tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
चैत्र आरम्भे समुदित मधु श्री कटाक्ष अभिरामम् चूत अङ्कूर आस्वदन रसिकम् कोकिलं संददर्श

तीरे तस्या द्रमिड _ दर्शनीया विलोक्य प्रायो भावी क्षणम् इव सखे गच्छतः ते विलम्बः

यत्र ज्ञात्वा कृत निलयनाम् इन्दिराम् आत्म कन्याम् मन्ये स्नेह आकुलित हृदयः वाहिनीनां विवोढा

पायं पायं मुख परिमलम् मोहनं यत्र मत्ताः प्रायो अद्य अपि भ्रमर कलभाः न एव जिघ्रन्ति पद्मान्

कण्ठ छाया प्रतिफलति किं भर्तुः इति अद्रि पुत्र्या निध्यातः सन् कुतुक निभृतैः नेत्र पातैः पवित्रैः

तत् तद् द्वीप अन्तर शत समानीत रत्न ओघ पूर्णम् नौका जालम् मुहुर् उपहरन् वीचिभिः श्लिष्यति इव

केलि यान क्वणित रशना कोमलाभ्यां पदाभ्याम् आलि हस्त अर्पित कर तला तत्र चेद् आगता स्यात्

येषां वंशे समजनि हरिश्चन्द्र नामा नरेन्द्रः प्रत्यापत्तिः पतग यद् उपज्ञम् च कौमारिलानाम्

गेहे गेहे नव नव सुधा क्षालितम् यत्र सौधं सौधे सौधे सुरभि कुसुमैः कल्पितं केलि तल्पम्

कूज अ व्याजात् हितम् उपदिशन् कोकिलैः अ व्याज बन्धो कान्तैः साकं ननु घटयसे कामिनीः मान भाजः

दृष्ट्वा शम्भुं गगन सरणौ उज्जिहाने त्वयि द्राक् पक्ष द्वंद्व व्यजन पवन उच्चालिताभ्यः लताभ्यः

इत्थं स्तुत्वा बहिस् उपवन उपान्त माकन्द शृङ्गे यावत् भानुः व्रजति चरमं भूधरं तावत् आस्स्व

पार्श्वे पार्श्वे परिचित नमस्कार जात श्रमाणाम् क्ष्मा देवानाम् क्षणम् अनुभवन् तालवृन्तस्य लीलाम्

चुम्बन् बिम्ब अधरम् इव नवं पल्लवं शीथु गर्भम् प्राप्त आश्लेषः स्तन इव नवे कोरके काम चारी

काली वासम् भज पथि महत् काननं यत्र शश्वत् सेवा आयाते त्रिदश निकरे श्राद्धदेव औपवाह्यम्

किंचिद् चञ्चू कलित कलिका शीथु भारेण सिञ्चेश् चञ्चत् चिल्ली चलन सुभगान् लप्स्यसे ऽस्याः कटाक्षान्

यावत्कालं महित पतग अधीशैः कार्ये नियोक्तुं सङ्कोचं मे व्रजति रसना संदिदिक्षोः मृगाक्ष्याः

वीत स्वेदाः ते विहरतः पक्ष पालि समीरैः आखिन्न भ्रू वलनम् अलसैः अर्चयिष्यन्ति अपाङ्गैः

संसेव्या स्यात् सरस मधुरा सानुकूला अवतीर्णैः दुर्गाहा अन्यैः इति हि सरणिः का अपि गाम्भीर्य भाजाम्

विष्वञ्च् कीर्णैः इव पशुपतेः कंधर कान्ति पुञ्जैः वीत आलोके जगति तिमिरैः व्योम नीलाब्ज भृङ्गैः

छिन्द्युः तापम् तव वृष पुरी सङ्गिनः शंकर अङ्क क्रीडत् गौरी कच तरलन उद्गन्धयः गन्धवाहाः

क्षत्र ध्वंसात् स्वयम् उपरतः विप्रसात्कृत्य कृत्स्नं पृथ्वी चक्रम् भृगु कुल पतिः यत् तटे संनिधत्ते

तद् सौन्दर्य अपहृत हृदयः मा विलम्बस्व गन्तुं बन्धु त्राणात् बहु मति पदम् न अपरम् त्वद्विधानाम्

संस्कर्तासि ध्रुवम् उपगतः यत्र पत्त्रि इन्द्रैः तेषाम् उद्दामानाम् अपि नव नव उद्यान लीलायितानाम्

पीठेषु अष्टादश्सु महितं काम पीठम् भजेथाः पारेकम्पं स्वयम् इह परा देवता संनिधत्ते

येन आक्रान्ते सति गिरिपतौ चक्रन्द अधस् कृत भुज वनः रक्षसां चक्रवर्ती

द्रष्टव्यो ऽसौ किसलय मृदुः मुक्ति पुरी आलयायाः कात्यायन्या महिष मथन उड्डामरः पाद पद्मः

उच्चैः सौधैः उडु गण गतीः ऊर्ध्वम् उत्सारयतीम् फुल्ल आरामाम् प्रविश पुरली क्ष्माभृताम् राजधानीम्

आशां पाश आयुध तिलकिताम् आश्रयन् आत्त वेगः कूल उन्मीलत् क्रमुक कुहली चामर आन्दोलित ऊर्मिम्

कान्ताराणि प्रसव शयनैः छिन्न गुञ्जा कलापैः कुञ्जे कुञ्जे कथित शबर द्वंद्व लीलायितानि

तस्य अदूरे कनक भवनम् पक्षपातात् प्रविष्टः सम्पद् मूर्तिम् प्रणम गिरिजां सा हि विश्वस्य माता

प्राप्त उन्मेषे प्रथम शिखरि प्रस्थ दाव अग्नि कल्पे बाल अशोक स्तबक रुचिरे भानवीये मयूखे

तत्रत्यानां रुचिर चिकुर न्यस्त सौगन्धिकानाम् तारुण्य ऊष्म आञ्चित कुच तटी वित्रुटत् कञ्चुकानाम्

यः प्राक् पाणिग्रहण समये शम्भुना स अनुकम्पम् हस्ते कृत्वा कथम् अपि शनैस् अश्म पृष्ठे न्यधायि

उन्मज्जद्भिः पुनर् इव जवात् पक्षवद्भिः गिरि इन्द्रैः वृन्दैः नावाम् भुज पटलिका उड्डामरैः गाह्यमानम्
काले तस्मिन् कर धृत गलत् नीवयः वारक अन्ताः सम्भोग अन्ते निबिड लतिका मन्दिरेभ्यः चलत्यः

ताः चेद् मान ग्रथित हृदयाः संनतान् न आद्रियेरन् कान्ताः कान्तान् परभृत कुहू कारम् एकम् विमुञ्च

त्वद् संलाप श्रवण तरलाः पश्चिम अम्भोधि वेला पर्यन्तम् ते वरुण नगरी मञ्जु वाचः सहायाः

रत्न श्रेणि घटित शिखरैः गोपुरैः सा पुरी ते प्रायः प्रज्ञा आभरणैः सुगमा स्याद् अन् आवेदिता अपि

चित्रा दैवी गतिः इयम् असौ शैलजा मण्डितायाम् काञ्च्यां कम्पा तट भुवि तया अन् अन्वितः बुध्यते स्म

शास्त्र व्याख्या हरि हर कथा सत्क्रिया अभ्यागतानाम् आलापो वा यदि सह बुधैः आक्षिपेत् अस्य चेतः

यद् दोस् वीर्य द्रढिम करदीभूत राजन्य वीराः शूर अग्रण्यः शिखरि जलधि स्वामिनः पालयन्ति

सु व्यक्तम् ते गमन सरणिः सूत्रयेत् ऊर्ध्वम् अस्याः सिन्धु स्नेह उपगत यमुना वेणी वीथि विलासम्

दृष्ट्वा देवं परिसर _ शम्बरे बालकृष्णं लोपामुद्रा सख तिलकितम् दिङ्मुखं भूषयिष्यन्

शयन सदनम् पुष्प वाटम् पुरारेः पाकस्थानं निखिल मरुताम् पश्य वारान् निधानम्

सौधैः तुङ्गैः हसत् इव सुधा क्षालितैः राजताद्रिं तेजोराशेः प्रविश भवनं धूर्जटेः ऊर्जितम् तत्

सन्देशं मे नय खग पते साधय भ्रातृ कृत्यम् संताप आर्ताम् सु वचनैः समाश्वासय प्रेयसीं मे

प्रस्थातुं त्वं पुनर् अपि सखे प्रक्रमेथाः प्रभाते स्व आत्म क्लेशः सुहृद् उपकृतौ त्वादृशानां सुखाय

तत्र द्रक्ष्यसि अखिल महिला मौलि मालायमानाम् बालाम् एनाम् नियतम् अधुना मद् वियोगेन दीनाम्

दृष्ट्वा दूरे सकृत् अपि जना यत् न पश्यन्ति अवश्यम् मृत्योः वक्त्रम् निटिल घटित भ्रूकुटीकम् कदाचित्

सन्तु त्रस्यत् निज निज वधू दोस् लता आलिङ्गितानाम् यूनाम् आर्द्र स्मित सहचराः त्वयि अपाङ्ग अनुषङ्गाः

तन्वङ्गीनां श्रवण सुभगैः नूपुराणाम् विरावैर् वाचालाः स्युः नियतम् अभितस् कूलम् आराम सीमाः

इत्थं भक्त्या पुर मथनम् आराध्य लब्ध प्रसादः कृष्टः कृष्टः पथि पथि सखे केरलीनां कटाक्षैः

स भ्रू चापम् नयन जलदम् प्राप्य यस्याः तुण्डीर क्ष्मा सुलभ कवि ता सस्य वृद्धिः समिन्धे

ताम् उत्तीर्णः सरितम् अमृत स्यन्दि माकन्द वृन्दान् देशान् पूतान् पत गुण गणैः नेत्र नारायणीयैः

कल्याणी सा कनककदली कन्दली कोमल अङ्गा कन्दर्प अग्निम् कथम् इव कुकूल अग्नि कल्पम् सहेत

बिम्ब व्याजात् विशति भवति स्यात् अमुष्य इति शङ्के स्पष्ट अङ्कस्य क्षणम् उदय गस्य इन्दु बिम्बस्य लक्ष्मीः

कामः स्वामी किल शलभ ताम् आप नेत्र स्फुलिङ्गे मा मा भैषीः इति भव _ दर्शनात् चन्द्रमौलेः

मुक्ता जालैः धवल पुलिनम् वीचि माला विकीर्णैः कूल अध्वानम् कुसुमित तरु स्निग्धम् आलम्बमानः

विश्रान्तः सन् क्वचन विपुले वृक्ष शाखा कुटुम्बे तां तत्र एव क्षपय रजनीं श्रान्त विस्रस्त पक्षः

कंचिद् कालम् धुत किसलय आच्छादनम् स प्रकम्पम् प्रत्याख्यात भ्रमर तरुणा मञ्जरी भुज्यमाना

दष्ट्वा चञ्च्वा कनक कपिशाः मञ्जरीः चूत षण्डात् पक्ष छाया शबलित नभस् भाग मुद्ग त्वरम् त्वाम्

आधत्ते यत् कनक वलभि नीड लीनैः कपोतैर् अद्य अपि अम्भोरुह भव मख आलग्न धूम अभिशङ्काम्

सर्व उत्कृष्टाः जगति विदिताः केरलेषु द्विजेन्द्रा वल्लीक ओण्योः तत् अपि महिमा का अपि मध्य श्रितानाम्

पक्षि स्वानैः पटु मद कलैः स्वागतानि ब्रुवाणा व्याकीर्ण अर्घ्याः कुसुम मधुभिः वीजयन्तः प्रवालैः

तस्मिन् काले बलि मह जुषाम् वार वाम अलकानाम् स्थाली चक्रे स्तन तट धृते स अनुरागे हृदि इव

आकर्ण्य इमाम् पुनर् इति तथा सः एष चक्रे निवासं क्लेशो भूयाः अपि बहु मतः श्लाघ्यते चेद् उदर्कः

रक्ताः पद्माः कुवलय वनी साम्यम् आपद्यमानाः विज्ञायन्ते स्फुट महिम धाम उदये जृम्भमाणे

पतग पुरजित् कंधर काण्ड नीलैः व्याप्त आभोगा विसृमरतरैः व्योम् सीमन्तयन्ती
श्लाघ्य छन्द स्थितिम् अयि मया शोभने ऽर्थे नियुक्तं श्राव्यं शब्दैः सरस सुमनस् भाजम् अभ्र अन्त वृत्तिम्

उड्डीय अस्मात् बकुल सरसात् स त्वम् उद्यान देशात् प्रादक्षिण्याद् व्रज परिसरे पुण्यम् एक आम्र वृक्षम्

दिश् यातव्या यत् अपि भवतो दक्षिणा रक्षण अर्थम् मद् प्राणानाम् पुनर् अपि सखे पश्चिमाम् एव यायाः

मूले यस्य प्रकृति सुभगे मुक्त कैलास लोभः देवः साक्षात् वसति वलय अङ्क आह्वयः चन्द्रचूडः

तल्पे तल्पे रस परवशम् कामिनी कान्त युग्मम् युग्मे युग्मे स खलु विहरन् विश्व वीरः मनोभूः

गन्तव्यः ते त्रिदिव विजयी मङ्गल अग्रेण देशः प्राप्तः ख्यातिं विहित तपसः प्राञ्च् जयन्तस्य नाम्ना

हारं हारं मदन पृतना काहलैः कण्ठ नादैः उत्कण्ठानां जनपद मृगी लोचनानाम् मनांसि

स्वाती नाम क्षितिपति सुता सेवितुं देवम् अस्याः स्वैर आलापैः ते पिक गिरां का अपि शिक्षा भवित्री

बिल्व क्षेत्रम् विश पशुपतेः वेश्म धूत अलिन्द ध्वज पट शिखैः नूनम् आहूयमानः

द्रक्ष्यस्य् ताण्डवानि इन्दुमौलेः लास्य क्रीडा ललित गिरिजा अपाङ्ग संभावितानि

यात्रा उद्युक्ते सुभग भवति व्यञ्जयेत् आत्म सादम् मुञ्चती बाष्प लेशम्

भूतैः भेद्यः बलि महिषः इति उद्भटैः कृष्ट शृङ्गे रज्जु ग्राहम् रुदति विजया रूढ हासम् रुणद्धि
संसृष्टिनि प्रेते संसृष्टी रिक्थ भाज्

ऋषभो ऽधिको ज्येष्ठस्य

न एकशफ द्विपदाम्

शूद्रा पुत्र वत् प्रतिलोमासु

असम्भवे तु एतेषाम् श्रोत्रियो वेद विद् शिष्टः विप्रतिपत्तौ यद् आह

स्वयम् अर्जितम् अवैद्येभ्यो वैद्यः कामं न दद्यात्

कानीन सहोढ पौनर्भव पुत्रिका पुत्र स्वयंदत्त क्रीताः गोत्र भाजः

मध्यम् अस्य अनेके चेद्

अविर् धान्य अयसी गृह मनः युक्तं चतुष्पादं च एकैकम् यवीयसः

समधा वा ज्यैष्ठिनेयेन यवीयसाम्

विभक्त जः पित्र्यम् एव

जड क्लीबौ भर्तव्यौ

अभिसंधि मात्रात् पुत्रिका इति एकेषाम्

विभागे तु धर्म वृद्धिः

ऊर्ध्वं पितुः पुत्रा रिक्थं भजेरन्

चत्वारश् चतुर्णां पारगा वेदानां प्राग् उत्तमात् त्रयः आश्रमिणः पृथग् धर्म विदः त्रय एतान् दश अवरान् परिषद् इति आचक्षते

क्षत्रियाच् चेत्

निवृत्ते रजसि मातुर् जीवति च इच्छति

भगिनी शुल्कः सोदर्याणाम् ऊर्ध्वं मातुः

सर्वं वा पूर्वजस्य इतरान् बिभृयात् पितृ वत्

बीजं वा लिप्सेत

राजा इतरेषाम्

समधा च इतरत् सर्वम्

असंसृष्टि विभागः प्रेतानां ज्येष्ठस्य

धर्मिणां विशेषेण स्वर्गं लोकं धर्म विद् आप्नोति ज्ञान अभिनिवेशाभ्याम्

पिण्ड गोत्र ऋषि सम्बन्धाः रिक्थं भजेरन् स्त्री इव अनपत्यस्य

उदक योगक्षेम कृत अन्नेषु अविभागः

यतो ऽयम् अप्रभवो भूतानां हिंसा अनुग्रह योगेषु

अपत्यं जडस्य भाग अर्हम्

दशकं पशूनाम्

पुत्रा औरस क्षेत्रज दत्त कृत्रिम गूढ उत्पन्न अपविद्धाः रिक्थ भाजः

चतुर्थ अंशिनः औरस आदि अभावे

ज्येष्ठ अंश हीनम् अन्यत्

अवैद्याः समं विभजेरन्

सवर्णा पुत्रः अपि अन्याय्य वृत्तः न लभेत एकेषाम्

शूद्रा पुत्रः अपि अनपत्यस्य शुश्रूषुश् चेद् लभते वृत्ति मूलम् अन्तेवासि विधिना

स्त्रीषु च संयुक्तासु

तद् संशयात् न उपयच्छेत् अ भ्रातृकाम्

विंशति भागः ज्येष्ठस्य मिथुनम् रथो गो वृषः

श्रोत्रिया ब्राह्मणस्य अनपत्यस्य रिक्थं भजेरन्

अन् आज्ञाते दश अवरैः शिष्टैर् ऊह विद्भिः अ लुब्धैः प्रशस्तं कार्यम्
पादो ऽधर्मस्य कर्तारं पादो गच्छति साक्षिणम्

सप्त जातान् अ जातान् च साक्षी साक्ष्यं मृषा वदन्

साक्षिणं च एवम् उद्दिष्टं यत्नात् पृच्छेद् विचक्षणः

द्वादश रात्रम् तप्तं पयः पिबेत् कूश्माण्डैर् वा जुहुयाद् इति

हंस भास बर्हिण चक्रवाक प्रचलाक काक उलूक मण्डूक डिड्डिक डेरिका श्व बभ्रु नकुल आदीनाम् वधे शूद्र वत्

त्रीन् एव च पितॄन् हन्ति त्रीन् एव च पितामहान्

सर्वं भूमि अनृते हन्ति साक्षी साक्ष्यं मृषा वदन्

आत्रेय्या वधः क्षत्रिय वधेन व्याख्यातः

शतं वैश्ये दश शूद्र ऋषभश् च अत्र अधिकः

चत्वारो वर्णाः पुत्रिणः साक्षिणः स्युर् अन्यत्र श्रोत्रिय राजन्य प्रव्रजित मानुष्य हीनेभ्यः

एतयोर् अन्तरा यत् ते सु कृतम् सु कृतम् भवेत्

शतम् अश्व अनृते हन्ति सहस्रं पुरुष अनृते

कूश्माण्डैर् वा जुहुयाद् इति

तत् सर्वं राज गामि स्याद् अनृतं ब्रुवतस् तव

लोक संग्रहण अर्थम् यथा दृष्टं श्रुतं वा साक्षी साक्ष्यं ब्रूयात्

यां रात्रिम् अजनिष्ठास् त्वं यां च रात्रिं मरिष्यसि

स्मृतौ प्रधानतः प्रतिपत्तिः

अतो ऽन्यथा कर्त पत्यम्

एनो गच्छति कर्तारं यत्र निन्द्यो ह निन्द्यते

क्षत्रिय वधे गो सहस्रम् ऋषभ अधिकम् राज्ञ उत्सृजेद् वैर निर्यातन अर्थम्

हिरण्य अर्थे अनृते हन्ति त्रीन् एव च पितामहान्

वधे धेनु अनडुहोः अन्ते चान्द्रायणं चरेत्

शूद्र वधेन स्त्री वधः गो वधः च व्याख्यातो अन्यत्र आत्रेय्याः वधाद् धेनु अनडुहोः च
प्रयागे ललिता देवी कामाक्षी गन्धमादने

महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी

वेणायाम् अमृता नाम बदर्याम् उर्वशी तथा

शङ्खोद्धारे ध्वनिः नाम धृतिः पिण्डारके तथा

स्वायम्भुवः अपि कालेन दक्षः प्राचेतसः अभवत्

स्मर्तव्या भूति कामैः वा तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

ये च एते योग विभ्रष्टाः प्राप्य लोकान् सनातनान्

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलय अचले

स्वर्गे पितृ गणाः सप्त त्रयः तेषाम् अमूर्तयः

पुनर् ब्रह्मदिन अन्ते तु जायन्ते ब्रह्म वादिनः

करवीरे महालक्ष्मी उमा देवी विनायके

माण्डव्ये माण्डवी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे

यः स्मरेत् शृणुयात् वा अपि सर्व पापैः प्रमुच्यते

अमूर्तयः पितृ गणाः वैराजस्य प्रजापतेः

हिमवत् दुहित्री तद्वत् कथम् जाता मही तले

ओषधी च उत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुश उदका

दक्षेण लोक जननी सूत विस्तरतो वद

एषु तीर्थेषु यः कृत्वा स्नानं पश्यति मां नरः

सिंहिका कृतशौचे तु कार्त्तिकेये यशस्करी

अष्ट उत्तरम् च तीर्थानां शतम् एतत् उदाहृतम्

रवेः च श्राद्धदेव त्वम् सोमस्य च विशेषतः

पुरूरवाः च राजर्षि लोके व्यजेयताम् अगात्

मेना गर्भ समुत्पन्ना भुक्त मुक्ति फल प्रदा

सूत उवाच

उमा एकपर्णा अपर्णा च तीव्र व्रत परायणाः

किम् तु अवश्यम् त्वया मर्त्ये हत यज्ञेन शूलिना

रुद्रकोट्यां च रुद्राणी काली कालञ्जरे गिरौ

कान्यकुब्जे तथा गौरी रम्भा मलय पर्वते

विपाशायाम् अमोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने

सर्वदा सर्व भूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि

योगिनाम् एव देयानि तस्मात् श्राद्धानि दातृभिः

ऋषय ऊचुः

जयन्ति यान् देव गणाः वैराजा इति विश्रुताः

यः तु मद् परमम् कालं करोति एतेषु मानवः

मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

देवमाता सरस्वत्यां पारावार तटे मता

एवम् उक्तः अब्रवीत् दक्षः केषु केषु मया अनघे

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथा अम्बरे

हन्त ते कथयिष्यामि पितॄणां वंशम् उत्तमम्

उपगम्य अब्रवीत् दक्षः प्रणिपत्य अथ दुःखितः

समाहूतेषु देवेषु प्रोवाच पितरं सती

गङ्गायां मङ्गला नाम विमिला पुरुषोत्तमे

स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वले बिल्वपत्त्रिका

गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी

भगवन् श्रोतुम् इच्छामि पितॄणां वंशम् उत्तमम्

मन्मथा हेमकूटे तु मुकुटे सत्यवादिनी

मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे

उपसंहार कृत् रुद्रः तेन अमङ्गल भाज् अयम्

सह्य अद्रौ एकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चन्द्रिका

देवदारु वने पुष्टिः मेधा काश्मीर मण्डले

सिद्धिं प्रयान्ति योगेन पुनरावृत्ति दुर्लभाम्

कपालमोचने शुद्धिः माता कायावरोहणे

मूर्तिमन्तो ऽथ चत्वारः सर्वेषाम् अमित ओजसः

किम् अर्थम् तात भर्ता मे यज्ञे अस्मिन् न अभिमन्त्रितः

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी

देव अर्चन विधौ विद्वान् पठन् ब्रह्म अधिगच्छति

कस्मात् दाक्षायणी पूर्वं ददाह आत्मानम् आत्मना

देव लोके तथा इन्द्राणी ब्रह्मास्येषु सरस्वती

नाम्नाम् अष्टशतम् यः तु श्रावयेत् शिव संनिधौ

शिवकुण्डे शिवानन्दा नन्दिनी देविका तटे

गोदाने श्राद्ध दाने वा अहन्य् अहनि वा बुधः

नन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका

दक्षस्य यज्ञे वितते प्रभूत वर दक्षिणे

महालिङ्गे तु कपिला मर्कोटे मुकुटेश्वरी

अरुन्धती जपती एतत् प्राप योगम् अनुत्तमम्

छागलाण्डे प्रचण्डा तु चण्डिका मकरन्दके

निर्दहन्ती तद् आत्मानम् स देव असुर किंनरैः

एकाम्भके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः

दत्ता हिमवता बालाः सर्वा लोके तपस् अधिकाः

संहरन्ती किम् उक्ता असौ सुता वा ब्रह्म सूनुना

मनुः उवाच

श्रीशैले माधवी नाम भद्रा भद्रेश्वरे तथा

रुद्रस्य एका सितस्य एका जैगीषव्यस्य च अपरा

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती

किं किम् एतत् इति प्रोक्ता गन्धर्व गण गुह्यकैः

मेना च सुषुवे तिस्रः कन्या योगवतीः ततस्

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने
तथा अपि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिम् ईप्सुभिः

तथा अन्ये देव दैत्याः च ब्राह्मणाः क्षत्रियाः तथा

प्रसादे लोक सृष्टि अर्थम् तपः कार्यं मम अन्तिके

वैश्याः शूद्राः च बहवः सिद्धिम् ईयुः यथेप्सिताम्

पार्वती सा अभवत् देवी शिव देह अर्ध धारिणी

सर्व पाप विनिर्मुक्तः कल्पं शिव पुरे वसेत्

चुकोप अथ सती देहं त्यक्ष्यामि इति त्वद् उद्भवम्

सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती

मद् संनिधौ तपः कुर्वन् प्राप्स्यसे योगम् उत्तमम्

तीर्थेषु च त्वं द्रष्टव्या स्तोतव्या कैः च नामभिः

काला तु चन्द्रभागायाम् अच्छोदे शिवकारिणी

देवी उवाच

गोद आश्रमे त्रिसंध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया

अश्वत्थे वन्दनीया तु निधिः वैश्रवणालये

प्रजापतिः त्वम् भविता दशानाम् अङ्गजः अपि अलम्

न तत्र शोको दौर्गत्यं कदाचिद् अपि जायते

इति उक्त्वा योगम् आस्थाय स्व देह उद्भव तेजसा

दशानां त्वं च भविता पितॄणाम् एक पुत्रकः
निशम्य वचनं मातुः उपमन्युः महा द्युतिः

किम् इदम् तु इति संचिन्त्य ज्ञात्वा तद् कारणम् च सः

सित आतपत्रेण यथा चन्द्र बिम्बेन मन्दरः

उपमन्यो महाभाग ते अम्बा एषा हि पार्वती

क्षीर अर्थम् अदहत् सर्वम् तपसा तं निवारय

शक्र रूपम् समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा

मधुनः च अर्णवः च एव दधिनस् च अर्णवः एव च

योग ऐश्वर्यम् तदा तुष्टा ब्रह्म विद्याम् द्विजोत्तमाः

उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवन् फलम्

जगाम अनुग्रहम् कर्तुम् उपमन्योस् तदा आश्रमम्

बालः अपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम्

श्रद्धा च एव महादेव सान्निध्यं च एव सर्वदा

आस्थाय एवम् हि शक्रस्य स्व रूपम् परमेश्वरः

प्राह स व्यग्रम् ईशानः शक्र रूप धरः स्वयम्

अमर त्वम् मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया

ततो निशम्य वचनं मुनेः कुपित वत् प्रभुः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे उपमन्युचरितं नाम सप्त अधिक शततमः ऽध्यायः

क्षीर धारा सहस्रम् च क्षीरोद अर्णवम् एव च

अतिष्ठत् च महा तेजाः शुष्क इन्धनम् इव अव्ययः

सः अपि लब्ध्वा वरं तस्याः कुमार त्वम् च सर्वदा

त्रिः सप्त कुलम् उद्धृत्य शिव लोकम् स गच्छति

कदाचित् क्षीरम् अल्पं च पीतवान् मातुल आश्रमे

बीज पिष्टम् तदा आलोड्य तोयेन कल भाषिणी

क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम्

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवन्त् पुरुषोत्तमः

एवम् उक्त्वा स्थितं वीक्ष्य कृताञ्जलि पुटम् द्विजम्

दत्त्वा ईप्सितम् हि विप्राय तत्र एव अन्तरधीयत

ईर्ष्यया मातुल सुतः ह्य् अपिबत् क्षीरम् उत्तमम्

तां प्रणम्य एवम् उक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे

आलिङ्ग्य आदाय दुःख आर्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

वरयामि शिवे भक्तिम् इति उवाच कृताञ्जलिः

प्रसङ्गात् देवदेवस्य निर्गुण त्वम् महात्मनः

दग्धुं स्व देहम् आग्नेयीं ध्यात्वा वै धारणां तदा

आघ्राय मूर्धनि विभुः ददौ देव्याः तदा भवः

न लभन्ते प्रियाणि एषाम् नो तुष्यति सदा भवः

आस्तां तावत् मम इच्छायाः क्षीरं प्रति सुर अधमम्

स्व रूपम् एव भगवन्त् आस्थाय परमेश्वरः

ऐहि एहि मम पुत्रैः इति साम पूर्वम् ततः सुतम्

न एतत् क्षीरम् इति प्राह मातरं च अति विह्वलः

त्यज शोकं महाभागे महादेवः अस्ति चेद् क्वचिद्

सह एव च आरुह्य तदा द्विपं तं प्रगृह्य वाल व्यजनम् विवस्वान्

मन्ये शक्रस्य रूपेण नूनम् अत्र आगतः स्वयम्

उञ्छ वृत्त्या अर्जितान् बीजान् स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा

पूर्व जन्मनि यत् दत्तम् शिवम् उद्यम्य वै सुत

श्रुत्वा निन्दां भवस्य अथ तद् क्षणात् एव संत्यजेत्

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीर सम्भवम्

अपूप गिरयः च एव भक्ष्य भोज्य अर्णवः पुनः

प्राह गंभीरया वाचा शक्र रूप धरः हरः

अनुज्ञातः तया तत्र तपः तेपे सु दुस्तरम्

सूत उवाच

वामेन शच्या सहितं सुर इन्द्रम् करेण च अन्येन सित आतपत्रम्

कालाग्नि सदृशम् च इदम् नियोगात् नन्दिनः तथा

मां न जानासि देव ऋषे देवराजानम् ईश्वरम्

मद् भक्तः भव विप्र ऋषे माम् एव अर्चय सर्वदा

दुःखिता विललाप आर्ता स्मृत्वा नैर्धन्यम् आत्मनः

पूर्व जन्मनि च अस्माभिः अपूजित इति प्रभुः

ऋषय ऊचुः

वरयामास च तदा वरेण्यं विरज ईक्षणम्

भव अन्तर कृतम् पापं श्रुता निन्दा भवस्य तु

गव्यं क्षीरम् अति स्वादु न अल्पम् उष्णम् नमामि अहम्

उपमन्युम् उवाच स स्मितः भगवन्त् बन्धु जनैः समावृतम्

एवम् उक्तः तदा तेन प्रहसन् इव शङ्करः

एतस्मिन् अन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वरः

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः

तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितम् अभूत् जगन्त्

देवी तनयम् आलोक्य ददौ तस्मै गिरीन्द्रजा

ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वर दिदृक्षया

भुङ्क्ष्व भोगान् यथाकामम् बान्धवैः पश्य वत्स मे

तम् आह माता सु शुभम् कुरु इति सुतरां सुतम्
अथ जगाम मुनेः तु तपस् वनम् गज वरेण सितेन सदाशिवः

अन्य देवेषु निरता दुःख आर्ताः विभ्रमन्ति च

भव प्रसाद जम् सर्वं न अन्य देव प्रसाद जम्

आज्य उदना अर्णवः च एव फल लेह्य अर्णवः तथा

मातर् मातर् महाभागे मम देहि तपस्विनि

त्रैलोक्य अधिपतिम् शक्रं सर्व देव नमस्कृतम्

तुष्टाव च महादेवं हर्ष गद्गदया गिरा

दृष्ट्वा देवं प्रणम्य एवम् प्रोवाच इदम् कृताञ्जलिः

स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युः अपि द्विजाः

ततः शक्रस्य वचनं श्रुत्वा श्रोत्र विदारणम्

वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

माता तव महाभागा जगन्माता न संशयः

हिमवत् पर्वतम् प्राप्य वायुभक्षः समाहितः

कृत अञ्जलि पुटः भूत्वा प्रणिपत्य पुनः पुनः

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम्

प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिः मुनि वराः स्वयम्

गिरिजाम् अवलोक्य स स्मिताम् स घृणम् प्रेक्ष्य तु तं तदा घृणी

भस्म आधारात् महा तेजाः भस्म मुष्टिम् प्रगृह्य च

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्र रूप धरम् शिवम्

देहि देहि इति ताम् आह रोदमानो महा द्युतिः

संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः

स्व देहम् तं निहत्य आशु शिव लोकम् स गच्छति

एवम् उक्त्वा महादेवः कराभ्याम् उपगृह्य तम्

प्रसीद देवदेवेश त्वयि च अ व्यभिचारिणी

रराज भगवान् स उमः शक्र रूपी सदाशिवः

उपमन्युः इति ख्यातो मुनिश् च द्विजसत्तमाः

भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद् उपमन्युः इति श्रुतः

अथर्व अस्त्रम् ततस् तस्मै ससर्ज च ननाद च

तुष्टः अस्मि ते वरं ब्रूहि तपसा अनेन सुव्रत

उपमन्युः इदम् प्राह जपन् पञ्चाक्षरं शुभम्

पावितः च आश्रमः च अयम् मम देवेश्वरः स्वयम्

चिरात् वा हि अचिरात् वा अपि क्षीरोदं साधयामि अहम्

पुरा मात्रा तु कथितं तथ्यम् एव न संशयः

अपूप गिरयः च एव तथा अतिष्ठन् समन्ततः

ददामि च ईप्सितान् सर्वान् धौम्य अग्रजैः महामते

दधि आदेः अर्णवम् च एव घृतोद अर्णवम् एव च
यत् पराचीम् अपनुदन् गायेद् वाचं प्रधमेद् वाग् अस्माद् अपक्रामुका स्यात्

श्रोत्रम् एव तद् दधाति

श्रोत्रं वै जगती

तस्यै निरुक्तं च अनिरुक्तम् च पदे गायति

यस्मान् निरुक्तं च अनिरुक्तम् च पदे गायति तस्मात् प्रजा वदन्ति च तूष्णीं च आसते

श्रोत्रे द्वे परिश्रवणे द्वे

गायत्रीं गायति

बधिरा ह वै दुस् उद्गातुः वर्तन्यां गर्भा जायन्ते

ताम् अधीयन् गायेत्

जगतीं गायति

प्राण अपानौ एव तद् व्यतिषजति

मृता ह वै दुस् उद्गातुः वर्तन्यां गर्भा जायन्ते

अन्धा ह वै दुस् उद्गातुः वर्तन्यां गर्भा जायन्ते

ताम् अधीयन् गायेत्

यद् अन् अधीयन् गायेन् मृता गर्भा जायेरन्

अथ यद् अनिरुक्तं गायेत् तूष्णीम् एव प्रजा आसीरन् न वदेयुः

तस्यै द्वे अक्षरे व्यतिषजति

प्राणो वै गायत्री

वाग् वा अनुष्टुप्

निरुक्तेन वै वाचो भुञ्जते ऽनिरुक्तम् अस्या उपजीवनीयम्

स यन् निरुक्तम् एव गायेद् वदेयुर् एव प्रजा न तूष्णीम् आसीरन्

तस्मात् समानत्र सन् सर्वा अनुदिशश् शृणोति

ताम् अर्वाचीम् अभिनुदन् गायति वाचो अन् अपक्रमाय

त्रिष्टुभं गायति

तस्यै द्वे अक्षरे द्योतयति

तस्यै चत्वार्य् अक्षराणि द्योतयति

तां यद् अर्वाचीम् अभिनुदन् गायत्य् आत्मन्न् एव तद् वाचं प्रतिष्ठापयति

अनुष्टुभं गायति

यद् अन् अधीयन् गायेद् अन्धा गर्भा जायेरन्

अपि पराङ् यन् पश्चाद् वदतश् शृणोति

चक्षुषी एव तद् दधाति
अथ उ अन्नं वै हिंकारः

रेतस एव अभिकृत्यै इति

रेतसः संतत्या अ व्यवच्छेदाय

उदयनम् अन्यतरत्

स यद्य् एकाहः स्यात् तस्मिन्न् अ हिंकृताम् गायेत्

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् यद् वाव प्रथम अहन् रेतः सिच्यते स गर्भः सम्भवति

एकं हि तद् अहः

तस्माद् उ प्रथम अहन् एव रेतस्याम् अ हिंकृताम् गीत्वा हिंकृताम् उत्तरेष्व् अहस्सु गायेत्

अथ यत् तत् सिच्यते अमुया एव तत् परासिच्यत इति

रेतस्यां गायति

प्रायणं हि तयोर् अन्यतरत्

यत् प्रायणं तद् उदयनम् असत्

यदि द्वि अहः उभयोर् अह्नोर् अ हिंकृताम् गायेत्

अन्नेन वै गर्भो ऽभिवर्धते

रेतो वै रेतस्या

अभिवृद्ध्या एव इति

संवत्सरं वै सिक्तम् अभिक्रियते
अत्र तु बहिष्पवमानस्य

युगपद् कर्मसु सर्वेषु उद्गातुः दक्षिणम् अनु बाहुं प्रस्तोता सव्यं प्रतिहर्ता

होता प्रातरनुवाकम् अनूच्य अभूत् उषा इति यदा ब्रूयाद् अथ वेदिम् आक्रामेयुर् मृदा शिथिरा इति

यावत् ह आक्रामेयुः इति एके

प्रस्तोता प्रथमो ऽतिसर्पेत्

तत उद्गाता ततः प्रतिहर्ता

अहर् अहर् इति गौतमः

सवन मुखेषु च यजुषा

संहितौ चेद् उभाव् उपरि

दक्षिणे पाणौ उद्गाता दशापवित्रं कुर्वीत

तस्य रराट्याम् आलभ्य विष्णोः शिरः

अन्तरेण अक्ष विष्कम्भौ दशापवित्रं द्रोणकलशे प्रास्येद् अन् उपघ्नन्

सकृत् क्रतौ इति शाण्डिल्यः

अभिषुते राजनि ऋत पात्रम् असि इति द्रोणकलशम् आलभ्य वानस्पत्य इति प्रोहेयुः
इति एकः ऽयं मार्गः

हनु देशे च अङ्गुलि सम्पुटेन

तद् एव विपरीतं सरभसम् अवमर्दनम्

तस्याः प्राञ्च् यन्त्र योगात् करेण संबाधं गज एव क्षोभयेत्

उपसृप्तकं मन्थनं हुलो ऽवमर्दनं पीडितकं निर्घातो वराहघातो वृषाघातः चटकविलसितम् संपुट इति पुरुष उपसृप्तानि

पातिता प्रतिपातयामि इति

राग अवसानिकम् व्याख्यातं करणं संपुटम् इति

तानि च वक्ष्यामः

युक्त यन्त्रेण उपसृप्यमाणा यतो दृष्टिम् आवर्तयेत् तत एव एनाम् पीडयेत्

वाडवेन लिङ्गम् अवगृह्य निष्कर्षन्त्याः पीडयन्त्या वा चिर अवस्थानम् संदंशः

एतद् रहस्यं युवतीनाम् इति सुवर्णनाभः

एवं च रतम् अविच्छिन्न रसम् तथा प्रवृत्तम् एव स्यात्

सकृत् मिश्रितम् अ निष्क्रमय्य द्विस् त्रिस् चतुः इति घट्टयेद् इति चटकविलसितम्

एकत एव भूयिष्ठम् अवलिखेद् इति वराहघातः

रति संयोगे च एनाम् कथम् अनुरज्यत इति प्रवृत्त्या परीक्षेत

इति द्वितीयः

तत्र विवदमानां कपोल चुम्बनेन पर्याकुलयेत्

हस्तेन लिङ्गं सर्वतो भ्रामयेत् इति मन्थनम्

युक्त यन्त्रा चक्र वत् भ्रमेद् इति भ्रमरक आभ्यासिकः

तथा स्तनयोः संहतयोर् हस्तयोः कक्षयोर् अंसयोर् ग्रीवायाम् इति च

जघनम् एव दोलायमानं सर्वतो भ्रामयेद् इति प्रेङ्खोलितकम्

तेषां स्त्री सात्म्यात् विकल्पेन प्रयोगः

यथा शीला भवेन् नारी यथा च रति लालसा

विश्रान्तायां च पुरुषस्य पुनर् आवर्तनम्

तत्र इतरः स्व जघनम् उत्क्षिपेत्

पुरुषायिते तु संदंशो भ्रमरकः प्रेङ्खोलितम् इति अधिकानि

पुरुषः शयन स्थायाः योषितः तत् वचन व्याक्षिप्त चित्तायाः इव नीवीं विश्लेषयेत्

हस्तौ विधुनोति स्विद्यति दशति उत्थातुम् न ददाति पादेन आहन्ति रत अवमाने च पुरुष अतिवर्तिनी

सु दूरम् उत्कृष्य वेगेन स्व जघनम् अवपातयेद् इति निर्घातः

कन्यायाः च

स्वैरिण्यां यथा सात्म्यम् यथायोगं च

सा प्रकीर्यमाण केश कुसुमा श्वास विच्छिन्न हासिनी वक्त्र संसर्ग अर्थम् स्तनाभ्याम् उरः पीडयन्ती पुनः पुनः शिरो नामयन्ती याः चेष्टाः पूर्वम् दर्शितवन् ताः एव प्रतिकुर्वीत

पुनर् आरम्भेन आदितस् एव उपक्रमेत्

गात्राणां स्रंसनं नेत्र निमीलनम् व्रीडा नाशः समधिका च रति योजना इति स्त्रीणां भाव लक्षणम्

अलके चुम्बन अर्थम् एनां निर्दयम् अवलम्बेत्

ततो यन्त्र योजनम्

इति पुरुषायितानि

लिङ्गेन समाहत्य पीडयन् चिरम् अवतिष्ठेद् इति पीडितकम्

स्थिर लिङ्गः च तत्र तत्र एनाम् परिस्पृशेत्

प्रथम समागमे कन्यायाः च

प्रथम संगता चेत् संहत ऊरुवोः अन्तरे घट्टनम्

तत्र युक्त यन्त्रेण एव इतरेण उत्थाप्यमाना तम् अधस् पातयेत्

आ मृदु भावात्

प्रच्छादित स्वभावा अपि गूढ आकारा अपि कामिनी
आचामयति सम्प्रोक्षति च

तेन शान्त्युदकेन एताम् न कारयितारम्
इन्द्र अग्नी यज्ञस्य देवता

तद् एतद् ऐन्द्राग्नम् एव

पञ्चदशः स्तोमस् तेन ऐन्द्रम्

पञ्चदशः स्तोमस् तेन ऐन्द्रम्

तद् एतद् ऐन्द्राग्नम् एव ऐन्द्रीषु स्तुवन्ति तेन ऐन्द्रम्

तानि वा एतान्य् ऐन्द्राग्नान्य् एव सर्वाणि यद् आज्यानि

गायत्री छन्दस् तेन आग्नेयम्

पञ्चदशः स्तोमस् तेन ऐन्द्रम्

तद् एतद् ऐन्द्राग्नम् एव ऐन्द्राग्नीषु स्तुवन्ति तेन ऐन्द्राग्नम्

तद् एतद् ऐन्द्राग्नम् एव मैत्रावरुणीषु स्तुवन्ति तेन मैत्रावरुणम्

गायत्री छन्दस् तेन आग्नेयम्

गायत्री छन्दस् तेन आग्नेयम्

गायत्री छन्दस् तेन आग्नेयम्

स्वायाम् एव एतत् देवतायां प्रातस्सवने यज्ञं प्रतिष्ठापयन्ति