tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
नव यान सम्प्रस्थिताः च ते सुभूते बोधिसत्त्वा भविष्यन्ति अल्प बुद्धयः च ते भविष्यन्ति मन्द बुद्धयः च ते भविष्यन्ति परीत्त बुद्धयः च ते भविष्यन्ति विपर्यस्त बुद्धयः च ते भविष्यन्ति

यानि तानि भगवन् महा रत्नानि तानि बहु प्रत्यर्थिकानि भवन्ति

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

कच्चित् कुल पुत्राः यूयम् आगमिष्यथ मा पश्चात् विप्रतिसारिणः भविष्यथ दुर्भिक्ष भयम् प्रविष्टाः एवं ते तेन धर्म भाणकेन सूक्ष्मेण उपायेन प्रतिक्षेप्स्यते

ये केचिद् सुभूते प्रज्ञापारमितां लिपि अक्षरैः लिखित्वा प्रज्ञापारमिता लिखिता इति मंस्यन्ते असती इति वा अक्षरेषु प्रज्ञापारमिताम् अभिनिवेक्ष्यन्ते अनक्षरा इति वा इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

मार धिष्ठिताः ते सुभूते बोधिसत्त्वा वेदितव्याः

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां मार कर्म वेदितव्यम्

न च तेषाम् उदार उदारेषु धर्मेषु चित्तं प्रक्रमिष्यति य इमां प्रज्ञापारमितां न उद्ग्रहीतव्याम् मंस्यन्ते न धारयितव्यां न वाचयितव्यां न पर्यवाप्तव्यां न प्रवर्तयितव्यां न उपदेष्टव्याम् न उद्देष्टव्याम् न सु आध्यातव्याम् न लेखयितव्याम् अन्तशस् न लिखितव्याम् अपि मंस्यन्ते

अतः स प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां पर्यवाप्यमाणायां महता संवेगेन महान्तम् उद्योगम् आपद्यते

इति एवम् सुभूते मारः पापीयान् संशयं प्रक्षेप्स्यति

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु पण्डित जातीयाः ते बोधिसत्त्वा वेदितव्याः सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

पुनर् अपरम् सुभूते धार्मश्रवणिकः छन्दिकः भविष्यति प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीतु कामः धारयितु कामः वाचयितु कामः पर्यवाप्तु कामः प्रवर्तयितु कामः ऽन्तशो लिखितु कामः ऽपि भविष्यति गतिमांश् च मतिमांश् च स्मृतिमांश् च भविष्यति

पुनर् अपरम् सुभूते अस्यां गम्भीरायां प्रज्ञापारमितायां भाष्यमाणायां देश्यमानायाम् उपदिश्यमानायाम् उद्दिश्यमानायाम् उद्गृह्यमाणायां वाच्यमानायां सु आध्याय्यमानायाम् अन्तशस् लिख्यमानायाम् अपि बहूनि प्रतिभानानि उत्पत्स्यन्ते यानि चित्त विक्षेपम् करिष्यन्ति

पुनर् अपरम् सुभूते मारः पापीयान् श्रमण वेषेण आगत्य भेदं प्रक्षेप्स्यति

भगवान् आह इदम् अपि सुभूते तेषां बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां मार कर्म वेदितव्यम्

पुनर् अपरम् सुभूते धर्म भाणकः च भाषितु कामः भविष्यति

पुनर् अपरम् सुभूते धर्म भाणकः भिक्षुः मित्र कुल भिक्षा द कुल गुरुकः भविष्यति

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु पण्डित जातीयाः ते बोधिसत्त्वा वेदितव्याः सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु स पण्डित जातीयः पुरुषो भवेत् सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

तस्मात् तर्हि सुभूते तथागत एनाम् अनुशंसाम् प्रज्ञापारमितायां पश्यन् अनेक पर्यायेण बोधिसत्त्वान् महासत्त्वान् अस्याम् प्रज्ञापारमितायां संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति संनिवेशयति प्रतिष्ठापयति एवं बोधिसत्त्वा महासत्त्वा अ विनिवर्तनीयाः भवेयुः अनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः इति

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु स पण्डित जातीयः पुरुषो वेदितव्यो यः चक्रवर्तिनम् कोट्टराजेन समीकर्तव्यं मन्येत सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

ते संशय प्राप्ताः इमां प्रज्ञापारमितां न उद्ग्रहीष्यन्ति न धारयिष्यन्ति न वाचयिष्यन्ति न पर्यवाप्स्यन्ति न प्रवर्तयिष्यन्ति न देशयिष्यन्ति न उपदेक्ष्यन्ति न उद्देक्ष्यन्ति न सु आध्यास्यन्ति न लेखयिष्यन्ति न लिखिष्यन्ति
पुनर् अपरम् सुभूते प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां देश मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते ग्राम नगर निगम जनपद राष्ट्र राजधानी मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते उद्यान मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते गुरु मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते आख्यान मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते चौर मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते गुल्म स्थान मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते विशिखा मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते शिबिका मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते सुख मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते दुःख मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते भय मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते स्त्री मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते पुरुष मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते नपुंसक मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते प्रिय अप्रिय व्यत्यस्त मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते माता पितृ प्रतिसंयुक्ताः मनसिकारा उत्पत्स्यन्ते भ्रातृ भगिनी प्रतिसंयुक्ताः मनसिकारा उत्पत्स्यन्ते मित्र बान्धव सालोहित अमात्य प्रतिसंयुक्ताः मनसिकारा उत्पत्स्यन्ते प्रजापति पुत्र दुहितृ प्रतिसंयुक्ताः मनसिकारा उत्पत्स्यन्ते गृह भोजन पान प्रतिसंयुक्ताः मनसिकारा उत्पत्स्यन्ते चैल मनसिकाराः उत्पत्स्यन्ते शयन आसन मनसिकाराः जीवित मनसिकाराः इतिकर्तव्य ता मनसिकाराः राग मनसिकाराः द्वेष मनसिकाराः मोह मनसिकाराः ऋतु मनसिकाराः सु काल मनसिकाराः दुष्काल मनसिकाराः गीत मनसिकाराः वाद्य मनसिकाराः नृत्य मनसिकाराः काव्य नाटक इतिहास मनसिकाराः शास्त्र मनसिकाराः व्यवहार मनसिकाराः हास्य मनसिकाराः लास्य मनसिकाराः शोक मनसिकाराः आयास मनसिकाराः आत्म मनसिकाराः इति एतान् च अन्यान् च सुभूते मनसिकारान् मारः पापीयान् उपसंहरिष्यति अस्यां प्रज्ञापारमितायां भाष्यमाणायां देश्यमानायाम् उपदिश्यमानायाम् उद्गृह्यमाणायां वाच्यमानायाम् उद्दिश्यमानायां सु आध्याय्यमानायाम् अन्तशस् लिख्यमानायाम् अन्तरायं करिष्यति चित्त विक्षेपम् करिष्यति बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम्

सो ऽन्धकारे हस्तिनं लब्ध्वा येन प्रकाशं तेन उपनिध्यायेत

एतानि तैः सर्वाणि मार कर्माणि बोद्धव्यानि बुद्ध्वा च विवर्जयितव्यानि

पुनर् अपरम् सुभूते बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गला इमां प्रज्ञापारमितां सर्वज्ञ ज्ञानस्य आहारिकाम् विवर्ज्य उत्सृज्य ये ते सूत्रान्ता न एव सर्वज्ञ ज्ञानस्य आहारिकाः तान् पर्येषितव्यान् मंस्यन्ते

तत्र ये ऽनभिज्ञा भविष्यन्ति बोधिसत्त्वा उपाय कौशल्य ज्ञान विशेषस्य ते इमां गम्भीरां प्रज्ञापारमितां रिञ्चितव्यां मंस्यन्ते

तत् यथा अपि नाम सुभूते कश्चिद् एव पुरुषो ऽनर्घ्यं मणि रत्नम् लब्ध्वा अल्प अर्घ्येण अल्प सारेण मणि रत्नेन सार्धं समीकर्तव्यं मन्येत

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां शिक्ष्यमाणायां देश्यमानायाम् उपदिश्यमानायाम् उद्दिश्यमानायां सु आध्याय्यमानायाम्

तत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्माणि बोद्धव्यानि

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति प्रज्ञापारमितायां भाष्यमाणायां देश्यमानायाम् उपदिश्यमानायाम् उद्दिश्यमानायां सु आध्याय्यमानायाम् शिक्ष्यमाणायाम् अन्तशस् लिख्यमानायाम्

स च धर्मभाणकः तान् कुल पुत्रान् एवम् अभिव्याहरिष्यति अमुष्मिन् कुल पुत्राः प्रदेशे दुर्भिक्ष भयम्

स रत्न हेतोः गोष्पदम् पर्येषितव्यं मन्येत

अतो ऽपि सुभूते धार्मश्रवणिकस्य अ प्राप्त धर्म भाणिनः प्रतिवाणी भविष्यति

ते विजृम्भमाणा हसन्त उच्चग्घयन्तो लिखिष्यन्ति

पुनर् अपरम् सुभूते धार्मश्रवणिकः छन्दिकः भविष्यति प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीतु कामः धर्म भाणकः च किलासी भविष्यति न धर्मं देशयितु कामः

पुनर् अपरम् सुभूते प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां भाष्यमाणायां शिक्ष्यमाणायां कश्चिद् एव तत्र आगत्य निरयाणाम् अवर्णम् भाषिष्यते तिर्यग्योनेः अवर्णम् भाषिष्यते प्रेत विषयस्य अवर्णम् भाषिष्यते असुर कायानाम् अवर्णम् भाषिष्यते एवंदुःखा निरयाः एवंदुःखा तिर्यग्योनिः एवंदुःखः प्रेत विषयः एवंदुःखा आसुराः कायाः एवंदुःखाः संस्काराः
इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

भगवान् आह एवम् एव सुभूते भविष्यन्ति अनागते ऽध्वनि एके बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गलाः ये प्रज्ञापारमितां श्रुत्वा प्रज्ञापारमितां लब्ध्वा प्रज्ञापारमितां रिञ्चित्वा प्रज्ञापारमिताम् उत्सृज्य श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि प्रतिसंयुक्तैः सूत्रान्तैः सर्वज्ञ ताम् पर्येषितव्यां मंस्यन्ते ये ते सूत्रान्ता एवम् अभिवदन्ति एकम् आत्मानम् दमयिष्यामः एकम् आत्मानम् शमयिष्यामः एकम् आत्मानम् परिनिर्वापयिष्याम इति

धर्म भाणकः च अन्यत् देशान्तरम् क्षेप्स्यते न उद्घट्टित ज्ञः वा न वा विपञ्चित ज्ञः अनभिज्ञो वा भविष्यति

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

निर्विण्णाः सन्तो न अनुवर्त्स्यन्ति

लिखताम् अन्योन्यम् विसामग्री भविष्यति

तत् कस्य हेतोः महायान सम्प्रस्थिताः हि सुभूते बोधिसत्त्वा महासत्त्वा महा संनाह संनद्धाः भवन्ति

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु पण्डित जातीयाः ते बोधिसत्त्वाः प्रतिभान्ति ये अ विनिवर्तनीय यानम् महायानम् अवाप्य समासाद्य पुनर् एव तत् विवर्ज्य विवर्त्य हीनयानं पर्येषितव्यं मंस्यन्ते सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

एवं च नव यान सम्प्रस्थिताः कुल पुत्राः विवेचयिष्यन्ति न एषा प्रज्ञापारमिता याम् आयुष्मन्तः शृण्वन्ति

ततस् ते निर्वेत्स्यन्ते

स श्रावको भवति न बोधिसत्त्वो यथा अयम् बोधिसत्त्व इति

एवं ते कुल पुत्राः कुल दुहितरः च अर्थिक तया छन्दिक तया धर्म गौरवेण तं धर्म भाणकम् अनुवर्त्स्यन्ति न च अवकाशम् दास्यन्ति स च धर्म भाणकः आमिष किंचित्क अभिलाषी ते च न दातु कामाः

बुद्ध्वा च विवर्जयितव्यानि

इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

न अपि तेषाम् उदार उदारेषु धर्मेषु चित्तं प्रक्रमिष्यति ये इमां प्रज्ञापारमितां न उद्ग्रहीतव्याम् मंस्यन्ते न धारयितव्यां न वाचयितव्यां न पर्यवाप्तव्यां न प्रवर्तयितव्यां न देशयितव्यां न उपदेष्टव्याम् न उद्देष्टव्याम् न सु आध्यातव्याम् न लेखयितव्याम् अन्तशो न लिखितव्याम् अपि मंस्यन्ते

सर्वज्ञ ता निर्जातम् च तथागत शासनम्

भगवान् आह एवम् एव सुभूते तथारूपाः ते बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गला वेदितव्याः य इमां गम्भीरां प्रज्ञापारमितां लब्ध्वा अपि अन् अवगाहमानाः अ विजानन्तः तक्ष्यन्ति

पुनर् अपरम् सुभूते धर्म भाणकः च अ किलासी भविष्यति प्रज्ञापारमितां दातु कामः धार्मश्रवणिकश् च किलासी वा बहु कृत्यः वा भविष्यति

तेन उपनिध्यायन् हस्ति पदम् पर्येषितव्यं मन्येत
रथ्यासु राजमार्गेषु प्रासादेषु गृहेषु च

इति संमन्त्र्य हृष्टाः ते पुर अन्तर् विबुध अरयः

विष्णोः यथा च विस्तीर्णे हारः च उरसि संस्थितः

यो वः प्राणो बलं यत् च या च वो वैरि ता असुराः

प्रिय अवगूढा दयिता उपगूढा काचिद् प्ररूढ अङ्गरुहा अपि नारी

प्रतीक्षिष्यन्ति विवशाः पुष्य योगम् दिवौकसः

संदोलयन्ते कल सम्प्रहासाः प्रोवाच काञ्ची गुण सूक्ष्म नादा

पुष्यं समेष्यते काले चन्द्रः चन्द्र निभ आननाः

उपद्रवैः कुलम् इव पीयते त्रिपुरे तमः

चित्र अम्बरः च उद्धृत केशपाशः संदोल्यमानः शुशुभे असुरीणाम्

दैत्य अङ्गनाः यूथ गताः विभान्ति तारा यथा चन्द्रमसो दिव अन्ते

क्वचिद् प्रवृत्तम् मधुर अभिगानम् कामस्य बाणैः सु कृतम् निधानम्

भ्राजते सृजन् ज्योत्स्ना रसम् बलात्

मनोज्ञ रूपाः रुचिरा बभूवुः पूर्ण अमृतस्य इव सुवर्ण कुम्भाः

काञ्ची कलापः च सह अङ्गरागः प्रेङ्खासु तद् राग कृताः च भावाः

तत् कृत्वा हृदये च एव पालयध्वम् इदम् पुरम्

महेश्वर रथम् हि एकम् सर्व प्राणेन भीषणम्

कल प्रलापेषु च दानवीनां वीणा प्रलापेषु च मूर्छितेषु

चन्द्र अंशुभिः भासमानम् अन्तर् दीपैः सु दीपितम्

क्षत अधरोष्ठाः द्रुत दोष रक्ताः ललन्ति दैत्या दयितासु रक्ताः

चन्द्रः अथ कुन्द कुसुम आकर हार वर्णः ज्योत्स्ना वितान रहितः अभ्र समान वर्णः

तदा मठेषु ते दीपाः स्नेह पूर्णाः प्रदीपिताः

काचिद् प्रियस्य अतिचिरात् प्रसन्ना आसीत् प्रलापेषु च सम्प्रसन्ना

कुमुद अलंकृते हंसो यथा सरसि विस्तृते

रथ्यासु चन्द्र उदय भासितासु सुर इन्द्र मार्गेषु च विस्तृतेषु

काले तस्मिन् पुरे यः तु संभावयति संहतिम्

शशाङ्क पादैः उपशोभितेषु प्रासाद वर्येषु वर अङ्गनानाम्

ज्वलतः अदीपयन् दीपान् चन्द्र उदये इव ग्रहाः

अदानवं वा भविता नारायण पद त्रयम्

मत्त प्रलापेषु च कोकिलानां स चाप बाणः मदनो ममन्थ

प्रयत्नेन वयं सर्वे कुर्मः ते प्रभाषितम्

रति अर्थिनः वै दनुजा गृहेषु सह अङ्गनाभिः सुचिरं विरेमुः

गोशीर्ष युक्तैः हरिचन्दनैः च पङ्क अङ्कित अक्षा च वर आसुरीणाम्

भो असुर इन्द्रैः अधुना सर्वे निबोधध्वं प्रभाषितम्

सु चारु बाष्प अङ्कुर पल्लवानाम् नव अम्बु सिक्ता इव भूमिः आसीत्

तत एवं कृते अस्माभिः त्रिपुरस्य अपि रक्षणे

रोमाञ्चितैः गात्र वरैः युव्भ्यः रत अनुरागात् रमणेन च अन्याः

अट्टाट्टहासेषु च चामरेषु प्रेङ्खासु च अन्याः मद लोल भावात्

कुरुध्वं निर्भयाः काले कोकिला शंसितेन च

च अतिरसा अनुविद्धा च प्रियं प्रसन्ना

सिंहो यथा च उपविष्टः वैडूर्य शिखरे महान्

विमुखीकुरुत अत्यर्थम् यथा न उत्सृजते शरम्

इति तत्र पुरे अमर द्विषाणाम् सपदि हि पश्चिम कौमुदी तदा आसीत्

अद्य यास्यामः संग्रामं तत् रुद्रस्य जिघांसवः

स एनं कारयेत् चूर्णम् सुरः

मुहुः सिंह रुतम् कृत्वा मयम् ऊचुः यम उपमाः

तथा अवगाढे नभसि चन्द्रः अत्रि नयन उद्भवः

समर्मरो नूपुर मेखलानाम् शब्दः च संबाधति कोकिलानाम्

माधुर्य भूत आभरणाः महान्तः स्वना बभूवुः मदनेषु तुल्याः

यदा एकम् त्रिपुरं सर्वं क्षणम् एकम् भविष्यति

यत् कर्तव्यम् मया च एव युष्माभिः च महा बलैः

शीतांशौ उदिते चन्द्रे ज्योत्स्ना पूर्णे पुरे असुराः

विशेषकं चारुतरं करोति तेन आननम् स्वं समलंकरोति

गृहाणि वसुमन्ति एषाम् सर्व रत्न मयानि च

सु चारु वेश आभरणैः उपेतस् तारा गणैः ज्योतिः इव आस चन्द्रः

कथयन्ति दितेः पुत्रा हृष्टा भिन्न तनूरुहाः

गेयं प्रवृत्तं तु अथ शोधयन्ति केचिद् प्रियाम् तत्र च साधयन्ति

रण शिरसि पराभविष्यतां वै भव तुरगैः कृत संक्षयाः अरीणाम्

अम्लान माला अन्वित सुन्दरीणाम् पर्याय एष अस्ति च हर्षितानाम्

कल्पं स्थास्यति वा ख स्थम् त्रिपुरं शाश्वतं ध्रुवम्

दृष्ट्वा आननम् मण्डल दर्पण स्थम् महा प्रभा मे मुख जा इति जप्त्वा

सूत उवाच

आरोह मे श्रोणिम् इमाम् विशालां पीन उन्नताम् काञ्चन मेखला आढ्याम्
तन्त्री प्रलापाः त्रिपुरेषु रक्ताः स्त्रीणां प्रलापेषु पुनर् विरक्ताः

चन्द्र प्रभाम् अरुणसारथिना अभिभूय संतप्त काञ्चन रथाङ्ग समान बिम्बः

दोला भूमिः तैः विचित्रा विभाति चन्द्रस्य पार्श्व उपगतैः विचित्रा

विछायतां हि समुपेत्य न भाति तद्वत् भाग्य क्षये धनपतिः च नरो विवर्णः

वयं न धर्मं हास्यामो यस्मिन् योक्ष्यसि नो भवान्

तमांसि उत्सार्य भगवान् चन्द्रः जृम्भति सः अम्बरम्

तत्र असुरेषु आसुर पुंगवेषु स्व अङ्ग अङ्गनाः स्वेद युताः बभूवुः

तथा कुर्मो यथा रुद्रो न मोक्ष्यति पुरे शरम्

केचिद् प्रियाम् सम्प्रति बोधयन्ति संबुध्य संबुध्य च रामयन्ति

वाचः कलधौत कल्पाः वापीषु च अन्ये कलहंस शब्दाः

स्वयं द्रुतं यान्ति मद अभिभूताः क्षपा यथा च अर्क दिन अवसाने

विनोदिता ये तु वृषध्वजस्य पञ्च इषवः ते मकरध्वजेन
शिखाया वलच्

कण्व आदिभ्यः गोत्रे

गो यवाग्वोः च

कन्था पलद नगर ग्राम ह्रद उत्तर पदात्

कालेभ्यो भव वत्

महेन्द्राद् घ अणौ च

कन्थायाष् ठक्

तीर रूप्य उत्तर पदात् अञ् ञौ

ऐषमस् ह्यस् श्वसः ऽन्यतरस्याम्

द्यावापृथिवी शुनासीर मरुत्वत् अग्नीषोम वास्तोष्पति गृहमेधात् छ च

अ पदातौ साल्वात्

भवतष् ठक् छसौ

कच्छ आदिभ्यः च

सूत्राच् च क उपधात्

वृद्धाच् छः

अनुब्राह्मणाद् इनिः

राजन्य आदिभ्यः वुञ्

शेषे

नड शादात् ड्वलच्

इञश् च

काशि आदिभ्यः ठञ् ञिठौ

तत्र उद्धृतम् अमत्रेभ्यः

राष्ट्र अवारपारात् घ खौ

वृद्धाद् अक इक अन्तात् ख उपधात्

उत्कर आदिभ्यः छः

अग्नेर् ढक्

ग्रामाद् य खञौ

धूम आदिभ्यः च

वरणा आदिभ्यः च

शूल उखात् यत्

पाण्डु कम्बलात् इनिः

द्वन्द्वाच् छः

राज्ञः क च

भिक्षा आदिभ्यः 'ṇ

पर्वताच् च

अव्ययात् त्यप्

ओर् देशे ठञ्

वामदेवाड् ड्यट् ड्यौ

क उपधात् अण्

ब्राह्मण माणव वाडवात् यन्

अपोनप्तृ अपांनप्तृभ्याम् घः

सोमाट् ट्यण्

तस्य निवासः

भौरिकि आदि ऐषुकारि आदिभ्यः विधल् भक्तलौ

सुवास्तु आदिभ्यः 'ṇ

द्वैप वैयाघ्रात् अञ्

महाराज प्रोष्ठपदात् ठञ्

केदाराद् यञ् च

स्त्रीषु सौवीर साल्व प्राक्षु

क्षीराड् ढञ्

छ च

ओर् अञ्

ठञ् कवचिनश् च

घञः सा अस्याम् क्रिया इति ञः

गर्त उत्तर पदात् छः

रङ्कोर् अ मनुष्ये 'ṇ च

कौमार अ पूर्व वचने

मद्र वृज्योः कन्

शर्कराया वा

तेन रक्तं रागात्

धन्व य उपधात् वुञ्

क उपधात् च

क्रम आदिभ्यः वुन्

कापिश्याः ष्फक्

गोत्र उक्ष उष्ट्र उरभ्र राज राजन्य राजपुत्र वत्स मनुष्य अजात् वुञ्

प्राचां कट आदेः

संस्कृतं भक्षाः

कस्य इत्

अ वृद्धात् अपि बहुवचन विषयात्

उदीच्य ग्रामात् च बहु अ चः अन्त उदात्तात्

चरणेभ्यो धर्म वत्

द्यु प्राक् अपाक् उदक् प्रतीचः यत्

विभाषा फाल्गुनी श्रवणा कार्तिकी चैत्रीभ्यः

अनुदात्त आदेः अञ्

अरण्यान् मनुष्ये

उदश्वितो ऽन्यतरस्याम्

ग्राम जन बन्धु सहायेभ्यः तल्

वसन्त आदिभ्यः ठक्

वुञ् छण् क ठच् इल स इनि र ढञ् ण्य य फक् फिञ् इञ् ञ्य कक् ठकः अरीहण कृशाश्व ऋश्य कुमुद काश तृण प्रेक्षा अश्म सखि सङ्काश बल पक्ष कर्ण सुतङ्गम प्रगदि वराह कुमुद आदिभ्यः

विभाषा अ मनुष्ये

दक्षिणा पश्चात् पुरसः त्यक्

केश अश्वाभ्याम् यञ् छौ अन्यतरस्याम्

कच्छ अग्नि वक्त्र गर्त उत्तर पदात्

सञ्ज्ञायां श्रवण अश्वत्थाभ्याम्

नद्यां मतुप्

दृष्टं साम

वायु ऋतु पितृ उषसः यत्

तेन निर्वृत्तम्

सा ऽस्मिन् पौर्णमासी इति सञ्ज्ञायाम्

खल गो रथात्

सा ऽस्य देवता

गह आदिभ्यः च

तद् अधीते तद् वेद

जनपदे लुप्

उदक् च विपाशः

र उपधा ई तोः प्राचाम्

शुक्राद् घन्

स्थण्डिलात् शयितरि व्रते

पाश आदिभ्यः यः

बहु अ चः कूपेषु

इनि त्र कट्यचः च

आग्रहायणी अश्वत्थात् ठक्

कत्त्रि आदिभ्यः ढकञ्

प्रस्थ पुर वह अन्तात् च

सङ्कल आदिभ्यः च

नक्षत्रेण युक्तः कालः

विषयो देशे

वाहीक ग्रामेभ्यः च

रोणी

छन्दः ब्राह्मणानि च तद् विषयाणि

अ चित्त हस्ति धेनोः ठक्

मद्रेभ्यो ऽञ्

प्रस्थ उत्तर पद पलदी आदि क उपधात् अण्

क्रतु उक्थ आदि सूत्र अन्तात् ठक्

अ दूर भवः च
जीवाः श्रेष्ठा ह्य् अजीवानां ततः प्राणभृतः शुभे

यथा वात रथः घ्राणम् आवृङ्क्ते गन्ध आशयात्

मनोगतिर् अविच्छिन्ना यथा गङ्गा अम्भसः ऽम्बुधौ

ततो वर्णाश् च चत्वारस् तेषां ब्राह्मण उत्तमः

अभिसंधाय यो हिंसां दम्भं मात्सर्यम् एव वा

हित्वा अर्चाम् भजते मौढ्याद् भस्मन्य् एव जुहोति सः

न च अस्य कश्चिद् दयितो न द्वेष्यो न च बान्धवः

यजेद् यष्टव्यम् इति वा पृथक् भावः स सात्त्विकः

अर्थ ज्ञात् संशय छेत्ता ततः श्रेयान् स्व कर्म कृत्

मद् गुण श्रुति मात्रेण मयि सर्व गुहा आशये

अहैतुक्य् अव्यवहिता या भक्तिः पुरुषोत्तमे

क्रिया योगेन शस्तेन न अति हिंस्रेण नित्यशः

पुरुषस्य अञ्जसा अभ्येति श्रुत मात्र गुणम् हि माम्

मय्य् अर्पित आत्मनः पुंसो मयि संन्यस्त कर्मणः

विषयान् अभिसंधाय यश ऐश्वर्यम् एव वा

आविशत्य् अप्रमत्तो ऽसौ प्रमत्तं जनम् अन्तकृत्

लोकं स्व देहम् तनुते महान् सप्तभिर् आवृतम्

यद् भयात् वर्षते देवो भगणो भाति यद् भयात्

यो मां सर्वेषु भूतेषु सन्तम् आत्मानम् ईश्वरम्

वर्तन्ते ऽनुयुगं येषां वश एतच् चराचरम्

महतां बहु मानेन दीनानाम् अनुकम्पया

भक्ति योगः च योगश् च मया मानव्य् उदीरितः

तस्मान् मय्य् अर्पित अशेष क्रिया अर्थ आत्मा निरन्तरः

दीयमानं न गृह्णन्ति विना मद् सेवनम् जनाः

यो ऽन्तः प्रविश्य भूतानि भूतैर् अत्त्य् अखिल आश्रयः

गुण अभिमानिनः देवाः सर्ग आदिषु अस्य यद् भयात्

आध्यात्मिक अनुश्रवणात् नामसंकीर्तनाच् च मे

लक्षणं भक्ति योगस्य निर्गुणस्य ह्य् उदाहृतम्

विरागो येन पुरुषो भगवन् सर्वतो भवेत्

तेभ्यो गन्ध विदः श्रेष्ठास् ततः शब्द विदः वराः

यद् वनस्पतयो भीता लताश् च ओषधिभिः सह

तत्र अपि स्पर्श वेदिभ्यः प्रवरा रस वेदिनः

द्विषतः पर काये मां मानिनो भिन्नदर्शिनः

कर्म निर्हारम् उद्दिश्य परस्मिन् वा तद् अर्पणम्

अर्हयेद् दान मानाभ्याम् मैत्रया अभिन्नेन चक्षुषा

तम् अवज्ञाय मां मर्त्यः कुरुते अर्चा विडम्बनम्

श्रान्तस्य कर्मस्व् अनुविद्धया धिया त्वम् आविरासीः किल योग भास्करः

स एव भक्ति योग आख्यः आत्यन्तिक उदाहृतः

लक्षणं महत् आदीनाम् प्रकृतेः पुरुषस्य च

लोकस्य मिथ्या अभिमत्याः अचक्षुषश् चिरं प्रसुप्तस्य तमस्य् अनाश्रये

अग्निर् इन्धे भूर् न मज्जति यद् भयात्

मैत्र्या च एव आत्म तुल्येषु यमेन नियमेन च

परं प्रधानं पुरुषं दैवं कर्म विचेष्टितम्

आर्जवेन अरि असङ्गेन निरहंक्रियया तथा

सो ऽनन्तो अन्त करः कालो ऽनादिर् आदि कृत् अव्ययः

ययोर् एकतरेण एव पुरुषः पुरुषं व्रजेत्

यद् भयात् वाति वातो ऽयं सूर्यस् तपति यद् भयात्

भूतानां महत् आदीनाम् यतो भिन्नदृशां भयम्

इति मातुर् वचः श्लक्ष्णं प्रतिनन्द्य महामुनिः

मद् धिष्ण्य दर्शन स्पर्श पूजा स्तुति अभिवन्दनैः

स्रवन्ति सरितो भीता न उत्सर्पति उदधिर् यतः

ततः स चित्ताः प्रवरास् ततश् च इन्द्रिय वृत्तयः

मनसा एतानि भूतानि प्रणमेद् बहु मानयन्

कालस्य ईश्वर रूपस्य परेषां च परस्य ते

स विष्णु आख्यः ऽधियज्ञो ऽसौ कालः कलयतां प्रभुः

एवं योग रतम् चेत आत्मानम् अविकारि यत्

भूतेषु बद्धवैरस्य न मनः शान्तिम् ऋच्छति

अप्य् उत

मद् धर्मणः गुणैर् एतैः परिसंशुद्ध आशयः

अर्चा आदौ अर्चयेत् तावद् ईश्वरं मां स्व कर्म कृत्

भक्ति योगः बहुविधो मार्गैर् भामिनि भाव्यते

न एव तुष्ये ऽर्चितो ऽर्चायां भूत ग्राम अवमानिनः

यथा सांख्येषु कथितं यत् मूलम् तत् प्रचक्षते

ब्राह्मणेष्व् अपि वेद ज्ञः ह्य् अर्थ ज्ञः ऽभ्यधिकस् ततः

संरम्भी भिन्नदृग् भावं मयि कुर्यात् स तामसः

स्वरूपं लक्ष्यते ऽमीषां येन तत् पारमार्थिकम्

स्वभाव गुण मार्गेण पुंसां भावो विभिद्यते

आचक्ष्व जीव लोकस्य विविधा मम संसृतीः

रूप भेद आस्पदम् दिव्यं काल इत्य् अभिधीयते

ईश्वरो जीव कलया प्रविष्टो भगवान् इति

भूतेषु मद् भावनया सत्त्वेन असंगमेन च
निषेवितेन अनिमित्तेन स्वधर्मेण महीयसा

अहं सर्वेषु भूतेषु भूत आत्मा अवस्थितः सदा

आबभाषे कुरु श्रेष्ठैः प्रीतस् तां करुणा अर्दितः

अर्चा आदौ अर्चयेद् यो मां पृथक् भावः स राजसः

देवहूतिर् उवाच

रूप भेद विदः तत्र ततश् च उभय तोदात्

भक्ति योगस्य मे मार्गं ब्रूहि विस्तरशः प्रभो

तेषां बहु पदाः श्रेष्ठाश् चतुष्पादस् ततो द्विपात्

आत्मनश् च परस्य अपि यः करोत्य् अन्तर उदरम्

नभो ददाति श्वसतां पदं यद् नियमात् अदः

श्री भगवन्त् उवाच

एतद् भगवतो रूपं ब्रह्मणः परमात्मनः

अथ मां सर्व भूतेषु भूतात्मानं कृत आलयम्
पिबन् क्षीरेण जीर्णो ऽपि गच्छति प्रमदा शतम्

सर्वेषु ऋतुषु अहरहर् व्यवायो न निवार्यते

अङ्ग सुख ऋतु वशेन विभूषा चित्त सुखः सकलः परिवारः

चतुष्पाद् गुण सम्पन्ने सम्यग् आलोच्य योजिते

क्षौद्रं जयति बलासं सर्पिः पित्तं समीरणं तैलम्

कुसुम चय मनोरमा च शय्या किसलयिनी लतिका इव पुष्पित अग्रा

यत् किंचिन् मधुरं स्निग्धं बृंहणं बल वर्धनम्

न सिध्येद् दैव वैगुण्यात् न तु इयम् षोडश आत्मका

तुला अर्धम् शर्करा चूर्णात् प्रस्थ अर्धम् नव सर्पिषः

पयस् अनुपानम् यो लिह्यान् नित्य वेगः स ना भवेत्

वीरां पयस्यां जीवन्तीम् ऋद्धिं रास्नां त्रिकण्टकम्

यः खादेत् स सितान् गच्छेत् स स्त्री शतम् अपूर्ववत्

कुष्ठेषु सेव्यः खदिरस्य सारः सर्वेषु रोगेषु शिलाह्वयं च

अथ स्निग्ध विशुद्धानाम् निरूहान् स अनुवासनान्

मन्त्र वत् सम्प्रयोक्तव्यं न मीमांस्यं कथञ्चन

चिकित्सा शास्त्रम् अखिलं व्याप्य यत् परितः स्थितम्

ततो वाजीकरान् योगान् शुक्र अपत्य बल प्रदान्

मा कृथा व्याधि निर्घातम् विचिकित्सां चिकित्सिते

दृष्टि सुखा विविधा तरु जातिः श्रोत्र सुखः कल कोकिल नादः

अभ्यस्त कर्मणाम् भद्रं भद्रं भद्र अभिलाषिणाम्

अतो मत्सरम् उत्सृज्य माध्यस्थ्यम् अवलम्ब्यताम्

एतद् ब्रह्मा भाषतां ब्रह्म जः वा का निर्मन्त्रे वक्तृ भेद उक्ति शक्तिः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

पठतु यत्न परः पुरुष आयुषम् स खलु वैद्यकम् आद्यम् अनिर्विदः

कला विलास अङ्ग वयस् विभूषा शुचिः स लज्जा रहसि प्रगल्भा

मनसो हर्षणं यत् च तत् सर्वं वृष्यम् उच्यते

अच्छायः पूति कुसुमः फलेन रहितो द्रुमः

नवनीत खण्ड मर्दितम् औष्ट्रं मूत्रं पयः च हन्ति उदरम्

पृथक् स्वगुप्ता मूलात् च कुडव अंशम् तथा मधु

श्वदंष्ट्रा इक्षुर माष आत्मगुप्ता बीज शतावरीः

अनुमोदामहे ब्रह्मचर्यम् एकान्त निर्मलम्

आचरेत् च सकलां रति चर्याम् कामसूत्र विहिताम् अनवद्याम्

नील सानु गिरि कूट नितम्बे काननानि पुर कण्ठ गतानि

आतङ्क पङ्क मग्नानाम् हस्त आलम्बः भिषग्जितम्

यदि चरकम् अधीते तत् ध्रुवम् सुश्रुत आदि प्रणिगदित गदानाम् नाम मात्रे ऽपि बाह्यः

किं पुनः स्त्री शरीरे ये संघातेन प्रतिष्ठिताः

किं पुनर् यद् यशस् धर्म मान श्री कुल वर्धनम्

चन्दनादि अपि दाह आदौ रूढम् आगम पूर्वकम्

बस्त अण्ड सिद्धे पयसि भावितान् असकृत् तिलान्

विषय अतिशयाः पञ्च शराः कुसुमधन्वनः

उन्मादं घृतम् अनवं शोकं मद्यं व्यपस्मृतिं ब्राह्मी

अभ्यञ्जन उद्वर्तन सेक गन्ध स्रज् चित्र वस्त्र आभरण प्रकाराः

मरिचस्य प्रकुञ्चेन पृथग् अर्ध पल उन्मितैः

वाते पित्ते श्लेष्म शान्तौ च पथ्यं तैलं सर्पिर् माक्षिकं च क्रमेण

पाण्डौ श्रेष्ठम् अयो अभया अनिल कफे प्लीह आमये पिप्पली संधाने कृमिजा विषे शुकतरुर् मेदस् अनिले गुग्गुलुः

अपि च अकाल मरणम् सर्व सिद्धान्त निश्चितम्

ताम्बूलम् अच्छ मदिरा कान्ता कान्ता निशा शशाङ्क अङ्का

अपत्यं तुल्य ताम् केन दर्शन स्पर्शन आदिषु

त्वच् एला केसरैः श्लक्ष्णैः क्षौद्र द्वि कुडवेन च

कस्य माष आत्मगुप्ता आदौ वृष्य त्वे न अस्ति निश्चयः

निद्रा नाशम् क्षीरं जयति रसाला प्रतिश्यायम्

अपि च उपाय युक्तस्य धीमतो जातुचित् क्रिया

अपि लाला आविल मुखम् हृदय आह्लाद कारकम्

भिषजां साधु वृत्तानाम् भद्रम् आगम शालिनाम्

इष्टा हि एकैकशस् अपि अर्थाः हर्ष प्रीति कराः परम्

इति आत्रेयात् आगमय्य अर्थ सूत्रम् तद् सूक्तानाम् पेशलानाम् अतृप्तः

आत्म वेगेन च उदीर्णः स्त्री गुणैः च प्रहर्षितः

न प्रीणनं कर्षणं वा कस्य क्षीरं गवेधुकम्

कल्यस्य उदग्र वयसः वाजीकरण सेविनः

वस्तिर् वात विकारान् पैत्तान् रेकः कफ उद्भवान् वमनम्

पल मात्रम् ततः खादेत् प्रत्यहं रस दुग्ध भुज्

कृत्वा यत् शुभम् आप्तं शुभम् अस्तु परं ततो जगतः

अपत्य संतान करम् यत् सद्यः संप्रहर्षणम्

रसेण आढक शेषेण पचेत् तेन घृत आढकम्