tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ अपि विज्ञायते तस्माद् अपराह्णे कुमार्यो भगम् इच्छमानाश् चरन्ति इति

दैवं पुनर् इदम् कर्म

पितृ संयुक्तम् पुनर् इदम् कर्म

अपि वै खलु लोके पुण्य अहे एव कर्माणि चिकीर्षन्ते

दक्षिणायन इति अपरम्

यथा पाप अहे कुरुते तादृश् एव तत् इति परिचष्ट एव पाप अहम्

प्रिया एव भवति न एव तु पुनर् आगच्छति इति विज्ञायते

यां कामयेत दुहितरं प्रिया स्याद् इति तां निष्ट्यायां दद्यात्

ऋषि संयुक्तम् पुनर् इदम् कर्म

पितृ संयुक्तम् पुनर् इदम् कर्म

तस्माद् अश्लील नामन् चित्रे न अवस्येत् न यजेत

अथ अपि विज्ञायते भगस्य अपराह्णः इति

अपरपक्ष इति अपरम्

मध्यंदिन उपगृह्णीत

पूर्वाह्ण उपगृह्णीत

विज्ञायते ऽपरपक्षः पितॄणाम् इति

विज्ञायते पूर्वपक्षो देवानाम् इति

विज्ञायते ऽपराह्णः पितॄणाम् इति

विज्ञायते दक्षिणायनं पितॄणाम् इति

पुण्य अहे उपगृह्णीत

भग संयुक्तम् पुनर् इदम् कर्म
नीच्या अग्नीधे षडवत्तम्

अथ अस्य धूमम् अन्वीक्षते तनूं त्वचं पुत्रं नप्तारम् अशीय इति

प्रजावन्तो अशीमहि इति

स्रुचा तृतीयम् देवा गातु विदः गातुं वित्त्वा गातुम् इत

अथ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा अपसलैः पर्यावृत्य अन्वाहार्यपचने प्रायश्चित्तं हुत्वा न फलीकरण होमेन चरति

आज्यस्य एव सोमं च त्वष्टारं च यजति

अन्वग् यजमानो ऽनूची पत्न्य् अन्तरेण चात्वाल उत्करौ उदङ्ङ् उपनिष्क्रम्य अग्रेण यूपं स्फ्येन उद्धत्य अवोक्ष्य शुष्कस्य च आर्द्रस्य च सन्धौ हृदयशूलम् उद्वासयति

तान् अग्रेण होतारं निवपति

एवम् एव उपयष्टा उपयजति गुदस्य प्रच्छेदं समुद्रं गच्छ स्वाहा इति एतैर् एकादशभिः

अथ यथायतनं स्रुचौ सादयित्वा वाजवतीभ्यां स्रुचौ व्यूहति

उत्तानायै जाघन्यै होत्र इडाम् अवद्यति

स्रुवेण एव द्वितीयम् एष ते यज्ञो यज्ञपते सह सूक्तवाकः सु वीरः स्वाहा इति

एतत् समादाय आह एहि यजमान इति

अथ संप्रैषम् आह अग्नीध् औपयजान् अङ्गारान् आहर उपयष्टर् उपसीद ब्रह्मन् प्रस्थास्यामः समिधम् आधाय अग्नीध् अग्नीन् सकृत् सकृत् संमृड्ढि इति

उपसीदत्य् उपयष्टा गुद तृतीयेन

उदूहति स्रुचम्

प्राश्नीतः

अथ अध्वर्युः पृषदाज्यं विहत्य जुह्वां समानीय अत्याक्रम्य आश्राव्य आह देवेभ्यः प्रेष्य इति

अथ याचति स्फ्यम् उद पात्रम् हृदयशूलम् इति

नीच्या अग्निं गृहपतिम्

मार्जयेते

वषट्कृते जुहोति प्रेष्य प्रेष्य इति

मनसस्पत इमं नो देव देवेषु यज्ञं स्वाहा वाचि स्वाहा वाते धाः स्वाहा इति

आहरन्त्य् एतान् शामित्रात् औपयजान् अङ्गारान्

वयं सोम व्रते तव मनस् तनूषु बिभ्रतः
प्रातःसवनं चेन् माध्यंदिनं सवनम् अभ्यस्तम् इयात् अग्निर् मा पातु वसुभिः पुरस्ताद् इति जुहुयात्

मिनन्ता दस्योर् अशिवस्य माया अनुपूर्वं वृषणा चोदयन्ता

यज्ञाय स्वाहा

अनुमतये स्वाहा

सर्वत्र अन् आज्ञातेषु अग्नये स्वाहा

मा नः अश्विना इति

इमे नु ते रश्मयः सूर्यस्य येभिः सपित्वं पितरो न आसन्

अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा इति

एता विष्णु वरुण देवत्याः

वरुणाय स्वाहा आदित्येभ्यः स्वाहा जगत्यै स्वाहा

बर्हिष्मती रात्रिर् विश्रिता गीर् इषा यातं नासत्या उप वाजैः

अग्नये स्वाहा वसुभ्यः स्वाहा गायत्र्यै स्वाहा

उक्तानि प्रायश्चित्तानि

अभयैर् अपराजितैर् जुहुयात्

अश्विभ्यां स्वाहा

विष्णवे स्वाहा

ययोर् ओजसा इति च

पुरोडाशेषु जपैर् एव कुर्यात्

इन्द्र अग्निभ्याम् स्वाहा

इन्द्राविष्णुभ्यां स्वाहा

इन्द्राण्यै स्वाहा

रात्रिपर्यायाश् चेद् अभिविच्छिद्येरन्न् इन्द्राय स्वाहा

आ भरतं शिक्षतं वज्र बाहू अस्मान् इन्द्र अग्नी अवतं शचीभिः

ऋषिं नराव् अंहसः पाञ्चजन्यम् ऋबीषाद् अत्रिं मुञ्चथो गणेन

मध्वः सोमस्य अश्विना मदाय प्रत्नो होता विवासते वाम्

उत पश्यन्न् अश्नुवन् दीर्घम् आयुर् अस्तम् इव इद् जरिमाणं जगम्याम्

प्रजापतये स्वाहा

त्रातारम् इन्द्रम्

यो वाम् अश्विना मनसो जवीयान् रथः सु अश्वः विश आजिगाति

अश्वं न गूढम् अश्विना दुरेवैर् ऋषिं नरा वृषणा रेभम् अप्सु

येन गच्छथः सु कृतः दुरोणं तेन नरा वर्तिर् अस्मभ्यं यातं

उषसे स्वाहा

ऋत्विजां चेद् दुरितम् उपाकुर्याद् अग्नये रथन्तराय स्वाहा

पङ्क्तये स्वाहा

सोमाय स्वाहा रुद्रेभ्यः स्वाहा त्रिष्टुभे स्वाहा
तस्य इदम् एव बहिष्पवमानम्

इमान्य् आज्यानि

इमान्य् एव चत्वार्य् ऊरु अष्ठीवानि आज्यानि

य उ एनं प्रत्यञ्चं वेद प्रत्यङ् भूतिं भवति

तस्य पादाव् एव बहिष्पवमानम्

एतस्य एव न्यङ्गम् अनुन्यञ्जानः परिमण्डलां महतीम् अनन्तां श्रियं जयति य एवं वेद

स एष यज्ञ ऊर्ध्व एव पुरुषम् अन्वायत्तः

यद् अवाचीनं नाभेः स त्रि छन्दाः माध्यंदिनः

प्रतिष्ठा एव यज्ञायज्ञीयम्

अयम् आर्भवः

स य एवम् एतम् ऊर्ध्वम् आत्मन् यज्ञं तायमानं वेद ऊर्ध्वः एव प्रजया पशुभी रोहन्न् एति

स ह उवाच ऊर्ध्वः एव पुरुषम् अन्वायत्त इति

स य एवम् एताव् आत्मन् यज्ञौ तायमानौ वेद उप ह एनम् यज्ञौ नमतः

एवं ह तद् उवाच

अयं माध्यंदिनः

तदनुकृति इदम् अप्य् अन्या देवताः परिमण्डलाः परिमण्डल आदित्यः परिमण्डलश् चन्द्रमाः परिमण्डला द्यौः परिमण्डलम् अन्तरिक्षं परिमण्डला इयम् पृथिवी

अपि यद् इदं पुरुषे दिव्यं तत् परिमण्डलम्

इदम् अग्निष्टोम साम

पृष्ठान्य् एव पृष्ठानि

अयम् आर्भवः

पृष्ठान्य् एव पृष्ठानि

स एष प्रजापतिर् अग्निष्टोमः परिमण्डलो भूत्वा अनन्तः भूत्वा शये
ध्रुव क्षितिः असि

अग्ने अङ्गिरो यस् तृतीयस्यां पृथिव्याम् अध्य् अस्य् आयुना नाम्ना इहि

भूतेभ्यस् त्वा

सिंहीर् असि सपत्न साही स्वाहा

सिंहीर् असि

वित्स्व यज्ञपतेः

अवतान् मा नाथितम्

अन्तरिक्षं दृंह

अवताद् व्यथितम्

पितरस् त्वा मनोजवा दक्षिणतः पान्तु

देवेभ्यः शुम्भस्व

विश्व आयुः असि

पृथिवीं दृंह

विभ्राड् बृहत् पिबतु सोम्यं मध्व् आयुर् दधद् यज्ञपता अ विह्रुतम्

विश्वकर्मा तु आदित्यैः उत्तरात् पातु

विदेर् अग्ने नभो नाम यत् ते

देवेभ्यः शुन्धस्व

अग्नेर् भस्म असि

अग्नेः पुरीषम् असि

इन्द्रघोषास् त्वा पुरस्ताद् वसुभिः पान्तु

यत् ते ऽनाधृष्टं धाम अनाधृष्यम् तेन त्वा आदधे

सिंहीर् असि रायस्पोष वनिः स्वाहा

सिंहीर् अस्य् आदित्य वनिः सजात वनिः स्वाहा

वित्स्व यज्ञपतेः

रुद्रास् त्वा हरन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसा

सिंहीर् असि सु प्रजा वनिः स्वाहा

वित्स्व यज्ञपतेः

यत् ते ऽनाधृष्टं धाम अनाधृष्यम् तेन त्वा आदधे

दिवं दृंह

वसवस् त्वा हरन्तु गायत्रेण छन्दसा

सिंहीर् असि

अग्ने अङ्गिरो यो ऽस्यां पृथिव्याम् अध्य् अस्य् आयुना नाम्ना इहि
इन्द्रो नौधसम्

तत् ह एतत् एके रथन्तर साम्नः ऊर्ध्वाम् इडाम् उपयन्ति नकारिणाम् इति

स य एनांस् तथा चक्रुषो ऽनुव्याहरेद् इति वा इति वा भविष्यन्ति इति तथा ह एव स्युः

नितताम् एव इडाम् अन्तत उपयन् बृहत् साम्नः द्वितीयस्यै स्तोत्रियायै इत्य् उद्गृह्णीयात्

अथ एतत् कालेयम्

यथा यव आचितम् वा सु आचितम् यायान् माष आचितम् वा इति ह स्म पुरा कुरूणां ब्राह्मणा मीमांसन्त एवम् एतद् यत् कालेयम्

तद् विकर्षता इव गेयम् इति

विश्वे देवाः कालेयम्

विस्तृणन्न् इव व्यवसाययन्न् इव अ संरुन्धन् इव गायेत्

तद् एव बृहतो रूपान् न यन्ति

अथ ह एके रथन्तर साम्नः च एव बृहत् साम्नः च ऊर्ध्वाम् एव इडाम् उपयन्त्य् अन् अवध्माता एषा इडा स्वर्ग्या इति
समानो हि अयम् प्राणः

तस्माद् येन एव मैत्रावरुणः प्रेष्यति तेन होता यजति

न हि नमस्कारम् अति देवाः

तानि वै पञ्च हवींषि भवन्ति दधि धानाः सक्तवः पुरोडाशः पयस्या इति

पशूनाम् एव आप्त्यै

स एतं प्रजापतिं यज्ञं प्रपद्यते

तान्त् सदः प्रस्रप्स्यन् नमस्यति नमो नम इति

यज्ञस्य च पशूनां च आप्त्यै

पञ्च पदा पङ्क्तिः

सा इयम् निरुप्यते पशूनाम् एव परिग्रहाय

पाङ्क्तः पुरुषः

तस्मिन्त् सर्वे कामाः सर्वम् अमृत त्वम्

पाङ्क्ताः पशवः

प्रजापतिर् वै यज्ञः
ॐ प्रह्व्यै नमः

किरीटिनम् उदार अङ्गम् वनमाला समन्वितम्

ॐ नालाय नमः

ॐ धर्माय नमः

स्तोत्रं कृत्वा नमस्कृत्य देवदेवं विसर्जयेत्

ॐ श्रौं नेत्रत्रयाय वौषट्

ॐ अनैश्वर्याय नमः

ॐ निरृतये नमः

ॐ शङ्खाय नमः

ॐ क्रियायै नमः

ॐ कन्दाय नमः

ॐ गङ्गायै नमः

ॐ श्रूं शिखायै नमः

श्रीपर्वत निवासाय नमः श्रेयस्कराय च

अर्चयित्वा समं रुद्रं हरिम् आवाह्य संयजेत्

शुद्ध स्फटिक संकाशम् सूर्य कोटि सम प्रभम्

ॐ समस्त परिवाराय अच्युत आसनाय नमः

ॐ गदायै नमः

स विधूय इह पापानि याति विष्णोः परं पदम्

दर्शयेत् आत्मनः मुद्रां शङ्ख चक्र गदा आदिकाम्

ॐ कूर्माय नमः

ॐ ऐश्वर्याय नमः

श्रेयसां पतये च एव हि आश्रमाय नमः नमः

ॐ ज्ञानाय नमः

श्री वल्लभाय शान्ताय श्रीमते च नमः नमः

प्रसन्न वदनम् सौम्यं स्फुरत् मकर कुण्डलम्

ॐ उत्कर्षिण्यै नमः

शरण्याय वरेण्याय नमो भूयो नमः नमः

ॐ पीताम्बराय नमः

इति रुद्र समाख्याता पूजा विष्णोः महात्मनः

ॐ श्रः अस्त्राय नमः

ॐ चक्राय नमः

अनेन च एव स्तोत्रेण स्तुवीत परमेश्वरम्

ॐ श्रां हृदयाय नमः

ॐ श्रीधर आसन देवताः

ॐ श्रैं कवचाय नमः

इं यः पठते ऽध्यायं विष्णु पूजा प्रकाशकम्

ॐ ब्रह्मणे नमः

अभिषेकं तथा वस्त्रं ततो यज्ञ उपवीतकम्

ॐ श्रूं शिखायै वौषट्

ॐ ह्रीं श्रीधराय त्रैलोक्य मोहनाय विष्णवे नमः आगच्छ

ॐ सत्यायै नमः

एभिर् मन्त्रैर् महादेव तान् मन्त्रान् शृणु शङ्कर

ॐ अग्नये नमः

ॐ अधर्माय नमः

ॐ पद्माय नमः

ॐ ईशानाय नमः

ॐ श्रां हृदयाय नमः

ॐ इन्द्राय नमः

ॐ धात्रे नमः

पर ब्रह्म स्वरूपम् च श्रीधरं चिन्तयेत् सुधीः

ॐ तमसे नमः

ॐ नारदाय नमः

परिवारः च सर्वेषां समो ज्ञेयो हि पण्डितैः

ॐ ईशानायै नमः

ॐ श्रैं कवचाय हुं

ॐ कौस्तुभाय नमः

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपम् अन्नम् प्रदक्षिणम्

शतम् अष्ट उत्तरम् च अपि जप्त्वा हि अथ समर्पयेत्

ॐ अनुग्रहायै नमः

ॐ सत्त्वाय नमः

ॐ ब्रह्मणे नमः

आसनं पूजयेत् आदौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः

सूत उवाच

ॐ श्रौं नेत्रत्रयाय नमः

ॐ रजसे नमः

ततस् तम् पूजयेत् देवम् मण्डले स्वस्तिक आदिके

दद्यात् एभिः महा मन्त्रैः समर्प्य अथ जपेत् मनुम्

ॐ पद्माय नमः

ॐ अवैराग्याय नमः

ॐ पृथिव्यै नमः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे श्रीधरार्चनविधिर् नाम त्रिंशो ऽध्यायः

ॐ अनन्ताय नमः

ॐ श्रीं शिरसे स्वाहा

ॐ विधात्रे नमः

ॐ सोमाय नमः

ॐ गुरुभ्यो नमः

ॐ श्रियै नमः

ध्यात्वा आत्मानम् श्रीधर आख्यम् शङ्ख चक्र गदा धरम्

ॐ यमाय नमः

नमः श्रेयः स्वरूपाय श्रीकराय नमः नमः

श्रीनिवासाय देवाय नमः श्रीपतये नमः

ॐ वायवे नमः

ॐ आधार शक्तये नमः

ॐ यमुनायै नमः

ॐ वनमालायै नमः

ॐ योगायै नमः
अथ उ प्राणा वै छन्दांसि

प्राणान् एव तद् आत्मन् व्यतिषजत्य् अ विवर्हाय

तद् यद् विपर्यस्यति

तद् अस्मिन् लोके प्रतितिष्ठति

तस्मात् हि इमे प्राणा विष्वञ्चो वान्तो न निर्वान्ति

प्रतिष्ठे वै सम्याज्ये

प्रतिष्ठायाम् अ प्रच्युत्याम्

वाचा यज्ञः तायते

प्र इव वा एषो अस्मात् लोकात् च्यवते यः प्रायणीयेन अभिप्रैति

या याज्यास् ताः पुरोनुवाक्याः

न इद् प्रतिष्ठे व्यतिषजानि इति
इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

यश् च अयम् आसु दिक्षु तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अस्यै विद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु

अस्य आकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु

अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मधु

अयम् आदित्यः सर्वेषां भूतानां मधु

स वा अयं पुरुषः सर्वासु पूर्षु पुरिशयः

अस्य आदित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु

एवम् एव अस्मिन् आत्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एत आत्मानः समर्पिताः

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच

यश् च अयम् अस्मिन्न् आकाशे तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं हृद्य् आकाशस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

यश् च अयम् अस्मिन्न् अग्नौ तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यः च अयम् अध्यात्मं वाच् मयः तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

इमा आपः सर्वेषां भूतानां मधु

यश् च अयम् अस्मिन् धर्मे तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं धार्मस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु

यश् च अयम् अस्मिन्न् आदित्ये तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं चाक्षुषस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् तद् वां नरा सनये दंस उग्रम् आविष्कृणोमि तन्यतुर् न वृष्टिम्

तद् यथा रथ नाभौ च रथ नेमौ चाराः सर्वे समर्पिताः

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

अयं वै हरयो ऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि च अनन्तानि च

यश् च अयम् आस्व् अप्सु तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यः च अयम् अध्यात्मं रैतसस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु

इदं अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

पुरः स पक्षी भूत्वा पुरः पुरुष आविशद् इति

इति अनुशासनम्

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

स वां मधु प्रवोचद् ऋतायन् त्वाष्ट्रं यद् दस्राव् अपिकक्ष्यं वाम् इति

यश् च अयम् अस्मिन् मानुषे तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं मानुषस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अयम् आत्मा ब्रह्म सर्व अनुभूः

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत्

इदं मानुषं सर्वेषां भूतानां मधु

अयम् आत्मा सर्वेषां भूतानां मधु

रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव तद् अस्य रूपं प्रतिचक्षणाय

अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु

तद् एतद् ब्रह्म अपूर्वम् अन् अपरम् अन् अन्तरम् अ बाह्यम्

यश् च अयम् अस्यां पृथिव्यां तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यः च अयम् अध्यात्मं शारीरस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अयम् आकाशः सर्वेषां भूतानां मधु

इदं सत्यं सर्वेषां भूतानां मधु

आसां दिशां सर्वाणि भूतानि मधु

अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु

पुरस् चक्रे द्विपदः पुरस् चक्रे चतुष्पदः

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच

आसाम् अपां सर्वाणि भूतानि मधु

इन्द्रो मायाभिः पुरु रूपः ईयते युक्ता ह्य् अस्य हरयः शता दशा इति

अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत्

इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच

इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु

अयं स्तनयित्नुः सर्वेषां भूतानां मधु

आथर्वणाय अश्विनौ दधीचे ऽश्व्यं शिरः प्रति ऐरयतम्

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

यश् च अयम् अस्मिन् वायौ तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं प्राणस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा
इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

अस्य आत्मनः सर्वाणि भूतानि मधु

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत्

अयम् अग्निः सर्वेषां भूतानां मधु

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

दध्यङ् ह यन् मध्व् आथर्वणो वाम् अश्वस्य शीर्ष्णा प्र यद् ईम् उवाच इति

अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु

यश् च अयम् अस्यां विद्युति तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं तैजसस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

यश् च अयम् अस्मिन् सत्ये तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं सात्यस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा

अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु

इदम् अमृतम् इदं ब्रह्म इदम् सर्वम्

यश् च अयम् अस्मिन् चन्द्रे तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो यश् च अयम् अध्यात्मं मानसस् तेजस् मयः अमृत मयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा इदम् अमृतम्
नमः शकृत् सदे रुद्राय नमः शकृत् सदे

एतेन एव रौद्रम् अभिव्याहरेद् वा

अथ यदि गौर् वा अश्वः वा श्व मृग महिष मेष वराह दंष्ट्रावन्तः वा अन्यत् श्वापदम् अपसव्यं गच्छेत् तस्य पदम् अभ्युक्ष्य जपति तद् विष्णोः परमं पदम् इति

अथ चित्रियाणां लक्षणानां व्यतिक्रमे पुरस्ताद् उपस्थानं जपति

ये देवा याः च देवीर् येषु वृक्षेष्व् आसते

अथ यदि शकुनम् अभिव्याहरेत् तां वाचम् अनुमन्त्रयते

श्रिया मे श्रियं वृद्धिं वहन्तु मा मा हिंसिषुर् वहन्तु मा उह्यमानाम् इति

कृतं तीर्थं सु प्रपाणम् शुभस्पती

उद्गाता इव शकुने साम गायसि ब्रह्म पुत्रः इव सवनेषु शंससि

अथ यदि सालावृकी वाश्येत ताम् अनुमन्त्रयते

अथ यद्य् अर्थी स्यात् परिक्षवे परिकासने च अपः उपस्पृश्य जपेत्

सर्वत्र दर्वी कूर्च प्रस्तर परिधि बर्हिः पवित्र इध्म द्रव्य सम्भाराणाम् चेद् दाह उपघातेषु नाशे विनाशे वा अन्यम् यथालिङ्गं कृत्वा यथालिङ्गम् उपसाद्य त्वं नो अग्ने स त्वं नो अग्ने त्वम् अग्ने अया असि प्रजापते इत्य् एताभिः स्रुव आहुतीः जुहुयात्

अथ कर्म अन्तम् एव प्रतिपद्यते

यदि दक्षिणतो वदाद् द्विषन्तं मे ऽवबाधासै इति

रौद्र्याव् ऋचौ जुहुयात् जपेद् वा त्वम् अग्ने रुद्रः आवो राजानम् इति

इन्द्रं वो विश्वतस् परि इन्द्रं नरः इति द्वाभ्यां परिस्तीर्य जुहोति इन्द्राय स्वाहा इति

ते त्वा वधु प्रजावतीं प्र त्वे मुञ्चन्त्व् अंहसः इति

अनुहूतं परिहूतं शकुने यद् अ शाकुनम् मृगस्य सृतम् अक्ष्णया तद् द्विषद्भ्यो दिशाम्य् अहम् इति

अनुहवं परिहवं परीवादं परिक्षपं दुःस्वप्नं दुरुदितं तद् द्विषद्भ्यो दिशाम्य् अहम्

स्वस्ति नः शकुने अस्तु प्रति नः सुमना भव इति

अथ नदीनां धन्वनां च व्यतिक्रमे पुरस्तात् उपस्थानम् जपति

अथ सिचा अभिघातः स्यात् तद् अभिमन्त्रयते सिग् असि नसि वज्रो ऽसि नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीः इति दशा सूत्रम् आदाय मुख वातेन प्रध्वंसयेत्

अथ तीर्थ स्थाणु चतुष्पथ व्यतिक्रमे पुरस्ताद् उपस्थानं जपति

अथ वस्त्राणां प्रोक्षितानां चेद् दाह उपघाते नाशे विनाशे अन्यत् यथालिङ्गं कृत्वा यथालिङ्गम् उपसाद्य जुहोति स्वाहा इति

गाम् अर्हसि नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीः इति

द्विपच् चतुष्पद् अस्माकं सर्वम् अस्त्व् अन् आतुरम्

अथ यदि परिधि दाहे अन्यं यथालिङ्गम् उपसाद्य जुहोति परि त्वा अग्ने पुरं वयम् इति

दीर्घ मुखि दुर्हणु मा स्म दक्षिणतो वदः

स्थाणुं पथेष्ठाम् अप दुर्मतिं हनत् इति
अन् अपेक्षमाणाः आयान्ति

अथ शूलगवः

अनियमः स्याद् इत्य् एके

गवां मध्य उत्तरतो ग्रामस्य वेदि आकृतिम् कृत्वा शाखाभिः परिवार्य अ तष्टम् यूपं तूष्णीम् उच्छ्रयन्ति

प्रतिनाम प्रतिद्रव्यं प्रति अनुवाकम् इति षट् पुरोडाशान् एक कपालान् तूष्णीम् उपचरिताञ् श्रपयित्वा प्राक् स्विष्टकृतः षड् लोहित बलीन् पात्रेषु दर्भेषु वा कल्पयित्वा नमस् ते रुद्र मन्यव इति षड्भिर् अनुवाकैर् उपतिष्ठत ईशानं त्वा शुश्रुम इति च सर्वत्र अनुषजति

सर्वेभ्यः कामेभ्यः

प्रभूतान् ब्राह्मणान् भोजयन्ति

शिष्टं भूमाव् अर्पयन्ति स चर्म

शरदि वसन्ते वा

न अपक्वम् ग्रामं प्रवेशयन्ति
सा तु पुण्या महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता

कावेरी नाम विपुला नदी

नर्मदायां जलं पुण्यं फेन ऊर्मि समलंकृतम्

क्रीडते देव लोके तु दैवतैः सह मोदते

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्र देहात् विनिःसृता

नर्मदायाः तु माहात्म्यं पुराणे यत् मया श्रुतम्

उपोष्य रजनीम् एकाम् कुलानां तारयेत् शतम्

वर्ष कोटि शतम् साग्रं रुद्र लोके महीयते

पश्चिमे पर्वत तटे सर्व पाप विनाशनः

नर्मदा लोक विख्याता तीर्थानाम् उत्तमा नदी

ये वसन्ति उत्तरे कूले रुद्र लोके वसन्ति ते

इदानीं तत् प्रवक्ष्यामि शृणुष्व एकमनाः शुभम्

सरस्वत्यां च गङ्गायां नर्मदायां युधिष्ठिर

एषा पुण्यतमा देवी देव गन्धर्व सेविता

दक्षिणे नर्मदा कूले कपिला आख्या महा नदी

तत्र स्नात्वा नरो राजन् नियम स्थः जित इन्द्रियः

सरल अर्जुन संछन्ना न अति दूरे व्यवस्थिता

समं स्नानं च दानं च यथा मे शङ्करो ऽब्रवीत्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः

श्रुताः तु विविधा धर्माः त्वद् प्रसादात् महा मुने

ईश्वरेण पुरा प्रोक्ता लोकानां हित काम्यया

नर्मदा तोय संस्पृष्टाः ते यान्ति परमां गतिम्

माहात्म्यं च प्रयागस्य तीर्थानि विविधानि च

चन्द्र सूर्य उपरागे तु गत्वा हि अमरकण्टकम्

एवं सर्व समाचारः यः तु प्राणान् समुत्सृजेत्

संगमे नर्मदायाः तु रुद्र लोके महीयते

द्वितीया तु महाभागा विशल्यकरणी शुभा

कपिला च विशल्या च श्रूयते राज सत्तमैः

नर्मदा सर्वतः पुण्या ब्रह्म हत्या अपहारिणी

तस्याः शृणुध्वं माहात्म्यं मार्कण्डेयेन भाषितम्

सूत उवाच

जालेश्वरं तीर्थ वरम् सर्व पाप विनाशनम्

अनिवर्तिका गतिः तस्य पवनस्य अम्बरे यथा

अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिन् तीर्थे नराधिप

सर्व हिंसा निवृत्तः तु सर्व भूत हिते रतः

तारयेत् सर्व भूतानि स्थावराणि चराणि च

नर्मदा सर्व तीर्थानाम् मुख्या हि भवता ईरिता

पवित्रं शिरसा वन्द्य सर्व पापैः प्रमुच्यते

सर्व पाप विशुद्ध आत्मा रुद्र लोकम् स गच्छति

तत्र संनिहितो राजन् देव्या सह महेश्वरः

योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरित् उत्तमा

पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया मनोरमा

एष पुण्यो गिरि वरः देव गन्धर्व सेवितः

युधिष्ठिर उवाच

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा विशल्यो भवति क्षणात्

स्तम्भैः मणि मयैः दिव्यैः वज्र वैडूर्य भूषितम्

नाना द्रुम लता आकीर्णः नाना पुष्प उपशोभितः

कलिङ्ग देश पश्च अर्धे पर्वते ऽमरकण्टके

षष्टि तीर्थ सहस्राणि षष्टि कोटयः तथा एव च

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् पर्वतं हि अमरकण्टकम्

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्त अहेन तु यामुनम्

अहर् रात्र उपवासेन मुच्यते ब्रह्म हत्यया

दिव्य गन्ध अनुलिप्तः च दिव्य पुष्प उपशोभितः

पर्वतस्य समन्तात् तु तिष्ठन्ति अमरकण्टके

गृहं तु लभते ऽसौ वै नाना रत्न समन्वितम्

स देव असुर गन्धर्वाः ऋषयः च तपोधनाः

शत वर्ष सहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव

स अप्सरस् गण संकीर्णः दिव्य स्त्री परिवारितः

ह्रदो जलेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

पुण्या कनखले गङ्गा कुरुक्षेत्रे सरस्वती

तस्य पुण्य फलम् राजन् शृणुष्व अवहितः नृप

युधिष्ठिराय तु शुभं सर्व पाप प्रणाशनम्

तपः तप्त्वा तु राज इन्द्रैः सिद्धिं तु परमां गताः

परित्यजति यः प्राणान् पर्वते ऽमरकण्टके

विस्तारेण तु राज इन्द्रैः योजन द्वयम् आयता

अग्निप्रवेशे ऽथ जले अथवा अनशने कृते

अश्वमेधाद् दशगुणं पुण्यम् आप्नोति मानवः

तत्र कोटि शतम् साग्रं तीर्थानां तु युधिष्ठिर

ग्रामे वा यदि वा अरण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा
अमितम् अमितेन

तद् एव अस्य एतत् आप्याययति तद् भिषज्यति

सु अभ्यक्तम् स्वयम् एव यजमानः कुर्वीत

स्वयं वै तद् यज्ञो यज्ञस्य जुषते

प्रजापतिर् वै मनः

यन् मनो मनसः

अथ एनम् प्रणेनिजति

तद् या एव इमाः पुरुष आपः

ता एव अस्मिन् तत् दधाति

तत् उ वा आहुर् न मिनेद् यूपम्

अथ एनम् अभ्यञ्जति

सो अष्ट अश्रिः निष्ठितो भवति

तद् यूपस्य च वेदेः च इति ह स्म आह

यज्ञो वै प्रजापतिः

तद् यद् एव इदम् परशुना क्रूरीकृत इव तष्ट इव भवति

एता मात्राः सम्पदो यूपस्य

सर्वेषाम् एव कामानाम् अष्ट्यै

अपरिमित एव स्यात्

तथा ह यजमानो ऽरूक्ष इव भवति

वाजपेय यूपः एव अवधृतः सप्तदश अरत्निः

यत्र एव मनसा वेलां मन्यते तत् कुर्वीत
अथ आह शंसन्ति प्रातःसवने शंसन्ति माध्यंदिने होत्रकाः कथम् एषां तृतीयसवने शस्तम् भवति इति

अथ आह यद् उक्थिन्यो ऽन्या होत्रा अनुक्था अन्याः कथम् अस्य एताः उक्थिन्यः सर्वाः समाः समृद्धा भवन्ति इति

अथ आह यद् द्वि उक्थः होता कथं होत्रका द्वि उक्थाः भवन्ति इति

एवम् उ ह अस्य एताः उक्थिन्यः सर्वाः समाः समृद्धा भवन्ति

यद् एव एनाः संप्रगीर्य होत्रा इत्य् आचक्षते तेन समाः

यद् एव द्वि देवत्याभिः यजन्ति इति ब्रूयात् तेन इति

यद् उक्थिन्यो ऽन्या होत्रा अनुक्था अन्यास् तेन उ विषमाः
महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो

द्विजेन एकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महा बलाः

पुरुषः त्वम् जगन्नाथो विष्णुः विश्वेश्वरः भवान्

ज्ञातं प्रसादात् रुद्रस्य द्विज त्वम् त्यज सुव्रत

मायां त्यज महा बाहो विचारतः

दुःखं करोमि विप्रस्य शाप अर्थम् स सुरस्य मे

एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यम् अद्भुतम्

शर्वस्य शंकरस्य अस्य सर्वज्ञस्य महा मुनिः

देवैश् च पूज्या राज इन्द्रैः नृपैश् च विविधैः गणैः

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यम् आयुधम्

ब्रह्मास्त्र आद्यैः तथा अन्यैः हि प्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि

वदामि न मृषा तस्मात् न बिभेमि जनार्दन

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुत सम्भवम्

अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

तस्मात् ते महाभाग विजयो न अस्ति भूपते

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः

आत्मनः सदृशान् दिव्यान् लक्ष लक्ष अयुतान् गणान्

प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

कुश मुष्टिम् तदा आदाय दधीचः संस्मरन् भवम्

राजानं मुनि शार्दूलः शशाप च सुर उत्तमान्

त्वम् आदिः त्वम् अनादिः च प्रकृतिः त्वम् जनार्दनः

बिभेमि इति सकृत् वक्तुम् त्वम् अर्हसि नमः ते

देवाश् च दुद्रुवुः भूयस् देवं नारायणं च तम्

स अवज्ञम् वाम पादेन स मां मूर्ध्नि सदसि अथ

ससर्ज च पुनर् तस्मै सर्व अस्त्राणि समन्ततः

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् काल अग्नि सदृश प्रभम्

वस्तु शक्त्या अथ वा विष्णो ध्यान शक्त्या अथ वा पुनः

श्री भगवन्त् उवाच

ससर्ज सर्व देवेभ्यः वज्र अस्थिः सर्वतो वशी

भगवन्त् अपि विप्रस्य दधीचस्य आश्रमम् ययौ

विष्णुना हि सुरैः वा अपि रुद्र भक्तस्य किं तव

चक्रम् उद्यम्य भगवन्त् दिधक्षुः मुनि सत्तमम्

भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

वासांसि सागराः सप्त दिशः च एव महा भुजाः

सस्मार च महेशस्य प्रभावम् अतुलम् हरिः

ततो विस्मयन अर्थाय विश्व मूर्तिः अभूत् हरिः

भगवन् भवता लब्धं पुरा अतीव सु दारुणम्

तत् एव तीर्थम् अभवत् स्थानेश्वरम् इति स्मृतम्

वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिः जगद्गुरुः

ताडयामास देवेश विष्णो विश्व जगत् पते

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन

अस्ति चेद् भगवन्त् भीतिः भव अर्चन रतस्य मे

इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्व पाप प्रणाशनम्

सप्त पाताल पादः त्वम् धरा जघनम् एव च

महांस् तथा च भूतादिः तन्मात्राणि इन्द्रियाणि च

नन्दी उवाच

पूजया तस्य संतुष्टो भगवन्त् पुरुषोत्तमः

श्रुत्वा अनुगृह्य तं विप्रो दधीचः तपताम् वरः

स्थाने ते एषा भगवन्त् भक्त वात्सल्यता हरे

धर्म वेत्ता विनीत आत्मा सखा मम पुरा भवत्

वक्तुम् अर्हसि यत्नेन वर दैः अम्बुज लोचनैः

यथा हितं तथा कर्तुं त्वम् अर्हसि जनार्दन

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे क्षुपदधीचिसंवादो नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

इति उक्त्वा स्व उटजम् विप्रः प्रविवेश महा द्युतिः

तस्य देहे हरेः साक्षात् अपश्यत् द्विजसत्तमः

ज्ञात्वा सः अपि दधीचस्य ह्य् अ वध्य त्वम् महात्मनः

शैलादिः उवाच

अ वध्यः सर्वदा सर्वैः शंकर अर्चन तत्परः

भो भो दधीच ब्रह्मर्षे भव अर्चन रतैः अव्ययैः

भव अर्चन रतः यस्मात् भवान् सर्वज्ञ एव च

भविता तस्य शापेन दक्ष यज्ञे सुरैः समम्

सहस्र फण संयुक्तः तमस् मूर्तिः धराधरः

यत् इष्टम् तत् क्षमस्व ईशैः नारायण नमो ऽस्तु ते

ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

जेतुम् इच्छामि तं विप्रं दधीचं जगत् ईश्वरैः

ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

दग्धुं देवात् मतिम् चक्रे युग अन्त अग्निः इव अपरः

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मनः तेन निर्जितः

चक्रुः देवाः ततस् तस्य विष्णोः साहाय्यम् अव्ययाः

कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

शैलादिः उवाच

यः अयम् ब्रह्मा असि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

भयं दधीच सर्वत्र न अस्ति एव तव सुव्रत