tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विभाषा प्रदेशेषु प्रतिषेध विकल्पौ उपतिष्ठेते

तत्र प्रतिषेधेन समीकृते विषये पश्चाद् विकल्पः प्रवर्तते

उभयत्र विभाषाः प्रयोजयन्ति

शुशुवतुः शिश्वियतुः

न इति प्रतिषेधः वा इति विकल्पः

विभाषा श्वेः शुशाव शिश्वाय

विभाषा प्रदेशाः विभाषा श्वेः इत्य् एवमादयः
प्र यद् भन्दिष्ठ एषां प्र अस्माकासः च सूरयः

अग्ने शुशुग्ध्य् आ रयिम्

प्र यद् अग्नेः सहस्वतो विश्वतो यन्ति भानवः

प्र यत् ते अग्ने सूरयो जायेमहि प्र ते वयम्

अप नः शोशुचद् अघम्

अप नः शोशुचद् अघम्

अप नः शोशुचद् अघम्

अप नः शोशुचद् अघम्

द्विषो नो विश्वतोमुख अति नावा इव पारय

अप नः शोशुचद् अघम्

त्वं हि विश्वतोमुख विश्वतः परिभूर् असि

अप नः शोशुचद् अघम्

सुक्षेत्रिया सुगातुया वसूया च यजामहे
सोमाय वसु विदे स्वाहा

अग्नये जन विदे स्वाहा

इन्द्राय सहीयसे स्वाहा

पूष्णे ज्ञाति विदे स्वाहा
एत्य एषु अङ्गारेषु वपायै प्रतितप्यमानायै बर्हिषः अग्रम् उपास्यति वायो वीहि स्तोकानाम् इति

दुर्मित्राः तस्मै भूयासुः यः अस्मान् द्वेष्टि यम् च वयम् द्विष्मः इति

आहवनीयस्य अन्तम्

ह्वयन्ति पत्नीम् ह्वयन्ति होतारम् ह्वयन्ति ब्रह्माणम् ह्वयन्ति प्रतिप्रस्थातारम् ह्वयन्ति प्रशास्तारम् ह्वयन्ति आग्नीध्रम् एहि यजमान इति इदम् आपः प्रवहत अवद्यम् च मलम् च यत्

निः मा मुञ्चामि शपथात् निः मा वरुणात् उत

अथ पुरस्तात् स्वाहाकृतिम् स्रुव आहुतिम् जुहोति स्वाहा देवेभ्यः इति

अथ अपः उपस्पृश्य यथायतनम् उपविशन्ति

अत्र वपाश्रपणी अनुप्रहरति प्राचीम् विशाखाम् प्रतीचीम् अ विशाखाम् स्वाहा ऊर्ध्व नभसम् मारुतम् गच्छतम् इति

द्विस् अभिघारयति

अथ उपरिष्टात् स्वाहाकृतिम् स्रुव आहुतिम् जुहोति देवेभ्यः स्वाहा इति

वषट्कृते वपाम् जुहोति जातवेदः वपया गच्छ देवान् त्वम् हि होता प्रथमः बभूथ

परिहितासु स्तोकीयासु शृतायाम् वपायाम् जुहू उपभृतौ आदाय अत्याक्रम्य आश्राव्य आह स्वाहाकृतीभ्यः प्रेष्य इति

घृतेन त्वम् तनुवः वर्धयस्व स्वाहाकृतम् हविः अदन्तु देवाः स्वाहा इति

ताम् दिशम् निरुक्षति यस्याम् अस्य दिशि द्वेष्यः भवति

अथ आह स्तोकेभ्यः अनुब्रूहि इति

यत् च अभिदुद्रोह अनृतम् यत् च शेपे अभीरुणम्

अन्वक् अध्वर्युः वपया

अथ उदङ् अत्याक्रम्य यथायतनम् स्रुचौ सादयित्वा समुत्क्रम्य चात्वाले मार्जयन्ते

अथ अञ्जलिना अपः उपहन्ति सु मित्राः नः आपः ओषधयः सन्तु इति

अथ उपस्तीर्य द्विस् स्रुवेण वपाम् समवलुम्पन् आह इन्द्र अग्निभ्याम् छागस्य वपायाः मेदसः अवदीयमानस्य अनुब्रूहि इति

निः मा यमस्य पड्बीशात् सर्वस्मात् देव किल्बिषात् अथ उ मनुष्य किल्बिषात् इति

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह इन्द्र अग्निभ्याम् छागस्य वपाम् मेदः प्रस्थितम् प्रेष्य इति

अत्र वपाश्रपणी पुनर् अन्वारभते यजमानः
ऋतौ ऋतौ एवम् एव संवेशने

पूषा त्वा इतस् इति प्रस्थिताम् अनुमन्त्रयते

त्रि रात्रम् अ क्षार अ लवण आशिनौ ब्रह्मचारिणः अधस् संवेशिनाव् अ संवर्तमानौ सह शयाताम्

मयि धृतिर् मयि स्व धृतिः मयि रमो मयि रमस्व इति

इह धृतिर् इह स्व धृतिः इह रन्तिर् इह रमस्व

आसिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते

सूर्य प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिर् असि ब्राह्मणः त्वा नाथ कामः उपधावामि या अस्यै पति घ्ना तनूः ताम् अस्या उपजहि स्वाहा

गर्भं ते अश्विनौ देवौ आधत्ताम् पुष्कर स्रजौ

तं ते गर्भं दधामि अहम् दशमे मासि सूतवा इति

ऊर्ध्वं त्रि रात्रात् संभवः

स्वं कुलं प्राप्तां कल्याण शीलाः कल्याण प्रजाः समवजीर्णाः प्रत्यवरोपयन्ति इह प्रियं प्रजया ते समृध्यताम् अस्मिन् गृहे गार्हपत्याय जागृहि

स्थालीपाकाद् अग्निं प्रजापतिं च इष्ट्वा सम्पातान् चमसे आनीय स्रोतांसि आङ्क्ष्व इति एनाम् ब्रूयात्

पूषा त्वा इतस् नयतु हस्त गृह्य अश्विनः त्वा प्रवहतां रथेन

नाभिं प्रथमम्

अग्ने वायो सूर्य चन्द्र प्रायश्चित्तयो यूयं देवानां प्रायश्चित्तय स्थ ब्राह्मणो वो नाथ कामः उपधावामि या अस्यै यशस् घ्ना तनूः ताम् अस्या उपहत स्वाहा इति

एना पत्या तन्वं संसृजस्व अथ अ जीव्री विदथम् आवदासि इति

गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि सरस्वति

वायो प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिर् असि ब्राह्मणः त्वा नाथ कामः उपधावामि या अस्यै पशु घ्ना तनूः ताम् अस्या उपजहि स्वाहा

हुत्वा आचार्याय गां दद्यात्

इह उ सहस्र दक्षिणः ऽभि पूषा निषीदतु इति

ततो यान्य् ऊर्ध्वम्

प्रायश्चित्तीर् जुहुयाद् अग्ने प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिर् असि ब्राह्मणः त्वा नाथ कामः उपधावामि या अस्यै प्रजा घ्ना तनूः ताम् अस्या उपजहि स्वाहा

ततो यानि अर्वाञ्चि

उत्थाप्य कुमारम् अन्वारब्धायां जुहुयाद् इह धृतिर् इति अष्टाभिः स्वाहाकार अन्तैः

हिरण्ययी अरणी यं निर्मन्थताम् अश्विनौ

कुमारम् उपस्थ आधाय शकलोटान् आवपेत् फलानि वा

अदर्शने ब्राह्मणेभ्यो गां दद्यात्

चन्द्र प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिर् असि ब्राह्मणः त्वा नाथ कामः उपधावामि या अस्यै गृह घ्ना तनूः ताम् अस्या उपजहि स्वाहा
तत् तपः अभवत्

व्रात्यः आसीत् ईयमानः एव

स महान् अभवत्

तत् ललामम् अभवत्

तत् सत्यम् अभवत्

तत् एकम् अभवत्

स महादेवः अभवत्

तत् महत् अभवत्

लोहितम् पृष्ठम्

सः एक व्रात्यः अभवत्

तेन प्राजायत

तत् एव इन्द्र धनुः

स देवानाम् ईशाम् पर्यैत्

सः ईशानः अभवत्

स प्रजापतिः सुवर्णम् आत्मन् अपश्यत्

तत् ब्रह्म अभवत्

नीलम् अस्य उदरम्
यो यः साम अङ्गम् ब्रूयात् स हिरण्यं धारयेत्

सर्वे वा अभिमृशेयुः

षोडशि साम्ना स्तोष्यमाणो यथासनम् उपविश्य हविर्धानं गत्वा षोडशि ग्रहम् अवेक्षेत उद्गाता यस्माद् अन्य इति

तद् अभावे यः कः च अश्वः

अनुष्टुभ् छन्दसा इति धानंजय्य शाण्डिल्यौ

अश्वः कृष्णः पूर्वस्यां सदसो द्वारि प्रत्यक् मुखः तिष्ठेत् इति शाण्डिल्यः

पूर्वेण वा

अनुष्टुभ् छन्दसा चमसस्य

अपरस्यां प्राच् मुखः इति धानञ्जय्यः

यदि च उत्तरयोः अपि गृह्णीयुः

सत्र एव ग्रहस्य भक्षयेयुर् ऐन्द्रं सह इति

अवसर्पति प्रथमं पर्यायं गायेत् छन्नम्

इन्द्रम् इद् हरी इति शाण्डिल्यो वाच् देवी सोमस्य पिबत्व् इत्य् एतद् अधिकया

उद्गाता निधनम् उपयत्सु

गायत्र छन्दसा अतिरिक्त स्तोत्रेषु इति गौतमः

एवम् एव प्रातःसवने

उद्गात्रे दद्यात् अश्व हिरण्ये दक्षिणावत्सु

त्रिष्टुभ् छन्दसा वाजपेय साम्नि भक्षयेत् इति गौतमः

गौर् वा अजः अश्व अभावे

अनुष्टुभ् छन्दसा रात्रौ

अ छन्दसा वा

कृष्ण अभावे श्यावः

अस्तमिते तृतीयम् आविस्

पृथक् भक्ष छन्दोभिः अनुपूर्वम् इति धानंजय्य शाण्डिल्यौ

पृथक् तृचेभ्यः सन्धौ हिंकुर्युः

अनुष्टुभ् छन्दसा वा

विषिते द्वितीयं मध्यमेन

उदस्य हरिवद् अ हरिकासु चेत् स्तुवीरन्
प्रस्तुवन्न् एव अष्टाभिः अक्षरैः प्रस्तौति

तद् आहुर् यद् ओवा ओवा इति गीयते क्व अत्र ऋच् भवति क्व साम इति

चतुर्विंशति अक्षरा गायत्री

अष्ट अक्षरा गायत्री

ताम् एताम् प्रस्तावेन ऋचम् आप्त्वा या श्रीर् या अपचितिः यः स्वर्गो लोको यद् यशो यद् अन्नाद्यं तान्य् आगायमान आस्ते

अक्षरम् अक्षरं त्रि अक्षरम्
अज आदयः वीक्ष्य शशंसुर् आगता अहो इमं को नु लभेत संस्थितिम्

विलोक्य च आमर्ष परिप्लुत इन्द्रियः रुषा स्व दन्तच्छदम् आदशच् छ्वसन्

मया यथा अनूक्तम् अवादि ते हरेः कृत अवतारस्य सुमित्र चेष्टितम्

वर्षद्भिः पूय केश असृज् विष् मूत्र अस्थीनि च असकृत्

प्रववुर् वायवश् चण्डास् तमः पांसवम् ऐरयन्

सुदर्शन अस्त्रम् भगवान् प्रायुङ्क्त दयितं त्रिपात्

क्षत्ता आनन्दम् परं लेभे महा भागवतः द्विज

तस्य एष दैत्य ऋषभः पद आहतः मुखं प्रपश्यंस् तनुम् उत्ससर्ज ह

तं मुष्टिभिर् विनिघ्नन्तं वज्रसारैर् अधोक्षजः

दिष्ट्या हतो ऽयं जगताम् त्वद् पाद भक्त्या वयम् ईश निर्वृताः

शृणोति गायत्य् अनुमोदते ऽञ्जसा विमुच्यते ब्रह्म वधात् अपि द्विजाः

स्व पौरुषे प्रतिहते हत मानः महा असुरः

नमो नमस् ते अखिल यज्ञ तन्तवे स्थितौ गृहीत अमल सत्त्व मूर्तये

लीलया मिषतः शत्रोः प्राहरद् वात रंहसम्

स्मरन्त्या भर्तुर् आदेशं स्तनाच् च असृक् प्रसुस्रुवे

यज्ञाय धृत रूपाय विप्राय अभिचरन् यथा

तं व्यग्र चक्रम् दिति पुत्र अधमेन स्व पार्षद मुख्येन विषज्जमानम्

जघान उत्पत्य गदया हनाव् असुरम् अक्षजः

तेन इत्थम् आहतः भगवान् आदि सूकरः

न अकम्पत मनाक् क्वापि स्रजा हत इव द्विपः

विशीर्ण बाहु अङ्घ्रि शिरोरुहः ऽपतद् यथा नगेन्द्रो लुलितो नभस्वता

देवा ऊचुः

तं सुख आराध्यम् ऋजुभिर् अनन्य शरणैः नृभिः

एवं हिरण्याक्षम् अ सह्य विक्रमम् स सादयित्वा हरिर् आदि सूकरः

मानयामास तद् धर्मम् सुनाभं च अस्मरत् विभुः

चित्रा वाचो अ तद् विदाम् खेचराणां तत्र स्म आसन् स्वस्ति ते ऽमुं जहि इति

मानयन् स मृधे धर्मं विष्वक्सेनं प्रकोपयन्

अन्येषां पुण्य श्लोकानाम् उद्दाम यशसाम् सताम्

अवधार्य विरिञ्चस्य निर्व्यलीक अमृतम् वचः

न ऐच्छत् गदां दीयमानां हरिणा विगत प्रभः

अथ उरुधा असृजन् मायां योग माया ईश्वरे हरौ

इति कौषारव आख्याताम् आश्रुत्य भगवत् कथाम्

क्रोशन्तीनां करेणूनां कृच्छ्रतो ऽमोचयद् द्रुतम्

ततः सपत्नं मुखतश् चरन्तम् अकुतोभयम्

विनष्टासु स्व मायासु भूयश् च आव्रज्य केशवम्

रुषा उपग्￸हमानः ऽमुं ददृशे ऽवस्थितं बहिः

तद् ओजसा दैत्य महाभट अर्पितम् चकासद् अन्तर् खे उदीर्णदीधिति

वृक्णे स्व शूले बहु धारिणा हरेः प्रत्येत्य विस्तीर्णम् उरो विभूतिमत्

मैत्रेय उवाच

यो गज इन्द्रम् झष ग्रस्तम् ध्यायन्तं चरण अम्बुजम्

उपश्रुत्य भवेन् मोदः श्रीवत्स अङ्कस्य किं पुनः

चक्रेण हरिर् यथा तार्क्ष्य पतत्रम् उज्झितम्

एतौ तौ पार्षदाव् अस्य शापाद् याताव् असत् गतिम्

निपेतुर् ग्रावाणः क्षेपणैः प्रहिता इव

प्रवृद्ध रोषः स कठोर मुष्टिना नदन् प्रहृत्य अन्तरधीयत असुरः

जग्राह त्रि शिखम् शूलं

दिग्वाससो यातुधान्यः शूलिन्यो मुक्त मूर्धजाः

जगाम लोकं स्वम् अखण्डित उत्सवम् समीडितः पुष्कर विष्टर आदिभिः

क्षितौ शयानं तम् अकुण्ठ वर्चसम् कराल दंष्ट्रम् परिदष्ट दच्छदम्

जग्राह लीलया प्राप्तां गरुत्मान् इव पन्नगीम्

यथा हिरण्याक्ष उदार विक्रमः महा मृधे क्रीडन वत् निराकृतः

गदायाम् अपविद्धायां हाहाकारे विनिर्गते

प्रादुष्कृतानां मायानाम् आसुरीणां विनाशयत्

प्रहस्य प्रेम गर्भेन तद् अपाङ्गेन सो ऽग्रहीत्

एतन् महा पुण्यम् अलं पवित्रं धन्यं यशस्यं पदम् आयुस् आशिषाम्

तां स आपततीं वीक्ष्य भगवान् समवस्थितः

सव्येन तां साधो भगवान् यज्ञसूकरः

सूत उवाच

गिरयः प्रत्यदृश्यन्त नाना आयुध मुचः ऽनघ

करेण कर्ण मूले ऽहन् यथा त्वाष्ट्रं मरुत्पतिः

विघूर्णिता अपतत् तद् अद्भुतम् इव अभवत्

तदा दितेः समभवत् सहसा हृदि वेपथुः

आह च आयुधम् आधत्स्व घटस्व त्वं जिगीषसि

यो वै हिरण्याक्ष वधम् महा अद्भुतम् विक्रीडितं कारण सूकर आत्मनः

कृतज्ञः को न सेवेत दुराराध्यम् असाधुभिः

बहुभिर् यक्ष रक्षोभिः पत्ति अश्व रथ कुञ्जरैः
यदि मन्यसे सु वेद इति दह्रम् एव अपि नूनम् त्वम् वेत्थ ब्रह्मणः रूपम् यत् अस्य त्वम् यत् अस्य देवेषु

आत्मना विन्दते वीर्यम्

अ विज्ञातम् विजानताम्

प्रतिबोध विदितम् मतम्

यः नः तत् वेद तत् वेद

न अहम् मन्ये सु वेद इति न उ न वेद इति वेद च

विज्ञातम् अ विजानताम्

अथ नु मीमांस्यम् एव ते मन्ये अ विदितम्

भूतेषु भूतेषु विविच्य धीराः प्रेत्य अस्मात् लोकात् अमृताः भवन्ति

इह चेद् अवेदीत् अथ सत्यम् अस्ति
हताधिमन्थः सो ऽपि स्यात् प्रमादात् तेन वेदनाः

सिराभिर् नेत्रम् आरूढः करोति श्याव लोहितम्

संकोचयति पर्यश्रु सो अन्यतोवात संज्ञितः

अन्तर् क्लेदः ऽश्रु पीत उष्णम् रागः पीत आभ दर्शनम्

विकूणन विशुष्क त्व शीत इच्छा शूल पाकवत्

अधिमन्थे भवेन् नेत्रं स्यन्दे तु कफ सम्भवे

दाहो दर्शन संरोधः वेदनाः च अनवस्थिताः

रागेण बन्धूक निभम् ताम्यति स्पर्शन अक्षमम्

अधिमन्थो भवेत् तत्र कर्णयोर् नदनं भ्रमः

व्यथां तीव्राम् अपैच्छिल्य राग शोफम् विलोचनम्

अरण्या इव च मथ्यन्ते ललाट अक्षि भ्रुवा आदयः

अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुष अश्रु ता

अन्नसारो अम्ल ताम् नीतः पित्त रक्त उल्बणैः मलैः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

सान्द्र स्निग्ध बहु श्वेत पिच्छा वत् दूषिका अश्रु ता

अनेक रूपाः जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टि हा

शङ्ख अक्षि भ्रू ललाटस्य तोद स्फुरण भेदनम्

अल्प शोफे अल्प शोफः तु पाको ऽन्यैर् लक्षणैः तथा

प्रसेको नासिका आध्मानम् पांसु पूर्णम् इव ईक्षणम्

स्निग्ध उष्णैः च उपशमनम् सो ऽभिष्यन्द उपेक्षितः

निमेष उन्मेषणम् कृच्छ्रात् जन्तूनाम् इव सर्पणम्

रक्त स्यन्देन नयनं स पित्त स्यन्द लक्षणम्

शुष्क अल्पा दूषिका शीतम् अच्छं च अश्रु चला रुजः

मन्थे ऽक्षि ताम्र पर्यन्तम् उत्पाटन समान _

क्षार उक्षित क्षत अक्षि त्वम् पित्त अभिष्यन्द लक्षणम्

अम्लोषितो ऽयम् इति उक्ताः गदाः षोडश सर्वगाः

अश्रु उष्ण शीत विशद पिच्छिल अच्छ घनम् मुहुः

रूक्ष दारुण वर्त्म अक्षि कृच्छ्र उन्मील निमीलनम्

मन्या अक्षि शङ्खात् वायुः अन्यतस् वा प्रवर्तयन्

वातेन नेत्रे ऽभिष्यण्णे नासा आनाहः अल्प शोफ ता

जाड्यं शोफो महान् कण्डूर् निद्रा अन्न अनभिनन्दनम्

रक्त अश्रु राजी दूषीका रक्त मण्डल दर्शनम्

वात उद्भूतः पञ्च रात्रेण दृष्टिं सप्त अहेन श्लेष्म जातः ऽधिमन्थः

अधिमन्थे नतं कृष्णम् उन्नतं शुक्ल मण्डलम्

ज्वलत् अङ्गार कीर्ण आभम् यकृत् पिण्ड सम प्रभम्

असृज् निमग्न अरिष्ट आभम् कृष्णम् अग्नि आभ दर्शनम्

उक्तः शुष्क आदि पाकः ऽयं स शोफः स्यात् त्रिभिर् मलैः

अक्षि आध्मातम् इव आभाति सूक्ष्मैः शल्यैः इव आचितम्

अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यन्द अधिक व्यथाः

कफ उपदिग्धम् असितं सितं प्रक्लेद रागवत्

वात पित्त आतुरम् घर्ष तोद भेद उपदेहवत्
इतस् अन्यथा मण्डलम् उग्रम् अस्याः करोति यो लक्षण भाग हीनम्

ततः सव्येन हस्तेन गृहीत्वा स्थण्डिलं शुचिः

करेण अनेन मन्त्रेण सः क्षित्या इति स्वयम्

आशाबन्धन मन्त्रेण पूर्व उक्तेन यथाक्रमम्

ॐ हीं श्रीं स इति मन्त्रेण मण्डलं पूजयेत् ततः

और्व्व उवाच

कथम् आराधयिष्यावः भगवन् सम्यक् उच्यताम्

पद्मं वितस्ति मात्रम् स्यात् कर्णिकारम् तद् अर्धकम्

मध्य भागे न्यसेद् द्वारं न न्यूने न अधिके तथा

तस्मात् सद्यः समुद्धृत्य यत् महादेव भाषितम्

फट् अन्तेन आत्मना अपि अत्र करेण एव निबन्धयेत्

न न्यून अधिक भागानि स बहिस् वेष्टितानि च

अष्ट अक्षरम् तु वैष्णव्या महामाया महा उत्सवम्

पृच्छन्तौ पार्वती मन्त्रम् तदा वेताल भैरवौ

दलानि अन्योन्य सक्तानि हि आयतानि नियोजयेत्

अ दीर्घ योजितैः हस्तैः चतुर्विंशतिः अङ्गुलैः

शृणु मन्त्रं प्रवक्ष्यामि गुह्याद् गुह्यतमं परम्

कथयामास गिरिशः तयोः सम्यङ् नृप उत्तमैः

नित्यासु न हि पूजासु रजोभिः मण्डलम् लिखेत्

ओंकारं पूर्वतः कृत्वा जप्यं सर्वैः तु साधकैः

श्री भगवन्त् उवाच

आचान्तः शुचि ताम् प्राप्तः कृत आसन परिग्रहः

मन्त्रं लिखेत् सुवर्णेन याज्ञिकेन कुशेन वा

जगाद स महादेवः शृणुतं मन्त्र कल्पकौ

ॐ वैष्णव्यै नम इति मन्त्रराजम् अथ अपि वा

बहुत्वाद् वदितुं तस्य चिरेण एव तु शक्यते

स कल्पम् स रहस्यम् च साङ्गं तत् श्रोतुम् उत्सहे

हान्तान्तपूर्वो रान्तः च नान्तो णान्तः तथा एव च

फलं न च आप्नोति न कामम् इष्टम् तस्माद् इदं मण्डलम् अत्र लेख्यम्

और्व्व उवाच

वर्णानां च सह द्वारैर् एवम् एव क्रमो भवेत्

ओंकार अक्षर बीजम् च यकारः शक्तिः उच्यते

संक्षेपात् कथये तत्त्वं तत् शृणुष्व नृप उत्तमैः

तीर्थे नद्यां देवखाते गर्त प्रस्रवण आदिके

उत्तर अभिमुखः भूत्वा स्थण्डिलं मार्जयेत् ततः

क एकादश अष्ट आदि षष्ठः खान्तो विष्णु पुरःसरः

वेताल भैरवौ ऊचतुः

महामाया विधिम् मन्त्रं कल्पं च भवतोः सुतौ

ततस् त्रि मण्डलम् कुर्यात् तेन एव सम रेखया

प्राहतुर् व्योमकेशं तौ हर्ष उत्फुल्ल विलोचनौ

तद् प्रमाणेन हस्तेन हस्त एकम् तस्य मण्डलम्

इति उक्त्वा स महामाया ध्यानम् मन्त्रं विधिं तथा

ॐ ह्रीं स इति मन्त्रेण आशा पूरणकेन च

श्री भगवन्त् उवाच

उपदेक्ष्यामि तत्त्वेन येन सर्वं भविष्यति

और्व्व उवाच

एभिः अष्ट अक्षरैः मन्त्रम् शोणपत्त्र सम प्रभम्

अस्य श्री वैष्णवी मन्त्रस्य नारद ऋषिः शम्भुः देवता

पार्वत्या न हि जानीवो ध्यानं मन्त्रं विधिं तथा

येन आराध्य महामायां तौ गणेश त्वम् आपतुः

स निर्णय विधिम् कल्पं निबबन्ध शिवामृते

परकीय इतरे तोये स्नानं पूर्वं समाचरेत्

स बीजम् कथितं मन्त्रं कल्पं च शृणु भैरव

यवानां मण्डलैः एकम् अङ्गुलम् च अष्टभिः भवेत्
उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते स्थितः

राज्ञा तथा कारितम्

मया एतानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि

भगवान् आह तथागतेन एव एतानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्ध संभाराणि परिणत प्रत्ययानि ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यंभावीनि

दृष्ट्वा च पुनर् विप्रतिसार जातः महान्तं प्रसादं प्रवेदितवान्

ततः शक्रो देव इन्द्रः सुख उपनिषण्णम् बुद्ध प्रमुखम् भिक्षु संघम् विदित्वा अनेक देवता सहस्र परिवृतः स्व हस्तम् संतर्पयति संप्रवारयति

तत आयुष्मता आनन्देन यथाश्रुतं भगवतो निवेदितः

अथ भगवान् प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

ततो भगवान् स्व पुण्य बल प्रत्यक्षीकरण अर्थम् शक्रस्य च देव इन्द्रस्य अनुग्रह अर्थम् अनागत पञ्च वार्षिक प्रबन्ध हेतोः च अधिवासितवान् तूष्णीभावेन

साधु देव उद्घाट्यतां क्रियाकार इति

तथागतस्य अर्थे पञ्च वार्षिकम् करिष्यामि इति

अत्र अन्तरे शक्रस्य देवानाम् इन्द्रस्य अधस्तात् ज्ञान दर्शनम् प्रवर्तते

अथ शक्रो देव इन्द्रः भगवन्तम् इदम् अवोचत् अधिवासयतु मे भगवान् अस्मिन्न् एव राजगृहे नगरे

यदा देवदत्तेन मोह पुरुषेण भगवत् शासने अनर्थ सहस्राणि कृतानि न च शकितं भगवतो रोम इञ्जनम् अपि कर्तुम् तदा राजानम् अजातशत्रुम् आमन्त्रितवान् क्रियतां राजगृहे क्रियाकारो न केनचिद् श्रमणस्य गौतमस्य उपसंक्रमितव्यम् पिण्डकेन वा प्रतिपादयितव्यः

भगवान् आह अलं कौशिक कृतम् एतद् यावद् एव चित्तम् अभिप्रसन्नम्

तद् हैतुकः च इदानीम् तथागतस्य एवंविधः सत्कारः

ततो राजगृह निवासिनः पौराः स परिवाराः हृष्ट तुष्ट प्रमुदिताः उदग्र प्रीति सौमनस्य जाताः पुष्प गन्ध माल्यानि आदाय भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रान्ताः

अहं भगवन्तम् उपस्थास्यामि चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्कारैः इति

किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन राजा बभूव अहं सः

इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

अपि तु यावत् शासनम् मे तावत् श्रावकाणाम् उपकरण वैकल्यम् न भविष्यति प्राग् एव इदानीम् इति

तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् यत् शास्तारम् सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः

स जनपद चारिकाम् चरन्न् अन्यतमां राजधानीम् अनुप्राप्तः

अथ शक्रो देव इन्द्रः भगवतस् तूष्णीभावेन अधिवासनाम् विदित्वा तद् वेणुवनं वैजयन्तं प्रासादं प्रदर्शितवान् दिव्यानि च आसनानि दिव्याः पुष्करिणीर् दिव्यं च भोजनम्

ततो देवैर् मनुष्यैश् च भगवतो महान् सत्कारः कृतः भगवता च तद् अधिष्ठानं देव मनुष्याणाम् तादृशी चतुर् आर्य सत्य संप्रतिवेधिकी धर्म देशना कृता यां श्रुत्वा अनेकैर् देव मनुष्यैः सत्य दर्शनम् कृतम्

राज भूतेन आनन्द रत्नशैलो महा द्युतिः

राजगृह निवासिनः च पौरा धर्म वेग प्राप्ताः राजानम् उपसंक्रम्य एवम् ऊचुः मुष्यन्ते देव महा राज राजगृह निवासिनः पौराः यत्र नाम देवाः प्रमत्ताः सन्तः प्रमाद विहारिणः दिव्यान् विषयान् अपहाय भगवन्तं पूजयन्ति

ततस् तेन राज्ञा ईति प्रशमन हेतोः भगवान् श्रावक संघ त्रैमास्ये भक्तेन उपनिमन्त्रितः

तस्यां च राजधान्यां धर्मबुद्धिर् नाम राजा राज्यं कारयति तस्यां च राजधान्यां महती ईतिः

एवम् अयम् अलब्ध लाभः अलब्ध संमानः नियतम् अन्य देशम् संक्रान्तिं करिष्यति इति

यन् मया रत्नशैलस्य तथागतस्य पञ्च वार्षिकम् कृतम् तेन मे संसारे महत् सुखम् अनुभूतम्

ततो राज्ञा अजातशत्रुणा क्रियाकारम् उद्घाट्य राजगृहे नगरे घण्टा अवघोषणम् कारितम् क्रियतां भगवतः सत्कारो यथासुखम् इति

अधीष्टः शान्ति कामेन अकार्षीत् पञ्च वार्षिकम्

इदम् अवोचद् भगवान्

बहवो हि लोके पुण्य कामाः इति
बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैर् धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षैर् असुरैर् गरुडैः किन्नरैर् महोरगैर् इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवान् ज्ञातो महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः राजगृहम् उपनिश्रित्य विहरति स्म वेणुवने कलन्दक निवापे

ततो भगवान् शक्रं देव इन्द्रम् स परिवारम् धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति

भिक्षवो भगवतः पूजां दृष्ट्वा संशय जाताः बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः आश्चर्यं भदन्त यद् भगवतः शासने एवंविध उत्सव इति

शक्रः प्राह अधिवासयतु मे भगवान् पञ्च दिवसान् इति

आह च

इत्य् उक्त्वा येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

भूत पूर्वम् भिक्षवो ऽतीते ऽध्वनि रत्नशैलो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् अनुत्तरः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देव मनुष्याणाम् बुद्धो भगवान्

पश्यति च राजा अजातशत्रुर् उपरि प्रासाद तल गतः सन् भगवतो वेणुवने एवंविधां पूजां

परिनिर्वृतस्य च मे शासने अनेकानि पञ्च वार्षिक शतानि भविष्यति

तत्र ये उपासका दृष्ट सत्याः ते रोदितुं प्रवृत्ताः हा कष्टम् अनाथीभूतं राजगृह नगरम् यत्र हि नाम उदुम्बर पुष्प दुर्लभ प्रादुर्भावम् बुद्धं भगवन्तम् आसाद्य तस्य न शक्यते संग्रहः कर्तुम् इति
स्थालीपाकस्य सम्राड् अस्य् अधिश्रयणं नाम सखीनाम् अभ्य् अहं विश्वा आशाः साक्षीय

प्राचीम् एक शृङ्गाम् प्रतीचीं द्वि शृङ्गाम्

तद् अवद्य प्रज्ञातानि श्रपयेत्

घृतस्य अग्ने तन्वा संभव सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहा

वशया पाकयज्ञा व्याख्याताः

ऊर्ध्व नभसम् मारुतं गच्छतम् इति वपाश्रपण्यौ अनुप्रहरति

यदि अष्टापदी स्याद् गर्भम् अञ्जलौ स हिरण्यम् स यवम् वा य आत्म दाः इति खदायां त्रि अरत्नौ अग्नौ सकृत् जुहोति

अन्व् अद्य नो ऽनुमतिः पूषा सरस्वती मही

युक्ताभ्यां तृतीयाम्

मेदसः कुल्या उप तान् स्रवन्तु सत्या एषाम् आशिषः सन्तु कामाः स्वाहा स्वधा इति वपायास् त्रिर् जुहोति

क इदं कस्मा अदात् कामस् तद् अग्रे यद् अन्नं पुनर् मा ऐतु इन्द्रियम् इति प्रतिगृह्णाति

सकृत् सकृत् सौविष्टकृतानाम्

दक्षिणः कपिललाटः सव्या श्रोणिर् गुदश् च यः

यकृत् वृक्कौ गुद श्रोणी तान्य् एकादश दैवतानि

आनुमतीं चतुर्थीम्

एतानि त्रीणि त्री अङ्गानि स्विष्टकृत् भागः एव

पित्र्येषु वह वपां जातवेदः पितृभ्यो यत्र एतान् वेत्थ निहितान् पराके

होष्यन् द्विस् द्विस् देवतानाम् अवद्येत्

जातवेदो वपया गच्छ देवांस् त्वं हि होता प्रथमो बभूथ
अहर् गणेषु अहर् आदि अन्तयोः आह्वयेत्

कौण्डपायिन सारस्वतयोः इष्टि अयनेषु सुत्या वत् शाण्डिल्यः

अग्न आगच्छ रोहिताभ्यां बृहत् भानो धूमकेतो जातवेदो विचर्षण आङ्गिरस ब्राह्मण आङ्गिरस ब्रुवाण इति प्राक् सुत्या आदेशात्

तत्र गौतमीयम्

ऊर्ध्वं च अतिरात्रात् प्रथमस्य सारस्वतस्य प्राक् श्वःसुत्यायाः

कौण्डपायिन तापश्चितयोः द्वादश अहे सुत्या इति विदित्वा परिमाण आह्वानम् धानञ्जय्यः

तिसृषु च उत्तमासु नामग्राहः

तस्य अन्ते श्वःसुत्या गौतमस्य

अनिरुक्तं प्रातःसवनयोः च

सर्वाः प्राक् त्रिकद्रुकेभ्यः तृतीये

सुत्याम् आगच्छ इति इतराः

सर्वत्र सत्रेष्व् अ ग्रहणम् शाण्डिल्यः

उत्तमयोः इति गौतमः

अन् आह्वानम् वा

तथा अग्निहोत्र मासे तथा अग्निहोत्र मासे

उत्तर अर्था अहर् अन्तिकी

अथ धानञ्जय्यो ऽग्न आगच्छ रोहितव आगच्छ भरद्वाजस्य अज सहसः सूनो वार अवस्कन्दिन् उषसः जार इति

अग्निष्टुत्सु आग्नेयः निगदः

इन्द्रं शक्र इति ब्रूयाद् विश्व इति देवान् अनिरुक्तेषु

लुप्ता तु अधिकरण अपायात्

आङ्गिरस प्रभृति समानम्

अभिषेचनीय दशपेयौ अन्तरेण सदा नामग्राहः

अद्यसुत्या शाण्डिल्यस्य

ऊर्ध्वम् अतिरात्राद् अ ग्रहणम्

ऊर्ध्वम् अतिरात्राद् आग्नेय्य् एका द्वितीये पञ्चदश रात्रे द्वे वा

अग्नीषोमीय प्रभृति अहीनेषु सर्वाः स नामग्राहाः

दीक्षा अनुपूर्वेण दीक्षितानां सत्रेषु नामग्राहः
ताः उभयीः आनीयमानाः प्रतिमन्त्रयते सम् आपः अद्भिः अग्मत सम् ओषधयः रसेन सम् रेवतीः जगतीभिः मधुमतीः मधुमतीभिः सृज्यध्वम् इति

पिण्डम् करोति मखस्य शिरः असि इति

संयौति जनयत्यै त्वा संयौमि इति

इति ब्राह्मणम्

तम् दक्षिणेषाम् कपालानाम् प्रत्यूह्य अङ्गारान् तेषु अधिपृणक्ति घर्मः असि विश्व आयुः इति

अथ उत्तरेण गार्हपत्यम् उपविश्य वाचंयमः तिरस् पवित्रम् पात्र्याम् कृष्णाजिनात् पिष्टानि संवपति देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे अश्विनोः बाहुभ्याम् पूष्णः हस्ताभ्याम् अग्नये जुष्टम् संवपामि अग्नीषोमाभ्याम् अमुष्मै अमुष्मै इति यथादेवतम्

अथ परिकर्मिणम् आह आहर अपः आनय इति

सर्वाणि कपालानि अभिप्रथयति

एवम् मदन्तीभ्यः

संयुत्य व्यूह्य अभिमृशति अग्नये त्वा अग्नीषोमाभ्याम् अमुष्मै अमुष्मै इति यथादेवतम्

आहरति प्रैष कारः प्रणीताभ्यः स्रुवेण उपहत्य वेदेन उपयम्य पाणिम् वा अन्तर्धाय
अपां सूक्तैर् अवसिञ्चति

अथ प्रत्येत्य

युक्ताभ्यां सह कोष्ठाभ्यां तृतीयाम्

अश्नाति

तद् भक्षः

अथ प्रार्थयमाणः

कुलाय शृतम् हरित बर्हिषम् अश्नाति

नीलं संधाय लोहितम् आच्छाद्य शुक्लं परिणह्य द्वितीयया उष्णीषम् अङ्केन उपसाद्य सव्येन सह अङ्केन अवाङ् अप्सु अपविध्यति

उपमुच्य जरत् उपानहौ सव्येन जरत् छत्त्रम् दक्षिणेन शाला तृणाणि आदीप्य जीर्णं वीरिणम् अभिन्यस्यति

चत्वारो धायाः पलाश यष्टीनाम् भवन्ति

अन्वक्ताः प्रादेश मात्रीः आदधाति

तेजः व्रतम् त्रि रात्रम् अश्नाति

पूर्वस्य

अथ प्रत्येत्य

अन् आवृतम् आवृत्य सकृज् जुहोति

पूर्वस्य पूर्वस्यां पौर्णमास्याम् अस्तमित उदक अन्ते कृष्ण चैल परिहितः निरृति कर्माणि प्रयुङ्क्ते

नाव्याया दक्षिण आवर्ते शापेटं निखनेत्

आधाय कृष्णं प्रवाहयति

समुद्र इत्य् आचक्षते कर्म

तम् उ चेन् न विन्देद् अथ सत्त्रस्य आयतने यज्ञ आयतनम् इव कृत्वा

धूमं नियच्छेत

अथ प्रार्थयमाणः

अप्सु कृष्णं जहाति

नाव्ययोः सांवैद्ये पश्चाद् अग्नेर् भूमि परिलेखे कीलालं मुखेन अश्नाति

अहत वसनः उपमुच्य उपानहौ जीवघात्याया उदाव्रजति

तृतीयया छन्नं चतुर्थ्या संवीतम्

सव्यं प्रहरत्य् उपानहौ च

द्वितीयेन प्रवत्स्यन् हविषाम् उपदधीत

आ नो भर इति धानाः
समुद्रम् इव चाकशद् बिभ्रन् निष्कम् च रुक्मं च

दुला ह नाम वो माता मण्डाकको ह वः पिता

समुपसृते यज्ञ उपवीती आचान्तो अन् आप्रीतेन शरावेण उदकम् आहृत्य सभायां मध्ये ऽधिदेवनम् उद्धत्य अवोक्ष्य अक्षान् न्युप्य व्यूह्य समूह्य प्रथयित्वा उपरिष्टात् सभायां व्यूह्य तृणानि तेन कुमारम् अभ्याहृत्य अक्षेषु उत्तानम् निपात्य दध्ना लवण उदक मिश्रेण अभ्युक्षति

औलव छम्बलः

छद् अपेहि सीसरम सारमेय नमस् ते अस्तु सीसर

सारमेयो ह धावति

वरं वृणीष्व

छद् अपेहि सीसरम सारमेय नमस् ते अस्तु सीसर

कुमारम् एव अहम् वरं वृण इति

छद् अपेहि सीसरम सारमेय नमस् ते अस्तु सीसर

छद् अपेहि सीसरम सारमेय नमस् ते अस्तु सीसर

एक व्रात्य सृज शुनक सृज छत्

अथ आह

उत्सृज त्वं शितिम्र त्वं पिशंक रोहितः

अमी ये के सरस्यका अवधावति तृतीयस्याम् इतो दिवि

इति

आघ्नन्ति कंसं दक्षिणतः

इति

अथ अतस् श्वग्रह प्रायश्चित्तम्

शुनाम् अग्रं सुवीरिणः सुवीरिणः सृज सृज

सं तक्षा हन्ति चक्रिणो न

सम् अश्वा वृषणः पदो न
मिलिता सती तुल्य मिश्रिता सती पुनः द्रुतिः सुखेन मिलति पत्त्र आदेः दुर्मिलाप त्वात्

किंविशिष्टां अखिल गुण गण आधाराम् अखिलाः च ते गुण गणाः च गुण पटलाः च तेषां या तां बहवो गुणास् तिष्ठन्ति अस्याम् इति व्यक्तिः

कः तया न रसम् अलम् कुतो जया सदा

सा रस भूता द्रुतिः रसं सूतां निबध्नाति निश्चयेन बध्नाति इति अर्थः

अहं कविः अभ्रक सत्त्वात् गगन सारात् विमल द्रुतिम् पक्षे विमला च असौ द्रुतिः च इति विग्रहः

किंभूता सती

बाह्यद्रुति प्रशंसाम् आह वक्ष्य इत्यादि