tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तत् अहम् कृत विश्रम्भः सुहृदो वः तपस्विनाम्

वात्सल्ये मनु वत् नॄणाम् प्रभु त्वे भगवान् अजः

न एव लक्षयते लोको लोकान् पर्यटतः ऽपि यान्

अस्ति एव राजन् भवतः मधुद्विषः पाद अरविन्दस्य गुण अनुवादने

ह्रिया प्रश्रय शीलाभ्याम् आत्म तुल्यः पर उद्यमे

हरेः मुहुर् तद् पर कर्णपूर गुण अभिधानेन विजृम्भमाणया

यत् अधि अन्यस्य प्रेयः त्वम् आत्मनः स्व व्यतिक्रमात्

भवता विदुषा च अपि साधूनां मतिः ईदृशी

भवत्सु कुशल प्रश्नः आत्म आरामेषु न इष्यते

निमित्ते सति सर्वत्र जल आदौ अपि पूरुषः

भ्रश्यति अनुस्मृतिः चित्तम् ज्ञान भ्रंशः स्मृति क्षये

इन्द्रियैः विषय आकृष्टैः आक्षिप्तम् ध्यायतां मनः

त्रैवर्ग्यो ऽर्थो यतो नित्यं कृतान्त भय संयुतः

धर्मराड् इव शिक्षायाम् आश्चर्ये हिमवान् इव

तुष्यन्तु अदभ्र करुणाः स्व कृतेन नित्यं को नाम तत् प्रतिकरोति विनोद पात्रम्

गोपीथाय जगत् सृष्टेः काले स्वे स्वे अच्युत आत्मकः

धर्म अर्थ काम मोक्षाणाम् यत् अत्यन्त विघातकम्

सैनापत्यं च राज्यं च दण्ड नेतृ त्वम् एव च

न अतस् परतरो लोके पुंसः स्व अर्थ व्यतिक्रमः

वर्षति स्म यथाकामं पर्जन्य इव तर्पयन्

आप्त कामम् इव आत्मानम् मेन आत्मनि अवस्थितः

कर्माणि च यथाकालं यथादेशं यथाबलम्

तद् रोधम् कवयः प्राहुः आत्म अपह्नवम् आत्मनः

जनेषु प्रगृणत्सु एवम् पृथुं पृथुल विक्रमम्

कर्म अध्यक्षम् च मन्वान आत्मानं प्रकृतेः परम्

गौरवात् यन्त्रितः सभ्यः प्रश्रय आनत कन्धरः

स्वम् एव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च

श्रद्धा संयम संयुक्तः प्रीतः प्राह भव अग्रजान्

आत्मनः च परस्य अपि भिदां पश्यति न अन्यदा

राज्यं बलं मही कोश इति सर्वं निवेदितम्

पर आत्मनोः यत् व्यवधानम् पुरस्तात् स्वप्ने यथा पुरुषः तद् विनाशे

तत्र उपजग्मुः मुनयः चत्वारः सूर्य वर्चसः

यस्य वो दर्शनं हि आसीत् दुर्दर्शानाम् च योगिभिः

तद् दर्शन उद्गतान् प्राणान् प्रत्यादित्सुः इव उत्थितः

आत्मानम् इन्द्रिय अर्थम् च परं यत् उभयोः अपि

हाटक आसने आसीनान् स्व धिष्ण्येषु इव पावकान्

कृच्छ्रो महान् इह भव अर्णवम् अ प्लव ईशाम् षड्वर्ग नक्रम् असुखेन तितीर्षन्ति

व्याल आलय द्रुमाः वै तेषु अरिक्त अखिल सम्पदः

गृहेषु वर्तमानो ऽपि स साम्राज्य श्रिया अन्वितः

भक्त्या हि असङ्गः सत् असति अनात्मनि स्यात् निर्गुणे ब्रह्मणि च अञ्जसा रतिः

अर्थ इन्द्रिय आराम सगोष्ठी अतृष्णया तत् संमताः नाम परिग्रहेण च

पुत्रान् उत्पादयामास पञ्च अर्चिषि आत्म संमतान्

तद्वत् न रिक्त मतयः यतयो ऽपि रुद्ध स्रोतः गण अस्त मरणम् भज वासुदेवम्

प्रविष्टः कर्ण रन्ध्रेषु स्त्रीणां रामः सताम् इव

यथा सर्व दृशम् सर्व आत्मानं ये ऽस्य हेतवः

बृहस्पतिः ब्रह्म वादे आत्मवत् त्वे स्वयं हरिः

यमैः अकामैः नियमैः च अपि अनिन्दया निरीहया द्वन्द्व तितिक्षया च

तस्य एव अनुग्रहेण अन्नम् भुञ्जते क्षत्रिय आदयः

मैत्रेय उवाच

एवम् अध्यात्म योगेन कर्माणि अनुसमाचरन्

यैः ईदृशी भगवतो गतिः आत्म वादः एकान्ततो निगमिभिः प्रतिपादिता नः

न कुर्यात् कर्हिचित् सङ्गम् तमः तीव्रम् तितीरिषुः

दग्ध आशयः मुक्त समस्त तद् गुणः न एव आत्मनः बहिस् अन्तर् विचष्टे

पृथुः उवाच

तम् आपादयितुम् ब्रह्मन् भगवन् यूयम् आगताः

यत् पाद पङ्कज पलाश विलास भक्त्या कर्म आशयम् ग्रथितम् उद्ग्रथयन्ति सन्तः

कुशल अकुशलाः यत्र न सन्ति मति वृत्तयः

स्मयमान इव प्रीत्या कुमारः प्रत्युवाच ह

यत् सम्भाषण सम्प्रश्नः सर्वेषां वितनोति शम्

त आत्म योग पतयः आदिराजेन पूजिताः

पृथोः तत् सूक्तम् आकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु

व्यसन आवापे एतस्मिन् पतितानाम् स्व कर्मभिः

दुर्धर्षः तेजसा इव अग्निः महा इन्द्रः इव दुर्जयः

कीर्त्या ऊर्ध्व गीतया पुंभिः त्रैलोक्ये तत्र तत्र ह

साधु पृष्टं महा राज सर्व भूत हित आत्मना
दहति अवीर्यम् हृदयं जीव कोशम् पञ्च आत्मकम् योनिम् इव उत्थितः ऽग्निः

वैन्यः तु धुर्यो महतां संस्थित्य अध्यात्म शिक्षया

दर्शित आत्म गतिः सम्यक् प्रशस्य उवाच तं नृपः

रतिः दुरापा विधुनोति नैष्ठिकी कामं कषायं मलम् अन्तरात्मनः

तत्र अपि मोक्ष एव अर्थः आत्यन्तिक तया इष्यते

अहिंसया पारमहंस्य चर्यया स्मृत्या मुकुन्द आचरित अग्र्य सीधुना

सूर्य वत् विसृजन् गृह्णन् प्रतपन् च भुवो वसु

तद् पाद शौच सलिलैः मार्जित अलक बन्धनः

राजा उवाच

मैत्रेय उवाच

कच्चित् नः कुशलं नाथा इन्द्रिय अर्थ अर्थ वेदिनाम्

राजा इति अधात् नामधेयम् सोमराज इव अपरः

सनत्कुमार उवाच

कृतो मे ऽनुग्रहः पूर्वं हरिणा आर्त अनुकम्पिना

अहो आचरितं किं मे मङ्गलं मङ्गलायनाः

व्यक्तम् आत्मवताम् आत्मा भगवान् आत्म भावनः

निष्पादितः च कार्त्स्न्येन भगवद्भिः घृणालुभिः

चेतनां हरते बुद्धेः स्तम्बः तोयम् इव ह्रदात्

साधु उच्छिष्टम् हि मे सर्वम् आत्मना सह किं ददे

मातरिश्वा इव सर्व आत्मा बलेन महसा ओजसा

सङ्गमः खलु साधूनाम् उभयेषाम् च संमतः

सर्वेषां लोकपालानां दधार एकः पृथुः गुणान्

यदा रतिः ब्रह्मणि नैष्ठिकी पुमान् आचार्यवान् ज्ञान विराग रंहसा

मैत्रेय उवाच

स सदस्य अनुगः वैन्य इन्द्रिय ईशः गुणान् इव

किं तस्य दुर्लभतरम् इह लोके परत्र च

सर्व लोक आधिपत्यम् च वेद शास्त्र विद् अर्हति

यस्मिन् इदम् सत् असत् आत्म तया विभाति माया विवेक विधुति स्रजि वा हि बुद्धिः

यः क्षेत्र वित्तप तया हृदि आविः प्रत्यक् चकास्ति भगवान् तम् अवेहि सो ऽस्मि

तत्र शीलवतां वृत्तम् आचरन् मानयन् इव

विजिताश्वं धूम्रकेशं हर्यक्षं द्रविणं वृकम्

यत् गृहाः तीर्थपादीय पाद तीर्थ विवर्जिताः

असङ्ग आत्म व्यतिरिक्ते आत्मनि दृढा रतिः ब्रह्मणि निर्गुणे च या

भक्त्या गो गुरु विप्रेषु विष्वक्सेन अनुवर्तिषु

विविक्त रुच्या परितोष आत्मनि विना हरेः गुण पीयूष पानात्

परे ऽवरे च ये भावा गुण व्यतिकरात् अनु

भ्रंशितो ज्ञान विज्ञान आद्येन आविशति मुख्य ताम्
पठित्वा पठन अनुकूल व्यापारम् कृत्वा स्थितस्य यत्र विवाह्या कन्या धनक्रीती भवति स विवाहो मानुषः

पैठीनसिः

तस्यां क्रय शब्दः संस्तुति मात्रम् धर्मात् हि सम्बन्धः

कन्या प्रदानम् स्वाच्छन्द्यात् आसुरः धर्म्म उच्यते

दम्भ छद्मभ्याम् परैः तर्किताय दीयते प्रतिपद्य वा स आसुरः

गृह्णन् शुल्कं च लोभेन स्यात् नरः अपत्य विक्रयी

कश्यपः

न अनुशुश्रुम जातु एतत् पूर्वेषु अपि च जन्मसु

प्रत्यादानम् इह ग्रहणम् एव वित्तं हेतुः यस्य स वित्त हेतुः

मनुः

आपस्तम्बः

आपस्तम्बः

आर्ष आसुरयोः विवाहयोः धन ग्रहणम् उक्तम् न च तत् विना तद् असंभवः

यः तु ऋषि विवाह ऊढानाम् स्मृति अन्तरे क्रय शब्दः स न मुख्य अर्थः अत्र हेतुः धर्मात् हि सम्बन्धः धर्म अर्थः अयम् विवाहो न शुल्क प्रदाने इति

न सा दैवे न वा पैत्रे दासीं तां कश्यपो ऽब्रवीत्

तेन विवाह आसुरो भवति इति अर्थः

आसुर इति अर्थः

स्व आत्म विक्रयिणः पापा महा किल्बिष कारकाः

स्त्रीधनानि इति प्रसङ्गाद् अत्र उक्तम् उपजीवन्ति उपभुञ्जते एतेन कन्याया अर्हण अर्थ दत्त धन उपयोगान् कुर्वाणानां न निषेध इति उक्तम्

मिथुनं कुर्यात् पति पत्नी भावम् जनयेत् मिथुन शब्दात् मिथुनात् परस्य विभक्तेश् छान्दसत्वाद् आय आदेशः

क्रीता द्रव्येण या नारी न सा पत्नी विधीयते

परैर् अन्यैर् दम्भ छद्मभ्याम् दाम्भिक तया छाद्मिक तया च तर्किताय प्रतिपद्य ज्ञाताय यद् दानं अयम् आसुरः विवाहः

गमन आगमने च एव सर्वं शुल्को विधीयते

गमन आगमने आदाय कन्या प्रार्थना अर्थम् कन्या पितृ वेश्मनि यातायाते

शुल्केन परिणीत्वा ददतो राक्षसः

यासां न आददते शुल्कं ज्ञातयो न स विक्रयः

देवलः

दान विक्रय धर्मः च अपत्यस्य न विद्यते

मानुष शब्दः आसुर परः

शुल्कं प्रदाय कन्यायाः प्रत्यादानं विधानतः

मनुः

यत् कन्याया प्रदानं ग्रहणं क्रियते

तस्मात् गृहीतम् अपि स्वयं न उपयोज्यम्

पठित्वा धनक्रीती स मानुषस् तस्माद् दुहितृमते शतम् अधिरथम् इति ह क्रये विज्ञायते

तत्र मनुः

ज्ञातिभ्यः कन्यायाः च धनं दत्त्वा धन ग्रहण लुब्धात् दातुः स्वाच्छन्द्याद् वराय

सु अल्पः अपि अयम् महान् वा अपि तावान् एव स विक्रयः

शुल्केन ये प्रयच्छन्ति स्व सुताम् लोभ मोहिताः

इयं व्यवस्था यत् कन्या अर्थम् मूल ग्रहणेन विक्रये दोष इति

अधिरथं रथ अधिकम् शतम् इति गो शतम् इति ह शब्देन क्रय बोधका श्रुतिः द्योत्यते सा च या पत्युः क्रीता सती अन्यथा अन्यैश् चरति इति आह चातुर्मास्ये

न कन्यायाः पिता विद्वान् गृह्णीयात् शुल्कम् अणु अपि

शुल्कं गृह्णन् च कुरुते छन्नं दुहितृ विक्रयम्

वित्त हेतुः विवाहः अयम् आसुरः षष्ठ उच्यते

नारी यानानि वस्त्रं वा ते पापा यान्ति अधोगतिम्

विवाहे दुहितृमते दानं काम्यं धर्म अर्थम् श्रूयते तस्मात् दुहितृमते अधिरथं शतं देयं तस्मिन् कुर्याद् इति

कश्यप आदिभिः च तत्र निन्दा कृता इति विरोधः

शुल्क संज्ञेन मूल्येन पापं दुहितृ विक्रयम्
सूर्यस्य उदयनम् पुरस्

ततस् यत् अन्तरा विषम् तत् वाचा दूषयामसि

याभ्यः वर्षन्ति वृष्टयः याभिः जीवन्ति अघ्न्याः ताः मे विषस्य दूषणीः सविता वि अकाशयत्

यत् किम् च पद्वत् शफवत् यत् काण्डि यत् च पुष्पवत् यत् एजति सर्वम् तत् विष दूषणम्

सिन्धुः पश्चात् धरुणः

जिह्वे वर्चस्वती भव

पुरुषः रिषत्

है है कल्याणि सुभगे पृश्निपर्णि अन् आतुरे इमम् मे अद्य पूरुषम् दीर्घ आयु त्वाय उद् नय

अहम् वै इन्द्र मातरम् इन्द्र भ्रातरम् इन्द्र अधिवक्त्राम् वीरुधम् आ अहार्षम् विष दूषणीम्

जिह्वा मे मधु संस्रावा
अरेतस्का ह वै दुस् उद्गातुः वर्तन्यां गर्भा जायन्ते

ऋचं साम्ना अभिलिप्ताम् गायति

यत् हिंकुर्यात् वज्रेण हिंकारेण रेतो विच्छिन्द्यात्

द्विर् ह वै यजमानो जायते मिथुनाद् अन्यज् जायते यज्ञाद् अन्यत्

तद् यन् मिथुनाज् जायते तद् अस्मै लोकाय जायते

यज्ञः सोमो राजा

तस्माल् लोम्ना त्वचा मांसेन पुरुषो ऽभिलिप्तो जायते

प्रजापतिर् एष यद् उद्गाता

यो हि तद् अपि वालेन वीयात् स एव एनत् विच्छिन्द्यात्

स यद् बहिष्पवमाने रेतस्यां गायति यजमानम् एव तद् रेतो भूतं सिञ्चति

यज्ञो वै यजमानः

अथ यद् यज्ञाज् जायते तद् अमुष्मै लोकाय जायते गन्धर्व लोकाय जायते देव लोकाय जायते स्वर्गाय लोकाय जायते

स रूपाणां विकर्ता

तद् यत् हविर्धाने ग्रावभिः सोमं राजानम् अभिषुण्वन्ति यजमानम् एव तद् रेतः कुर्वन्ति

ताम् अधीयन् गायेत्

यत् साम अनृचम् गायेन् मांसम् एव जायेत न अस्थि

यद् ऋचम् असाम्नीं गायेद् अस्थ्य् एव जायेत न मांसम्

स त्वष्टा
प्रोत्क्षिप्तं वृषणस्य गोलक युगम् मध्ये ध्वजं प्रोद्ध्वजं नित्य ऊर्ध्वे बत शङ्खसारण विधौ वक्त्रं विधेयं निजम्

सर्व स्थान शरीर बन्धन वशात् स्कन्ध उद्धृतानाम् यथा नाडीनां मुखतः सुधा निधि जलम् सिञ्चन्न् अधो गच्छति
तद् एतत् स्वर्ग्यं साम

और्ध्वसद्मनेन वै देवा असुराणां सुवृक्तिभिर् इति पशून् अवृञ्जत नृ मादनम् इति वज्रं प्राहरन् भरेष्व् आ इति स्वर्गं लोकम् आरोहन्

द्वितीयं ह्य् एतत् हविः क्रियते यद् रात्रिः

और्ध्वसद्मनेन वै देवा एषु लोकेषु ऊर्ध्वाः असीदन्

नाना इव वा इमे लोका एषां लोकानां विधृत्या इति

अयं नु ते ऽपरो यज्ञ इति ह वा एतद् इन्द्राय प्राहुः

तास्व् और्ध्वसद्मनम्

तान्य् आहुर् नाना उपेत्यानि

ऊर्ध्व एव एतेन स्वर्गे लोके सीदति य एवं वेद

यद् एषु लोकेषु ऊर्ध्वाः असीदंस् तद् और्ध्वसद्मनस्य और्ध्वसद्मन त्वम्

सुवृक्तिभिर् इति वा अयं लोको नृ मादनम् इत्य् अन्तरिक्षं भरेष्व् आ इत्य् असौ

और्ध्वसद्मनेन एव द्विषतो भ्रातृव्यस्य सुवृक्तिभिर् इत्य् एव पशून् वृङ्क्ते नृ मादनम् इति वज्रं प्रहरति भरेष्व् आ इति स्वर्गं लोकम् आरोहति
छन्ना इव हि परोक्षम् अनिरुक्ता इव देवाः

देवा वै पवमानाः

रूपं रूपं वाव तत्र कल्याणम् आजायत इत्य् एतत् ह तद् विद्वान् उवाच

यो वै देवांश् च मनुष्यांश् च व्यावर्तयति वि पाप्मन् आवर्तते

प्रजाः पृष्ठ उक्थानि

एतद् वै देवांश् च मनुष्यांश् च व्यावर्तयति वि पाप्मना आवर्तते य एवं वेद

तैर् अ छन्नैः प्रत्यक्षं निरुक्तैर् उद्गायेत्

स यर्हि वै प्रजापतिः प्रजाभ्यो वृष्टिम् अन्नाद्यं प्रयच्छति छाद्यन्त एते तर्हि

अ छन्नाः इव हि प्रत्यक्षं निरुक्ता इव मनुष्याः

प्रजापतिर् एष यद् उद्गाता

बहु वर्षी तत्र पर्जन्यो भवति इति ह स्म आह कूटश् शैलनो यत्र अहम् उद्गायामि इति

तैश् छन्नैर् उद्गायेत्

तैश् छन्नैः परोक्षम् अनिरुक्तैः पवमानैर् उद्गायेत्

स यत् पवमानैश् छन्नैर् उद्गायति छादयत्य् एव यजमानम् अन्नाद्येन छादयत्य् आत्मानं छादयति प्रजाः

प्रजाः पृष्ठ उक्थानि
प्राच् मुखः प्रत्यक् मुख्याः हस्तम् गृह्णीयात् प्रत्यक् मुखः प्राच् मुख्याः _

ताम् अग्रेण दक्षिणम् अंसम् प्रत्यञ्चम् अभ्यावृत्य अभिमन्त्रयते अ घोर चक्षुः अ पति घ्नी एधि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः जीव सूः वीर सूः स्योना शम् नः एधि द्विपदे शम् चतुष्पदाय ताम् नः पूष्न् शिवतमाम् एरयस्व यस्याम् बीजम् मनुष्याः वपन्ति या नः ऊरू उशती विश्रयातै यस्याम् उशन्तः प्रहरेम शेपम् सोमः प्रथमः विविदे गन्धर्वः विविदे उत्तरः तृतीयः अग्निः ते पतिः तुरीयः अहम् मनुष्य जाः सोमः अददात् गन्धर्वाय गन्धर्वः अग्नये अददात् पशून् च मे पुत्रान् च अग्निः ददाति अथ उ त्वा अस्मि सा त्वम् द्यौः अहम् पृथिवी त्वम् साम् अहम् ऋच् त्वम् तौ एहि संभवाव सह रेतः दधावहै पुंसे पुत्राय वेत्तवै रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय सु वीर्याय इमाम् त्वम् इन्द्रैः मीढ्वः सु पुत्राम् सुभगाम् कुरु दश अस्याम् पुत्रान् आधेहि पतिम् एकादशम् कुरु इति

_ कामयेत पुंसः जनयेयम् इति अङ्गुष्ठम् गृह्णीयात् _ कामयेत स्त्रियः इति अङ्गुलीः

अथ एनाम् संशास्ति दक्षिणेन प्रक्रम्य सव्येन अनुप्रक्राम मा सव्येन दक्षिणम् अतिक्रामीः इति

सरस्वति प्र इदम् इव सुभगे वाजिनीवति ताम् त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रजायाम् असि अग्रतस् गृह्णामि ते सुप्रजास्त्वाय हस्तम् मया पतिना जरदष्टिः यथा असत् भगः अर्यमा सविता पुरंधिः मे त्वा अदुः गार्हपत्याय देवाः इति

उद् आयुषा इति उत्थाप्य विश्वाः _ त्वया वयम् धाराः उदन्याः इव अतिगाहेमहि द्विषः इति प्रदक्षिणम् अग्निम् परिक्रम्य तथा एव लाजान् आवपति

ताम् अपरेण अग्निम् प्राञ्चम् उदञ्चम् _ विष्णुक्रमान् क्रामयति

ताम् यथायतनम् उपवेश्य अथ अस्याः अञ्जलौ आज्येन उपस्तीर्य लाजान् द्विस् आवपति इमान् लाजान् आवपामि समृद्धि करणान् मम ते च संवननम् तत् अग्निः अनुमन्यताम् अयम् इति

तृतीयम् परिक्रम्य सौविष्टकृताम् जुहोति

अभिघार्य इयम् नारी उपब्रूते अग्नौ लाजान् आवपती दीर्घ आयुः अस्तु मम पतिः एधन्ताम् ज्ञातयः मम _ इति तस्याः अञ्जलिना जुहोति

अत्र एके जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृतः इति उपजुह्वति यथा पुरस्तात्

_ कामयेत उभयम् जनयेयम् इति _ इव लोमानि अङ्गुष्ठम् सह अङ्गुलिभिः गृह्णीयात्
यूयं गावो मेदयथ कृशं चिद् अश्रीरं चित् कृणुथा सु प्रतीकम्

भद्रं गृहं कृणुथ भद्र वाचः बृहद् वो वय उच्यते सभासु

उरु गायम् अभयं तस्य ता अनु गावो मर्तस्य वि चरन्ति यज्वनः

भूयस् भूयस् रयिम् इद् अस्य वर्धयन्न् अभिन्ने खिल्ये नि दधाति देवयुम्

न ता अर्वा रेणु ककाटः ऽश्नुते न संस्कृतत्रम् उप यन्ति ता अभि

गावो भगो गाव इन्द्रो म इच्छाद् गाव सोमस्य प्रथमस्य भक्षः

न ता नशन्ति न दभाति तस्करो न आसाम् आमित्रो व्यथिर् आ दधर्षति

आ गावो अग्मन्न् उत भद्रम् अक्रन्त् सीदन्तु गोष्ठे रणयन्त्व् अस्मे

प्रजावतीः पुरु रूपाः इह स्युर् इन्द्राय पूर्वीर् उषसो दुहानाः

मा व स्तेन ईशत मा अघ शंसः परि वो रुद्रस्य हेतिर् वृणक्तु

प्रजावतीः सु यवसे रुशन्तीः शुद्धा अपः सु प्रपाणे पिबन्तीः
अथ प्रथम श्राद्धस्य अष्टकया धर्मो व्याख्यातः

एवम् उदकानि

एवं मासि मासि

पेश्यः प्रातर् इत्य् अनियमः

एवं सांवत्सरिकम्

तिस्रः कर्षूः कुर्यात् त्रिष्व् अग्निषु कृत्वा एकैकम् पिण्डम् उत्सृज्य प्रथमाम् अन्नस्य पूरयेद् दधि मधु इति द्वितीयां घृत मांसम् इति तृतीयाम्

चतुर्थं पिण्डम् उत्सृज्य त्रैधं कृत्वा पिण्डेषु निदध्यात् संसृजतु त्वा पृथिवी वायुर् अग्निः प्रजापतिः संसृज्यध्वं पूर्वेभिः पितृभिः सह

एकवन् मन्त्रान् ऊहेत्
सद्यो ह जातो वृषभः कनीन इत्य् उक्थ मुखम्

वषट्कृत्य अनुवषट्करोति

तस्य उपरिष्टात् ब्राह्मणम्

एवा त्वाम् इन्द्र वज्रिन्न् अत्र इति पर्यासः

ॐ कया नश् चित्र आ भुवत् कया त्वं न ऊत्या इति मैत्रावरुणस्य स्तोत्रिय अनुरूपौ

प्रत्य् एव अभिमृशन्ते

कस् तम् इन्द्र त्वावसुम् इति बार्हतः प्रगाथः

एताम् एव तद् देवतां यथाभागं प्रीणाति

न आप्याययन्ति
तपः श्रद्धे ये हि उपवसन्ति अरण्ये शान्ताः विद्वांसः भैक्ष चर्याम् चरन्तः सूर्य द्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्र अमृतः स पुरुषः हि अव्यय आत्मा

यदा लेलायते हि अर्चिः समिद्धे हव्यवाहने तदा आज्यभागौ अन्तरेण आहुतीः प्रतिपादयेत् श्रद्धया हुतम् ॐ

अविद्यायाम् अन्तरे वर्तमानाः स्वयम् धीराः पण्डितम् मन्यमानाः जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढाः अन्धेन एव नीयमानाः यथा अन्धाः

तस्मै स विद्वान् उपसन्नाय सम्यक् प्रशान्त चित्ताय शम अन्विताय येन अक्षरम् पुरुषम् वेद सत्यम् प्रोवाच ताम् तत्त्वतः ब्रह्म विद्याम्

यस्य अग्निहोत्रम् अ दर्शम् अ पौर्णमासम् अ चातुर्मास्यम् अन् आग्रयणम् अतिथि वर्जितम् च अ हुतम् अ वैश्वदेवम् अविधिना हुतम् आ सप्तमान् तस्य लोकान् हिनस्ति

एतेषु यश् चरते भ्राजमानेषु यथाकालं च आहुतयः

मन्त्रेषु कर्माणि कवयः यानि अपश्यन् तानि त्रेतायाम् बहुधा संततानि

तत् एतत् सत्यम्

यत् कर्मिणः न प्रवेदयन्ति रागात् तेन आतुराः क्षीण लोकाः च्यवन्ते

अविद्यायाम् बहुधा वर्तमानाः वयम् कृतार्थाः इति अभिमन्यन्ति बालाः

तम् नयन्ति एताः सूर्यस्य रश्मयः यत्र देवानाम् पतिः एकः अधिवासः

न अस्ति अ कृतः कृतेन

नाकस्य पृष्ठे ते सुकृते अनुभूत्वा इमम् लोकम् हीनतरम् वा विशन्ति

एहि एहि इति तम् आहुतयः सु वर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिः यजमानम् वहन्ति प्रियाम् वाचम् अभिवदन्त्यः अर्चयन्त्यः एष वः पुण्यः सु कृतः ब्रह्म लोकः

एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके

काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः

प्लवाः हि एते अदृढाः यज्ञ रूपाः अष्टादश उक्तम् अवरम् येषु कर्म
नमः अस्तु श्रुतिपादाय ऊर्ध्वलिङ्गाय लिङ्गिने

ज्ञानाय ज्ञान गम्याय नमः ते संविदे सदा

आत्मने ऋषये तुभ्यं स्वामिने विष्णवे नमः

ईशानाय श्मशानाय अतिवेगाय वेगिने

सनकाय नमः ते सनातन सनन्दन

वायवे वायु वेगाय नमः ते वायु व्यापिने

नमो राज अधिराजाय राज्ञाम् अधिगताय ते

सुहोत्राय हविष्याय सुब्रह्मण्याय सूरिणे

वृष आरूढाय सर्वस्य हर्त्रे कर्त्रे नमः नमः

सर्प कुण्डल मालाय

कपर्दिने नमः ते नाग अङ्ग आभरणाय च

नमः श्रीकण्ठ नाथाय नमो लिकुच पाणये

वामाय वामदेवाय वर दाय अमृताय ते

तृतीयाय मकाराय शिवाय परम आत्मने

लोक अक्षिणे त्रिधामाय नमो विरजसे सदा

जलाय जल भूताय नमः ते जल व्यापिने

उकाराय आदि देवाय विद्या देहाय वै नमः

एक अक्षराय रुद्राय अकाराय आत्म रूपिणे

श्वेतास्याय महा आस्याय नमः ते श्वेतलोहित

वीर राम अतिरामाय राम नाथाय ते विभो

अचेतनाय चिन्त्याय चेतना आयास हारिणे

शाश्वताय वरिष्ठाय वारि गर्भाय योगिने

तेजसे तेजसां भर्त्रे नमः तेजस् अधिव्यापिने

संस्थिताय अम्भसाम् मध्ये आवयोः मध्य वर्चसे

सर्वाय च नमः ते नमो नारायणाय च

सनत्कुमार सारङ्ग मारणाय महात्मने

अग्नये रुद्र रूपाय रुद्राणां पतये नमः

अघोराय अति घोराय सद्योजाताय रंहसे

पृथिव्यै च अन्तरिक्षाय पृथिवी व्यापिने नमः

सु श्वेताय सुवक्त्राय नमः श्वेतशिखाय च

तस्मात् जपेत् पठेत् नित्यम् श्रावयेत् ब्राह्मणान् शुभान्

नमः अम्बिका अधिपतये उमायाः पतये नमः

नमः शिवाय रुद्राय प्रधानाय नमः नमः

भुवनेशाय देवाय वेद शास्त्रैः नमः अस्तु ते

सुवाहाय विवाहाय विवाद वर दाय च

शिवाय शिव मन्त्राय सद्योजाताय वेधसे

सूर्य अग्नि सोम वर्णाय यजमानाय वै नमः

सारङ्गाय नमः ते राजहंसाय ते नमः

नमः केयूर भूषाय गोपते ते नमः नमः

ब्रह्मा उवाच

सुमुखाय सुवक्त्राय दुर्दमाय दमाय च

चितये चिति रूपाय स्मृति रूपाय वै नमः

सर्व पाप विशुद्धि अर्थम् विष्णुना परिभाषितम्

विरराम इति संस्तुत्वा ब्रह्मणा सहितो हरिः

एकादश विभेदाय स्थाणवे ते नमः सदा

श्वेताय श्वेत वर्णाय तुहिनाद्रि चराय च

एतत् स्तोत्र वरम् पुण्यं सर्व पाप प्रणाशनम्

अनन्ताय विरूपाय अनन्त अनामयाय च

महादेवाय देवानाम् ईश्वराय नमो नमः

अर्ध नारी शरीराय अव्यक्ताय नमः नमः

नमः पाल अधिपतये नमः

गण अधिपतये तुभ्यं गुह्यात् गुह्यतमाय ते

ऋद्धि शोक विशोकाय पिनाकाय कपर्दिने

स याति ब्रह्मणो लोके पाप कर्म रतः अपि वै

त्रिगुणाय नमः ते चतुर् व्यूह आत्मने नमः

कङ्काय कङ्क रूपाय कङ्कणी कृत पन्नगैः

हिरण्यबाहवे तुभ्यं नमः ते हेम रेतसे

शत रूप विरूपाय नमः केतुमते सदा

मोक्षाय मोक्ष रूपाय मोक्ष कर्त्रे नमः नमः

नमः सोमाय सूर्याय भवाय भव हारिणे

शब्द स्पर्श स्वरूपाय रस गन्धाय गन्धिने

नमः अस्तु अजाय पतये प्रजानां व्यूह हेतवे

ब्रह्मणे च एव भूतानां सर्वज्ञाय नमो नमः

संसाराय नमः ते नमः संसार हेतवे

विष्णुर् उवाच

शङ्खपालाय शङ्खाय रजसे तमसे नमः

महात्मने नमः ते प्रज्ञा रूपाय वै नमः

शिवाय शिवलिङ्गाय व्यापिने व्योम व्यापिने

सारस्वताय मेघाय मेघवाहन ते नमः

नील केशाय वित्ताय शितिकण्ठाय वै नमः

नमो हिरण्यगर्भाय आदिदेवाय ते नमः

ओङ्काराय नमः ते सर्वज्ञाय नमो नमः
एतत् स ऋछात्

एतत् स ऋछात्

सूर्याच् चक्षुर् अन्तरिक्षात् श्रोत्रम् पृथिव्याः शरीरम्

अश्म वर्म मे ऽसि यो मा उदीच्याः दिशो ऽघायुर् अभिदासात्

एतत् स ऋछात्

एतत् स ऋछात्

अश्म वर्म मे ऽसि यो मा प्रतीच्या दिशो ऽघायुर् अभिदासात्

एतत् स ऋछात्

सरस्वत्या वाचम् उप ह्वयामहे मनः युजा

अश्म वर्म मे ऽसि यो मा ध्रुवाया दिशो ऽघायुर् अभिदासात्

अश्म वर्म मे ऽसि यो मा दक्षिणाया दिशो ऽघायुर् अभिदासात्

अश्म वर्म मे ऽसि यो मा प्राच्या दिशो ऽघायुर् अभिदासात्

अश्म वर्म मे ऽसि यो मा दिशाम् अन्तर्देशेभ्यो ऽघायुर् अभिदासात्

बृहता मन उप ह्वये मातरिश्वना प्राण अपानौ
मनोन्मनी सर्वमुखी द्वि अङ्गुल अङ्गुलात् ऽथवा

अष्टोत्तरशतं कुर्यात् पञ्चाशत् पञ्चविंशतिम्

रविः विष्णुः शिवः प्रोक्तः क्रमात् तन्तुषु देवताः

स्नात्वा आदित्यम् चतुर्दश्यां प्राक् रुद्रम् च प्रपूजयेत्

अघोरेण तु संशोध्य बद्धः तत्पुरुषात् भवेत्

मन्त्रितानि पवित्राणि स्थापयेत् देव पार्श्वात्

ॐ हौं हौं शिवतत्त्वाय नमः

पवित्रारोपणं वक्ष्ये शिवस्य अशिव नाशनम्

जया च विजया रुद्रा अजिता च सदाशिवा

सौवर्ण रौप्य ताम्रम् च सूत्रं कार्पासिकं क्रमात्

ओंकारः चन्द्रमाः वह्निर् ब्रह्मा नागः शिखिध्वजः

आमन्त्रितो ऽसि देवेश गणैः सार्धं महेश्वर

काल आत्मना त्वया देव यत् दृष्टम् मामके विधौ

आषाढे श्रावणे माघे कुर्यात् भाद्रपदे ऽपि वा

मृत्तिकां पश्चिमे दद्यात् दक्षिणे भस्म भूतयः

दद्यात् रन्ध पवित्रम् तु आत्मने ब्रह्मणे हर

रञ्जयेत् कुङ्कुम आद्यैः तु कुर्यात् रन्धैः पवित्रकम्

धूपयेत् ईश मन्त्रेण तन्तु देवाः इति स्मृताः

निमन्त्र्य अनेन तिष्ठेत् तु कुर्वन् गीत आदिकम् निशि

अस्त्रेण प्रोक्षितानि एवम् हृदयेन अर्चितानि अथ

त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य ततः कुर्यात् पवित्रकम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे शिवपवित्रारोपणं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

पुष्पं गन्ध युतम् दद्यात् मूलेन ईशान गोचरे

शिव तत्त्व आत्मकम् च आदौ विद्या तत्त्व आत्मकम् ततः

दत्त्वा वह्नेः पवित्रं च गुरवे दक्षिणां दिशेत्

संवत्सर कृताम् पूजां विघ्नेशो हरते ऽन्यथा

बलिं दत्त्वा द्विजान् भोज्य चण्डं प्राच्यै विसर्जयेत्

प्रकृतिः पौरुषी वीरा चतुर्थी च अपराजिता

सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां शुक्ल पक्षे तथा इतरे

ग्रन्थयो वामदेवेन सत्येन क्षालयेत् शिवैः

ज्ञेयं कुज आदौ संग्राह्यं कन्यया कर्तितं च यत्

ॐ हां हीं हूं क्षैं सर्व तत्त्वाय नमः

गृहं संवेष्ट्य सूत्रेण दद्यात् रन्ध पवित्रकम्

होमं कृत्वा दत्त्वा दद्यात् भूत बलिम् तथा

प्रातर् त्वा पूजयिष्यामि अत्र संनिहितो भव

पूर्वैः अनेन यो दद्यात् पवित्राणाम् चतुष्टयम्

हरिः उवाच

पूर्वे च दण्ड काष्ठम् तु उत्तरे च आमलक फलम्

ॐ हां आत्म तत्त्वाय नमः
प्रातः स शिरस्का आप्लुता उदक् अग्रेषु दर्भेषु पश्चाद् अग्नेर् उदक् अग्रेषु दर्भेषु प्राच्य् उपविशति

किं पश्यसि इति उक्त्वा प्रजाम् इति वाचयेत्

तथा एव मेधाजननं सर्पिः प्राशयेत्

चतुर्थे मासि षष्ठे ऽष्टमे वा

अथ सोष्यन्ती होमः

दक्षिणस्य पाणेर् अङ्गुष्ठेन उपकनिष्ठिकया च अङ्गुल्या अभिसंगृह्य कुमारस्य जिह्वायां निमार्ष्टि इयम् आज्ञा इति

कृन्तत नाभिम् इति ब्रूयात् स्तनं च प्रतिधत्त इति

यत् तद् गुह्यम् एव भवति

अथ सीमन्तम् ऊर्ध्वम् उन्नयति भूर् इति दर्भ पिञ्जूलीभिः एव प्रथमं भुवर् इति द्वितीयं स्वर् इति तृतीयम्

अथ सीमन्तकरणं प्रथम गर्भे

अथ पूर्ण चात्त्रेण राकाम् अहम् इति एता ऋचा

पश्चात् पतिर् अवस्थाय युग्मन्तम् औदुम्बरं शलाटु ग्रथ्नम् आबध्नात्य् अयम् ऊर्जावतो वृक्ष इति

कृसरः स्थालीपाक उत्तर घृतः तम् अवेक्षयेत्

जातरूपेण वा आदाय कुमारस्य मुखे जुहोति मेधां ते मित्रावरुणाव् इति एता ऋचा सदसस्पतिम् अद्भुतम् इति च

व्रीहि यवौ पेषयेत् तया एव आवृता यया शुङ्गाम्

वीरसूर् जीवसूर् जीव पत्नी इति ब्राह्मण्यो मङ्गल्याभिर् वाग्भिर् उपासीरन्

अत ऊर्ध्वम् अ समालम्भनम् आ दश रात्रात्

अथ वीरतरेण येन अदित्याः इत्य् एता ऋचा

यदा अस्मै कुमारं जातम् आचक्षीरन्न् अथ ब्रूयात् काङ्क्षत नाभि कृन्तनेन स्तन प्रतिधानेन च इति
सर्व हुतेन महिम्ना चरति

छाग उस्र मेषाः पशु अभिधानात् यथालिङ्गम् गुणवचनात् चोदना शब्दस्य प्रकृतौ च अवचनात्

प्राक् वपा होमात् होता अध्वर्यू च सदसि संवदेते चतसृभिः कः स्विद् एकाकी इति पूर्ववत् ब्रह्म उद्गातारौ च पृच्छामि त्वा इति पुनर् पूर्वौ अपरेण उत्तरवेदिम् का स्विद् आसीत् इति उत्तरौ च कति अस्य इति

तिस्रः पत्न्यः असि पथान् कल्पयन्ति अश्वस्य सूचीभिः लौह राजत सौवर्णीभिः मणि संख्याभिः गायत्री त्रिष्टुभ् इति द्वाभ्याम् द्वाभ्याम् रजत सुवर्ण सीसाभिः वा मन्त्र आम्नानात्

शूले अश्व शेष श्रपणम् सर्पण प्रभृति आ पशु आसादनात् कृत्वा

सौवर्ण असिः अश्वः लौहाः पर्यङ्ग्याणाम् आयसाः इतरेषाम्

देवता तन्त्रेण तु न काल भेदात्

वपा अन्ते द्वितीयेन पूर्ववत् यः ते रात्रौ इति जुहोति

वपाभिः चरति

ऐन्द्राग्न वैश्वदेव कायान् एके

एकविंशति प्रदानान् एके अन्वक् चातुर्मास्य देवताः पितृ त्रैयम्बक पुनरुक्त वर्जम्

यः ते अहन् इति जुहोति
खुर अग्रे विन्यसेत् वज्रम् शृङ्गे वै पद्मरागकम्

सर्व पाप प्रशमनम् ग्रह दुर्भिक्ष नाशनम्

दन्त स्थाने प्रकर्तव्यः पुष्परागः सु शोभनः

पशु वत् कारयित्वा तु वत्सं कुर्यात् सु शोभनम्

सम्पूजयेद् गां गायत्र्या स वत्साम् सुरभिं पुनः

स वत्साम् सुरभिं तत्र वस्त्र युग्मेन वेष्टयेत्

वैडूर्येण स्तनाः कार्या लाङ्गूलं नीलतः शुभम्

गाम् आलभ्य च गायत्र्या शिवाया दापयेत् शुभाम्

भ्रुवोः मध्ये न्यसेत् दिव्यम् मौक्तिकं मुनि सत्तमाः

निष्काणां च सहस्रेण सुवर्णेन तु कारयेत्

गो रूपम् सु खुरम् दिव्यं सर्व लक्षण संयुतम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे हेमधेनुदानविधिनिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः

अथ एक अग्नि विधानेन होमं कुर्यात् यथाविधि

उपसर्ग प्रशमनम् सर्व व्याधि निवारणम्

पूर्व उक्त वेदिका मध्ये मण्डलं परिकल्प्य तु

अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि हेम धेनु विधि क्रमम्

समिध् आज्य विधानेन पूर्ववत् शेषम् आचरेत्

दक्षिणा च प्रकर्तव्या त्रिंशत् निष्का महामते

शिव पूजा प्रकर्तव्या लिङ्गं स्नाप्य घृत आदिभिः

तद् अर्धेन अपि वा सम्यक् तद् अर्ध अर्धेन वा पुनः

शतेन वा प्रकर्तव्या सर्व रूप गुण अन्विता

सुवर्ण दश निष्केण सर्व रत्न सु शोभितम्
न समान ऋष्या

न अजातलोम्या उपहासम् इच्छेत्

सभायां यशस्कामः

न अयुग्वा

वृद्ध शीली स्याद् अत ऊर्ध्वम्

विहरन्न् अनुसंहरेच् चक्षुर् असि इति

गो युक्तम् रथम् आलभेत् वनस्पत इति

आस्थाता त इत्य् आरोहेत्

यो रोचन इति गृह्य आत्मानम् अभिषिञ्चेत्

पुष्टि कामः गाः प्रकालयेत इमाः म इति

प्राश्य वापयेच् शिखा वर्जम् केश श्मश्रु लोम नखानि

स्वयं वा मन्त्र अभिवादात्

प्रत्यागताय अर्घ्यम् इत्य् एके

अथ अपरम् वत्स मिथुनयोः कर्णे लक्षणं कुर्यात् भुवनम् इति

नेत्र्यौ स्थ इत्य् उपानहौ

आप्लवने पुरस्ताद् आचार्य कुलस्य परिवृत आस्ते

भद्रम् इति न वृथा व्याहरेत्

उभाव् इत्य् एके तेन इमम् इत्य् आचार्यो ब्रूयात्

न रजस्वलया

फल प्रचयन उदपान अवेक्षण वर्षति धावन उपानह् स्वयंहरणानि न कुर्यात्

समस्येद् वा

न अगन्धाम् स्रजं धारयेन् न चेद् हिरण्य स्रज्

उपविश्य ओष्ठ अपिधाना इति मुख्यान् प्राणान् अभिमृशेत्

उपेत्य आचार्यम् परिषदं प्रेक्षेद् यक्षम् इव इति

एवं ब्रह्मवर्चस कामः

गोष्ठे पशु कामः

वैणवं दण्डम् आदध्यात् गन्धर्वो असि इति

तन्तीं प्रसारिताम् इयं तन्ती इति

येन स्त्रियम् इति च

प्राचीं प्रयाय उदीचीम् वा प्रदक्षिणम् आवर्तयेत्

प्रत्यागता इमा मधुमतीर् इति

पुष्टि कामः एव प्रथम जातस्य वत्सस्य प्राङ् मातुः प्रलेहनाल् ललाटम् उल्लिह्य निगिरेत् गवाम् इति

ताभिः शीत उष्णाभिः आचार्यो ऽभिषिञ्चेत्

ये अप्स्व् इत्य् अपाम् अञ्जलिम् अवसिञ्चेत्

उद्यन्न् इत्य् आदित्यम् उपतिष्ठेत्

उदक् मुखः आचार्यः प्राञ्च् अग्रेषु

पायसाच् च

अलंकृतो अहत वाससा श्रीर् इति स्रजं प्रतिमुञ्चेत्

पुंसो ऽग्रे

उद् उत्तमम् इति मेखलाम् अवमुञ्चेत्

लोहितेन इति अनुमन्त्रयेत

तूष्णीं च

अपरया द्वारा प्रपन्न द्विस् पक्व पर्युषितानि न अश्नीयात्