tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
धर्म अर्थ काम मोक्षाणाम् आरोग्यं मूलम् उच्यते

सा शुद्धा शोभन आस्या वर मृग तनु जा राज योग्या प्रसिद्धा

लीला नाट्य कृते भुवो भगवते कृष्णाय तुभ्यं नमः

पानीयेषु तद् अर्धम् स्याद् इति द्रव्यस्य निश्चयः

मार्जारस्य पदं वदन्ति मुनयो मुद्ग प्रमाण अञ्जनम्

सिन्धूद्भवं नेत्र रुजा अपहम् च रुचि वृष्यम् उक्तम्

स्वादे तिक्ता कट्वी लघुर् अथ तुलिता मर्दिता चिक्कणा स्यात्

शास्त्रेषु श्रमवान् क्रियासु कुशलः प्राज्ञः सुधीः सत्य वाच् धीरो रोग निरूपण एक कुशलः पीयूष हस्तः शुचिः

मधु शेषे भवेद् यावत् तावत् पक्त्वा अवतारयेत्

वह्निः शीतल ताम् हिमं दहन ताम् आयाति यस्य इच्छया

त्रि गन्धम् एला त्वक् पत्रं चातुर्जातं स केसरम्

एतेषु प्रस्थ भेदेषु पलं षोडश निष्ककम्

सौवर्चलं सैन्धवं च विडम् औद्भिदम् एव च

यवागू बहु सिक्था स्यात् विलेपी विरलद्रवा

गदस्य सामान्य विशेष तत्त्वैः युक्तानि कुर्वे कति लक्षणानि

क्षुण्णं द्रव्यं पलं सम्यक् षड्भिर् नीर पलैः प्लुतम्

ऊर्ध्वं शूल विष दोष हरम् तत् रोचनम् तु तनु कान्ति करम् च

क्षिप्ता अग्नौ भस्म न स्याच् चिमिचिमि कुरुते चर्मगन्धा हुताशे

वस्त्र निष्पीडितम् यत् तु चूर्णितं द्विगुणे जले

पूतं त्रिदोष उपशमम् करोति विष् बन्धनम् स्वादु रसम् व्रण घ्नम्

अत्र शुक्त विधौ मण्डं प्रस्थं पञ्च आढकः ऽन्वितम्

तोयं बिन्दु चतुष्टयम् नयनयोः षष् बिन्दवः नासिका

घृतं तैलं च चूर्ण आदि कोल मात्रम् रसे क्षिपेत्

कर्षाभ्याम् अपि शुक्तिका निगदिता कर्षैश् चतुर्भिः पलम् बिल्वं मुष्टिर् अथ अपि शुक्ति युगलम् स्यात् कुञ्चिका षोडशी

आसुरः शस्त्र दाह आढ्यः सिद्ध वैद्यः तु मान्त्रिकः

प्रस्थः षोडशभिः पलैर् अथ चतुः प्रस्थं भवेद् आढकं कंसः पात्रम् अथ आढकानि च पुनश् चत्वारि संजायते

तद्वद् आमलकम् अम्लम् उत्तमं शीत वीर्यम् कफ पित्त नाशनम्

मृद् पात्रे मन्थयेत् सम्यक् मन्थ इत्य् अभिधीयते

शीतपित्त हरः करोति न निदाघे

शोषणं च अपि संस्कारो विशेषश् च अत्र कथ्यते

तोयं क्षीरं च अष्ट भागम् मधुना

तद् मानम् धरणं पलस्य दशमो भागो भवेत् यत् स्थितम् विद्याच् च अपि शतं पलानि च तुला भारस् तुला विंशतिः

अष्टादशगुणे तोये यूषः शार्ङ्गधर ईरितम्

सिता अभावे भवेत् खण्डः शालि अभावे च षष्टिकम्

पिप्पली ज्वर हा वृष्या स्निग्धा उष्णा कटु तिक्तका

घृतं गते मासि सु जीर्णम् आस्ते मास द्वये जीर्यति मांसम् एव च

कु चेलः कर्कशो लुब्धः कुग्रामी स्वयम् आगतः

दीपनी मारुतं श्वासं कासं श्लेष्म क्षय अपहा

शुष्कं पिष्टं वस्त्र पूतम् चूर्णं तत् परिकीर्तितम्

पलं कषाये द्रवं स्यात् यवाग्वां च तद् अर्धकम्

द्रव्य अभावे द्रव्यम् अन्यद् द्विगुणं विहितं हितम्

याम द्वये जीर्यति वा घृत अन्नम् पिष्टं तथा जीर्यति पञ्च यामे

भवेत् षोडशभिर् माषैः सुवर्णस् तत् पुनः स्मृतः

योग युक्तम् यदा प्राप्यं युक्ति तुल्यम् च निक्षिपेत्

स्याद् एभिस् त्रिभिर् एव गौर आह्वयः सर्षपः षड्भिस् तैश् च यवो भवेद् अथ यवैर् एतैस् त्रिभी रक्तिका

संसर्गे तत् सम उष्णम् स्यात् सन्निपाते त्व् अशीतलम्

ऋद्धिर् वृद्धिश् च अष्टवर्गः जीवनीय समः गुणः

दध्नः पञ्चक पञ्चकम् गुड पलम् सप्तदशः प्रोच्यते

तृतीयं टङ्कणं क्षारं गुल्म अश्मरी आदि नाशनम्

बल करम् अरुचि घ्नम् शीत वीर्यम् विपाके

सिता मधु गुड क्षारम् जीरकं लवणं तथा

पयः सर्पि प्रयोगेषु गव्यम् एव विधीयते

अश्वगन्धा सहचरौ शतपुष्पी प्रसारिणी

काञ्जिका मानतो द्रोणं शुक्तेन अत्र विधीयते

काल आदि तत्त्व कथनम् त्व् अथ नाडिका आदेः तत्त्वं ततो अन्य किरणैः उपचारणाय

सारस् तु खदिर आदीनाम् निम्ब आदीनाम् त्वचं तथा

आदौ विकत्थन रक्तः लुब्धो गुरु विवर्जितः

जीरकं कृष्णजीरं च कणजीरं तृतीयकम्

मेदश् च अपि महामेदो जीवन्ती मधुकं तथा

प्रस्थ आदि मानम् आरभ्य द्विगुणं तद् द्रव आर्द्रयोः
स अर्धे त्रि यामाः दधि शुक्तम् अन्नं मांसं तथा जीर्यति तावद् एव

वस्ति कण्ठ त्रिदोष घ्नम् मुख मस्तक शोधनम्

वासा निम्ब पटोल केतकी बला कुष्माण्डक इन्दीवरी वर्षाभू कुटज अश्वगन्धा सहिताः ताः पूतिगन्ध अमृताः

कषायः पलम् मात्रम् स्याद् इति भोज मतम् विदुः

कल्कं कषाय वीर्यम् अखिलं चूर्णं च पक्ष त्रयम् षष् मासम् स पुरयोः मास त्रयम् मोदकः

चतुर्गुण परः च ऊर्ध्वम् यावत् प्रस्थ आदिकम् जलम्

क्षिप्त्वा निष्पीड्य वस्त्रेण उच्यते

सिद्धानां रस भस्मनाम् सु विपुलम् वीर्यं च वर्ष त्रयम् किंचिद् गन्ध विवर्जितम् गुण करम् तैलं पुराणं महत्

जाल अन्तर गत चण्डभानु किरणैः यद् वीक्ष्यते

अन्नं तदा जीर्यति पञ्च रात्रे क्षीरं तथा सप्त निशीथिनीषु

तृषिते गण्डूष तोयस्य पाने क्वाथेष्व् अयं क्रमः

शिला लवण मृद् लोष्ट्र लौहानाम् गोमयस्य च

द्वौ मेदौ द्वौ च काकोल्यौ जीवक ऋषभकौ तथा

क्षौद्रं तैल घृते च विंशति पलम् क्षीरस्य त्रिंशत् पलम्

मूलं त्रि वर्षम् बीजं तु स्यात् संवत्सर पञ्चकम्

दिवा अल्प त्वेन दोषाणां क्वाथस्य प्रसृत अर्धकम्

रात्रौ प्रसृतं पानतो हितः

काकोली युगल अभावे निक्षिपेच् च शतावरी

मरिचं लघु तिक्त रसम् कटुकं घाति च हृद् रोग संशमनम्

चैत्रे च आमलका ग्राह्या त्रिफला स फला भवेत्

पथ्य अपथ्यम् अथो विपाकम् अखिलं तावन् नृणां कर्मणः

वाल्मीक कूप रथ्या तरु तल देवालय श्मशानेषु

लेहं पाणिं तलं तथा एव गुटिका च अक्ष प्रमाणम् रजः

चतुर्भिः पलम् एतस्य दशमो धरणो विदुः

शीतं जलं जीर्यति याम मात्रे याम अर्धके जीर्यति तप्त तोयम्

विशोषितं हिमः स स्यात् तथा शीतकषायकः

यवः स्यात् सर्षपैः षड्भिर् गुञ्जा तु स्यात् त्रिभिर् यवैः

दग्ध अङ्गे शिशिरे च पीनस गरे पथ्यो ऽल्प उष्णः कटुः

स्वर्जिका यवशूकश् च क्षारयुग्मम् उदाहृतम्

च कलशो द्रोण द्वयम् स्यात् पुनः कुम्भम् इह उल्लिखन्ति च चतुःषष्टिः शुभाः

कणा जीरक सिन्धूत्थम् हरिद्रा मरिचम् पृथक्

द्वात्रिंशत् पलकम् तद् अर्धम् उदितं प्रस्थं रसं च औषधम्

विना यो ब्रूयात् तम् आहुः ब्रह्म घातकः

विना विडङ्ग कृष्णाभ्याम् गुड धान्य आज्य मक्षिकेभिः गुडूची कुटजो वासा कुष्माण्डश् च शतावरी

कल्कश् च चूर्णं च घटी तृतीये कषायकं जीर्यति याम मात्रे

रात्रौ शीतांशु किरणैः धातून् पुष्यन्ति ते मलाः

याम मध्येन भोक्तव्यं याम युग्मम् न

द्वि पलम् भावितं भाण्डे धान्येन अष्ट दिनम् स्थितम्

कर्ष आदौ तु पलं यावद् दद्यात् षोडशिकं जलम्

स्तन्य कृत् बृंहणो वृष्यो गर्भ संधान कृत् गुरु

माघे हरीतकी ग्राह्या फाल्गुने च विभीतकी

मधुरं मलिन हृत् स्यात् तिक्तम् ईषत् कटु उष्णम्

कल्क द्रव्य पलम् शुण्ठी पिप्पली

द्रव्याद् अष्टगुणं क्षीरं क्षीरात् तोयं चतुर्गुणम्

तावत् प्रमाणम् कर्तव्यं भिषग्भिर् भावना विधौ

काम आह्लाद विसारिणी श्रम हरा तिक्ता अति वह्नि प्रदा

द्रव्यम् आद्यं शिला पिष्टम् शुष्कं वा स जलम् भवेत्

कषायः पञ्चधा प्रोक्तस् तद् भेदौ यूष मन्थकौ

शुण्ठी स्निग्धा शोथ शूल अनिल घ्ना च उष्णा कट्वी श्लेष्म दोषान् निहन्ति

न्यूनं समधिकं द्रव्यं न सिद्धि दम् इति भिषजः

आख्यातास् त्रिविधो वैद्य निर्णयैः

जन्तु वह्नि हिम व्याप्ताः न ओषधयः कार्य साधकाः

जीर्यन्ति लेह्यान्य् अपि पञ्च घट्याम् याम त्रये जीर्यति दुग्ध जातम्

रक्त रेखा अङ्कुरः यस् तु स वैद्यो अमृत हस्तकः

जले अष्ट गुणिते साध्यं पाद शिष्टम् च गृह्यते

कृमि वात हरम् रुचि संजननम् स्वर शुद्धि करम् गल दोष हरम्

न मानेन विना युक्तिर् द्रव्याणां जायते क्वचित्

शैलो मृद् कण ताम् तृणं दहन ताम् वज्रं तृण क्षीण ताम्

गुञ्जा आदि मानम् आरभ्य यावत् स्यात् कुडव स्थितिः

मृदौ चतुर्गुणं देयं कठिने ऽष्टगुणं भवेत्

कुडवे ऽपि क्वचिद् द्वित्वं यथा दन्ती घृतम् स्मृतम्

हरीतकी पञ्च रसा च रेचनी कोष्ठ आमय घ्ना लवणेन वर्जिता
एको भवेत् श्लीपदी

कर्तुं यद्य् अपि शक्यते लघु तया सारश् चिकित्सा अर्णवः दोषो जातु भविष्यति इति मनसा न्यून अधिकः न कृतः

दश पलानि धरणं चत्वारि सुवर्णानि निष्कः

संजीवनी सर्व रसायनानाम् सोमो यथा सर्व वनस्पतीनाम्

फल पत्त्र आदिकम् वर्षं दारु काण्डौ द्वि वर्षकौ

भुक्त अभुक्तम् तु वमनं जीर्ण अजीर्णम् विरेचनम्

वाल्मीक सिकता आनूप श्मशान खर मार्ग जाः

अतः प्रवृत्तिर् उचिता शास्त्रे सत् वैद्य संमतैः

पात्रे ऽनुक्ते च मृद् पात्रम् स्नेहे ऽनुक्ते तिल उद्भवम्

संग्रह अनिल रुजा अतिसार _ गुल्म शूल विषमज्वर अपहः

अजीर्ण भाव प्रभव आमयेषु हित अहितम् तत्र विचारणीयम्

काञ्जिकं कुडवो दध्नो गुड प्रस्थः अम्ल मूलकात्

ख नेत्र रात्रौ दधि जीर्ण मासे मास अर्धिके जीर्यति दुग्ध सारम्

या गन्धः केतकीनां हरति परिमलैर् वर्णतः पिङ्गल आभा

शृतं तद् द्वि पलम् ग्राह्यं क्वाथो निर्यूह उच्यते

मूल त्वच् दारु पत्त्राणाम् पुष्पस्य च फलस्य च

पलैः षोडशभिः प्रस्थं लाक्षा कर्पूर गुग्गुलुः

द्रव आर्द्र शुष्क द्रव्याणाम् तावत् मानम् समं मतम्

किञ्च लाज पायस नारिकेल सलिलम् मूत्रं जलं काञ्जिकम्

अधमा मूलिका आख्याताः क्वाथ ख्याताः च मध्यमा

द्रोणी द्रोण चतुष्टयेन तुलिका तस्याः शरावाः शतम् अष्टविंशति संयुतम् च भरिका स्युर् मानसम् प्रत्यये

ततस् तु कुडवो यावत् तोयम् अष्टगुणं भवेत्

सुवर्णस्य अपि रौप्यस्य अभावे लौहेन कल्पयेत्

नागकेशरम् अतीव शीतलं पित्त दाह शमनम् च तिक्तकम्

सिता गुडं समं दद्यात् द्रवाद् देयाश् चतुर्गुणाः

सिद्धं भवति तत् शुक्तम् गृह्यते

विलसित कौस्तुभ दामम् मङ्गल मूर्तिम् भजे रामम्

द्वि भागम् पूरयेद् अन्नं तोयं भागं प्रपूरयेत्

कर्ष मानेन कल्कः स्यान् मधु आदि द्विगुणम् क्षिपेत्

कर तल जल मध्ये स्थापयित्वा मुहूर्तं पुनर् अपि यदि पश्येद् दण्ड मात्रम् निरीक्ष्य

अ विज्ञाय तु शास्त्र अर्थम् प्रयोगं कारयेद् भिषक्

नवान्य् अन्यानि योज्यानि द्रव्याण्य् अखिल कर्मसु

मुद्गपर्णी माषपर्णी जीवनीय गणः त्व् अयम्

अम्भोधिः स्थल ताम् स्थलं जलधि ताम् धूलेर् लवं शैल ताम्

भूयस् त्व आदि भयेन नूतनतरश् चिन्तामणिः प्रोच्यते

वाते अति उष्णम् कफे च उष्णम् पित्ते रक्ते अति शीतलम्
अहं पुनर् इदं जानन् सद्यः परिणमत् फलम्

तावद् गन्धर्वदत्ताया रूपं पश्याम्य् अ वारितः

अथ अमर्ष परीतेन दृढं ताडयता मया

भक्त्या मातुः सपत्नी इव निसर्ग कुटिला हि सा

त्रिपिष्टपं त्रिभिः क्रान्तं विक्रमैश् चक्रपाणिना

चतस्रः पञ्च वा तन्त्र्यश् छिन्नाश् इति विस्वराः

परीक्ष्य बहुशो राज्ञा सचिवो गुणवान् इव

सुवर्णानां शतं वा अपि गृह्यतां

समाप्त प्रतिकर्मा वा कल्या वा यदि सा ततः

तानि च अ श्रोतु कामेन निद्रा व्याजः कृतो मया

ब्राह्मणः पूज्यताम् एष निर्लज्ज अग्र पताकया

अथ वैश्रवणस्य इव सूनोः आखण्डल आत्मजः

यक्षी कान्तः प्रकृष्टेन धार्ष्ट्येन आज्ञापयन् अपि

सम्पादयति शब्दो ऽभूद् उच्चकैः साधु साध्व् इति

तस्मात् सरस्वती वीणे दृष्ट्वा श्रुत्वा च संहते

प्रविशन् धौत पादः च शृणोमि स्म प्रजल्पिताः

करं गन्धर्वदत्तायाः स संस्कारम् उपाददे

पञ्चषष्टम् अ दृष्ट्वा तु निक्षिप्तं तत्र दत्तकः

अहो महा खलीकारः यक्षी कामुकम् आगतः

हा कष्टं वञ्चितो अस्मि इति पश्चात् तापेन खेद्यते

तद् गीत मात्र विषय श्रोत्र मात्र जगन्त् तदा

शातकुम्भ मयैः पूतं गङ्गा अम्भस् कलशैः इव

यद् अहं ग्राहितस् तेन विज्ञानम् अति मानुषम्

सहज आहार्य माधुर्य रमणीयतर अक्षरैः

मया तु सा विपर्यक् स्था स्थापिता अङ्के यदा तदा

वीणा वादन शुल्का इयम् स अभियोगाः च नागराः

आतोद्य अङ्ग अर्थम् उत्खाताः प्ररोहन्तु यथा पुरा

वयम् अस्य प्रसादेन त्यक्त मण्डित वाहनाः

दापिता येन तेन एव तेन तेन एव दापिता

हृते तस्यास् त्रपा सेनौ संदर्शित पथिना यथा

अथ निष्कम्प कालिन्दी सलिल स्वच्छ कुट्टिमाम्

आवसं शयन आवासम् माला धूप अधिवासितम्

अभाषत च निर्गच्छंस् तेषु नागरक ऋषभः

पतितासु स रत्नासु दिवः कुसुम वृष्टिषु

समुद्रसेन गोदत्त धाव धाव सखे द्रुतम्

तद् असंपादयन्न् एव जायते दोषवान् असौ

वीणादत्तक भद्रस्य गृहेषु कृत कर्मणः

अभ्युत्थान अभिवादाभ्याम् तं वीणादत्तक आदयः

वृत्तिभिर् दक्षिण आद्याभिः तद् गीतं गीतकं तया

यक्षी कामुकैः देवस् त्वम् अमानुष पराक्रमः

यक्षी कामुक शब्दः ऽपि शब्द एव अस्य केवलम्

विज्ञापयति वः श्रेष्ठी स्वागतं गुण रागिणाम्

गुरु शुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा

स चम्पा मगधाः च अङ्गाः स्वस्थ अङ्गाः शेरताम् इति

अभुक्त अम्बर संवीतम् पीठ पृष्ठम् अधिष्ठितम्

आसीद् इदं तमस् भूतम् अप्रज्ञातम् अलक्षणम्

श्रुति वासित कर्ण त्वात् मृदु वीणाम् अवादयम्

दृष्ट तत्त्वः इव अविद्याम् निद्राम् अत्यजम् उत्कटाम्

गीतं यद् अनया अनेन किं तत् संवादितं न हि

आयत्तो दत्तको यस्य स पुत्र पशु बान्धवः

तादृशं यदि विज्ञानं भवेत् किं न भवेद् इति

अथ अन्यत् आसनं दत्तं दत्तकाय उज्ज्वल प्रभम्

कञ्चुकी चेतना प्राप्तान् अभाषत सभासदः

युष्माकं हि सवर्णा इयम् उत्कृष्टा वा भवेद् इति

प्रीतिम् उत्पादयिष्यामि तावल् लोचनयोर् इति

ततस् त्रिंशत् शतम् तस्माद् गणिकानां विनिर्गतम्

शान्त वीणा उपसर्ग त्वात् स कीर नगराः सुखम्

बालायाः शशि लेखायाः पुण्डरीक आकराः इव

अनात्म ज्ञः बलात् को ऽपि गले तां लम्बयिष्यति

वचोभिः किल ते चित्तं मदीयं हर्तुम् ऐच्छताम्

तन्त्री किण कठोर अग्राः विशीर्ण करज आतताः

अथ गन्धर्वदत्ताया जातम् अङ्गं निरीक्ष्य माम्

प्रांशु प्राकार गर्भ स्थाः श्रुति हारि गिरः स्त्रियः

नष्ट श्रुति स्वर ज्ञानः भूतिको नाम दुर्भगः

प्रस्थितः पाद चारेण स नागरक मण्डलः

धर्म्य शुल्क अर्जिताम् एष कन्यकां लभताम् इति

ततः प्रथम कक्षायाम् अपश्यं संनिधापिताम्

रूप आकृष्ट जगत् नेत्रे युवती सार भूषणे

क्रामन्तं गगनं वेगात् त्रिश् चकार प्रदक्षिणम्

केश दूषित तन्त्रीका प्रथमा इव विवर्जिता

तया स्वेद जलेन एव धौतः श्लथ शरीरया

मया उक्तम् नारदीये ऽपि निवृत्ते किल लभ्यते

यत् सत्यं लज्जितो अस्मि इति ततश् च उक्तम् ऋजुर् भवान्
करशाखाश् च नो जाता न च सम्भावना ईदृशा

तेन एव प्रतनूकृताम् अपहरन्न् अस्याः क्रमेण त्रपां निर्वाणान् महता अन्तरेण सुभगं संसारम्

यापितायां तु यामिन्यां कृत पूर्वाह्णिक क्रमम्

भवान् अस्य उपपन्नस्य नारदीयं करोत्व् इति

न यक्षी कामुकात् अन्यं प्राप्नुयाद् भर्तृ दारिका

समायाताश् चतुःषष्टिस् तावन्त्य् एव आसनानि अपि

ह्यो यस्माद् भूतिकेन अस्य नारदीयं कृतं किल

अथ नागरकाः प्रापन् सुधां गृहपतेर् गृहम्

समर्थयति मय्य् एवं दत्तको ऽपि निरुत्तरः

ते परस्परम् आलोक्य

उत्कटेन हि नाम्ना अपि प्रायस् तुष्यन्ति डिण्डिकाः

भो भो निर्मत्सराः सन्तः सत्यम् आख्यात साधवः

स यदा यातुम् आरब्धस् तदा आहूय मया उदितः

मणि हाटक दन्त आद्यैः अङ्गैस् तैर् एव कल्पितम्

सानुदासस् ततो वीणां सुगन्धि कुसुम अर्चिताम्

अवोचं स्मित संकीर्णाम् अनास्था मन्थराम् गिरम्

अग्रजो ऽवरजां भार्यां स्वीकुर्वन् न प्रदुष्यति

अगान्धर्वेण सा द्रष्टुं देवेन अपि न शक्यते

गुरु वक्त्र अभिसंक्रान्तान् स्व सिद्धान्तान् अधीयताम्

एतावता एव दत्तस्य तत् तादृश् म्लानम् आननम्

यक्षी कामुकम् आयातुं सख्यः पश्यत धावत

आसीच् च मम तं दृष्ट्वा विकृतं नर वानरम्

प्रविष्टो ऽहं सुहृद् गोष्ठीम् यथा एव बटु चापलात्

गान्धर्व शब्दः तत् तस्माद् अस्माकं कार्यताम् इति

मयि संकल्पयत्य् एवम् असौ नागरक ऋषभः

तस्माद् अलं मम अनेन निर्बन्धेन इति निश्चितम्

दुर्व्यवस्थित तन्त्रीकाम् वीणां मह्यम् उपानयत्

कथं सरस्वती क्षुद्रैर् दृश्यते ऽस्मद्विधैर् इति

अ कृत्वा किं करोत्य् अस्य नारदीयं भवान् इति

सर्वथा अयम् अभिप्रायो मया एतस्य उपलक्षितः

आवर्जितवती या च जलं लुलित लोचना

तद् एवं यादृशं रूपं यादृशी च अति धीर ता

यदि च इच्छथ तां द्रष्टुं गान्धर्वं शिक्ष्यताम् इति

तासां प्रत्येकम् एकैका तेषां पादान् अधावत

तस्मिन् दोषैर् असंकीर्णान् गुणान् मधुर ता उत्तरान्

अग्नि होत्राणि हूयन्तां द्विजाः संध्याम् उपासताम्

उत्कर्षन्न् अपकर्षंश् च काश्चित् काश्चिन् मनाङ् मनाक्

पटुभिर् दुन्दुभि ध्वानैः अभिभूतं विमानिनाम्

यदि सर्वे समायाता यातो वा आगमन श्रमः

अरे ज्ञातं मया इदानीम् तेन एव अमी वृथक् श्रमाः

को जानाति मनुष्याणां चरितं गूढ चारिणाम्

वीणा संनिहिता च इयम् वेला च इयम् निराकुला

खलया किल यक्ष्या अयम् ईर्ष्या मुषित चेतसा

न च अवश्य परिग्राह्या कुमारी चिरम् अर्हति

स्वर्गान् न अन्यत्र गान्धार इत्य् आहुर् नारद आदयः

जातम् उच्छ्वसितं स्विन्न कपोल स्थल पीवरम्

पार्श्वे गन्धर्वदत्ताया दत्तम् आसनम् आस्थितः

पतिते द्रोण मेघः ऽपि न तिष्ठति जलं स्थले

बहिष्कृता नागरका नास्तिकास् त्रिदिवाद् इव

येन धर्म अर्थ शास्त्र अर्थ क्षुण्ण धीः इव भाषते

स्मित दर्शित दन्त अग्रैः अन्यतः क्षिप्त दृष्टिभिः

दृष्ट्वा संभावित अज्ञानम् लज्जया अग्राहि दत्तकः

यदि रूपम् उपन्यस्येच् छुल्कं गृहपतिस् ततः

मया तु धौत पादेन वीणां कृत्वा प्रदक्षिणाम्

लोकं पावयितुं पुण्या प्रावर्तत सरस्वती

अमन्त्रयन्त यान्तश् च क्रुद्धा नागरका मिथः

अथवा सर्वम् एव इदम् अलीकं प्रतिभाति माम्

को हि वेद जडम् मुक्त्वा छान्दसं छात्त्रम् अत्रपम्

नागरास् तु न्यवर्तन्त जल्पन्तो दीन चेतसः

मम त्व् आसीद् अवश्यं मां नेता श्वस् तत्र दत्तकः

भूतिकस् तु भय क्रोध लज्जा विस्मय निष्प्रभः

अन्याय आगतम् ऐश्वर्यं निन्दन्त्य् एव हि साधवः

वयं गन्धर्वदत्ता च सानुदासश् च स अनुगः

उदरं दृष्टम् एतस्या लूता तन्तु निरन्तरम्

प्रजापतिश् च दुर्लग्नः सर्वथा शिवम् अस्त्व् इति

क्व यक्षी कामिकः क्व अयम् कामः कामी रतेर् इव

पृच्छामि स्म च भूयस् तम् अपि शक्या भवेन् मया

अहं तु विस्मृत छद्मा छिन्न तन्त्रीम् अपि क्षणम्

अथ रुष्ट कटाक्षेण लोहित अक्षः स वीक्ष्य माम्

अब्रवीद् दत्तकस् तं च यक्षी भर्तुः द्विजन्मनः
द्विजो ऽहं मेरु कैलास तुल्य अमल कुल उद्भवः

इति निर्दिश्यमानो ऽहम् अङ्गुलीभिर् इतस् ततः

अथ उक्तम् सानुदासेन विश्रब्धं परिणीयताम्

सरस्वती भगवती वीणां सारयति स्वयम्

श्रूयतां श्रेष्ठिनो वाक्यं भो नागरक कुञ्जराः

अहं च इयम् च यद्य् अस्य ब्राह्मणाव् इति निश्चयः

आस्ते गन्धर्वदत्ता इयम् इयं वीणा च सारिता

ततस् तन्त्रीषु गान्धारे जृम्भमानासु मन्थरम्

वेपथु स्वेद रोमाञ्च लज्जा विधुरम् आकुलम्

चित्र पट्ट पिधानायाम् तिष्ठन्त्यां नागदन्तके

ज्वलत् मणि शिला स्तम्भाम् विशालां प्राविशं सभाम्

अहं तु स अभिलाषः ऽपि दर्शित अलीक धीः अतः

यत्र च अमी न लज्जन्ते स लज्जाः सुहृदस् तव

तथा च धृष्टम् आदिष्टा बाला शालीन ताम् गता

तन्तु चक्रम् भय उद्भ्रान्त लूता मण्डल संकुलम्

अर्धे याते च यामिन्याः श्वास अनुमित चेतने

एवं च दिवसं नीत्वा कृत प्रादोषिक अशनः

अथ विस्फारितैर् नेत्रैर् उत्कर्णा दत्तक आदयः

प्रासादेषु च जल्पन्तीर् गवाक्ष प्रेरित ईक्षणाः

तेन च स्वयम् उत्पाद्य स्तुवता गरुडध्वजम्

प्रत्येकं च मुखान्य् एषाम् अवलोक्य चिरं चिरम्

अयं न असुलभीभूतः शुल्क दोषात् न लभ्यते

लूता तन्तु ततम् च अयम् वीणा कर्परम् आह यत्

वीणा ग्रहणम् अप्य् एष न जानाति

अपश्यं वेश्मनां मालास् तस्य एव इव

अपरा अपि मया वीणा समास्फाल्य पटु क्वणा

प्रावृत्य स शिरस् पादम् कायं निद्रां किल अगमम्

स्फुरत् दिव्य प्रभावात् तु न विद्म किंमयैर् इति

काश्मर्यः खदिराः शाकाश् चम्पकाश् च स वेणवः

यावद् उत्सार्यते वीणा यावच् च आनीयते ऽपरा

निर्गच्छन्ति हत छायाः ते खण्डित मनोरथाः

ततः स्वयं भवद्भिश् च यस्मिन् वो भावना आहिता

व्यवस्थापयितुं तन्त्रीः करशाखाभिर् अस्पृशम्

ईदृशी तादृशी दृष्टा रूपिणी युवतिर् मया

अलं मे नारदीयेन कृतं गन्धर्वदत्तया

अयि मागधि वैदेहि मलयावति यावनि

वीणादत्तकम् आलोक्य प्रावोचन् नीचकैस्तराम्

एको नागरकश् च एकम् अवोचद् दर्शित स्मितः

वीणादत्तक वीणायाम् ततो दृष्टिं न्यपातयम्

न च अस्मिन् एकम् अप्य् अस्ति यद्य् अस्ति प्रतिपद्यताम्

ततो गन्धर्वदत्तायै निर्देशो दीयताम् इति

आत्त शृङ्गार भृङ्गारा काचिद् आवर्जयज् जलम्

अयं यस्माद् असंबद्धम् अबुद्धिर् इव भाषते

मया उक्तम् गच्छतु भवान् वाहनेन यथासुखम्

स अभिलाषा विशेषेण प्रत्याख्यान कदर्थनाम्

किम् एतद् इति जल्पन्तो माम् ऐक्षन्त स विस्मयाः

द्रष्टुं गन्धर्वदत्ता इति तेन च उक्तम् न शक्यते

ईदृशः शिष्य ताम् गत्वा राज्य लाभः ऽपि गर्हति

यक्षी कामुक रूपः ऽयम् अनर्थो ऽस्मान् उपागतः

मेरोर् द्रोणीर् इव आक्रमन् विशिखा विस्तृत आयताः

अहम् अप्य् आसनं त्यक्त्वा तिर्यक् पश्यति दत्तके

युष्मान् आत्मानम् एतां च स क्लेशान् मोचयत्व् इति

उद्वेष्टिते च तत् तस्मिन् दृष्टं वेष्टन चर्मणि

अर्थितां सानुदासस्य तथा इति सममानयम्

रङ्गो भङ्गम् अगृह्णात् स निगृह्य ज्येष्ठ मल्ल वत्

तद् अस्या बटु विद्यायाः प्रान्तम् अ प्राप्य मादृशः

अथ गन्धर्वदत्तायास् तां गुण आकार संपदम्

अर्जुनेन ततस् तस्माद् विराट सुतया किल

येन वो रोचते गन्तुं तेन प्रस्थीयताम् इति

सा प्रगल्भा अपि गान्धारम् आकर्ण्य अमर गोचरम्

समरे कातरस्य इव सन्न चक्षुस् कपोलकम्

न यक्षी कामुकः मन्दः शक्यः शिक्षयितुं मया

पुरा वामन रूपेण बलिं छलयता किल

दत्तवान् स्वयम् आकृष्य मह्यम् आत्मीयम् आसनम्

को यक्षी कामुकम् शक्तो दरिद्रम् इति जल्पितुम्

इति संतक्ष्य मां वाग्भिर् आतोद्यं परिवर्त्य च

अथ नागरकाः सर्वे वीणादत्तकम् अब्रुवन्

नारद आदि परीवाराम् स च अभ्यर्च्य सरस्वतीम्

यो वो वादयितुं शक्तः स किं तिष्ठति ढौकताम्

भूतिको मां धिग् इत्य् उक्त्वा वीणादत्तकम् उक्तवान्

अथ इमां ब्राह्मणीम् एष मन्यते क्षत्रियं तु माम्

नारायण स्तुतिम् नाम गीतं गीतकम् अद्भुतम्

वाच् मात्रेण अपि भवतश् चिराद् उच्छ्वसिता वयम्
वीणादत्तक दत्तायाम् पीठिकायाम् उपाविशत्

रूपाजीवे शनैः पादौ समवाहयतां मम

देवी गन्धर्वदत्ता अगात् अभिभूत सभा प्रभा

यक्षी कामुकैः वन्द्यो ऽसि सर्वथा शोभितं त्वया

अथ मद् अनुरोधेन मां पुरोधाय दत्तकः

स्मयमानो विलक्ष्य त्वात् स्वम् एव अभजत आसनम्

सु अभ्यस्त गुण वैफल्यम् गुणिनः कान् न तापयेत्

यस्य दासः स दासः ऽहं त्वं जानास्य् एव मादृशः

किं तु संभाव्यते न अयम् असंबद्धं प्रभाषितुम्

प्रशस्तं दिनम् अद्य एवम् तेन अयम् पौरुष अर्जितः
मासम् शूद्रस्य

पूर्वयोश् च

उदक दानम् सपिण्डैः कृत चूडस्य

आचार्य तद् पुत्र स्त्री याज्य शिष्येषु च एवम्

जनने अपि एवम्

प्रभाते तिसृभिः

शावम् आशौचं दश रात्रम् अन् ऋत्विज् दीक्षित ब्रह्मचारिणाम् सपिण्डानाम्

न मार्जयीरन्

उक्तं वैश्य शूद्रयोः

अधस् शय्या आसनिनः ब्रह्मचारिणः सर्वे

त्रि अहम् वा

शव अनुगमने च

शुनश् च

बाल देश अन्तरित प्रव्रजित असपिण्डानाम् सद्यः शौचम्

श्रुत्वा च ऊर्ध्वम् दशम्याः पक्षिणीम्

आर्तवीर् वा

च इच्छताम्

प्रथम तृतीय सप्तम नवमेषु उदक क्रिया

अवरश् चेद् वर्णः पूर्व वर्णम् उपस्पृशेत् पूर्वो वा अवरम् तत्र शव उक्तम् आशौचम्

राज क्रोधात् च

राज्ञां च कार्य विरोधात्

वाससां च त्यागः

युद्धे

न मांसं भक्षयेयुर् प्रदानात्

पतित चण्डाल सूतिका उदक्या शव स्पृष्टि तद् स्पृष्टि उपस्पर्शने स चैल उदक उपस्पर्शनात् शुध्येत्

पिण्ड निवृत्तिः सप्तमे पञ्चमे वा

एके प्रत्तानाम्

सब्रह्मचारिण्य् एक अहम्

अर्ध मासम् एके

यद् उपहन्याद् इत्य् एके

द्वादश रात्रम् वैश्यस्य

रात्रि शेषे द्वाभ्याम्

एकादश रात्रम् क्षत्रियस्य

असपिण्डे योनि सम्बन्धे सहाध्यायिनि च

प्रेत उपस्पर्शने दश रात्रम् आशौचम् अभिसंधाय चेत्

ब्राह्मणस्य च स्वाध्याय निवृत्ति अर्थम् स्वाध्याय निवृत्ति अर्थम्
पाप्मना एष गृहीतो य आमयावी

कृष्ण इव पाप्मा

सो ऽपश्यत्

वरुण पाशम् एव तेन प्रमुञ्चते

कृष्ण इव पाप्मा

वरुण गृहीतः एष य आमयावी

स एक शिति पाद् अभवत्

ताः प्रजापता अनाथन्त

तेन एनाः वरुणाद् अमुञ्चत्

पाप्मानम् एव अपहते

ताभ्य एव एनम् अधि निष्क्रीय

समक्षम् एव एनम् वरुणान् मुञ्चति

स प्रावृह्यत

स एतम् अवृणीत

प्रजापतिः पशून् सृष्ट्वा वरुणं वरम् अभ्यसृजत्

ताः कृष्णः पेत्व आप्रवत

तस्य अभिहाय पादम् अगृह्णात्

एता वै देवताः पुरुषस्य ईशते

मृत्युना एव एनम् ग्राहयति

मृत्युर् वै वरुणः

तस्माद् वरुण देवत्यः

अर्धं वै पुरुषस्य आग्नेयम्

वरुण गृहीतः एष यो ऽलं भूत्यै सन् न भवति

वरुणाद् एव एनम् मुञ्चति

अर्धं वारुणम्

तं वारुणम् आलभत

यद् वारुणः

यत् कृष्णः

वरुणाद् एव एनम् मुञ्चति

ता जिह्माः पन्ना अशेरत वरुण गृहीताः

मृत्युर् यमः

वारुणं कृष्णं पेत्वम् एक शिति पादम् आलभेत् आमयावी ज्योक् आमयावी

सो ऽनृणो भूत्वा भवत्य् एव

ता एनम् अत्यचरन्

वारुणं कृष्णं वृष्णिम् अभिचरन्न् आलभेत

पाप्मना एव एनम् अभिषुवति

आग्नेयम् अजम् आलभेत वारुणं कृष्णं पेत्वं बुभूषन्

एतद् वै पाप्मनो रूपम्

गात्राणि देवा अभिसंविशन्तु यमो गृह्णातु निरृतिस् सपत्नान् इति

यद् वारुणः

प्रजापतिः प्रजा असृजत

यद् एक शिति पाद्

यत् कृष्णः

आपो वै वरुणः
यद् अग्ने रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम्

यत् कृष्णं तद् अन्नस्य

यत् कृष्णं तद् अन्नस्य

यद् उ कृष्णम् इव अभूत् इत्य् अन्नस्य रूपम् इति तद् विदांचक्रुः

यत् शुक्लम् तद् अपाम्

वाचा आरम्भणम् विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणि इति एव सत्यम्

यत् शुक्लम् तद् अपाम्

अपागाद् विद्युतो विद्युत् त्वम्

वाचा आरम्भणम् विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणि इति एव सत्यम्

न नो ऽद्य कश्चन अश्रुतम् अमतम् अविज्ञातम् उदाहरिष्यति

अपागाद् आदित्याद् आदित्य त्वम्

वाचा आरम्भणम् विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणि इति एव सत्यम्

यद् व् अविज्ञातम् इव अभूत् इत्य् एतासाम् एव देवतानां समास इति तद् विदांचक्रुः

यत् कृष्णं तद् अन्नस्य

अपागाच् चन्द्राच् चन्द्र त्वम्

वाचा आरम्भणम् विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणि इति एव सत्यम्

अपागाद् अग्नेर् अग्नि त्वम्

यत् शुक्लम् तद् अपाम्

एतत् ह स्म वै तद् विद्वांसः आहुः पूर्वे महा शालाः महा श्रोत्रियाः

यद् उ शुक्लम् इव अभूत् इत्य् अपां रूपम् इति तद् विदांचक्रुः
तस्मात् _ क्व च शोचति स्वेदते _ पुरुषः तेजसः एव तत् _ अपः जायन्ते

कथम् असतः सत् जायेत

तत् अपः असृजत

तत् तेजः असृजत

तत् तेजः ऐक्षत बहु स्याम् प्रजायेय इति

कुतस् तु खलु सोम्यैः एवम् स्यात् इति ह उवाच

सत् तु एव सोम्यैः इदम् अग्रे आसीत् एकम् एव अद्वितीयम्

तत् ऐक्षत बहु स्याम् प्रजायेय इति

तत् ह एके आहुः असत् एव इदम् अग्रे आसीत् एकम् एव अद्वितीयम् तस्मात् असतः सत् जायत