tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विषाणि शीतली नाम कुम्भिका इयम् निहन्ति हि

पूर्ववत् कुम्भयेत् प्राणं रेचयेद् इडया तथा

वपुस् कृश त्वम् वदने प्रसन्न ता नाद स्फुट त्वम् नयने सु निर्मले

यथा सुषुम्णा नाडी स्थाः मलाः शुद्धिं प्रयान्ति च

यावद् वायुः स्थितो देहे तावज् जीवनम् उच्यते

कुण्डली बोधकम् क्षिप्रं पवनं सुख दम् हितम्

मुखं संयम्य यत्नेन प्राणं घ्राणेन रेचयेत्

विचित्र कुम्भक अभ्यासात् विचित्रां सिद्धिम् आप्नुयात्

अभूवन्न् अन्तक भयात् तस्मात् पवनम् अभ्यसेत्

गुल्म प्लीह आदिकान् रोगान् ज्वरं पित्तं क्षुधां तृषाम्

पुनर् विरेचयेत् तद्वत् पूरयेच् च पुनः पुनः

उदर गत पदार्थम् उद्वमन्ति पवनम् अपानम् उदीर्य कण्ठ नाले

ऊर्वोर् उपरि संस्थाप्य शुभे पाद तले उभे

भस्त्रिका भ्रामरी मूर्छा प्लाविनी इति अष्ट कुम्भकाः

विधिवत् कुम्भकं कृत्वा पुनश् चन्द्रेण रेचयेत्

यावद् बद्धो मरुद् देहे यावच् चित्तं निराकुलम्

मोचनं नेत्र रोगाणाम् तन्द्रा आदीनाम् कपाटकम्

यथा सिंहो गजो व्याघ्रो भवेद् वश्यः शनैः शनैः

सुषुम्णा वदनम् भित्त्वा सुखाद् विशति मारुतः

सूर्य चन्द्रमसोः अनेन विधिना अभ्यासम् सदा तन्वतां शुद्धा नाडि गणाः भवन्ति यमिनां मास त्रयात् ऊर्ध्वतः

अरोग ता बिन्दु जयः अग्नि दीपनम् नाडी विशुद्धिः हठ सिद्धि लक्षणम्

सूत्रं वितस्ति सु स्निग्धम् नासा नाले प्रवेशयेत्

युक्तं युक्तं च बध्नीयाद् एवं सिद्धिम् अवाप्नुयात्

शनैर् अशीति पर्यन्तम् चतुर् वारम् समभ्यसेत्

न तस्य दुर्लभं किंचित् त्रिषु लोकेषु विद्यते

शनकैर् घ्राण रन्ध्राभ्याम् रेचयेत् पवनं

आधार आकुञ्चनम् कुर्यात् क्षालनं वस्तिकर्म तत्

एवम् अभ्यास योगेन कामदेवो द्वितीयकः

राजयोग पदम् च अपि लभते न अत्र संशयः

शीत्कारीं कुर्यात् तथा वक्त्रे घ्राणेन एव विजृम्भिकाम्

कपाल शोधनम् वात दोष घ्नम् कृमि दोष हृद्

यावत् केवल सिद्धिः स्यात् सहितं तावद् अभ्यसेत्

तद् सिद्धये विधान ज्ञाः चित्रान् कुर्वन्ति कुम्भकान्

योगी स्थाणु त्वम् आप्नोति ततो वायुं निरोधयेत्

अन्यस् तु न आचरेत् तानि दोषाणां सम भावात्

वात पित्त श्लेष्म हरम् शरीर अग्नि विवर्धनम्

नाडी जल उदर धातु दोष विनाशनम्

धौतिर् वस्तिस् तथा नेतिस् त्राटकं नौलिकं तथा

मुखं संयम्य नाडीभ्याम् आकृष्य पवनं शनैः

न सिध्यति ततो युग्मम् निष्पत्तेः समभ्यसेत्

रेचयेन् मूर्छा आख्येयम् मनोमूर्छा सुख प्रदा

धारयेन् नासिकां मध्या तर्जनीभ्याम् विना दृढम्

योगि इन्द्र अंशम् एवम् अभ्यास योगात् चित्ते जाता काचिद् आनन्द लीला

केशाद् नख अग्रात् च निरोध अवधि कुम्भयेत्

यावद् दृष्टिर् भ्रुवोर् मध्ये तावत् काल भयम् कुतः

मेदस् श्लेष्म अधिकः पूर्वं षट्कर्माणि समाचरेत्

अश्रु सम्पात पर्यन्तम् आचार्यैस् त्राटकं स्मृतम्

चले वाते चलं चित्तं निश्चले निश्चलं भवेत्

जलेन श्रम जातेन गात्र मर्दनम् आचरेत्

कुम्भक अन्ते रेचक आदौ कर्तव्यस् तु उड्डियानकः

शक्तः केवल कुम्भेन यथेष्टं वायु धारणात्

आपानम् ऊर्ध्वम् उत्थाप्य प्राणं कण्ठाद् अधो नयेत्

दृढ ता लघु ता च एव तेन गात्रस्य जायते

अथ आसने दृढे योगी वशी हित मित अशनः
ततस् च एव अतिप्रणयः

तस्य जुहुयात्

एताः एव देवताः सीतायज्ञ खलयज्ञ प्रवपण प्रलवन पर्ययणेषु

दक्षिणाग्नौ हविषः संस्करणम्

सीताम् आशाम् अरडाम् अनघाम् च यजेत

इतरत् अन्वाहार्यम्

तस्य जुहुयात् एकाष्टका तपसा तप्यमाना इति

न अत्र उल्मुक निधानम्

अथ अतस् हल अभियोगः

एका कर्षूः

उद पात्र अन्तः

स्थालीपाक आवृता अन्यत्

न अञ्जन अभ्यञ्जने

ऋणे प्रज्ञायमाने गोलकानाम् मध्यम पर्णेन जुहुयात् यत् कुसीदम् इति

शाकम् व्यञ्जनम् अन्वाहार्ये

माघ्याः ऊर्ध्वम् अष्टम्याम् स्थालीपाकः

स्थालीपाक आवृता अन्यत्

अष्टकायै स्वाहा इति जुहोति

मासीनम्

न स्वस्तरः

आखु राजम् च उत्करेषु यजेत

स्थालीपाक आवृता अन्यत्

अथ पितृ देवत्येषु पशुषु वह वपाम् जातवेदः पितृभ्यः इति वपाम् जुहुयात् देव देवत्येषु जातवेदः वपया गच्छ देवान् इति

न सुरभि

शालाग्नौ अनाहिताग्नेः

न निह्नवनम्

पुण्ये नक्षत्रे स्थालीपाकम् श्रपयित्वा एताभ्यः देवताभ्यः जुहुयात् इन्द्राय मरुद्भ्यः पर्जन्याय अशन्यै भगाय

अन् आज्ञातेषु तथा आदेशम् यथा अष्टकायै स्वाहा इति जुहोति
उष्णस्य तस्माद् एकस्य तत्र पानं प्रशस्यते

विरेचन अतियोगेन स तुल्य आकृति साधनः

औष्ण्यात् तैक्ष्ण्यात् सर त्वात् च वस्तिं सो अस्य अनुलोमयेत्

युञ्ज्याद् वा अति विरिक्तस्य क्षीण विट्कस्य भोजनम्

मूत्र श्यामा त्रिवृत् सिद्धः यव कोल कुलत्थवान्

बिल्व मूल त्रिवृत् दारु यव कोल कुलत्थवान्

आम लिङ्गैः स दाहैः तं विद्याद् अत्यशन आवृतम्

सम्मूर्छा ग्लानिभिः विद्यात् श्लेष्मणा स्नेहम् आवृतम्

स विमार्गो ऽनिलः कुर्याद् आध्मानं मर्म पीडनम्

तत्र अभ्यङ्गः गुदे स्वेदो वात घ्नानि अशनानि च

तीक्ष्णो वस्तिस् तथा तैलम् अर्क पत्त्र रसे शृतम्

सर्वंसहः स्थिर बलः विज्ञेयः प्रकृतिं गतः

बहुशस् च अतिवेगेन मोहं गच्छति सो ऽसकृत्

छर्दि घ्नाभिः क्रियाभिः च तस्य कुर्यान् निबर्हणम्

कण्डूर् गण्डानि वैवर्ण्यम् अरतिर् वह्नि मार्दवम्

शिरस् स्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः

तत्र वस्तिर् विरेकः च गल पीडा आदि कर्म च

सरल अमरदारुभ्याम् साधितं च अनुवासनम्

फल वर्त्यः तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्

ताभ्याम् एव च तैलाभ्यां सायं भुक्ते ऽनुवासयेत्

ततः कुर्यात् स रुज् मोह कण्डू शोफान् क्रिया अत्र च

अन् उच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा

पार्श्व रुज् वेष्टनैः विद्याद् वायुना स्नेहम् आवृतम्

अभुक्ते शून पायौ वा पेया मात्र अशितस्य वा

स्तम्भ ऊरु सदन आध्मान ज्वर शूल अङ्ग मर्दनैः

तृष् दाह राग सम्मोह वैवर्ण्य तमक ज्वरैः

स तैल गुड सिन्धूत्थः विरेक औषध कल्कवान्

सिद्धिर् वस्ति आपदाम् एवं स्नेह वस्त्याः तु वक्ष्यते

पाणि वस्त्रैः गल आपीडम् कुर्यान् न म्रियते तथा

विदाहं गुद कोष्ठस्य मुष्क वङ्क्षण वेदनाम्

वस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बल त्वात् अनिर्हरन्

पूतिकरञ्ज त्वच् पत्त्र शठी देवाह्व रोहिषैः

अल्पे दोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः

अतियोग त्वम् आपन्नो भवेत् कुक्षि रुजा करः

छर्दि मूर्छा अरुचि ग्लानि शूल निद्रा अङ्ग मर्दनैः

दाह आदिषु त्रिवृत् कल्कम् मृद्वीका वारिणा पिबेत्

बिल्वादि पञ्चमूलेन सिद्धो वस्तिः उरस् स्थिते

श्यामा बिल्वादि सिद्धैः च निरूहैः स अनुवासनैः

क्लम नाशात् च प्राणायामं च कारयेत्

अथ अतस् बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः

तन्द्रा शीतज्वर आलस्य प्रसेक अरुचि गौरवैः

कुष्ठ क्रमुक कल्कम् च पाययेत अम्ल संयुतम्

कुर्वतो वेग संरोधम् पीडितो वा अतिमात्रया

रक्त पित्त अतिसार घ्ना क्रिया तत्र प्रशस्यते

मृदुर् विरेकः सर्वं च तत्र आम विहितम् हितम्

करोति अयोगम् तेन स्याद् वात मूत्र शकृत् ग्रहः

शस्त्र उल्का राज पुरुषैः वस्तिः एति तथा हि अधस्

द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसा उत्क्षिप्ते एव वा

तत् हि पित्त शकृत् वातान् हृत्वा दाह आदिकान् जयेत्

फल तैल युतैः स अम्लैः वस्तिभिस् तं विनिर्हरेत्

अस्निग्ध स्विन्न देहस्य गुरु कोष्ठस्य योजितः

सु अभ्यक्त स्विन्न गात्रस्य तत्र वर्तिं प्रयोजयेत्

वस्तिः क्षार अम्ल तीक्ष्ण उष्ण लवणः पैत्तिकस्य वा

युक्तो अल्प वीर्यः दोष आढ्ये रूक्षे क्रूर आशये ऽथवा

कण्ठाद् आगच्छतः स्तम्भ कण्ठ ग्रह विरेचनैः

वस्तिर् अति उष्ण तीक्ष्ण अम्ल घनः अति स्वेदितस्य वा

अस्निग्ध लवण उष्णः वा वस्तिः अल्पः अल्प भेषजः

भोजनं तत्र वात घ्नम् स्वेद अभ्यङ्गाः स वस्तयः

निरेति मूर्छा हृल्लास तृष् दाह आदीन् प्रवर्तयन्

बिल्वादिः च निरूहः स्यात् पीलु सर्षप मूत्रवान्

विष् मूत्र अनिल सङ्ग आर्ति गुरुत्व आध्मान हृद्ग्रहैः

अन्योन्य प्रत्यनीकानाम् रसानां स्निग्ध रूक्षयोः

यव कोल कुलत्थैः च विधेयो मूत्र साधितैः

अति भुक्ते गुरुर् वर्चस् संचये अल्प बलः तथा

माष यूषेण कुल्माषान् पानं दधि अथवा सुराम्

भिषक् प्रयत्नतो रक्षेत् सर्वस्माद् अपचारतः

वस्तिः स्यात् तत्र बिल्वादि फल श्यामादि मूत्रवान्

विद्यात् पित्त आवृतम् स्वादु तिक्तैः तं वस्तिभिर् हरेत्
सौवीरक सुरा कोल कुलत्थ यव साधितैः

पक्वाशय स्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः

अति प्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठति आयाति वा गलम्

शीतो ऽल्पो वा अधिके वाते पित्ते अति उष्णः कफे मृदुः

स विदग्धं स्रवति अस्रम् वर्णैः पित्तं च भूरिभिः

गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगात् धावति अनावृतः

स्निग्ध अम्ल लवण उष्णैः तं रास्ना पीतद्रु तैलिकैः

शीतो अल्प स्नेह लवण द्रव्य मात्रः घनो ऽपि वा

वस्तिर् दोष आवृतः रुद्ध मार्गः रुन्ध्यात् समीरणम्

केशेषु उत्क्षिप्य धुन्वीत भीषयेद् व्याल दंष्ट्रिभिः

मूर्छा विकारम् दृष्ट्वा अस्य सिञ्चेत् शीत अम्बुना मुखम्

प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूल तोद करः भवेत्

निर्हरेद् विधिना सम्यग् उदावर्त हरेण च

रुणद्धि हृदयं शूलैः इतस् च इतस् च धावति

क्वाथ द्वयम् प्राक् विहितम् मध्य दोषे ऽतिसारिणि

यथा अण्डम् तरुणं पूर्णं तैल पात्रम् यथा तथा

प्राण उदान निरोधात् हि सु प्रसिद्धतर अयनः

अपानः पवनो वस्तिं तम् आशु एव अपकर्षति

ऊर्ध्वं कायं ततः कण्ठाद् ऊर्ध्वेभ्यः खेभ्य एति अपि

सुरादि मूत्रवान् वस्तिः स प्राञ्च् पेष्यः तम् आनयेत्

वस्तिर् गो मूत्र सिद्धैः वा स अमृता वंश पल्लवैः

न अपक्वम् प्रणयेत् स्नेहं गुदं स हि उपलिम्पति

उरस् शिरस् रुजम् सादम् ऊरुवोः च जनयेद् बली

स्नेहं विष् आवृतम् ज्ञात्वा स्नेह स्वेदैः स _

तद् सिद्ध तैलः देयः स्यान् निरूहः स अनुवासनः

दत्तस् तैः आवृतः स्नेहो न आयाति अभिभवात् अपि
ताव् इमौ पुरुषस्य प्राण अपानौ विपर्यूढौ

पुरुष सम्मितः एष यत् पवमानः

वाग् वा अनुष्टुप्

स यन् निधनेन अभ्यारोहेत् वज्रो वै निधनं वज्रेण दैव्यं मिथुनं वीयात्

अन्नं विराट्

अथ यज्ञायज्ञीयम्

वाग् अनुष्टुप्

स्वारं पुरस्ताद् भवति स्वारम् उपरिष्टात्

अथ साकमश्वं स्वारम्

जन्म एव तत्

वाग् अनुष्टुप्

अथ एताम् स्वरेण जगतीम् अभ्यारोहति

प्राणः स्वरः

अस्मिन्न् एव एतत् रेतसि सिक्ते प्राणं प्रतिदधाति

न वै वाग् वाचं हिनस्ति

पशवो वा इडा

अथ सौभरं निधनम्

अथ नार्मेधम् ऐडम्

ताभ्यां विष्वञ्चि स्वरति

प्राणो वै स्वरः

अन्नं पशवः

अथ एताम् स्वरेण अनुष्टुभम् अभ्यारोहति

नाभि धृताः ह वै गर्भाः

तत् स हिंकारम् भवति

नाभिर् वै हिंकारः

एवं प्रथमः पर्याय एवं द्वितीय एवं तृतीयः

स यदि स्वरस्य अवकाशम् न विन्देद् वाच् निधनेन अभ्यारोहेत्

एतद् वै दैव्यं मिथुनं यद् वाक् च प्राणश् च

प्र एव तेन जनयति

वाङ् निधनम्

तस्य एतत् दश अक्षरम् मध्येनिधनं भवति

दैव्यम् एव तन् मिथुनं दधाति

प्राणः स्वरः
एतद् यत्

तस्य एतस्य अमूर्तस्य एतस्य अमृतस्य एतस्य यत एतस्य त्यस्य एष रसो य एष एतस्मिन् मण्डले पुरुषः

एतद् अमृतम्

अथ नामधेयं सत्यस्य सत्यम् इति

अथ अतस् आदेशो न इति न इति

तस्य ह एतस्य पुरुषस्य रूपम्

स्थितं च यत् च

एतत् त्यम्

एतन् मर्त्यम्

एतद् यत्

त्यस्य ह्य् एष रस इत्य् अधिदैवतम्

वायुश् च आन्तरिक्षः च

प्राणा वै सत्यम्

एतन् मर्त्यम्

द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे

सतो ह्य् एष रसः

एतद् अमृतम्

एतत् सत्

इदम् एव मूर्तं यद् अन्यत् प्राणात् च यश् च अयम् अन्तर् आत्मन्न् आकाशः

अथ अमूर्तम् प्राणश् च यः च अयम् अन्तर् आत्मन्न् आकाशः

एतत् स्थितम्

सत् च त्यं च

तेषाम् एष सत्यम्

अथ अध्यात्मम्

न ह्य् एतस्माद् इति न इति अन्यत् परम् अस्ति

तद् एतन् मूर्तं यद् अन्यद् वायोश् च अन्तरिक्षात् च

सकृत् विद्युत्ता इव ह वा अस्य श्रीर् भवति य एवं वेद

तस्य एतस्य अमूर्तस्य एतस्य अमृतस्य एतस्य यत एतस्य त्यस्य एष रसो यो ऽयं दक्षिणे ऽक्षन् पुरुषः

मूर्तं च एव अमूर्तम् च

तस्य एतस्य मूर्तस्य एतस्य मर्त्यस्य एतस्य स्थितस्य एतस्य सत एष रसो य एष तपति

एतत् सत्

तस्य एतस्य मूर्तस्य एतस्य मर्त्यस्य एतस्य स्थितस्य एतस्य सत एष रसो यत् चक्षुः

एतत् स्थितम्

यथा माहारजनं वासो यथा पाण्डु आविकम् यथा इन्द्रगोपः यथा अग्नि अर्चिः यथा पुण्डरीकं यथा सकृत् विद्युत्तम्
मरुतः प्राणेन इन्द्रे बलेन बृहस्पतिं ब्रह्मवर्चसेन अग्निम् एव इतरेण सर्वेण इति

अष्टो वा समिध आदध्याद् देवकृतस्य इति हुत्वा एव सर्वस्माद् एनसो मुच्यते

त्रय इमे लोका एषां लोकानाम् अभिजित्या अभिक्रान्त्या इति

प्रतिषिद्ध वाच् मनसा अपचारे व्याहृतयः पञ्च सत्य अन्ताः

अनार्जव पैशुन प्रतिषिद्ध आचारान् आद्य प्राशनेषु शूद्रायां च रेतः सिक्त्वा अयोनौ च दोषवति च कर्मण्य् अपि संधि पूर्वे ऽब्लिङ्गाभिर् अप उपस्पृशेद् वारुणीभिर् अन्यैर् वा पवित्रैः

काम अभिदुग्धः ऽस्मि अभिदुग्धो ऽस्मि काम कामाय स्वाहा इति समिधम् आधाय अनुपर्युक्ष्य यज्ञवास्तु कृत्वा उपोत्थाय समासिञ्चतु इति एता त्रिर् उपतिष्ठेत

तद् आहुः कतिधा अवकीर्णी प्रविशति इति

काम अवकीर्णः अस्मि अवकीर्णः ऽस्मि काम कामाय स्वाहा

सो ऽमावास्यायां निशि अग्निम् उपसमाधाय प्रायश् चित्त आज्य आहुतीः जुहोति
तथा नागरकाः केचिद् अन्योन्यस्य हित एषिणः

कुलटाः स्वैरिण्यः परिचारिकाः संवाहिकाः च अपि एतत् प्रयोजयन्ति

परिवर्तित देहौ तु स्त्री पुमांसौ यत् परस्परम्

पुरुषेण च चोद्यमाना विवदेत्

कृच्छ्रेण च अभ्युपगच्छेत्

वत्सः प्रस्रवणे मेध्यः श्वा मृग ग्रहणे शुचिः

तेष्व् एकैकम् अभ्युपगम्य विराम अभीप्साम् दर्शयेत्

कः कदा किं कुतः कुर्याद् इति को ज्ञातुम् अर्हति

तत्र स्त्री रूपिणी स्त्रिया वेषम् आलापम् लीलां भावं मृदु त्वम् भीरु त्वम् मुग्ध ताम् असहिष्णु ताम् व्रीडां च अनुकुर्वीत

तस्या वदने जघन कर्म

तन् निमितम्

तद् एतत् तु न कार्यम्

पुनर् अपि हि आसाम् वदन संसर्गे स्वयम् एव आर्तिम् प्रपद्येत

तस्मिन्न् एव अभ्यर्थनया किंचिद् अधिकं प्रवेशयेत्

कर अवलम्बितम् ओष्ठयोर् उपरि विन्यस्तम् अपविध्य मुखं विधुनुयात्

इति वात्स्यायनः

तत्र स्थिर लिङ्ग ताम् उपलभ्य च अस्य पाणि मन्थेन परिघट्टयेत्

गृहीत प्रत्ययः वा अपि कारयेद् औपरिष्टकम्

वेश्या कामिनः ऽयम् अदोषः

प्रमृष्ट कुण्डलाः च अपि युवानः परिचारकाः

एवं हि आहुः

आत्मानं च अपि सम्प्रेक्ष्य योगान् युञ्जीत वा न वा

शास्त्र अर्थान् व्यापिनो विद्यात् प्रयोगान् तु एक देशिकान्

इति वात्स्यायनः

पुरुषाः च तथा स्त्रीषु कर्म एतत् किल कुर्वते

चापलम् अस्य कुत्सयती इव हसेत्

तत् पार्श्वतोदष्टम्

इति स्त्री रूपिणी

न त्व् एतद् ब्राह्मणो विद्वान् मन्त्री वा राज धूर्धरः

कीर्तिता इति तत् किं स्याद् भक्षणीयं विचक्षणैः

न शास्त्रम् अस्ति इति एतावत् प्रयोगे कारणं भवेत्

द्विविधा तृतीया प्रकृतिः स्त्री रूपिणी पुरुष रूपिणी च

इति आचार्याः

युगपत् सम्प्रयुज्येते स कामः काकिलः स्मृतः

निरपेक्षाः साकेताः संसृज्यन्ते

इति संगरः

तत् कृत्वा जिह्वा अग्रेण सर्वतो घट्टनम् अग्रे च व्यधनम् इति परिमृष्टकम्

एवं हि आहुः

शिष्ट विप्रतिपत्तेः स्मृति वाक्यस्य च स अवकाश त्वात् देश स्थित्याः आत्मनः च वृत्ति प्रत्यय अनुरूपम् प्रवर्तेत

कुर्वन्ति रूढ विश्वासाः परस्पर परिग्रहम्

इति औपरिष्टकम्

कर अवलम्बितस्य ओष्ठ वत् ग्रहणं चुम्बितकम्

निसर्गाद् एव हि मलिन दृष्टयः भवन्ति एताः न परित्याज्याः

सा ततो रतिम् आभिमानिकीं वृत्तिं च लिप्सेत्

तत् औपरिष्टकम् आचक्षते

तस्मिन्न् अपि सिद्धे तत् उत्तरम् इति

हस्तेन अग्रम् अवच्छाद्य पार्श्वतो निर्दशनम् ओष्ठाभ्याम् अवपीड्य भवत्व् एतावद् इति सान्त्वयेत्

केषांचिद् एव कुर्वन्ति नराणाम् औपरिष्टकम्

सन्ति एव पुरुषाः केचित् सन्ति देशाः तथाविधाः

तथाभूतम् एव राग वशात् अर्ध प्रविष्टम् निर्दयम् अवपीड्य अवपीड्य मुञ्चेत्

वेश्याभिर् एव न संसृज्यन्ते आहिच्छत्रिकाः संसृष्टा अपि मुख कर्म तासां परिहरन्ति

निमितं पार्श्वतोदष्टं बहिःसंदंशो ऽन्तःसंदंशश् चुम्बितकं परिमृष्टकम् आम्रचूषितकं संगर इति

तस्माद् गुणवतः त्यक्त्वा चतुरान् त्यागिनः नरान्

सन्ति कालाः च येष्व् एते योगा न स्युर् निरर्थकाः

कृत लक्षणेन अपि उपलब्ध वैकृतेन अपि न चोद्यत इति चेत् स्वयम् उपक्रमेत्

को हि योषितां शीलं शौचम् आचारं चरित्रं प्रत्ययं वचनं वा श्रद्धातुम् अर्हति

तस्माद् याः तु औपरिष्टकम् आचरन्ति न ताभिः सह संसृज्यन्ते प्राच्याः

इति आम्रचूषितकम्

इतरः च पूर्वस्मिन्न् अभ्युपगते तद् उत्तरम् एव अपरम् निर्दिशेत्

अर्थस्य अस्य रहस्य त्वात् चल त्वात् मनसः तथा

वेश्या वत् चरितम् प्रकाशयेत्

वेश्याः खलेषु रज्यन्ते दास हस्तिपक आदिषु
चक्षुष्यं रक्तशमनं रक्तसौम्यं दलाढकम्

वर्तलोहं वट्टलोहं पञ्चलोहं च नीलिका

शुक्लार्म पटल श्लेष्म पित्त कर्ण आमयम् विषम्

कफ वात क्षय प्लीह कृमीन् हन्ति रसायनम्

अष्टापदं चारुरूपं महारजत कर्बुरे

पलाश कदल मोच श्वदंष्ट्रा मोक्षक आदि जाः

मृत्सा मृत्स्ना अमृतासङ्गा जिताकाशी च मृत्तिका

किंचित् कषाय उभयः शीतः पाके कटुः लघुः

भग्न संधान कृत् कण्डू विष विसर्प कुष्ठ जित्

नाडीतरङ्गकः च अन्यः धवलः पाण्डुरः स्मृतः

श्वादंष्ट्र उक्तो मधुरः शीतः स्रोतस् विशोधनः

शोफ दाह क्षत हरः हितः शोधन रोपणे

माणिक्यं शस्यको ज्ञेयो रत्नं वसुमणिः तथा

तापी किरात चीनेषु यवनेषु च निर्मितः

विडं स क्षार मूर्ध अधस् कफ वात अनुलोमनम्

माक्षिकः तुवरः तिक्तः मधुर अम्लः लघुः कटुः

सौवीरं मेचकं कृष्णं सुवीरं रक्तसंवरम्

मेह घ्नम् पित्तलं किंचित् तद्वद् विद्याद् भुजंगकम्

गवेधुकं तु कृमिहृत् रक्तपाषाणकः तथा

पांशुकं कटुकं स्निग्धं स क्षारम् श्लेष्मलं गुरु

रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत्

मङ्गल्या धारणात् ते तु पाप अलक्ष्मी विष अपहाः

हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं व्रण मेह विष कृमीन्

तुत्थकं कटुकं क्षारं कषायं विशदं लघु

रसजं कटुकं तिक्तम् उष्ण वीर्यम् रसायनम्

आढकी तुवरी कांक्षी सुजाता हेमशोधनी

लोहशुद्धिकरो द्रावी टङ्कणः सर्वपाचकः

दार्व्यादि कृत्रिमं दार्व्यं रसजं बालभेषजम्

बोलं जातीरसं पौरं निर्लोहं बर्बरं रसम्

सुवीरजं कालनीलं रक्तसंवरणं हिमम्

वयसः स्थापनं स्निग्धं लेखनं वात पित्त जित्

पीतलोहं वर्त्तलोहं त्रिलोहं सैक्यम् आरकम्

सामुद्रकं सागरक्वं कटुकं लवणाब्धिजम्

वयसः स्थापनं वृष्यं शोफ कुष्ठ गरम् जयेत्

व्यवायी कटुकः पाके स्वर्यो वृष्यो रसायनः

गारुत्मतं मरकतम् अश्मगर्भो हरिन्मणिः

लेखनं कटुकं पाके रोपणं कफ पित्त जित्

शार्दूलजं व्याघ्रनखं व्यालप्रहरणं नखम्

सूतशत्रुर् धातुमारी शुकपुष्पो विकृतकः

दरदं कुरुविन्दं स्यात् अन्यत् चर्मारवर्चसम्

रूक्षं गुरु कफं पित्तं हन्ति दृष्टि प्रसादनम्

रौप्य अनुकारि यत् सत्त्वम् तुत्थं चक्षुष्यम् उत्तमम्

वीर्य उष्णाः लवणाः तीक्ष्णाः क्लेदिनः च विदाहिनः

स्रोतोजं यामुनं नद्यं नदीजं नन्दनं वरम्

शिला नाली नागपुष्पा पार्थिवी करवीरिका

शंखो वारिचरः कम्बुः जलजः दीर्घनिस्वनः

औद्भिदं पार्थिवं चौर्यं भूम्युत्थं पृथिवीभवम्

रसेन्द्रः पारदः सूतो हेमबीजं रजस्वलः

ऊषकक्षारम् और्वं स्याद् औषं सर्वगुणं तथा

रक्तधातुः ताम्रधातुः लोहितं कारजं स्मृतम्

स्वर्णं कार्तस्वरं भर्म गाङ्गेयं कनकं वसु

सिन्धु सौवर्चल विड सामुद्र उद्भिद रोमकैः

जाम्बूनदं भूरि निष्कम् जातरूपं च गैरिकम्

रसाग्र्यं तार्क्ष्यजं तार्क्ष्यम् अन्यत् दार्वीरसोद्भवम्

सैन्धवं प्रवरं तेषां मधुरं रस पाकयोः

चक्षुष्यो दाह हृल्लास कफ पित्त विष अपहः

गुटिका लवणम् भेदि दीपनं पित्त कोपनम्

रूप्यं शीतं कषाय अम्लम् स्वादु पाक रसम् सरम्

भूम्या उद्भिद्य जातस्य क्षार तोयस्य शोषणात्

पिण्डं स्तोकं कालकूटं स्तोमकं वासगन्धकम्

मेह मेदस् कृमीन् तेषाम् किट्टं तद्वत् यथा आयसम्

निहन्ति विष दाह अस्र कण्डू कुष्ठ अश्म हृद् गदान्

विष कुष्ठ नख स्वेद दौर्गन्ध्य अश्रु ग्रह ज्वरान्

सूर्यकान्तो वह्निमणिर् अर्काह्वो दहनोपलः

हिङ्गुलं लघु तिक्त उष्णम् कटु उष्णम् रस पाकयोः

मयूरग्रीवकं च अन्यत् खर्परं कर्परी तथा

ताप्यः सूर्य अंशु संतप्तः माधवे मासि दृश्यते

यदृच्छाधिगतं हार्यं कापोतं नेत्रभूषणम्

रङ्गं वङ्गं रूपशंखं निघटं पिच्चटं सितम्

टङ्कणं टङ्कणक्षारो मालतीरससंभवः

त्रिलोचनो हेमनिधिः शिवपुत्रो रसोत्तमः

शीतं त्रपुकम् आनीलं खरटी नीलिका घनम्

किंचिद् अल्प अन्तर गुणः स्वर्जिकाक्षार उच्यते

सामुद्रं मधुरं पाके स तिक्तम् कटुकं गुरु

केश्यो हस्ति मदः श्वित्र रञ्जनः विष नाशनः
पुष्पाञ्जनं रीतिपुष्पं कौसुमं कुसुमाञ्जनम्

सामुद्रलवण अक्षीबे त्रिकूटं वारिसम्भवम्

वीर्य उष्णम् कटुकं पाके सुगन्धि उद्गार शोधनम्

सैन्धवं रुचकं कृष्णं विडं सामुद्रम् औद्भिदम्

शम्बूकः सृष्ट विष् मूत्रः मधुरः पित्त रोग हा

गोरोचना हिमा तिक्ता रूक्षा मङ्गल कान्ति दा

सौवीरं मधुरं स्निग्धं कषायं लेखनं हिमम्

मनःशिला कटुः तिक्ता लेखना उष्णा गुरुः सरा

प्रक्लेदी कटुकः पाके वीर्य उष्णः रक्तपित्त कृत्

जतु अश्मजम् मन्दरोत्थं गिरिजं गिरिसाह्वयम्

हिण्डीरो ऽब्धिकफः फेनः तथा वारिकफः अब्धिजः

यवक्षारः स्वर्जिका आख्यः टङ्कणः तिल नाल जः

अब्धिफेनो लघुः शीतः कषायो लेखनो जयेत्

स्निग्धं रुच्यं हिमं वृष्यं सूक्ष्मं नेत्र्यं त्रिदोष हृत्

रूक्षं दृश्यं कफ श्वास पाण्डु ता कफ वात जित्

घृष्टे तु गैरिक आकारम् एतत् स्रोतोज लक्षणम्

पांशुजं पांशुलवणं पांशुकं वसुकं परम्

कांस्यं लोहनिभं घोषं प्रकाशं कमलं लवम्

रीतिः तिक्ता हिमा रूक्षा वातला कफ पित्त जित्

अन्यत् तार उद्भवम् शुभ्रं तारजं रजत उपमम्

मेधाह्वं पीतकं शुभ्रं गिरिजं गिरिजामलम्

विष लक्ष्मी ग्रह उन्माद गर्भस्राव क्षत अस्र _

पारावत कपोत आभम् भिन्नं वह्नि सम प्रभम्

तापीजं माक्षिकं ताप्यं मधुधातुः शिलामधुः

बदरीछदनं काशी च अन्या हट्टविलासिनी

मनःशिला मनोगुप्ता मनोह्वा नागजिह्विका

वामकः क्षार उद्दिष्टो मेदस् घ्नः वस्ति शोधनः

मेध्यो वृष्यः त्रिदोष घ्नः गर्भाशय विशोधनः

गैरिकं गिरिजं धातु _ त्व गवेधुकम्

पित्तलः कटुकः पाके कण्डू विसर्प कुष्ठ _

सैन्धवं सिन्धु सिन्धूत्थं नादेयं विमलं वरम्

ओजस्करं स्थैर्य करम् वाच् विशुद्धि करम् जयेत्

वात अस्र अर्शस् कृमि श्वास शोफ उन्माद उदर क्षयान्

लवणानां प्रयोगे तु सैन्धव आदि प्रयोजयेत्

आरकूटं राजरीती राज्ञीरीतिः महेश्वरी

विष अश्म कुष्ठ कण्डू घ्नम् तद् गुणम् कार्परं स्मृतम्

काशीशं धातुकाशीशं शोधनं खेचरं तथा

मयूर ग्रीव संकाशम् घृत गो क्षीर संनिभम्

निहन्ति कफ वात आम श्वास शूल गल आमयान्

शीशं बहुमलं नागम् उरगम् भुजगं गुरु

नागरक्तं वानपिष्टं वसन्तोत्सवमण्डनम्

शुक्र ओजस् केश दृष्टि घ्नाः कटवः पटवः सराः

सिन्दूरं कटुकं च उष्णम् व्रण शोधन रोपणम्

राजावर्तः कृष्णमणिः सुवर्णाभो घनप्रभः

कफ वात कृमि ध्वंसि लेखनं पाचनं मतम्

छेदि योगवहं हन्ति कफ कुष्ठ अश्म पाण्डु ताः

लवणं लवणं सर्वं पाचनं रोचनं मृदु

सौगन्धिकं च जरणम् अक्षम् अन्यद् अगन्धिकम्

पारदः कृमि कुष्ठ घ्नः चक्षुष्यः च रसायनम्

लोहं कृष्णं घनलोहं वीरं चीमरम् आयसम्

मधुरं सृष्ट विष् मूत्रम् स्निग्ध रूक्षम् बल अपहम्

वल्मीक शिखर आकारम् भिन्नम् अञ्जन संनिभम्

क्षारः सुवर्चिका पाक्यौ स्रोतोघ्नी पोतकः स्मृतः

स्वर्जिका स्वर्जिकाक्षारः सुखवर्चः सुवर्चिका

वर्ण्या स्निग्धा कफ श्वास कास भूत विष अस्र हा

कृष्णं च कृष्णलवणं मेचकं तिलकं तथा

अश्मयोनिर् नीलमणिर् वैदूर्यं बालवायजम्

शस्त्रकुण्ठं च अश्मसारः रक्षणं समयान्तकम्

अन्यद् वितुन्नकं दृश्यं किटिभं हेमतारकम्

पीतकं पीतनं गौरं गोदनं नरमण्डनम्

नख द्वयम् लघु स्वादु कटुकं रस पाकयोः

हरितालं कषाय उष्णम् कटु स्निग्धं हरेद् विषम्

चक्षुष्यो लेखनो हन्ति दोष कुष्ठ विष क्षयान्

व्याघ्राङ्घ्रिजं व्याघ्रतलं कूटस्थं चक्रकारकम्

अतिरक्तं वालुकितं सैकतं क्रौञ्चलोहितम्

मङ्गल्या गौतमी गौरी भोग्या रुच्या च पाचनी

रसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं रसगर्भं रसोत्तमम्

दीपनं लघु तीक्ष्ण उष्णम् रूक्षं रुच्यं व्यवायि च

क्रमात् तिक्त ऊषणः च एव मधुर त्वे अपि लेखनः

नैपालीयं रत्नधातुः मिहिरं रवि नामकम्

वज्र तुल्य गुणः हृद्यो वैक्रान्तो विष नाशनः

स स्नेहम् कटुकं तीक्ष्णं सूक्ष्मं शूल विबन्ध नुद्

विबन्ध आनाह पाण्डु त्व बलास ग्रहणी कृमीन्

मेध्या गो पित्त जा वश्या पिङ्गला रोचना स्मृता
बोलः तिक्तः कटुः स्वादुः पाचनो दीपनो हिमः

चक्षुष्यं प्रवरं ग्राहि तद्वत् स्रोतोञ्जनं मतम्

वर्त्तलोहं हिमं रूक्षं कटु अम्लम् कफ पित्त जित्

चामीकरं शातकुम्भं सुरेलशः सुवासकम्

पारावतं पार्वतीयम् अञ्जनं नेत्रभूषणम्

अप्सु संप्लवते च अपि मायूरं तुत्थ लक्षणम्

रसगन्धं च गोमतं नालिकं बलम्

सुवर्ण शैल प्रभवः विष्णुना काञ्चनः तु सः

मुक्तास्फोटो ऽब्धिमण्डूकी शुक्तिः च मणिमन्दिरः

रजतं रुचिरं रौप्यं सुवर्णं मरुपादजम्

पौतिकं मौक्तिकं मुक्ता मुक्ताफल रसोद्भवे

चराचरा वराटाः च कपर्दा जलशुक्तयः

अपरं रोमलवणं रोमकं वस्तकं तथा

तद्वत् शङ्खनकः शंखो विशेषात् क्लेदनो गुरुः

विबन्ध आनाह विष्टम्भ हृद् रुज् गौरव शूल नुद्

कफ पित्त विष श्वित्र कण्डू व्रण विसर्पकान्

रसलोहं लोकनाथो ज्ञानरेतो महानलः

रक्तलं लघु तीक्ष्ण उष्णम् सूक्ष्मं वात अनुलोमनम्

सुवर्ण वर्णः विज्ञेयो माक्षिको धातुः उत्तमः

पित्त घ्नाः शुक्तयः सृष्ट विष् मूत्राः चक्षुषोर् हिताः

औद्भिदं तीक्ष्णम् उत्क्लेशि स क्षारम् कटु तिक्तकम्

उषक्षारो मूत्र योनि केश अनिल बल अपहः

हीरकं भिदुरं वज्रं रत्नमुख्यं वराटकम्

वैगन्धो गन्धपाषाणो गन्धको गन्धमादनः

ताम्रं शुल्बं सर्वलोहं त्र्यम्बकं सर्ववर्चसम्

सुवर्णगैरिकं तद्वत् चक्षुष्यं वमि वात नुद्

मौलाकारं चारुकैलम् औष आह्वम् छेदनं कटु

संधिनालः कररुहः करजो नखरः खरः

दीपनाः पाचना रूक्षा विशदा रक्तपित्त दाः

हन्ति अपस्मार कुष्ठ अर्शस् भग्न स्वेद ग्रह ज्वरान्

क्षारं पाक्यः तीक्ष्णरसः याव्यः पाको यवाग्रजः

प्रमेह नाश कृत् छर्दि रोग घ्नः राजवर्तकः

शुष्काशुष्कस् तोयमलो जलफेनो ऽब्धिफेनकः

सौधं तारं तप्तरूपं सितारागं महासुधम्

चक्षुष्यो लेखनः पक्तिशूल पित्त कफ अस्र जित्

ज्वर कास श्वास वस्ति रोग हृत् रस बन्धकः

त्रपुकं तिक्तकं भेदि लघु उष्णम् लेखनं पटु

मङ्कोलूकः शिलाधातुः श्यामशुक्ला सिता खटी

वप्रं धातुमलं वङ्गमलं कृष्णं महाबलम्

टङ्कणो दीपनो रूक्षः श्लेष्म घ्नः अनिल पित्त कृत्

द्व्यष्टं म्लेच्छमुखं रक्तम् अरविन्ददलप्रभम्

शिलाह्वं कटु तिक्त उष्णम् कटु पाकम् रसायनम्

कुष्ठ क्षय ज्वर हरः देह लोह करः स्मृतः

क्षुद्रशङ्खाः शङ्खनकाः शम्बूकाः क्षुल्लका मताः

परीति रीतिजं पुष्पं पुष्पकेतुः च पौष्पकम्

सु स्निग्धम् स्वादु वात घ्नम् श्लेष्मलं न अति पित्तलम्

नाना धातु मया कारा वालुका सिकता मता

शिलात्मकं मणिमन्थं धौतेयं च पटूत्तमम्

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफ जन्तु जित्

रोमकं कटुकं पाके लघु अभिष्यन्दि मूत्रलम्

मणिरागकरं म्लेच्छं गैरिकं हंसपादिकम्

अन्यत् स्वर्णनिभम् स्वर्णगैरिकं स्वर्णभूषणम्

तिक्त उष्णम् शुक्रलं वर्ण्यं हृद्यं हन्ति कफ अनिलौ

प्रलोभिनी लोकमाता सूक्ष्मा स्वर्णसमुद्भवा

गुरुश्रेष्ठं सलवणं कस्तारं विकटं रजः

सिंहानं लोहविष्ठा तु मण्डूरं स्याद् अयोमलः

वर्तं माक्षिकधातुः स्यात् संवर्तं वरमाक्षिकम्

तुत्थं कर्परिकातुत्थम् अमृतासङ्गम् एव च

गन्धारभूषणं रक्तं सिन्दूरं नागसंभवम्

रुचकं रोचनं हृद्यं दीपनं विशदं लघु

षड्लोहसंभवं ज्ञेयं शिलानिस्यन्दि पार्वतम्

प्रवालं वह्निकाग्रं च विद्रुमं रक्तवर्णकम्

अन्यः क्षीरपाकः च अन्यः सुधापाषाणको मतः

विदाहि गुरु अभिष्यन्दि गुल्म उदावर्त शूल जित्

तिक्तं केश्यं विष श्वित्र स कृच्छ्र अश्म कफ अपहम्

कुचैला कुनटी गोला नेपाला कवरी कला

कृष्णमृत् क्षत दाह अस्र प्रदरेषु प्रशस्यते

शिवं शीतशिवं शुद्धं सिन्धुजं लवणं परम्

स्वादु पाक रसम् तिक्तं हृद्यं गुरु रसायनम्

कांस्यं कषायं तिक्त उष्णम् लेखनं विशदं सरम्

काचं पाक्यं त्रिकूटं स्यात् सर्वम् तु लवणं कटु

वंशकारो बलिवसा वरसौगन्धिको बली

हरितालम् आलम् तालं पिञ्जरं विस्रगन्धिकम्

शुद्धं कुप्यं वसुश्रेष्ठं विमलं श्वेतकं शिवम्
गुल्म अर्शस् ग्रहणी प्लीह पाण्डु आनाह हृद् आमयान्

अभ्रकं मधुरं शीतं कषायं गुरु धातु कृत्

कफ पित्तम् गरं शूलं शोफ अर्शस् कुष्ठ पाण्डु ताः

लेली लेलीतको गन्धो गन्धाश्मा पीतगन्धकः

सैन्धवं लवणं स्वादु दीपनं पाचनं लघु

कफ घ्नम् छेदनं व्रण्यं मुख नेत्र विकार जित्

गन्धकः कटुकः तिक्तः वीर्य उष्णः तुवरः सरः

अयः कालायसं तीक्ष्णं पिण्डं पारवसं घनम्

योगेष्टं यवनेष्टं च विशिष्टं धातुशोधनम्

शङ्खः च अश्वखुरः शुक्तिः शिल्पी नागहनुर् हनुः

वात घ्नम् तीक्ष्णम् अति उष्णम् भेदि सूक्ष्मं व्यवायि च

तपनीयं भूरिचन्द्रं कल्याणं कलधौतकम्

कासीसम् अम्लम् स क्षारम् कषाय उष्णम् दृशोः हितम्

शैलेयं शीतलं रुच्यं लघु श्लेष्म ज्वर अपहम्

शिलाह्वं शैलनिर्यासं शिलाजतु अद्रिजतु अपि

यवक्षारो लघुः स्निग्धः सु सूक्ष्मः वह्नि दीपनः

सुवर्णं बृंहणं वृष्यं कषायं लेखनं हिमम्