tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
या वसन्तसहायेन समुत्सुक तया रते केलि शालभञ्जिका विधित्सया कंचन नारी विशेषम् विरच्य आत्मनः क्रीडा कासार शारद अरविन्द सौन्दर्येण पाद द्वयम् उद्यान वन दीर्घिका मत्त मरालिका गमन रीत्या लीला अलस गति विलासम् तूणीर लावण्येन जङ्घे लीला मन्दिर द्वार कदल लालित्येन मनोज्ञम् ऊरु युगम् जैत्ररथ चातुर्येण घनं जघनम् किंचिद् विकसत् लीला अवतंस कह्लार कोरक कोटर अनुवृत्त्या गङ्गा आवर्त सनाभिम् नाभिं सौध आरोहण परिपाट्या वलि त्रयम् मौर्वी मधुकर पङ्क्ति नीलिम लीलया रोम आवलिम् पूर्ण सुवर्ण कलश शोभया कुच द्वंद्वम् लता मण्डप सौकुमार्येण बाहू जय शङ्ख अभिख्यया कण्ठं कमनीय कर्णपूर सहकार पल्लव रागेण प्रतिबिम्बीकृत बिम्बम् रदन छदनम् बाणायमान पुष्प लावण्येन शुचि स्मितम् अग्र दूतिका कल कण्ठिका कला आलाप माधुर्येण वचन जातम् सकल सैनिक नायक मलय मारुत सौरभ्येन निःश्वास पवनम् जय ध्वज मीन दर्पेण लोचन युगलम् चापयष्टि श्रिया भ्रू लते प्रथम सुहृद सुधाकरस्य अपनीत कलङ्कया कान्त्या वदनं लीला मयूर बर्ह भङ्ग्या केश पाशम् च विधाय समस्त मकरन्द कस्तूरिका संमितेन मलयज रसेण प्रक्षाल्य कर्पूर परागेण संमृज्य निर्मिता इव रराज

किंकर्तव्यता मूढाम् विषण्णां बालचन्द्रिकाम् ईषत् उन्मीलितेन कटाक्ष वीक्षितेन बाष्प कणा आकुलेन विरह अनल उष्ण निःश्वास ग्लपित अधरया नत अङ्गया शनैः शनैः स गद्गदम् व्यलापि प्रिय सखि कामः कुसुमायुधः पञ्चबाण इति नूनम् असत्यम् उच्यते

इयम् अहम् अयस् मयैः असंख्यैः इषुभिः अनेन हन्ये

स च विद्येश्वर नामधेयः अहम् ऐन्द्रजालिक विद्या कोविदः विविध देशेषु राज मनस् रञ्जनाय भ्रमन् उज्जयिनीम् अद्य आगतः ऽस्मि इति शशंस

पुत्र रत्नेन अमुना पुरंध्रीणां पुत्रवतीनां सीमन्तिनीनां का नाम सीमन्त मौक्तिकीक्रियते

बालचन्द्रिका तु तां दूरतो विलोक्य स सम्भ्रमम् रहस्य निर्भेद भ्या हस्त संज्ञया पुष्पोद्भव सेव्यमानम् राजवाहनं वृक्ष वाटिका अन्तरित गात्रम् अकरोत्

मद् उदन्तम् एवम् आख्याय शिरीष कुसुम सुकुमारायाः यथा शरीर बाधा न जायेत तथाविधम् उपायम् आचर इति

तया स विनयम् अभाणि देव क्रीडा वने भवत् अवलोकन कालम् आरभ्य मन्मथ मथ्यमाना पुष्प तल्प आदिषु ताप शमनम् अलभमाना वामनेन इव उन्नत तरु फलम् अलभ्यम् त्वद् उरः स्थल आलिङ्गन सौख्यम् स्मर अन्ध तया लिप्सुः सा स्वयम् एव पत्त्रिकाम् आलिख्य वल्लभाय एनाम् अर्पय इति मां नियुक्तवती

सा मनसि इत्थम् अचिन्तयत् अनन्य साधारण सौन्दर्येण अनेन कस्यां पुरि भाग्यवतीनां तरुणीनां लोचन उत्सवः क्रियते

एवं दैव मानुष बलेन मनोरथ साफल्यम् उपेतः राजवाहनः सरस मधुर चेष्टाभिः शनैस् शनैस् हरिण लोचनायाः लज्जाम् अपनयन् सुरत रागम् उपनयन् रहो विश्रम्भम् उपजनयन् संलापे तद् अनुलाप पीयूष पान लोलः चित्र चित्रम् चित्त हारिणम् चतुर्दश भुवन वृत्तान्तम् श्रावयामास

तथा अपि काल जनित विशेष सूचक वाक्यैः अस्याः ज्ञानम् उत्पादयिष्यामि इति

कन्या कुमारौ एवम् अन्योन्य पुरातन जनन नामधेये परिचिते परस्पर ज्ञानाय स अभिज्ञम् उक्त्वा मनोज राग पूर्ण मानसौ बभूवतुः

दोष आकरस्य दुष्कर्म किं वर्ण्यते मया

विषण्ण वदनः शाम्बो जीवित ईश्वरा विरह सहिष्णुः भूमौ दण्ड वत् प्रणम्य स विनयम् अभाषत महाभाग यत् अज्ञानेन अकरवम् तत् क्षमस्व इति

हरिचन्दनम् अपि पुरा निज यष्टि संश्लेष वत् उरग रदन लिप्त उल्वण गरल संकलितम् इव तापयति शरीरम्

नत अङ्गया मद् मनस् काठिन्यम् आख्यातम्

मद् वचनस्य अमोघ तया भाविनि जनने शरीर अन्तरम् गतायाः अस्याः सरसिज अक्षायाः रसेन रमणो भूत्वा मुहूर्त द्वयम् मद् चरण युगल बन्ध कारितया मास द्वयम् शृङ्खला निगडित चरणः रमणी वियोग विषादम् अनुभूय पश्चात् अनेक कालम् वल्लभया सह राज्य सुखम् लभस्व इति
क्रिया अवसाने सति इन्द्रजाल पुरुषाः सर्वे गच्छन्तु भवन्तः इति द्विजन्मना उच्चैस् उच्यमाने सर्वे माया मानवाः यथायथम् अन्तर्भावम् गताः

मातरम् अनुगच्छती अवन्तिसुन्दरी राजहंस कुल तिलकैः विहार वाञ्छया केलि वने मद् अन्तिकम् आगतम् भवन्तम् अकाण्डे एव विसृज्य मया समुचितम् इति जननी अनुगमनम् क्रियते तत् अनेन भवत् मनस् रागः ऽन्यथा मा भूद् इति मरालम् इव कुमारम् उद्दिश्य समुचित आलाप कलापम् वदन्ती पुनः पुनः परिवृत्त दीन नयना वदनं विलोकयन्ती निज मन्दिरम् अगात्
तद् इतर अवस्थायाम् इति
शिवः तस्याः तु सर्वाह्ने प्राणायाम परम् न्यसेत्

त्रिः पठेद् प्राणायामः स उच्यते

रक्ता भवति गायत्त्री सावित्री शुक्ल वर्णका

दिवा रात्रौ च यत् पापम् सर्वं नश्यति तद् क्षणात्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः ब्रह्म लोकम् अवाप्नुयात्

विनियोगम् ऋषिच्छन्दः ज्ञात्वा तु जपम् आरभेत्

द्वादशधा वर्तयेत् अघम् अर्पणम्

हरिः उवाच

त्रिपदा या तु गायत्त्री ब्रह्म विष्णु महेश्वरी

दशभिः जन्म जनितम् शतेन तु पुरा कृतम्

इति आभ्याम् उपतिष्ठेत् दिवाकरम्

संध्या काले तु विन्यस्य जपेत् वै वेदमातरम्

वाच् मनस् कर्म जान् दोषान् नव एतान् नवभिर् दहेत्

तृतीयेन अङ्ग विन्यासम् चतुर्थं सर्वतो न्यसेत्

आपः पुनन्तु मध्याह्ने उपस्पृश्य यथाविधि

संध्या विधिम् प्रवक्ष्यामि शृणु रुद्रैः अघ नाशनम्

स प्रणवाम् स व्याहृतिम् गायत्त्रीं शिरसा सह

पूर्व संध्याम् जपन् तिष्ठेत् पश्चिमाम् उपविश्य च

प्रणवेन तु संयुक्तं क्षिपेत् वारि पदे पदे

सायम् अग्निः च मा इति उक्ता प्रातः सूर्यैः इति अपः पिबेत्

तस्मात् सर्वेषु कालेषु प्राणायाम परः भवेत्

छन्दः तु देवी गायत्त्री परमात्मा च देवता

तुरीयस्य पदस्य अपि ऋषिः निर्मलः एव च

प्राणायाम त्रयम् कृत्वा संध्या स्नानम् उपक्रमेत्

त्रि युगम् तु सहस्रेण गायत्त्री हन्ति दुष्कृतम्

आपोहिष्ठा इति ऋचा कुर्यात् मार्जनम् तु कुश उदकैः

कृष्णा सरस्वती ज्ञेया संध्या त्रयम् उदाहृतम्

परस् रजसि तुरीय पदम् ईरितम्

विन्यसेत् कवचे विद्वाः द्वितीयम् नेत्रयोः न्यसेत्

समुद्धृत्य उदकम् पाणौ जप्त्वा च द्रुपदां क्षिपेत्

ॐ भूः विन्यस्य हृदये ॐ भुवः शिरसि न्यसेत्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे संध्याविधिः नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

रजस् तमस् स्व मोह उत्थान् जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति जान्

ॐ स्वर् इति शिखायां च गायत्त्र्याः प्रथमं पदम्
तेषु तेषु पृथक्त्वेन पदेषु कमलं क्रमात्

तस्मात् एकोनपञ्चाशत् पङ्क्तयः परिकीर्तिताः

उक्त लक्षण युक्तानि कारयेत् राजतानि वा

धारा वारिधरा च एव वह्निकी नाशकी तथा

सूत उवाच

कथितः प्रथम व्यूहः हि अम्बिका आख्यम् शृणुष्व मे

देवदेव जगन्नाथ नमः ते भुवनेश्वर

जया च विजया च एव अपरा च अपराजिता

कल्पयेत् शालि नीवार गोधूमैः च यव आदिभिः

मन्त्रेण अनेन रुद्रस्य सान्निध्यं सर्वदा स्मृतम्

स्थापयेत् शिव कुम्भ आढ्यम् वर्धनीं च विधानतः

युद्धा प्रबुद्धा चण्डा च मुण्डा च एव कपालिनी

नव पङ्क्तीः हरेत् मध्ये गन्ध गोमय वारिणा

शक्तयः तु चतुर्विंशत् प्रदान कलशेषु च

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

ताम्र जानि यथान्यायं प्रणवेन अर्घ्य वारिणा

सम्भावा भाविनी च एव षोडशा एव प्रकीर्तिताः

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

सर्वावस्थाधिपो देवो मेघनादः प्रचण्डकः

वर्धन्यां देवी गायत्र्या देवीं संस्थाप्य पूजयेत्

संवर्तो लकुलीशः च वाडवो हस्तिर् एव च

गणमात्री अम्बिका च एव शक्तयः सर्व संमताः

परमात्मा हि अणुः जीवः पिङ्गलः पुरुषः पशुः

प्राञ्च् आद्यम् वर्ण सूत्रम् च दक्षिण आद्यम् तथा पुनः

विधिना मण्डपं कृत्वा प्रपां वा कूटम् एव वा

जय अभिषेकः ईशेन कथितो मनवे पुरा

तत् कथम् षोडशविधं महा दानम् च शोभनम्

अश्वीरुद्रः च सोमेशश् च उत्तमोदुम्बरः तथा

सौभद्रः कथितो व्यूहो भद्रं व्यूहं शृणुष्व मे

सद्योजातो ऽनुग्रहेशः क्रूरसेनः सुरेश्वरः

वामदेव आदिभिः सार्धं प्रणवेन एव विन्यसेत्

मर्त्यातीता महामाया वज्रिणी कामधेनुका

अव्यक्तं नियतः कालः काली च इति चतुष्टयम्

वत्सपुत्रो महापुत्रो ग्रामदेशाधिपः तथा

तत् नः गौरी प्रचोदयात्

अष्टोत्तरसहस्रं तु पदम् अष्ट आर संयुतम्

हंस आकारेण वै गात्रं हेम आभासेन सुव्रताः

कमलं च आलिखेत् तत्र हस्त मात्रेण शोभनम्

ऐन्द्र व्यूहस्य मध्ये तु सुभद्रां स्थाप्य पूजयेत्

सहस्राणां द्वयं तत्र शतानां च चतुष्टयम्

रतिप्रियः सुरेशानः चित्राङ्गः च सुदुर्जयः

ऐन्द्री हौताशनी याम्या नैरृती वारुणी तथा

चण्डाक्षी चण्डनिर्घोषा भृकुटी चण्डनायिका

कथितो महिमा व्यूहः प्राप्ति व्यूहम् शृणुष्व मे

वेदमाता हिरण्याक्षी द्वितीय आवरणे स्मृताः

अष्ट अङ्गुल प्रमाणेन कर्णिका हेम संनिभा

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

जीवत् श्राद्धम् महादेव प्रसादेन विनिर्मितम्

प्राञ्च् आद्याः पङ्क्तयः सप्त दक्षिण आद्याः तथा पुनः

कथितश् च अणिम व्यूहः लघिम आख्यम् वदामि ते

हैमेन चित्र रत्नेन सहस्र कलशम् पृथक्

आग्नेय आदिषु कोणेषु स्थापयेत् प्रणवेन तु

जय अभिषेकम् अखिलम् अवदत् परम ईश्वरः

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

इन्द्रा च बधिरा देवी षोडशा एताः प्रकीर्तिताः

गोमुखीं सौम्य भागे तु मध्य कुम्भे तु पूजयेत्

नत्वा सम्पूज्य विधिना कृत अञ्जलि पुटः स्थितः

शेषम् एव शुभं कोष्ठं तेषु कोष्ठं तु संहरेत्

अंबिकां नैरृते व्यूहे मध्य कुम्भे तु पूजयेत्

कथितो लघिम व्यूहः महिमां शृणु सुव्रत

ऐन्द्र ईश ईशानयोः मध्ये यजेत् कामावसायकम्

शक्तिका शक्तिगर्भा च परा च एव परापरा

शुक्लो विशालः कमलो बिल्वः च अरुणः एव च

भद्र आख्यः कथितो व्यूहः कनक आख्यम् शृणुष्व मे

बाह्ये वीथ्यां पदं च एकम् समन्तात् उपसंहरेत्

हर्ष गद्गदया वाचा प्रोवाच च ननाम च

प्रथम आवरणे च अष्टौ शक्तयः परिकीर्तिताः

तण्डुलानां तद् अर्धम् स्यात् तद् अर्धम् च यव आदयः

चण्डयक्षो गणपतिः महात्मा भृगुजो ऽष्टमः

तिलानाम् आढकम् मध्ये यवानां च तद् अर्धकम्

ऐन्द्रा तु चित्रभानुः च वारुणी दण्डिः एव च

विदग्धः च विचित्रः च अमोघो मोघ एव च

पूजयेत् व्यूह मध्ये तु पूर्ववत् विधि पूर्वकम्

तृष्णा रागवती मोहा कामकोपा महोत्कटा

वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली विकरणी तथा

अङ्ग सूत्राणि संगृह्य विधिना पृथक् एव तु
श्री देवीम् वारुणे भागे वागीशां वायुगोचरे

ओष्ठं च द्वि अङ्गुल उत्सेधम् निर्गमं द्वि अङ्गुलम् स्मृतम्

रेवती प्रथमा घोरा सैन्या लीना महाबला

महाजया विरूपाक्षी शुक्लाभा काशमातृका

मन्त्रैः एतैः यथान्यायम् पूजयेत् परिमण्डलम्

प्लाविनी जलमाता च पयोमाता महाम्बिका

तेषु सर्वेषु विधिना प्रणवं विन्यसेत् क्रमात्

वक्तुम् अर्हसि च नः सूत बुद्धिमताम् वरैः

संहारी जातहारी च दंष्ट्राली शुष्करेवती

प्रभावो नन्दिनः च एव लिङ्ग पूजा फलम् श्रुतम्

महादंष्ट्रः करालः च सूचकः च सुवर्धनः

द्वितीय आवरणे च एव शक्तयः षोडश एव तु

द्वितीय आवरणे च एव शक्तयः षोडश एव तु

अवगुण्ठ्य तथा अभ्युक्ष्य कुश उपरि यथाविधि

भीमास्या जालिनी चोषा शोषिणी रुद्रनायिका

अथ नन्दं च नन्दायीं पितामहम् अतस् परम्

श्रुतिभिः संमितं सर्वं रोमहर्षण सुव्रत

हिताय मेरु शिखरे क्षत्रियाणां त्रिशूलिना

शिव कुम्भे शिवं स्थाप्य गायत्र्या प्रणवेण च

अष्ट पत्त्रम् सितं वृत्तं कर्णिका केसर अन्वितम्

वीरभद्रा गणाध्यक्षा चन्द्रहासा च गह्वरा

मनोन्मनीं च पद्म आभम् महादेवं च भावयेत्

अणिम व्यूहम् आवेष्ट्य प्रथम आवरणे क्रमात्

दंष्ट्रिणी रङ्गिणी च एव लम्बाक्षी कङ्कभूषणी

व्यूहो वागीश्वरः प्रोक्तो गोमुखो व्यूह उच्यते

पिशाच वीथिः वै मध्ये नाभि वीथिः समन्ततः

वित्तेश ईशानयोः मध्ये वशित्वं स्थाप्य पूजयेत्

तस्मै देवो महादेवो भगवन्त् नीललोहितः

ऋषय ऊचुः

क्रोधीशः च तथा चण्डः प्रचण्डः शिव एव च

एकरुद्रः तथा कूर्मः च एकनेत्रः चतुर्मुखः

मनोहरी मनोह्लादी मनःप्रीतिः महेश्वरी

नाद उपरि शिवं ध्यायेद् ओंकार आख्यम् जगद्गुरुम्

पूर्ववत् प्रणवेन एव पूरयेत् गन्ध वारिणा

स्व पतिम् च अभिषिच्य एव गच्छेत् योद्धुम् रण अजिरे

अव्यक्त आदीनि वै दिक्षु गात्र आकारेण वै न्यसेत्

आधार शक्ति मध्ये तु कमलं सृष्टि कारणम्

छाया भूतपती धन्या इन्द्रमाता च वैष्णवी

षोडश एव तु अभ्यर्च्य पद्म मुद्राम् तु दर्शयेत्

वाम आदयः क्रमेण एव प्राञ्च् आद्याः केसरेषु वै

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

शक्तयः षोडश एव अत्र पूर्व आद्य अन्तेषु सुव्रत

गदां त्रिशूलं क्रमशः प्रथम आवरणे स्मृताः

हरिणी च सुवर्णा च काञ्चनी हाटकी तथा

द्वितीय आवरणे च एव षोडश एव प्रकीर्तिताः

महात्मा च तथा हि आत्मा हि अन्तरात्मा महेश्वरः

तत् नः रुद्रः प्रचोदयात्

यव मात्र अन्तरम् सम्यक् तन्तुना वेष्टयेत् हि वै

यक्षिणी मालिनी च एव वमनी च रसात्मनी

अमरेशः स्थितीशः च दारतः च तथा अष्टमः

अष्ट पत्त्रम् लिखेत् तेषु कर्णिका केसर अन्वितम्

विद्महे पुरुषाय एव महादेवाय धीमहि

शङ्खिनी हालिनी च एव लङ्कावर्णा च कल्किनी

माया विद्येश्वरी काली कालिका च यथाक्रमम्

वाग्भवा वाक्पथा वाणी भीमा चित्ररथा सुधीः

वर्तितं तु तद् अर्धेन नाभिः तस्य विधीयते

भासुरा सुरमाता च सुन्दरी मातृका अष्टमा

वरुण अनिलयोः मध्ये प्राकाम्यं कमले न्यसेत्

प्राञ्च् आद्यम् वर्ण सूत्रम् च दक्षिण आद्यम् तथा पुनः

प्राप्ति व्यूहः समाख्यातः प्राकाम्यं शृणु सुव्रत

नमो ऽस्तु वामदेवाय नमो ज्येष्ठाय शूलिने

तृतीय आवरणे च एव चतुर्विंशद् अनुक्रमात्

प्रथम आवरणे अपि एवम् शक्तयो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

श्री भगवन्त् उवाच

राक्षस अन्तकयोः मध्ये महिमां मध्यतो यजेत्

मनोत्सेधा मनोध्यक्षा मानसी माननायिका

ऐन्द्र अग्नि _ मध्ये पूजयेद् अणिमां शुभाम्

महादेवो दधीचः च कुमारः च परावरः

उदाना व्यान नामा च प्रथम आवरणे स्मृताः

वज्रं शक्तिं च दण्डं च खड्गं पाशं ध्वजं तथा

भद्राम् आग्नेय चक्रे तु याम्ये तु कनक अण्ड जाम्

रुद्र व्यूहस्य मध्ये तु भद्रकर्णां समर्चयेत्

अथ अम्भसा समभ्युक्ष्य कमलं प्रणवेन तु

दण्डारुश् च अर्धनारी च एकान्तः च अन्तः एव च

गणाधिपः च मन्त्रज्ञो वरदेवः षडाननः

कथितो व्यूह ऐश्वर्यं कथयामि ते
दीक्षां दीक्षायिकां च एव चण्डां चण्डांशुनायिकाम्

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

चतुर् अङ्गुल मानेन केसर स्थानम् उच्यते

त्रिविक्रमो महाजिह्व ऋक्षः श्रीभद्र एव च

महाव्यूह अष्टकम् प्रोक्तम् उपव्यूह अष्टकम् शृणु

कथितः च अम्बिका व्यूहः श्री व्यूहम् शृणु सुव्रत

कलशानां सहस्राणि हैमानि च शुभानि च

श्री व्यूहः कथितो भद्रं वागीशं शृणु सुव्रत

वायव्या च एव कौबेरी ऐशानी च अष्ट शक्तयः

प्रथम आवरणम् प्रोक्तं द्वितीय आवरणम् शृणु

याम्य पावकयोः मध्ये लघिमां कमले न्यसेत्

विनायकः क्षेत्रपालो महामोहः च जङ्गलः

ततः सर्व अभिषेक अर्थम् सूत्र पातम् च कारयेत्

मन्त्रैः एतैः यथान्यायम् पिशाचानां प्रकीर्तिताः

प्रथम आवरणे प्रोक्ता द्वितीय आवरणम् शृणु

रुक्मिणी सत्यभामा च सुभगा जम्बुनायिका

काम ईशः तथा श्वेतो भृगुः षोडश वै स्मृताः

दिव्यं दर्शनम् ईशानः तेन अपश्यत् तम् अव्ययम्

मध्य पद्मस्य मध्ये तु स कूर्चम् स अक्षतम् क्रमात्

प्राञ्च् आद्यम् दक्षिण आद्यम् च षट्त्रिंशत् संहरेत् क्रमात्

कण्ठं तु द्वि अङ्गुल उत्सेधम् विस्तारं चतुर् अङ्गुलम्

तण्डुलैः च तिलैः वा अथ गौरसर्षप संयुतैः

स्थाणुः हरः च दण्डेशो भौक्तीशः सुर पुंगवः

एवं समाप्य च अभ्युक्ष्य पद साहस्रम् उत्तमम्

अजेशः क्षेमरुद्रः च सोमो ऽंशो लाङ्गली तथा

बिन्दुका बिन्दुगर्भा च नादिनी नादगर्भजा

पयोष्णी वारुणी शान्ता जयन्ती च वरप्रदा

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यम् च यथाक्रमम्

बलाय च तथा सर्व भूतस्य दमनाय च

प्रथम आवरणे च अष्टौ शक्तयः सर्व संमताः

कालदूतः च कथितो द्वितीय आवरणम् स्मृतम्

प्रथम आवरणे च एव शक्तयो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

क्षमा च शिखरा देवी ऋतुरत्ना शिला तथा

बला प्रमथिनी देवी दमनी च यथाक्रमम्

द्वितीय आवरणम् प्रोक्तं तृतीय आवरणम् शृणु

छिद्रा भानुमती छिद्रा सैंहिकी सुरभी समा

श्रीकण्ठः अन्तः च सूक्ष्मः च त्रिमूर्तिः शशकः तथा

पूजितश् च ततो देवो दृष्टश् च एव मया अधुना

आवेष्ट्य वस्त्र युग्मेन प्रच्छाद्य कमलेन तु

द्वादश अङ्गुल विस्तारम् उदरे समुदाहृतम्

सुमतिं सुमत्यायीं च गोपां गोपायिकां तथा

स्पर्शा स्पर्शवती गन्धा प्राणापाना समानिका

चण्डा चण्डमुखी च एव चण्डवेगा मनोजवा

वह्निनी वह्निनाभा च महिमा अमृतलालसा

वित्तेश अनिलयोः मध्ये ईशित्वं स्थाप्य पूजयेत्

सित रक्त हिरण्य आभ कृष्णाः धर्म आदयः क्रमात्

पुष्पदन्तो महानागो विपुलानन्दकारकः

महाध्वाङ्क्षो महानन्दो दण्डी गोपालकः तथा

तत् तत् वै द्विगुणं दिव्यं शिव कुम्भे प्रकीर्तितम्

जय अभिषेकम् वक्ष्यामि नृपाणां हित काम्यया

रुद्राय काल रूपाय कला विकरणाय च

युद्ध काले तु सम्प्राप्ते कृत्वा एवम् अभिषेचनम्
अथ चेन् न एवंविदम् उद्गातारं वृणुत उत्तरत एव एषाम् यज्ञो रिच्यते

तस्मात् तम् एव उद्गातारम् वृणीष्व इति एतस्य लोकस्य इति एव

एतस्य लोकस्य विवृद्धये

अन्तरिक्षं वै यजुषाम् आयतनम्

आदित्यो वा उद्गाता

एतस्य लोकस्य संजितये

द्यौर् वै साम्नाम् आयतनम्

अथ चेन् न एवंविदम् ब्रह्माणं वृणुते दक्षिणत एव एषाम् यज्ञो रिच्यते दक्षिणत एव एषाम् यज्ञो रिच्यते

त ऊचुर् ऋक् विदम् एव होतारं वृणीष्व यजुः विदम् अध्वर्युं साम विदम् उद्गातारम् अथर्व अङ्गिरः विदम् ब्राह्मणम्

यजुः विदम् एव अध्वर्युम् वृणीष्व स ह्य् आध्वर्यवं वेद

एतस्य लोकस्य पर्याप्तये

अग्निर् वै होता

एतस्य लोकस्य विवृद्धये

साम विदम् एव उद्गातारम् वृणीष्व

स हि ब्रह्मत्वं वेद

एतस्य लोकस्य अवरुद्धये

स ह्य् औद्गात्रं वेद

एतस्य लोकस्य अवरुद्धये

अथ चेन् न एवंविदम् अध्वर्युं वृणुते पश्चाद् एव एषाम् यज्ञो रिच्यते

अथर्व अङ्गिरः विदम् एव ब्रह्माणं वृणीष्व

आदित्यो देवता जागतं छन्दः स्वर् इति शुक्रम्

एतस्य लोकस्य संजितये

एतस्य लोकस्य उदात्तये

एतस्य लोकस्य समाप्तये

तस्मात् तम् एव अध्वर्युम् वृणीष्व इति एतस्य लोकस्य इति एव

एतस्य लोकस्य व्याप्तये

तस्मात् तम् एव ब्रह्माणं वृणीष्व इति एतस्य लोकस्य जितये

प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर् य एवं वेद

तस्माद् ऋक् विदम् एव होतारं वृणीष्व स हि हौत्रं वेद

तथा ह अस्य यज्ञश् चतुर्षु लोकेषु चतुर्षु देवेषु चतुर्षु वेदेषु चतसृषु होत्रासु चतुष्पाद् यज्ञः प्रतितिष्ठति

वायुर् वा अध्वर्युः

एतस्य लोकस्य उदात्तये

आपो वै भृगु अङ्गिरसाम् आयतनम्

एतस्य लोकस्य विजितये

एतस्य लोकस्य समाप्तये

चन्द्रमा देवता वैद्युतश् च उष्णिह् काकुभे छन्दसी ॐ इत्य् अथर्वणां शुक्रं जनद् इत्य् अङ्गिरसाम्

एतस्य लोकस्य पर्याप्तये

एतस्य लोकस्य समृद्धये

अथ चेन् न एवंविदम् होतारं वृणुते पुरस्ताद् एव एषाम् यज्ञो रिच्यते

अथ ह प्रजापतिः सोमेन यक्ष्यमाणो वेदान् उवाच कं वो होतारं वृणीय कम् अध्वर्युं कम् उद्गातारं कं ब्राह्मणम् इति

एतस्य लोकस्य विजितये

वायुर् देवता त्रैष्टुभं छन्दो भुव इति शुक्रम्
इमे हि मुनयः शान्ताः तापसाः धर्म तत्पराः

श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवती सुतः

मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्म रूपिणा

वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगि ईश्वरैः पुरा

शुक्रो वसिष्ठो भगवान् सर्वे संयत मानसाः

न हि अन्यः विद्यते वेत्ता त्वा ऋते परमेश्वर

यं प्रपश्यन्ति योग स्थाः स्व आत्मनि आत्मानम् ईश्वरम्

संस्तुतो भगवन्त् ईशः त्र्यम्बकः भक्त वत्सलः

त्वं हि नारायणात् साक्षात् कृष्णद्वैपायनात् प्रभो

प्रणेमुः भक्ति संयुक्ताः योगिनो योग वित्तमम्

अङ्गिरा रुद्र सहितः भृगुः परम धर्म विद्

सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं हि उपचक्रमे

तं दृष्ट्वा वेद विद्वसम् काल मेघ सम द्युतिम्

समाश्वास्य आसनम् तस्मै तद् योग्यम् समकल्पयन्

तत्र आससाद योग आत्मा विष्णुना सह विश्वकृत्

निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्व आत्म योगम् अनुत्तमम्

समालिङ्ग्य हृषीकेशं प्राह गम्भीरया गिरा

यद् अन्तरा सर्वम् एतत् यतो अभिन्नम् इदम् जगत्

प्रसाद अभिमुखः रुद्रः प्रादुरासीत् महेश्वरः

त्वं हि वेत्थ स्वम् आत्मानम् न हि अन्यः विद्यते शिव

एवम् उक्त्वा हृषीकेशः प्रोवाच मुनि पुंगवान्

तत्र ईश्वर ईश्वरः देवो वर्णिभिः धर्म तत्परैः

विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा

नारायणः स्वयं साक्षात् पुराणो अव्यक्त पूरुषः

प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः

स वासुदेवम् आसीनम् तम् ईशम् ददृशुः किल

सनत्कुमारः सनकः तथा एव च सनन्दनः

ज्ञानं विमुक्ति दम् दिव्यं यत् मे साक्षात् त्वया उदितम्

सनत्कुमार प्रमुखैः स्वयं यत् समभाषत

शुश्रूषा नः अखिलम् संशयं छेत्तुम् अर्हसि

त्वं हि तद् वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवन्त् ऋषिः

श्रुत्वा मुनीनां तद् वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्

न दृष्टः तद् क्षणात् एव नरः तस्य एव तेजसा

कः संसारयति ईशानः को वा सर्वं प्रपश्यति

अभ्यागता मां शरणं सम्यक् दर्शन काङ्क्षिणः

भक्त्या तं परमेश्वरम्

शुश्रूषा जायते च एषाम् वक्तुम् अर्हसि तत्त्वतः

किं तत् परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुम् अर्हसि

साक्षात् नारायणम् देवम् आगतम् सिद्धि सूचकम्

अथ एतान् अब्रवीत् वाक्यं पराशर सुतः प्रभुः

संदर्शनात् महेशस्य शंकरस्य अथ शूलिनः

अब्रुवन् हृष्ट मनसः विश्वात्मानं सनातनम्

कणादः कपिलो योगी वामदेवो महा मुनिः

व्यास उवाच

सनत्कुमार प्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम्

ततः स सूतः स्व गुरुम् प्रणम्य आह महा मुनिम्

सहस्र मूर्ते विश्वात्मन् जगत् यन्त्र प्रवर्तकैः

श्रीवत्स वक्षसम् देवं तप्त जाम्बूनद प्रभम्

प्रष्टुम् अर्हथ विश्वेशं प्रत्यक्षं पुरतः स्थितम्

तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः

विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवन्त् अपि सर्व विद्

आजगाम मुनि श्रेष्ठाः यत्र सत्रं समासते

कृतार्थं स्वयम् आत्मानम् ज्ञातुम् अर्हथ तत्त्वतः

कच्चित् न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च

प्रोवाच पृष्टो भगवान् मुनीनां परमेश्वरः

ज्ञान योग रतैः नित्यम् आराध्यः कथितः त्वया

ज्ञानं ब्रह्म एक विषयम् येन पश्येम तत् परम्

विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुः आसने

आकर्ण्य भगवत् वाक्यम् देवदेवो जनार्दनः

वयं संशयम् आपन्नाः सर्वे वै ब्रह्म वादिनः

नारायणम् अन् आदि अन्तम् नरेण सहितं तदा

अनुत्तमम्

अनन्य तेजसम् शान्तं शिवं ददृशिरे किल

तं ते देव आदिदेव ईशम् शङ्करं ब्रह्म वादिनः

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे ईश्वरगीतासु प्रथमो ऽध्यायः

ऋषय ऊचुः

प्रशान्त मानसाः सर्वे ज्ञानम् ईश्वर भाषितम्

अथ अस्मिन् अन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम्

तम् आसन स्थम् भूतानाम् ईशम् ददृशिरे किल

जय अशेष मुनि ईशानैः तपसा अभिप्रपूजितैः

जय ईश्वरैः महादेव जय भूतपते शिव

किम् अपि अचिन्त्यम् गगनात् ईश्वर अर्हम् समुद्बभौ

ज्ञानं तद् ब्रह्म विषयम् मुनीनां वक्तुम् अर्हसि

निरीक्ष्य ते जगन्नाथं त्रिनेत्रं चन्द्र भूषणम्
जय अम्बिकापते देव नमः ते परमेश्वर

एवम् उक्ते तु मुनयः प्रापश्यन् पुरुषोत्तमम्

ब्रह्माण्डस्य अस्य विस्तारो मन्वन्तर विनिश्चयः

भवता कथितः सम्यक् सर्गः स्वायम्भुवः ततस्

तत् शृणुध्वम् यथान्यायम् उच्यमानम् मया अनघाः

सन्निधौ मम तत् ज्ञानम् दिव्यं वक्तुम् इह अर्हसि

पपात दण्ड वत् भूमौ दृष्ट्वा असौ रोमहर्षणः

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेद समुद्भवैः

विभ्राजमानं विमलं प्रभा मण्डल मण्डितम्

अथ अस्मिन् अन्तरे दिव्यम् आसनम् विमलं शिवम्

व्यासं कमल पत्त्र अक्षम् प्रणेमुः द्विज पुंगवाः

मम एव संनिधौ एष यथावद् वक्तुम् ईश्वरः

अवाप्त अखिल विज्ञानः तत् त्वा पृच्छामहे पुनः
तन् मूर्धन्यानां मूर्धन्या त्वम्

विराट् छन्दसां ज्योतिः

मूर्धा असि राड् इति पुरस्ताद् उपदधाति

विराड् असि दक्षिणा दिग् इति तस्माद् एषा दिशां विराजति

बृहती छन्दसां स्वाराज्यम् आनशे

अन्तरिक्षम् एषा चितिः

यद् एता उपधीयन्ते दिशां विधृत्यै

प्रजास्व् एव ओजः वीर्यं दधाति

अग्निर् देवता इति उत्तरात्

ताभिर् दिशो ऽदृंहन्

स्वयमातृण्णा भवति प्राणानाम् उत्सृष्ट्यै स्वर्गस्य लोकस्य अनुक्शात्यै

ये पुरस्तात् त आदित्य धामानः

मा छन्द इति दक्षिणत उपदधाति

षट्त्रिंशत् अक्षरा बृहती

दश एताः उपदधाति

य आदित्य धामानः प्राणास् तांस् तद् दाधार

एतान्य् एव सर्वाणि भवति य एवं विद्वान् एता उपधत्ते

प्राणान् एव अस्मिन् दधाति

नाभिर् दशमी

यन्त्री राड् इति पश्चात्

इन्द्रा अग्नी अ व्यथमानाम् इष्टकां दृंहतं युवम् इत्य् ओजो वै वीर्यम् इन्द्रा अग्नी

मूर्धा एव समानानां भवति य एवं विद्वान् एता उपधत्ते

ये अङ्गिरः धामानः प्राणास् तांस् तद् दाधार

स एता मूर्धन्या अपश्यत्

स्वाराज्यं गच्छति य एवं विद्वान् एता उपधत्ते

आयुर् मे पाहि इति दश पुरस्ताद् उपदधाति

देवानां वै स्वर्गं लोकं यतां तेषां दिशस् समव्लीयन्त

अन्तरिक्षम् एषा चितिः

ज्योतिर् एव उत्तमम् दधाति

ओजो वा अग्निः

ताष् षट्त्रिंशत् सम्पद्यन्ते

त एता दिश्या अपश्यन्

षट्त्रिंशत् अक्षरा बृहती

द्वादश दक्षिणत उपदधाति द्वादश पश्चाद् द्वादश उत्तरात्

अधिपत्न्य् असि बृहती दिग् इति तस्माद् एषा दिशाम् अधिपत्नी

नव वै पुरुषे प्राणाः

दश अक्षरा विराट्

आदित्य धामानः वा अन्ये प्राणा अङ्गिरः धामानः ऽन्ये

तस्माद् दक्षिण आवृतः मासाः

शिथिलम् इव अन्तरिक्षम्

चक्षुर् ज्योतिः

अथ एताः दिश्याः

पशुष्व् एव पशून् दधाति

ज्योतिर् मे यच्छ इति उत्तमाम्

बार्हताः पशवः

पृथिवी छन्द इति पश्चात् प्रतिष्ठित्यै

तासां मूर्धा अभवत्

षट्त्रिंशद् एताः

सम्राड् असि प्रतीची दिग् इति तस्माद् अत्र साम्राज्यम्

सप्त पुरस्ताद् उपदधाति सप्त पश्चात्

पशवो ऽन्तरिक्षम्

राज्ञ्य् असि प्राची दिग् इति तस्माद् एषा दिशां राज्ञी

चक्षुर् एव प्रजानां पुरस्ताद् दधाति

यद् अश्वम् उपघ्रापयति प्रजापतिना एव एनम् चिनुते

प्रजा अन्तरिक्षम्

ये पश्चात् ते अङ्गिरः धामानः
अग्निर् हि विप्रो जुषताम् हविर् नः परि हेतिः पक्षिणी नो वृणक्तु

हेतिः पक्षिणी न दभात्य् अस्मान् आष्ट्री पदं कृणुते अग्निधाने

देवाः कपोत इषितो यद् इच्छन् दूतो निरृत्या इदम् आजगाम

तस्मा अर्चाम कृणवाम निष्कृतिं शं नो अस्तु द्विपदे शं चतुष्पदे
गोत्रा अपत्य घस्रे अनुतर्ष स्वीकरणस्य अति आवश्यक त्वम् इति मार्कण्डेय आदिः

तद् इतरेषाम् यथाकाल उपदेशः

इतरत्र पाञ्चभौतिक अवयवानाम् क्षीणतर त्वात् च

उपश्यामया सह व्यानत आदि बन्धे समुपस्थितौ पाशिन आत्मजायाः स्वीकरणे अनिर्वचनीय सुखा अनुभवे हेतुः कारण त्वम्

एकत्र परिज्ञान अभावात्

प्रयोज्ये नर्म व्यापार विस्तारे अभ्युत्थान विशिष्ट उदञ्जि अभावे सर्वाङ्गीण व्यापार उपलक्षितम् रति तन्त्रम् कर्तुम् अधिकार अभावात्

स्वकीय प्रिय साहचर्येण युवतीनाम् अभ्यनुज्ञानम्

ललित विभ्रम बन्ध विलासे पुष्कर अधिपतेः आत्मजायाः नैसर्गिक स्वभावः

तद् इतर अवस्थायाम् तु न आधिकारक त्वम्

श्यामया सह निर्वेशनं याम द्वयस उपलक्षित दिष्ट अवधि रेतस् स्तम्भने परम कारणम्

खण्ड मण्डल अधिपति आदीनाम् इन्दिरावतां जनानाम् अपि सीधु ग्रहणस्य विलासः सार्वकालिकः

रति तन्त्र विलासे अनिर्वचनीय रस उत्पत्तौ सीधु संग्रहणस्य परम कारण त्वम्

काव्य घस्रेषु अत्यावश्यकतमम् इति सुरथ वैश्यौ

रति आनन्दस्य उद्बोधे अनिर्वचनीय आनन्दस्य कारण भूत त्वात्

प्रयोज्य प्राधान्य कर्तृ त्व अभावे रति तन्त्रम् विधातुम् अशक्य त्वात्

श्यामाया आस्य सहस्रपत्त्रात् अनुप्राशनम् अपरोक्ष अनुभवेन मूलप्रकृतेः स्वरूपस्य अनुदर्शनम्

द्वितीय वर्णे सार्वकालिकम् अभ्यनुज्ञानम्

क्रियमाणे ऽनुप्राशने निर्भेद व्यथा न अनुभूयते

क्रियमाणे नर्म व्यापारे उदञ्जेर् धार्ष्ट्यस्य फलेग्रहिः परिदृश्यते

हरिप्रियावतां जनानाम् एतच् शाखेन अनुवर्तनम् अति आवश्यकम्

तद् इतरेषाम् एतद् शाखे प्रवृत्तिर् न विधीयते

योषायाः आस्य पद्मेन प्राशनं भाषायाः प्रबोधे अव्यभिचरित कारणम्

तीयप्रत्ययस्य प्रकृति भूतायाम् अवस्थायां कश्य स्वीकरणस्य अति आवश्यक त्वम् सति पूर्व रूप संयोगे

उपश्यामया सह मधुवार उदञ्जि धार्ष्ट्ये प्रयोजकः

याग हेतुना प्रथम वर्णस्य यथा वाचनिक अभ्यनुज्ञानम्

अनन्यज सप्ततन्तौ अनुतर्ष स्वीकरणस्य अति आवश्यक त्वात्

पारिशेष्याज् जलधिसम्भवया युक्तेष्व् एतद् शास्त्रस्य प्रवृत्तिः

अ प्राप्त यौवनाभिः सह सम्प्रयोगे अणु मात्र प्राशनेन चरितार्थ त्वात्