tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् अध्येषते स्म देशयतु भगवान् शून्यता अनुत्पाद अद्वय निःस्वभाव लक्षणम् सर्व धर्माणाम् येन शून्यता अनुत्पाद अद्वय निःस्वभाव लक्षण अवबोधेन अहं च अन्ये च बोधिसत्त्वा महासत्त्वा नास्त्यस्तिविकल्प वर्जिताः क्षिप्रम् अनुत्तराम् सम्यक् सम्बोधिम् अभिसंबुध्येरन्

अष्ट उत्तरम् प्रश्न शतम् पृच्छामि वदतां वरम्

वचनं पुनर् महामते उत्पन्न प्रध्वंसि चपलं परस्पर प्रत्यय हेतु समुत्पन्नम्

तत् किम् मन्यसे महामते अपि नु स पुरुषः पण्डित जातीयः भवेत् यः तत् अभूतम् स्वप्न वैचित्र्यम् अनुस्मरेत् आह नो हि इदम् भगवन्

भगवन्त् आह द्वि प्रकारम् महामते प्रतीत्यसमुत्पाद हेतु लक्षणम् सर्व धर्माणाम् यत् उत बाह्यं च आध्यात्मिकं च

सर्व रत्न मयाः क्षेत्राः कथं केन वदाहि मे

अनादि काल अप्रपञ्च दौष्ठुल्य विकल्प वासन हेतुकम् त्रि भवम् पश्यतो निराभास बुद्ध भूमि अनुत्पाद स्मरणतया प्रत्यात्म आर्य धर्म गतिम् गतः स्व चित्त वशवर्ती अनाभोग चर्या गतिंगतः विश्वरूप मणि सदृशः सूक्ष्मैः सत्त्व चित्त अनुप्रवेशकैः निर्माण विग्रहैः चित्तमात्र अवधारणतया भूमि क्रम अनुसंधौ प्रतिष्ठापयति

दृश्यन्ति युगपद् काले तथा चित्तं स्व गोचरे

तत् यथा महामते तैमिरिकाः केशोण्डुकं दृष्ट्वा परस्परम् आचक्षते इदं चित्रम् इदम् चित्रम् इति पश्यन्तु भो मार्षाः

तस्मात् तर्हि महामते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन नित्य अचिन्त्य प्रत्यात्म आर्य ज्ञान अधिगमाय योगः करणीयः

अनादि दोष सम्बन्धात् बालाः कल्पन्ति मोहिताः

लभन्ते ते बल अभिज्ञा वशितैः सह संयुतम्

भूमि क्रमः भवेत् केन निराभास गतिः च का

न च महामते सर्व बुद्धक्षेत्रेषु प्रसिद्धः अभिलापः

भगवन्त् आह चतुर्भिः महामते धर्मैः समन्वागता बोधिसत्त्वा महा योग योगिनः भवन्ति

सिद्धान्तं देशनां वक्ष्ये सहसा त्वं शृणोहि मे

तत् तत् तद् कस्य कस्य हेतोः यदि पुनर् महामते युगपद् प्रवर्तेरन् कार्य कारण विभागः न स्याद् अ प्रतिलब्ध हेतु लक्षण त्वात्

भगवन्त् आह असताम् अपि महामते भावानाम् अभिलापः क्रियते

दृश्यं न विद्यते चित्तं चित्तं दृश्यात् प्रवर्तते

तत् यथा महामते धर्मता बुद्धः युगपन् निस्यन्द निर्माण किरणैः विराजते एवम् एव महामते प्रत्यात्म आर्य गति धर्म लक्षणम् भाव अभाव कुदृष्टि विनिवर्तनतया युगपद् विराजते

तत्र सर्व कुशल मूल उत्सर्गः कतमः यत् उत बोधिसत्त्व पिटक निक्षेपः अभ्याख्यानम् च न एते सूत्रान्ता विनय मोक्ष अनुकूलाः इति ब्रुवतः सर्व कुशल मूल उत्सर्ग त्वात् न निर्वायते

भाषिष्यामि अनुपूर्वेण यत् त्वया परिपृच्छितम्

आलयविज्ञाने पुनर् निरुध्यमाने निः विशिष्टः तीर्थकर उच्छेद वा आदे न अयम् वादः स्यात्

संक्रान्तिम् अस्वभाव त्वम् बुद्धाः पारमिता सुताः

अन्न पानम् च वैचित्र्यं मैथुनं जायते कथम्

तत्र महामते प्रत्येकबुद्ध यान अभिसमय गोत्रकः यः प्रत्येक अभिसमये देश्यमाने अश्रु हृष्ट रोमाञ्चित तनुः भवति

व्यञ्जन हेतुः पुनर् महामते उत्पन्नस्य विकल्पस्य भावस्य लक्षण उद्द्योतन कृत्यम् करोति प्रदीप वत् रूप आदीनाम्

तेन उच्यन्ते अन् उत्पन्नाः निःस्वभावाः

स्व चित्त दृश्य देह भोग प्रविष्ठान त्वात् स्व सामान्य लक्षण बाह्य भाव अभावात् महामते क्रमेण युगपद् वा न उत्पद्यन्ते

प्रतिज्ञा हानिः नियम निरोधः च महामते प्रसज्यते क्रिया कर्म करण वैयर्थ्यम् च सत् असतः ब्रुवतः

ते एकत्व अन्यत्व उभय अनुभय वाद अभिनिविष्टाः स्वयं नष्टा अन्यान् अपि सत् असत् पक्ष विविक्त अनुत्पाद वादिनः नास्तिका इति वक्ष्यन्ति
अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् एव तस्या बोधिसत्त्व पर्षदः चित्त आशय विचारम् आज्ञाय आर्य ज्ञान वस्तु प्रविचयम् नाम धर्म पर्यायम् सर्व बुद्ध अधिष्ठान धिष्ठितः भगवन्तं परिपृच्छति स्म देशयतु मे भगवन्त् आर्य ज्ञान वस्तु प्रविचयम् नाम धर्म पर्यायम् अष्ट उत्तर पद शत प्रभेद आश्रयम् यम् आश्रित्य तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां स्व सामान्य लक्षण पतितानाम् परिकल्पित स्वभाव गति प्रभेदम् देशयन्ति येन परिकल्पित स्वभाव गति प्रभेदेन सुप्रतिविभाग विद्धेन पुद्गल धर्म नैरात्म्य प्रचारम् प्रतिविशोध्य भूमिषु कृत विद्याः सर्व श्रावक प्रत्येकबुद्ध तीर्थकर ध्यान समाधि समापत्ति सुखम् अतिक्रम्य तथागत अचिन्त्य विषय प्रचार गति प्रचारम् पञ्च धर्म स्वभाव गति विनिवृत्तम् तथागतं धर्म कायम् प्रज्ञा ज्ञान सुनिबद्ध धर्मम् माया विषय अभिनिवृत्तम् सर्व बुद्धक्षेत्र तुषित भवन कनिष्ठ आलय उपगम् तथागत कायम् प्रतिलभेरन्

दीर्घ ह्रस्व आदि सम्बन्धम् अन्योन्यतः प्रवर्तते

उदधेः चन्द्र सूर्याणाम् प्रमाणं ब्रूहि मे कथम्

लक्षण हेतुः पुनर् अपरम् महामते अनन्तर क्रिया लक्षण उपरि बद्धम् जनयति

तत् कथम् अयम् भगवन्त् तीर्थकर आत्म वाद तुल्यः तथागतगर्भ वादः न भवति तीर्थकरा अपि भगवन् नित्यः कर्ता निर्गुणो विभुः अव्ययः इति आत्म वाद उपदेशम् कुर्वन्ति

यत्र बाला प्रत्ययैः स निवार्यते

देशेमि जिनपुत्राणां न इयम् बालानां देशना

तत् यथा महामते जल अन्तर्गता वृक्ष छाया ख्यायते

देशना अपि तथा चित्रा देश्यते अ व्यभिचारिणी

स्रोतापत्ति फलम् च एव सकृदागामिनः तथा

नील रक्त प्रकारम् हि तरंगेषु न विद्यते

माया उपमाः सर्व धर्माः चित्त विज्ञान वर्जिताः

कुतीर्थ्य शास्त्र आख्यायिका श्रावक प्रत्येकबुद्ध यान लक्षण विरहितेन च भवितव्यम्

एते हेतु फल अपवादिनः

अथ च अन्योन्य अभिन्न लक्षण सहिताः प्रवर्तन्ते विज्ञप्ति विषय परिच्छेदे

एतान् च अन्यान् च सु बहून् प्रश्नान् पृच्छसि मां सुत

वंशः कः ते गुरुः केन पृच्छसे मां जिनौरस

देशना पुनर् महामते बाल आशय गत दृष्टि प्रवृत्ता न च उद्भावयति

अथ खलु महामतिर् बोधिसत्त्वो महा सत्त्वः भगवन्तम् आभिः सारूप्याभिर् गाथाभिर् अभिष्टुत्य स्व नाम गोत्रम् भगवते संश्रावयति स्म

प्रत्येक जिनपुत्राणाम् श्रावकाणां वदाहि मे

ये पुनर् अन्ये महामते श्रमणा वा ब्राह्मणा वा स्व चित्त विकल्प प्रत्यय विनिवृत्ति रहिताः परिकल्पित अभिधान लक्ष्य लक्षण अभिधेय रहिताः देह भोग प्रतिष्ठा सम आलयविज्ञान विषय ग्राह्य ग्राहक विसंयुक्तम् निराभास गोचरम् उत्पाद स्थिति भङ्ग वर्ज्यम् स्व चित्त उत्पाद अनुगतम् विभावयिष्यन्ति नचिरात् ते महामते बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः संसार निर्वाण समता प्राप्ताः भविष्यन्ति

यत् अपि उक्तम् भगवता अविद्या प्रत्ययाः संस्कारा यावत् जरा मरणम् इति अहेतु वाद व्यपदेशः एष भगवन्ता अनुवर्णितः न स हेतुवादः

मुक्तस्य गमनं कुत्र बद्धः कः केन मुच्यते

पुनर् अपरम् महामते नित्य अचिन्त्यता तीर्थकराणाम् अनित्य भाव विलक्षण हेतुत्वात्

कतमैः चतुर्भिः यत् उत स्व चित्त दृश्य विभावनतया च उत्पाद स्थिति भङ्ग दृष्टि विवर्जनतया च बाह्य भाव अभाव उपलक्षणतया च स्व प्रत्यात्म आर्य ज्ञान अधिगम अभिलक्षणतया च

धर्म नैरात्म्य दर्शन अभावान् न अस्ति मोक्षो महामते

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वो भगवन्तम् एतत् अवोचत् नित्यम् अचिन्त्यम् च भगवता प्रत्यात्म आर्य गति गोचरम् परमार्थ गोचरम् च प्रभाषितम्

एष महामते असत् हेतु समारोपः

ते संसार गति चक्रे पुनर् महामते चङ्क्रम्यन्ते

तत् यथा महामते सोम आदित्य मण्डलम् युगपद् सर्व रूप अवभासान् किरणैः प्रकाशयति एवम् एव महामते तथागतः स्व चित्त दृश्य दौष्ठुल्य वासना विगतानाम् सत्त्वानां युगपद् अचिन्त्य ज्ञान जिन गोचर विषयम् संदर्शयति
इदं महामते स्व सामान्य लक्षणम् सर्व धर्माणाम्

न च तेषु आकाशम् न अस्ति

कतमेन अधिष्ठान द्वयेन अधिष्ठिताः यत् उत समाधि समापत्ति अधिष्ठानेन सर्व काय मुख पाणि अभिषेक अधिष्ठानेन च

अधिष्ठान लक्षणम् पुनर् महामते पूर्व बुद्ध स्व प्रणिधान अधिष्ठानात् प्रवर्तते

एवं महा गुण विशेषम् महामते तथागत अधिष्ठानम्

देह भोग प्रतिष्ठानम् विज्ञानं ख्यायते नृणाम्

भूतानि महामते प्रवर्तमानानि परस्पर स्व लक्षण भेद भिन्नानि आकाशे च अ प्रतिष्ठितानि

अत एतस्मात् कारणात् महामते बोधिसत्त्वैः इच्छन्तिकः न परिनिर्वाति इति

द्वे अपि एते अभिन्न लक्षणे अन्योन्य हेतुके

न च अत्र महामते अनागत प्रत्युत्पन्नैः बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः आत्मा अभिनिवेशः कर्तव्यः

दौष्ठुल्य विकल्प अभिनिवेश वाच् पुनर् महामते शत्रु पूर्व कृत कर्म अनुस्मरणात् प्रवर्तते

तत् यथा महामते वेताल यन्त्र पुरुषौ निःसत्त्वौ पिशाच युक्ति योगात् स्पन्दन क्रियाम् कुर्वाते

रक्ष्यं भवेत् कथम् राज्यं देव कायाः कथंविधाः

तत्त्वं प्रत्यात्मगतिकं कल्प्य कल्पेन वर्जितम्

चित्र आचार्यः यथा कश्चिच् चित्र अन्तेवासिकः अपि वा

अभिलापः तथा ज्ञानं शीलं गोत्रं जिनौरसाः

यदि पुनर् महामते योगिनाम् एवम् गति विषयाणाम् भाव अभाव ग्राहः प्रवर्तते स एव एषाम् आत्म ग्राहः पोष ग्राहः पुरुष ग्राहः पुद्गल ग्राहः स्यात्

ततस् तेषाम् तत्र निर्वाण बुद्धिः भवति

न चक्षुस् विज्ञानस्य रूप आलोक समुदयात् उत्पत्तिं वर्णयन्ति अन्यत्र कारणतः

अथ अनन्यः स्यात् मृद् पिण्ड परमाणुवोः प्रतिभागो न स्यात्

तेन उच्यते अद्वयाः संसार परिनिर्वाण वत् सर्व धर्माः इति

अथ खलु भगवान् पुनर् एव महामतिं बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् एतत् अवोचत् चतुर्भिः महामते कारणैः चक्षुस् विज्ञानम् प्रवर्तते

पुनर् अपरम् महामते परिकल्पित स्वभाव वृत्ति लक्षणम् परतन्त्र स्वभाव अभिनिवेशात् प्रवर्तते

च्युति विगतम् मरणम् अधिगच्छन्ति योगिनः

मरीचि दक चन्द्र आभः केन लोको ब्रवीहि मे

क्षण संतति प्रबन्ध अभावात् च अन्यथाभाव दर्शनात् महामते निःस्वभावाः सर्व भावाः

विज्ञानेन विजानाति दृश्यं कल्पेति पञ्चभिः

तत्र उपरिष्टात् आर्य ज्ञान लक्षण त्रयम् महामते कतमत् यत् उत निराभास लक्षणम् सर्व बुद्ध स्व प्रणिधान अधिष्ठान लक्षणम् प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गति लक्षणम् च

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमाम् गाथाम् अभाषत

किं पुनर् महामते स चेतनाः मूक अन्ध बधिराः अपि महामते स्व दोषेभ्यः विमुच्यन्ते

मृगतृष्णा यथा ग्रीष्मे स्पन्दते चित्त मोहना

अभिज्ञा लभते केन वशिताः च समाधयः

क्रिया प्रवर्तते केन गमनं ब्रूहि मे कथम्

तत् यथा महामते पृथिव्यां तृण गुल्म ओषधि वनस्पतयः क्रम वृत्त्या विरोहन्ति न युगपत् एवम् एव महामते सत्त्वानां तथागतः क्रमशः स्व चित्त दृश्य धाराम् विशोधयति न युगपत्

शिरो हि तस्य मार्जन्ति निमित्तं तथता अनुगम्

भगवन्त् आह तेन हि महामते शृणु साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु

तत्र इच्छन्तिकानाम् पुनर् महामते अनिच्छन्तिकता मोक्षम् केन प्रवर्तते यत् उत सर्व कुशल मूल उत्सर्गात् च सत्त्व अनादि काल प्रणिधानात् च

तत् यथा महामते मृद् परमाणुभ्यः मृद् पिण्डः न च अन्यः न अनन्यः तथा सुवर्णं भूषणात्

अपवादः पुनर् महामते कतमः यत् उत अस्य एव कुदृष्टि समारोपस्य अनुपलब्धि प्रविचय अभावात् अपवादो भवति

वन्ध्या सुत आकाश पुष्पम् यदा पश्यन्ति संस्कृतम्

अत एतस्मात् कारणात् महामते महापरिनिर्वाणं न नाशं न मरणम्

परावृत्ति गतम् केन निराभास गतम् कथम्

तद् विषाण आश्रय प्रवृत्तः हि महामते विकल्पः

इदं तत् महामते अष्ट उत्तरम् पद शतम् पूर्व बुद्ध अनुवर्णितम्

एष हि महामते चतुर्विधः समारोपः

मृगा गृह्णन्ति पानीयं न च अस्याम् वस्तु विद्यते

एवं हि पृच्छ मां पुत्र अन्यथा किं नु पृच्छसि

यत्र क्वचिद् सूत्रान्ते अयम् एव अर्थः विभावयितव्यः
प्रत्येक श्रावकाणाम् हि बुद्धानां च जिन औरसाणाम्

अथ खलु भगवान् पुनर् अपि महामतिं बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् एतत् अवोचत् एतत् हि महामते शून्यता अनुत्पाद अद्वय निःस्वभाव लक्षणम् सर्व बुद्धानाम् सर्व सूत्रान्त गतम्

तत्र इदम् उच्यते

षष् ऋतु ग्रहणम् केन कथम् इच्छन्तिकः भवेत्

कथं चित्तं ब्रूहि मे जिन पुंगवैः

निर्विकल्पा भवेत् केन कथं च गगन उपमाः

लक्षणस्य व्यवस्थानं नैरात्म्यं च कथं भवेत्

द्रोणे खार्यां तथा लक्षाः कोट्यो वै बिम्बराः कति

तथता आलम्बनम् ध्यानं ध्यानं ताथागतं शुभम्

एतेन महामते कारणेन तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् अधिष्ठानैः अधितिष्ठन्ति

ख्याति विज्ञानम् च महामते वस्तु प्रतिविकल्प विज्ञानम् च

धर्म नैरात्म्य लक्षण अनुप्रवेशतया पुद्गल नैरात्म्य लक्षण दृष्टिम् निवार्य भूमि क्रम अनुसंधौ प्रतिष्ठापयितव्यम्

अथ खलु भगवान् पुनर् अपि महामतेः बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य अध्येषणाम् विदित्वा इमां गाथाम् अभाषत

तत् यथा महामते कुम्भकारः क्रमशो भाण्डानि कुरुते न युगपत् एवम् एव महामते तथागतः सत्त्वानां स्व चित्त दृश्य धाराम् क्रमशो विशोधयति न युगपत्

तत्र च बालाः स्फटिक मणि भावम् अभिनिवेश्य प्रधावन्ति

क्रिया प्रवर्तते केन गमनं देहधारिणाम्

विनयो भिक्षु भावः च कथं केन वदाहि मे

संसार निर्वाणयोः अविशेष ज्ञाः सर्व भाव विकल्प अभावात् इन्द्रियाणाम् अनागत विषय उपरमात् च महामते निर्वाणं विकल्पयन्ति न प्रत्यात्म गति विज्ञान आलयम् परावृत्ति पूर्वकम् महामते

पुनर् अपरम् महामतिः आह ननु भगवन् अभिलाप सद्भावात् सन्ति सर्व भावाः

अन्ये पुनर् महामते आत्म सत्त्व जीव पोष पुरुष पुद्गल सत्त्व अवबोधात् निर्वाणम् अन्वेषन्ते

तथता ज्ञान बुद्धाः वै संघाः च एव कथं भवेत्

कति रक्षिकः भवेत् माषः धरणं माषकाः कति

इतरेतरं तु न संविद्यते

ये तु महामते ग्राह्य ग्राहक अभिनिविष्टाः स्व चित्त दृश्य मात्रम् न अवबुध्यन्ते बाह्य स्व विषय भाव अभाव त्वेन तेषां महामते एष दोषः प्रसज्यते न तु मम प्रतीत्य कारण व्यपदेशम् कुर्वतः

पुनर् अपरम् महामते चतुर्विधं ध्यानम्

चित्तमात्रं न दृश्यः अस्ति भूमीनां न अस्ति वै क्रमः

तत् कस्य हेतोः यत् उत परमार्थ आर्य सुख अभिलाप प्रवेशि त्वात् परमार्थस्य वचनं न परमार्थः

मारो भवेत् कतिविधः पाषण्डाः च कतिविधाः

हेतु प्रत्यय संकरः च एवम् अन्योन्य अनवस्था प्रसज्यते

परमार्थ आर्य ज्ञान महाशून्यता पुनर् महामते कतमा यत् उत स्व प्रत्यात्म आर्य ज्ञान अधिगमः सर्व दृष्टि दोष वासनाभिः शून्यः

इन्द्रिय अर्थ विसंयुक्तम् अदृश्यम् यस्य दर्शनम्

पुनर् अपरम् महामते प्रमाण त्रय अवयव प्रत्यवस्थानम् कृत्वा आर्य ज्ञान प्रत्यात्म अधिगम्यम् स्वभाव द्वय विनिर्मुक्तम् वस्तु स्वभावतो विद्यत इति विकल्पयिष्यन्ति

एतत् महामते सर्व धर्म नैरात्म्य लक्षणम्

तेन हि महामते शृणु साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु

स्व पर लक्षण अभावात् महामते बाह्य लक्षणम् न उद्भावयति

तत् यत् अवोचः त्वम् महामते अभिलाप सद्भावात् सन्ति सर्व भावाः इति स हि वादः प्रहीणः

उभय अन्त कथा केन कथं वा सम्प्रवर्तते

नृत्यमानाः प्रवर्तन्ते व्युच्छेदः च न विद्यते

प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गति लक्षणम् पुनर् महामते सर्व धर्म लक्षण अनभिनिवेशात् माया उपम समाधि काय प्रतिलम्भात् बुद्धभूमि गति गमन प्रचारात् प्रवर्तते

चित्र अर्थे नामयेत् रङ्गान् देशयामि तथा हि अहम्

विज्ञानानां तथा चित्तैः परिणामो न लभ्यते

एवम् एव महामते तीर्थ्य कुदृष्टि विकल्प आशय अभिनिविष्टाः सत् असत् पक्ष एकत्व अन्यत्व उभय अनुभय त्व वाद अभिनिविष्टाः सद्धर्म अपवादकाः आत्मानं परान् च विनिपातयिष्यन्ति

तेन उच्यते इतरेतर शून्यता इति

कथं न शाश्वतम् यत् उत स्व सामान्य लक्षण विकल्प प्रहीणम् अतो न शाश्वतम्
समारोप अपवादः हि चित्तमात्रे न विद्यते

प्रथम मध्यम पश्चात् रात्र जागरिका योगम् अनुयुक्तेन भवितव्यम्

चिकित्सा शास्त्रम् शिल्पाः च कला विद्या आगमम् तथा

युक्त व्याख्या गुरु शिष्यः सत्त्वानां चित्र ता कथम्

तत् कस्य हेतोः यत् उत अधिष्ठान अन् अधिष्ठित त्वात्

घनाः खे पवनं केन स्मृतिः मेघः कथं भवेत्

नैर्माणिकान् विपाक स्थान् बुद्धान् पृच्छसि मे कथम्

पुनर् अपरम् महामतिः आह किं पुनर् भगवन्त् तथागताः अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां समाधि समापत्ति अवस्थान काले विशेष भूमौ च अभिषेक अधिष्ठानम् प्रकुर्वन्ति भगवन्त् आह मार कर्म क्लेश वियुक्त अर्थम् श्रावक ध्यान भूमि अप्रपतनतया च तथागत भूमि प्रत्यात्म अधिगमनतया च प्राप्त धर्म अधिगम विवृद्धये च

अतस् तेन कारणेन बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः तथागतैः अर्हन्द्भिः सम्यक् संबुद्धैः अनुगृह्यन्ते

यत् उत भविष्यत् हेतुः सम्बन्ध हेतुः लक्षण हेतुः कारण हेतुः व्यञ्जन हेतुः उपेक्षा हेतुः महामते षष्ठः

विद्या स्थान कलाः च एव कथं केन प्रकाशितम्

तत् यथा महामते शृगाल मातुः प्रासादे हस्ति गवैडक आद्याः न सन्ति

एभिः महामते चतुर्भिः कारणैः ओघ अन्तर जल स्थानीयात् आलयविज्ञानात् प्रवृत्ति विज्ञान तरंगः उत्पद्यते

न हि अत्र काचिद् विज्ञप्तिः मरीचीनाम् यथा नभे

कथं हि शुध्यते तर्कः केन तर्कः प्रवर्तते

तत्र महामते बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः प्रथमायां भूमौ बुद्ध अधिष्ठान धिष्ठिताः महायानप्रभासं नाम बोधिसत्त्व समाधिम् समापद्यन्ते

न च अन्येन च न अनन्येन तरंगा हि उदधेः मताः

कषायैः फल पुष्प आद्यैः किरणा यथा भास्करे

यः श्रावक यान अभिसमयम् दृष्ट्वा षष् पञ्चमायाम् भूमौ पर्युत्थान क्लेश प्रहीणः वासन क्लेश अप्रहीणः अचिन्त्य अच्युति गतः सम्यक् सिंहनादम् नदति क्षीणा मे जातिः उषितं ब्रह्मचर्यम् इति एवमादि निगद्य पुद्गल नैरात्म्य परिचयात् यावत् निर्वाण बुद्धिः भवति

पञ्चानां ख्यायते दृश्यं क्रमो न अस्ति समाहिते

एवं संसार निर्वाण वत् महामते सर्व धर्माः अद्वयाः

न च उत्पाद्य न च उत्पन्नः प्रत्ययः अपि न किंचन

तत् च केशोण्डुकम् उभय अनुत्पन्नतया न भावो न अभावः दर्शन अदर्शनात्

निर्भिद्येत् त्रि भवम् कः असौ किं स्थानं का तनुः भवेत्

एवम् एव महामते बाल पृथग्जनाः कुदृष्टि दष्टाः विषम मतयः अज्ञैः प्रणीतं सर्व प्रणीतम् इति वक्ष्यन्ति

तत् कस्य हेतोः तीर्थकराणां महामते नित्य अचिन्त्यम् न हेतु स्व लक्षण युक्तम्

किं तु महामते तथागताः शून्यता भूतकोटि निर्वाण अनुत्पाद अनिमित्त अप्रणिहित आद्यानाम् महामते पदार्थानां तथागतगर्भ उपदेशम् कृत्वा तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः बालानां नैरात्म्य संत्रास पद विवर्जन अर्थम् निर्विकल्प निराभास गोचरम् तथागतगर्भ मुख उपदेशेन देशयन्ति

शाक्य वंशः कथं केन कथम् इक्ष्वाकु सम्भवः

भाव विकल्प स्वभाव अभिनिवेशः पुनर् महामते श्रावकाणां कतमः यत् उत नील पीत उष्ण द्रव चल कठिनानि महाभूतानि अक्रिया प्रवृत्तानि स्व सामान्य लक्षण युक्ति आगम प्रमाण सुविनिबद्धानि दृष्ट्वा तद् स्वभाव अभिनिवेश विकल्पः प्रवर्तते

एषा च महामते इतरेतर शून्यता सर्व जघन्या

सत् असतः हि भगवन्त् तीर्थकराः अपि उत्पत्तिम् वर्णयन्ति भूत्वा च विनाशं प्रत्ययैः भावानाम्

निर्वृते सुगते कः असौ शासनं धारयिष्यति

देह भोग प्रतिष्ठा गति स्वभाव लक्षणम् महामते आलयविज्ञानं ग्राह्य ग्राहक लक्षणेन प्रवर्तमानं बाला उत्पाद स्थिति भङ्ग दृष्टि द्वय पतित आशयाः उत्पादं सर्व भावानाम् सत् असतोः विकल्पयन्ति

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमाम् गाथाम् अभाषत

तत्र इदम् उच्यते

तत्र महामते संक्षेपेण सप्तविधा शून्यता

अत एतत् महामते तीर्थकर नित्य अचिन्त्य वाद तुल्यम् न भवति

न तस्य विद्यते वृत्तिः स्व चित्तम् ग्राह्य वर्जितम्
लक्षण परिचय ज्ञाने च अस्य बुद्धिः प्रस्कन्दति न प्रतीत्यसमुत्पाद अविनिर्भाग लक्षण परिचये

अन्ये पुनर् महामते भूत गुण अणु द्रव्य संस्थान संनिवेश विशेषम् दृष्ट्वा न अस्ति शश शृङ्ग अभिनिवेश अभिनिविष्टाः अस्ति गो शृङ्गम् इति कल्पयन्ति

धर्मता बुद्धः पुनर् महामते चित्त स्वभाव लक्षण विसंयुक्ताम् प्रत्यात्म आर्य गति गोचर व्यवस्थाम् करोति

अचलानां तथा मेरोः प्रमाणं हि क्षितेः कथम्

विचित्रा हि यथा माया दृश्यते न च विद्यते

अभिषेक समाधि आद्याः प्रथमात् दशमाय वै

अनादि काल विकल्प वाच् पुनर् महामते अनादि काल प्रपञ्च अभिनिवेश दौष्ठुल्य स्व बीज वासनायाः प्रवर्तते

नित्य अनित्यम् तथा एकत्वम् उभयम् न उभयम् तथा

तीर्थकराणां महामते अयं वादो यत् उत विषय ग्रहण उपरमात् विज्ञान प्रबन्ध उपरमः भवति

इदं महामते श्रावक यान अभिसमय गोत्रम्

विमोक्षा वशिता अभिज्ञाः बला ध्यानाः समाधयः

कतमैः चतुर्भिः यत् उत स्व चित्त दृश्य ग्रहण अनवबोधात् अनादि काल प्रपञ्च दौष्ठुल्य रूप वासन अभिनिवेशात् विज्ञान प्रकृति स्वभावात् विचित्र रूप लक्षण कौतूहलात्

नक्षत्रा भास्करः सोमः तीर्थ्याः देव असुराः तथा

तस्मात् तर्हि महामते प्रत्यात्म आर्य गति विशेष लक्षणे योगः करणीयः

चित्रैः तरंग विज्ञानैः नृत्यमानः प्रवर्तते

उत्पद्यन्ते निरुध्यन्ते प्रत्यया एव कल्पिताः

कर्षो हि धरणाः क्यन्तः पलं वै कति कार्षिका

नैरात्म्यं द्वितयं शुद्धं प्रभाषन्ते विनायकाः

ननु भगवन्त् तीर्थकराः अपि नित्य अचिन्त्य वादिनः कारणानाम् भगवन्त् आह न महामते तीर्थकराणां कारणस्य नित्य अचिन्त्यताम् प्राप्नोति

देह भोग प्रतिष्ठा आभम् ये चित्तं न अभिजानते

भाषसे जिनपुत्राणां वद कस्मात् महा मुने

तार्किकाणाम् अविषयः श्रावकाणां न च एव हि

गाथा भवेत् कतिविधा गद्यं पद्यं भवेत् कथम्

यस्मात् विषाण आश्रय प्रवृत्तः महामते विकल्पः तस्मात् आश्रय हेतुत्वात् अन्य अनन्य विवर्जित त्वात् न हि तद् अपेक्षम् नास्तित्वं शश विषाणस्य

कथं पुनर् महामते श्रावक यान अभिसमय गोत्रम् प्रत्येतव्यम् यः स्कन्ध धातु आयतन स्व सामान्य लक्षण परिज्ञान अधिगमे देश्यमाने रोमाञ्चित तनुः भवति

शाश्वत उच्छेद वर्ज्यः च लोकः स्वप्न उपमः सदा

रूप भूत अनुप्रवेशात् महामते रूपम् एव आकाशम्

कारणं पुनर् महामते प्रधान पुरुष ईश्वर काल अणु प्रवादाः

यदि पुनर् महामते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् अधिष्ठानम् अन्तरेण प्रतिभानं प्रतिभायात् बाल पृथग्जनानाम् अपि महामते प्रतिभानं प्रतिभायात्

तत् यथा महामते घट कपाल अभावः घट कृत्यम् न करोति न अपि दग्ध बीजम् अङ्कुर कृत्यम् करोति एवम् एव महामते ये स्कन्ध धातु आयतन भावाः निरुद्धा निरुध्यन्ते निरोत्स्यन्ते स्व चित्त दृश्य विकल्प दर्शन अहेतुत्वात् न अस्ति नैरन्तर्य प्रवृत्तिः

यदि पुनर् महामते तीर्थकराणां नित्य अचिन्त्यता कृतक भाव अभावात् अनित्य ताम् दृष्ट्वा अनुमान बुद्ध्या नित्यं समाप्यते तेन एव हेतुना मम अपि महामते कृतक भाव अभावात् अनित्य ताम् दृष्ट्वा नित्यम् अहेतु उपदेशात्

तीर्थकरा अपि भगवन् कारणत उत्पत्तिं वर्णयन्ति यत् उत प्रधान ईश्वर पुरुष काल अणु प्रत्ययेभ्यः भावानाम् उत्पत्तयः

प्रत्यात्म आर्य ज्ञान गति गोचरः हि महामते सर्व भाव स्वभाव लक्षण उत्पादः न बाल पृथग्जन विकल्प द्वय गोचर स्वभावः

कथं प्रवर्तते गर्भः कथं लोको निरीहिकः

गो विषाणम् पुनर् महामते अणुशो विभज्यमानं पुनर् अपि अणवः विभज्यमाना अणु त्व लक्षणे न अवतिष्ठन्ते

परिकल्पित स्वभावम् व्यवस्थापयन्ति तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः नाम अभिनिवेश लक्षणेन च नाम वस्तु निमित्त अभिनिवेश लक्षणेन च

पुनर् अपरम् महामते असत् लक्षण समारोपस्य लक्षणं कतमत् यत् उत स्कन्ध धातु आयतनानाम् असत् स्व सामान्य लक्षण अभिनिवेशः इदम् एवम् इदम् न अन्यथा इति

तत्र बाह्य प्रतीत्यसमुत्पादः महामते
न च सिद्धान्त विशेष अन्तरम्

तस्मात् तर्हि महामते शून्यता अनुत्पाद अद्वय निःस्वभाव लक्षणे योगः करणीयः

भावानां निःस्वभावानां यः अनुत्पादः स संभवः

कतमत् द्वि प्रकारम् यत् उत अभिलाप स्वभाव अभिनिवेशात् च वस्तु स्वभाव अभिनिवेशात् च

तथा च प्रवर्तमानाः प्रवर्तन्ते यथा समापन्नस्य अपि योगिनः सूक्ष्म गति वासना प्रवृत्ताः न प्रज्ञायन्ते

केन निर्माणिका बुद्धाः केन बुद्धा विपाक जाः

तत् यथा महामते दर्पण अन्तर्गतानि सर्व रूप प्रतिबिम्बकानि ख्यायन्ते यथा प्रत्ययतः स्व विकल्पनात् च न तानि बिम्बानि न अबिम्बानि बिम्ब अबिम्ब दर्शनात्

द्विविध उत्पादो विज्ञानानाम् प्रबन्ध उत्पादः लक्षण उत्पादः च

अथ क्रम वृत्त्या प्रवर्तेरन् अलब्धस्य लक्षण आत्मक त्वात् क्रम वृत्त्या न प्रवर्तते

परस्पर समूह अपेक्षित त्वात् प्रविचय विभाग अभावात् महामते स्व सामान्य लक्षणस्य अप्रवृत्तिः

अणुशो भज्यमानं हि न एव रूपं विकल्पयेत्

देह भोग प्रतिष्ठा गति विकल्प मात्रे महामते शश शृङ्गम् नास्त्यस्तिविनिवृत्तं न कल्पयेत् तथा महामते सर्व भावानाम् नास्त्यस्तिविनिवृत्तं कल्पयितव्यम्

अभिज्ञां लौकिकां केन कथं भिक्षु त्वम् एव च

पुनर् अपरम् महामते अन् उत्पन्नान् सर्व धर्मान् अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नाः तथागता भाषन्ते

अनियत गोत्रकः पुनर् महामते त्रिषु अपि एतेषु देश्यमानेषु यत्र अनुनीयते तत्र अनुयोज्यः स्यात्

असत् दृष्टि समारोपः पुनर् महामते यः तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु आत्म जीव जन्तु पोष पुरुष पुद्गल दृष्टि समारोपः

स्व चित्त धातु विकल्पेन ते पुष्णन्ति

न च यत्र संसारः तत्र निर्वाणम् विलक्षण हेतु सद्भावात्

अ जातम् अ निरुद्धम् च कथं खपुष्प संनिभम्

तत्र इदम् उच्यते

प्रत्यये जायते किं तत् कार्यम् किं कारणं च किम्

व्यत्यस्ता अधमूर्धाः च इन्द्रजाल उपमाः कथम्

कारण हेतुः पुनर् महामते आधिपत्य अधिकार कृत्यम् करोति चक्रवर्ति नृप वत्

तत्र महामते बाल उपचारिकम् ध्यानं कतमत् यत् उत श्रावक प्रत्येकबुद्ध योग योगिनाम् एवम् इदम् लक्षणं न अन्यथा इति पश्यतः पूर्व उत्तर उत्तरात् संज्ञा निरोधात् बाल उपचारिकम् भवति

ते एकत्व अन्यत्व नास्त्यस्तित्व ग्राहे प्रपतन्ति

कार्यं च कारणं केन नाना भ्रान्तिः तथा नयम्

अन्ये पुनर् महामते तीर्थकर दृष्टयः रूप कारण संस्थान अभिनिवेश अभिनिविष्टाः आकाश भाव अपरिच्छेद कुशलाः रूपम् आकाश भाव विगतम् परिच्छेदं दृष्ट्वा विकल्पयन्ति

स्व जाति लक्षणे पुनर् निरुध्यमाने आलयविज्ञान निरोधः स्यात्

निमित्तानि च चित्राणि तीर्थ मार्गम् नयन्ति ते

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि स्व चित्त दृश्य धारा विशुद्धि अर्थम् भगवन्तम् अध्येषते स्म कथं भगवन्त् स्व चित्त दृश्य धारा विशुध्यति युगपद् क्रम वृत्त्या वा भगवन्त् आह क्रम वृत्त्या महामते स्व चित्त दृश्य धारा विशुध्यति न युगपत्

अथ खलु भगवन्त् तस्याम् वेलायाम् इमाः गाथा अभाषत

प्रवर्तते च

तेन उच्यते निरभिलाप्य शून्यता इति

माया स्वप्न उपमाः दृशा विज्ञप्त्या मा

माया स्वप्न निभाः केन मृगतृष्णा उपमाः कथम्

अथ विनाशः स्यात् संस्कृत लक्षण पतितम् स्यात्

कल्पना सा अपि न अस्ति निर्वाणं स्वप्न तुल्यम्

चित्तं मनः च विज्ञानं लक्षण अर्थम् प्रकल्प्यते

तत्र महामते परिकल्पित स्वभावः निमित्तात् प्रवर्तते

बिम्बं हि दृश्यते तेषु बिम्बं न अस्ति च कुत्रचिद्

तरुवल्ल्यः कथं केन पृच्छसे मां जिनौरस

एतद् अर्थम् महामते तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः तथागतगर्भ उपदेशम् कुर्वन्ति

काश्यपः ऋकुछन्दः च कोनाक मुनिः अपि अहम्

अभक्ष्यं हि कथं मांसं कथं मांसं निषिध्यते

इन्द्रिये इन्द्रिये क्यन्तो रोमकूपे भ्रुवोः कति

पुनर् अपरम् महामते महापरिनिर्वाणम् अप्रहीण असंप्राप्त्याः न एकार्थात् नाना अर्थात् निर्वाणम् इति उच्यते
उदेति भास्करो यद्वत् सम हीन उत्तमे जिने

अ संसर्ग प्रत्ययात् भाव अभिनिवेश बहु विविध स्व काय वैचित्र्य ऋद्धि व्यस्त यमक प्रातिहार्य दर्शने निर्दिश्यमाने ऽनुनीयते स प्रत्येकबुद्ध यान अभिसमय गोत्रकः इति विदित्वा प्रत्येकबुद्ध यान अभिसमय अनुरूपा कथा करणीया

तेन विकल्पो न उद्भावयति परमार्थम्

धनेश्वरः कथं केन ब्रूहि मे गगन उपमैः

तृण गुल्म वृक्ष पर्वताः अपि महामते विविधानि च वाद्य भाण्डानि नगर भवन गृह विमान आसन स्थानानि तथागत प्रवेश अधिष्ठानेन प्रवाद्यन्ते

कथं च बुध्यसे लोकं कथं ब्रूषे निरक्षरम्

भाषिष्ये अहम् ते

वीणा पणव पुष्प आभाः क्षेत्रा लोक विवर्जिताः

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतत् अवोचत् निर्वाणं निर्वाणम् इति भगवन्त् उच्यते

आदित्य चन्द्र विरजाः कथं केन वदाहि मे

तरंगा हि उदधेः यद्वत् पवन प्रत्यय ईरिताः

तत्र महामते लक्षण वाच् स्व विकल्प रूप निमित्त अभिनिवेशात् प्रवर्तते

पुनर् महामते महापरिनिर्वाणं न नाशो न मरणम्

युगपद् व्यवस्थितानाम् भगवन्न् एतत् भवति अस्मिन् सति इदम् भवति इति न क्रम वृत्ति अपेक्षा अवस्थितानाम्

उत्पाद भङ्ग रहितः लोकः खपुष्प संनिभः

स्कन्धाः केशोण्डुक आकाराः यत्र च असौ विकल्प्यते

यद् आश्रय आलम्बनात् प्रवर्तते तत् परतन्त्रम्

सह तैः एव महामते पञ्चभिः विज्ञानकायैः हेतु विषय परिच्छेद लक्षण अवधारकम् नाम मनस् विज्ञानम् तद् हेतु ज शरीरम् प्रवर्तते

प्रधानम् ईश्वरः कर्ता चित्तमात्रं विकल्प्यते

ध्यायिनां विषयः कः असौ निर्माणः तीर्थकानि च

समापत्तिः निरोधाः च व्युत्थानं चित्त देशना

तेन अस्य दृश्यते वृत्तिः तरंगैः सह सादृशा

एते च महामते भाव अभाव विनिवृत्ताः

ते च महामते न भावा न अभावाः अभिलप्यन्ते च

अथ खलु भगवन्त् एतम् एव गाथा अर्थम् उद्द्योतयन् पुनर् अपि एतत् अवोचत् चतुर्विधो महामते असत् समारोपः

योगिना च एवम् भवति निरोध्य विज्ञानानि समापत्स्यामहे इति

अतस् ते महामते मोह पुरुषाः यान त्रय वादिनः भवन्ति न चित्तमात्र गति निराभास वादिनः

ऋषि गन्धर्व संकीर्णाः कथं केन वदाहि मे

वीणा पणव संस्थानाः नाना पुष्प फल उपमाः

अथ खलु महामतिः बोधिसत्त्वः महासत्त्वः पुनर् अपि भगवन्तम् एतत् अवोचत् देशयतु मे भगवान् वाच् विकल्प लक्षण हृदयम् नाम धर्मपर्यायं येन वाच् विकल्प लक्षण हृदयेन भगवन् सुप्रतिविभाग विनिबद्धेन अहं च अन्ये च बोधिसत्त्वा महासत्त्वा अभिलाप अभिलाप्य अर्थ द्वय गतिंगताः क्षिप्रम् अनुत्तराम् सम्यक्सम्बोधिम् अभिसंबुध्य अभिलाप अभिलाप्य अर्थ द्वय गतिम् सर्व सत्त्वानाम् विशोधयेयुः