tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यूष्णा उपसिञ्चति

आश्राव्य आह वनस्पतये प्रेष्य इति

अभिघारयति

अथ पशोर् अवदानानि संमृशति ऐन्द्रः प्राणो अङ्गे अङ्गे ऐन्द्रो ऽपानो अङ्गे अङ्गे विबोभुवत् देव त्वष्टर् भूरि ते सं सम् एतु विषुरूपा यत् सलक्ष्माणो भवथ

वषट्कृत उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर् जुहोति

आश्राव्य आह अग्नये स्विष्टकृते प्रेष्य इति

संमृष्टस्य पशोः प्रतीचीं जाघनीं हरन्ति

प्रतिप्रस्थाता एषः उत्तरतो वसा होमम् धारयंस् तिष्ठति

अथ दक्षिणेन पार्श्वेन वसा होमम् प्रयौति कुम्बतः श्रीर् असि अग्निस् त्वा श्रीणातु आपः सम् अरिणन् वातस्य त्वा ध्रज्यै पूष्णो रंह्या अपाम् ओषधीनां रोहिष्या इति

अथ जिह्वाया अथ वक्षसो ऽथ तनिम्नो ऽथ वृक्ययोर् अथ सव्यस्य दोष्णो ऽथ दक्षिणस्य पार्श्वस्य अथ सव्यस्य अथ दक्षिणायै श्रोणेर् अध्युद्ध्यै

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह इन्द्र अग्निभ्याम् छागस्य हविः प्रस्थितं प्रेष्य इति

त्रैधं गुदं कृत्वा अणिमत् स्विष्टकृते निदधाति स्थविमद् उपयड्भ्यो मध्यं द्वैधं कृत्वा जुह्वाम् अवदधाति

एतस्य होमम् अनु प्रतिप्रस्थाता वसा होम उद्रेकेण दिशो जुहोति दिशः प्रदिश आदिशो विदिश उद्दिशः स्वाहा दिग्भ्यो नमो दिग्भ्यः स्वाहा इति

अथ हृदयं जिह्वां वक्षस् तनिम मतस्नौ वनिष्ठुम् इति पात्र्यां समवधाय यूष्णा उपसिञ्चति

यूष्णा उपसिञ्चति

वषट्कृत उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर् जुहोति

अथ आह ब्रह्मणे वक्षः परिहर इति

देवत्रा यन्तम् अवसे सखायो अनु त्वा माता पितरो मदन्तु इति

द्विर् अभिघारयति

हृदयस्य एव अग्रे द्विर् अवद्यति

प्रतिपरिहरन्ति पशुम्

मनोतायै हविषो अवदीयमानस्य अनुब्रूहि इति

वषट्कृते हविर् जुहोति

अभिघारयति

अथ उपभृति स्विष्टकृते सर्वेषां त्रि अङ्गाणाम् सकृत् सकृत् समवद्यति

प्राश्नन्ति

सकृद् दक्षिणस्य दोष्णः पिशितं प्रच्छिद्य अवदधाति सकृत् सव्यायै श्रोणेर् अणिमद् गुदस्य अथ वृक्य मेदः यूषन्न् अवधाय तेन उपभृतम् प्रोर्णोति

अथ प्रदक्षिणम् आवृत्य पृषदाज्यात् स्रुवेण उपघ्नन् आह वनस्पतये अनुब्रूहि इति

तद् ब्रह्मा प्रतिगृह्णाति

अथ जुहू उपभृतौ आददान आह इन्द्र अग्निभ्याम् छागस्य हविषो अनुब्रूहि इति

यूष्णा उपसिञ्चति

अथ कंसे वा चमसे वा वसा होमम् गृह्णाति

अभिघारयति

अथ समावपमान आह अग्नये स्विष्टकृते अनुब्रूहि इति

सो ऽर्धर्चे याज्यायै वसा होमम् जुहोति घृतं घृत पावानः पिबत वसां वसा पावानः पिबत अन्तरिक्षस्य हविर् असि स्वाहा त्वा अन्तरिक्षाय स्वाहा इति
अथ अतस् साकंप्रस्थाय्यस्य

साकं संप्रयजन्ते

क्षत्रम् इव एष यज्ञः

क्षत्रेण शत्रून्त् सहा इति

स एतं यज्ञ क्रतुम् अपश्यद् वसिष्ठयज्ञम्

क्षत्रम् अमावास्या

वसिष्ठो ऽकामयत हत पुत्रः प्रजायेय प्रजया पशुभिर् अभि सौदासान् भवेयम् इति

तेन श्रैष्ठ्य कामः पौरुष कामः यजते

साकंप्रस्थाय्येन इष्यन्न् एतस्याम् एव अमावास्यायाम् प्रयुङ्क्ते तस्या उक्तं ब्राह्मणम्

तथा उ एव एतत् यजमानो यद् वसिष्ठयज्ञेन यजते

प्रजायते प्रजया पशुभिर् अभि द्विषतो भ्रातृव्यान् भवति

साकं संभक्षयन्ते

अथ अतस् वसिष्ठयज्ञस्य

ब्रह्म वै पौर्णमासी

स एष श्रैष्ठ्य कामस्य पौरुष कामस्य यज्ञः
तथा दान्तेषु

हिरण्यम् अल्पीयो अ भोगात् आगच्छेद् औदुम्बर्याम् आश्लेषयेत्

बृहद् असि इति उत्तरं चक्रम्

ग्नास् त्वा अकृन्तन् इति वसनस्य

आदित्यानाम् इति रथ शिरः आलभ्य जपेत्

ग्लायेच् चेद् यथासनं वै तत् सर्वं जपेत्

अवरुह्य सकृद् वारुणम् उक्त्वा यथादैवतम् आदिश्य उपरिष्टात् जपम् जपेद् इति गौतमः

तद् अपि वेदितं शम रथम् शाखा स्तम्भम् आलभ्य अन्तरा चक्र वर्त्मनी एतेन एव अन्वीक्षेत

तथा तिल माषान्

ॐ इति वा ऊम् इति वा

यद् रथ्यं स्यात् तेन तत् प्रतिगृह्णीयात्

पृष्ठ्यं चेद् दद्यात् प्राग् वारुणाद् अश्व नामानि जपेत्

वामदेव्यम् असि इति अधिष्ठानम्

तद् अपि वेदितम् अवपन्नं दक्षिणं चक्रं निर्वर्त्य खम् अन्वीक्षयेत् पूर्वस्य अन्तेन ते त्वा अग्नयः इति

तूष्णीम् अयज्ञे दक्षिणा इति धानंजय्यः

पुरस्तात् जपात् वा

भूर् भुवः स्वर् इति गौतमः

दक्षिणेन रथं गत्वा रथन्तरम् असि इति दक्षिणं चक्रम् आलभेत्

वैश्वानर इति दक्षिणेन पादेन आरोहेत्

समस्तान् व्रीहि यवान् एक क्रतौ प्रतिगृह्णीयात्

यद् रथ्यं स्याद् वायोर् इति चर्मण्यं प्रतिगृह्णीयान् नक्षत्राणाम् इत्य् अस्थि मयम् सूर्यस्य इति अयः लोहे हिरण्यं च

दास इति दक्षिणान् अवगृह्णीयात्

संमार्जन प्रभृति एतत् सर्वं कृत्वा विमुच्य नाना पुरस्तात् जप उपरिष्टात् जपौ वारुणम् अश्वेभ्यो रथाय च इति धानंजय्यः

अन्नस्य इति प्राग् वारुणाद् अवेः

कृशा इति सव्यान् अभीशून् आयच्छेत्

तद् उदस्येद् अ तान्तवे

प्राजापत्येन अन् आदिष्ट देवताः प्रतिगृह्णीयात्
ततः परम् अति त्वरया विशेषवत् समुच्चयेन राग संधुक्षण अर्थम्

सुप्तस्य मुखम् अवलोकयन्त्याः स्व अभिप्रायेण चुम्बनं राग दीपनम्

इति चुम्बन विशेषाः

अङ्गुलि सम्पुटेन पिण्डीकृत्य निर्दशनम् ओष्ठ पुटेन अवपीडयेत् इति अवपीडितकम् पञ्चमम् अपि करणम्

तानि प्रथम रते न अति व्यक्तानि विकल्पेन च प्रयुञ्जीत

बलात् कारेण नियुक्ता मुखे मुखम् आधत्ते न तु विचेष्टत इति निमित्तकम्

प्रमत्तस्य विवदमानस्य वा अन्यतो ऽभिमुखस्य सुप्त अभिमुखस्य वा निद्रा व्याघात अर्थम् चलितकम्

रागस्य अन् अपेक्षित त्वात्

समं तिर्यग् उद्भ्रान्तम् अवपीडितकम् इति चतुर्विधम् अपरे

आदर्शे कुड्ये सलिले वा प्रयोज्यायाः छाया चुम्बनम् आकार प्रदर्शन अर्थम् एव कार्यम्

द्यूतं च अत्र प्रवर्तयेत्

राग वशात् देश प्रवृत्त्याः च सन्ति तानि तानि स्थानानि न तु सर्व जन प्रयोज्यानि इति वात्स्यायनः

इति वात्स्यायनः

प्रहणन शीत्कृतयोः च संप्रयोगे

तत्र अपि जिता द्विगुणम् आयस्येत्

ललाट अलक कपोल नयन वक्षस् स्तन ओष्ठ अन्तर् मुखेषु चुम्बनम्

वदने प्रवेशितं च ओष्ठम् मनाक् अपत्रपा अवग्रहीतुम् इच्छन्ती स्यन्दयति स्वम् ओष्ठं न उत्तरम् उत्सहत इति स्फुरितकम्

चण्ड वेगयोः एव तु एषाम् प्रयोगः

निमित्तकं स्फुरितकं घट्टितकम् इति त्रीणि कन्या चुम्बनानि

ऊरु संधि बाहु नाभि मूलयोः लाटानाम्

ईषत् परिगृह्य विनिमीलित नयना करेण च तस्य नयने अवच्छादयन्ती जिह्वा अग्रेण घट्टयति इति घट्टितकम्

विश्रब्धस्य प्रमत्तस्य वा अधरम् अवगृह्य दशन अन्तर्गतम् अनिर्गमं कृत्वा हसेद् उत्क्रोशेत् तर्जयेद् वल्गेद् आह्वयेत् नृत्येत् प्रनर्तित भ्रुवा च विचल नयनेन मुखेन विहसन्ती तानि तानि च ब्रूयात्

एतेन नख दशन छेद्य प्रहणन द्यूत कलहाः व्याख्याताः

चिर रात्रौ आगतस्य शयन सुप्तायाः स्व अभिप्राय चुम्बनम् प्रातिबोधिकम्

इति उत्तर चुम्बितम्

एतेन बलाद् वदन रदन ग्रहणम् दानं च व्याख्यातम्

पूर्वम् अधर सम्पादनेन जितम् इदं स्यात्

करणेन च तेन एव चुम्बिते प्रतिचुम्बितम्

कृते प्रतिकृतं कुर्यात् ताडिते प्रतिताडितम्

तस्यां चुम्बत्याम् अयम् अपि उत्तरम् गृह्णीयात्

इति संपुटकं स्त्रियाः पुंसो वा अजात व्यञ्जनस्य

बालस्य चित्रकर्मणः प्रतिमायाः च चुम्बनं संक्रान्तकम् आलिङ्गनं च

सा अपि तु भाव जिज्ञासा अर्थिनी नायकस्य आगमन कालम् संलक्ष्य व्याजेन सुप्ता स्यात्

राग योगात्

इति चुम्बन द्यूत कलहः

तथाभूत त्वात् रागस्य

प्राक् संयोगात् एषां प्राधान्येन प्रयोगः

समं पीडितम् अञ्चितं मृदु शेष अङ्गेषु चुम्बनं स्थान विशेष योगात्

तद् यथा

ओष्ठ संदंशेन अवगृह्य ओष्ठ द्वयम् अपि चुम्बेत

चुम्बन नख दशन छेद्यानाम् न पौर्वापर्यम् अस्ति
न उपानह् वर्जितः वा अथ जल आदि रहितः तथा

तिरोहितं वाससा वा न आदर्श अन्तर गामिनम्

न उच्छिष्टः संविशेत् नित्यम् न नग्नः स्नानम् आचरेत्

न शिश्न उदर चापल्यम् न च श्रवणयोः क्वचित्

न शूद्राय मतिं दद्यात् कृशरं पायसं दधि

न अक्षैः क्रीडेत् न धावेत न अप्सु विष् मूत्रम् आचरेत्

अमेध्य लिप्तम् अन्यत् वा लोहितं वा विषाणि वा

प्राणान् अपहरति एवम् याचकः तस्य दुर्मतिः

न अश्नीयात् भार्यया सार्धम् न एनाम् ईक्षेत च अश्नतीम्

यः तु देवान् ऋषीन् विप्रान् वेदान् वा निन्दति द्विजः

न देव द्रव्य हारी स्याद् विशेषेण द्विजोत्तमः

बहिस् निष्क्रमणम् च एव न कुर्वीत कथञ्चन

कुलानि अकुल ताम् यान्ति यानि हीनानि धर्मतः

छद्मना आचरितम् यत् च व्रतं रक्षांसि गच्छति

न च क्रोध वशम् गच्छेद् द्वेषं रागं च वर्जयेत्

देव द्रोहात् गुरु द्रोहः कोटि कोटि गुण अधिकः

न आक्रामेत् कामतस् छायाम् ब्राह्मणानां च गोः अपि

वर्जयेत् मार्जनी रेणुम्

न एकः ऽध्वानं प्रपद्येत न अधार्मिक जनैः सह

देवतायतनं प्राज्ञो देवानां च एव सत्रिणाम्

बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्म विनाशकाः

अनृतात् पारदार्यात् च तथा अभक्ष्यस्य भक्षणात्

न च मूत्रं पुरीषं वा न च संस्पृष्ट मैथुनम्

न च आसनम् पदा वा अपि न देव प्रतिमाम् स्पृशेत्

पुण्य स्थान उदक स्थाने सीमान्तं वा कृषेत् न तु

एक पङ्क्ति उपविष्टाः ये न स्पृशन्ति परस्परम्

न अभिहन्यात् जलम् पद्भ्यां पाणिना वा कदाचन

ज्ञान अपवादः नास्तिक्यं तस्मात् कोटि गुण अधिकम्

न उत्सङ्गे भक्षयेद् भक्ष्यं वृथा चेष्टां च न आचरेत्

अ दत्त आदानम् अ स्तेयम् मनुः प्राह प्रजापतिः

न अन्यत्र निवसेत् पुण्यं न अन्त्यज ग्राम संनिधौ

न च अङ्ग नख वादम् वै कुर्यात् न अञ्जलिना पिबेत्

अश्रौत धर्म आचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

कारयित्वा स्व कर्माणि कारून् पश्चात् न वञ्चयेत्

तिल मुद्ग यव आदीनाम् मुष्टिः ग्राह्या पथि स्थितैः

वेद निन्दाम् देव निन्दाम् प्रयत्नेन विवर्जयेत्

न पाणि पाद वाच् नेत्र चापल्यम् समुपाश्रयेत्

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन सांकर्यं परिवर्जयेत्

स्वम् अग्निम् न एव हस्तेन स्पृशेत् न अप्सु चिरं वसेत्

तूष्णीम् आसीत निन्दायां न ब्रूयात् किंचिद् उत्तरम्

परस्मै कथयेद् विद्वान् शशिनं वा कदाचन

स लिङ्गिनां हरेत् एनः तिर्यग्योनौ च जायते

सायम् प्रातर् गृह द्वारान् भिक्षा अर्थम् न अवघट्टयेत्

वेद निन्दा रतान् मर्त्यान् देव निन्दा रतान् तथा

न अङ्गार भस्म केश आदिषु अधितिष्ठेत् कदाचन

न च अग्निम् लङ्घयेद् धीमान् न उपदध्यात् अधस् क्वचित्

न उदक्याम् अभिभाषेत न अशुचिम् वा द्विजोत्तमः

पुण्याः च विश्रुता नद्यः तत्र वा निवसेद् द्विजः

न नखैः विलिखेत् भूमिं गां च संवेशयेत् न हि

न कुर्यात् शुष्क वैराणि विवादं च न पैशुनम्

सह अध्यायः तु दशमः सह याजनम् एव च

न लङ्घयेत् च मूत्रं वा न अधितिष्ठेत् कदाचन

न विषं विषम् इति आहुः ब्रह्म स्वम् विषम् उच्यते

कुविवाहैः च

बहिस् माल्यम् बहिस् गन्धम् भार्यया सह भोजनम्

देवं ब्राह्मणान् गाम् अथ अपि वा

तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद् बुधः

वै गुरुं देवं वेदं वा स उपबृंहणम्

न उत्तरेत् अन् उपस्पृश्य न अप्सु रेतः समुत्सृजेत्

अर्ध क्रोशात् नदी कूलम् वर्जयित्वा द्विजोत्तमः

धर्म अर्थम् केवलं विप्रा हि अन्यथा पतितो भवेत्

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयात् न शूद्र पतितात् अपि

सद्यः पतन्ति पापेषु कर्मणः तस्य तत् फलम्

न अशुचिः सूर्य सोम आदीन् ग्रहान् आलोकयेत् बुधः

समीपे वा व्यवस्थानात् पापं संक्रमते नृणाम्

न नदीषु नदीं ब्रूयात् पर्वतेषु च पर्वतान्

न भक्षयेत् अभक्ष्याणि न अपेयम् च पिबेद् द्विजः

न अवगाहेत् अगाध अम्बु धारयेत् न अनिमित्ततस्

न म्लेच्छ भाषाम् शिक्षेत न आकर्षेत् च पदासनम्

अश्रोत्रियेषु वै दानाद् वृषलेषु तथा एव च
चैत्यं वृक्षं न वै छिन्द्यात् न अप्सु ष्ठीवनम् आचरेत्

न अग्नौ प्रतापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद् बुधः

आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्

कुलानि अकुल ताम् यान्ति ब्राह्मण अतिक्रमेण च

न मूर्खैः न अवलिप्तैः च न अन्त्यैः न अन्त्यावसायिभिः

मुक्त्वा समुद्रयोः देशम् न अन्यत्र निवसेद् द्विजः

क्षुधा आर्तैः न अन्यथा विप्रा धर्म विद्भिः इति स्थितिः

आवासे भोजने वा अपि न त्यजेत्

भस्मना कृत मर्यादाः न तेषां संकरो भवेत्

कुर्याद् विमर्दनं धीमान् न अकस्मात् एव निष्फलम्

न देव गुरु विप्राणाम् दीयमानं तु वारयेत्

हिमवत् विन्ध्ययोः मध्ये पूर्व पश्चिमयोः शुभम्

व्यास उवाच

मुखे न एव धमेत् अग्निम् मुखात् अग्निः अजायत

परस्परं पशून् व्यालान् पक्षिणो न अवबोधयेत्

न पश्येत् प्रेत संस्पर्शम् न क्रुद्धस्य गुरोः मुखम्

द्विज निन्दा रतान् च एव मनसा अपि न चिन्तयेत्

न अहितम् न अप्रियम् वाक्यं न स्तेनः स्यात् कदाचन

स तेन तुल्य दोषः स्यात् मिथ्या द्विर् भवेत्

न दन्तैः नख रोमाणि छिन्द्यात् सुप्तं न बोधयेत्

पर क्षेत्रे गां धयन्तीं न च आचक्षीत कस्यचित्

तानि पुत्रान् पशून् घ्नन्ति तेषां मिथ्या अभिशंसिनाम्

न रात्रौ न अरिणा सार्धं न विना च कमण्डलुम्

एकादश समुद्दिष्टा दोषाः सांकर्य संज्ञिताः

न कूपम् अवरोहेत न अवेक्षेत अशुचिः क्वचित्

गोभिः च दैवतैः विप्रैः कृष्या राज उपसेवया

न निन्देद् योगिनः सिद्धान् व्रतिनो वा यतीन् तथा

शिरो अभ्यङ्ग अवशिष्टेन तैलेन अङ्गम् न लेपयेत्

न विशिष्टान् असत्कुर्यात् न आत्मानम् वा शपेद् बुधः

याजनं योनि सम्बन्धम् सहवासं च भाषणम्

न आत्मानम् च अवमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत्

एक शय्या आसनम् पङ्क्तिः भाण्ड पक्व अन्न मिश्रणम्

पर बाधम् न कुर्वीत जल वात आतप आदिभिः

न अस्तम् यान्तं न वारि स्थम् न उपसृष्टम् न

याजन अध्यापने योनिः तथा एव सहभोजनम्

पाषण्डिनो विकर्म स्थान् वाम आचारान् तथा एव च

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे षोडशो ऽध्यायः

न च एनम् पादतः कुर्यात् मुखेन न धमेद् बुधः

न पक्षकेण उपधमेत् न शूर्पेण न पाणिना

पतित व्यङ्ग चण्डालान् उच्छिष्टात् न अवलोकयेत्

न सर्प शस्त्रैः क्रीडेत स्वानि खानि न संस्पृशेत्

न हीनान् उपसेवेत न च तीक्ष्ण मतीन् क्वचित्

न अशुद्धः ऽग्निं परिचरेत् न देवान् कीर्तयेत् ऋषीन्

अलिङ्गी लिङ्गि वेषेण यो वृत्तिम् उपजीवति

तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलम् एव वा

न आमुक्त बन्धन अङ्गाम् वा न उन्मत्तम् मत्तम् एव वा

तुष अङ्गार करीषम् वा न अधितिष्ठेत् कदाचन

रोमाणि च रहस्यानि न अशिष्टेन सह व्रजेत्

न अकारणात् वा निष्ठीवेत् न बाहुभ्यां नदीं तरेत्

न बाल आतपम् आसेवेत् प्रेतधूमं विवर्जयेत्

पुष्पे शाक्र उदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे

अशुद्धः शयनं यानं स्वाध्यायं स्नान वाहनम्

न वाम हस्तेन उद्धत्य पिबेद् वक्त्रेण वा जलम्

न नग्नां स्त्रियम् ईक्षेत पुरुषं वा कदाचन

न संवदेत् सूतके च न कंचिन् मर्मणि स्पृशेत्

न लौकिकैः स्तवैः देवान् तोषयेत् बाह्य जैः अपि

वायु अग्नि गुरु विप्रान् वा सूर्यं वा शशिनं प्रति

विवादं स्व जनैः सार्धं न कुर्याद् वै कदाचन

न संवसेत् च पतितैः न चण्डालैः न पुक्कसैः

लोभं दम्भं तथा यत्नात् असूयाम् ज्ञान कुत्सनम्

उभयोः संध्ययोः नित्यम् मध्याह्ने च एव वर्जयेत्

न अधार्मिकैः वृते ग्रामे न व्याधि बहुले भृशम्

न एकात् एव नियतम् अन् अनुज्ञाय केवलम्

क्षुवन्तीं जृम्भमाणां वा न आसन स्थाम् यथासुखम्

न व्याधि दूषितैः वा अपि न शूद्रैः पतितेन वा

न धर्मस्य अपदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत्

स्तेय गुरु अङ्गना आगमे

द्वारेण स्तम्भ मार्गेण षड्भिः पङ्क्तिः विभिद्यते

पर स्त्रियम् न भाषेत न अयाज्यम् याजयेद् द्विजः

न अग्नि गो ब्राह्मण आदीनाम् अन्तरेण व्रजेत् क्वचित्
न एकः सुप्यात् शून्य गृहे स्वयं न उपानहौ हरेत्

न एकः चरेत् सभां विप्रः समवायं च वर्जयेत्

न च एव अस्मै व्रतं दद्यात् न च धर्मं वदेद् बुधः

यानि मिथ्या अभिशस्तानाम् पतन्ति अश्रूणि रोदनात्

अग्नौ न च क्षिपेत् अग्निम् न अद्भिः प्रशमयेत् तथा

व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्री शूद्र दम्भनम्

पञ्चरात्रान् पाशुपतान् वाच् मात्रेण अपि न अर्चयेत्

तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् न नक्षत्राणि निर्दिशेत्

न भिन्द्यात् पूर्व समयम् अभ्युपेतम् कदाचन

न कुर्याद् बहुभिः सार्धं विरोधं बन्धुभिः तथा

न खादन् ब्राह्मणः तिष्ठेत् न जल्पेद् वा हसन् बुधः

न च अन्यस्मात् अशक्तः च निन्दितान् वर्जयेद् बुधः

वर्जयेद् वै रहस्यानि परेषां गूहयेद् बुधः

देव स्वम् च अपि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः

अपण्यं कूट पण्यम् वा विक्रये न प्रयोजयेत्

विगृह्य वादं कुद्वार प्रवेशम् च विवर्जयेत्

दृष्टं विशोधनं वृद्धैः न अस्ति मिथ्या अभिशंसने

ईर्ष्यां मदं तथा शोकं मोहं च परिवर्जयेत्

न तैल उदकयोः छायाम् न पत्नीं भोजने सति

न देवायतनं गच्छेत् कदाचिद् वा अप्रदक्षिणम्
अणिम आदि गुणैः सार्धं लभते काल वञ्चनम्

ज्ञेयं न तु शास्त्र अर्थ कोटिभिः

भानोर् आकुञ्चनं कुर्यात् कुण्डलीं चालयेत् ततः

गुल्फ देश समीपे च कन्दं तत्र प्रपीडयेत्

महामुद्रा महाबन्धो महावेधश् च खेचरी

बन्धनाय च मूढानां यस् तां वेत्ति स योग विद्

राजयोगं विना मुद्रा विचित्रा अपि न शोभते

आहारो बहुलस् तस्य संपाद्यः साधकस्य च

यथा दण्ड हतः सर्पो दण्ड आकारः प्रजायते

मृतावस्था समुत्पन्ना ततो वायुं विरेचयेत्

रूप लावण्य सम्पन्ना यथा स्त्री पुरुषं विना

कपाल कुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीत गा

कुण्डलीं चालयित्वा तु भस्त्रां कुर्याद् विशेषतः

चन्द्र अङ्गे तु समभ्यस्य सूर्य अङ्गे पुनर् अभ्यसेत्

सा भवेत् खेचरी मुद्रा व्योमचक्रं तद् उच्यते

मेहनेन शनैः सम्यग् ऊर्ध्व आकुञ्चनम् अभ्यसेत्

अयं खलु महाबन्धो महा सिद्धि _

तस्य दोषाः क्षयं यान्ति महामुद्रां तु यो ऽभ्यसेत्

तत्र वस्तु द्वयम् वक्ष्ये दुर्लभं यस्य कस्यचित्

कुण्डलिन्या तथा योगी मोक्ष द्वारम् विभेदयेत्

अयं पुण्य करः योगो भोगे भुक्ते अपि मुक्ति दः

ऋज्वी भूता तथा शक्तिः कुण्डली सहसा भवेत्

अपान प्राणयोः ऐक्यं क्षयो मूत्र पुरीषयोः

विषैर् विमुच्यते योगी व्याधि मृत्यु जरा आदिभिः

कुण्डली कुटिल आकारा सर्प वत् परिकीर्तिता

निर्मत्सराणां वै सिध्येन् न तु मत्सर शालिनाम्

एवम् अभ्यस्यतो नित्यं यमिनो यम भी कुतः

कण्ठम् आकुञ्च्य हृदये स्थापयेच् चिबुकं दृढम्

सा शक्तिश् चालिता येन स मुक्तो न अत्र संशयः

गोपनीया प्रयत्नेन न देया यस्य कस्यचित्

वज्रोलीं यो विजानाति स योगी सिद्धि भाजनम्

द्वासप्तति सहस्राणाम् नाडीनां मल शोधने

सम्यक् शिक्षावताम् एवं सु अल्पम् प्रथम साधनम्

स्व इच्छया वर्तमानः अपि योग उक्तैः नियमैर् विना

सव्य अङ्गे तु समभ्यस्य दक्ष अङ्गे पुनर् अभ्यसेत्

आदिनाथ उदितम् दिव्यम् अष्ट ऐश्वर्य _

गो मांसम् भक्षयेन् नित्यं पिबेद् अमरवारुणीम्

सुषिरं ज्ञान जनकम् पञ्च स्रोतस् समन्वितम्

खेचर्या मुद्रितं येन विवरं लम्बिका ऊर्ध्वतस्

आसीनयोः सुखेन एव मुक्त व्यापारयोः क्षणात्

महावेधः अयम् अभ्यासान् महा सिद्धि _

ऊर्ध्वं वितस्ति मात्रम् तु विस्तारं चतुर् अङ्गुलम्

षष् मासम् अभ्यसेन् मृत्युं जयत्य् एव न संशयः

सुप्ता गुरु प्रसादेन यदा जागर्ति कुण्डली

तदा चित्तं निरालम्बं तदा कालस्य वञ्चनम्

सहजोलिश् च अमरोलिः वज्रोल्या भेद एकतः

स एव श्री गुरुः स्वामी साक्षाद् ईश्वर एव सः

वाम ऊरु उपरि संस्थाप्य दक्षिणं चरणं तथा

चन्द्रात् स्रवति यः सारः सा स्याद् अमरवारुणी

क्षय कुष्ठ गुदावर्त गुल्म अजीर्ण पुरोगमाः

महामुद्रां च तेन एव वदन्ति विबुध उत्तमाः

स बिन्दुस् तद् रजश् च एव एकीभूय स्व देह गौ

अयं तु सर्व नाडीनाम् ऊर्ध्वं गति निरोधकः

राजयोगं विना पृथ्वी राजयोगं विना निशा

वायूनां गतिम् आवृत्य निभृतं कण्ठ मुद्रया

बिलं प्रविष्टा इव ततो ब्रह्मनाडी अन्तरम् व्रजेत्

सर्वेषां हठ तन्त्राणाम् साधनं योगिनो विदुः

याम मात्रम् तु यो नित्यम् अभ्यसेत् स तु काल जित्

तस्याः शरीरे नादश् च बिन्दुताम् एव गच्छति

उड्डीयानो ह्य् असौ बन्धो मृत्यु मातंग केसरी

गो मांस भक्षणम् तत् तु महापातक नाशनम्

कण्ठे बन्धं समारोप्य धारयेद् वायुम् ऊर्ध्वतः

षष् मासात् रसना मूल सिरा बन्धः प्रणश्यति

पार्ष्णि भागेन संपीड्य योनिम् आकुञ्चयेद् गुदम्

तिष्ठते खेचरी मुद्रा तस्मिन् शून्ये निरञ्जने

इदं हि मुद्रा दशकम् जरा मरण नाशनम्

स्नुही पत्त्र निभम् शस्त्रं सु तीक्ष्णम् स्निग्ध निर्मलम्

गोपनीयं प्रयत्नेन यथा रत्न करण्डकम्

एवं संरक्षयेद् बिन्दुं जयति योग विद्

ऊर्ध्वजिह्वः स्थिरो भूत्वा सोम पानम् करोति यः

देह सिद्धिम् च लभते वज्रोली अभ्यास योगात्

मुखेन आच्छाद्य तद् वारं प्रसुप्ता परमेश्वरी

तस्याः संचालनेन एव योगी रोगैः प्रमुच्यते
तक्षकेण अपि दष्टस्य विषं तस्य न सर्पति

उड्डीयानं तद् एव स्यात् तत्र बन्धः अभिधीयते

उड्डीनं कुरुते यस्माद् अविश्रान्तं महाखगः

चलितः अपि यदा बिन्दुः सम्प्राप्तो योनि मण्डलम्

वली पलित वेप घ्नः सेव्यते साधक उत्तमैः

गो शब्देन उदिता जिह्वा तत् प्रवेशो हि तालुनि

उड्डियाने दृढे बन्धे मुक्तिः स्वाभाविकी भवेत्

मूलस्थानं समाकुञ्च्य उड्डियानं तु कारयेत्

महामुद्रां च तेन एव वदन्ति विबुध उत्तमाः

अपानम् ऊर्ध्वम् आकृष्य मूलबन्धः अभिधीयते

पार्ष्णिं वामस्य पादस्य योनि स्थाने नियोजयेत्

पुंसो बिन्दुं समाकुञ्च्य सम्यग् अभ्यास पाटवात्

वारं वारं यथा च ऊर्ध्वम् समायाति समीरणः

मध्य चक्रम् इदं ज्ञेयं षोडश आधार बन्धनम्

धारयेद् उत्तमाङ्गेषु दिव्य दृष्टिः प्रजायते

मास अर्धेन न संदेहो मृत्युं जयति योगवित्

कुण्डल्य् अरुन्धती च एते शब्दाः पर्याय _

आसन प्राणसंयाम मुद्राभिः सरला भवेत्

तेन कुण्डलिनी तस्याः सुषुम्णाया मुखं ध्रुवम्

इडां च पिङ्गलां बद्ध्वा वाहयेत् पश्चिमे पथि

धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेद् अनिलं शनैः

पुनः सप्तदिने प्राप्ते रोम मात्रम् समुच्छिनेत्

अल्प आहारः यदि भवेद् अग्निर् दहति तद् क्षणात्

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन प्रबोधयितुम् ईश्वरीम्

तेन एषा खेचरी नाम मुद्रा सिद्धैर् निरूपिता

क्षणाच् च किंचिद् अधिकम् अभ्यसेच् च दिने दिने

अभ्यासे तु विनिद्राणां मनो धृत्वा समाधिना

गुदं पार्ष्ण्या तु संपीड्य वायुम् आकुञ्चयेद् बलात्

बाध्यते न स कालेन यो मुद्रां वेत्ति खेचरीम्

वज्रोलीम् अभ्यसेत् सम्यक् सा अमरोलिः इति कथ्यते

मूर्ध्नः षोडश पत्त्र पद्म गलितम् प्राणाद् अवाप्तं हठाद् ऊर्ध्व आस्यः रसनां नियम्य विवरे शक्तिं परां चिन्तयन्

कन्द ऊर्ध्वे कुण्डली शक्तिः सुप्ता मोक्षाय योगिनाम्

पुरुषः अपि अथवा नारी वज्रोली सिद्धिम् आप्नुयात्

सा यावद् भ्रूमध्यं स्पृशति तदा खेचरी सिद्धिः

व्रजत्य् ऊर्ध्वं हृतः शक्त्या निबद्धो योनिमुद्रया

ब्रह्मद्वार मुखे सुप्तां मुद्रा अभ्यासम् समाचरेत्

न तस्य क्षरते बिन्दुः कामिन्याः श्लेषितस्य च

ब्रह्मचर्य रतस्य एव नित्यं हित मित आशिनः

तथा सोम कला पूर्णम् देही देहं न मुञ्चति

कुतः प्रक्षालन उपायः कुण्डली अभ्यसनात् ऋते

इन्धनानि यथा वह्निस् तैल वर्तीम् च दीपकः

अधोगतिम् अपानं वा ऊर्ध्व गम् कुरुते बलात्

यत्नतः शस्त नालेन फूत्कारं वज्रकन्दरे

क्षीरं च एकम् द्वितीयं तु नारी च वश वर्तिनी

यत् किंचित् स्रवते चन्द्राद् अमृतं दिव्य रूपिणः

जालंधरे कृते बन्धे कण्ठ संकोच लक्षणे

प्रपूर्य सूर्यात् परिधान युक्त्या प्रगृह्य नित्यं परिचालनीया

कालपाश महाबन्ध विमोचन विचक्षणः

महामुद्रा महाबन्धौ निष्फलौ वेध वर्जितौ

भ्रुवोर् अन्तर्गता दृष्टिर् मुद्रा भवति खेचरी

राजदन्त स्थ जिह्वायाः बन्धः शस्तो भवेद् इति

एकं सृष्टि मयम् बीजम् एका मुद्रा च खेचरी

इडा पिङ्गलयोः मध्ये बाल रण्डा च कुण्डली

उपदेशं हि मुद्राणां यो दत्ते साम्प्रदायिकम्

मृत्यु वक्त्र गतस्य अपि तस्य मृत्यु भयम् कुतः

ऊर्ध्वम् आकृष्यते किंचित् सुषुम्णायां समुद्गता

करणी विपरीता आख्या वज्रोली शक्तिचालनम्

चित्त आयत्तम् नॄणां शुक्रं शुक्र आयत्तम् च जीवितम्

तस्य वाक्य परः भूत्वा मुद्रा अभ्यासे समाहितः

एतत् त्रयं महा गुह्यम् जरा मृत्यु विनाशनम्

तेन कुण्डलिनी सुप्ता संतप्ता सम्प्रबुध्यते

येन मार्गेण गन्तव्यं ब्रह्म स्थानम् निरामयम्

मुहूर्त द्वय पर्यन्तम् निर्भयं चालनाद् असौ

येन संचालिता शक्तिः स योगी सिद्धि भाजनम्

वल्लभं सर्व सिद्धानाम् दुर्लभं मरुताम् अपि

अभ्यसेत् सततं यस् तु वृद्धः अपि तरुणायते

श्मशानं शाम्भवी मध्य मार्गः च इति एकवाचकाः

नाभेर् ऊर्ध्वम् अधश् च अपि तानं कुर्यात् प्रयत्नतः

जिह्वा प्रवेश सम्भूत वह्निना उत्पादितः खलु

पूरयित्वा ततो वायुं हृदये चुबुकं दृढम्
कुर्याद् अनन्तरं भस्त्रां कुण्डलीम् आशु बोधयेत्

अपि भुक्तं विषं घोरं पीयूषम् अपि जीर्यति

वलितं पलितं च एव षष् मास ऊर्ध्वम् न दृश्यते

मारुतस्य विधिं सर्वं मनः युक्तम् समभ्यसेत्

रुद्राणी वा परा मुद्रा भद्रां सिद्धिं प्रयच्छति

चन्द्रात् सारः स्रवति वपुषस् तेन मृत्युर् नराणां तद् बध्नीयात् अथो न अन्यथा काय सिद्धिः

व्याधीनां हरणं जरा अन्त करणम् शस्त्र आगम उदीरणम् तस्य स्याद् अमर त्वम् अष्ट गुणितम् सिद्ध अङ्गना आकर्षणम्

तदा अनल शिखा दीर्घा जायते वायुना आहता

ऊर्ध्व नाभ्याः अधस् तालोर् ऊर्ध्वं भानुर् अधः शशी

इडा भगवती गङ्गा पिङ्गला यमुना नदी

ततः सैन्धव पथ्याभ्याम् चूर्णिताभ्यां प्रघर्षयेत्

निषेव्यते शीतल मध्य धारा कापालिके खण्ड मते ऽमरोली

वज्रासने स्थितो योगी चालयित्वा च कुण्डलीम्

दण्ड आहता भुजंगी इव निश्वस्य ऋजुतां व्रजेत्

बद्धो येन सुषुम्णायां प्राणस् तु उड्डीयते यतः

ततो न जायते मृत्युर् जरा रोग आदिकम् तथा

निद्रां विहाय सा शक्तिर् ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठते हठात्

यावत् तुल्या भवेत् संख्या ततो मुद्रां विसर्जयेत्

जले सुभस्म निक्षिप्य दग्ध गोमय सम्भवम्

पीड्यते न स रोगेण लिप्यते न च कर्मणा

तेन अत्यन्त प्रदीप्तः तु ज्वलनो देह जः तथा

प्रसारितं पदं कृत्वा कराभ्यां धारयेद् दृढम्

मेढ्रेण आकर्षयेत् ऊर्ध्वं सम्यग् अभ्यास योग विद्

पुण्य सम्भार संधायि पाप ओघ भिदुरम् सदा

जहाति तस्मात् प्राणः अयम् सुषुम्णां व्रजति स्वतः

शनैः शनैः प्रकुर्वीत वायु संचार कारणात्

सुषुम्णा शून्यपदवी ब्रह्म रन्ध्रः महापथः

तस्माद् उड्डीयन आख्यः अयम् योगिभिः समुदाहृतः

पुच्छे प्रगृह्य भुजंगीं सुप्ताम् उद्बोधयेच् च ताम्

बध्नाति हि सिरा जालम् अधोगामि नभस् जलम्

तस्मात् संचालयेन् नित्यं सुख सुप्ताम् अरुन्धतीम्

इयं खलु महामुद्रा महासिद्धैः प्रदर्शिता

तस्माच् छुक्रं मनश् च एव रक्षणीयं प्रयत्नतः

महाबन्ध स्थितः योगी कृत्वा पूरकम् एक धीः

उड्डीयानं मूलबन्धश् च बन्धो जालंधर अभिधः

अधःशिराश् च ऊर्ध्व पादः क्षणं स्यात् प्रथमे दिने

गत्वा योगस्य संसिद्धिं यच्छतो न अत्र संशयः

यदि नारी रजो रक्षेद् वज्रोल्या सा अपि योगिनी

कलां पराङ्मुखीं कृत्वा त्रिपथे परियोजयेत्

मण्डलाद् दृश्यते सिद्धिः कुण्डली अभ्यास योगिनः

चलितं च निजं बिन्दुम् ऊर्ध्वम् आकृष्य रक्षयेत्

करणी विपरीता आख्या गुरु वाक्येन लभ्यते

तदा सर्वाणि पद्मानि भिद्यन्ते ग्रन्थयः अपि च

कुलीनं तम् अहं मन्ये च इतरे कुल _

तत्र अस्ति करणं दिव्यं सूर्यस्य मुख वञ्चनम्

सर्वेषाम् एव बन्धानाम् उत्तमो ह्य् उड्डीयानकः

पुट द्वयम् अतिक्रम्य वायुः स्फुरति मध्य गः

प्राणस्य शून्यपदवी तदा राजपथायते

अयं योगः पुण्यवतां धीराणां तत्त्व दर्शिणाम्

ततो यातो वह्नि अपानौ प्राणम् उष्ण स्वरूपकम्

वह्नि वृद्धि करम् च एव ह्य् अणिम आदि गुण प्रदम्

अपान ऊर्ध्व गे जाते प्रयाते वह्नि मण्डलम्

इति मुद्रा दश प्रोक्ता आदिनाथेन शम्भुना

आकुञ्चनेन तं प्राहुर् मूलबन्धं हि योगिनः

किम् अत्र बहुना उक्तेन कालं जयति लीलया

पित्त उल्बण त्वात् प्रथम अम्बु धाराम् विहाय

अयं शुभ करः योगो भोग युक्तः अपि मुक्ति दः

वज्रोली मैथुनात् ऊर्ध्वं स्त्री पुंसोः स्व अङ्ग लेपनम्

मतम् अत्र तु केषांचित् कण्ठ बन्धम् विवर्जयेत्

इतरत्र न कर्तव्या मनीषिणा

एकैका तासु यमिनां महा सिद्धि प्रदायिनी

रसनाम् ऊर्ध्व गाम् कृत्वा क्षणार्धम् अपि तिष्ठति

रक्षेद् आकुञ्चनाद् ऊर्ध्वं या रजः सा हि योगिनी
पूर्वेण निपरणं व्याख्यातम्

आवाहन आदि सिद्धं संप्रदानम्

द्वितीयस्य प्रथम उद्धृतम् हविष्यैर् उपसिच्य