tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
निर्धना प्राप्त दोषा स्त्री ताडनं दण्डम् अर्हति

ऋण अर्थम् आहरेत् तन्तुं न सुख अर्थम् कदाचन

ग्रहीता प्रतिदाप्यः स्यान् मूल्य मात्रम् न संशयः

ऊढया कन्यया वा अपि भर्तुः पितृ गृहे ऽपि वा

अ साध्यम् वा विरुद्धं वा पक्ष आभासम् विवर्जयेत्

त्रिविधस्य अपि लेख्यस्य भ्रान्तिः संजायते नृणाम्

शिष्यं क्रोधेन हन्याच् चेद् आचार्यो लतया विना

यत् तैः प्राप्तं रक्षितं वा गण अर्थे वा ऋणं कृतम्

तण्डुलैर् न नियुञ्जीत व्रतिनं मुख रोगिणम्

शिरस् रुज् भुज भङ्गः च दैविका व्याधयो नृणाम्

एकच्छायाश्रिते सर्वं दद्यात् तु प्रोषिते सुतः

तस्य दोषाः प्रवक्तव्या यावद् वर्षाणि विंशतिः

तस्माद् बहु आगमः कार्यो विवादेषु उत्तमः नृपैः

उक्तेर् अर्थे साक्षिणो यस् तु दूषयेत् प्राक् दूषितान्

विष् मूत्र उन्मार्जनम् च एव नग्न त्व परिमर्दनम्

अनाथास् ते तु निर्दिष्टास् तेषां दण्डस् तु ताडनम्

देश काल आदि अपेक्षया

स्वातन्त्र्यं हि स्मृतं ज्येष्ठे ज्यैष्ठे गुण वयस् कृतम्

साक्षिभिस् तावद् एव असौ लभते साधितं धनम्

प्राणान्तिक विवादेषु विद्या मानेषु साक्षिषु

नित्यकर्म अपरोधः तु कार्यः सर्व वर्णिनाम्

विक्रेतुर् एव सो ऽनर्थो विक्रीय असंप्रयच्छतः

प्रेष्यान् वार्द्धुषिकांश् च एव ग्राहयेत् शूद्र वत् द्विजान्

येन कार्यस्य लोभेन निर्दिष्टाः कूट साक्षिणः

आदौ तु कारणं मध्ये भुक्तिस् तु स आगमा

एतत् सर्वं प्रदातव्यं कुटुम्बेन कृतं प्रभोः

विभाग काले देयं तत् रिक्थिभिः सर्वम् एव तु

भाविताः साक्षिणः सर्वे साक्षि धर्म निराकृताः

उपन्यस्ते तु यल् लब्धं विद्यया पण पूर्वकम्

कालं संवत्सराद् अर्वाक् स्वयम् एव यथा ईप्सितम्

विक्रेतुः प्रतिदेयं तत् तस्मिन्न् एव अहनि अवीक्षितम्

संभवे साक्षिणां प्राज्ञो दैविकीं वर्जयेत् क्रियां

अवष्टम्भ अभियुक्तस्य विशुद्धस्य अपि कोशतः

स सम्यक् भावितः कार्यो जिह्वा पाणि अङ्घ्रि वर्जितः

निष्पाद्यमानं यैर् दृष्टं तत् कार्यं नृ गुण अन्वितैः

दाराः पुत्राश् च सर्व स्वम् आत्मना एव तु योजयेत्

न च तद् कारणम् ब्रूयात् प्राप्नुयात् पूर्वसाहसम्

यावन् न दद्याद् देयं च देश आचार स्थितिः यथा

प्रातिभाव्यं तु यो दद्यात् पीडितः प्रतिभावितः

तद् बन्धु सुहृदः भृत्या आप्तास् ते तु न साक्षिणः

द्वादश अहः सपिण्डानाम् अपि च अल्पम् अतः परम्

कारयेत् सीमाम् एवं धर्म विदः विदुः

ऋण आदि वादेषु धनं ते स्युर् दाप्या ऋणं तथा

काले तु विधिना देयं वसेयुर् नरके ऽन्यथा

वणिग्भिः स्यात् कतिपयैः कुल भूतैः अधिष्ठितम्

अर्थिना प्रहितः साक्षी भवत्य् एको ऽपि दूतकः

नियुक्तो यस् तु कार्येषु स चेद् उत्कोचम् आप्नुयात्

अङ्ग छेदे तद् अर्धम् तु विवासे पञ्चविंशतिम्

वाद काले तु वक्तव्याः पश्चाद् उक्तान् न दूषयेत्

निर्धना बन्धने स्थाप्या वधं न एव प्रवर्तयेत्

स साक्षी लिखितो नाम स्मारितः पत्रकाद् ऋते

अप्रजायाम् भ्रातृ गामि तु सर्वदा

बन्धूनाम् अविभक्तानां भोगं न एव प्रदापयेत्

तस्यास् तु साधनं लेख्यं न दिव्यं न च साक्षिणः

अयुक्तं च एव यो ब्रूते स दाप्यः पूर्वसाहसम्

कन्या वैवाहिकम् च एव प्रेत कार्ये च यत् कृतम्

अथ दैव विसंवादात् त्रि सप्त अहात् तु दापयेत्

क्रियां बलवतीं मुक्त्वा दुर्बलां यो ऽवलम्बते

मन्त्र योग विदाम् च एव विषं दद्याच् च न क्वचित्

न अप्राप्तव्यवहारेण पितर्य् उपरते क्वचित्

अधिकारो ऽभियुक्तस्य न इतरस्य अस्ति असंगतेः

विभिन्न एक एक कार्यम् यद् वक्तव्यं तत् पृथक् पृथक्

व्याधिता प्रेत काले तु गच्छेद् बन्धु जनम् ततः

भुञ्जीत मरणात् क्षान्ता दायादा ऊर्ध्वम् आप्नुयुः

जितः पुरा मया अयम् च त्व् अर्थे ऽस्मिन्न् इति भाषितुम्

दत्तस्य अपह्नवः यत्र प्रमाणं तत्र कल्पयेत्

तदा तत्र नियुञ्जीत ब्राह्मणं शास्त्र पारगम्

निर्दोषं न उद्धृतम् पुत्रैर् देयं पौत्रैस् तु तत् भृगुः
छिन्द्याद् अङ्गं नृपस् तस्य न करोति यथा पुनः

सत् वृत्तानाम् तु सर्वेषाम् अपराधो यदा भवेत्

सीमा मध्ये तु जातानां वृक्षाणां क्षेत्रयोर् द्वयोः

प्रोषितस्य तु यो भागो रक्षेयुः सर्व एव तम्

प्रव्रज्या अवसितम् शूद्रं जप होम परम् तथा

नगर ग्राम देशेषु नियुक्ता ये पदेषु च

धेनाव् अनडुहि क्षेत्रे स्त्रीषु प्रजनने तथा

महता प्रणिधानेन वाग्दुष्टं साधयेन् नरम्

गो कुमारी देवपशुम् उक्षाणम् वृषभं तथा

सहोढम् असहोढं वा तत्त्व आगमित साहसम्

शिक्षितो ऽपि श्रितं कामम् अन्तेवासी समाचरेत्

आवेद्य प्रगृहीत अर्थाः प्रशमं यान्ति ये मिथः

अदर्शयन् स तं तस्मै प्रयच्छेत् स्व धनात् ऋणम्

भय त्राणाय रक्षा अर्थम् तथा कार्य प्रसाधनात्

भूमौ निवेशयेत् तावद् यावत् पक्षः प्रतिष्ठितः

स मुद्रे ऽपि लेख्ये मृताः सर्वे ऽपि ते स्थिताः

अ विभज्य पृथक् भूतैः प्राप्तं तत्र फलं समम्

सद्य एव इति वचनात् सद्य एव प्रदीयते

यो दर्शन _ न अधिगच्छेत् न च आश्रयेत्

न दाता तत्र दण्ड्यः स्यान् मध्यस्थश् च एव दोष भाज्

छेदने च उत्तमः दण्डो भेदने मध्यमो भृगुः

ग्राम सीमासु च तथा तद्वन् नगर देशयोः

क्षेत्रं साधारणं त्यक्त्वा यो अन्य देशम् समाश्रितः

द्वितीये ऽह्नि ददत् क्रेता मूल्यात् त्रि अंश अंशम् आहरेत्

ऊने वा अपि अधिके वा अर्थे प्रोक्ते साध्यं न सिध्यति

काले कार्य अर्थिनम् पृच्छेत् प्रणतं पुरतः स्थितम्

राजानं स्वामिनं विप्रं सान्त्वेन एव प्रदापयेत्

एक अहे लिखितं यत् तु तत् तु कुर्याद् ऋणं समम्

शत अर्धम् दापयेत् शुद्धम् अशुद्धो दण्ड भाज् भवेत्

दूताय साधिते कार्ये तेन भक्तं प्रदापयेत्

कार्यं तु कार्यिणाम् एव निश्चितं न विचालयेत्

सीमा चङ्क्रमणे कोशे पाद स्पर्शे तथा एव च

जीवताम् अपि दातव्यं तत् स्त्री द्रव्य समाश्रितैः

पर राष्ट्रात् धनं यत् स्याच् चौरैः स्वामि आज्ञया आहृतम्

अन्तर्वेश्मनि रात्रौ च बहिस् ग्रामात् च यद् भवेत्

अपुत्रस्य अथ कुल जा पत्नी दुहितरो ऽपि वा

तद् ऋणं धनिने देयं न अन्यथा एव प्रदापयेत्

अयुक्तं तत्र यो ब्रूयात् तस्माद् अर्थात् स हीयते

अभावे तद् अपत्यानाम् माता पित्रोः तद् इष्यते

तस्मिन् कर्मणि तुष्टेन प्रसादः स्वामिना कृतः

राज्ञः स्व हस्त संशुद्धम् शुद्धिम् आयाति शासनम्

मिथ्या उक्तौ स चतुष्पात् स्यात् प्रत्यवस्कन्दने तथा

प्रणालीं गृह वास्तुम् च पीडयन् दण्ड भाज् भवेत्

एवमाद्यान् विजानीयात् सर्वान् एव आततायिनः

यत् तु स उपाधिकम् दत्तं यच् च योग वशेन वा

न चारके निरोद्धव्य आर्यः प्रात्ययिकः शुचिः

अभावयन् धनम् दाप्यः प्रत्यर्थी साक्षिणः स्फुटम्

त्रि पक्षात् परतः सो ऽर्थं द्विगुणं लब्धुम् अर्हति

स्नेहाद् अज्ञानतो वा अपि लोभाद् वा मोहतो ऽपि वा

पूर्वं च अपीडितः वा अथ स दण्ड्यः परिकीर्तितः

प्राक्तनस्य धन ऋणस्य सम अंशाः सर्व एव ते

कृत्वा उद्धारम् अ दत्त्वा यो याचितस् तु दिशं व्रजेत्

अर्थी तृतीय पादे तु क्रियया प्रतिपादयेत्

भूमेर् दश अहे विक्रेतुर् आयस् तद् क्रेतुः एव च

राजन्य वैश्य शूद्राणाम् त्यजतां हि स्वतन्त्र ताम्

तद् द्रव्यं स उदयम् दाप्यो दैव राज कृतात् विना

तत् साध्यं साधनं येन तत् साध्यं साध्यते ऽखिलम्

दद्यात् तम् अथवा चौरं दापयेत् तु यथेष्टतः

यल् लब्धं दान काले तु स्व जात्या कन्यया सह

यस् तु सर्व स्वम् आदिश्य प्राक् पश्चान् नाम चिह्नितम्

अन्यथा कारिता वृद्धिर् न दातव्या कथंचन

जयश् च एव अवसायः च द्वे फले समुदाहृते

हृतं नष्टं च यल् लब्धं प्राग् उक्तं च पुनर् भजेत्

शास्त्र वत् यत्नतो रक्ष्या तां निरीक्ष्य विनिर्णयेत्

यद् देयं पितृभिर् नित्यं तद् अभावे तु तद् धनात्

तद् सिद्धि अर्थम् तु यल् लेख्यं तद् भवेत् स्थिति पत्त्रकम्

पण्यं गृहीत्वा यो मूल्यम् अ दत्त्वा एव दिशं व्रजेत्

स्तेय पारुष्ययोः च एव न परीक्षेत साक्षिणः
भुक्तिर् एव हि गुर्वी स्यान् न लेख्यं न च साक्षिणः

पत्त्र स्थैः साक्षिभिर् वाच्यो लेखकस्य मतेन वा

मनुष्याणां पशूनां च दुःखाय प्रहते सति

वाक्य अभावे तु सर्वेषां देश दृष्टेन संनयेत्

लिखितं लिखितेन एव साक्षिमत् साक्षिभिः हरेत्

सम्प्राप्त व्यवहाराणाम् विभागश् च विधीयते

ग्राहकस्य हि यद् दोषान् नष्टं तु ग्राहकस्य तत्

यस्य स्याद् अधिका पीडा कार्यं वा अपि अधिकं भवेत्

देश पत्तन गोष्ठेषु पुर ग्रामेषु वासिनाम्

वधेन शासयेत् पापं दण्ड्यो वा द्विगुणं दमम्

वाग्दण्डस् ताडनं च एव येषु उक्तम् अपराधिषु

आधानं विक्रयो दानं लेख्य साक्ष्य कृतम् यदा

गृह प्रासाद आवसथ नृप देव गृहेषु च

बलात् कारयितव्यो ऽसौ अकुर्वन् दण्डम् अर्हति

एतैः सम अपराधानाम् तत्र अपि एवं प्रकल्पयेत्

दैव राज कृतात् अन्यो विनाशस् तस्य कीर्त्यते

कर्तव्यं तेन तन् नित्यं येन तत्त्वं समाप्नुयात्

न तत्र अन्या क्रिया प्रोक्ता दैविकी न च मानुषी

सौदायिकं धनं प्राप्य स्त्रीणां स्वातन्त्र्यम् इष्यते

यद् एवम् आह विज्ञेयं विरुद्धं तद् इह उत्तरम्

सौदायिके सदा स्त्रीणां स्वातन्त्र्यं परिकीर्तितम्

तेषां वादः स्व वर्गेषु वर्गिणस् तेषु साक्षिणः

अर्धं द्वयोर् अपहृतं तत्र स्याद् व्यवहारतः

नृणाम्

स दोषम् अपि तत् क्रीतं विक्रेतुर् न भवेत् पुनः

अजातश् च अस्मि तद् काले इति मिथ्या चतुर्विधम्

दर्शनाद् वृत्त नष्टस्य तथा असत्य प्रवर्तनात्

अन्यत्र रजक व्याध गोप शौण्डिक योषिताम्

तद् कृत आचारम् एतॄणां निश्चयो न तु राजनि

अ विद्वान् याजको वा स्यात् प्रवक्ता च अनवस्थितः

तथा अजाविक वत्सानाम् पादो दण्डः प्रकीर्तितः

कुर्युः कर्माणि नृपतेर् मृत्योर् इति कौशिकः

स चिह्नम् अपि पापं तु पृच्छेत् पापस्य कारणम्

उत्तर अन्तर्गतम् च अपि तत् ग्राह्यम् उभयोर् अपि

जीवन् वा अपि पिता यस्य तथा एव इच्छा प्रवर्तकः

चरन्न् अलक्षितैर् वा अपि प्राप्नुयात् पूर्व साहसम्

प्रतिष्ठा व्यवहाराणां गुरु _ तु उत्तर उत्तरम्

मिथ्या अभियोगे दण्ड्यः स्यात् साध्य अर्थात् च अपि हीयते

तद् अर्धम् योषितो दद्युर् वधे पुंसो अङ्ग कर्तनम्

दत्तं लेख्ये स्व हस्तम् तु ऋणिको यदि निह्नुते

तदा दण्डं प्रकल्पेत दोषम् आरोप्य यत्नतः

निधिर् निष्फल वित्तम् च दरिद्रस्य धन आगमः

अन्योन्य अपहृतम् द्रव्यं दुर्विभक्तं च यद् भवेत्

एक क्रिया विरुद्धम् तु लेख्यं तत्र अपहारकम्

विंशात् संवत्सराद् देयं ऋणं पितृ कृतम् सुतैः

अनाकालभृतो दास्यान् मुच्यते गो युगम् ददत्

पश्चात् कार निबद्धम् यत् तद् यत्नेन विचारयेत्

क्रीत्वा मूल्येन यत् पण्यं दुष्क्रीतं मन्यते क्रयी

प्राप्तं शिल्पैस् तु यद् वित्तं प्रीत्या च एव यद् अन्यतः

ऊर्ध्वं संवत्सरात् तस्य तत् धनम् वृद्धिम् आप्नुयात्

तस्मिन् नष्टे वा अपि ग्रहीता मूल्यम् आहरेत्

लेख्य दोषाः तु ये केचित् साक्षिणां च एव ये स्मृताः

न तस्य अन्येन कर्तव्यम् अभियुक्तं विदुर् बुधाः

वर्षाण्य् अष्टौ स भोक्ता स्यात् परतः स्वामिने तु तत्

आकारो तस्य भावं विभावयेत्

यावन् यस्मिन् समाचारः पारम्पर्य क्रम आगतः

सम दण्डाः स्मृता ह्य् एते ये च प्रच्छादयन्ति तान्

विनीत वेषः नृपतिः सभां गत्वा समाहितः

पुण्यानि पावनीयानि प्राप्नुयात् पूर्व साहसम्

एक भाग अतिरिक्तम् वा हीनं वा अनुचितम् स्मृतम्

म्लेच्छ श्वपाक धूर्तानाम् कितवानां तपस्विनाम्

क्षेत्र आराम गृह आदीनाम् द्विपदां च चतुष्पदाम्

आह्वानाद् अन् उपस्थानात् सद्य एव प्रहीयते

शिल्प उपजीविनः ये तु शिल्पिनः परिकीर्तिताः

निर्दोषं दर्शयित्वा तु यः स दोषम् प्रयच्छति

राज प्रवर्तितान् धर्मान् यो नरो न अनुपालयेत्

क्रमात् पितॄणां नामानि पीडां च आहर्तृ दायकौ

निर्दिष्टेष्व् अर्थ जातेषु साक्षी चेत् साक्ष्य आगते

तथा एव च

तद् भर्ता तद् कृतम् कार्यं न अन्यथा कर्तुम् अर्हति
तत्र साक्षि कृतम् च एव दिव्यं वा विनियोजयेत्

यत्र अधिक्रियते स्थाने धर्म अधिकरणम् हि तत्

स्थावरेषु विवादेषु दिव्यानि

ऋणि साक्षि लेखकानाम् हस्त अङ्गम् लेख्यम् उच्यते

कारणात् पूर्वपक्षो ऽपि ह्य् उत्तर त्वम् प्रपद्यते

कुटुम्ब अर्थम् ऋणं कृतम्

तीरितः सो ऽनुशिष्टस् तु साक्षि वाक्यात् प्रकीर्तितः

एकैकं वादयेत् तत्र भिन्न कालम् तु तद् भृगुः

विशेष लिखितम् ज्याय इति कात्यायनो ऽब्रवीत्

यश् च राष्ट्र विरुद्धः च यश् च राज्ञा विवर्जितः

तस्माच् शास्त्र अनुसारेण राजा कार्याणि साधयेत्

अङ्ग छेदी वियोज्यः स्यात् स्वधर्मे बन्धनेन तु

निर्णयं तु यदा कुर्यात् तेन धर्मेण पार्थिवः

कीर्तिते यदि भेदः स्याद् दण्ड्यास् तु उत्तम साहसम्

तद् अष्ट भाग हीनम् तु कर्षकः फलम् आप्नुयात्

शुद्धाच् च वाक्याद् यः शुद्धः स शुद्धो ऽर्थ इति स्थितिः

जातिः संज्ञा निवासश् च प्रमाणं क्षेत्र नाम् च

विद्या धनम् तु तत् प्राहुर् विभागे न विभज्यते

कामात् पुरीषं कुर्याच् च तस्य दण्डस् तु माषकः

आसेधयेद् अनासेध्यं स दण्ड्यो न त्व् अतिक्रमी

स तम् अर्थं प्रदाप्यः स्यात् प्रेते च एवम् विधीयते

फलं पुष्पं च सामान्यं क्षेत्र स्वामिषु निर्दिशेत्

तद् अभावे नियुक्तो वा बान्धवो वा विवादयेत्

येन उपात्तम् हि यद् द्रव्यं सो ऽभियुक्तस् तद् उद्धरेत्

त्रि पक्ष पक्ष सप्त अहम् दैवराजिकम् इष्यते

धर्म शास्त्र अर्थ शास्त्रे तु स्कन्ध द्वयम् उदाहृतम्

यो अर्थिना अर्थः समुद्दिष्टः प्रत्यर्थी यदि तं तथा

लेख्यं स्व हस्त संयुक्तम् तस्मै दद्यात् तु पार्थिवः

न एव रिक्थी न रिक्तश् च न च एव अत्यन्तवासिनः

उक्त्वा अन्यथा ब्रुवाणाश् च दण्ड्याः स्युर् वाच् छल अन्विताः

गूढास् तु प्रकटाः सभ्यैः काले शास्त्र प्रदर्शनात्

नष्टस्य अन्वेषण अर्थम् तु देयं पक्ष त्रयम् परम्

पशु स्त्री पुरुष आदीनाम् इति धर्मो व्यवस्थितः

सार भूतम् पदं मुक्त्वा असाराणि बहून्य् अपि

मूल्यं तदा अधिकम् दत्त्वा स्व क्षेत्र आदिकम् आप्नुयात्

स्व ज्ञान शंसनात् वादाल् लब्धं प्राध्ययनाच् च यत्

पक्ष एक देशे यत् सत्यम् एक देशे च कारणम्

तस्य कुर्यान् नृपो दण्डं विधि दृष्टेन कर्मणा

भर्तृ दायम् मृते पत्यौ विन्यसेत् स्त्री यथेष्टतः

मूल्यं तद् द्विगुणम् दाप्यो विनयं तावद् एव च

स अन्वयः त्व् अपहारो यः प्रसह्य हरणं च यत्

तथा तथा दमः कार्यो हिंसायाम् इति धारणा

कारयेत् सत् जनैः तानि न अभिशस्तम् त्यजेन् मनुः

तम् अष्ट भाग हीनम् शोध्ये देयं घृत आप्लुतम्

या स्व पुत्रम् तु जह्यात् स्त्री समर्थम् अपि पुत्रिणी

तस्माद् यथा उक्त विधिना दिव्यं देयं विशारदैः

यद् यद् आचर्यते येन धर्म्यं वा अधर्म्यम् एव वा

कर्ण नासा कर आदिषु

विक्रेतुः प्रतिदेयं तत् क्रेता मूल्यम् अवाप्नुयात्

पक्ष द्वयम् साधयेद् या तां जह्याद् दूरतः क्रियाम्

यस्माद् भर्ता प्रभुस् तस्याः स्वामी अधीनः प्रभुर् यतः

पित्रा ऋणे विद्यमाने तु न च पुत्रो धनं हरेत्

कन्यकानां त्व् अ दत्तानाम् चतुर्थो भाग इष्यते

गात्रं च कम्पते यस्य तम् अशुद्धं विनिर्दिशेत्

अथ चेत् प्रतिभूर् न अस्ति वाद योग्यस्य वादिनः

अशीतेस् तु विनाशे वै दद्याच् च एव हुताशनम्

सा ग्राह्या न तु पूर्णा अपि दैविकी वदतां नृणाम्

आढ्यस्य निकट स्थस्य यच् छक्तेन न याचितम्

भूमौ विवादयेत् क्षिप्रम् अकाले ऽपि बृहस्पतिः

भाण्ड पिण्ड व्यय उद्धार भार सार अर्थ वीक्षणम्

न भर्त्रा विवदेत अन्यः भीत उन्मत्त कृतात् ऋते

आत्मीये संस्थिता धर्मे नृपाः शक्र त्वम् आप्नुयुः

अ पृष्टः सर्व वचने पृष्टस्य अ कथने तथा

अव्यापि असारम् संदिग्धं प्रतिपक्षं न लङ्घयेत्

भृतौ अनिश्चितायाम् तु दश भागम् अवाप्नुयात्

पञ्च अधिकस्य वा नाशे तद् अर्ध अर्धस्य तन्दुलाः

राज्ञां सति वाक्ये स्वयम् कृतिः

क्रीतं तत् स्वामिने देयं काले चेद् अन्यथा न तु
सम्यक् क्रिया परिज्ञाने देयः कालस् तु साक्षिणाम्

मिथ्या अभियोगे दण्ड्यः स्यात् साध्य अर्थात् च अपि हीयते

वधे चेत् प्राणिनां साक्ष्यं वादयेत् शिव संनिधौ

सभिकः कारयेद् द्यूतं देयं दद्यात् स्वयं नृपे

ज्ञेयास् ताश् चतस्रस् तु धानकः

सम त्वम् साक्षिणां यत्र दिव्यैस् तत्र अपि शोधयेत्

व्ययं स्वामिनि च आयाते न निवेद्य नृपे यदि

न तत्र रोपयेत् किंचिन् न उपहन्यात् तु केनचित्

अ दत्त्वा तु मृते दाप्यस् तद् सुतः न अत्र संशयः

शरीर धन संयुक्तम् दण्डं धर्म्यं प्रकल्पयेत्

पर्याप्तं दित्सतस् तस्य विनश्येत् तद् अगृह्णतः

एवं तत्र निरस्येत चरित्रं तु नृप आज्ञया

दायादानां विभागे तु सर्वम् एतद् विभज्यते

कूट उक्तौ साक्षिणां वाक्याल् लेखकस्य च पत्रकम्

पश्चात् प्राप्तं विभज्येत सम भागेन तद् भृगुः

न काल हरणम् कार्यं राज्ञा साक्षि प्रभाषणे

अविभक्ते धन अंशे तु प्राप्नोत्य् आमरणान्तिकम्

जीवन्त्याः पति पुत्राः तु देवराः पितृ बान्धवाः

तेन लेख्येन तद् सिद्धिः लेख्य दोष विवर्जिता

गृहं गृहस्य निर्दिष्टं समन्तात् परिरभ्य हि

ऋणम् एवंविधं शोध्यं विभागे बन्धुभिः सह

अनिर्दिष्टं तु विज्ञेयं माषकं तु प्रकल्पयेत्

प्राप्नुयात् साहसं पूर्वं तस्मात् शिष्यः निवर्तते

ग्रास आच्छादनम् अत्यन्तं देयं तद् बन्धुभिः मतम्

सर्व स्वम् वा निगृह्य एतान् पुरात् शीघ्रं प्रवासयेत्

वत्सनाभ निभम् पीतं वर्ण ज्ञानेन निश्चयः

योषित् ग्राहः सुत अभावे पुत्रो वा अत्यन्त निर्धनः

साधारणं तु यत् क्रीतं न एकः दद्यान् नर अधमः

विक्रयं च एव दानं च न नेयाः स्युर् अनिच्छवः

द्यूतं न एव तु सेवेत क्रोध लोभ विवर्धकम्

एतान् दश अपराधान् तु नृपतिः स्वयम्

कुल धर्मम् तु तं प्राहुः पालयेत् तं तथा एव तु

देश आचारेण च अन्यान् तु दुष्टान् संपीड्य दापयेत्

अयस् संदान गुप्ताः तु मन्द भक्ताः बल अन्विताः

अ नियुक्तः तु कार्य अर्थम् उत्कोचं यम् अवाप्नुयात्

विब्रुवंश् च भवेद् एवं हीनं तम् अपि निर्दिशेत्

बाल पुत्र अधिक अर्था च भर्तारं या अन्यम् आश्रिता

अमतेन एव पुत्रस्य या अन्यम् आश्रयेत्

प्रातिलोम्य प्रसूतानाम् निश्चयो न तु राजनि

तं ततो ऽकारितां वृद्धिम् अन् इच्छन्तम् च दापयेत्

प्रमाण देश दृष्टम् तु यद् एवम् इति निश्चितम्

नृपे पश्यति यत् कार्यं साक्षिणः समुदाहृताः

स्तेय साहसयोः दिव्यं सु अल्पे ऽप्य् अर्थे प्रदापयेत्

विक्रय आदान सम्बन्धे क्रीत्वा धनम् अयच्छति

क्षमा लिङ्गानि च अन्यानि पक्षं संकीर्त्य कल्पयेत्

न कुर्याद् यदि शुश्रूषां चैल पिण्डे नियोजयेत्

तेन दुष्टं भवेल् लेख्यं शुद्धैः शुद्धिं विनिर्दिशेत्

कालः प्रमाणं दानं च कीर्तनीयानि संसदि

यथा अभियोगम् धनिने धनं दाप्यो दमं च सः

कार्यस्य निर्णयं सम्यग् ज्ञात्वा सभ्यस् ततो वदेत्

तौ उभौ चोर दण्डेन विनीय स्थापयेत् पथि

सुहृद्भिर् बन्धुभिश् च एषाम् यत् स्वं भुक्तम् अ पश्यताम्

पूर्व उक्तात् उक्त शेषम् स्याद् अधिकार च्युतम् च यत्

यद्य् असौ दर्शयेत् तत्र मोक्तव्यः प्रतिभूर् भवेत्

यः श्रावितः स्थितो गूढो गूढ साक्षी स उच्यते

भाषा अन्तरेण वा प्रोक्तम् अ प्रसिद्धम् तद् उत्तरम्

वणिजां कर्षकाणां च चोराणां शिल्पिनां तथा

सामन्त भावे ऽसामन्तैः कुर्यात् क्षेत्र आदि निर्णयम्

साक्षिभिर् भाषितं वाक्यं सभ्यैः सह परीक्षयेत्

तत् पत्रम् उपधा दुष्टैः साक्षि लेखक कारकैः

स्व देशे यस्य यत् किंचिद् हृतम् देयं नृपेण तु

लेख्य अभावे ऽपि तां तत्र चतुर्थः समवाप्नुयात्

पुत्राणां तु त्रयो भागाः साम्यं त्व् अल्प धने स्मृतम्

अभावे अर्थ हराः ज्ञेया निर्बीज अन्योन्य भागिनः

कार्येष्व् अभ्यन्तरो यश् च अर्थिना प्रहितश् च यः

क्रिया स्थिति अनुरूपः तु देयं कालः परेण तु

पूर्वपक्षश् च उत्तरम् च प्रत्याकलितम् एव च

एवं दुष्टं नृप स्थाने यस्मिंस् तत् हि विचार्यते
यत्र वै भावितं कार्यं साक्षिभिर् वादिना भवेत्

माष पादः द्वि पादः वा दण्डो यत्र प्रवर्तितः

ग्राहकेण स्व हस्तेन लिखितं साक्षि वर्जितम्

आहरेन् मूलम् एव असौ न क्रयेण प्रयोजनम्

न अस्वतन्त्राः स्त्रियो ग्राह्याः पुमांस् तत्र अपराध्यति

शरांस् त्व् अनायसैर् अग्रैः प्रकुर्वीत विशुद्धये

व्याख्या गम्यम् अ सारम् च न उत्तरम् स्व अर्थ सिद्धये

तद् मूल त्वात् तु ते मौला ऋषिभिः संप्रकीर्तिताः

प्रति कालम् ददात्य् एव शिखावृद्धिस् तु सा स्मृता

कालं विवादे याचेत तस्य देयो न संशयः

शुद्धेस् तु संशये च एव परीक्षेत पुनर् नरम्

प्रव्रज्या वसितः च एव न रिक्थं तेषु च अर्हति

प्राप्नुयात् साहसं पूर्वं द्रव्य भाज् स्वामी उदाहृतः

अभक्ष्य भक्षणे च एव कन्या हरण दूषणे

मधु क्षीर समायुक्तम् सु अच्छम् कुर्वीत तत् क्षणात्

राज्ञो दश अंशम् उद्धृत्य विभजेरन् यथाविधि

यत्र हिंसां समुत्पाद्य क्रोधाद् द्रव्यं विनाश्य वा

प्रतिदत्तं तद् अर्धम् यत् तद् इह अ व्यापकम् स्मृतम्

मातृष्वसृ सुताः च एव

निर्वासं कारयेद् विप्रं दास त्वम् नृपः

विरोधि कारणैः मुक्तो विरोधि प्रतिषेधकः

प्रव्रज्या अवसिताः यत्र त्रयो वर्णा द्विज आदयः

गृहीत्वा बन्धकं यत्र दर्शने ऽस्य स्थितो भवेत्

यो अ विद्यमानम् प्रथमम् अ निर्दिष्ट स्वरूपकम्

क्रीत्वा अनुशयवान् पण्यं त्यजेद् दोह्य आदि यो नरः

सर्व उपाय विनाशे ऽपि ग्रहीता न एव दाप्यते

लेख्यं त्रिंशत् समा अतीतम् अदृष्ट अश्रावितम् च यत्

यावन् न पैतृकं द्रव्यं विद्यमानं लभेत् सुतः

साध्य प्रमाणम् द्रव्यं च संख्यां नाम तथा आत्मनः

अतिक्रान्ते सप्त रात्रे जितो ऽसौ दातुम् अर्हति

वृक्ष पर्वतम् आरूढा हस्ति अश्व रथ नौ स्थिताः

वर्षाणि विंशतिं यावत् तत् पत्रं दोष वर्जितम्

तथा एव दण्ड पारुष्ये पात्या दण्डा यथाक्रमम्

अभियुक्ताय दातव्यं दिव्यं दिव्य विशारदैः

तस्माद् एवंविधं पौत्रैर् देयं पैतामहं समम्

प्राप्त काले कृते कार्ये न दद्याद् याचितो ऽपि सन्

यथा काल उपयोग्यानि तथा योज्यानि बन्धुभिः

उत्तमेषु समस्तेषु अभिशापे समागते

न भोगं कल्पयेत् स्त्रीषु देव राज धनेषु च

पवित्रं परमं पुण्यं स्मृति वाक्यम् न लङ्घयेत्

यदा तु पथि तत् भाण्डम् आसिध्येत ह्रियेत वा

त्रिभिर् एव तु या भुक्ता पुरुषैर् भूर् यथाविधि

प्रव्रज्या अवसितः दासो मोक्तव्यश् च न केनचित्

दिव्येन शोधयेत् तत्र राजा धर्म आसन स्थितः

तथा लेख्यस्य बिम्बानि कुर्वन्ति कुशला जनाः

मेखला भ्रम निष्कास गवाक्षान् न उपरोधयेत्

काकणी तु चतुर् भागा माषकस्य पणस्य च

अभियोक्ता धनं कुर्यात् प्रथमं ज्ञातिभिः स्वकम्

आपद् काले तु कर्तव्यं दानं विक्रय एव वा

प्राड्विवाको नियुञ्जीत विधिना अनेन सान्त्वयन्

शिक्य छेदे तुला भङ्गे तथा वा अपि गुणस्य वा

दासस्य तु धनं यत् स्यात् स्वामी तस्य प्रभुः स्मृतः

वर्तेत चेत् प्रकाशं तु द्वार अवस्थित तोरणम्

साध्य वादस्य मूलं स्याद् वादिना यन् निवेदितम्

श्रवणाच् छ्रावणाद् वा अपि स साक्षी उत्तर संज्ञितः

आश्रितस् तद् ऋणम् दद्याद् स्मृतः

अधर्माय यदा राजा नियुञ्जीत विवादिनाम्

लाभश् चतुर्थो भागः स्यात् पञ्चमः सत्यम् उच्यते

अवशेन एव दैवात् तु तत्र दण्डं न कल्पयेत्

सभ्यानां प्राड्विवाकस्य कुलानां वा ततः परम्

तस्माच् चित्तं प्रबोद्धव्यं राज धर्मे सदा द्विजैः

येन अत्यर्थम् भवेत् पीडा वादः स्यात् शिष्यात् पितुः

कुलानि श्रेणयश् च एव गणस् त्व् अधिकृतो नृपः

देशस्य आचरणात् नित्यं चरित्रं तत् प्रकीर्तितम्

घृतेन योजितं श्लक्ष्णं पिष्टं त्रिंशद्गुणेन तु

सो अ निबद्धः प्रमोक्तव्यो निबद्धः शपथेन वा

देह इन्द्रिय विनाशे तु यथा दण्डं प्रकल्पयेत्

न कर्षको बीज काले सेना काले तु सैनिकः

दर्पण स्थम् यथा बिम्बम् असत् सत् इव दृश्यते

साक्षी साक्ष्यं न चेद् ब्रूयात् सम दण्डम् वहेद् ऋणम्
तद् अर्ध अर्धस्य नाशे तु स्पृशेत् पुत्र आदि मस्तकम्

भ्रातृ मातृ पितृ प्राप्तम् षड्विधं स्त्रीधनं स्मृतम्

प्रमाणैर् वादि निर्दिष्टैः भुक्त्या लिखित साक्षिभिः

धनिकस्य उपधा दोषात् तथा धारणिकस्य वा

प्रयोगो यत्र च एवम् स्याद् आधि भोगः स उच्यते

न तु दाप्यो हृतं चोरैर् दग्ध मूढम् जलेन वा

ऊर्ध्वं लब्धं तु यत् किंचित् संस्कारात् प्रीतितः स्त्रिया

उद्युक्तः कर्षकः सस्ये तोयस्य आगमने तथा

कार्यं तु साधयेद् यो वै स दाप्यो दमम् उत्तमम्

लब्धे ऽपि चौरे यदि तु मोषस् तस्मान् न लभ्यते

विद्यमाने ऽपि रोग आर्ते स्व देशात् प्रोषिते ऽपि वा

गृह उपस्कर वाह्याः च दोह्य आभरण कर्मिणः

एतद् अकुलम् इत्य् उक्तम् उत्तरं तद् विदः विदुः

इन्द्रस्थाने ऽभिशस्तानां महापातकिनां नृणाम्

सांनिध्ये ऽपि पितुः पुत्रैर् ऋणं देयं विभावितम्

स्त्रीधनस्य इति धर्मो ऽयं विभागस् तु प्रकल्पितः

प्रीत्या निसृष्टम् अपि चेत् प्रतिदाप्यः स तद् बलात्

एक शास्त्रम् अधीयानो न विद्यात् कार्य निश्चयम्

क्षेत्र कूप तडागानाम् केदार आरामयोः अपि

सर्वे जनाः सदा येन प्रयान्ति स चतुष्पथः

वैश्य वृत्ति अर्पितम् च एव सो ऽर्थस् तु उपनिधिः स्मृतः

निवर्त्यं तत् प्रमाणम् स्याद् यत्नेन अपि कृतं नृपैः

ग्रामो ग्रामस्य सामन्तः क्षेत्रं क्षेत्रस्य कीर्तितम्

प्रपद्य कारणं ब्रूयाद् आधर्यं गुरुर् अब्रवीत्

तद् अन्यत् कारयेल् लेख्यं स्वेदेन उल्लिखितम् तथा

आक्षेपो निष्ठुरं ज्ञेयम् अश्लीलं न्यङ्ग संज्ञितम्

स शस्त्रः ऽनुत्तरीयो वा मुक्त केशः सह आसनः

त्रिषु वर्णेषु विज्ञेयं दास्यं विप्रस्य न क्वचित्

वाहयन् साहसं पूर्वं प्राप्नुयाद् उत्तमं वधः

शूद्र आदीन् प्रतिभू हीनान् बन्धयेन् निगडेन तु

अभूतैर् वा अथ भूतैर् वा निष्ठुरा वाच् स्मृताः बुधैः

तुला आदीनि नियोज्यानि न शिरस् तत्र वै भृगुः

गुरुं ज्योतिस् विदम् वैद्यान् देवान् विप्रान् पुरोहितान्

दिवसस्य अष्टमम् भागं मुक्त्वा काल त्रयम् तु यत्

सभ्याश् च साक्षिणश् च एव क्रिया ज्ञेया मनीषिभिः

दूषयेत् सिद्ध तीर्थानि स्थापितानि महात्मभिः

असवर्ण प्रसूतः च क्रम ऊढायाम् च यो भवेत्

प्रमाणेन तु कूटेन मुद्रया वा अपि कूटया

धर्म शास्त्र विचारेण मूल सार विवेचनम्

याचमानाय दौःशील्याद् आकृष्यो ऽसौ नृप आज्ञया

उपहन्येत वा पण्यं दह्येत अपह्रियेत वा

यथाशक्ति अनुरूपम् तु दण्डम् एषां प्रकल्पयेत्

स रक्षितो दिनस्य अन्ते दद्याद् दूताय वेतनम्

प्रस्तुताद् अल्पम् अव्यक्तं न्यून अधिकम् असंगतम्

सर्वे द्विगुण दण्ड्याः स्युः विप्रलम्भान् नृपस्य ते

तस्य एकस्य न सर्वस्य जनस्य यदि तद् भवेत्

प्रतिपत्तौ तु साक्षि त्वम् अर्हन्ति न कदाचन

ग्राम अन्तरे हृतं द्रव्यं ग्राम अध्यक्षम् प्रदापयेत्

असत् सद् इति यः पक्षः सभ्यैर् एव अवधार्यते

तावत् सा बन्धने स्थाप्या यावत् प्रत्यागतः प्रभुः

अवेक्ष्य बीजं कार्या स्यान् न दासी स अन्वया तु सा

व्याजेन एव तु यत्र असौ दीर्घ कालम् अभीप्सति

विचार्य तत् कृतं राजा कुकृतं पुनर् उद्धरेत्

उद्गूरणे तु हस्तस्य कार्यो द्वादशको दमः

अन्येषां लग्नक उपेतम् लेख्य साक्षि युतम् तथा

व्यभिचार रता या च स्त्री धनं सा न च अर्हति

विक्रये च एव दाने च यथेष्टं स्थावरेष्व् अपि

अभिवन्द्य च गुरु आदीन् सुमुखां प्रविशेत् सभाम्

निर्णयः स्व धन अर्थम् हि पत्रं दूषयति स्वयम्

स्त्रीणां साक्ष्यं स्त्रियः कुर्युर् द्विजानां सदृशा द्विजाः

कार्याणां निर्णय अर्थे तु व्यवहारः स्मृतो हि सः

यं धर्मं स्थापयेद् राजा न्याय्यं तत् राज शासनम्

श्रुत्वा भाषा अर्थम् अन्यस् तु यदा तं प्रतिषेधति

स्वर्याते स्वामिनि स्त्री तु ग्रास आच्छादन भागिनी

प्राङ्न्याये स च विज्ञेयो द्विपात् संप्रतिपत्तिषु

स्त्रीधनं दापयेद् दण्डं धार्मिकः पृथिवीपतिः

विरुद्धं नियतं प्राहुस् तं धर्मं न विचालयेत्