tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सुभूतिः आह तत् यदि आयुष्मन् शारिपुत्र तत्र अचित्त तायाम् अस्तिताः वा न अस्तिता वा न विद्यते वा न उपलभ्यते वा तत् कथम् आयुष्मान् शारिपुत्र एवम् आह अस्ति तत् चित्तम् यत् चित्तम् अचित्तम् इति शारिपुत्र आह साधु साधु आयुष्मन् सुभूते

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् यथा अहम् भगवन् भगवतो भाषितस्य अर्थम् आजानामि तथा अ संनाह संनद्धः बत अयम् भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो वेदितव्यः

विज्ञानम् एव आयुष्मन् शारिपुत्र विरहितं विज्ञान स्वभावेन

यो रूपस्य अव्ययः न तत् रूपम्

एवं च पुनर् आयुष्मन् शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां चरन् सर्वज्ञ तायाः आसन्नीभवति

न बहिर्धा रूपस्य तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

तत् कस्य हेतोः सत्त्व अस्वभाव तया आयुष्मन् शारिपुत्र मनसिकार अस्वभाव ता वेदितव्या

एवं मार कर्माणि बोद्धव्यानि इमानि मार कर्माणि

एवम् एतत् आयुष्मन् शारिपुत्र एवम् एतत्

न च मया एतेषु चित्त प्रदोषः उत्पादयितव्य अन्तशः शतशो ऽपि छिद्यमानेन इति

एवं शिक्षमाणः शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञ तायाम् शिक्षते सर्वज्ञ तायाः आसन्नीभवति सर्वज्ञ तायाम् निर्यास्यति

ते यतो यत एव परिप्रश्नीक्रियन्ते ततस् ततस् एव निःसरन्ति धर्मतां च न विरोधयन्ति धर्मतायाश् च न व्यतिवर्तन्ते

एवम् अ विद्यमानेषु सर्व धर्मेषु कतमो धर्मः कतमेन धर्मेण निर्यास्यति एवं हि सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महायान संनद्धः महायान सम्प्रस्थितः महायान समारूढः भवति

इति अव्ययः च रूपं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

अथ खलु आयुष्मान् पूर्णो मैत्रायणी पुत्रः भगवन्तम् एतत् अवोचत् महासत्त्वो महासत्त्व इति यत् इदम् भगवन् उच्यते महा संनाह संनद्धः स सत्त्वः

स चेद् रूपस्य उत्पादे चरति निमित्ते चरति

तत् कस्य हेतोः इह एव हि प्रज्ञापारमितायां विस्तरेण सर्व बुद्ध धर्माः उपदिष्टाः यत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यं योगम् आपत्तव्यम्

विज्ञान तथता अपि आयुष्मन् सुभूते अ बद्धा अ मुक्ता इति वदसि

यथा आत्मा आत्मा इति च भगवन् उच्यते अत्यन्त तया च भगवन् अन् अभिनिर्वृत्तः आत्मा

अहं बोधिसत्त्व इति चरति निमित्ते चरति

शारिपुत्र आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते बोधिसत्त्व एवा अनुत्पादः उत अहो बोधिसत्त्व धर्माः अपि अनुत्पादः सुभूतिः आह बोधिसत्त्व धर्माः अपि आयुष्मन् शारिपुत्र अनुत्पादः शारिपुत्र आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते बोधिसत्त्व धर्माः एवा अनुत्पादः उत अहो सर्वज्ञ ता अपि अनुत्पादः सुभूतिः आह सर्वज्ञ ता अपि आयुष्मन् शारिपुत्र अनुत्पादः

भावयति अयम् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिताम्

सर्व धर्माणाम् हि सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो अनुबोधन अर्थेन अ सक्त तायाम् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यते

एवं चरत आयुष्मन् शारिपुत्र बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य सर्वज्ञ ता आसन्नीभवति

एवं या माया पुरुषस्य वेदना तथता संज्ञा तथता संस्कार तथता

एवं न वेदनां न संज्ञां न संस्कारान्

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् तेन हि यथा अहम् आयुष्मतः सुभूतेः भाषितस्य अर्थम् आजानामि तथा बोधिसत्त्वो अपि अनुत्पादः

एवं सचेद् वेदनायां संज्ञायां संस्कारेषु

एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् यदी आयुष्मन् सुभूते बोधिसत्त्वो अपि अनुत्पादः बोधिसत्त्व धर्माः अपि अनुत्पादः सर्वज्ञ ता अपि अनुत्पादः सर्वज्ञ ता धर्माः अपि अनुत्पादः पृथग्जनो अपि अनुत्पादः पृथग्जन धर्माः अपि अनुत्पादः ननु आयुष्मन् सुभूते अनुप्राप्ता एव अयत्नेन बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वज्ञ ता भवति

न विज्ञानम् उपैति न विज्ञानम् उपगच्छति न विज्ञानस्य उत्पादम् समनुपश्यति न विज्ञानस्य निरोधं समनुपश्यति
बुद्ध अनुभावेन आयुष्मान् सुभूतिः स्थविर एवम् आह व्याकृतो ऽयं भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पूर्वकैः तथागतैः अर्हद्भिः सम्यक् संबुद्धैः अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ यो ऽनेन समाधिना विहरति

न च स कश्चिद् सत्त्वः यः परिनिर्वृतो येन च परिनिर्वापितो भवति

एवम् आध्यात्मिक बाह्येषु सर्व धर्मेषु संज्ञा उत्पादयितव्या

अनुत्तरायाम् अपि सम्यक्संबोधौ शिक्षितु कामेन इयम् एव प्रज्ञापारमिता श्रोतव्या उद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या प्रवर्तयितव्या

सचेद् रूपम् निमित्तम् इति चरति निमित्ते चरति

सत्त्व अ यथाभूत अर्थ अभिसंबोधन तया आयुष्मन् शारिपुत्र मनसिकार अ यथाभूत अर्थ अभिसंबोधन ता वेदितव्या

इमानि सुभूते बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य महा संनाह संनद्धस्य महायान सम्प्रस्थितस्य महायान समारूढस्य कल्याण मित्राणि वेदितव्यानि

ना अपि स कश्चिद् धर्मः य उपलब्धः यं गृह्णीयात् मुञ्चेत् वा

आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते सर्वज्ञ ता धर्माः एवा अनुत्पादः उत अहो पृथग्जनो अपि अनुत्पादः आह पृथग्जनो अपि आयुष्मन् शारिपुत्र अनुत्पादः

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् महायानं महा यानम् इति भगवन् उच्यते

तस्मात् महायानम् महा यानम् इति उच्यते

सचेद् विज्ञानस्य उत्पादे चरति निमित्ते चरति

अपि तु खलु पुनर् भगवन् तत् अपि नामधेयं न स्थितं न अस्थितम् न विष्ठितं न अ विष्ठितम्

आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते सर्वज्ञ ता एव अनुत्पादः उत अहो सर्वज्ञ ता धर्माः अपि अनुत्पादः आह सर्वज्ञ ता धर्माः अपि आयुष्मन् शारिपुत्र अनुत्पादः

पुनर् अपरम् भगवन् बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमितायां चरता प्रज्ञापारमितां भावयता न रूपे स्थातव्यं न वेदनायां न संज्ञायां न संस्कारेषु न विज्ञाने स्थातव्यम्

तत् कस्य हेतोः यो हि तथागतेन धर्मो देशितः तत्र धर्म देशनायाम् शिक्षमाणाः ते तां धर्मतां साक्षात्कुर्वन्ति धारयन्ति तां धर्मतां साक्षात्कृत्य धारयित्वा यत् यत् एव भाषन्ते यत् यत् एव देशयन्ति यत् यत् एव उपदिशन्ति यत् यत् एव उदीरयन्ति यत् यत् एव प्रकाशयन्ति यत् यत् एव संप्रकाशयन्ति सर्वं तत् धर्मतया अविरुद्धम्

अथ खलु आयुष्मतः शारिपुत्रस्य एतत् अभवत् किम् अयम् आयुष्मान् सुभूतिः स्थविर आत्मीयेन स्वकेन प्रज्ञा प्रतिभान बल आधानेन स्वकेन प्रज्ञा प्रतिभान बल अधिष्ठानेन बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां प्रज्ञापारमिताम् उपदेक्ष्यति उत अहो बुद्ध अनुभावेन इति

न अध्यात्मम् विज्ञानस्य तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

एवं न वेदनां न संज्ञां न संस्कारान्

लक्षण स्वभावेन अपि लक्षणं विरहितम्

आयुष्मान् शारिपुत्र आह कथं तर्हि ते भगवन् संविद्यन्ते भगवान् आह यथा शारिपुत्र न संविद्यन्ते तथा संविद्यन्ते एवम् अ विद्यमानाः

आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते अन् उत्पन्नेन धर्मेण अन् उत्पन्ना प्राप्तिः प्राप्यते उत अहो उत्पन्नेन धर्मेण अन् उत्पन्ना प्राप्तिः प्राप्यते आह किं पुनर् आयुष्मन् शारिपुत्र अन् उत्पन्नः धर्म उत्पन्नः उत अहो अन् उत्पन्नः एव धर्मो अन् उत्पन्नः आह किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते उत्पाद एव धर्मो ऽनुत्पादः उत अहो अनुत्पादो धर्म उत्पादः आह उत्पादो धर्मो ऽनुत्पादो धर्म इति आयुष्मन् शारिपुत्र न प्रतिभाति जल्पितुम्

इति अव्ययः च रूपं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

इति अव्ययः च विज्ञानं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

सचेद् पुनर् ना अस्य एवम् भवति य एवं चरति स प्रज्ञापारमितायां चरति स प्रज्ञापारमितां भावयति इति

यदि च आयुष्मन् सुभूते अविरहितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिता विहारेण भवति एवं स विरहितो मनसिकारेण भवति

एवं वेदना तथता अपि संज्ञा तथता अपि संस्कार तथता अपि
एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् ना अहम् आयुष्मन् शारिपुत्र अन् उत्पन्नस्य धर्मस्य प्राप्तिम् इच्छामि न अपि अभिसमयम्

एवं हि अत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमितायां चरितव्यम्

तत् कस्य हेतोः तथा हि तत् सर्वज्ञ ता चित्तम् अनास्रवम् अ पर्यापन्नम् तत् यद् अपि तत् सर्वज्ञ ता चित्तम् अनास्रवम् अ पर्यापन्नम्

आयुष्मान् शारिपुत्र आह न जानाति न संजानीते इति आयुष्मन् सुभूते वदसि आयुष्मान् सुभूतिः आह न जानाति न संजानीते इति आयुष्मन् शारिपुत्र वदामि

एषो ऽववादः प्रज्ञापारमितायाम्

सचेद् विज्ञान निमित्ते चरति निमित्ते चरति सचेद् विज्ञानम् निमित्तम् इति चरति निमित्ते चरति

महायान सम्प्रस्थितः महायान समारूढः च स सत्त्वः

यत् च बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति भगवन् उच्यते तत्र बोधिसत्त्व इति भगवन् कः पदार्थ एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् अ पदार्थः सुभूते बोधिसत्त्व पदार्थः

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु तत्र केनचिद् कश्चिद् हतः वा मृतो वा नाशितो वा अन्तर्हितो वा सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

सचेद् भगवन् एवं भाष्यमाणे एवं देश्यमाने एवम् उपदिश्यमाने बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य चित्तं न अवलीयते न संलीयते न विषीदति न विषादम् आपद्यते न अस्य विपृष्ठीभवति मानसं न भग्नपृष्ठीभवति ना उत्त्रस्यति न संत्रस्यति न संत्रासम् आपद्यते एवं वेदितव्यम् चरति अयम् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायाम्

इति अव्ययः च विज्ञानं च अद्वयम् एतद् अ द्वैधीकारम्

सचेद् विज्ञाने तिष्ठति विज्ञान अभिसंस्कारे चरति न चरति प्रज्ञापारमितायाम्

एवं वेदना एव संज्ञा एव संस्कारा एव

एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवं शिक्षमाणो भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः कतमस्मिन् धर्मे शिक्षते एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् एवं शिक्षमाणः शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न कस्मिंश्चिद् धर्मे शिक्षते

एवं तथा हि यो वेदनायाः संज्ञायाः संस्काराणाम्

यथा ते क्षमते तथा व्याकुर्याः

सचेद् रूप निमित्ते चरति निमित्ते चरति

एवम् उक्ते आयुष्मान् पूर्णो मैत्रायणी पुत्रः तूष्णीम् अभूत्

एषा एव अस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य प्रज्ञापारमिता वेदितव्या

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् किं पुनर् आयुष्मन् सुभूते अस्ति तत् चित्तम् यत् चित्तम् अचित्तम् एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् किं पुनर् आयुष्मन् शारिपुत्र या अचित्त ता तत्र अचित्त तायाम् अस्तिता वा न अस्तिता वा विद्यते वा उपलभ्यते वा शारिपुत्र आह न हि एतत् आयुष्मन् सुभूते

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः बुद्ध अनुभावेन आयुष्मतः शारिपुत्रस्य इमम् एवंरूपम् चेतसा एव चेतः परिवितर्कम् आज्ञाय आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् यत् किंचिद् आयुष्मन् शारिपुत्र भगवतः श्रावका भाषन्ते देशयन्ति उपदिशन्ति उदीरयन्ति प्रकाशयन्ति संप्रकाशयन्ति स सर्वः तथागतस्य पुरुषकारो वेदितव्यः

सो ऽवतीर्य न रूपं परिगृह्णीते

भगवान् आह यदि सुभूते नव यान सम्प्रस्थिताः बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः पाप मित्र हस्त गताः भविष्यन्ति उत्त्रसिष्यन्ति संत्रसिष्यन्ति संत्रासम् आपत्स्यन्ते

अपि तु उपालप्स्ये त्वा

एवं च सर्व सत्त्वेषु संज्ञा उत्पादयितव्या मया एते सर्व सत्त्वाः न परित्यक्तव्याः

यद् अपि सुभूते एवं वदसि कथं वा तद् सम्प्रस्थितः वेदितव्यः कुतो वा तत् महायानम् निर्यास्यति केन वा तत् महायानम् सम्प्रस्थितम् क्व वा तत् महायानम् स्थास्यति को वा अनेन महायानेन निर्यास्यति इति पारमिताभिः सम्प्रस्थितः

तेन उच्यन्ते अविद्या इति

भगवान् एतत् अवोचत् तत् किम् मन्यसे सुभूते अन्या सा माया अन्यत् तद् रूपम् अन्या सा माया अन्या सा वेदना
तत् कस्य हेतोः तथा हि यो रूपस्य अनुत्पादः न तत् रूपम्

अहं बोधिसत्त्व इति हि उपलम्भे एव स चरति

अहं चरामि इति चरति निमित्ते चरति

सचेद् एवम् तिष्ठति एषा एव अस्य अववाद अनुशासनी

सचेद् विज्ञानस्य विनाशे चरति निमित्ते चरति

तेन अर्थेन बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति संख्यां गच्छति

सचेद् निमित्ततः ग्रहीतव्या अभविष्यत् न च इह श्रेणिकः परिव्राजकः श्रद्धाम् अलप्स्यत

तथा हि भगवन् माया उपमम् विज्ञानम् उक्तम् भगवता

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् कानि पुनर् भगवन् बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य कल्याण मित्राणि वेदितव्यानि भगवान् आह य एनं पारमितासु अववदन्ति अनुशासति

तत् कस्य हेतोः अ जाताः हि अ निर्जाताः हि आयुष्मन् शारिपुत्र सर्व धर्माः

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् किं कारणम् आयुष्मन् सुभूते अविरहितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितया वेदितव्यः यदा रूपम् एव विरहितं रूप स्वभावेन एवं यदा वेदना एव संज्ञा एव संस्कारा एव यदा विज्ञानम् एव विरहितं विज्ञान स्वभावेन यदा प्रज्ञापारमिता एव विरहिता प्रज्ञापारमिता स्वभावेन यदा सर्वज्ञ ता एव विरहिता सर्वज्ञ ता स्वभावेन

एवम् एवा आयुष्मन् शारिपुत्र अत्यन्तं प्रतिभाति

तस्मात् ते अ संविद्यमानान् सर्व धर्मान् कल्पयन्ति

तथा हि भगवन् विज्ञानम् अ बद्धम् अ मुक्तम्

एवं महायानम् इदम् बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम्

एवं च अत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यम्

एवं न वेदनां न संज्ञां न संस्कारान्

एवं न अध्यात्मम् वेदनायाः संज्ञायाः संस्काराणाम्

तत्र अपि चित्ते अ सक्तः अ पर्यापन्नः

एवं या माया पुरुषस्य वेदना या माया पुरुषस्य संज्ञा ये माया पुरुषस्य संस्काराः

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मतं सुभूतिम् एतत् अवोचत् कथम् आयुष्मन् सुभूते अविरहितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽविरहितो मनसिकारेण भवति यः प्रज्ञापारमिता विहारेण विहरति यदि हि आयुष्मन् सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽविरहितो मनसिकारेण भवति एवं स विरहितः प्रज्ञापारमिता विहारेण भवति

मा भगवन् नव यान सम्प्रस्थिताः बोधिसत्त्वा महासत्त्वा इमं निर्देशं श्रुत्वा उत्त्रसिषुः संत्रसिषुः संत्रासम् आपत्स्यन्ते

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् भगवन् एवम् एतत् सुगत

येन आरम्बणम् तेन सम्प्रस्थितम्

यथाभूतं मार्गम् अ जानन्तः अ पश्यन्तः न निर्यान्ति त्रैधातुकात् न बुध्यन्ते भूतकोटिम्

तत् कस्य हेतोः इह एव हि प्रज्ञापारमितायां विस्तरेण सर्व बोधिसत्त्व धर्माः उपदिष्टाः यत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन शिक्षितव्यं योगम् आपत्तव्यम्

इति अनुत्पादः च रूपं च अद्वयम् एतत् अ द्वैधीकारम्

तत् कस्य हेतोः सर्व धर्माणाम् हि सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो अ सक्त तायाम् शिक्षते

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

इदम् अपि न विद्यते न उपलभ्यते

इति हि यस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य एवं गम्भीरायां प्रज्ञापारमितायां भाष्यमाणायाम् एवम् देश्यमानायाम् एवम् उपदिश्यमानायां न भवति चित्तस्य अवलीन त्वम् न भवति काङ्क्षायित त्वम् न भवति धन्धायित त्वम् न भवति चित्तस्य अन्यथात्वम् वेदितव्यम् अयं बोधिसत्त्वो महासत्त्वो विहरति अनेन प्रज्ञापारमिता विहारेण अविरहितः च अनेन मनसिकारेण इति

तत् कस्य हेतोः यथा अपि नाम अ निश्रित त्वात् सर्व धर्माणाम्

तैर् अ संविद्यमानाः सर्व धर्माः कल्पिताः

अर्थ एव तु आयुष्मता शारिपुत्रेण भूत पद अभिधानेन परिगृहीतः

तत् कस्य हेतोः न हि आयुष्मन् शारिपुत्र दुष्कर संज्ञाम् जनयित्वा शक्यो अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानाम् अर्थः कर्तुम्

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवं भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महा संनाह संनद्धः सन् महायान सम्प्रस्थितः महायान समारूढः भवति
एवं भगवन् प्रज्ञापारमितायां सर्वाकारं सर्व धर्मान् व्युपपरीक्षमाणः तस्मिन् समये न रूपम् उपैति न रूपम् उपगच्छति न रूपस्य उत्पादम् समनुपश्यति न रूपस्य निरोधं समनुपश्यति

तत्र खलु भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिं स्थविरम् आमन्त्रयते स्म प्रतिभातु ते सुभूते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां प्रज्ञापारमिताम् आरभ्य यथा बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः प्रज्ञापारमिता निर्यायुः इति

न अध्यात्मम् रूपस्य तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

अन्या सा संज्ञा अन्ये ते संस्काराः

या आयुष्मन् पूर्ण माया पुरुषस्य रूप तथता सा अ बद्धा अ मुक्ता

सर्व सत्त्वानाम् अन्तिके मातृ संज्ञाम् पितृ संज्ञाम् पुत्र संज्ञाम् दुहितृ संज्ञाम् कृत्वा स्त्री पुरुषेषु

सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्धैः सा अपि सर्वज्ञ ता अ परिगृहीता न हि निमित्ततो ग्रहीतव्या

सचेद् बोधिसत्त्वः महासत्त्व इमं निर्देशम् एवम् निर्दिश्यमानं श्रुत्वा ना उत्त्रस्यति न संत्रस्यति न संत्रासम् आपद्यते इयता अयं सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महा संनाह संनद्धः वेदितव्यः

ये ऽस्मै मार कर्माणि उपदिशन्ति

यत् आयुष्मन् पूर्ण माया पुरुषस्य विज्ञानं तद् अ बद्धम् अ मुक्तम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

न अपि अन्यत्र रूपात् तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

सत्त्व विविक्त तया आयुष्मन् शारिपुत्र मनसिकार विविक्त ता वेदितव्या

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् साधु साधु आयुष्मन् शारिपुत्र

न क्वचिद् स्थास्यति

तम् अपि अहम् भगवन् धर्मं न समनुपश्यामि यत् उत प्रज्ञापारमिता नाम

यत् च विज्ञानं तत् षष् इन्द्रियम् ते पञ्च स्कन्धाः

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् यो ऽहं भगवन् एतत् एव बोधिसत्त्व नामधेयम् न वेद्मि ना उपलभे न समनुपश्यामि प्रज्ञापारमिताम् अपि न वेद्मि ना उपलभे न समनुपश्यामि

प्रत्येकबुद्ध भूमौ अपि शिक्षितु कामेन इयम् एव प्रज्ञापारमिता श्रोतव्या उद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या प्रवर्तयितव्या

तत् कस्य हेतोः अ विद्यमान त्वेन तस्य नामधेयस्य

यत् च रूपं तत् षष् इन्द्रियम् ते पञ्च स्कन्धाः

अत्र शिक्षित्वा बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः सर्वज्ञ ता अनुप्राप्ता अनुप्राप्स्यते अनुप्राप्यते च

यो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽत्र शिक्षिष्यते स निर्यास्यति सर्वज्ञ तायाम्

अथ खलु आयुष्मान् पूर्णो मैत्रायणीपुत्रो भगवन्तम् एतत् अवोचत् अयं भगवन् सुभूतिः स्थविरः प्रज्ञापारमितायाः ऽधीष्टो महायानम् उपदेष्टव्यम् मन्यते

अनुत्पाद एव आयुष्मन् शारिपुत्र प्रतिभानम्

यो रूपस्य अव्ययः न तत् रूपम्

अधिमुच्यते ऽध्याशयेन अविरहितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिताया वेदितव्यः स्थितो अ विनिवर्तनीयायाम् बोधिसत्त्व भूमौ सु स्थितः अस्थान योगेन

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

न अध्यात्म बहिर्धा विज्ञानस्य तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

स हि चरन् चरामि इति ना उपैति न चरामि इति ना उपैति चरामि च न चरामि च इति ना उपैति ना एव चरामि न न चरामि इति ना उपैति चरिष्यामि इति ना उपैति न चरिष्यामि इति ना उपैति चरिष्यामि च न चरिष्यामि च इति ना उपैति ना एव चरिष्यामि न चरिष्यामि इति ना उपैति

कतमत् च तत् महायानम् कथं वा तद् सम्प्रस्थितः वेदितव्यः कुतो वा तत् महायानम् निर्यास्यति केन वा तत् महायानम् सम्प्रस्थितम् क्व वा तत् महायानम् स्थास्यति को वा अनेन महायानेन निर्यास्यति एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् महायानम् इति सुभूते अ प्रमेय तायाः एतत् अधिवचनम्

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवन्तम् एतत् अवोचत् मम अपि भगवन् प्रतिभाति येन अर्थेन बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति उच्यते

तत् कस्य हेतोः तथा हि भगवन् माया उपमम् रूपम् उक्तम् भगवता

अनुत्पाद एव आयुष्मन् शारिपुत्र प्रतिभाति
अ परिपूर्यमाणः प्रज्ञापारमितां न निर्यास्यति सर्वज्ञ तायाम् अ परिगृहीतम् परिगृह्णन्

बुद्धैश् च समवधानं भवति

यथा आकाशे अ प्रमेयाणाम् अ संख्येयानाम् सत्त्वानाम् अवकाशः एवम् एव भगवन् अस्मिन् याने अ प्रमेयाणाम् अ संख्येयानाम् सत्त्वानाम् अवकाशः

न च ते सन्ति यैः ये परिनिर्वापयितव्या इति

विज्ञानं बोधिसत्त्व इति ना उपैति इदम् अपि न विद्यते न उपलभ्यते

तथा हि भगवन् माया उपमाः वेदना संज्ञा संस्काराः उक्ताः

तेन हि भगवन् बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमितायां शिक्षमाणेन माया पुरुषेण इव शिक्षितव्यं भवति अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ

प्रज्ञापारमिता एव आयुष्मन् शारिपुत्र विरहिता प्रज्ञापारमिता स्वभावेन

अथ खलु आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् केन कारणेन आयुष्मन् सुभूते तत्र अपि चित्ते अ सक्तः अ पर्यापन्नः सुभूतिः आह अचित्त त्वात् आयुष्मन् शारिपुत्र तत्र अपि चित्ते अ सक्तः अ पर्यापन्नः

न विज्ञानं परिगृह्णीते

यत् पुनर् एतत् उच्यते रूपम् इति अद्वयस्य एषा गणना कृता

यत् पुनर् एतत् उच्यते विज्ञानम् इति अद्वयस्य एषा गणना कृता

असंख्येया मया सत्त्वाः परिनिर्वापयितव्या इति

तत् कस्य हेतोः तम् अपि हि स कुल पुत्रः समाधिं न जानाति न संजानीते

स्वभाव लक्षणेन अपि स्वभावो विरहितः

तत् किम् अन् अभिनिर्वृत्तिम् अन् अभिनिर्वृत्त्याम् प्रज्ञापारमितायाम् अववदिष्यामि अनुशासिष्यामि न च अन्यत्र भगवन् अन् अभिनिर्वृत्तितः सर्व धर्माः वा बुद्ध धर्माः वा बोधिसत्त्व धर्माः वा उपलभ्यन्ते यो वा बोधाय चरेत्

भगवान् आह तत् किम् मन्यसे सुभूते अत्र एषाम् संज्ञा समज्ञा प्रज्ञप्तिः व्यवहारः पञ्चसु उपादान स्कन्धेषु यत् उत बोधिसत्त्व इति एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् भगवन् एवम् एतत् सुगत

तत् कस्य हेतोः धर्म ता एषा सुभूते धर्माणां माया धर्म ताम् उपादाय स्यात्

यथा आत्मा सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वं सर्व दुःखेभ्यः मोचयितव्यः एवं सर्व सत्त्वाः सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वं सर्व दुःखेभ्यः मोचयितव्या इति

सर्वज्ञ तायाम् स्थास्यति

ते तान् कल्पयित्वा द्वयोः अन्तयोः सक्ताः तान् धर्मान् न जानन्ति न पश्यन्ति

तत् कस्य हेतोः तथा हि यो रूपस्य अनुत्पादः न तत् रूपम्

इह एव प्रज्ञापारमितायां शिक्षितव्यं योगम् आपत्तव्यम्

वेदना संज्ञा संस्कारा एव भगवन् माया माया एव वेदना संज्ञा संस्काराः

इह एव प्रज्ञापारमितायां शिक्षितव्यं योगम् आपत्तव्यम्

यथा अपि नाम त्वं भगवता अरणा विहारिणाम् अग्र तायाम् निर्दिष्टो निर्दिशसि

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

सचेद् बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य एवं गम्भीरायां प्रज्ञापारमितायां भाष्यमाणायां देश्यमानायाम् उपदिश्यमानायां चित्तं न अवलीयते न संलीयते न विषीदति न विषादम् आपद्यते न अस्य विपृष्ठीभवति मानसम् न भग्नपृष्ठीभवति ना उत्त्रस्यति न संत्रस्यति न संत्रासम् आपद्यते

प्रज्ञापारमिताम् अपि न समनुपश्यामि ना उपलभे

पुनर् अपरम् आयुष्मन् शारिपुत्र बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवं चित्तम् उत्पादयितव्यम् यथा सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वम् आत्मा न विद्यते न उपलभ्यते एवं सर्वेण सर्वं सर्वथा सर्वं सर्व धर्माः न संविद्यन्ते ना उपलभ्यन्ते

भगवान् आह एवम् एव सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो अ प्रमेयान् अ संख्येयान् सत्त्वान् परिनिर्वापयति

एवं मया श्रुतम्
सो ऽहं भगवन् बोधिसत्त्वं वा बोधिसत्त्व धर्मम् वा अ विन्दन् अन् उपलभमानः अ समनुपश्यन् प्रज्ञापारमिताम् अपि अ विन्दन् अन् उपलभमानः अ समनुपश्यन् कतमं बोधिसत्त्वं कतमस्यां प्रज्ञापारमितायाम् अववदिष्यामि अनुशासिष्यामि अपि तु खलु पुनर् भगवन् सचेद् एवम् भाष्यमाणे देश्यमाने उपदिश्यमाने बोधिसत्त्वस्य चित्तं न अवलीयते न संलीयते न विषीदति न विषादम् आपद्यते न अस्य विपृष्ठीभवति मानसम् न भग्नपृष्ठीभवति ना उत्त्रस्यति न संत्रस्यति न संत्रासम् आपद्यते एष एव बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायाम् अनुशासनीयः

सचेद् रूपम् शून्यम् इति चरति निमित्ते चरति

सचेद् विज्ञानम् शून्यम् इति चरति निमित्ते चरति

तत्र हि श्रेणिकः परिव्राजकः सर्वज्ञ ज्ञाने अधिमुच्य श्रद्धा अनुसारी प्रादेशिकेन ज्ञानेन अवतीर्णः

बोधिसत्त्व इति भगवन् नामधेय मात्रम् एतत्

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् एतत् अवोचत् धर्मता एषा आयुष्मन् शारिपुत्र भगवतः श्रावकाणाम् अ निश्रित धर्माणाम्

सुभूतिः आह बोधिसत्त्वो महासत्त्व इति भगवन् उच्यते

अभिनिर्माय तस्य एव महतो जन कायस्य अन्तर्धानम् कुर्यात्

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् बुद्ध अनुभावात् भगवन्

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् महा संनाह संनद्धः महायान संनद्धः इति यत् इदम् भगवन् उच्यते कियता भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महा संनाह संनद्धः भवति भगवान् आह इह सुभूते बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य एवम् भवति अ प्रमेयाः मया सत्त्वाः परिनिर्वापयितव्या इति

अयं बोधिसत्त्वो अन् उपाय कुशलः वेदितव्यः

अपि तु सुख संज्ञाम् एव कृत्वा

न हि भगवन् अन्या सा माया अन्या सा वेदना अन्या सा संज्ञा अन्ये ते संस्काराः

एवम् अस्य भगवन् महायानस्य ना एव पूर्व अन्तः उपलभ्यते न अपि अपर अन्तः उपलभ्यते ना अपि मध्य उपलभ्यते

न भगवन् अन्या सा माया अन्यत् तत् विज्ञानम्

श्रावक भूमौ अपि शिक्षितु कामेन इयम् एव प्रज्ञापारमिता श्रोतव्या उद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या प्रवर्तयितव्या

अथ खलु आयुष्मान् पूर्णो मैत्रायणी पुत्रः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचत् रूपम् आयुष्मन् सुभूते अ बद्धम् अ मुक्तम् इति वदसि

रूप तथता अपि भगवन् अ बद्धा अ मुक्ता

न बहिर्धा विज्ञानस्य तत् ज्ञानम् समनुपश्यति

एवं तथा हि यो वेदनायाः संज्ञायाः संस्काराणाम्

आह अनुत्पाद एवा आयुष्मन् शारिपुत्र जल्पः

न केन अपि सम्प्रस्थितम्

विज्ञानम् आयुष्मन् सुभूते अ बद्धम् अ मुक्तम् इति वदसि

उपनिध्यायति अयम् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिताम् इति

इह एव प्रज्ञापारमितायाम् उपाय कौशल्य समन्वागतेन सर्व बोधिसत्त्व धर्म समुदागमाय योगः करणीयः

कतमा एषा सर्व धर्म अ निश्रित पारमिता बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् सुभूतिः आह प्रज्ञापारमिता एव आयुष्मन् शारिपुत्र सार्वयानिकी सर्व धर्म अ निश्रित तया सर्व धर्म अ निश्रित पारमिता च

तस्मात् स महा सत्त्वः महासत्त्व इति संख्यां गच्छति

यश् च रूपस्य अपरिग्रहः न तत् रूपम्

एवम् उक्ते आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवं शिक्षमाणो भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञ तायाम् शिक्षते भगवान् आह एवं शिक्षमाणः शारिपुत्र बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञ तायाम् अपि न शिक्षते

सो ऽत्र सर्वत्र श्रद्धा अनुसारी सर्वज्ञ ज्ञाने धर्मतां प्रमाणीकृत्य एवम् अधिमुक्तः इति

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् यत् भगवान् एवम् आह इमानि सुभूते बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य महा संनाह संनद्धस्य महा यान सम्प्रस्थितस्य महायान समारूढस्य कल्याण मित्राणि वेदितव्यानि इति

तत् कस्य हेतोः तथा हि तत् चित्तम् अचित्तम्