tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
उदारः च भगवतः कीर्ति शब्द श्लोकः लोके ऽभ्युद्गतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् परः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् पञ्च चक्षुः समन्वागतः

तत् यथा भगवता पद्मोत्तरेण च धर्मकेतुना च दीपंकरेण च गुणकेतुना च महाकरेण च ऋषिदेवेन च श्रीतेजसा च सत्यकेतुना च वज्रसंहतेन च सर्वाभिभुवा च हेमवर्णेन च अत्युच्चगामिना च प्रवाहसागरेण च पुष्पकेतुना च वररूपेण च सुलोचनेन च ऋषिगुप्तेन च जिनवक्त्रेण च उन्नतेन च पुष्पितेन च ऊर्णतेजसा च पुष्करेण च सुरश्मिना च मङ्गलेन च सुदर्शनेन च महासिंहतेजसा च स्थितबुद्धिदत्तेन च वसन्तगन्धिना च सत्यधर्मविपुलकीर्तिना च तिष्येण च पुष्येण च लोकसुन्दरेण च विस्तीर्णभेदेन च रत्नकीर्तिना च उग्रतेजसा च ब्रह्मतेजसा च सुघोषेण च सुपुष्पेण च सुमनोज्ञघोषेण च सुचेष्टरूपेण च प्रहसितनेत्रेण च गुणराशिना च मेघस्वरेण च सुन्दरवर्णेन च आयुस्तेजसा च सलीलगजगामिना च लोकाभिलाषितेन च जितशत्रुणा च संपूजितेन च विपश्यिना च शिखिना च विश्वभुवा च ककुच्छन्देन च कनकमुनिना च काश्यपेन च तथागतेन अर्हता सम्यक्संबुद्धेन भाषित पूर्वः तं भगवान् अपि एतर्हि संप्रकाशयेत् बहु जन हिताय बहु जन सुखाय लोक अनुकम्पायै महतो जन कायस्य अर्थाय सुखाय देवानां च मनुष्याणां च
तद् सर्वम् क्रम योगेन हि उच्यमानम् निबोधत

न तु च्यावयितुं शक्यो मन्वन्तर शतैः अपि

एष आपः परं ज्योतिः एष सेतुः अनुत्तमः

तत्र अष्टगुणम् ऐश्वर्यम् योगिनां समुदाहृतम्

अणिम आद्यम् तथा अव्यक्तम् सर्वत्र एव प्रतिष्ठितम्

अनादिमान् प्रबन्धः स्यात् पूर्व कर्मणि देहिनः

आश्रितः च एव च अङ्गुष्ठम् ईशः परम कारणम्

राजसं तामसं वा अपि भुक्त्वा तत्र एव मुच्यते

नाभि देशेन वै प्राणाः ते हि आधाराः हि देहिनाम्

संसारः पूर्व धर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः

पुरुषः सूक्ष्म भावात् तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः

प्राणाय च एव रुद्राय जुहोति अमृतम् उत्तमम्

तथा सुकृत कर्मा तु फलं स्वर्गे समश्नुते

शिवैः आविश इह माम् ईशैः स्वाहा ब्रह्म आत्मने स्वयम्

ततस् तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः

भस्म स्नायी भवेन् नित्यं भस्म लिप्तः सदा भवेत्

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि श्रावयेत् वा द्विजोत्तमान्

तावत् कालम् महादेवम् अर्चयामि इति चिन्तयेत्

एवं पाशुपतं योगं मोक्ष सिद्धि प्रदायकम्

भागात् अर्ध फलम् कृत्वा ततो गर्भो निषिच्यते

एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः

शीघ्र त्वम् सर्व भूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम्

तस्मात् स्थानात् पुनर् श्रेष्ठो मानुष्यम् उपपद्यते

ऋषय ऊचुः

तत् तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम्

नव मासात् परिक्लिष्टः संवेष्टित शिरोधरः

तथा छिन्नाश् च भिन्नाः च यातना स्थानम् आगताः

पवनो हि यथा ग्राह्यो विचरन् सर्व मूर्तिषु

परिश्रमो हि यज्ञानां महता अर्थेन वर्तते

विश्व पाद शिरस् ग्रीवम् विश्वेशं विश्व रूपिणम्

न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते

सूत उवाच

संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेषु एव प्रवर्तते

प्रवर्तन्ते ऽस्य च इच्छायाः न भवन्ति यथा इच्छया

अथवा ध्यान संयुक्तः ब्रह्म तत्त्व परायणः

विज्ञेयः तामसः नाम तत्र एव परिवर्तते

अचेतनां सर्व गताम् सूक्ष्मां प्रसव धर्मिणीम्

सात्त्विकः च अपि संसारो ब्रह्म आदिः परिकीर्तितः

युक्तो योगेन च ईशानम् सर्वतश् च सनातनम्

चतुर्दशविधं हि एतत् बुद्ध्वा संसार मण्डलम्

अ गन्ध रस रूपः तु अस्पर्शः शब्द वर्जितः

भूयो मृत्यु वशम् याति तस्मात् मोक्षः परं सुखम्

ततस् तत् परमम् ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति

प्राणानां ग्रन्थिः अस्य आत्मा रुद्रो हि आत्मा विशान्तकः

ऐश्वर्यं च अ प्रतीघातम् प्राप्य योगम् अनुत्तमम्

ततः षोडशधा च एव पुनर् द्वादशधा द्विजाः

असिपत्रवनं च एव शाल्मलि छेदनम् तथा

इति एवम् हि मनुष्य आदिः संसारः स्थावर अन्तिकः

वश्यानि च अस्य भूतानि त्रैलोक्ये स चराचरे

इन्द्रियाणि मनस् चित्त बुद्धि अहंकार संज्ञितम्

इन्द्रियाणि मनः च एव अहङ्कारश् च यः स्मृतः

नित्यं समारभेत् धर्मम् संसार भय पीडितः

एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनि पुंगवाः

तत् च अपि त्रिविधं ज्ञेयम् ऐश्वर्यम् सार्वकामिकम्

व्यापकः तु अपवर्गात् च व्यापकात् पुरुषः स्मृतः

त्रैलोक्ये सर्व भूतानाम् दुष्प्राप्यं समुदाहृतम्

पुरुषः असि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठ प्रमाणात्

अवर्णो हि अस्वरः च एव असवर्णः तु कर्हिचित्

त्रैलोक्ये सर्व भूतानाम् महिम्ना च एव वन्दितम्

तथा समारभेत् योगम् यथा आत्मानम् स पश्यति

कविं पुराणम् अनुशासितारं सूक्ष्मात् च सूक्ष्मं महतो महान्तम्

महित्वं च अपि लोके अस्मिन् तृतीयो योग उच्यते

मृद् पिण्डः तु यथा चक्रे चक्र आवर्तेन पीडितः

अपानाय द्वितीया च व्यानाय इति तथा परा

मृदुः त्वम् अन्नम् नः एतत् अस्तु हुतं तव

तत् एनम् सेतुम् आत्मानम् अग्निम् वै विश्वतोमुखम्

ताडनं भक्षणं च एव पूय शोणित भक्षणम्

यत्र कामावसायि त्वम् त्रैलोक्ये स चराचरे

त्रैलोक्ये सर्व भूतानाम् सुख दुःखम् प्रवर्तते

हुत्वा पञ्च आहुतीः सम्यक् तद् चिन्ता गत मानसः

न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन

गुण उत्तरम् अथ ऐश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्मम् उच्यते
तथा अन्तर् संस्थितं देवं स्व शक्त्या परिमण्डितम्

कल्पयेत् च आसनम् पद्मं सोम सूर्य अग्नि संयुतम्

न हि एनम् प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति

अष्टधा च अष्टधा च एव तथा च अष्टविधेन च

तद् अभ्यासः हरति एनम् तस्मात् कल्याणम् आचरेत्

अपवर्गं ततो गच्छेत् सूक्ष्मम् तत् परमम् पदम्

योगेन पश्येत् न च चक्षुषा पुनर् निरिन्द्रियम् पुरुषं रुक्म वर्णम्

ततो ऽस्य मातुः आहारात् पीत लीढ प्रवेशनात्

पितुः शरीरात् प्रत्यङ्गम् रूपम् अस्य उपजायते

हस्ताभ्यां क्रियमाणः तु बिम्ब त्वम् अनुगच्छति

गोभिर् महीं संपतते पतत्रिणो न एवम् भूयो जनयति एवम् एव

तत् सर्वम् विस्तरात् सूतैः वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम्

जायते मानुषः तत्र यथारूपं यथावयः

ध्यात्वा यथावत् देवेशम् रुद्रं भुवन नायकम्

स्त्री पुंसोः संप्रयोगे हि जायते हि ततः प्रभुः

चतुर्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि योगं परम दुर्लभम्

एवं स्मरेत् क्रमेण एव लब्ध्वा ज्ञानम् अनुत्तमम्

ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः

स वेद सर्वं न च सर्व वेद्यम् तम् आहुः अग्र्यम् पुरुषं महान्तम्

अपः पुनः सकृत् प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

एकेन एव तु भोक्तव्यं तस्मात् सुकृतम् आचरेत्

सर्व आत्मानम् परं ब्रह्म तत् वै ध्याता न मुह्यति

यदि योनिं विमुञ्चामि तत् प्रपद्ये महेश्वरम्

योग आचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा

वेष्टितः सर्व गात्रैः च अपर्याप्त प्रवेशनः

ततस् तु गर्भ संयुक्तः पञ्चभिर् वायुभिर् वृतः

क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च

प्राणाय इति ततस् तस्य प्रथमा हि आहुतिः स्मृता

वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावत् अनुपूर्वशस्

जलात् सम्भवति प्राणः प्राणात् शुक्रम् विवर्धते

मानुष्यात् पशु भावः च पशु भावात् मृगो भवेत्

पिशाच अन्तः स विज्ञेयः स्वर्ग स्थानेषु देहिनाम्

केन योगेन वै सूत गुण प्राप्तिः सताम् इह

प्रकृतिं सर्व भूतानाम् युक्ताः पश्यन्ति योगिनः

ततस् तु ब्रह्म गर्भे वै शुक्र शोणित संयुते

न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते

एवम् आध्यात्मिकैः युक्ताः वायुना संप्रपूरितः

स्मरेच् च तत् तथा मध्ये देव्या देवम् उमापतिम्

भूतात्मानं महात्मानं परमात्मानम् अव्ययम्

हि अतीन्द्रियः वा अपि सु सूक्ष्मः एकः

प्राकामान् विषयान् भुङ्क्ते तथा अ प्रतिहतः क्वचित्

अणिम आदि गुण उपेताः भवन्ति एव इह योगिनः

मानुषं भजते नित्यं तस्मात् ध्यानम् समाचरेत्

इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च

पुरि शेते सु दुर्ग्राह्यः तस्मात् पुरुषः उच्यते

सृष्टि अर्थम् संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम्

तथा सर्व मयम् च एव आत्म स्था ख्यातिः एव च

त्वं देवानाम् असि ज्येष्ठो रुद्रः त्वम् च पुरो वृषा

शक्तयश् च तथा सर्वा गुण अष्टक समन्विताः

षड्विंशत् शक्ति संयुक्तम् अष्टधा च द्विजोत्तमाः

सावद्यं निरवद्यं च सूक्ष्मं च एव प्रवर्तते

लङ्घनं प्लवनं लोके रूपम् अस्य सदा भवेत्

आपः पूताः सकृत् प्राश्य तूष्णीं हुत्वा हि उपाविशन्

स भुङ्क्ते विषयान् च एव विषयैः न च युज्यते

एवं पञ्च आहुतीः च एव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

नव मास उषितः च अपि योनि छिद्रात् अवाङ्मुखः

यत् अनेन कृतं कर्म तत् एनम् अनुगच्छति

पुरुषं सर्व भूतानाम् तं विद्वाः न विमुह्यति

तस्य अणिम आदयः विप्रा न अन्यथा कर्म कोटिभिः

स्वर्ग अपवर्ग फल दम् शिव सायुज्य कारणम्

अथवा गत विज्ञानः रागात् कर्म समाचरेत्

तस्मात् ब्रह्म परं सौख्यं ब्रह्म शाश्वतम् उत्तमम्

सर्वस्य जगन्तः च एव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

ते नित्यं यम विषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततम् अनिष्ट संप्रयोगैः

संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते

पश्यति अचक्षुः स शृणोति अकर्णः न च अस्ति अबुद्धम् न च बुद्धिर् अस्ति

उदानाय चतुर्थी स्यात् समानाय इति पञ्चमी
अलिङ्गिनं निर्गुणं चेतनं च नित्यं सदा सर्व गम् सर्व सारम्

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम्

स्वाहाकारैः पृथक् हुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः

अणिमा लघिमा च एव महिमा प्राप्तिः एव च

शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं च एव मनस् तथा

कुलाल चक्र वत् भ्रान्तः तत्र एव परिवर्तते

रक्त भागाः त्रयस्त्रिंशद् रेतस् भागाः चतुर्दश

यावत् हि वैष्णवो वायुः जात मात्रम् न संस्पृशेत्

सावद्यं नाम यत् तत्र पञ्च भूत आत्मकम् स्मृतम्

प्राकाम्यं च एव सर्वत्र ईशित्वं च एव सर्वतः

मृग त्वात् पक्षि भावः च तस्मात् च एव सरीसृपः

पञ्चधा संस्मरेत् आदौ स्थाप्य चित्ते सनातनम्

एकेन एव तु गन्तव्यं सर्वम् उत्सृज्य वै जनम्
द्वादशा आहुतयः सम्पद्यन्ते

त्रि अहम् जुहोति

तम् एव ताभिर् आहुतिभिः शमयित्वा दिवं लोकानां जयत्य् आदित्यं देवं देवानाम्

स ततो रेष्माणम् एव रथं समास्थाय आदित्यस्य सलोकताम् अभिप्रयाति

एष वै मृत्युर् यद् आदित्यो म्रोचन्न् एव नाम

स यद् इह अश्नाति यत् पिबति यस्मै कस्मैचन प्रतिव्याददाति सर्वं तद् अस्य अन् अशितम् भवति यावत् जीव अनाशक व्रती भवति
ततः संभ्रान्तम् उत्थाय स्रंसमान उत्तर अम्बरः

क्रीडन्ति तेन देवेन स्वयं विज्ञायताम् इति

श्रुत्वा दारैर् असंतुष्टो यक्षीं कांचिद् असाधयम्

अपूर्वं किल गायन्त्यास् तस्याः किम् अपि गीतकम्

सा च अहम् च ततः प्रीतौ शैले शैले वने वने

अग्रतो भावितं देशं न अ बुद्ध्वा सम्प्रपद्यते

आरोहद् अम्बरं काले मन्द इन्दु ग्रह चन्द्रिके

अथ अलि कुल नील अग्र विलसत् कुन्द काननम्

आलेख्य यक्षम् आदाय यक्षी कामुकम् आगतः

आकार अनुमितम् च एतत् गुण सम्भार भारिणः

न च अपि वीणया कश्चिद् अनुगच्छति ताम् इति

मया तु जात तर्षेण पाने परिणतिं गते

जात आश्वास मतिः गच्छन् क्षणेन अरण्यम् अत्यजम्

निवारयसि यो मोहाद् एनम् अम्बर चारिणम्

अहं च दत्तको नाम वणिक् पौर पुरस्कृतः

अनर्थकानि जातानि चरितार्थानि पायसे

अथ हस्तं विधूय उक्तम् सूप कारेण गच्छता

वितन्त्रीस् ताडयत् वीणाः कर्ण शूल प्रदायिनीः

यदि सज्जा सुहृद् गोष्ठी समस्या क्रियताम् इति

षष्ठे षष्ठे गते मासे सा तद् गायति गीतकम्

गाहमानश् च वल्मीक स्थाणु कण्टक संकटाम्

अद्य आरभ्य अस्य युष्माभिर् आज्ञा संपाद्यताम् इति

प्रक्षाल्य च स्वयं पादौ दत्त अर्घः समुपाविशत्

आज्ञापयत युष्माकं कः पाकः साध्यताम् इति

किं च देव कुमारः ऽपि दिव्य ज्ञान अमल आशयः

द्विजो ऽहं वत्स विषये वसतः पितरौ मम

सेवित्वा आहारम् अग्राम्यम् उदतिष्ठं स दत्तकः

अपश्यं लोहितायन्तीं प्राचीम् अरुण शोचिषा

इव मेधावी विशालं हृदयं श्रियः

क्व दत्तकस् तुङ्ग मस्तकः

अथ निष्कारण उत्कण्ठा करम् उद्यान मन्दिरम्

अथ अपरेण तत्र उक्तम् अत एव आयुमत्तमः

अथ आरुह्य प्रवहणं वीणादत्तक वाहकम्

माम् उपावेशयत् प्रीतस् तस्मिन्न् एव शिला आसने

न अयम् विप्रः कथं विप्रः प्रद्विष्याद् घृत पायसम्

ब्राह्मणाश् च घृत क्षीर गुड आदि मधुर प्रियाः

शृणोमि स्म च पौराणां जल्पताम् इतरेतरम्

अङ्गा जनपदः स्फीतश् चम्पा च इयम् महा पुरी

अथ द्वितीयम् उद्यानं रमणीयतरं ततः

मया तु चलिता वीणा गृहीत्वा अग्रे यदा तदा

तेन उक्तम् अननुज्ञातं भर्त्रा नारदम् अप्य् अहम्

येन लोक उत्तमस्य अस्य रज्जु भागे व्यवस्थितः

अथ प्रायं चिरं द्वारं वीणादत्तक वेश्मनः

तत् पीतं पान सादृश्यात् पान बुद्ध्या एव पानकम्

एतद् कथा अवसाने च पुरुषौ श्रोत्रिय आकृती

कल्या गन्धर्वदत्ता वा एव क्रियताम् इति

वीणादत्तकम् अब्रूतां स्थविरौ वेत्र धारिणः

अथ अवतार्य मुदितः स्व अङ्गुलेः अङ्गुलीयकम्

आचष्ट मर्दकश् च इदम् आसव आमोद वासितः

पश्चात् ताप गृहीता तु न सा युष्मान् विमोक्ष्यति

पार्श्वे पायस पात्र्याः च तेजस्वि मणि भाजने

खण्ड मांस प्रकार आद्यम् नाना अधिष्ठान संकुलम्

प्रविश्य अपश्यम् उद्यान मन्दिरम् तुङ्ग तोरणम्

हालिकान् हल मूलेषु वीणा वादन तत्परान्

किं कदाचित् त्वया दृष्टः श्रुतो वा कश्चिद् ईदृशः

तत्र आसीनम् शिला पट्टे चित्र पट्ट उपधानके

न ज्ञाता पथिकेन इति दुःश्लिष्टम् इव दृश्यते

पानकस्य अपि पानेन गोष्ठी संमान्यताम् इति

पाताल मन्त्रम् आराध्य रमयाम्य् असुरीम् इति

अयं तु ध्रियमाणो ऽपि दिग्दन्ति गति धीरात्

अथ तेन विहस्य उक्तम् संभाव्या नभसा गतिः

वीणा विक्षिप्त चेतस्कः वीणा मे दीयताम् इति

वीणातश् चक्षुर् आक्षिप्य मयि निक्षिप्तवान् असौ

यो ऽनुवादयिता वीणां परिणेता स ताम् इति

तस्य गन्धर्वदत्ता इति सुता त्रैलोक्य सुन्दरा

अन्तरे वेत्रम् आधाय तिष्ठ इति द्वार्य् अधारयत्

मया इयम् परिणेतव्या मया इयम् इति निस्त्रपः

गमितः प्रेष्य ताम् येन मादृशो अपि _ इति

पुरो नागरकाणां च चतुःषष्टेस् तद् अर्थिनाम्

पायसेन इन्दु वर्णेन सूप कारेण पूरिता

चिन्तितं च मया रात्रौ न मे यक्ष्या प्रयोजनम्

प्रविशत्य् एव पारुष्य मात्र साराः हि मादृशाः

तत्र भोजन भूमिष्ठम् मां नमस्कृत्य दत्तकः

अनुमाय ततस् तेन वसन्तं देशम् अन्तिके
न कश्चिद् यो न चम्पायां वीणया उन्मत्तकः किल

अनुयुक्तश् च स मया को ऽयं जनपदस् त्वया

सो ऽहं कर्ण सुख आचारः कदाचिन् मन्त्र वादिनाम्

एवं वर्धकि कर्मार कुलाल वरुड आदयः

मधु मांस उचितः क्व अहम् क्व च इदम् घृत पायसम्

अथ ईर्ष्या दूषित ध्या तया अहम् यक्ष कन्यया

अपश्यम् अमर आकारम् नरं नागरक ईश्वरम्

देशश् चन्द्रप्रकाशो ऽयं चन्द्रिकाप्रकटा पुरी

आसन्नश् च पुर द्वारम् विक्रयाय प्रसारिताम्

दृष्टवान् परितश् च अहम् क्वचिद् उत्सृष्ट लाङ्गलान्

चिन्तितं च मया जातो महान् अयम् उपद्रवः

संमृष्ट भोजन स्थाने पुष्प छुरित कुट्टिमे

पावनैर् दास भवनम् पाद निक्षेपणैः इति

विचार्य पायस ग्रासम् दग्धो अस्मि इति निरस्तवान्

तं च उत्पतन्तम् आकाशं शरं वा आलम्बित त्वरम्

बल्लवस् तु पुरः स्थित्वा वीणादत्तकम् उक्तवान्

कुङ्कुमं क्रेतुम् आयातः कश्चिद् वाणिजम् अब्रवीत्

श्रेष्ठिना प्रेषिताव् आवां संदेशेन त्वद् अन्तिकम्

यो हि देश अन्तरम् याति मुग्धो ऽपि धरणी चरः

कान्तम् अध्यासि पर्यङ्कं न्यस्तं तत्र एव मण्डपे

तेन उक्तम् इह चम्पायां सानुदासो वणिज् पतिः

स भ्रातृ भागिनेय आदि पङ्क्ति मध्ये उपाविशत्

ननु च अस्य वसन्तो ऽपि सारथ्येन विकथ्यते

विवादि ध्वनि घण्टानाम् अपश्यं मण्डलं गवाम्

प्राविशं निस्वनत् वीणम् विनीत अण्डज वानरम्

क्षणेन च परावृत्य श्वसित स्पन्दित उदरः

अटवीं सिंह मातंग पुण्डरीक आकुलाम् अगाम्

अथवा किं न एतेन महात्मानो हि मादृशैः

यक्षी कामुकम् आसाद्य प्रभुं भोजन कोविदम्

भूषितः कतमच् च इदम् पुरं सत् चरितैः इति

तेन शुल्कम् उपन्यस्तं दुःसंपादं सुरैर् अपि

गाढं परिकरं बध्नन् धावमानः स च आगमत्

अज्ञान छद्मना छन्नः क्रीडितुं मद्विधैर् इति

प्रसिद्धः प्रिय वीणा त्वात् वीणादत्तक नामकः

उत्कृष्ट विस्मय विमोहित मानसेन रूपं निरूपयितुम् एव मया न शक्यम्

भीमसेन आदिभिः यानि सूद शास्त्राणि चक्रिरे

कृताञ्जलिर् अथ उवाच यक्षी कामुकैः धाव्यताम्

तेन उक्तम् सुहृदः सज्जा यदि वः सु स्थिताः गृहाः

अवक्षिप्तं हि दृश्यानि मनः पश्यति न ईक्षणे

दत्तको ऽपि कर अग्रेण पिधाय मुखम् आत्मनः

यद् वा यद् रुचितं तस्यै तत्र तत्र अरमावहि

आलवाल परिक्षिप्त मूलम् उद्यानम् आसदम्

अपश्यं धूसर छायान् गच्छन् दिनकर उदये

अथ अमितगति क्रोध वह्नि भासा इव भासिताम्

तत्र सम्मार्जन व्यग्रम् उद्यान परिचारकम्

तेन उक्तम् न न संभाव्या यक्ष रक्षःसु चण्ड ता

अभिप्रायेण केन अपि न कस्मैचित् प्रयच्छति

वीणा व्यासक्त चित्त त्वात् पश्यति स्म न माम् असौ

पाद चार परिश्रान्तम् अङ्गं संवाह्य मामकम्

व्यस्त पद्म निधान आभम् प्राप्नोमि स्म वणिक्पथम्

अहो नागरकः स्वामी स्वयं प्रवहणेन यः

विशन्तं न अनुजानामि किं पुनः सौम्यम् ईदृशम्

कर्म कराः ऽपि तान्य् अस्मिन् गृहे प्रायेण जानते

दत्तवान् दत्तकस् तस्मै शीघ्र प्रेषण कारिणे

स च तां ध्रियमाणो ऽपि वरैर् वर गुण आकरैः

शीत पानीय गण्डूषैः मुखं मुहुर् अशीतयम्

क्वचिद् उद्दाम गो वर्गम् वटे गोपाल मण्डलम्

कम्पयित्वा उत्तमाङ्गम् च तं ब्रुवन्तं न्यवारयत्

अन्न संस्कार शास्त्र ज्ञाः कां दिशं यान्तु संप्रति

ननु हस्त पुट ग्राह्यम् पायसं साध्यताम् इति

गृहीत चारु संचारम् चम्पाम् अभिमुखो ऽगमम्

अब्रवीच् च पयस् पानम् यूयं पिबत पानकम्

ततस् तं पृष्टवान् अस्मि महा उत्साहेन चेतसा

एवं च सुखम् आसीनो वीणादत्तकम् अब्रवम्

मम अङ्गम् गन्ध तैलेन मृद्नाति स्म यथासुखम्

अथ व्यज्ञापयन् प्रह्वाः सूप काराः समेत्य माम्

कच्चिद् वा प्रत्यवेक्ष्यन्ते बहु कृत्वस् कला इति

चिरम् जीवद्भिः आश्चर्यं पृथिव्यां किं न दृश्यते

मुखस्य गन्ध रागौ च ताम्बूलेन उदपादयम्

को ऽयं जनपदः स्यात् का पुरी इति च यद् उच्यते

अथ आहूय अब्रवीत् एकं स कर्णे परिचारकम्

आनीय नभसा न्यस्तः पुरे ऽस्मिन् भवताम् इति
निश्वासो ऽस्य मया घ्रातः शनकैर् निश्चरन्न् इति

शातकुम्भ मयैः कुम्भैर् अम्भस् गर्भैः स मङ्गलम्

त्वादृशां देव पुत्राणाम् अज्ञानं तु न युज्यते

अथ मर्दन शास्त्र ज्ञः तरुणः परिचारकः

कर्पूर त्रिफला नाभि लवंग एला सुगन्धिना
तद् उत अपि आहुः

स य एतद् एवं विद्वान् साधु साम् इति उपास्ते ऽभ्याशो ह यद् एनं साधवो धर्मा आ च गच्छेयुर् उप च नमेयुः

यद् असाधु तद् असाम् इति

साम्ना एनम् उपागाद् इति साधुना एनम् उपागाद् इत्य् एव तद् आहुः

असाम्ना एनम् उपागाद् इत्य् एव तद् आहुः

समस्तस्य खलु साम्न उपासनं साधु

साम नो बत इति यत् साधु भवति साधु बत इति एव तद् आहुः

अथ उत अपि आहुः

असाम नो बत इति यद् असाधु भवत्य् असाधु बत इति एव तद् आहुः

यत् खलु साधु तत् साम् इति आचक्षते
तेषाम् आगम मार्गेण शुद्धिर् न श्रौत वर्त्मना

तद् अन्ते ङेयुक्तश् चतुर्थी अन्तः पीठ आत्मा

सङ्कर्षणस्य भेदो ऽयं विष्णुर् इत्य्

प्राणायामैः क्षणात् सर्वं भस्मसात् कुरुते नरः

कदम्ब कुसुम उद्बद्ध वनमाला विभूषितम्

पद्मं चक्रं गदां शङ्खं धत्ते दामोदरः सदा

दक्षया दक्षिण नाड्या दक्षिणः विद्वान् जनः

बृहत् नारदीये श्री वामनप्रादुर्भावे

प्रकट सौरभ आकुलित मत्त भृङ्ग उल्लसत् इति पाठस् तु सुगम एव

चतुर् भुजः चतुर् चक्रः चतुर्वर्ग फल प्रदः

कीर्ति आदिभिः शक्तिभिश् च न्यसेत् तान् पूर्ववत् क्रमात्

हंसो वराहो विमलो नृसिंहश् च इति मूर्तयः

प्रवाल नव पल्लवम् मरकत छदम् वज्र मौक्तिक प्रकर कोरकम् कमल राग नाना फलम्

श्रीश अधीन मतिः स्थितिर् हरि जनैः तद् सङ्ग जम् किल्बिषं शालग्राम शिला नृसिंह महिमा को ऽप्य् एष लोक उत्तरः

ते सर्वे अपि अन्तर् अर्चायाम् कल्पनीया यथारुचि

कपिला विभ्रम आवर्ता रेखा आवर्ता च या शिला

किंच

शालग्राम शिला शुद्धा गृहे यस्य च पूजिता

आच्छाद्य संस्पृशन् शङ्खं जपेन् मूलं ततो ऽष्टशः

करकच्छपिकां कृत्वा ध्यायेत् श्री नन्द नन्दनम्

हृद् अब्जे अनन्त पद्मम् च सूर्य इन्दु शिखिनान् तथा

ब्राह्मणी गमनात् च एव शूद्रश् चण्डाल ताम् इयात्

तस्य अष्ट दिक्षु मध्ये अपि नव शक्तीः च दिश् क्रमात्

पितरस् तस्य तिष्ठन्ति तृप्ताः कल्प शतम् दिवि

शालग्राम शिला स्पर्शात् कोटि जन्म अघ नाशनम्

यदि अपि द्वार श्रियः ऽर्चनं प्रबल अर्चन अनन्तरम् एव क्रमदीपिकायाम् उक्तम् तथा अपि इष्ट्वा इति चण्ड आदि पूजायाः पूर्व काले एव इति बोधितम्

यश् च कुर्याद् इमं न्यासं लक्ष्मी बीज पुरःसरम्

उद्वास आवाहने न स्तः स्थिरायाम् उद्धव अर्चने

पाण्डरा पाप दहनी पीता पुत्र फल प्रदा

द्वे चक्रे मध्य देशे तु सा शिला तु चतुर्मुखा

हृदि सूर्ये जले वा अथ प्रतिमा स्थण्डिलेषु च

शालग्राम शिला चक्रम् यो दद्याद् दानम् उत्तमम्

तथा च ब्रह्मसंहितायाम् आदिपुरुष रहस्य स्तोत्रे

वासुदेवं न ते ज्ञेया मद् भक्ताः पापिनो हि ते

शालग्राम शिलायाम् तु सर्वदा वसते हरिः

गोविन्दश् च तथा विष्णुर् मधुसूदन एव च

शालग्राम शिलायाम् तु यैर् नरैः पूजितो हरिः

अ वैष्णव परम् तत् तद् विज्ञेयं तत्त्व दर्शिभिः

चतुर्वर्ग फल अवाप्तये विनियोगः प्रकीर्तितः

प्रीती रतिर् जया दुर्गा प्रभा सत्या च चण्डिका

पद्मनाभ इति सा मूर्तिः स्थापिता मोक्ष दायिनी

गोभिर् मुख अम्बुज विलीन विलोचनाभिः ऊधस् भर स्खलित मन्थर मन्द गाभिः

वर्तुला चतुर् अस्रा च नराणां च सुख प्रदा

मद् लिङ्गैः कोटिभिर् दृष्टैर् यत् फलं पूजितैस् तु तैः

बहुभिर् जन्मभिः पुण्यैर् यदि कृष्णशिलां लभेत्

वेणु प्रवर्तित मनोहर मन्द्र गीत दत्त उच्च कर्ण युगलैः अपि तर्णकैश् च

बृहत् नारदीये च यज्ञ ध्वज उपाख्यान अन्ते

आदि मूर्तेः तु भेदो ऽयं केशव इति प्रकीर्त्यते

गोपाल मन्त्र उद्दिष्ट त्वात् तद् श्री मूर्तिः अपेक्षिता

सो ऽपि याति हरेर् लोकं शालग्राम शिला अर्चनात्

तत् सर्वं निर्दहत्य् आशु शालग्राम शिला अर्चनम्

कृष्णाजिनं व्याघ्र चर्म कौशेयं वेत्र निर्मितम्

एताश् च मूर्तयो ज्ञेया दक्षिण अधस् कर क्रमात्

तत्र अपि आदौ द्वारस्य अग्रे यत् भू रूपम् पीठं तत्र समस्त परिवार अन्वितान् श्री कृष्ण पार्षदान् यजेत् पूजयेत्

वाम पार्श्वे गदा चक्रे रेखे च एव तु दक्षिणे

मध्य नाड्या सुषुम्णया धारयेत्

ब्राह्म एव

शङ्ख नीलोत्पल आभानि पात्राणि परिकल्पयेत्

ऋषिर् नारद इत्य् उक्तो गायत्री छन्दः उच्यते

यत् स्याद् द्वादश कालेषु दिनेन एकेन तद् भवेत्

अम्बु बिन्दुम् यः कुश अग्रेण मासे मासे नरः पिबेत्

नाभि स्थ वायुना देहं स पापम् शोधयेद् बुधः

जयं च विजयं च एव बलं प्रबलम् उत्तरे

अङ्गं संकोचयन्न् अन्तः प्रविशेद् दक्षिण अङ्घ्रिणा

हंस पात्रेण सर्वाणि च ईप्सितानि लभेन् मुने
ततो मुखे अर्चयेत् वेणुं वनमालां च वक्षसि

त्रि कोणा विषमा च एव छिद्रा भग्ना तथा एव च

वह्निना हृदय स्थेन दहेत् तच् च कलेवरम्

मकार आदि ककार अन्त वर्णैः युक्तं स बिन्दुकैः

पद्मं कौमोदकीं चक्रं शङ्खं धत्ते त्रिविक्रमः

किंच

विशुद्धानां शुचिं च एव ताम्रं संसार मोक्षणम्

जपस्य पुरत आदौ परतः अन्ते च इति प्राणायामेषु कालः

सु हेम शिखर आवलेः उदित भानु वत् भास्वरम् अधो ऽस्य कनक स्थलीम् अमृत शीकर आसारिणः

तृण आसने यशस् हानिम् पल्लवे चित्त विभ्रमम्

सर्व आत्म संयोग पदात् योग पद्म पदम् पुनः

गणेशं मन्दिरस्य अग्नि कोणे दुर्गां च नैरृते

स बिन्दुना मकारेण तद् आधारे अग्नि मण्डलम्

विना तीर्थैर् विना दानैर् विना यज्ञैर् विना मतिम्

अथ सु ललित गोप सुन्दरीणाम्

ॐ नमः पदम् आभाष्य तथा भगवते पदम्

मुक्ति दा पापिनां लोके म्लेच्छ देशे अपि पूजिता

तथा च शारदातिलके

सम्पूज्य मुक्तिम् आप्नोति संग्रामे विजयी भवेत्

विश्वा च विनदा च एव सुनन्दा च स्मृतिस् तथा

अर्घ्यं ददाति देवस्य इति एवं स्कान्दे अभिधानात्

शालग्राम आत्मके रूपे नियमो न एव विद्यते

हरितं वर्णम् आधत्ते कौस्तुभेन च चिह्नितः

कृष्ण मृत्यु प्रदः नित्यं धूम्रश् च एव भय आवहः

सुख दा सम चक्रा तु द्वादशी च उत्तमा शुभा

प्रक्षिपेद् अर्घ्य पात्रे तु गन्ध पुष्प अक्षतान् यवान्

तथा अपि वैष्णव प्रीत्यै लेख्याः श्री मूर्तयः ऽखिलाः

हम्बा रव क्षुभित दिश् वलयैः महद्भिः अपि उक्षभिः पृथु ककुद् भर भार खिन्नैः

गुह्याद् गलान् मस्तकाच् च व्यापय्य चरण अवधि

पञ्चभिर् वासुदेवश् च जन्म मृत्यु भय अपहः

किं वा चिन्तन मात्रेण भूतशुद्धिं विधाय ताम्

ऋषीक ईशः पद्मनाभस् ततो दामोदरस् तथा

तारः प्रणवः

निरस्य उत्सारयेत् दिव्यान् मान्त्रिको दिव्य दृष्ट्याः

धात्री फल प्रमाणा या करेण उभय सम्पुटा

सङ्क्षेपेण श्री सनत्कुमारकल्पे अपि

प्रह्वी सत्या तथा ईशाना अनुग्रहा नवम् स्मृता

नारदस् त्व् आह विमलेन उदकेन एव पूर्यते

धारयेद् ईरितं रेचक आदि त्रयम् स्यात्

तस्याम् एव सदा ब्रह्मन् श्रिया सह वसाम्य् अहम्

स्त्रियो वा यदि वा शूद्रा ब्राह्मणाः क्षत्रिय आदयः

पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये

हृषीकेश इति विज्ञेयः स्थापितः सर्व काम दः

पूर्ववद् भावयेद् देवीम्

प्रदीपित मनोभव व्रज विलासिनी वाससाम् विलोलन विहारिभिः सतत सेवितम् मारुतैः

तेन अर्चितः ऽहं सततं युगानाम् एकविंशतिम्

तत्र एव कार्त्तिकमाहात्म्ये यम धूम्रकेश संवादे

गण्डक्याश् च एव देशे च शालग्राम स्थलम् महत्

वाराह इति स प्रोक्तो भुक्ति मुक्ति फल प्रदः

स्नपनं त्व् अविलेप्यायाम् अन्यत्र परिमार्जनम्

वित्त अर्थिनीम् विरिञ्चि त्रिनयन शतमन्यु पूर्वकाम् स्तोत्र पराम्

केचिन् न्यस्यन्ति तत्त्व आदीन् अव्यक्तानि यथा उदितम्

माध्विक इति ह्रस्व त्वम् महा कवि निबद्ध त्वात् सोढव्यम्

स याति वैष्णवं धाम सत्यं सत्यं मया उदितम्

चक्रं पद्मं तथा शङ्खं गदां च पुरुषोत्तमः

ततः शौरिस् तथा शूरस् ततः पश्चाज् जनार्दनः

त्वं च धारय मां नित्यं पवित्रं कुरु च आसनम्

द्वारस्य अन्तर् अभ्यन्तरे तद् पार्श्व द्वये तयोर् गङ्गा यमुनयोः पार्श्व द्वये

वक्रा रूक्षा च रक्ता च महा स्थूला त्व् अलाञ्छिता

सदा ताम्रेण कर्तव्यम् एवं भूमि मम प्रियम्

मार उन्माद मद स्खलत् मृदु गिराम्

शुभं जगत् मङ्गल रूपम् तस्य कौस्तुभस्य धाम्ना तेजसा विलसन्तीभिर् मुक्ताभिर् आच्छन्नेन संवेष्टितेन हारेण उपशोभितम्

एकादश स्कन्धे श्रीमत् उद्धव संवादे

सर्व भूत आत्मने वासुदेवाय इति वदेत् ततः

द्वारे च दक्षिणे धातृ विधातारौ च पश्चिमे

अन्यत्र च

श्री कृष्णम् इत्य् अनुज्ञाप्य बहिः पूजां समाचरेत्

क्रमदीपिकायां

कुर्यान् न्यासं जले मूलमन्त्र अङ्गानाम् ततो दिशः

तथा च विष्णुयामले

मुग्धैस् तरक्षु नख कल्पित कण्ठ भूषैः अव्यक्त मञ्जु वचनैः पृथुकैः परीतम्