tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
भूय एव विवित्सामि भगवान् आत्म मायया

पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानाम्

दुर्विभाव्यम् इव आभाति कविभिः च अपि चेष्टितम्

राज्ये च अ विकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ

नमः तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे

तमो विशीर्यते मह्यं हरेः कथयतः कथाम्

कृष्ण अनुभाव श्रवणे श्रद्दधानो महामनाः

क्षेमं न विन्दन्ति विना यद् अर्पणम् तस्मै सु भद्र श्रवसे नमो नमः

यां यां शक्तिम् उपाश्रित्य पुरु शक्तिः परः पुमान्

लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सु भद्र श्रवसे नमो नमः

गत व्यलीकैः अज शङ्कर आदिभिः वितर्क्य लिङ्गः भगवान् प्रसीदताम्

यथा इदम् सृजते विश्वं दुर्विभाव्यम् अधीश्वरैः

प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वता अजस्य सतीं स्मृतिं हृदि

श्रियः पतिः यज्ञपतिः प्रजापतिः धियाम् पतिः लोकपतिः धरापतिः

सूत उवाच

इति उपामन्त्रितः राज्ञा गुण अनुकथने हरेः

यथा गोपायति विभुः यथा संयच्छते पुनः

राजन् नारदाय विपृच्छते

नूनं भगवतो ब्रह्मन् हरेः अद्भुत कर्मणः

हृषीकेशम् अनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे

श्री शुकः उवाच

राजा उवाच

भूयो नमः सत् वृजिन छिदे ऽसताम् असम्भवाय अखिल सत्त्व मूर्तये

गृहीत शक्ति त्रितयाय देहिनाम् अन्तर्भवाय अनुपलक्ष्य वर्त्मने

उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेयः सतीं व्यधात्

सूत उवाच

विन्दन्ति हि ब्रह्म गतिम् गत क्लमाः तस्मै सु भद्र श्रवसे नमो नमः

वैयासकेः इति वचः तत्त्व निश्चयम् आत्मनः

भुङ्क्ते गुणान् षोडश षोडश आत्मकः सो भगवान् वचांसि मे

विचक्षणा यद् चरण उपसादनात् सङ्गं व्युदस्य उभयतस् ऽन्तरात्मनः

वासुदेवे भगवति आत्म भावम् दृढं गतः

बिभर्ति भूरिशस् तु एकः कुर्वन् कर्माणि जन्मभिः

किरात हूण आन्ध्र पुलिन्द पुल्कशाः आभीर शुम्भाः यवनाः खस आदयः

पपुः ज्ञान मयम् सौम्या यद् मुख अम्बुरुह आसवम्

समीचीनं वचो ब्रह्मन् सर्व ज्ञस्य तव अनघ

वेदगर्भो ऽभ्यधात् साक्षात् यत् आह हरिः आत्मनः

यथा गुणान् तु प्रकृतेः युगपद् क्रमशो ऽपि वा

नमो नमः ते अस्तु ऋषभाय सात्वतां विदूर काष्ठाय मुहुः कुयोगिनाम्

विचिकित्सितम् एतन् मे ब्रवीतु भगवान् यथा

नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे सत् उद्भव स्थान निरोध लीलया

संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत्
इयं शरीर स्था मुखे अन्य स्थले वा स्थिता सती शरीर स्थान् रोगान् हन्ति विनाशयति

गुटिर् इयं नाम्ना अभिधानेन अमरसुन्दरी गुटिका ज्ञेया

अनुक्तम् अपि मानं पञ्च निष्क प्रमाणम् ज्ञेयम् इति अर्थः

तत् वदन गतम् मुख अन्तर् स्थितम् शस्त्र वारकम् स्यात् अस्मिन् च वदनं गते सति शरीरे खड्ग आदीनाम् प्रहारो न लगति

कान्तं चुम्बकं अभ्रं युग्मम्

अमरसुन्दरी गुटिका विधानम् गुणान् च आह कान्त इत्यादि

अभ्रक सत्त्वम् प्रतीतं हेम कनकं तारं च तत् एक वत् भावः द्वंद्व त्वात् पुनर् अर्कः ताम्रम् एषां कान्त आदीनाम् संख्या गणना सम अंशात् सम भागात् ज्ञेया

इत्थं कृतं खोटं पिष्टि स्तम्भः गोल आकारम् भवति

इति अमरसुन्दरी गुटिका

हेम्ना वा रजतेन वा अपि सहितो ध्मातो व्रजति एक ताम् अक्षीणः निविडो गुडः च गुटिकाः करोति दीर्घ उज्ज्वलाः

चूर्णं तत् पटु वत् प्रयाति विहित घृष्टः न मुञ्चेत् मलम् निर्गन्धो द्रवति क्षणात् सः हि मतो बद्ध अभिधानः रसः
दश वा इति ह उवाच

छन्दोभिर् यज्ञस् तायते

दश अक्षरा विराड् विराजो यज्ञः

सप्त छन्दांसि

षड् वा इति ह उवाच

एकम् इति ह उवाच

कति तु एव इति

कति तु एव इति

कति तु एव इति

कति तु एव इति

अहर् अहर् इत्य् एव सर्वं संवत्सरं

द्वे इति ह उवाच

अष्टौ वा इति ह उवाच

कति तु एव इति

द्वि पाद् वै पुरुषः

नव वा इति ह उवाच

कति तु एव इति

षड् वा ऋतवः

कति तु एव इति

षड् इति ह उवाच

कति तु एव इति

सवनैर् यज्ञस् तायते

चत्वारो वै वेदाः

पञ्च पदा पङ्क्तिः

एकं वा इति ह उवाच

द्वे वा इति ह उवाच

वेदैर् यज्ञस् तायते

त्रीणि इति ह उवाच

कति तु एव इति

चत्वारि वा इति ह उवाच

सप्त इति ह उवाच

पाङ्क्तो यज्ञः

चत्वारि इति ह उवाच

सप्त वा इति ह उवाच

दश इति ह उवाच

पञ्च इति ह उवाच

ऋतूनाम् आप्त्यै

गायत्री यज्ञः

त्रीणि वा इति ह उवाच

अष्ट इति ह उवाच

पुरुषो वै यज्ञः

नव वै प्राणाः

अष्ट अक्षरा गायत्री
यद् द्वादश कपालः द्वादश मासः संवत्सरः

यज्ञस्य एव अन्तौ समग्रहीत्

स्वाम् एव देवताम् उपैति

द्वादश मासः संवत्सरः संवत्सरस्य आप्त्यै

यो अ योनिम् अग्निं चिनुते यजमानस्य योनिम् अनु प्रविशति

अथ अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालः

आदित्या वा इत उत्तमा अमुं लोकम् आयन्

स एनं निर्दहति

घृत भागाः ह्य् आदित्याः

यद् अग्नये वैश्वानराय योनिमन्तम् एव एनम् चिनुते

कामो वा अग्निर् वैश्वानरः

संवत्सरो ऽग्नेर् योनिः

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

यद् अग्नये वैश्वानराय प्रियाया एव अस्य तन्वे हविष्कृत्वा प्रियां तन्वम् आदत्ते

अग्निर् वै सर्वा देवताः

घृते भवति

अथ आदित्येभ्यः घृते चरुः

याः प्रतितिष्ठन्ति संवत्सरे ताः प्रतितिष्ठन्ति

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

संवत्सर एव प्रतिष्ठाय अग्निम् बिभर्ति

देवताश् च एव यज्ञं च आलभते

आदित्या इमाः प्रजा आदित्यानां नेदिष्ठिनीः
शेषम् उदकम् पार्श्व देशे निक्षिप्य यत् ते क्रूरं यत् आस्थितम् तत् शुन्धस्व इति मन्त्रेण पत्नी यथार्थं व्रजति
अधि ब्रवीतु सविता दैव्येन

अधि ब्रुवन्तु मरुतः पृश्नि मातरः

द्विषते मा रधाम

स्वस्ति मित्र वरुणा च धत्ताम् रात्रिम् रात्रिम् अहर् अहर् च देवाः

मा रधाम द्विषते मा उ अरातये

धातारम् इन्द्रम् सवितारम् ऊतये हुवे देवाꣳ अ मृतान् मर्त्यः सन्

सु नीति नः नयतु

अधि ब्रवीतु अधिवक्ता नः इन्द्रः

यः नः द्वेष्टि अरणः यः सनाभिः पविः इव नेमेः अधरः सः अस्तु

श्रेष्ठे नः वसवः धत्त धाम्नि

यस्य त्रयाः गतम् अनुप्रयन्ति देवाः मनुष्याः पशवः च सर्वे तत् नः देवम् मनः अधि ब्रवीतु

अधि ब्रवीतु पृथिवी उत द्यौः
प्राग् एव वसुदेवस् तु व्रजे शुश्राव रोहिणीम्

काकपक्ष धरैः बालैर् गोपालैः क्रीडित आलयम्

पर्यन्तेष्व् आवृतं वन्यैर् बृहद्भिः पतितैर् द्रुमैः

वत्सानां रोपितैः कीलैर् दामभिश् च विभूषितम्

बाल्ये चण्डतमः सर्वस् तत्र यत्न परः भव

मन्थान वलय उद्गारैः गोपीनां जनित स्वनम्

तक्र निस्राव बहुलम् दधिमण्ड आर्द्र मृत्तिकम्

स तत्र प्रविशन् हृष्टो गो व्रजम् गोप नादितम्

विघ्ना हि बहवो लोके बालान् उत्त्रासयन्ति हि

कुमारं स्कन्ध वाह्यायाम् शिबिकायां समाहितः

गोपायसि यथा तात तत्त्व अन्वेषी तथा कुरु

ह्रियते हि बलात् प्रज्ञा प्राज्ञस्य अपि सतो मम

बाल्ये केलिकिलः सर्वो बाल्ये मूर्छन्त्य् अमानुषाः

हम्भा रवैः च वत्सानां सर्वतः कृत निस्वनम्

शकट आवर्त विपुलम् कण्टकी वाट संकुलम्

स नन्द गोपम् त्वरितः प्रोवाच शुभया गिरा

गच्छ अनया सह त्वं तु व्रजम् एव यशोदया

विषाण स्कन्ध घातैः च वृषाणां घृष्ट पादपम्

सा यत्र रोहिणी देवी वसुदेव सुख आवहा

स्वादु पुष्प फलम् रम्यं पर्याप्त तृण संस्तरम्

प्रजातां पुत्रम् एव अग्रे चन्द्रात् कान्ततर आननम्

बहु उदकेन मार्गेन यमुना तीर शोभिना

करीष आकीर्ण वसुधम् कट छन्न कुटी मठम्

शिरसा धृत कुम्भाभिः बद्धैर् उद्ग्रथित अम्बरैः

अहं वाच्यो भविष्यामि पितृ पक्षेषु पुत्रिणाम्

न च वृन्दावने कार्यो गवां घोषः कदाचन

गोभिस् तृण निमग्नाभिः स्यन्दन्तीभिर् अलंकृतम्

यमुना तीर मार्गेण जल हारीभिः आवृतम्

शोभेतां गो व्रजे तस्मिन् नन्द गोप तथा कुरु

संवेशयामास शिशुं शयनीये महामतिः

रहिते वसुदेवेन सो ऽनुज्ञातो महात्मना

स जगाम विविक्तेन शीत अनिल विसर्पिणा

वन्य पुष्प अवतंसाभिः गोप कन्याभिः आवृतम्

नन्द गोप गता रात्रिः शीघ्र यानः व्रज आशु गः

तत्र वासे तु भेतव्यं केशिनः पाप दर्शिनः

वर्धमानाव् उभाव् एतौ समान वयसौ यथा

स ददर्श शिवे देशे गोवर्धन नग उपगे

शार्दूल शब्द अभिरुतम् नाना पक्षि समाकुलम्

क्षेम प्रचार बहुलम् हृष्ट पुष्ट जन अयुतम्

गो व्रजम् गो रुत शिवम् गोप नारीभिः आवृतम्

वैशंपायन उवाच

यो ऽहम् एकस्य पुत्रस्य न पश्यामि शिशोर् मुखम्

भास आमिष आद अनुसृतम् श्येनैश् च आमिष गृद्धिभिः

यमुना तीर सम्बद्धम् शीत मारुत सेवितम्

यानं यशोदया सार्धम् आरुरोह मुदा युतः

प्रत्युद्गतो गोप वृद्धैः स्त्रीभिर् वृद्धाभिर् एव च

सरीसृपेभ्यः कीटेभ्यः शकुनिभ्यस् तथा एव च

उभाव् अपि समं प्रेम्णा निरीक्षस्व यथासुखम्

दामनी प्राय बहुलम् गर्गर उद्गार निस्वनम्

सृगाल मृग सिंहैः च वृतम्

तद् यथा रौहिणेयं त्वं नन्द गोप मम आत्मजम्

स अर्गल द्वार गो वाटम् मध्ये गो स्थान संकुलम्

गोष्ठेषु गोभ्यो वत्सेभ्यो रक्ष्यौ ते द्वाव् इमौ शिशू

सम प्रचारम् च गवां सम तीर्थ जलाशयम्

रौहिणेयं च मे पुत्रं परिरक्ष शिशुं व्रजे

इमे त्वां त्वरयन्ति इह पक्षिणः सव्य दक्षिणाः
इतरेषां हि वस्त्राणां शौचं कार्यं मल आगमे

आतिथ्य श्राद्ध यज्ञेषु न गच्छेत् योग विद् क्वचिद्

उष्णेन वारिणा शुद्धिस् तथा स्रुच् स्रुवयोः अपि

पादौ स्पृशन्ति ये च अपि पर आचमन बिन्दवः

य इच्छेत् परमं स्थानं व्रतं पाशुपतं चरेत्

प्रथमे ऽहनि चाण्डाली यथा वर्ज्या तथा अङ्गना

केवलं द्वादश अहेन क्षत्त्रियाणां द्विजोत्तमाः

प्राप्यते ऽभिमतान् देशान् अङ्कुशेन निवारितः

त्रेता प्रभृति नारीणां मासि मासि आर्तवम् द्विजाः

अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च अलोभः त्यागः एव च

देव द्रोह गुरु द्रोहात् कोटि मात्रेण शुध्यति

नित्यं स्वाध्याय इति एते नियमाः परिकीर्तिताः

सूकरं च एव काक आदि श्वानम् उष्ट्रम् खरं तथा

न वदेत् सर्व यत्नेन अनिष्टं न स्मरेत् सदा

देव द्रोहम् गुरु द्रोहम् न कुर्यात् सर्व यत्नात्

आह्निक छेदने जाते शतम् एकम् उदाहृतम्

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौच आचारस्य लक्षणम्

स्मरणात् शुद्धिम् आप्नोति न अत्र कार्या विचारणा

यत् अनुष्ठाय शुद्ध आत्मा परेत्य गतिम् आप्नुयात्

बीज योनि गुणाः वस्तु बन्धः कर्मभिर् एव च

सुप्त्वा भुक्त्वा च वै विप्राः क्षुत्त्वा पीत्वा च वै तथा

संवत्सरे व्यतीते तु स्नान मात्रेण शुध्यति

सर्वेषाम् एव भूतानां सत् आचारः प्रकीर्तितः

वैखानसानां विप्राणां पतितानाम् असंभवात्

यव आद्याः सम्प्रजायन्ते ग्राम्य आरण्याः चतुर्दश

उक्त काले शुचिः भूत्वा शुद्धां गच्छेत् शुचि स्मिताम्

मैथुनं मानसं वा अपि वाचिकं देवता अर्चनम्

ताम्रम् अम्लेन वै विप्राः त्रपु सीसकयोः अपि

विष ग्रह विडम्ब आदीन् वर्जयेत् सर्व यत्नात्

स्व दार आस्यम् गृहस्थानां रतौ भार्या अभिकाङ्क्षया

उदय अर्थम् तु शौचानां मुनीनाम् उत्तमम् पदम्

ततः संनिहितो विप्रः च अर्वाक् पूर्वं तत् एव वै

यथा द्विप इव अरण्ये मनुष्याणां विधीयते

समाहितो ब्रह्म परः ऽप्रमादी शुचिस् तथा एकान्त रतिः जित इन्द्रियः

न एवम् आत्म विदाम् अस्ति प्रायश्चित्तानि चोदना

पुंस् इति नरकस्य आख्या दुःखं च नरकं विदुः

पुत्र त्वम् व्यञ्जयेत् तस्य जात पुत्रः महा द्युतिः

अष्टम्यां सर्व सम्पन्नम् तनयं सम्प्रसूयते

चतुर्थ्यां स्त्री न गम्या तु गतः अल्प आयुः प्रसूयते

पण्यं प्रसारितं च एव वर्ण आश्रम विभागशः

शाक मूल फल आदीनाम् धान्य वत् शुद्धिः इष्यते

पुंसः त्राण अन्वितम् पुत्रं तथा भूतम् प्रसूयते

चैल वत् शौचम् आख्यातम् ब्रह्म विद्भिः मुनि ईश्वरैः

सूत उवाच

इति एवम् संप्रसंगेन यतीनां धर्म संग्रहे

ते पार्थिवैः समा ज्ञेया न तेभिः अप्रयतः भवेत्

शुद्धानां शोधनं न अस्ति विशुद्धा ब्रह्म विद्यया

चरेत् यदि भवेत् नारी पुमांसं दक्षिणे लभेत्

अप् बिन्दुम् यः कुश अग्रेण मासि मासि समश्नुते

संध्या लोपे कृते विप्रः त्रिस् आवृत्त्य एव शुध्यति

प्रयान्ति च महाभागा भार्याभिः कुरवो यथा

नमस्कार आदिकम् सर्वं गुरु शुश्रूषण आदिकम्

अशौचं च आनुपूर्व्येण यतीनां न एव विद्यते

कृते सकृद् युग वशात् जायन्ते वै सह एव तु

वर्ण आश्रम व्यवस्था च त्रेता प्रभृति सुव्रताः

मार्जन उन्मार्जनैः वेश्म पुनःपाकेन मृद् मयम्

अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीम् इमाम्

जनयति अङ्गना यस्मात् न गच्छेत् सर्व यत्नात्

संहतानां महाभागा द्रव्याणां प्रोक्षणं स्मृतम्

संक्षेपात् सर्व वेद अर्थम् संचयं ब्रह्म वादिनाम्

सर्वे ते भैक्ष्य भक्षस्य कलां न अर्हन्ति षोडशीम्

षष्ठ्यां गम्या महाभागा सत् पुत्र जनना भवेत्

भूमि स्थम् उदकं शुद्धं वैतृष्ण्यं यत्र गौः व्रजेत्

तद् वाक्य प्रतिकूलम् च अयुक्तं वै गुरोः वचः

तथा एव यज्ञ पात्राणाम् मुसल उलूखलस्य च

दारिद्र्य अर्णव मग्नम् च तनयं सा प्रसूयते

दिवास्वप्नं विशेषेण तथा वै दन्तधावनम्

तृण काष्ठ आदि वस्तूनाम् शुभेन अभ्युक्षणम् स्मृतम्

रजस्वला अङ्गना स्पर्श सम्भाषे च रजस्वला

कौशेय आविकयोः रूक्षैः क्षौमाणां गौरसर्षपैः
वल्कलानां तु सर्वेषां छत्त्र चामरयोः अपि

रसाणाम् इह सर्वेषां शुद्धिः उत्प्लवनम् स्मृतम्

ओषध्यश् च रजस् दोषाः स्त्रीणां राग आदिभिः नृणाम्

गुरु उपदेश युक्तानाम् वृद्धानां क्रम वर्तिनाम्

श्रेष्ठा तु प्रथमा हि इयम् वृत्तिः अस्य उपजायते

गुरोः अपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत्

अग्नेर् अपां च संयोगात् अत्यन्त उपहतस्य च

दश अहम् सूतिका अशौचम् मातुः अपि एवम् अव्ययाः

पञ्च रात्रम् तथा अस्पृश्या रजसा वर्तते यदि

विद्या हीनम् व्रत भ्रष्टम् पतितं पारदारिकम्

श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

एक अहात् यज्ञ याजिनाम् शुद्धिः उक्ता स्वयंभुवा

विश्वस्य एव हि ते शुद्धा ब्रह्म विद्या विदः जनाः

जरा मरण गर्भेभ्यः भीतस्य नरक आदिषु

योगिनां च एव सर्वेषां श्रेष्ठं चान्द्रायणं भवेत्

आचार्य मरणे च एव त्रि रात्रम् श्रोत्रिये मृते

त्रिस् प्रदक्षिण योगेन वन्द्यो वै ब्रह्मणो गुरुः

दाहकानां च नेतॄणां स्नान मात्रम् अबान्धवे

पक्षिणी मातुलानां च सोदराणां च वा द्विजाः

उल्लेखनेन अञ्जनेन तथा संमार्जनेन च

ष्ठीवित्वा अध्ययन आदौ च शुचिः अपि आचमेत् पुनर्

वस्त्र शौच अन्वितः कुर्यात् सर्व कार्याणि वै द्विजाः

कृत्वा च मैथुनं स्पृष्ट्वा पतितं कुक्कुट आदिकम्

स्पृष्ट्वा प्रेतं त्रि रात्रेण धर्म अर्थम् स्नानम् उच्यते

अतीन्द्रियं ज्ञानम् इदम् तथा शिवं प्राहुस् तथा ज्ञान विशुद्ध बुद्धयः

यज्ञ उपकरण अङ्गम् च न स्पृशेद् वै पदेन च

अति हासम् अवष्टम्भं लीला स्व इच्छा प्रवर्तनम्

गो निवासेन वै शुद्धा सेचनेन धरा स्मृता

अथ एनम् अवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च

माल्यं च शयन स्थानम् पात्रं छायां च यत्नतः

पञ्चदश्यां च धर्मिष्ठां षोडश्यां ज्ञान पारगम्

ईक्षयेत् भास्करम् देवं ब्रह्मकूर्चं ततः पिबेत्

वर्जयेत् सर्व यत्नेन वासो ऽन्यैर् विधृतं द्विजाः

भैक्ष्यं यवागूः तक्रम् वा पयो यावकम् एव च

उद्धृत अनुष्ण फेनाभिः पूताभिर् वस्त्र चक्षुषा

यः पुनर् तत्त्व वेत्ता च ब्रह्म विद् ब्राह्मण उत्तमः

भूपानां मण्डलीनां च सद्यो नीराष्ट्र वासिनाम्

आज्ञा भङ्गम् न कुर्वीत यदि इच्छेत् सिद्धिम् उत्तमाम्

श्रीफलैः अंशुपट्टानाम् कुतपानाम् अरिष्टकैः

सत् आचार रताः शान्ताः स्वधर्म परिपालकाः

त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते न अत्र संशयः

स्नानं शौचं तथा गानं रोदनं हसनं तथा

अथवा पूजयेत् शम्भुम् घृत स्नान आदि विस्तरैः

सा एव आर्तव कृतात् दोषाद् राग द्वेष आदिभिः नृणाम्

हस्ताभ्यां क्षालितं वस्त्रं कारुणा च यथाविधि

ब्रह्म लोकम् अनुप्राप्य ब्रह्मणा सह मोदते

वस्त्र शौच विहीन आत्मा हि अशुचिः न अत्र संशयः

उपपातकिनः सर्वे तद् अर्धेन एव सुव्रताः

द्वादश्यां धर्म तत्त्व ज्ञम् श्रौत स्मार्त प्रवर्तकम्

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्व भूत हिताय वै

मान अवमानौ द्वौ एतौ तौ एव आहुः विष अमृते

नवम्यां दशम्यां पण्डितो भवेत्

छाया च विप्लुषो विप्रा मक्षिका आद्याः द्विजोत्तमाः

मैथुनात् कामात् विप्राः तथा एव परुष आदिभिः

पातकी च तद् अर्धेन शुध्यते वृत्तवान् यदि

चरेत् तु मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेषु एव नित्यशः

शतम् अष्ट उत्तरम् जप्त्वा मुच्यते न अत्र संशयः

कृत्वा प्रमादतो विप्राः प्रणवस्य अयुतम् जपेत्

रजस्वलां सूतिकां च न स्पृशेत् अन्त्यजाम् अपि

न एव अशौचम् यतीनां च वनस्थ ब्रह्मचारिणाम्

अर्वाक् त्रि वर्षात् स्नानेन बान्धवानां पितुः सदा

संत्यागं च एव वस्त्राणां वर्जयेत् सर्व यत्नात्

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि सत् आचारम् शुचिः नरः

अकाल कृष्टाः विध्वस्ताः पुनर् उत्पादिताः तथा

अत ऊर्ध्वं गृहस्थेषु शीलीनेषु चरेत् द्विजाः

ज्येष्ठ अन्ये ऽपि च ते सर्वे वन्दनीया विजानता

अत ऊर्ध्वं पुनर् च अपि अदुष्ट अपतितेषु च

तृतीये ऽह्नि तद् अर्धेन चतुर्थे ऽहनि सुव्रताः

धातु शून्य बिल क्षेत्र क्षुद्र मन्त्र उपजीवनम्
द्वितीये ऽहनि विप्रा हि यथा वै ब्रह्म घातिनी

अक्रोधो गुरु शुश्रूषा शौचम् आहार लाघवम्

आहाराः तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यम् इति स्मृतम्

संस्पृशेत् न रजः तासाम् स्पृष्ट्वा स्नात्वा एव शुध्यति

तत ऋतु त्रयात् अर्वाक् एक अहः परिगीयते

महापातक शुद्धि अर्थम् तथा एव च यथाविधि

वर्जयेत् सर्व यत्नेन गुरूणाम् अपि संनिधौ

रस उल्लासा कृते वृत्तिः त्रेतायाम् गृह वृक्ष जा

अव्याप्तं यत् अमेध्येन गन्ध वर्ण रस अन्वितम्

यतीनाम् आसनम् वस्त्रं दण्ड आद्यम् पादुके तथा

स्नात्वा अन्य पुरुषम् नारी न स्पृशेत् तु रजस्वला

सपिण्ड ता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते

भैक्ष्य चर्या हि वर्णेषु जघन्या वृत्तिः उच्यते

काक उलूक कपोतानाम् पक्षिणाम् अपि घातने

वर्जयेत् सर्व यत्नेन नमस्कारं रजस्वला

व्रतानि पञ्च भिक्षूणाम् अहिंसा परमा तु इह

स शैवालम् तथा अन्यैः वा दोषैः दुष्टम् विवर्जयेत्

अभ्युत्थान आदिकम् सर्वं प्रणामं च एव कारयेत्

कन्या अर्थिना एव गन्तव्या पञ्चम्यां विधिवत् पुनर्

वत्सः शुचिः प्रस्रवणे शकुनिः फल पातने

अनुगम्य च वै स्नात्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति

गन्ध वर्ण रसैः दुष्टम् अशुचि स्थान संस्थितम्

शृङ्ग अस्थि दारु दन्तानाम् तक्षणेन एव शोधनम्

सा विंशत् दिवसात् ऊर्ध्वम् रजसा पूर्ववत् तथा

लङ्घने समयानां तु अभक्ष्यस्य च भक्षणे

प्राप्य अनुज्ञाम् ततस् च एव ज्ञान योगम् अनुत्तमम्

एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत्

भैक्ष्यं चरेत् वनस्थेषु यायावर गृहेषु च

स्नात्वा अर्ध मासात् संशुद्धा ततः शुद्धिः भविष्यति

सप्तम्यां च एव कन्या अर्थी गच्छेत् सा एव प्रसूयते

इति संक्षेपतः प्रोक्ता द्रव्य शुद्धिः अनुत्तमा

नैष्ठिकानां नृपाणां च मण्डलीनां च सुव्रताः

तथा युक्तं चरेत् भैक्ष्यम् सतां धर्मम् अ दूषयन्

स्नान मात्रेण वै शुद्धिः मरणे समुपस्थिते

महावीते सुवीते च जंबूद्वीपे तथा अष्टासु

रक्त आधिक्यात् भवेत् नारी शुक्र आधिक्ये भवेत् पुमान्

सर्वान् लोकान् विनिर्जित्य ब्रह्म लोकम् व्रजन्ति ते

अद्भिः समाचरेत् सर्वम् वर्जयेत् कलुष उदकम्

कुश अम्बुना सु संप्रोक्ष्य गृह्णीयात् धर्म वित्तमः

समाप्नुयात् योगम् इमम् महात्मा महा ऋषयः च एवम् अ निन्दित अमलाः

स्त्रीणां वै मैथुने काले वाम पार्श्वे प्रभञ्जनः

केवलं पञ्चगव्यं वा क्षीरं वा च आत्म शुद्धये

देवैः तुल्याः सर्व यज्ञ क्रियाः तु यज्ञात् जाप्यम् ज्ञानम् आहुः च जाप्यात्

ततः कार्य विरोधात् हि नृपाणां न अन्यथा भवेत्

अष्ट अब्दात् एक रात्रेण शुद्धिः स्याद् बान्धवस्य तु

मणि अश्म शङ्ख मुक्तानाम् शौचं तैजस वत् स्मृतम्

तावत् मात्रम् समुद्धृत्य प्रोक्षयेत् वै कुश अम्भसा

चर्मणां विदलानां च वेत्राणां वस्त्र वत् मतम्

न अभिषिक्तस्य च अशौचम् संप्रमादेषु वै रणे

शाकद्वीप आदिषु प्रोक्तो धर्मो वै भारते यथा

भारते दक्षिणे वर्षे व्यवस्था न इतरेषु अथ
हर्तुम् आरेभिरे तत्र प्रत्यषेधत् प्रजागरः

इत्थं पुरञ्जनं वशम् आनीय विभ्रमैः

युक्तेषु एवम् प्रमत्तस्य कुटुम्ब आसक्त चेतसः

पर्यटन्ती न बर्हिष्मन् प्रत्यनन्दत कश्चन

या तुष्टा राजर्षये तु वृता अदात् पूरवे वरम्

दुहितॄर् दश उत्तर शतम् पितृ मातृ यशस्करीः

दौर्भाग्येन आत्मनः लोके विश्रुता दुर्भगा इति सा

सङ्कल्पः त्वयि भूतानां कृतः किल न रिष्यति

कदाचिद् अटमाना सा ब्रह्म लोकात् महीम् गतम्

ईजे च क्रतुभिः घोरैः दीक्षितः पशु मारकैः

चण्डवेग इति ख्यातो गन्धर्व अधिपतिः नृप

अथो भजस्व मां भद्र भजन्तीं मे दयां कुरु

शयान उन्नद्ध मदः महामना महार्ह तल्पे महिषी भुज उपधिः

न काल रंहः बुबुधे दुरत्ययं दिवा निशा इति प्रमदा परिग्रहः

चरामि उभाभ्याम् लोके अस्मिन् अव्यक्तः भीम सैनिकः

कालस्य दुहिता काचिद् त्रिलोकीम् वरम् इच्छती

स सप्तभिः शतैः एकः विंशत्या च शतं समाः

प्रज्वारो ऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी भव

ऋषभं यवनानां त्वां वृणे वीर ईप्सितम् पतिम्

यत् लोक शास्त्र उपनतम् न राति न तत् इच्छति

चिन्तां परां जगाम आर्तः स राष्ट्र पुर बान्धवः

आससाद स वै कालो यो ऽप्रियः प्रिय योषिताम्

तस्याम् अजनयत् पुत्रान् पुरञ्जन्याम् पुरञ्जनः

क्षण अर्धम् इव राज इन्द्र व्यतिक्रान्तं नवं वयः

स पञ्चाल पतिः पुत्रान् पितृ वंश विवर्धनान्

तेषु तद् रिक्थ हारेषु गृह कोश अनुजीविषु

क्षीयमाणे स्व सम्बन्धे एकस्मिन् बहुभिः युधा

वव्रे बृहत् व्रतम् मां तु जानती काम मोहिता

चिकीर्षुः देव गुह्यम् स स स्मितम् ताम् अभाषत

तया एवम् रममाणस्य काम कश्मल चेतसः

गन्धर्वाः तस्य बलिनः षष्टि उत्तर शत त्रयम्

त्वम् अव्यक्त गतिः भुङ्क्ष्व लोकं कर्म विनिर्मितम्

न अभिनन्दति लोको ऽयं त्वा अ भद्राम् अ संमताम्

तया उपगूढः परिरब्ध कन्धरः रहो अनु मन्त्रैः अपकृष्ट चेतनः

ताम् एव वीरो मनुते परं यतस् तमः अभिभूतः न निजं परं च यत्

यैः वै पौरञ्जनो वंशः पञ्चालेषु समेधितः

ततो विहत सङ्कल्पा कन्यका यवन ईश्वरम्

पुरञ्जन पुर अध्यक्षः गन्धर्वैः युयुधे बली

ते चण्डवेग अनुचराः पुरञ्जन पुरम् यदा

एतावान् पौरुषः धर्मो यत् आर्तान् अनुकम्पते

शील औदार्य गुण उपेताः पौरञ्जन्यः प्रजापते

पुरञ्जनी महा राज रेमे रमयती पतिम्

शतानि एकादश विराड् आयुषो अर्धम् अथ अत्यगात्

मया निरूपितः तुभ्यम् पतिः आत्म समाधिना

या हि मे पृतना युक्ता प्रजा नाशम् प्रणेष्यसि

मयि संरभ्य विपुलम् अदात् शापम् सु दुःसहम्

उपनीतं बलिं गृह्णन् स्त्री जितः न अविदत् भयम्

पुत्राणां च अभवन् पुत्राः एकैकस्य शतं शतम्

निरूढेन ममत्वेन विषयेषु अन्वबध्यत

स्थातुम् अर्हसि न एकत्र मद् याच्ञा विमुखः मुने

काल कन्या उदित वचः निशम्य यवन ईश्वरः
अष्टम्यां नव गेहानि दारु जानि एकम् एव वा

च पाण्डुरा प्रोक्ता आलीढं हरितं तथा

चैत्रे मासि सित अष्टम्याम् न ते शोकम् अवाप्नुयुः

जप्त्वा दशाक्ष रीं विद्यां न असौ केन अपि बध्यते

नवमी केवला च अपि दुर्गां च एव तु पूजयेत्

नैरृत्यां पूतनां च एव वायव्यां पाप राक्षसीम्

शक्तिं च मुद्गरं शूलं वज्रं खड्गं तथा अङ्कुशम्

पूजयेत् वा अपि पादुके ऽथ जले ऽपि वा

पञ्चदश अङ्गुलम् खड्गं त्रिशूलं च ततो यजेत्

रोचना तु अरुणा कृष्णा नीलं धूम्रा च शुक्रका

जप होम समायुक्तः कन्यां वा भोजयेत् सदा

नवमी च उग्रचण्डा च मध्यमा अग्नि प्रभा आकृतिः

ऽस्य स खड्ग अग्र प्रकच ग्रह मुष्टिकः

षड्भिः पदैः नमः स्वाहा वषट् आदि हृद् आदिकम्

दद्याच् च ऐशान्याम् आग्नेय्याम् च विदारिकाम्

विधिवत् कालि कालि इति तद् उत्थ रुधिर आदिकम्

रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका

तस्मिन् देवी प्रकर्तव्या हैमी वा राजता अपि वा

शुक्ल अष्टम्याम् आश्वयुजे उत्तराषाढया युता

दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा मन्त्रो ऽयं पूजन आदिषु

पिबामि शोक संतप्तः माम् अशोकम् सदा कुरु

शरं चक्रं शलाकां च दुर्गाम् आयुध संयुताम्

चण्डा चण्डवती च एव चण्डरूपा अतिचण्डिका

शेषाः षोडश हस्ताम् स्युः अञ्जनम् डमरुं विना

शूले खड्गे पुस्तके वा पटे वा मण्डले यजेत्

त्वा अशोकैः हर अभीष्टैः मधु मास समुद्भवैः

ध्वजं डमरुकं पाशं वाम हस्तेषु बिभ्रती

महा व्रतम् महा पुण्यम् शंकर आद्यैः अनुष्ठितम्

ब्रह्मा उवाच

अङ्गुष्ठ आदि कनिष्ठा अन्तम् न्यस्य वै पूजयेत् शिवाम्
यः मे गोभ्यः इरस्यति अश्वेभ्यः पुरुषेभ्यः इन्द्रः च तस्मै अग्निः च ज्यानिम् देवेषु विन्दताम्

यः मा ब्रह्मणा तपसा यः च यज्ञैः जिघांसति इन्द्रः च तस्य अग्निः च हृदये अधि नि विध्यताम्

यः मा शयानम् जाग्रतम् यः च सुप्तम् जिघांसति इन्द्रः च तस्य अग्निः च बाहू मर्मणि वृश्चताम्

यः मे ब्रह्म यः मे तपः बलम् श्रेष्ठम् जिघांसति इन्द्रः च तस्मै अग्निः च क्रुद्धौ दिग्धाभिः अस्यताम्

यः नः स्वः यः अरणः भ्रातृव्यः च जिघांसति इन्द्रः च तस्य अग्निः च मर्म स्कन्धेषु विन्दताम्

यः मा चक्षुषा मनसा यः च वाचा जिघांसति इन्द्रः च तस्मै अग्निः च एनांसि वहताम् इतस्
यदूनां कदनं चक्रे बली मागध संश्रयः

अन्यैः च असुर भूपालैः बाण भौम आदिभिः युतः

अहो विस्रंसितो गर्भ इति पौरा विचुक्रुशुः

ते पीडिता निविविशुः कुरु पञ्चाल केकयान्

आसीनः संविशन् तिष्ठन् भुञ्जानः पर्यटन् महीम्

हतेषु षट्सु बालेषु देवक्या औग्रसेनिना

सा देवकी सर्व जगत् निवास निवास भूता नितरां न रेजे

श्री शुकः उवाच

दिष्ट्या अम्ब ते कुक्षि गतः परः पुमान् अंशेन साक्षात् भगवान् भवाय नः

दधार सर्व आत्मकम् आत्म भूतम् काष्ठा यथा आनन्द करम् मनस्तः

सत्त्वं न चेद् धातर् इदम् निजं भवेत् विज्ञानम् अज्ञान भिदा अपमार्जनम्

मनः वचोभ्याम् अनुमेय वर्त्मनः देव क्रियायां प्रतियन्ति अथ अपि हि

भगवान् अपि विश्वात्मा भक्तानाम् अभयङ्करः

देहे मृते तं मनुजाः शपन्ति गन्ता तमो ऽन्धं तनु मानिनः ध्रुवम्

न नाम रूपे गुण जन्म कर्मभिः निरूपितव्ये तव तस्य साक्षिणः

प्रलम्ब बक चाणूर तृणावर्त महाशनैः

धूप उपहार बलिभिः सर्व काम वर प्रदाम्

गुण प्रकाशैः अनुमीयते भवान् प्रकाशते यस्य च येन वा गुणः

त्वद् मायया संवृत चेतसः त्वाम् पश्यन्ति नाना न विपश्चितो ये

मत्स्य अश्व कच्छप नृसिंह वराह हंस राजन्य विप्र विबुधेषु कृत अवतारः

अथ अहम् अंश भागेन देवक्याः पुत्र ताम् शुभे

त्वम् एकः एव अस्य सतः प्रसूतिः त्वम् सन्निधानं त्वम् अनुग्रहः च

सप्त त्वच् अष्ट विटपः नव अक्षः दश छदी द्वि खगः हि आदि वृक्षः

किम् अद्य तस्मिन् करणीयम् आशु मे यत् अर्थ तन्त्रः न विहन्ति विक्रमम्

प्राप्स्यामि त्वं यशोदायां नन्द पत्न्याम् भविष्यसि

श्री शुकः उवाच

दुरासदो अति दुर्धर्षः भूतानां संबभूव ह

शृण्वन् गृणन् संस्मरयन् च चिन्तयन् नामानि रूपाणि च मङ्गलानि ते

देवक्या जठरे गर्भं शेष आख्यम् धाम मामकम्

माया नारायणी ईशानी शारदा इति अम्बिका इति च

आह एष मे प्राण हरः हरिः गुहाम् ध्रुवं श्रितो यत् न पुरा इयम् ईदृशी

कुमुदा चण्डिका कृष्णा माधवी कन्यका इति च

एके तम् अनुरुन्धानाः ज्ञातयः पर्युपासते

भवो निरोधः स्थितिः अपि अविद्यया कृता यतस् त्वयि अभय आश्रय आत्मनि

स्वयं समुत्तीर्य सुदुस्तरं द्युमन् भव अर्णवम् भीमम् अदभ्र सौहृदाः

शाल्वान् विदर्भान् निषधान् विदेहान् कोशलान् अपि

एक अयनः ऽसौ द्वि फलः त्रि मूलः चतूरसः पञ्चविधः षष् आत्मा

स्त्रियाः स्वसुः गुरु मत्या वधो ऽयं यशः श्रियं हन्ति अनुकालम् आयुः

ब्रह्म ईशानौ पुरोधाय देवाः प्रतिययुः दिवम्

भगवान् अपि विश्वात्मा विदित्वा कंस जम् भयम्

भवत् पद अम्भोरुह नावम् अत्र ते निधाय याताः सत् अनुग्रहः भवान्

अन्याः च कंस संविग्नाः विवरेषु वसन्ति हि

वेद क्रिया योग तपः समाधिभिः तव अर्हणम् येन जनः समीहते

दुर्गा इति भद्रकाली इति विजया वैष्णवी इति च

त्वयि अम्बुज अक्ष अखिल सत्त्व धाम्नि समाधिना आवेशित चेतसा एके

तत् संनिकृष्य रोहिण्या उदरे संनिवेशय

क्रियासु यः त्वद् चरण अरविन्दयोः आविष्ट चेताः न भवाय कल्पते

गर्भे प्रणीते देवक्या रोहिणीं योगनिद्रया

तथा न ते माधव तावकाः क्वचिद् भ्रश्यन्ति मार्गात् त्वयि बद्ध सौहृदाः

स बिभ्रत् पौरुषम् धाम भ्राजमानो यथा रविः

आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं ततः पतन्ति अधस् अन् आदृत युष्मद् अङ्घ्रयः

इति घोरतमात् भावात् संनिवृत्तः स्वयं प्रभुः

ये ऽन्ये अरविन्द अक्ष विमुक्त मानिनः त्वयि अस्त भावात् अविशुद्ध बुद्धयः

मुष्टिक अरिष्ट द्विविद पूतनाकेशी धेनुकैः

सत्य व्रतम् सत्य परम् त्रि सत्यम् सत्यस्य योनिं निहितं च सत्ये

प्रतिगृह्य परिक्रम्य गां गता तत् तथा करोत्

अर्चिष्यन्ति मनुष्याः त्वाम् सर्व काम वरा ईश्वरीम्

दिष्ट्या अङ्किताम् त्वद् पदकैः सु शोभनैः द्रक्ष्याम गां द्यां च तव अनुकम्पिताम्

तां वीक्ष्य कंसः प्रभया अजित अन्तराम् विरोचयन्तीं भवनं शुचि स्मिताम्

इति अभिष्टूय पुरुषं यथा

सत्यस्य सत्यम् ऋत सत्य नेत्रम् सत्य आत्मकम् त्वां शरणं प्रपन्नाः
रोहिणी वसुदेवस्य भार्या आस्ते नन्द गोकुले

राम इति लोक रमणात् बलभद्रम् बल उच्छ्रयात्

ततो जगत् मङ्गलम् अच्युत अंशम् समाहितं शूर सुतेन देवी

मा अभूत् भयम् भोज पतेः मुमूर्षोः गोप्ता यदूनां भविता तव आत्मजः

सत्त्व उपपन्नानि सुख आवहानि सताम् अभद्राणि मुहुः खलानाम्

नामधेयानि कुर्वन्ति स्थानानि च नरा भुवि

ब्रह्मा भवः च तत्र एत्य मुनिभिः नारद आदिभिः

संदिष्टा एवम् भगवता तथा इति ॐ इति तद् वचः

आविवेश अंश भागेन मन आनकदुन्दुभेः

गर्भो बभूव देवक्या हर्ष शोक विवर्धनः