्थानि

अतिरात्र एव कार्यः

वज्रः षोडशी

तं ब्रह्मणे ददाति

ब्रह्म वज्रः

संस्थिते सोमे न्यञ्चं द्रोणकलशं पर्यस्य करम्भ मयान् वा पुरुषान् कृत्वा हरितानां वा तृणानां तेषां नामग्रहं ग्रीवा अपिकृन्तेद् इदम् अहम् अमुष्य ग्रीवा अपिकृन्तामि इदम् अमुष्य इदम् अमुष्य इति

तद् आहुर् न उक्थ्यः षोडशी कार्य इति

आपो वै सर्वस्य शान्तिः
स्वेन एव एनत् तत् समर्धयति

तद् अष्टौ सम्पद्यन्ते

प्राणो वा ऋक्

व्यान इति त्रीणि

आयतनेन एव एनत् तत् समर्धयति

साम्नो ऽन्तर् अरण्यं न अवेत्यम्

पितृ देवत्यम् त्व् अस्य न उपगन्तवै इत्य् आहुः

अपान इति त्रीणि

एतद् वै साम्नः प्रियं धाम यत् स्वरः

तेन गायत्र्यै न एति

यो ह वै साम्नो ऽन्तर् अरण्यम् अवैति सर्व ज्यानिम् वा जीयते प्र वा मीयते

एतद् वै साम्न आयतनं यत् स्वरः

एतत् ह वा अस्य पितृ देवत्यम् यत् तान्तीकरोति

एतद् वै साम्नः स्वं यत् स्वरः

अष्ट अक्षरा गायत्री

यदि सामि ताम्येन् मध्य ऋचो ऽवान्यात्

एतत् ह वै साम्नो ऽन्तर् अरण्यं यत् प्रस्तुतम् अन् अभिस्वरितम् आदीयते

प्राण इति द्वे अक्षरे

प्राणस्य एतत् मध्ये प्राणं समानयते

प्रियेण एव एनत् तद् धाम्ना समर्धयति

यद्य् ऋच इयात् प्राण अपान व्यानान् गायेत्

एतद् वै साम्नो ऽन्नाद्यं यत् स्वरः
समाप्तायां संविशन्ति दक्षिणैः पार्श्वैः

अप उपस्पृश्य यथार्थम्

तस्य जुहुयात् प्रथमा ह व्य् उवास सा इति

उदक् प्रवणम्

उदक् अग्रैः तृणैः

पश्चाद् अग्नेः स्वस्तरम् आस्तारयेत्

स्थालीपाक आवृता अन्यत्

अरिष्टं साम संयोगम् एके

समुपविष्टेषु गृहपतिः स्वस्तरे न्यञ्चौ पाणी प्रतिष्ठाप्य स्योना पृथिवि नो भव इति एताम् ऋचं जपति

प्रदोषे पायसश् चरुः

एवं त्रिर् अभ्यात्मम् आवृत्य

अनन्तराश् च भार्याः सजाताः

उत्सृजेत् कृतार्थान् सम्भारान्

स्वस्त्ययनानि प्रयुज्य यथाज्ञानम्

पश्चाद् अग्नेर् बर्हिषि न्यञ्चौ पाणी प्रतिष्ठाप्य प्रति क्षत्र इत्य् एता व्याहृतीर् जपति

जातशिलासु मणिकं प्रतिष्ठापयति वास्तोष्पत इत्य् एतेन द्विकेन स ऋचेन
आसन्दीवति धान्य आदम् रुक्मिणं हरित स्रजम् अश्वम् बबन्ध सारङ्गं देवेभ्यो जनमेजय इति

एतेन ह वा ऐन्द्रेण महाभिषेकेण वसिष्ठः सुदासम् पैजवनम् अभिषिषेच तस्माद् उ सुदाः पैजवनः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे

न मा मर्त्यः कश्चन दातुम् अर्हति विश्वकर्मन् भौवन मां दिदासिथ निमङ्क्ष्ये ऽहं सलिलस्य मध्ये मोघस् त एष कश्यपाय आस संगर इति

एतेन ह वा ऐन्द्रेण महाभिषेकेण च्यवनो भार्गवः शार्यातम् मानवम् अभिषिषेच तस्माद् उ शार्यातो मानवः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे देवानां ह अपि सत्रे गृहपतिर् आस

एतेन ह वा ऐन्द्रेण महाभिषेकेण पर्वत नारदौ आम्बाष्ठ्यम् अभिषिषिचतुस् तस्माद् व् आम्बाष्ठ्यः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे

एतेन ह वा ऐन्द्रेण महाभिषेकेण पर्वत नारदौ युधांश्रौष्टिम् औग्रसैन्यम् अभिषिषिचतुस् तस्माद् उ युधांश्रौष्टिर् औग्रसैन्यः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे

तद् एषा अभि यज्ञ गाथा गीयते

भूमिर् ह जगाव् इत्य् उदाहरन्ति

मरुतः परिवेष्टारो मरुत्तस्य अवसन् गृहे आविक्षितस्य कामप्रेर् विश्वे देवाः सभासद इति

एतेन ह वा ऐन्द्रेण महाभिषेकेण संवर्त आङ्गिरसो मरुत्तम् अविक्षितम् अभिषिषेच तस्माद् उ मरुत्त आविक्षितः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे

एतेन ह वा ऐन्द्रेण महाभिषेकेण कश्यपो विश्वकर्माणम् भौवनम् अभिषिषेच तस्माद् उ विश्वकर्मा भौवनः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे

एतेन ह वा ऐन्द्रेन महाभिषेकेण तुरः कावषेयो जनमेजयम् पारिक्षितम् अभिषिषेच तस्माद् उ जनमेजयः पारिक्षितः समन्तं सर्वतः पृथिवीं जयन् परीयाय अश्वेन च मेध्येन ईजे
पञ्च ओदनम् पञ्चभिर् अङ्गुलिभिर् दर्व्या उद्धर पञ्चधा एतम् ओदनम्

इयक्षमाणा भृगुभिः स जोषाः स्वर् यन्तु यजमानाः स्वस्ति

पृष्ठात् पृथिव्या अहम् अन्तरिक्षम् आरुहम् अन्तरिक्षाद् दिवम् आरुहम्

शृतम् अजं शृतया प्रोर्णुहि त्वचा सर्वैर् अङ्गैः संभृतं विश्व रूपम्

स्वर् यन्तो न अपेक्षन्ते आ द्यां रोहन्ति रोदसी

दिवो नाकस्य पृष्ठात् स्वर् ज्योतिर् अगाम् अहम्

तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं स्वर् आरोहन्तो अभि नाकम् उत्तमम्

तेन देवा देवताम् अग्रा आयन् तेन रोहान् रुरुहुर् मेध्यासः

दिवस् पृष्ठं स्वर् गत्वा मिश्रा देवेभिर् आध्वम्

स उत् तिष्ठ इतस् अभि नाकम् उत्तमं पद्भिश् चतुर्भिः प्रति तिष्ठ दिक्षु

प्राच्यां दिशि शिरो अजस्य धेहि दक्षिणायां दिशि दक्षिणं धेहि पार्श्वम्

ऊर्ध्वायां दिश्य् अजस्य अनूकम् धेहि दिशि ध्रुवायां धेहि पाजस्यम् अन्तरिक्षे मध्यतो मध्यम् अस्य

यज्ञं ये विश्वतस् धारम् सु विद्वांसः वितेनिरे

क्रमध्वम् अग्निना नाकम् उख्यान् हस्तेषु बिभ्रतः

अग्ने प्रेहि प्रथमो देवतानां चक्षुर् देवानाम् उत मानुषानाम्
चातुर्मास्य व्रतानि ऊचे एकादश्यां समाचरेत्

ब्रह्मा उवाच

तैल वर्जि विष्णु लोकम् विष्णु भाज् कृच्छ्र पाद कृत्

गो मूत्र यावक आहारः पञ्चगव्य कृत अशनः

विष्णुं स याति विष्णोर् लोकं मल विवर्जितम्

शाक मल फल आदि आशी च विष्णु भाज्

सर्व अघम् च क्षयं याति चिकीर्षेत् यः हरेः व्रतम्

निर्विघ्नं सिद्धिम् आप्नोतु प्रसन्ने त्वयि केशव

तत् मम भवतु सम्पूर्णं त्वद् प्रसादात् जनार्दनैः

एक रात्र उपवासात् च देवो वैमानिको भवेत्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे चातुर्मास्यव्रतनिरूपणं ऽध्यायः

एवम् अभ्यर्च्य गृह्णीयात् व्रत अर्चन जप आदिकम्

स्नात्वा यत् चतुरः मासान् एक भक्तेन पूजयेत्

सक्तु यावक भिक्षा आशी पयस् दधि घृत अशनः

आषाढ्यां पौर्णमास्यां वा सर्वेण हरिम् अर्च्य च

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस् ते

स्नात्वा यो ऽभ्यर्च्य गृह्णीयात् व्रत अर्चन जप आदिकम्
अ प्राप्य योगं ते सर्वे संयुक्ताः कालधर्मणा

तेषां पितृ प्रसादेन पूर्व जाति कृतेन च

अष्टादशानां वर्षाणाम् एक अहम् इति मे मतिः

महतस् तमसः पारे मानसस्य विसंज्ञिताः

न क्षुध् पिपासे कालं वा जानामि स्म तदा अनघ

इत्य् उक्त्वा भगवान् देवस् तत्र एव अन्तरधीयत

योग धर्मात् हि धर्म ज्ञ न धर्मो ऽस्ति विशेषवान्

एवं धर्मे च ते बुद्धिर् भविष्यति पुनः पुनः

पश्चाच् शिष्य सकाशात् तु कालः संविदितो मम

तम् एव अर्थम् अनुध्यान्तो नष्टम् अप्स्व् इव मोहिताः

ते धर्म चारिणः नित्यं भविष्यन्ति समाहिताः

ततस् ते योग विभ्रष्टाः देवेषु सु चिर उषिताः

प्रसादात् तस्य देवस्य न ग्लानिर् अभवत् तदा

मार्कण्डेय उवाच

वरिष्ठं सर्व धर्माणाम् तं समाचर भार्गव

हिंसया विचरिष्यन्तो धर्मं पितृ कृतेन वै

अपभ्रंशम् अनुप्राप्ता योग धर्म अपचारिणः

स्मृतिर् उत्पत्स्यते प्राप्य तां तां जातिं जुगुप्सिताम्

ब्राह्मण्यं प्रतिलप्स्यन्ति ततो भूयः स्व कर्मणा

उपासतश् च देवेशं वर्षाण्य् अष्टादश एव मे

योग धर्मम् अनुप्राप्य भ्रष्टा दुश्चरितेन वै

तत्परः प्रयतः श्राद्धी योग धर्मम् अवाप्स्यसि

ततस् ते पुनर् आजातिं भ्रष्टाः प्राप्स्यन्ति कुत्सितां

कालस्य परिणामेन लघु आहारः जित इन्द्रियः

ततश् च योगं प्राप्स्यन्ति पूर्व जाति कृतम् पुनः

योग धर्मे च निरतः प्राप्स्यसे सिद्धिम् उत्तमाम्
सः अग्नये पथिकृते अष्टाकपालम् पुरोﾱआशम् निर्वपेत्

तत् आहुः यः आहिताग्निः अमावास्याम् पौर्णमासीम् वा अतीयात् का तत्र प्रायश्चित्तिः इति

सः अग्नये व्रतपतये अष्टाकपालम् पुरोﾱआशम् निर्वपेत्

तस्य याज्या अनुवाक्ये त्वम् अग्ने व्रत भृत् शुचिः व्रतानि बिभ्रत् व्रत पाः अदब्धः इति

तस्य याज्या अनुवाक्ये वेत्थ हि वेधः अध्वनः आ देवानाम् अपि पन्थाम् अगन्म इति

सः अग्नये व्रत भृते अष्टाकपालम् पुरोﾱआशम् निर्वपेत्

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

तस्य याज्या अनुवाक्ये त्वम् अग्ने व्रत पाः असि यत् वः वयम् प्रमिनाम व्रतानि इति

तत् आहुः यः आहिताग्निः उपवसथे अश्रु कुर्वीत का तत्र प्रायश्चित्तिः इति

तत् आहुः यस्य सर्वे एव अग्नयः उपशाम्येरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः इति

आहुतिम् वा आहवनीये जुहुयात् अग्नये व्रत भृते स्वाहा इति

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

सः अग्नये तपस्वते जनद्वते पावकवते अष्टाकपालम् पुरोﾱआशम् निर्वपेत्
प्रति त्वा वर्ष वृद्धम् वेत्तु

धिनुहि देवान्

आयुषे वः

धिषणा असि पार्वती

मित्रस्य वश् चक्षुषा अवेक्षे

परापूतं रक्षः

देवो वः सविता हिरण्य पाणिः उपगृह्णातु

अदित्यास् त्वग् असि

प्रति त्वा पार्वती वेत्तु

परापूता अरातिः

प्रविद्धो रक्षसां भागः

प्राणाय त्वा अपानाय त्वा व्यानाय त्वा दीर्घाम् अनु प्रसृतिं संस्पृशेथाम्

प्रति त्वा अदित्याः त्वग् वेत्तु

धान्यम् असि

अवधूतं रक्षो अवधूता अरातिः

प्रति त्वा अदित्याः त्वग् वेत्तु

अदित्यास् त्वग् असि
तत्र कुष्ठस्य नामान्य् उत्तमानि वि भेजिरे

उदङ् जातो हिमवतः स प्राच्यां नीयसे जनम्

तम् उ मे अगदं कृधि

यतः कुष्ठ प्रजायसे तत एह्य् अरिष्टतातये

शीर्ष हत्याम् उपहत्याम् अक्ष्योस् तन्वो रपः

इमं मे कुष्ठ पूरुषं तम् आ वह तं निष् कृधि

उत्तमो नाम असि उत्तमो नाम ते पिता

कुष्ठो नो विश्वतस् पातु दैवं समह वृष्ण्यम्
घनस् तृणसार विकारकैः स्विन्नः तृणम् एव सारो येषां ते तृणसाराः तेषां ये विकारका विशेषास् तैर् औषधैः सूर्यावर्तक आदिभिः कृत्वा स्विन्नौ वह्नौ ध्मातो घनः सत्वं मुञ्चति सत्त्व पातम् विदधाति

सत्त्व पातन विधानम् दर्शयन् आह मुञ्चति इत्यादि
सर्वम् वा श्रुतेः

नाना अवभृथानि वा

अश्वमेध पूत आख्याः ते

स्विष्टकृत् वनस्पति अन्तरे शूल्यम् हुत्वा देवता अश्व अङ्गेभ्यः जुहोति अमुष्मै स्वाहा इति प्रतिदेवतम् शाद प्रभृति त्वक् अन्तेभ्यः विमुखात् च परेभ्यः

मा नः मित्रः इति च प्रत्यृचम् अनुवाकाभ्याम्

स्विष्टकृत् अन्ते अग्निभ्यः स्विष्टकृद्भ्यः स्वाहा इति लोहितम् जुहोति यथा अवत्तम् अश्व शफेन वा अनुयाज अन्ते अयस्मयेन पत्नीसंयाज अन्ते इमाः नु कम् इति च द्विपदाः

अन्त्याम् द्यावापृथिवीयाम्

अवभृथेष्टि अन्ते अप्सु मग्नस्य पिङ्गल खलति विक्लिध शुक्लस्य मूर्धनि जुहोति जुम्बकाय स्वाहा इति

लोहितम् अवद्यति गोमृग कण्ठ अश्व शफयोः अयस्मये चरौ वेतस शाखासु प्राजापत्यानाम् अश्वस्य वा

उत्क्रान्ते यजमाने पाप कृतः अभ्यवयन्ति अ चरित्वा व्रतानि

प्रत्यृतु पशून् आलभते षट् षट् वसन्त आदि आग्नेयान् ऐन्द्रान् पार्जन्यान् मारुतान् वा मैत्रावरुणान् ऐन्द्र वैष्णवान् ऐन्द्राबार्हस्पत्यान्

कुम्भ उपमारण अन्तम् पूर्वयोः शेषे दीक्षा व्रत अभावात्

सर्वस्तोमः ज्योतिः गौः आयुः अभिजित् विश्वजित् महाव्रतम् अप्तोर्यामः वा
परिसमुह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य बर्हिः श्वेताया आज्येन संनीय

तथा पश्च अर्धे

अथ जुहुयात्

सीरं वैश्यो ऽश्वं प्रादेशिको ग्राम वरम् राजा

अथ यत्र एतत् ग्रामे वा अवसाने वा अग्नि शरणे समज्यायां वा अवदीर्येत चतस्रो धेनव उपक्ﾱप्ता भवन्ति श्वेता कृष्णा रोहिणी सुरूपा चतुर्थी

ता एव ब्राह्मणो दद्यात्

अग्निर् भूम्याम् इति तिसृभिर् अभिमन्त्र्य आलभ्य

तासाम् एतद् द्वादश रात्रम् संदुग्धं नवनीतं निदधाति

तथा दक्षिण अर्धे

उत्तर अर्धे संस्थाप्य वास्तोष्पत्यैर् जुहुयात्

द्वादश्याः प्रातर् यत्र एव अदः ऽवदीर्णं भवति तत उत्तरम् अग्निम् उपसमाधाय
सर्व देवत्यः ह्य् उद्गाता

पुरस्ताद् एव निधनस्य वषट्कुर्याद् वौषड् भूमी ओ ददा इति

वषट्कृतस्य एव सोमस्य भक्षयति

आ स्वान् वशे कृत्वा महीयते य एवं वेद

वषट्कृतस्य एव सोमस्य भक्षयन्ति

स स्तौष इत्य् एव निधनम् उपैत्

एकैकस्यै देवतायै होता वषट्करोति सर्वाभ्य उद्गाता

तोषयति द्विषतो भ्रातृव्यान् वशम् अस्य स्वा आयन्ति य एवं वेद

ता अतोषयत्

स यद् आमहीयमाना अपश्यत् तद् आमहीयवस्य आमहीयव त्वम्

उत्तरकुरवो ह आहुः अ वषट्कृतस्य एव सोमस्य कुरु पञ्चालाः भक्षयन्ति इति

यद् व् एव एनाः वशे कृत्वा आमहीयत तद् व् एव आमहीयवस्य आमहीयव त्वम्

ता अस्य वशम् आयन्

आमहीयवस्य निधनेन वषट्कुर्याद् इति

तद् उ ह स्म आह मार्जः शैलनो भ्रातृव्यान् वाव निधनेन तोषयति इति
अथ यदि गां न लभते मेषम् अजं वा आलभते

अथ एतानि शूलेभ्य उपनीक्ष्य पुनः कुम्भ्यां श्रपयन्ति

अथ स्रुवेण उपस्तीर्णाम् अभिघारितां वपां जुहोति सहस्राणि सहस्रशः इति पुरोनुवाक्याम् अनूच्य ईशानं त्वा भुवनानाम् अभिश्रियम् इति याज्यया जुहोति

तूष्णीं वपाम् उत्खिद्य हृदयम् उद्धरति

अपि वा आर्द्रायाम्

परिधान प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा दैवतम् आवाहयति

तूष्णीम् इत्य् एके

स्थाली सङ्क्षालनम् आज्य शेषम् उदक शेषम् च पात्र्यां समानीय वेतस शाखया अवोक्षन् सर्वतः त्रिः प्रदक्षिणं गाः पर्येत्य् आ गावो अग्मन्न् उत भद्रम् अक्रन् इत्य् एतेन सूक्तेन

अत्र एतानि अवदानानि इडासूने प्रच्छिद्य ओदनम् मासं यूषम् इत्य् आज्येन समुदायुत्य मेक्षणेन उपघातम् पूर्व अर्धे जुहोति भवाय देवाय स्वाहा शर्वाय देवाय स्वाहा ईशानाय देवाय स्वाहा पशुपतये देवाय स्वाहा रुद्राय देवाय स्वाहा उग्राय देवाय स्वाहा भीमाय देवाय स्वाहा महते देवाय स्वाहा इति

एवम् एव अष्टम्याम् प्रदोषे क्रियेत एतावत् एव नाना

न अत्र उपाकरणम् पशोः

वात अजिरैः बलवद्भिर् मनोजवैर् आयाहि शीघ्रं मम हव्याय शर्व ऊम् इति

प्रज्ञातानि च अवदानानि

आ त्वा वहन्तु हरयः सचेतसः श्वेतैर् अश्वैः सह केतुमद्भिः

अथ अग्रेण अग्निम् अर्क पर्णेषु हुत शेषम् निदधाति यो रुद्रो अग्नौ यो अप्सु य ओषधीषु यो रुद्रो विश्वा भुवना आविवेश तस्मै रुद्राय नमो अस्तु इति

तस्यै संज्ञप्ताया अद्भिर् अभिषेकम्

स्विष्टकृत् प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

तान्य् एष्व् एव शूलेषु उपनीक्ष्य तस्मिन्न् एव अग्नौ श्रपयन्ति

प्राणान् आप्याययति तूष्णीम्

ताम् अत्र एव प्रतीचीन शिरसीम् उदीचीनपदीं संज्ञपयन्ति

अथ एतानि अभिघारितान्य् उद्वास्य प्रतिष्ठितम् अभिघारयति

तूष्णीम् इत्य् एके

गोषु वा उपतप्तासु गोषु गुप्तासु

अथ मध्ये जुहोति भवस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा शर्वस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा ईशानस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा पशुपतेर् देवस्य पत्न्यै स्वाहा रुद्रस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा उग्रस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा भीमस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा महतो देवस्य पत्न्यै स्वाहा इति

महत् स्वस्त्ययनम् इत्य् आचक्षते

अरण्ये ऽग्निम् उपसमाधाय संपरिस्तीर्य आ प्रणीताभ्यः कृत्वा बर्हिर् आदाय गाम् उपाकरोति ईशानाय त्वा जुष्टाम् उपाकरोमि इति

अथ शूलगवः संवत्सरे संवत्सरे मार्गशीर्ष्यां पौर्णमास्यां क्रियेत

ईशानाय स्थालीपाकं वा श्रपयन्ति तस्माद् एतत् सर्वं करोति यद् गवा कार्यम्
अत्यक्तं तुल्य शीलाभिः स्त्रीभिः पानेन मृगयया वा प्रसञ्जयित्वा रात्राव् उपगृह्य आनयेयुः

पुण्ये कर्मणि नियुक्तः पुरुषम् अधिष्ठातारं याचेत्

पारग्रामिकं वा योगम् आतिष्ठेत्

एकस्थम् अथ संरुन्ध्यात् पुत्रवान् तु प्रवासयेत्

उपस्थितं च राज्येन मद् ऊर्ध्वम् इति सान्त्वयेत्

अभिरूपं च कर्म फलम् औपायनिकं च लाभं पितुर् उपनाययेत्

कारु शिल्पि कुशीलव चिकित्सक वाच् जीवन पाषण्ड छद्मभिः वा नष्ट रूपः तद् व्यञ्जन सखः छिद्रेषु प्रविश्य राज्ञः शस्त्र रसाभ्याम् प्रहृत्य ब्रूयात् अहम् असौ कुमारः सह भोग्यम् इदं राज्यम् एको न अर्हति भोक्तुम् ये कामयन्ते मां भर्तुं तान् अहं द्विगुणेन भक्त वेतनेन उपस्थास्यामि इति

अपरुद्धं तु मुख्य पुत्र अपसर्पाः प्रतिपाद्य आनयेयुः माता वा प्रतिगृहीता

मातुः परिजन उपग्रहेन वा चेष्टेत

तथा अपि अतुष्यन्तम् अन्यस्मिन् पुत्रे दारेषु वा स्निह्यन्तम् अरण्याय आपृच्छेत

एकचरः सुवर्ण पाक मणि राग हेम रूप्य पण्य आकर कर्मान्तान् आजीवेत्

पाषण्ड संघ द्रव्यम् अश्रोत्रिय उपभोग्यम् वा देव द्रव्यम् आढ्य विधवा द्रव्यम् वा गूढम् अनुप्रविश्य सार्थ यान पात्राणि च मदन रस योगेन अतिसंधाय अपहरेत्

तत्रस्थः कोश दण्ड सम्पन्नः प्रवीर पुरुष कन्या सम्बन्धम् अटवी सम्बन्धम् कृत्य पक्ष उपग्रहम् च कुर्यात्

त्यक्तं गूढ पुरुषाः शस्त्र रसाभ्याम् हन्युः

विनीतो राज पुत्रः कृच्छ्र वृत्तिः अ सदृशे कर्मणि नियुक्तः पितरम् अनुवर्तेत अन्यत्र प्राण बाधक प्रकृति कोपक पातकेभ्यः