tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
दीपनं गुदकील अस्र वात अस्र श्लेष्म शूल जित्

संनिपात ज्वर श्वास कफ पित्तास्र दाह _

कट्वी तु कटुका तिक्ता कृष्णभेदा कटंभरा

हरीतकी समम् धात्री फलम् किम् तु विशेषतः

जीरक त्रितयम् रूक्षं कटु उष्णम् दीपनं लघु

पथ्या विभीत धात्रीणाम् फलैः स्यात् त्रिफला समैः

कटुका मधुरा पाके रूक्षा वात कफ अपहा

यदा अमृतम् वैनतेयो जहार सुर सत्तमात्

वात श्लेष्म उदर आनाह कुष्ठ अर्शस् ग्रहणी गदान्

गजकृष्णा कटुः वात श्लेष्म हृत् वह्नि वर्धिनी

रसायनी अरुणा काला रक्ताङ्गी रक्तयष्टिका

कुनटी धेनुका छत्त्रा कुस्तुम्बुरु वितुन्नकम्

रूक्षं पित्त करम् भेदि कफ वात उदर अपहम्

तदा ततस् अपतत् बिन्दुः स रसोनः अभवत् भुवि

गुल्म प्लीह उदर आनाह शूल घ्नम् पित्त कोपनम्

विषा सोष्णा कटुः तिक्ता पाचनी दीपनी हरेत्

रूक्ष उष्णा दीपनी मेध्या स्वादु पाका रसायनी

कुसुम्भं वातलं कृच्छ्र रक्त पित्त कफ अपहम्

पूतना अस्थिमती सूक्ष्मा कथिता मांसला अमृता

हन्ति शोथ अरुचि श्वासान् विशेषात् पार्श्व शूल नुद्

पञ्चभिश् च रसैर् युक्तो रसेण अम्लेन वर्जितः

श्रीपर्णिका कुमुदिका भद्रा भद्रवती इति च

ज्योतिष्मती कटुस् तिक्ता सरा कफ समीर जित्

यः स मेदा इति विज्ञेयो जिज्ञासा तत्परैः जनैः

तूल ग्रन्थि समा ऋद्धिर् वाम आवर्त फला च सा

पित्त अधिकः गर्भवती च नारी विमुक्त रक्तः तु अभयाम् न खादेत्

आरग्वधो राजवृक्षः शम्याकः चतुरङ्गुलः

भोगि लूता वृश्चिक आखु विष ज्वर कृमि व्रणान्

दक्षं प्रजापतिं अश्विनौ वाक्यम् ऊचतुः

कलिङ्गं च अपि कालिङ्गं तथा भद्रयवा अपि

सामुद्रं यत् तु लवणम् अक्षीबं वशिरं च तत्

भेदिनी दीपनी हृद्या कफ पित्त ज्वर अपहा

अतिलम्बी सितच्छत्त्रा संहितछत्त्रिका अपि च

समुद्रफेनः चक्षुष्यः लेखनः शीतलः च सः

सोमवल्ली कालमेषी कुष्ठघ्नी च प्रकीर्तिता

एषा किंचिद् भवेत् कृष्णा भेदो ऽयम् उभयोर् अपि

शाकम्भरीयं कथितं गुड आख्यम् रौमकं तथा

फलानि इन्द्रयवाः तस्य तथा भद्रयवा अपि

चक्षुष्यं पवन आध्मान गुल्म छर्दी अतिसार हृत्

एतत् चतुष्टयम् युक्तं चतुर्बीजम् इति स्मृतम्

अवल्गुजो वाकुची स्यात् सोमराजी सुपर्णिका

प्रलेपे पूतना योज्या शोधन अर्थे ऽमृता हिता

शल्यपर्णी मणिच्छिद्रा मेदा मेदोभवा अध्वरा

स्निग्धा उष्णा मधुरा पाके कफ वात विबन्ध _

विभीतकं स्वादु पाकम् कषायं कफ पित्त नुद्

भण्डीतकी च गम्भीरी मञ्जूषा वस्त्ररञ्जिनी

स एव ऋद्धिः वृद्धिः च भेदम् अपि एतयोः ब्रुवे

विभीत मज्जा तृष् छर्दि कफ वात हरः लघुः

धातकी कटुका शीता मृदु कृत् तुवरा लघुः

शोथ कास कफ श्वास पीनस ज्वर मारुतान्

मत्स्यपित्ता काण्डरुहा रोहिणी कटुरोहिणी

शोथ श्वास समीर अस्र वात शूल उदर अपहा

नाकुली सुरसा नागसुगन्धा गन्धनाकुली

योनिरोगान् प्रमेहान् च प्लीह शूल व्रणानि च

लोध्रस् तिल्वस् तिरीटः च शावरो गालवः तथा

दार्वी क्वाथ समम् क्षीरं पादं पक्त्वा यदा घनम्

शृङ्गी कर्कटशृङ्गी च स्यात् कुलीरविषाणिका

क्वचिद् इन्द्रस्य नाम् एव भवेत् तद् अभिधायकम्

अनुष्णा कफ पित्त अस्र हिक्का कास ज्वर _

न अति उष्णम् दीपनं भेदि स क्षारम् अविदाहि च

फलत्रिकं च त्रिफला सा वरा च प्रकीर्तिता

कर्णिकारो दीर्घफलः स्वर्णाङ्गः स्वर्णभूषणः

केन द्रव्येण संयुक्ता कांश् च रोगान् व्यपोहति

विडं पाकं च कृतकं तथा द्राविडम् आसुरम्

शक्ति विबन्ध भेदे स्यात् यतस् न मल पातने

मधुरौ पित्त दाह अस्र कार्श्य वात क्षय अपहौ

शतपुष्पा लघुः तीक्ष्णा पित्त कृत् दीपना कटुः

उष्णा विदाहिनी हृद्या वृष्या बल करा लघुः

सौवर्चलं स्याद् रुचकं मन्थपाकं च तत् मतम्

रसाञ्जनं कटु श्लेष्म विष नेत्र विकार नुद्

पौष्करं कटुकं तिक्तम् उष्णं वात कफ ज्वरान्

स्यात् खाखस फलात् भूतम् वल्कलं शीतलं लघु

वात व्याधीन् अपस्मारम् उन्मादम् तनु वेदनाम्

तुम्बुरु प्रथितं तिक्तं कटु पाके अपि तत् कटु
जीर्णज्वरे अग्निमान्द्ये च शस्यते गुड पिप्पली

रसे पाके च कटुकः तीक्ष्णः मधुरको मतः

संग्राहि पित्तलं मेध्यं गर्भाशय विशुद्धि कृत्

बीजे तु मधुरः प्रोक्तो रसस् तद् गुण वेदिभिः

पिप्पली मधु संयुक्ता मेदस् कफ विनाशिनी

षष् अङ्गुल आयता शुक्ला कृष्णा त्व् एक अङ्गुला स्मृता

भुक्तं सहस्रवेधि स्यात् रसाम्लम् शुक्लम् इति अपि

विबन्ध आध्मान शूल घ्ना शकृत् मूत्र विशोधिनी

चेतकी तु धृता हस्ते यावत् तिष्ठति देहिनः

पृथ्वीका कारवी पृथ्वी पृथुकृष्णा उपकुञ्चिका

कषायो रक्त पित्त असृज् ज्वर अतीसार शोथ हृत्

टङ्कणं वह्नि कृत् रूक्षम् कफ हृत् वात पित्त कृत्

कटंकटेरी पीता च भवेत् सा एव पचम्पचा

स्वर्जिका अपि स्मृतः क्षारः कापोतः सुखवर्चकः

रसोनो बृंहणो वृष्यः स्निग्ध उष्णः पाचनः सरः

कामलां शूलम् आनाहम् प्लीहानं च यकृत् तथा

पीतद्रुः च हरिद्रः च पीतदारु च पीतकम्

द्वीपान्तरवचा किंचित् तिक्ता उष्णा वह्नि दीप्ति कृत्

महामेद अभिधः कन्दो मोरङ्ग आदौ प्रजायते

भिद्यन्ते तद् क्षणात् एव पशु पक्षि मृग आदयः

वर्ण्या त्वग्दोष मेह अस्र शोथ पाण्डु व्रण अपहा

चित्रकः कटुकः पाके वह्नि कृत् पाचनो लघुः

मत्स्यगन्धा प्लीहहन्त्री विषघ्नी ध्वाङ्क्षनाशिनी

माचिका प्रस्थिका अम्बष्ठा तथा च अम्बालिका अम्बिका

अष्टवर्गो हिमः स्वादुर् बृंहणः शुक्रलो गुरुः

ज्वर अतीसार रक्त अर्शस् वमि वीसर्प कुष्ठ नुद्

तथा ब्रह्मकुशा प्रोक्ता कारवी लोचमस्तका

आनाह प्लीह गुल्म घ्नम् कृमि श्वास क्षय अपहम्

भग्न संधान कृत् कण्ठ्यो गुरुः पित्तास्र वृद्धि दः

पद्मपत्त्रं च काश्मीरं कुष्ठ भेदम् इमम् जगुः

शशिलेखा कृष्णफला सोमा पूतिफली इति च

दाहे निदाघ _ न एव पूजितम् आर्द्रकम्

किरातकः अन्यः नैपालः सो ऽर्धतिक्तो ज्वरान्तकः

सहस्रवेधि जतुकं वाह्लीकं हिङ्गु रामठम्

ऋषभो वृषभो धीरो विषाणी द्राक्ष इति अपि

हेमाह्वा रेचनी तिक्ता भेदिनी उत्क्लेश कारिणी

स प्रोक्तः क्षीरकाकोली काकोली लिङ्गम् उच्यते

पारसीकयवानी तु यवानी सदृशा गुणैः

बृंहणं शीतलं पित्तरक्त वात ज्वर _

स्विन्ना संग्राहिणी पथ्या भृष्टा प्रोक्ता त्रिदोष _

हृद्यो हिमः कफ श्वास कुष्ठ दद्रु क्रिमीन् हरेत्

हरीतकी अभया पथ्या कायस्था पूतना अमृता
तपसा चीयते ब्रह्म

यथा ऊर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्याम् ओषधयः सम्भवन्ति यथा सतः पुरुषात् केश लोमानि तथा अक्षरात् सम्भवति इह विश्वम्

ब्रह्मा देवानाम् प्रथमः संबभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता

यत् तत् अद्रेश्यम् अ गोत्रम् अ चक्षुः श्रोत्रम् तत् अ पाणि पादम् नित्यम् विभुम् सर्व गतम् सु सूक्ष्मम् तत् अव्ययम् यत् भूत योनिम् परिपश्यन्ति धीराः

स भारद्वाजाय प्राह भारद्वाजः अङ्गिरसे परावराम्

द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यत् ब्रह्म विदः वदन्ति परा च एव अपरा च

तत्र अपरा ऋग्वेदः यजुर्वेदः सामवेदः अथर्ववेदः शिक्षा कल्पः व्याकरणम् निरुक्तम् छन्दः ज्योतिषम् इति

ततस् अन्नम् अभिजायते अन्नात् प्राणः मनः सत्यम् लोकाः कर्मसु च अमृतम्

तस्मै स ह उवाच

शौनकः ह वै महाशालः अङ्गिरसम् विधिवत् उपसन्नः पप्रच्छ कस्मिन् नु भगवः विज्ञाते सर्वम् इदम् विज्ञातम् भवति इति

यः सर्व ज्ञः सर्व विद् यस्य ज्ञान मयम् तपः तस्मात् एतत् ब्रह्म रूपम् अन्नम् च जायते
सर्व पाप विशुद्ध आत्मा सः अश्वमेध फलम् लभेत्

काञ्ची नूपुर शब्देन सुप्तः असौ प्रतिबुध्यते

उपवासी शुचिः संध्यां ब्रह्म लोकम् अवाप्नुयात्

षष्टि वर्ष सहस्राणि षष्टि वर्ष शतानि च

अहिंसायां तु यो धर्मो गमनात् एव तत् फलम्

वट मूलम् समासाद्य यः तु प्राणान् विमुञ्चति

देव दानव गन्धर्वाः ऋषयः सिद्ध चारणाः

तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनां तु महानदी

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टः क्षीण कर्मा दिवः च्युतः

गतिम् अन्विष्यमाणानां न अस्ति गङ्गा समा गतिः

सुवर्ण अलंकृतानाम् तु नारीणां लभते शतम्

या गतिर् योग युक्तस्य सत्य स्थस्य मनीषिणः

हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्य विश्रुतम्

ततः पुण्यतमं न अस्ति त्रिषु लोकेषु भारत

बलीवर्द समारूढः शृणु तस्य अपि यत् फलम्

अश्वमेध फलम् तस्मिन् स्नान मात्रेण भारत

यावत् चन्द्रः च सूर्यः च तावत् स्वर्गे महीयते

यः तु पुत्रान् तथा बालान् स्नापयेत् पाययेत् तथा

तेषां सांनिध्यम् अत्र एव ततस् तु कुरु नन्दनैः

नष्ट चन्द्र अर्क भुवनम् यदा च एक अर्णवम् जगत्

क्षितौ तारयते मर्त्यान् नागान् तारयते अपि अधस्

उर्वशी सदृशाणाम् तु कन्यानां लभते शतम्

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टः जम्बूद्वीप पतिः भवेत्

पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम्

महेश्वर शिरस् भ्रष्टा सर्व पाप हरा शुभा

तत्र ते द्वादश आदित्याः तपन्ति रुद्र संश्रिताः

सा गतिः त्यजतः प्राणान् गङ्गा यमुना संगमे

पूज्यते सततं पुत्र ऋषि गन्धर्व किंनरैः

मुच्यते सर्व पापेभ्यः शशाङ्क इव राहुणा

हरिः च भगवन् आस्ते प्रजापति पुरःसरः

मार्कण्डेय उवाच

दश तीर्थ सहस्राणि षष्टि कोटयः तथा पराः

कूपं च एव तु सामुद्रं प्रतिष्ठानं च विश्रुतम्

चतुर् वेदेषु यत् पुण्यम् यत् पुण्यम् सत्य वादिषु

धन धान्य समायुक्तः दाता भवति नित्यशः

ऐश्वर्य लोभ मोहात् वा गच्छेत् यानेन यो नरः

आर्षेण एव विवाहेन यथा विभव सम्भवम्

द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गङ्गा विशिष्यते

तत्र अभिषेकम् यः कुर्यात् संगमे शंसित व्रतः

कथयिष्यामि ते राज्ञ् तीर्थ यात्रा विधि क्रमम्

कोटितीर्थं समासाद्य यः तु प्राणान् परित्यजेत्

स्वर्ग लोकम् अवाप्नोति यावत् आभूतसंप्लवम्

धन आढ्यः रूपवान् दक्षः दाता भवति धार्मिकः

अथ संध्या वटे रम्ये ब्रह्मचारी जित इन्द्रियः

सलिलं न च गृह्णन्ति पितरः तस्य देहिनः

यथा आत्मना तथा सर्वं दानं विप्रेषु दापयेत्

दश ग्राम सहस्राणाम् भोक्ता भवति भूमिपः

लोकपालाः च साध्याः च पितरो लोक संमताः

कोटि वर्ष सहस्राणाम् स्वर्ग लोके महीयते

उर्वशीं तु सदा पश्येत् स्वर्ग लोके नर उत्तमैः

स्वर्गे तिष्ठति राजेन्द्र यावत् आभूतसंप्लवम्

शुक्ल अम्बर धरः नित्यं नियतः संयत इन्द्रियः

कृत अभिषेकः तु नरः सः अश्वमेध फलम् लभेत्

निष्फलं तस्य तत् सर्वम् तस्मात् यानम् विवर्जयेत्

सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टः क्षीण कर्मा दिवः च्युतः

अङ्गिरस् प्रमुखाः च एव तथा ब्रह्मर्षयः परे

मतिर् उत्क्रमणीया ते प्रयाग गमनम् प्रति

कुरुक्षेत्रात् दशगुणा यत्र विन्ध्येन संगता

न देव वचनात् तातैः न लोक वचनात् तथा

प्रयागे यो विधिः प्रोक्तः तत् मम ब्रूहि महा मुने

उत्तरेण प्रतिष्ठानात् भागीरथ्याः तु पूर्वतः

तावत् वर्ष सहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते

एवं दृष्ट्वा तु तत् तीर्थम् प्रयागं परमं पदम्

न अन्यत् कलि युगे घोरे भेषजं नृप विद्यते

पुत्रान् दारान् च लभते धार्मिकान् रूप संयुतान्

सुवर्ण मणि मुक्ता आढ्य कुले जायेत रूपवान्

कुरुक्षेत्र समा गङ्गा यत्र यत्र अवगाह्यते

तत्र गत्वा च संस्थानं महादेवस्य विश्रुतम्

एकं कालं तु भुञ्जानो मासं भूमिपतिः भवेत्

श्रवणात् तस्य तीर्थस्य नाम संकीर्तनात् अपि

सर्व लोकान् अतिक्रम्य रुद्र लोकम् स गच्छति

मृत्तिका आलम्भनात् वा अपि नरः पापात् प्रमुच्यते
कृत्वा अभिषेकम् तु नरः सः अश्वमेध फलम् लभेत्

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्व पापैः प्रमुच्यते

पृथिव्याम् आसमुद्रायां महा भूमिपतिः भवेत्

सिद्ध क्षेत्रम् हि तत् ज्ञेयम् न अत्र कार्या विचारणा

तुल्यं फलम् अवाप्नोति राजसूय अश्वमेधयोः

तत्र दानं प्रकर्तव्यं यथा विभव सम्भवम्

गङ्गाम् एव निषेवेत प्रयागं तु विशेषतः

ततो गच्छेत राज इन्द्रैः प्रयागं संस्तुवन् च यत्

दशाश्वमेधकं नाम तीर्थं तत्र अपरम् भवेत्

गङ्गा यमुनयोः मध्ये यः तु कन्यां प्रयच्छति

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागर संगमे

युधिष्ठिर उवाच

भुक्त्वा तु विपुलान् भोगान् तत् तीर्थम् भजते पुनः

यत्र ब्रह्म आदयः देवा ऋषयः सिद्ध चारणाः

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृताः ते अपुनर्भवाः

तेन तीर्थ फलम् च एव वर्धते न अत्र संशयः

भगवन्त् केन विधिना गन्तव्यं धर्म निश्चयैः

ये प्रयागं न सम्प्राप्तास् त्रिषु लोकेषु वञ्चिताः

सनत्कुमार प्रमुखाः तथा एव परम ऋषयः

तथा तथा प्रमुच्ये अहम् सर्व पापैः न संशयः

ब्रह्मचारी जित क्रोधः त्रि रात्रम् यदि तिष्ठति

यत्र गङ्गा महाभागा बहु तीर्था तपोधना

ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेः उत्तरेण तु

उर्वशीरमणे पुण्ये विपुले हंस पाण्डुरे

न स पश्यति तं घोरं नरकं तेन कर्मणा

प्रयाग तीर्थ यात्रा अर्थी यः प्रयाति नरः क्वचित्

सर्वेषाम् एव भूतानां पाप उपहत चेतसाम्

कम्बल अश्वतरौ नागौ विपुले यमुना तटे
आपिङ्गल अक्षः तनु दीर्घ घोणः कुण्ड एक हस्तः गिरम् इति उवाच

इति एवम् उक्ते स तपस्वि मध्ये तपस्वि मुख्येन मनीषि मुख्यः

विप्राः च गत्वा बहिस् इध्म हेतोः प्राप्ताः समिध् पुष्प पवित्र हस्ताः

ततो जटा वल्कल चीर खेलान् तपोधनान् च एव स तान् ददर्श

जुष्टानि धर्म आत्मभिः आत्मवद्भिः देवर्षिभिः च एव महा ऋषिभिः च

केचिद् भुजंगैः सह वर्तयन्ति वल्मीक भूताः वन मारुतेन

स राज सूनुः मृगराज गामी मृग अजिरम् तत् मृग वत् प्रविष्टः

धीमन् उदारः खलु निश्चयः ते यः त्वम् युवा जन्मनि दृष्ट दोषः

कश्चिद् वसूनाम् अयम् अष्टमः स्यात् स्यात् अश्विनोर् अन्यतरः च्युतः वा

अश्म प्रयत्न अर्जित वृत्तयः ऽन्ये केचिद् स्व दन्त अपहत अन्न भक्षाः

लेखर्षभस्य इव वपुः द्वितीयम् धाम् इव लोकस्य चराचरस्य

स्पृष्टं हि यत् यत् गुणवद्भिः अम्भः तत् तत् पृथिव्याम् यदि तीर्थम् इष्टम्

ततो वचः सूनृतम् अर्थवत् च सु श्लक्ष्णम् ओजस्वि च गर्वितं च

स्वर्गाय वः अयम् तु धर्मो मम अभिलाषः तु अपुनर्भवाय

ये च अपि बाह्याः पुरुषाः फलेभ्यो भाग्य अपराधेन पराङ्मुख अर्थाः

वृद्धः च तेषां बहु मान पूर्वम् कलेन साम्ना गिरम् इति उवाच

तत् पूर्वम् अद्य आश्रम दर्शनम् मे यस्मात् इमम् धर्म विधिम् न जाने

त्रासः च नित्यं मरणात् प्रजानाम् यत्नेन च इच्छन्ति पुनर् प्रसूतिम्

विधिवत् अनुविधाय ते ऽपि तं प्रविविशुः आश्रमिणः तपस् वनम्

स द्योतयामास वनं हि कृत्स्नं यदृच्छया सूर्य इव अवतीर्णः

यथा तु पश्यामि मतिः तथा एषा तस्य अपि यास्यति अवधूय बुद्धिम्

स्थिता हि हस्त स्थ युगाः तथा एव कौतूहलात् चक्र धराः स दाराः

मीनैः समं केचिद् अपो विगाह्य वसन्ति कूर्म उल्लिखितैः शरीरैः

तस्मात् इमम् न अर्हसि तात हातुं जिजीविषोः देहम् इव इष्टम् आयुः

काश्चिद् निशाः तत्र निशाकर आभः परीक्षमाणः च तपांसि उवास

तीर्थानि पुण्यानि अभितस् तथा एव सोपान भूतानि नभस्तलस्य

कृते ऽपि दोहे जनित प्रमोदाः प्रसुस्रुवुः _ च गावः

ततो विसृज्य अश्रु मुखम् रुदन्तं छन्दं वन छन्द तया निरास्थः

स्पष्ट उच्च घोणम् विपुल आयत अक्षम् ताम्र अधर ओष्ठम् सित तीक्ष्ण दंष्ट्रम्

तपस् विकारान् च निरीक्ष्य सौम्यः तपस् वने तत्र तपोधनानाम्

वासः त्वया हि इन्द्र समेन सार्धं बृहस्पतेः अभ्युदय आवहः स्यात्

अथ उपसृत्य आश्रम वासिनः तम् मनुष्य वर्यम् परिवार्य तस्थुः

असौ मुनिः तत्र वसति अराडः यो नैष्ठिके श्रेयसि लब्ध चक्षूः

दुःखे अभिसंधिः तु अथ पुण्य हेतुः सुखे ऽपि कार्यो ननु सो ऽभिसंधिः

तत् न अरतिः मम न पर अपचारः वनात् इतस् येन परिव्रजामि

यथागमं वृत्तिः इयम् मुनीनां भिन्नाः तु ते ते तपसां विकल्पाः

केचिद् जल क्लिन्न जटा कलापाः द्विः पावकं जुह्वति मन्त्र पूर्वम्

तपांसि च एषाम् अनुरुध्यमानः तस्थौ शिवे श्रीमति वृक्ष मूले

इतस् च भूयः क्षमम् उत्तरा एव दिश् सेवितुम् धर्म विशेष हेतोः

दुःख आत्मकम् न एकविधम् तपः च स्वर्ग प्रधानम् तपसः फलं च

गम्भीर ता या भवतः तु अगाधा या दीप्त ता यानि च लक्षणानि

युक्तो दमः चेतसः एव तस्मात् चित्तात् ऋते काष्ठ समम् शरीरम्

सर्वार्थसिद्धो वपुषा अभिभूय तम् आश्रमम् सिद्ध इव प्रपेदे

तस्मात् गुणान् एव परैमि तीर्थम् अपः तु निःसंशयम् अपः एव

क्रमेण तस्मै कथयांचकार तपस् विशेषान् तपसः फलं च

एवं प्रवृत्तान् भवतः शरण्यान् अतीव संदर्शित पक्षपातान्

शष्पाणि हित्वा अभिमुखाः च तस्थुः मृगाः चल अक्षाः मृगचारिणः च

धर्मे स्थिताः पूर्व युग अनुरूपे सर्वे भवन्तो हि महा ऋषि कल्पाः

दृष्ट्वा तम् इक्ष्वाकु कुल प्रदीपम् ज्वलन्तम् उद्यन्तम् इव अंशुमन्तम्

ऋजु आत्मनाम् धर्म भृताम् मुनीनाम् इष्ट अतिथि त्वात् स्व जन उपमानाम्

एवंविधैः काल चितैः तपोभिः परैः दिवम् यान्ति अपरैः नृ लोकम्

ततो द्विजातिः स तपस् विहारः शाक्य ऋषभाय ऋषभ विक्रमाय
कृत्वा पर अर्थम् श्रपणं तथा अन्ये कुर्वन्ति कार्यं यदि शेषम् अस्ति

धर्मेण च आप्नोति सुखं परत्र तस्मात् अधर्मम् फलति इह धर्मः

अदृष्ट तत्त्वः ऽपि न संतुतोष शनैस् इदम् च आत्म गतम् बभाषे

उञ्छेन जीवन्ति खगा इव अन्ये तृणानि केचिद् मृग वत् चरन्ति

इदं हि वक्तुं तनु रक्त जिह्वम् ज्ञेय अर्णवम् पास्यति कृत्स्नम् एव

दुःखेन मार्गेण सुखं हि उपैति सुखं हि धर्मस्य वदन्ति मूलम्

रागेण सार्धं रिपुणा इव युद्ध्वा मोक्षं परीप्सन्ति तु सत्त्ववन्तः

स्निग्धाभिः आभिः हृदयंगमाभिः समासतः स्नात इव अस्मि वाग्भिः

तस्मात् भवान् अर्हति भाषितुं मे यो निश्चयो यत् प्रति वः प्रवृत्तः

रतिः च मे धर्म नव ग्रहस्य विस्पन्दिता संप्रति भूय एव

सत्यां प्रवृत्तौ नियतः च मृत्युः तत्र एव मग्ना यत एव भीताः

यतः शरीरं मनसो वशेन प्रवर्तते च अपि निवर्तते च

त्वयि आगते पूर्ण इव आश्रमः ऽभूत् सम्पद्यते शून्य एव प्रयाते

तत्र अपि तोषो हृदि केवलो ऽयं न पावयिष्यन्ति हि पापम् अपः

देशात् अनार्यैः अभिभूयमानात् महा ऋषयः धर्मम् इव अपयान्तम्

प्रियान् च बन्धून् विषयान् च हित्वा ये स्वर्ग हेतोः नियमम् चरन्ति

तम् इन्द्र कल्पम् ददृशुः न जग्मुः धुर्याः इव अर्धैः अवनतैः शिरोभिः

हृष्टाः च केका मुमुचुः मयूराः दृष्ट्वा अम्बुदम् नीलम् इव उन्नमन्तः

अभ्युद्धृत प्रज्वलित अग्नि होत्रम् कृत अभिषेक ऋषि जन अवकीर्णम्

जाप्य स्वन आकूजित देव कोष्ठम् धर्मस्य कर्मान्तम् इव प्रवृत्तम्

ततो हविस् धूम विवर्ण वृक्षम् तपस् प्रशान्तम् स वनं विवेश

आचार्यकं प्राप्स्यसि तत् पृथिव्याम् यत् न ऋषिभिः पूर्व युगे अपि अवाप्तम्

अन्वव्रजन् आश्रमिणः ततस् तम् तद् रूप माहात्म्य गतैः मनोभिः

सर्वं परिक्षेप्य तपः च मत्वा तस्मात् तपस् क्षेत्र तलात् जगाम

इति स्म तत् तत् बहु युक्ति युक्तम् जगाद च अस्तम् च ययौ विवस्वान्

तद् बुद्धिः एषा यदि निश्चिता ते तूर्णं भवान् गच्छतु विन्ध्य कोष्ठम्

कश्चिद् द्विजः तत्र तु भस्म शायी प्रांशुः शिखी दारव चीर वासाः

लोकाः च सर्वे परिणामवन्तः सु अल्पे श्रमः खलु अयम् आश्रमाणाम्

तस्मात् भवान् श्रोष्यति तत्त्व मार्गम् सत्यां रुचौ सम्प्रतिपत्स्यते च

धर्म भृतः बभूव स्वरेण स अम्भस् अम्बुधर उपमेन

यज्ञैः तपोभिः नियमैः च तैः तैः स्वर्गं यियासन्ति हि रागवन्तः

ततः स तैः आश्रमिभिः यथावत् अभ्यर्चितः च उपनिमन्त्रितः च

अस्मिन् वने येन न मे विवत्सा भिन्नः प्रवृत्त्या हि निवृत्ति धर्मः

तपस् वने अस्मिन् अथ निष्क्रियो वा संकीर्ण धर्म आपतितः अशुचिः वा

तम् आश्रमम् सो ऽनुचचार धीरः तपांसि चित्राणि निरीक्षमाणः

सुख अर्थम् आशा कृपणः ऽकृतार्थः पतति अनर्थे खलु जीव लोकः

ब्रह्मर्षि राजर्षि सुरर्षि जुष्टः पुण्यः समीपे हिमवान् हि शैलः

ते विप्रयुक्ताः खलु गन्तु कामाः महत्तरं बन्धनम् एव भूयः

न खलु अयम् गर्हित एव यत्नो यो हीनम् उत्सृज्य विशेष गामी

तपांसि तानि एव तपोधनानां यत् संनिकर्षात् बहुलीभवन्ति

दृष्टः त्वया येन न ते विवत्सा तत् ब्रूहि यावत् रुच्याः ऽस्तु वासः

संसार दोषान् अपरीक्षमाणो दुःखेन सो ऽन्विच्छति दुःखम् एव

श्रुत्वा कुमारस्य तपस्विनः ते विशेष युक्तम् बहु मानम् ईयुः

उच्चेरुः उच्चैस् इति तत्र वाचः तद् दर्शनात् विस्मय जाः मुनीनाम्

काय क्लमैः यः च तपस् अभिधानैः प्रवृत्तिम् आकाङ्क्षति काम हेतोः

इह अर्थम् एके प्रविशन्ति खेदं स्वर्ग अर्थम् अन्ये श्रमम् आप्नुवन्ति
लाक्षा राक्षा जतु क्लीबे यावो ऽलक्तो द्रुमामयः

फलपूरो बीजपूरो रुचको मातुलुङ्गके

आत्मजः तनयः सूनुः सुतः पुत्रः स्त्रियां तु अमी

अर्काह्व वसुक आस्फोट गणरूप विकीरणाः

चाङ्गेरी चुक्रिका दन्तशठा अम्बष्ठा अम्ललोणिका

स्यात् शरीर अस्थिनि कंकालः पृष्ठ अस्थिनि तु कशेरुका

अर्याणी स्वयम् अर्या स्यात् क्षत्रिया क्षत्रियाणी अपि

येन इष्टम् राजसूयेन मण्डलस्य ईश्वरः च यः

ऐणेयम् एण्याः चर्म आद्यम् एणस्य ऐणम् उभे त्रिषु

मुष्को ऽण्डकोशो वृषणः पृष्ठवंश अधरे त्रिकम्

क्षौरम् तु भद्राकरणं मुण्डनं वपनं त्रिषु

आजानेयाः कुलीनाः स्युः विनीताः साधु वाहिनः

स्त्री द्वार् द्वारं प्रतीहारः स्यात् वितर्दिः तु वेदिका

वैतालिका बोधकराः चाक्रिकाः घाण्टिक अर्थकाः

_ बदरी कोलिः कोलं कुवल फेनिले

तुन्दिलः तुन्दिभः तुन्दी बृहत् कुक्षिः पिचण्डिलः

चैत्यम् आयतनम् तुल्ये वाजि शाला तु मन्दुरा

नैस्त्रिंशिको असि हेतिः स्यात् समौ प्रासिक कौन्तिकौ

कलम्बश् च कदम्बश् च वेसवार उपस्करः

उभौ तु द्वैप वैयाघ्रौ द्वीपि चर्म आवृते रथे

सजातीयैः कुलं यूथं तिरश्चां पुंनपुंसकम्

गम्भारी सर्वतोभद्रा काश्मरी मधुपर्णिका

काकेन्दुः कुलकः काकतिन्दुकः काकपीलुके

नृ ब्रह्म क्षत्र विश् शूद्रैः स अङ्ग उपाङ्गैः इह उदिताः

भिक्षुः परिव्राट् कर्मन्दी पाराशरी अपि मस्करी

भद्रदारु द्रुकिलिमं पीतदारु च दारु च

वार्तो निरामयः कल्य उल्लाघो निर्गतो गदात्

जङ्घालो अति जवः तुल्यौ जङ्घाकरिक जाङ्घिकौ

श्रीपर्णम् अग्निमन्थः स्यात् कणिका गणिकारिका

पूजा नमस्या अपचितिः सपर्या अर्चा अर्हणाः समाः

अग्निज्वाला सुभिक्षे तु धातकी धातुपुष्पिका

क्ष्वेडा तु सिंहनादः स्यात् करिणां घटना घटा

पाण्डु कम्बल संवीतः स्यन्दनः पाण्डु कम्बली

पुरंध्री सुचरित्रा तु सती साध्वी पतिव्रता

महामात्राः प्रधानानि पुरोधाः तु पुरोहितः

स्युः आवेशिकः आगन्तुः अतिथिः ना गृहागते

पिच्छा तु शाल्मलीवेष्टे रोचनः कूटशाल्मलिः

रेणुः द्वयोः स्त्रियां धूलिः पांसुः ना न द्वयो रजः

आस्फोटा गिरिकर्णी स्यात् विष्णुक्रान्ता अपराजिता

आत्मगुप्ता अजहा अव्यण्डा कण्डूरा प्रावृषायणी

वनायु जाः पारसीकाः काम्बोजाः बाह्लिका हयाः

कुम्भोलूखलकं क्लीबे कौशिको गुग्गुलुः पुरः

कुसीदिको वार्धुषिको वृद्ध्याजीवश् च वार्धुषिः

कोयष्टिकष् टिट्टिभको वर्तको वर्तिका आदयः

पाषाण प्रस्तर ग्राव उपल अश्मानः शिला दृषत्

तिल्य तैलीन वत् माष उमा अणु भङ्गा द्वि रूप ता

निकुञ्ज कुञ्जौ वा क्लीबे लता आदि पिहित उदरे

पलितं जरसा शौक्ल्यं केश आदौ विस्रसा जरा

निवेशः शिबिरं षण्ढे सज्जनं तु उपरक्षणम्

यूप अग्रम् तर्म निर्मन्थ्य दारुणि तु अरणिः द्वयोः

अनूचानः प्रवचने स अङ्गे ऽधीती गुरोः तु यः

नीलङ्गुः तु कृमिः कर्णजलौकाः शतपदी उभे

नगौकस् वाजि विकिर वि विष्किर पतत्रयः

दैर्घ्यम् आयामः आरोहः परिणाहो विशाल ता

नीली झिण्टी द्वयोः बाणा दासी च आर्तगलः च सा

सहस्रवेधि जतुकं बाह्लीकं हिङ्गु रामठम्

रञ्जनी श्रीफली तुत्था द्रोणी दोला च नीलिनी

चारः च गूढ पुरुषः च आप्त प्रत्ययितौ समौ

शस्त्राजीवे काण्डपृष्ठ आयुधीय आयुधिकाः समाः

भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो भृङ्गारः कनकालुका

चटकः कलविङ्कः स्यात् तस्य स्त्री चटका तयोः

प्रग्रह उपग्रहौ बन्द्यां कारा स्यात् बन्धन आलये

स तीर्थ्याः तु एक गुरवः चितवन् अग्निम् अग्नि चित्

रोदनी कच्छुरा अनन्ता समुद्रान्ता दुरालभा

कलम्ब मार्गण शराः पत्री रोप इषुः द्वयोः

अध्वर्यु उद्गातृ होतारः यजुस् साम ऋच् विदः क्रमात्

वत्सादनी छिन्नरुहा गुडूची तन्त्रिका अमृता

तेषां विशेषा हारीतो मद्गुः कारण्डवः प्लवः

अमृता च वयःस्था च त्रिलिङ्गः तु विभीतकः

वेणी प्रवेणी शीर्षण्य शिरस्यौ विशदे कचे

परासु प्राप्तपञ्चत्व परेत प्रेत संस्थिताः

पूपो ऽपूपः पिष्टकः स्यात् करम्भः दधि सक्तवः
असिक्नी स्यात् अवृद्धा या प्रेष्य अन्तःपुर चारिणी

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्यात् वासन्ती माधवी लता

अथ बान्धकिनेयः स्यात् बन्धुलः च असती सुतः

पश्चात् ग्रीवा सिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा

स्कन्धो भुजशिरः अंसः ऽस्त्री सन्धी तस्य एव जत्रुणी

सेना मुखम् गुल्म गणौ वाहिनी पृतना चमूः

याष्टीक पारश्वधिकौ यष्टि परश्वध हेतिकौ

वीथिः आलिः आवलिः पङ्क्तिः श्रेणी लेखाः तु राजयः

प्रघाण प्रघण अलिन्दाः बहिस् द्वार प्रकोष्ठके

विष्वक्सेनप्रिया गृष्टिः वाराही बदरा इति अपि

आनुपूर्वी स्त्रियां वा आवृत् परिपाटी अनुक्रमः

प्रतिहास शतप्रास चण्डात हयमारकाः

अवन्तिसोम धान्याम्ल कुञ्जलानि च काञ्जिके

पति पत्न्योः प्रसूः श्वश्रूः श्वशुरः तु पिता तयोः

चतुःशालं मुनीनां तु पर्णशाला उटजः ऽस्त्रियाम्

कृष्णसार रुरु न्यङ्कु रङ्कु शम्बर रौहिषाः

पाद अग्रम् प्रपदं पादः पद् अङ्घ्रिः चरणः ऽस्त्रियाम्

ध्रुव उपभृत् जुहूः ना तु स्रुवो भेदाः स्रुचः स्त्रियः

क्षेत्रं व्रैहेय शालेयम् व्रीहि शालि उद्भव उचितम्

वास्तुकं शाक भेदाः स्युर् दूर्वा तु शतपर्विका

अभयं नलदं सेव्यम् अमृणालम् जलाशयम्

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकी त्रिषु

कादम्बः कलहंसः स्यात् उत्क्रोश कुररौ समौ

ऋद्धम् आवसितम् धान्यं पूतं तु बहुलीकृतम्

सनिः तु अध्येषणा याच्ञा अभिशस्तिः याचना अर्थना

समानौ रसवत्यां तु पाकस्थान महानसे

वन्ध्यो ऽफलो ऽवकेशी च फलवान् फलिनः फली

सुमना मालती जातिः सप्तला नवमालिका

कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सा अवटुः घाटा कृकाटिका

कर्णीरथः प्रवहणं डयनं च समं त्रयम्

शेफालिका तु सुवहा निर्गुण्डी नीलिका च सा

प्राचेतसः च आदिकविः स्यात् मैत्रावरुणिः च सः

मृत प्रमीतौ त्रिषु एते चिता चित्या चितिः स्त्रियाम्

ऋष्यप्रोक्ता अभीरुपत्त्री नारायण्यः शतावरी

कैदारकं स्यात् कैदार्यं क्षेत्रं कैदारिकं गणे

वानप्रस्थ मधुष्ठीलौ जलजे ऽत्र मधूलकः

प्रभिन्नो गर्जितो मत्तः समौ उद्वान्त निर्मदौ

गव्यं त्रिषु गवां सर्वं गो विष् गोमयम् अस्त्रियाम्

गोदारणं च सीरो ऽथ शम्या स्त्री युग कीलकः

क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात् पट्टी लाक्षाप्रसादनः

दार्वी पचम्पचा दारुहरिद्रा पर्जनी इति अपि

पञ्च त्रिषु अ षष् अ क्षीणः यः तृतीय आदि अगोचरः

संस्कारो गन्ध माल्य आद्यैः यः स्यात् तत् अधिवासनम्

द्विपाद्यो द्विगुणो दण्डो भागधेयः करो बलिः

स्त्रीधर्मिणी अविः आत्रेयी मलिनी पुष्पवती अपि

पतत्रि पत्त्रि पतग पतत् पत्त्ररथ अण्डजाः

अव्यथा अतिचरा पद्मा चारटी पद्मचारिणी

नीडोद्भवाः गरुत्मन्तः पित्सन्तो नभसंगमाः

प्रस्फोटनं शूर्पम् अस्त्री चालनी पुमान्

तूण्यां खड्गे तु निस्त्रिंश चन्द्रहास असिः इष्टयः

शतमूली बहुसुता अभीरुः इन्दीवरी वरी

वाल्कं क्षौम आदि फालं तु कार्पासं बादरं च तत्

परम्परा वाहनम् यत् तत् वैनीतकम् अस्त्र्याम्

अस्त्रियां समर अनीक रणाः कलह विग्रहौ

अधोगन्ता तु खनको वृकः पुन्ध्वज उन्दुरः

कौलटेरः कौलतेयो भिक्षुकी तु सती यदि

त्रयो गौधेर गौधार गौधेयाः गोधिकात्मजे

कुतूः कृत्तेः स्नेह पात्रम् सा एव अल्पा कुतुपः पुमान्

उपाध्यायानी उपाध्यायी पोटा स्त्री पुंस लक्षणा

प्रतीहारो द्वारपाल द्वास्थ द्वास्थित दर्शकाः

ग्रन्थिः ना पर्व _ गुन्द्रः तेजनकः शरः

वेणवः कीचकाः ते स्युर् ये स्वनन्ति अनिल उद्धताः

बोधिद्रुमः चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः

कृकवाकुः ताम्रचूडः कुक्कुटः चरणायुधः

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्प मधुद्रुमौ

एरण्ड उरुवूकः च रुचकः चित्रकः च सः

वातकी वात रोगी स्यात् स अतिसारः ऽतिसारकी

लस्तकः तु धनुस् मध्यम् मौर्वी ज्या शिञ्जिनी गुणः

चूर्णानि वासयोगाः स्युः भावितम् वासितं त्रिषु

वीर पत्नी वीर भार्या वीर माता तु वीरसूः

स्वस्रीयो भागिनेयः स्यात् जामाता दुहितुः पतिः

कूर्चिका क्षीर विकृतिः स्यात् रसाला तु मार्जिता