tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
भूत पूर्वम् भिक्षवो ऽतीते ऽध्वनि इन्द्रदमनो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् अनुत्तरः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देव मनुष्याणाम् बुद्धो भगवान्

इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् यत् शास्तारम् सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः

ततस् ते ब्राह्मणा हृष्ट तुष्ट प्रमुदिताः उदग्र प्रीति सौमनस्य जाताः एक समूहेन उक्तवन्तः एह्य् एहि भगवन् स्वागतं भगवत इति

तत्र अनेकानि ब्राह्मण शत सहस्राणि संनिपतितानि

स जनपद चारिकाम् चरन्न् अन्यतमां राजधानीम् अनुप्राप्तः

यं श्रुत्वा अनेकानि प्राणि शत सहस्राणि संनिपतितानि

बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैर् धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षैर् असुरैर् गरुडैः किन्नरैर् महोरगैर् इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवान् ज्ञातो महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः राजगृहम् उपनिश्रित्य विहरति स्म वेणुवने कलन्दक निवापे

मया एतानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि

मया सा इन्द्रदमनस्य सम्यक्संबुद्धस्य एवंविधा पूजा कृता

तस्य मे कर्मणो विपाकेन संसारे ऽनन्तं सुखम् अनुभूतम्

अथ भगवान् शक्र वेषम् अभिनिर्माय तं यज्ञवाटं दिव्येन अवभासेन अवभास्य अवतरितुम् आरब्धः

कृत्वा च भगवतः स श्रावक संघस्य निर्यातितः

धर्मता खलु बुद्धानां भगवतां महा कारुणिकानाम् लोक अनुग्रह प्रवृत्तकानाम् एक आरक्षाणाम् शमथ विपश्यना विहारिणाम् त्रि दमथ वस्तु कुशलानाम् चतुर् ओघ उत्तीर्णानाम् चतुर् ऋद्धिपाद चरण तल सुप्रतिष्ठितानाम् चतुर्षु संग्रह वस्तुषु दीर्घ रात्र कृत परिचयानाम् पञ्च अङ्ग विप्रहीणानाम् पञ्च गति समतिक्रान्तानाम् षडङ्ग समन्वागतानाम् षष् पारमिता परिपूर्णानाम् सप्त बोध्यङ्ग कुसुम आढ्यानाम् अष्टाङ्ग मार्ग देशिकानाम् नव अनुपूर्व विहार समापत्ति कुशलानाम् दश बल बलिनाम् दश दिश् समापूर्ण यशसाम् दश शत वशवर्ति प्रतिविशिष्टानाम् त्री रात्रेस् त्रिर् दिवसस्य च बुद्ध चक्षुषा लोकं व्यवलोक्य ज्ञान दर्शनम् प्रवर्तते को हीयते को वर्धते कः कृच्छ्र प्राप्तः कः संकट प्राप्तः कः संबाध प्राप्तः कः कृच्छ्र संकट संबाध प्राप्तः को अपाय निम्नः को अपाय प्रवणः को अपाय प्राग्भारः

भगवान् आह अस्ति ते महा राज विजिते कश्चिद् विहारो यत्र आगन्तुकाः गमिकाश् च भिक्षवो वासं कल्पयिष्यन्ति इति राजा उवाच न अस्ति भगवन् किं तर्हि तिष्ठतु भगवान् अहं विहारं कारयिष्यामि यत्र आगन्तुकाः गमिकाश् च भिक्षवो वासं कल्पयिष्यन्ति इति

ततो भगवता इन्द्रदमनेन सम्यक्संबुद्धेन राज्ञो ऽध्येषया महा प्रातिहार्यम् विदर्शितं बुद्ध अवतंसक विक्रीडितम् यद् दर्शनात् राजा स अमात्य नैगम जानपदः सर्वे च नागराः सु प्रसन्नाः शासने संरक्ततराः संवृत्ताः

तैः क्रियाकारः कृतः न केनचिद् श्रमण गौतमम् दर्शनाय उपसंक्रमितव्यम्

आह च

को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवी धातौ विपच्यन्ते न अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ अपि तु उपात्तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च

न तु वैनेय वत्सानाम् बुद्धो वेलाम् अतिक्रमेत्

अश्रौषीद् अन्यतमो राजा क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्तः इन्द्रदमनः सम्यक्संबुद्धो ऽस्माकं विजितम् अनुप्राप्त इति

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम्

भगवान् आह तथागतेन एतानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्ध संभाराणि परिणत प्रत्ययानि ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यंभावीनि

ततो भगवान् शक्र वेष धारी प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः
ततो भिक्षवः संशय जाताः सर्व संशय छेत्तारम् बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः आश्चर्यं भदन्त यावद् एभिर् ब्राह्मणैर् भगवन्तम् आगत्य सत्य दर्शनम् कृतम् अनेकैश् च प्राणि शत सहस्रैः महान् प्रसादो ऽधिगत इति

आत्त मनसः ते च भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

अधीष्टश् च भगवान् महा प्रातिहार्यम् प्रति

श्रुत्वा च पुनर् महत्या राज ऋद्ध्या महता राज अनुभावेन समन्वागतो येन इन्द्रदमनः सम्यक्संबुद्धः तेन उपसंक्रान्तः

इदम् अवोचद् भगवान्

शास्तारं सत्कृत्य गुरुकृत्य मानयित्वा पूजयित्वा उपनिश्रित्य विहरिष्यामः

कस्य अन् अवरोपितानि कुशल मूलानि अवरोपयेयम् कस्य अवरोपितानि परिपाचयेयम् कस्य परिपक्वानि विमोचयेयम्

उपसंक्रम्य भगवत इन्द्रदमनस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

ततो राज्ञा तथागतस्य अर्थे विहारः कारितः अ विद्ध प्राकार तोरणः गवाक्ष निर्यूह जाल अर्धचन्द्र वेदिका प्रतिमण्डितः आस्तरण उपेतः जलाधार सम्पूर्णः तरु गण परिवृतः नाना पुष्प फल उपेतः

अथ स राजा लब्ध प्रसादः उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानु मण्डलम् पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन इन्द्रदमनः सम्यक्संबुद्धस् तेन अञ्जलिम् प्रणम्य इन्द्रदमनं सम्यक्संबुद्धम् इदम् अवोचत् अधिवासयतु मे भगवान् त्रैमास्य वासाय

अहं भगवन्तं उपस्थास्यामि चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्कारैः इति

यदा राज्ञा अजातशत्रुणा देवदत्त विग्राहितेन पिता धार्मिको धर्म राजः जीविताद् व्यपरोपितः स्वयम् एव च राज्ये प्रतिष्ठितः तदा ये अश्राद्धास् ते बलवन्तो जाताः श्राद्धास् तु दुर्बलाः संवृत्ताः

ततो भगवान् आवर्जिता ब्राह्मणा इति विदित्वा शक्र वेषम् अन्तर्धाप्य बुद्ध वेषेण एव स्थित्वा तादृशीं चतुर् आर्य सत्य संप्रतिवेधिकीम् धर्म देशनाम् कृतवान् यां श्रुत्वा षष्ट्या ब्राह्मण सहस्रैः विंशति शिखर समुद्गतम् सत्कायदृष्टि शैलम् ज्ञान वज्रेण भित्त्वा स्रोतआपत्ति फलम् साक्षात्कृतम् अनेकैश् च प्राणि शत सहस्रैः भगवति श्रद्धा प्रतिलब्धा

इदानीं मे तथागतस्य सत इयं शासन शोभा

सा राजधानी तीर्थिक अवष्टब्धा

पश्यति भगवान् इमे ब्राह्मणाः पूर्व अवरोपित कुशल मूलाः गृहीत मोक्ष मार्गाः स्व हित एषिणः ऽभिमुखा निर्वाणे बहिर्मुखाः संसाराद् अकल्याण मित्र संसर्गात् इदानीं मद् शासनम् विद्विषन्ति यत् नु अहम् एषां विनय हेतोः औत्सुक्यम् आपद्येय इति

कम् अहम् अपायाद् उद्धृत्य स्वर्गे मोक्षे च प्रतिष्ठापयेयम् कस्य काम पङ्क निमग्नस्य हस्त उद्धारम् अनुप्रदद्याम् कम् आर्य धन विरहितम् आर्य धन ऐश्वर्य आधिपत्ये प्रतिष्ठापयेयम् कस्य अज्ञान तिमिर पटल पर्यवनद्ध नेत्रस्य ज्ञान अञ्जन शलाकया चक्षुर् विशोधयामि

भगवान् आह किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन राजा बभूव अहं सः
तद् सम्पुटे रसं क्षिप्त्वा नवसारं स निम्बुकम्

वज्रमृत्स्नां समादाय वेष्टयेत् तत् प्रयत्नात्

रक्त सैन्धव खोटेन मूषा द्वंद्वम् प्रकल्पयेत्

गो अज अवि नर नारीणाम् मूत्रं शुक्रं च शोणितम्

भू गर्भे च ततः स्थाप्यम् एकविंशत् दिन अवधि

यन्त्रं यथा

छायाशुष्कं च तत् कृत्वा भू गर्ते स्थापयेत् ततस्

अष्ट अङ्गुल प्रमाणेन मूषा ऊर्ध्वम् तत्र पूरणम्

दिने दिने प्रकर्तव्या मूषा सैन्धव नूतना

इति

सृष्टिः मूत्र शुक्र शोणित रूपा अम्बुजं लवणं सैन्धवं कमलम् इति मन्दाः

त्रि सप्त दिन पर्यन्तम् करीष अग्निम् च कारयेत्

अथवा कूपिका मध्ये सूतं सैन्धव संयुतम्

स्वेदयेत् तत् प्रयत्नेन भू गर्भे स्थापयेत् ततस्

अयं निरोधको नाम्ना महामुख करः रसे

सम्पुटस्य प्रयत्नेन लेपयेत् संधिम् उत्तमम्

कुत्सित विधानेन कदर्थितो भवति इति अर्थः पुनः सूतः सृष्ट्यम्बुजैः सह मर्दन अनन्तरम् निरोधात् मूषा द्वय सम्पुटे कूपिकायां वा निरोधात् रुन्धनात् लब्ध आप्यायः प्राप्त बलः सन् न षण्ढः स्यात् न शुक्र रहितः भवति

इति शक्त्यवतारात्
कुशीलवाः शस्त्र अग्नि रस क्रीडा वर्जम् नर्मयेयुः

पितृपैतामहं सम्बन्ध अनुबद्धम् शिक्षितम् अनुरक्तं कृत कर्माणम् च जनम् आसन्नं कुर्वीत न अन्यतस् देशीयम् अकृत अर्थ मानम् स्व देशीयम् वा अपि अपकृत्य उपगृहीतम्

निर्याणे ऽभियाने च राजमार्गम् उभयतः कृत आरक्षम् शस्त्रिभिर् दण्डिभिः च अपास्त शस्त्र हस्त प्रव्रजित व्यङ्गम् गच्छेत्

भिषज् भैषज्य आगारात् आस्वाद विशुद्धम् औषधं गृहीत्वा पाचक पेषकाभ्याम् आत्मना च प्रतिस्वाद्य राज्ञे प्रयच्छेत्

पानं पानीयं च औषधेन व्याख्यातम्

संनद्धो ऽश्वं हस्तिनं वा आरूढः संनद्धम् अनीकं पश्येत्

कल्पक प्रसाधकाः स्नान शुद्ध वस्त्र हस्ताः स मुद्रम् उपकरणम् अन्तर्वंशिक हस्तात् आदाय परिचरेयुः

वात वेग वशाम् च न उपेयात्

शयनाद् उत्थितः स्त्री गणैः धन्विभिः परिगृह्यते द्वितीयस्यां कक्ष्यायां कञ्चुक उष्णीषिभिः वर्षधर अभ्यागारिकैः तृतीयस्यां कुब्ज वामन किरातैः चतुर्थ्यां मन्त्रिभिः सम्बन्धिभिर् दौवारिकैः च प्रास पाणिभिः

तथा अयम् अन्य आबाधेभ्यः रक्षेद् आत्मानम् आत्मवान्

लुब्धक श्व गणिभिः अपास्त स्तेन व्याल पर आबाध भयम् चल लक्ष्य परिचय अर्थम् मृग अरण्यम् गच्छेत्

आत्म चक्षुषि निवेश्य वस्त्र माल्यम् दद्युः स्नान अनुलेपन प्रघर्ष चूर्ण वास स्नानीयानि च स्व वक्षस् बाहुषु च

यथा च योग पुरुषैः अन्यान् राजा अधितिष्ठति

आतोद्यानि च एषाम् अन्तर् तिष्ठेयुः अश्व रथ द्विप अलंकाराः च

आप्त पुरुष अधिष्ठितम् यान वाहनम् आरोहेत् नावं च आप्त नाविक धिष्ठितम्

अन्तर्वंशिक सैन्यम् राजानम् अन्तःपुरं च रक्षेत्

विष प्रदस्य तु शुष्क श्याव वक्त्र ता वाच् सङ्गः स्वेदो विजृम्भणं च अतिमात्रम् वेपथुः प्रस्खलनं वाक्य विप्रेक्षणम् आवेगः कर्मणि स्व भूमौ च अनवस्थानम् इति

स्नापक संवाहक आस्तरक रजक माला कार कर्म दास्यः प्रसिद्ध शौचाः कुर्युः ताभिर् अधिष्ठिता वा शिल्पिनः

उदक अन्ते सैन्यम् आसीत

आप्त शस्त्र ग्राह अधिष्ठितः सिद्ध तापसम् पश्येत् मन्त्रि परिषदा सह सामन्त दूतम्

एतेन परस्माद् आगतकं व्याख्यातम्

गुप्ते देशे माहानसिकः सर्वम् आस्वाद बाहुल्येन कर्म कारयेत्

यात्रा समाज उत्सव प्रवहणानि च दश वर्गिक अधिष्ठितानि गच्छेत्
यः ताम् ध्यायते नित्यम् स गच्छेत् ब्राह्मम् पदम्

या सा तृतीया मात्रा ऐशान देवत्या कपिला वर्णेन

तस्मात् वै तत् भद्रम् ओंकारम् पूर्वम् आलेभे

शुक्लः वर्णः

यः ताम् ध्यायते नित्यम् स गच्छेत् वैष्णवम् पदम्

गायत्रम् छन्दः

तस्मात् ब्राह्मण वचनम् आदर्तव्यम् यथा लातव्यः गोत्रः ब्रह्मणः पुत्रः

पृच्छ वत्स इति अब्रवीत्

इन्द्रः प्रजापतिम् अपृच्छत् भगवन् अभिष्टूय पृच्छामि इति

किम् च एतत् ब्रह्मा ब्रह्म सम्पद्यते

किम् च एतद् छन्दः किम् च एतद् वर्णः

यः ताम् ध्यायते नित्यम् स गच्छेत् ऐशानम् पदम्

ओंकारः वेदानाम्

दीर्घ प्लुत उदात्तः एक अक्षरः ओंकारः सामवेदे

यः ताम् ध्यायते नित्यम् स गच्छेत् पदम् अनामकम्

स्वरित उदात्तः एक अक्षरः ओंकारः ऋग्वेदे

पुंसः वत्सः

ओंकारस्य च उत्पत्तिः

उदात्त उदात्त द्वि पदः अ उ इति अर्ध चतस्रः मात्राः मकारे व्यञ्जनम् इति आहुः

ह्रस्व उदात्तः एक अक्षरः ओंकारः अथर्ववेदे

या सा अर्धचतुर्थी मात्रा सर्व देवत्या व्यक्तीभूता खम् विचरति शुद्ध स्फटिक सन्निभा वर्णेन
यत् ह तां छन्नाम् एव गायेद् अन्धम् एव तमः स्यात्

तद् एव सु उद्गीतम्

अथ यद् रात्रिं छन्नां सतीं ताम् आविर् गायति तस्माद् उ ह इदम् नक्तं किं च निर्ज्ञायते

अथ राजानो अग्निष्टोम सामानि

तस्माद् एतानि त्रयाणि सामानि संवत्सरे कार्याणि

यद् वै क्षत्रं विश् वत् राज पुत्र वत् भवति तत् समृद्धम्

अथ उ अहर् रात्रे एव तद् अन्योन्यस्मिन् प्रतिष्ठापयन् गायति

तस्माद् अग्निष्टोम सामानि एव गानीकृत्य गायेद् यथागीतम् इतराणि यथागीतम् इतराणि

राज पुत्राः द्वादश अहीयानि

तद् यद् एतानि सामानि संवत्सरे क्रियन्ते अथ अतस् अग्निष्टोम साम्नाम् एव गानम्
विचक्षणवतीं वाचं भाषन्ते चनसितवतीम्

अथ अस्य किम् आङ्गिरसम् इति

श्रेष्ठां धियं क्षियति इति

अथ अतस् दीक्षा

यद् आत्मनश् च परेषां च नामानि न गृह्णात्य् एवं ह तस्मिन् आसात् आत्मनश् च एव परेषां च नामानि न गृह्यन्ते

तेषां सर्व रस भक्षाः पितृ पितामहाः भवन्ति

अथ अपि वेदानां गर्भ भूतः भवति इति आहुः

परोक्ष प्रियाः इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्ष द्विषः

सा एषा व्रत दुह् अथर्व अङ्गिरसः

विद्योतमाने स्तनयत्य् अथ उ वर्षति वायव्यम् अभिषुण्वन्ति वै देवाः सोमं च भक्षयन्ति

विचक्षयन्ति ब्राह्मणं प्राजापत्यम्

कस्य स्विद् हेतोः दैवे न ध्यायेत् संस्थिते न अधीयीत इति

तां ह्य् अन्वायत्ताः

कस्य स्विद् हेतोः दीक्षित इति आचक्षते

स दीक्षाणां प्रातर् जायते सोमं क्रीणन्ति तस्य जातस्य विज्ञातस्य क्रीत सोमस्य भोजनीयं भवति इति आहुः

कस्य स्विद् हेतोः दीक्षितो अ प्रत्युत्थायिकः भवत्य् अनभिवादुकः प्रत्युत्थेयो ऽभिवाद्यः

अन्न स्थः नाम स्थः भवति इति आहुस् तस्य ये ऽन्नम् अदन्ति ते ऽस्य पाप्मानम् अदन्ति

कस्य स्विद् हेतोः दीक्षितो भवति न अस्य नाम गृह्णन्ति

तद् अभिषुण्वन्ति ब्राह्मणाः शुश्रुवांसो ऽनूचानाः

कस्य स्विद् हेतोः संसवाः परिजिहीर्षिता भवन्ति

तस्य अ जातस्य अ विज्ञातस्य अ क्रीत सोमस्य अ भोजनीयम् भवति इति आहुः

संसवस्य एव हेतोर् इति

यद् आत्मन्य् एव जुह्वति न परस्मिन्
आप उन्दन्तु जीवसे दीर्घ आयु त्वाय वर्चस इति

उदेति उद् आभ्यः शुचिर् आ पूत एमि इति

अप्य् उ पञ्च कृत्व आङ्क्ते इति ब्राह्मणम्

अथ एनम् अद्भिर् अभिषिञ्चत्य् आपो अस्मान् मातरः शुन्धन्तु घृतेन नो घृत पुवः पुनन्त्व् इति

पञ्च कृत्व एव दक्षिणं पञ्च कृत्व उत्तरम्

वसनस्य अन्तेन प्रतिच्छाद्य अपः आचामति

ऊर्ध्व अग्रम् बर्हिर् अनूच्छ्रयत्य् ओषधे त्रायस्व एनम् इति

प्रवपति देव श्रूः एतानि प्रवप इति

नापिताय क्षुरं प्रयच्छन्न् आह नापित उप्त केश श्मश्रुम् मे निकृत्त नखम् प्रब्रूताद् इति

अपो अश्नाति इति ब्राह्मणम्

तस्य पाणिभ्यां संप्रम्लाय मुखम् एव प्रथमम् अभ्यङ्क्ते महीनां पयो ऽसि वर्चः धाः असि वर्चो मयि धेहि इति

तं तथा प्राह

अथ एनम् सव्ये पाणाव् अभिपात्य शालाम् आनयति आ वो देवास ईमहे सत्य धर्माणः अध्वरे यद् वो देवास आगुरे यज्ञियासो हवामह इति

अथ प्रदक्षिणम् अहतं वासः परिधत्ते सोमस्य तनूर् असि तनुवं मे पाहि इति

स्वधितिं तिर्यञ्चं निदधाति स्वधिते मा एनम् हिंसीर् इति

अथ एनम् अग्रेण आहवनीयम् पर्याणीय दक्षिणत उदक् मुखम् उपवेश्य आहवनीयम् ईक्षयति त्वं दीक्षाणाम् अधिपतिर् असि इति

यजमानम् अतिवाचयति तस्य ते पवित्र पते पवित्रेण यस्मै कं पुने तच् छकेयम् इति

स्वस्त्य् उत्तराण्य् अशीय इति उप्त अन्तम् प्रत्यभिमृशते

एतया एव आवृता उत्तरम् गोदानम् अद्भिर् उनत्ति यजुषा वा तूष्णीं वा

अथ एनम् एकविंशत्या दर्भ पुञ्जीलैः पवयति चित् पतिः त्वा पुनातु वाच् पतिः त्वा पुनातु देवस् त्वा सविता पुनात्व् अच्छिद्रेण पवित्रेण वसोः सूर्यस्य रश्मिभिर् इति

अनुलोमम् आ पादाभ्याम्

अन्यो ऽस्य पृष्ठम् अभ्यनक्ति

अथ अस्य एतत् आञ्जनं पिष्टं दृषद्य् उपशेते स तूला च शर इषीका

अथ अस्य एतत् नवनीतं विचितम् उद शरावे उपशेते

पूर्वया द्वारा शालां प्रपादयति इन्द्र अग्नी द्यावापृथिवी आप ओषधीर् इति

द्विर् उत्तरम्
भीष्म मणिः गुण युक्तः सम्यक् प्राप्त अङ्गुलि कलत्र त्वः

सलिल अग्नि वैरि तस्कर भयानि भीमानि नश्यन्ति

दूरे भूतानां बहु किंचिद् निकट प्रसूतानाम्

पितृ तर्पणे पितॄणां तृप्तिः बहु वार्षिका भवति

शाम्यन्ति अद्भुतानि अपि सर्प अण्डज आखु वृश्चिक विषाणि

प्रभवन्ति ततस् तरुणाः वज्र निभाः भीष्म पाषाणाः

तस्य उत्कल तष्ट तरोः भवति भयं न च अस्ति ईशम् उपहसन्ति

द्वीपि वृक शरभ कुञ्जर सिंह व्याघ्र आदयः हिंस्राः

हेम आदि प्रतिबद्धाः शुद्धम् अपि श्रद्धया विधत्ते यः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे वैदूर्यपरीक्षणं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः

मलिन द्युति च विवर्णं दूरात् परिवर्जयेत् प्राज्ञः

सूत उवाच

शैवल बलाहक आभम् पुरुषं पीत प्रभम् प्रभा हीनम्

निरीक्ष्य पलायन्ते यं तम् अरण्य निवासिनः समीपे अपि
तथा वृद्धीर् वाचयति

एवम् एव द्वितीयः पर्यायः संतिष्ठते

तम् उन्नेता आधवनीये ऽवनयति

अद्भिर् एव अभ्युक्ष्य अध्वर्योः आवसथं वासो हरन्ति

अथ ऋतुपात्राभ्याम् द्वौ मरुत्वतीयौ ग्रहौ गृह्णाति

पञ्च कृत्वस् यजुषा पञ्च कृत्वस् तूष्णीम्

प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सवनाय देवी द्वाराव् इत्य् अत एव ऊर्ध्वेन

दश कृत्वस् मिमानः सर्वश एव राजानं मिमीते

न अत्र अंशून् सचते

तथा संप्रयौति

तद् उन्नेता आधवनीये विक्षाल्य प्रपीड्य दक्षिणस्य हविर्धानस्य अन्तरेण ईषे उपावहृत्य चर्मणि निदधाति

घोषवन्त एव अभिषुण्वन्ति इह इहा३ इह इति

तं तथा एव प्राञ्चं प्रश्रित्य विस्रस्य राजानं ग्रावाणम् अभिमिमीत इन्द्राय त्वा इन्द्राय त्वा इति

सम्प्रसृप्तान् विदित्वा अध्वर्युः प्राङ् आयन्न् आह अभिषोतारः एत ह्वयत ग्रावस्तुतम् एहि यजमान इति

पूर्वया द्वारा हविर्धानं प्रपाद्य होतृ चमसे वसतीवरीभ्यो ऽध्य् अपो निःषिच्य तासु तथा एव निग्राभ्यासु यजमानं वाचयति

तास् तथा एव यजमानाय सम्प्रदाय ग्रावाणम् आदत्ते ऽन्यम् उपांशुसवनात्

तद् एव सद् विनयन्ति इह इह इहा३ इह इहा३ इह इति

तस्मिंस् तथा एव संमुखान् ग्राव्णः कृत्वा चतुर्धा एतत् ऋजीषं ग्राव मुखेभ्यः व्यपोहति

तथा उद्गाता वा प्रस्तोता वा दक्षिणस्य हविर्धानस्य पश्चाद् अक्षम् उपसृप्य प्राञ्चं ग्रावसु द्रोणकलशम् अध्यूहति

तथा मितं राजानं होतृ चमसीयाभिः उपसृजति

तथा तिरस् चर्मन् फलके अभिमृशति
पद्म आश्रितः महादेवः सर्व देव पतिः शिवः

संसार अर्णव मग्नानाम् जन्तूनाम् अपि मोक्ष दम्

सितैः सहस्र कमलैः रक्तैः नीलोत्पलैः अपि

नानाविधानि च अर्हानि प्रोक्षितानि अम्भसा पुनः

नवरत्नैश् च खचितम् अष्ट पत्त्रम् यथाविधि

महा चरुः निवेद्यः स्यात् आढक अन्नम् अथ अपि वा

पुरुषेण मुनि श्रेष्ठाः हरितालं च पूर्वतः

व्रतम् एतत् त्वया प्रोक्तं पशु पाश विमोक्षणम्

कृत्वा कनीयसं लिङ्गं स्नाप्य चन्दन वारिणा

सर्व रोग क्षयम् च एव चन्दनं सर्व सिद्धि दम्

राजतस्य अपि अभावे तु बिल्व पत्त्रैः समर्चयेत्

पौर्णमास्याम् अमावास्याम् उपवासम् च कारयेत्

अथवा हि एक मासम् वा चरेत् एवम् व्रत उत्तमम्

राजतं वा अपि कमलं हैम कर्णिकम् उत्तमम्

पुरा सनत्कुमारेण पृष्टः शैलादिः आदरात्

संवत्सर अन्ते गो दानम् वृषोत्सर्गं विशेषतः

तल् लिङ्गं पूजितं तेन सर्व द्रव्य समन्वितम्

एतैः अन्यैः यथालाभं गायत्र्या तस्य सुव्रताः

निवेदयेत् च रुद्राय भक्ति युक्तेन चेतसा

सर्व व्याधि हरम् च एव सर्व ज्वर विनाशनम्

गाणपत्य पदम् वा अपि सक्तः अपि लभते नरः

देवैः दैत्यैः तथा सिद्धैः गन्धर्वैः सिद्ध चारणैः

मासि भाद्रपदे लिङ्गं पद्मराग मयम् शुभम्

पश्चिमे सद्य मन्त्रेण दिव्यां च एव मनःशिलाम्

वक्तुम् अर्हसि च नः यथा पूर्वम् त्वया श्रुतम्

सर्व मासेषु कमलं हैमम् एकम् अथ अपि वा

यान् यान् चिन्तयते कामान् तान् तान् प्राप्य इह मोदते

एतद् वः कथितं पुण्यं शिव लिङ्ग महाव्रतम्

हिताय देव असुर सिद्ध मर्त्य विद्याधराणाम् परमं शिवेन

शिव लोकम् अवाप्नोति न अत्र कार्या विचारणा

रत्नानाम् अपि अलाभे तु हेम्ना वा राजतेन वा

करवीरे गणाध्यक्षो बके नारायणः स्वयम्

तद् अर्ध अर्धेन वा रुद्रम् अष्टोत्तरशतेन वा

सर्व दान उत्तमम् पुण्यम् अश्वमेध अयुत अधिकम्

नीराजन आद्यैः च अन्यैः च लिङ्ग मूर्ति महेश्वरम्

एक मास व्रतात् एव सो ऽन्ते रुद्र त्वम् आप्नुयात्

सर्व मासेषु कमलं हैमम् एकम् विधीयते

व्रतं पाशुपतं लैङ्गं पुरा देवैर् अनुष्ठितम्

तथा गुग्गुलु धूपम् च सौगन्धिकम् अनुत्तमम्

मुनिभिश् च महाभागैः अनुष्ठितम् अनुत्तमम्

देव त्वम् वा पितृ त्वम् वा देव राज त्वम् एव च

व्रतं द्वादश लिङ्ग आख्यम् पशु पाश विमोक्षणम्

देवैः अनुष्ठितम् पूर्वं ब्रह्मणा विष्णुना तथा

वैशाखे वज्र लिङ्गम् च ज्येष्ठे मारकतं तथा

वर्षम् एकम् चरेत् एवम् तान् तान् प्राप्य शिवं व्रजेत्

कुर्यात् भक्त्या मुनि श्रेष्ठाः स एव तपतां वरः

सर्व वश्या करम् पद्मं शिला सर्व अर्थ सिद्धि दा

अथवा सक्त चित्तः चेद् यान् यान् संचिन्तयेत् वरान्

कर्णिकायां न्यसेत् लिङ्गम् स्फाटिकं पीठ संयुतम्

ऋषय ऊचुः

कृष्ण अगरु समुद्भूतम् सर्व पाप निकृन्तनम्

भूतानाम् अन्न दानेन प्रीतिर् भवति शङ्करे

चैत्र मास आदि विप्र इन्द्राः शिव लिङ्ग व्रतम् चरेत्

गुग्गुलु प्रभृतीनाम् च एव दीपानां च निवेदनम्

षडङ्ग सहितान् वेदान् मथित्वा तेन निर्मितम्

सौगन्धिकं तथा धूपं सर्व काम अर्थ साधकम्

रजतस्य अपि अलाभे तु ताम्र लोहेन कारयेत्

श्वेत अगरु उद्भवम् च एव तथा कृष्ण अगरु उद्भवम्

श्वेत अर्क कुसुमे साक्षात् चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः

सम्पूज्य पूज्यं विधिना एवम् ईशम् प्रणम्य मूर्ध्ना सह भृत्य पुत्रैः

बिल्व पत्त्रे स्थिता लक्ष्मी देवी लक्षण संयुता

नन्दी प्राह वचः तस्मै प्रवदामि समासतः

क्षीरात् वै सर्व देवानाम् स्थिति अर्थम् अमृतम् ध्रुवम्

य एवं सर्व मासेषु शिव लिङ्ग महाव्रतम्

तस्मात् एतैः यथालाभम् पुष्प धूप आदिभिः शुभैः

हैमन्तिके महादेवं श्री पत्त्रेण एव पूजयेत्

गत्वा शिव पुरम् दिव्यं न इह आयाति कदाचन

अवियोग करम् पुण्यं भक्तानां भय नाशनम्

तस्मात् देवम् यजेत् भक्त्या प्रतिमासं यथाविधि

पुरा कृतम् विश्वसृजा स्तवं च हिताय देवेन जगत्त्रयस्य

उत्तरे वामदेवेन चन्दनं वा अपि दापयेत्
उपहाराणि पुण्यानि न्यायेन एव अर्जितानि अपि

सम्पूज्य च एव गन्ध आद्यैः धूपैः दीपैः च मङ्गलैः

स्थापयेद् वा शिव क्षेत्रे दापयेद् ब्राह्मणाय वा

कृत्वा हैमं शुभं पद्मं कर्णिका केसर अन्वितम्

स घृतम् स उपदंशम् च सर्व द्रव्य समन्वितम्

नीलोत्पलं च उत्पलम् च कमलं च विशेषतः

द्रव्य अर्थी च निधिं पश्येद् आयुस् कामः चिर आयुषम्

उपहारे तथा तुष्टिः व्यञ्जने पवनः स्वयम्

माघे च सूर्यकान्तेन फाल्गुने स्फाटिकेन च

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे पशुपाशविमोचनलिङ्गपूजादिकथनं नाम एकाशीतितमः ऽध्यायः

तस्मात् सम्पूजयेद् देवम् अन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः

विद्या अर्थी लभते विद्यां भोग अर्थी भोगम् आप्नुयात्

व्यपोहनं नाम जपेत् स्तवम् च प्रदक्षिणं कृत्य शिवं प्रयत्नात्

निवेदयेत् ततस् भक्त्या पायसं च महा चरुम्

इदं पवित्रं परमं रहस्यं व्रत उत्तमम् _ अपि सृष्टम्

कर्णिकारस्य कुसुमे मेधा साक्षात् व्यवस्थिता

सर्व गन्ध मयम् वा अपि क्षणिकं परिकल्पयेत्

नीलोत्पले अम्बिका साक्षात् उत्पले षण्मुखः स्वयम्

अलाभे राजतं वा अपि केवलं कमलं तु वा

सत्यं शौचं दया शान्तिः संतोषो दानम् एव च

भोग दम् योग दम् च एव काम दम् मुक्ति दम् शुभम्

सित अगरु उद्भवम् विप्रास् तथा कृष्ण अगरु उद्भवम्

भोजयेत् ब्राह्मणान् भक्त्या श्रोत्रियान् वेदपारगान्

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन श्री पत्त्रम् न त्यजेत् बुधः

सितारं नाम धूपं च दद्याद् ईशाय भक्तितः

तत्र भक्त्या यथान्यायम् अर्चयेद् बिल्व पत्त्रकैः

शैलं वा दारु जम् वा अपि मृद् मयम् वा स वेदिकम्
तस्माद् गायते न देयम्

पुरस्तात् प्रतीचीनम् अश्वस्य शिर उपदधाति पश्चात् प्राचीनम् ऋषभस्य

तिस्रो गायति

मृत शीर्षम् इति वा एतद् आहुः

एता ह वै साहस्रीर् इष्टकास् सोमदक्षः कौश्रेयश् श्यामपर्णाय उपदधौ

सप्तधा आतृण्णाम् वल्मीक वपाम् प्रतिनिदधाति

अमेध्यं पुरुष शीर्षम्

गो अश्वान् एव अस्मिन् समीचो दधाति

गाथा ह्य् एव तद् वृङ्क्ते

एकम् उपधाय एतैः सर्वैर् उपतिष्ठेत

विषूचीनान्य् उपदध्याद् यं कामयेत अपशुः स्याद् इति

समीच एव अस्मिन् पशून् दधाति

उखायाम् अपिधाय प्रत्यस्यति

गच्छति साहस्रीं पुष्टिं पशूनां य एवं विद्वान् एता उपधत्ते

न भ्रेषं न्येति

अमुम् आरण्यम् अनु ते दिशामि इति ग्राम्येभ्य एव पशुभ्य आरण्यान् पशूञ् शुचम् अनूत्सृजति

एभ्य एव एनत् लोकेभ्यो वृङ्क्ते

यम गाथाः गायति

पुरुषो ह त्वै सहस्रं पशून् यच्छति

अमेध्या वै माषाः

यविष्ठो वै नाम एषः ऽग्निः

व्यृद्धं वा एतत् प्राणैः

सहस्रम् अन्ये पशवः

सप्त शीर्षण्याः प्राणाः

यावान् एव अस्य आत्मा तं क्रीणाति

शुचा ह्य् एत ऋताः

एकविंशतिं माषान् प्रतिन्युप्य पुरुष शीर्षम् आहरति

अमेध्येन एव अमेध्यम् क्रीणाति

न अन्तरा पशु शीर्षाणि व्यवेयाद् अध्वर्युः

सहस्र दाः असि सहस्राय त्वा इति पुरुष शीर्षम् उपदधाति

न आर्तिम् आर्छत्य् अध्वर्युः

एतावन्तो वै पशवो द्वि पादः च चतुष्पादश् च

समीचीनान्य् उपदध्याद् यं कामयेत पशुमान् स्याद् इति

तेन एव सर्वाण्य् उपधीयन्ते

विमुखान् एव अस्मात् पशून् करोति

व्यृद्ध इन्द्रियम् वा एतद् अमेध्यम्

तस्माद् एते समावत् पशूनां प्रजायमानानां कनिष्ठाः

यम लोकात् एव एनत् वृङ्क्ते

ततो वै साहस्रीं पुष्टिं पशूनां जगाम

प्राणान् अस्य युवेत प्रमीयेत

अप वा एतस्माद् इन्द्रियं क्रामति प्राणाश् शीर्षन् वीर्यं चक्षुश् श्रोत्रं वाक्

तान् एतच् शुचा अर्पयति

एकविंशतिर् भवन्ति
स वज्रकूट अङ्ग निपात वेग विशीर्ण कुक्षिः स्तनयन्न् उदन्वान्

नमो नमस् ते अखिल मन्त्रदेवता द्रव्याय सर्व क्रतवे क्रिया आत्मने

यदा स्व भार्यया सार्धं जातः स्वायम्भुवो मनुः

उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञैः पुरुषं यज

सलिले स्व खुर आक्रान्तः उपाधत्त अविता अवनिम्

यत् कृत्वा इह यशो अमुत्र च भवेद् गतिः

स्व दंष्ट्रया उद्धृत्य महीं निमग्नां स उत्थितः संरुरुचे रसायाः

श्री शुकः उवाच

उत्क्षिप्त वालः खचरः कठोरः सटा विधुन्वन् खर रोमश त्वच्

निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमां नृप

त्वम् एकः सर्व भूतानाम् जन्म कृत् वृत्ति दः पिता

कराल दंष्ट्रः ऽप्य् उद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतो ऽविशत् कम्

स्रक् तुण्ड आसीत् स्रुव ईश नासयोर् इडा उदरे चमसाः कर्ण रन्ध्रे

जनस् तपस् सत्य निवासिनः ते त्रिभिः पवित्रैर् मुनयो ऽगृणन् स्म

संस्थापय एनाम् जगतां लोकाय पत्नीम् असि मातरं पिता

ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस् तांश् च द्विजोत्तमान्

सटा शिखा उद्धूत शिव अम्बु बिन्दुभिः विमृज्यमाना भृशम् ईश पाविताः

दृष्ट्वा तत् सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा

छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हि रोम्सु आज्यं दृशि त्व् अङ्घ्रिषु चातुर्होत्रम्

यथा वनान् निःसरतो धृता मतंगज इन्द्रस्य स पत्त्र पद्मिनी

शृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वा उशतीम् जनार्दनो अस्य आशु हृदि प्रसीदति

स्व गर्जितेन ककुभः प्रतिस्वनयता विभुः

तथा अपि नः प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत्

विनद्य भूयो विबुध उदयाय गज इन्द्र लीलः जलम् आविवेश

मैत्रेय उवाच

ऋषय ऊचुः

कः श्रद्दधीत अन्यतमः तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम्

रसाया लीलया उन्नीताम् अप्सु न्यस्य ययौ हरिः

कथम् एनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम्

खुरैः क्षुरप्रैर् दरयंस् तद् आप उत्पारपारं त्रि परूः रसायाम्

दृष्टो अङ्गुष्ठ शिरस् मात्रः क्षणाद् गण्डशिला समः

पाताल मूल ईश्वर भोग संहतौ विन्यस्य पादौ पृथिवीं च बिभ्रतः

भगवांस् ते प्रजा भर्तुः हृषीकेशो ऽनुतुष्यति

मरीचि प्रमुखैः विप्रैः कुमारैर् मनुना सह

आदेशे ऽहं भगवतो वर्तेय अमीव सूदनैः

परं शुश्रूषणं मह्यं स्यात् प्रजा रक्षया नृप

प्राशित्रम् आस्ये ग्रसने ग्रहास् तु ते यच् चर्वणं ते भगवन्न् अग्निहोत्रम्

इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्र शीर्षणः चरण उपधानम्

यत् रोमगर्तेषु निलिल्युर् तस्मै नमः कारण सूकराय ते

इति मीमांसतस् तस्य ब्रह्मणः सह सूनुभिः

खुर आहत अभ्रः सित दंष्ट्रः ईक्षा ज्योतीः बभासे भगवान् महीध्रः

प्रहृष्ट रोमा भगवत् कथायाम् प्रणीयमानो मुनिर् अभ्यचष्ट

वैराग्य भक्ति आत्मजया अनुभावित ज्ञानाय विद्या गुरवे नमो नमः

रूपं ते एतत् ननु दुष्कृत आत्मनाम् दुर्दर्शनं देव यद् अध्वर आत्मकम्

च अस्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्व तेजः ऽग्निम् इव अरणौ अधाः

इत्य् अभिध्यायतो नासा विवरात् सहसा अनघैः

अहो बत आश्चर्यम् इदं नासाया मे विनिःसृतम्

स त्वम् अस्याम् अपत्यानि सदृशान्य् आत्मनो गुणैः

अथ अत्र किम् अनुष्ठेयम् अस्माभिः सर्ग योजितैः

सोमस् तु रेतः सवनान्य् अवस्थितिः संस्था विभेदाः तव देव धातवः

स वै स्वायम्भुवः सम्राट् प्रियः पुत्रः स्वयम्भुवः

येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दनः

गज मात्रः प्रववृधे तद् अद्भुतम् अभून् महत्

अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम्

मनुर् उवाच

सत्त्राणि सर्वाणि शरीर संधिः त्वं सर्व यज्ञक्रतुः इष्टि बन्धनः

विदुर उवाच

भूयः पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेव कथा आदृतः

परमेष्ठी त्व् अपां मध्ये तथा सन्नाम् अवेक्ष्य गाम्

स इत्थं भगवान् उर्वीं विष्वक्सेनः प्रजापतिः

दंष्ट्र अग्र कोट्या भगवंस् त्वया धृता विराजते भूधर भूः स भूधरा

सृजतो मे क्षितिर् वार्भिः प्लाव्यमाना रसां गता

मैत्रेय उवाच

प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने

स्थानं त्व् इह अनुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो