tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सपत्ना वै द्विषन्तो भ्रातृव्या जन्यानि तान् एव तच् छुष्मेण वीर्येण अधितिष्ठति

स इत् क्षेति सु धितः ओकसि स्व इति गृहा वा ओकः स्वेष्व् एव तद् गृहेषु सु हितः वसति

अप्रतीतो जयति सं धनानि इति राष्ट्राणि वै धनानि तान्य् अप्रतीतो जयति

स इद् राजा प्रतिजन्यानि विश्वा शुष्मेण तस्थाव् अभि वीर्येण इति

तद् अप्य् एतद् ऋषिणा उक्तम्

यस्मिन् ब्रह्मा राजनि पूर्व एति इति पुरोहितम् एव एतत् आह

तस्मै विशः स्वयम् एवा नमन्त इति राष्ट्राणि वै विशो राष्ट्राण्य् एव एनम् तत् स्वयम् उपनमन्ति

ब्रह्मणे राजा तम् अवन्ति देवा इति पुरोहितम् एव एतत् अभिवदति

अवस्यवे यो वरिवः कृणोति इति यद् आह अ वसीयसे यो वसीयः करोति इति एव तद् आह

तस्मा इﾱआ पिन्वते विश्वदानीम् इत्य् अन्नं वा इडा अन्नम् एव अस्मै एतद् ऊर्जस्वच् छश्वद् भवति

वल्गूयति वन्दते पूर्व भाजम् इत्य् अपचितिम् एव अस्मै एतद् आह
पुनर् तत् द्रावितम् हेम जरति जीर्ण ताम् आप्नोति

माक्षिकस्य वापो हेम्नो वर्ण उत्कर्ष प्रदः इति भावः

अन्यथा अन्य प्रकारेण सूतो बन्धनं न आप्नोति

सम माक्षिक कृत वापम् सम भागम् तुल्य अंशम् हेम्ना यत् माक्षिकम् तस्य कृत्वा वापो वारं वारम् आक्षेपो अग्नि योगात् यस्मिन् तथा उक्तम् पुनर् तत् हेम् सम माक्षिक सत्त्व संयुतम् हेम्ना समं तुल्यं यत् माक्षिक सत्त्वम् तेन संयुतं कृत खोटम् कुर्यात्

तत् हेम् जरितं सत् सूतं रसेश्वरं बध्नाति

तद् खोट रूपम् हेम गर्भे पारद अन्तर् द्रवति
अनर्थः कस्यचिद् मा भून् माम् आलम्ब्य कदाचन

तद् उपस्थायकः च एव यावत् रोगा पुनर्भवः

कारयन्तु च कर्माणि यानि तेषां सुख आवहम्

जगन्त् अद्य निमन्त्रितं मया सुगत त्वेन सुखेन च अन्तरा

चित्त उत्पाद समुद्रान् च सर्व सत्त्व सुख आवहान्

सुख भोग बुभुक्षितस्य वा जनसा अर्थस्य भव अध्व चारिणः

दुर्भिक्ष अन्तर कल्पेषु भवेयं पान भोजनम्

आत्मभावान् तथा भोगान् सर्वत्र अध्व गतम् शुभम्

एवम् आकाश निष्ठस्य सत्त्वधातोः अनेकधा

यथा सुखीकृतः च आत्मा मया अयम् सर्व देहिनाम्

अद्य बुद्ध कुले जातो बुद्ध पुत्रः अस्मि साम्प्रतम्

पुनः पृष्ठस्य पुष्टि अर्थम् चित्तम् एवम् प्रहर्षयेत्

त्यक्तव्यं चेद् मया सर्वं वरं सत्त्वेषु दीयताम्

यथा गृहीतं सुगतैः बोधि चित्तम् पुरातनैः

तद्वत् एव च ताः शिक्षाः शिक्षिष्यामि यथाक्रमम्

कल्पान् अनन्तान् तिष्ठन्तु मा भूद् अन्धम् इदम् जगत्

जगत् क्लेश ऊष्म शमनः उदितः चित्त चन्द्रमाः

तेन स्यां सर्व सत्त्वानाम् सर्व दुःख प्रशान्ति कृत्

दरिद्राणां च सत्त्वानां निधिः स्याम् अहम् अक्षयः

चिन्तामणिः भद्र घटः सिद्धविद्या महौषधिः

अभ्याख्यास्यन्ति मां ये च ये च अन्ये अपि अपकारिणः

सुख सत्त्रम् इदम् ह्य् उपस्थितं सकल अभ्यागत सत्त्व तर्पणम्

जगत् मृत्यु विनाशाय जातम् एतत् रसायनम्

तद्वत् उत्पादयामि एष बोधि चित्तम् जगत् हिते

धर्म प्रदीपम् कुर्वन्तु मोहाद् दुःख प्रपातिनाम्

उत्प्रासकास् तथा अन्ये अपि सर्वे स्युर् बोधि भागिनः

नाना उपकरण आकारैः उपतिष्ठेयम् अग्रात्

अनाथानाम् अहम् नाथः सार्थवाहः च यायिनाम्

जगत् व्याधि प्रशमनम् भैषज्यम् इदम् उत्तमम्

ते बोधिसत्त्व शिक्षायाम् आनुपूर्व्या यथा स्थिताः

जगत् अज्ञान तिमिर प्रोत्सारण महा रविः

पार ईप्सूनाम् च न उद्भूतः सेतुः संक्रम एव च

संसार दुःख निर्मोक्षम् अनुमोदे शरीरिणाम्

ग्लानानाम् अस्मि भैषज्यं भवेयं वैद्य एव च

दास अर्थिनाम् अहम् दासो भवेयं सर्व देहिनाम्

तथा कथंचिद् अपि एतत् बोधि चित्तम् मम उदितम्

क्रीडन्तु मम कायेन हसन्तु विलसन्तु च

दीप अर्थिनाम् अहम् दीपः शय्या शय्या अर्थिनाम् अहम्

भवेयम् उपजीव्यः अहम् यावत् सर्वे न निर्वृताः

निर्वातु कामान् च जिनान् याचयामि कृताञ्जलिः

दत्तः तेभ्यः मया कायः चिन्तया किं मया अनया

सर्व सत्त्व हित आधानान् अनुमोदे च शासिनाम्

सद्धर्म क्षीर मथनात् नवनीतं समुत्थितम्

एवं गृहीत्वा मतिमान् बोधि चित्तम् प्रसादतः

अन्धः संकर कूटेभ्यः यथा रत्नम् अवाप्नुयात्

दुर्गति उत्तरणे सेतुः सामान्यः सर्व यायिनाम्

भव अध्व भ्रमण श्रान्तः जगत् विश्राम पादपः

तेषां स एव हेतुः स्यान् नित्यं सर्व अर्थ सिद्धये

तथा अधुना मया कार्यं स्व कुल उचित कारिणाम्

सर्वासु दिक्षु संबुद्धान् प्रार्थयामि कृताञ्जलिः

अद्य मे सफलं जन्म सुलब्धो मानुषो भवः

एवं सर्वम् इदम् कृत्वा यत् मया आसादितम् शुभम्

येषां क्रुद्धा अप्रसन्ना वा माम् आलम्ब्य मतिः भवेत्

पुरतः खलु सर्व तायिनाम् अभिनन्दन्तु सुर असुर आदयः

अपाय दुःख विश्रामम् सर्व सत्त्वैः कृतम् शुभम्

सत्त्वानाम् अ प्रमेयाणाम् यथा भोगानि अनेकधा
मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं च अप्सु निःक्षिपेत्

भगं तु वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः

स्वप्ने ऽवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डान् च पश्यति

ललाटे कर्णयोर् अक्ष्णोर् आपस् तत् घ्नन्तु ते सदा

कुष्माण्डो राजपुत्रः च अन्ते स्वाहा समन्वितैः

पुत्रान् देहि श्रियं देहि सर्वान् कामान् च देहि मे

दूर्वा सर्षप पुष्पैः च पुत्र जन्मभिः अन्ततस्

श्रेयः कर्म फलम् विन्द्यात् सूर्य अर्चन रतः तथा

भगम् इन्द्रः च वायुः च भगं सप्तर्षयो ददुः

मितः च समितः च एव तथा शाल कटंकटौ

कृत स्वस्त्ययनम् च एव प्रार्थयेत् अम्बिकाम् सतीम्

चर्मणि आनुडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासने तथा

कृत अकृतान् तण्डुलान् च पलल ओदनम् एव च

गौरसर्षप कल्केन स आज्येन उत्सारितस्य तु

ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चात् शुक्ल वस्त्र अनुलेपनैः

विमना विफल आरम्भः अनिमित्ततः

अम्बिकाम् उपतिष्ठेत् च दद्यात् अर्घ्यम् कृताञ्जलिः

याज्ञवल्क्य उवाच

राजा राज्यं कुमारी च पतिं पुत्रं च गुर्विणी

विनायक उपसृष्टस्य लक्षणानि निबोधत

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे याज्ञवल्क्योक्तगणपतिकल्पनिरूपणं नाम शततमो ऽध्यायः

जुहुयात् मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च

दधि पायसम् अन्नम् च गुडपिष्टं समोदकम्

सर्व औषधैः सर्व गन्धैः विलिप्त शिरसः तथा

न आप्नुयात् स्नापनम् तस्य पुण्ये ऽह्नि विधि पूर्वकम्

रूपं देहि यशो देहि भगं भगवति देहि मे

भद्रासन उपविष्टस्य स्वस्ति वाच्यं द्विजान् शुभान्
अन्तरिक्षम् मरीचयः

पृथिवी मरः

सः ईक्षत इमे नु लोकाः लोकपालान् नु सृजै इति

सः ईक्षत लोकान् नु सृजै इति

कर्णाभ्याम् श्रोत्रम्

अक्षिभ्याम् चक्षुः

तस्य अभितप्तस्य मुखम् निरभिद्यत यथा अण्डम्

हृदयात् मनः

चक्षुषः आदित्यः

सः अद्भ्यः एव पुरुषम् समुद्धृत्य अमूर्छयत्

याः अधस्तात् ताः अपः

नाभ्याः अपानः

प्राणात् वायुः

तम् अभ्यतपत्

आत्मा वै इदम् एकः एव अग्रे आसीत् न अन्यत् किंचन मिषत्

अक्षिणी निरभिद्येताम्

शिश्नम् निरभिद्यत

वाचः अग्निः

मुखात् वाच्

नासिके निरभिद्येताम्

नाभिः निरभिद्यत

नासिकाभ्याम् प्राणः

अदः अम्भः परेण दिवम्

त्वच् निरभिद्यत

श्रोत्रात् दिशः

रेतसः अपः

हृदयम् निरभिद्यत

त्वचः लोमानि

मनसः चन्द्रमाः

सः इमान् लोकान् असृजत अम्भः मरीचीः मरम् अपः

लोम्भ्यः ओषधि वनस्पतयः
अथ यः इच्छेत् पुत्रः मे पण्डितः विगीतः समितिंगमः शुश्रूषिताम् वाचम् भाषिता जायेत सर्वान् वेदान् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुः इयात् इति मांस ओदनम् पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम्

एतत् ह स्म वै तत् विद्वान् उद्दालकः आरुणिः आह एतत् ह स्म वै तत् विद्वान् नाकः मौद्गल्यः आह एतत् ह स्म वै तत् विद्वान् कुमारहारितः आह बहवः मर्याः ब्राह्मणायनाः निरिन्द्रियाः विसुकृतः अस्मात् लोकात् प्रयन्ति ये इदम् अ विद्वांसः अधोपहासम् चरन्ति इति

समिद्धः मध्यतस् तौ मुष्कौ

अथ अस्य नाम् करोति वेदः असि इति

सः एतम् प्राञ्चम् ग्रावाणम् आत्मनः एव समुदपारयत्

ताव् एहि संरभावहै सह रेतो दधावहै

येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि सरस्वति तम् इह धातवे कर् इति

न एनाम् वृषलः न वृषली उपहन्यात्

अथ यस्य जायाम् आर्तवम् विन्देत् त्रि अहम् कंसे न पिबेत् अहत वासाः

सा _ अस्मै न दद्यात् कामम् एनाम् अवक्रीणीयात्

एषाम् वै भूतानाम् पृथिवी रसः पृथिव्याः आपः अपाम् ओषधयः ओषधीनाम् पुष्पाणि पुष्पाणाम् फलानि फलानाम् पुरुषः पुरुषस्य रेतः

प्राश्य इतरायाः प्रयच्छति

यशस्विनः एव भवतः

हिरण्मयी अरणी याभ्यां निर्मन्थताम् अश्विनौ

ईश्वरौ जनयितवै

तस्मात् मल उद्वाससम् यशस्विनीम् अभिक्रम्य उपमन्त्रयेत

तत् अस्य एतत् गुह्यम् एव नाम् भवति

अथ अभिप्रातर् एव स्थालीपाक आवृता आज्यम् चेष्टित्वा स्थालीपाकस्य उपघातम् जुहोति अग्नये _ अनुमतये _ देवाय सवित्रे सत्य प्रसवाय _ इति

ताम् सृष्ट्वा अधस् उपास्त

अथ अस्याः ऊरू विहापयति विजिहीथाम् द्यावापृथिवी इति

सा _ अस्मै दद्यात् इन्द्रियेण ते यशसा यशः आदधामि इति

अथ दधि मधु घृतम् संनीय अन् अन्तर्हितेन जातरूपेण प्राशयति भूः ते दधामि भुवः ते दधामि स्वर् ते दधामि भूः भुवः स्वर् सर्वम् त्वयि दधामि इति

सः याम् इच्छेत् कामयेत माम् इति तस्याम् अर्थम् निष्ठाय मुखेन मुखम् संधाय उपस्थम् अस्याः अभिमृश्य जपेत् अङ्गात् अङ्गात् सम्भवसि हृदयात् अधिजायसे सः त्वम् अङ्ग कषायः असि दिग्ध विद्धाम् इव मादय इमाम् अमूम् मयि इति

आसिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते

सा _ अस्मै न एव दद्यात् कामम् एनाम् यष्ट्या _ पाणिना _ उपहत्य अतिक्रामेत् इन्द्रियेण ते यशसा यशः आददे इति

वायुर् दिशां यथा गर्भ एवं गर्भं दधामि ते असौ इति

अस्मिन् सहस्रम् पुष्यासम् एधमानः स्वे गृहे अस्य उपसन्द्याम् मा छैत्सीत् प्रजया च पशुभिः च _ मयि प्राणान् त्वयि मनसा जुहोमि _ यत् कर्मणा अत्यरीरिचम् यत् _ न्यूनम् इह अकरम् अग्निः तत् स्विष्टकृत् विद्वान् सु इष्टम् सु हुतम् करोतु नः _ इति

तत् अभिमृशेत् _ _ मन्त्रयेत यत् मम अद्य रेतः पृथिवीम् अस्कान्त्सीत् यत् ओषधीः अपि असरत् यत् अपः इदम् अहम् तत् रेतः आददे पुनर् माम् ऐतु इन्द्रियम् पुनर् तेजः पुनर् भगः पुनर् अग्निः धिष्ण्याः यथास्थानम् कल्पन्ताम् इति

अथ एनम् मात्रे प्रदाय स्तनम् प्रयच्छति

सोष्यतीम् अद्भिः अभ्युक्षति

लोमानि बर्हिः

त्रि रात्र अन्ते आप्लुत्य व्रीहीन् अवघातयेत्

अथ अस्य दक्षिणम् कर्णम् अभिनिधाय वाच् वाच् इति त्रिस्

अथ यः इच्छेत् पुत्रः मे कपिलः पिङ्गलः जायेत द्वौ वेदौ अनुब्रुवीत सर्वम् आयुः इयात् इति दधि ओदनम् पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम्

तं ते गर्भं हवामहे दशमे मासि सूतये

सा त्वं वीरवती भव या अस्मान् वीरवतो ऽकरद् इति

तेन एनाम् अभ्यसृजत

अथ यः इच्छेत् पुत्रः मे श्यामः लोहित अक्षः जायेत त्रीन् वेदान् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुः इयात् इति उद ओदनम् पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम्

_ हि एवंविद् परः भवति

सः यः इच्छेत् पुत्रः मे शुक्लः जायेत वेदम् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुः इयात् इति क्षीरौदनम् पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम्

गर्भं ते अश्विनौ देवाव् आधत्तां पुष्कर स्रजौ

ईश्वरौ जनयितवै

ईश्वरौ जनयितवै
यस् ते स्तनः शशयो यो मयोभूर् यो रत्न धाः वसु विद् यः सु दत्रः

तस्याम् अर्थम् निष्ठाय मुखेन मुखम् संधाय त्रिस् एनाम् अनुलोमाम् अनुमार्ष्टि

तम् वै एतम् आहुः अतिपिता बत अभूः अतिपितामहः बत अभूः परमाम् _ काष्ठाम् प्राप श्रिया यशसा ब्रह्मवर्चसेन यः एवंविदः ब्राह्मणस्य पुत्रः जायते इति

सा त्वम् अस्य् अमो ऽहम्

औक्षेण वार्षभेन _

अथ अस्य मातरम् अभिमन्त्रयते

पुंसे पुत्राय वित्तय इति

यथा वायुः पुष्करिणीम् समिङ्गयति सर्वतस् एव ते गर्भः एजतु सह अवैतु जरायुणा इन्द्रस्य अयम् व्रजः कृतः स अर्गलः स परिश्रयः तम् इन्द्रैः निर्जहि गर्भेन स अवराꣳ सह इति

ईश्वरौ जनयितवै

सः ह प्रजापतिः ईक्षांचक्रे हन्त अस्मै प्रतिष्ठाम् कल्पयानि इति

अथ यस्य जायायै जारः स्यात् तम् _ द्विष्यात् आम पात्रे अग्निम् उपसमाधाय प्रतिलोमम् शर बर्हिः स्तीर्त्वा तस्मिन् एताः शर भृष्टीः प्रतिलोमाः सर्पिषा अक्ताः जुहुयात् मम समिद्धे अहौषीः प्राण अपानौ ते आददे असौ इति मम समिद्धे अहौषीः पुत्र पशून् ते आददे असौ इति मम समिद्धे अहौषीः इष्टासुकृते ते आददे असौ इति मम समिद्धे अहौषीः आशा पराकाशौ ते आददे असौ इति

विष्णुर् योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु

अथ यः इदम् अ विद्वान् अधोपहासम् चरति आ अस्य स्त्रियः सुकृतम् वृञ्जते

तस्मात् स्त्रियम् अधस् उपासीत

अनामिका अङ्गुष्ठाभ्याम् आदाय अन्तरेण स्तनौ _ भ्रुवौ _ निमृज्यात्

बहु वै इदम् सुप्तस्य _ जाग्रतः _ रेतः स्कन्दति

तस्मात् एवंविद् श्रोत्रियस्य दारेण न उपहासम् इच्छेत्

सः यावान् ह वै वाजपेयेन यजमानस्य लोकः भवति तावान् अस्य लोकः भवति यः एवम् विद्वान् अधोपहासम् चरति

सः स्त्रियम् ससृजे

जाते अग्निम् उपसमाधाय अङ्के आधाय कंसे पृषदाज्यम् संनीय पृषदाज्यस्य उपघातम् जुहोति

अथ यः इच्छेत् दुहित्री मे पण्डिता जायेत सर्वम् आयुः इयात् इति तिल ओदनम् पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम्

अथ _ उदके आत्मानम् पश्येत् तत् अभिमन्त्रयेत मयि तेजः इन्द्रियम् यशः द्रविणम् सु कृतम् इति

आसाम् स्त्रीणाम् सुकृतम् वृङ्क्ते

इला असि मैत्रावरुणी वीरे वीरम् अजीजनत्

अ रेताः एव भवति

अथ एनाम् अभिपद्यते

साम् अहम् अस्मि ऋक् त्वम्
स यज्ञः भवति

अ यज्ञः इतरः

ततो देवा अभवन् परा असुराः

पुरस्ताद् दीक्षायाः

एष ह वै प्रत्यक्षं द्वादश अहः

स य एवं विद्वांस् तिर उपर्य् असुरेभ्यो यज्ञं तनुते भवत्य् आत्मना परा अस्य अप्रियः भ्रातृव्यो भवति

ते न व्यावृतम् अगच्छन्

यद् एव देवा अकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत

एतैर् एव जुहुयात् समृत यज्ञे चतुर्भिश् चतुर्भिर् अन्वाख्यायम्

तम् एताभिर् आच्छाद्य उदक्रामन् यजूंषि यज्ञे समिधः स्वाहा इति

एतावान् वै यज्ञो यावान् एष यज्ञस् तं वृङ्क्ते

ते देवा अब्रुवन् नयता इमम् यज्ञं तिर उपर्य् असुरेभ्यस् तंस्यामह इति

पुरस्तात् प्रातरनुवाकस्य जुहुयात्

तं तिर उपर्य् असुरेभ्यो यज्ञम् अतन्वत

ताम् एव आलभ्य एतैः एव आतिथ्यम् अभिमृश इद् यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवा इति
शिवतरं शिवम् ईश्वरम् अव्ययम् मनसि लिङ्ग मयम् प्रणिपत्य ते

मध्य कुम्भे शिवं देवीं दक्षिणे परमेश्वरीम्

प्रतिष्ठया च देवेशो देव्या सार्धं प्रतिष्ठितः

विद्या ईश्वराम् दिशां कुंभे ब्रह्मकूर्चेन पूरिते

पूर्व उक्त विधिना युक्ते सर्व लक्षण संयुते

नव अहम् वा अपि सप्त अहम् एक अहम् च त्रि अहम् तथा

प्रतिष्ठां लिङ्ग मूर्तेः वः यथावत् अनुपूर्वशस्

वर्धन्यां स्थापयेत् देवीम् गन्ध तोयेन पूर्य च

लिङ्ग वेदिः उमा देवी लिङ्गं साक्षात् महेश्वरः

अनन्त ईश आदि देवान् च प्रणव आदि नमस् अन्तकम्

उत्सवः च प्रकर्तव्यो होम याग बलिः क्रमात्

लक्षयेत् परितस् लिङ्गम् ईशानेन प्रतिष्ठितम्

संत्यज्य सर्वं देवस्य प्रतिष्ठां कर्तुम् उद्यताः

गर्भाधान आदि नाश क्षय भय रहिताः देव गन्धर्व मुख्यैः सिद्धैः वन्द्याः च पूज्या गण वर नमिताः ते भवन्ति अप्रमेयाः

कृत्वा एव लिङ्गं विधिना भुवि लिङ्गेषु यत्नतः

वस्त्राणि च प्रधानस्य क्षेत्र भूषण गो धनम्

सर्व लक्षण सम्पूर्णा तया बाह्ये च वेष्टयेत्

सूत्रे तत्त्व त्रय उपेते प्रणवेन प्रविन्यसेत्

वेद अध्ययन सम्पन्नः नृत्य गीत आदि मङ्गलैः

इतरेषां तद् अर्धम् स्यात् तद् अर्धम् वा विधीयते

ब्रह्मानि एवम् समासेन हृदय आदीनि च अम्बिका

पूर्व उक्त लक्षण उपेतैः कुण्डैः प्राञ्च् आदितस् क्रमात्

स्थापयेत् ब्रह्म लिङ्गम् हि शिव गायत्री संयुतम्

चित्रितैः पूजितैः च एव दर्भ माला च शोभना

स्थापयेत् ब्रह्मभिः च एव कलशान् वै समन्ततः

होमः च पूर्ववत् प्रोक्तः नित्यम् अभ्यर्च्य शङ्करम्

दक्षिणा च प्रदातव्या सहस्र पणम् उत्तमम्

विशोध्य स्थापयेत् भक्त्या स वेदिकम् अनुत्तमम्

सकल देव पतिः भगवन्त् अजः हरिः अशेष पतिः गुरुणा स्वयम्

अथवा शिव कुम्भे च ब्रह्म अङ्गानि च विन्यसेत्

ईक्षयेत् कालम् अव्यग्रः यजमानः समाहितः

स्थापिताः पूजिताः च एव त्रैलोक्यं स चराचरम्

वक्त्र क्रमेण होतव्यं गायत्री अङ्ग क्रमेण च

नवरत्नं हिरण्य आद्यैः पञ्चगव्येन संयुतैः

वेदि मध्ये न्यसेत् सर्वान् पूर्व उक्त विधि संयुतान्

य एवं स्थापयेत् लिङ्गम् स एव परमेश्वरः

विन्यसेत् सर्व मन्त्राणि पूर्ववत् सु समाहितः

ततो ऽधिवासयेत् तोये धूप दीप समन्विते

किङ्किणी रवक उपेतम् ताल वीणा रवैः अपि

वेदि मध्ये न्यसेत् सर्वान् पूर्व उक्त विधि संयुतान्

स्कन्दं तयोः च मध्ये तु स्कन्द कुम्भे सु चित्रिते

अथवा पञ्च कुण्ड एकम् स्थण्डिलं च एकम् एव च

विद्येश्वराणां कुंभेषु हेम रत्न आदि विन्यसेत्

तयोः सम्पूजनाद् एव देवी देवः च पूजितौ

उत्कूर्चैः स्वस्तिक आद्यैः च चित्र तन्तुक वेष्टितैः

प्रवक्ष्यामि समासेन धर्म काम अर्थ मुक्तये

विद्येश्वराणां कुम्भैः च सेचयेत् परमेश्वरम्

सर्व धान्य समोपेतम् शिलायाम् अपि विन्यसेत्

रुद्राध्यायेन वा सर्वं परिमृज्य च विन्यसेत्

गन्धैः स्रज् धूप दीपैः स्नपन हुत बलि स्तोत्र मन्त्र उपहारैः नित्यम् ये ऽभ्यर्चयन्ति त्रिदश वर तनुम् लिङ्ग मूर्तिम् महेशम्

देवानां भास्कर आदीनाम् होमं पूर्ववत् एव तु

लिङ्गम् एकतमम् शैलं ब्रह्म विष्णु शिव आत्मकम्

लिङ्ग प्रतिष्ठाम् विपुलां सर्वे ते शंसित व्रताः

तेन देव गणाः रुद्रा ऋषयो अप्सरसः तथा

मूले ब्रह्मा वसति भगवन्त् मध्य भागे च विष्णुः सर्व ईशानः पशुपतिः अजः रुद्र मूर्तिः वरेण्यः

लिङ्गम् आच्छाद्य वस्त्राभ्यां कूर्चेन च समन्ततः

मुनि वराः च गणाः च सुर असुराः नर वराः शिव लिङ्ग मयाः पुनः

यज्ञ उपकरणैः सर्वैः शिव अर्चायाम् हि भूषणैः

सेचयेत् शिव कुम्भेन वर्धन्या वैष्णवेन च

स वेदिकम् स सूत्रम् च सम्यक् विस्तृत मस्तकम्

पूजयेत् च विशेषेण लिङ्गं सर्व अर्थ सिद्धये

कल्पयेत् काञ्चन उपेताम् सित वस्त्र अवगुण्ठिताम्

धूप दीप समोपेतम् वितान वितत अम्बरम्

अभ्यन्तरे तथा बाह्ये वह्नौ नित्यं समर्चयेत्

लोकपाल आदि दैवत्यैः स कूर्चैः स अक्षतैः शुभैः
ब्रह्म ज ज्ञान मन्त्रेण ब्रह्म भागम् प्रभोः तथा

संस्कृते वेदि संयुक्ते नव कुण्डेन संवृते

वज्र आदिक आयुध उपेतैः स वस्त्रैः स पिधानकैः

पैतामहेन कुंभेन ब्रह्म भागम् विशेषतः

रत्न न्यासे कृते पूर्वं केवलं कलशं न्यसेत्

ब्रह्माणं स्कन्द कुम्भे वा ईश कुम्भे हरिं तथा

सूत उवाच

लोकपाल ध्वजैः च एव गज आदि महिष आदिभिः

इति निशम्य कृताञ्जलयस् तदा दिवि महा मुनयः कृत निश्चयाः

जय आदि सु इष्ट पर्यन्तम् सर्वं पूर्ववत् आचरेत्

सूत उवाच

श्रुत्वा एवम् मुनयः सर्वे षट्कुलीयाः समाहिताः

शिवो महेश्वरः च एव रुद्रो विष्णुः पितामहः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे लिङ्गस्थापनं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः

पञ्च अहम् वा त्रि अहम् वा अथ एक रात्रम् अथ अपि वा

हिरण्यं रजतं रत्नं शिव कुम्भे प्रविन्यसेत्

प्राञ्च् शिरस्कम् न्यसेत् लिङ्गम् ईशानेन यथाविधि

कूर्च वस्त्र आदिभिः लिङ्गम् आच्छाद्य कलशैः पुनः

प्रकल्प्य एवम् शिवं च एव स्थापयेत् परमेश्वरम्

अपृच्छन् सूतम् अनघम् हर्ष गद्गदया गिरा

पूजयेत् स्नपनम् कृत्वा सहस्र आदिषु संभवैः
भक्षयित्वा इडाम् उपांश्वन्तर्याम पात्रयोः अन्यतरेण सावित्र ग्रहणम् वामम् अद्य इति

उक्थ्यं च उत्तरेषु एकया

होतृ चमसम् गृहीत्वा आश्राव्य आह तृतीयस्य सवनस्य ऋभुमतो विभुमतो वाजवतो बृहस्पतिमतो विश्वदेव्यावतस् तीव्रा३ं आशीर्वत इन्द्राय सोमान् प्रस्थितान् प्रेष्य इति

चमसैर् एव

पूतभृत्य् आशिरम् आसिञ्चत्य् आशीर् म ऊर्जम् उत सुप्रजास्त्वम् इषं दधातु द्रविणं सु वर्चसम् संजयन् क्षेत्राणि सहसा अहम् इन्द्र कृण्वानो ऽन्यान् अधरान्त् सपत्नान् इति

आशीर्वत इति शुक्र स्थाने

प्राग् इडा भक्षात् हविर्धाने यथास्वं चमसेषु उपास्यन्ति पुरोडाश मात्राः अनुदकाः पिण्डपितृयज्ञ वत् दान प्रभृति प्राग् अवघ्राणात्

पशौ संवदस्व इति उपचय स्थाने

यजमान पितृभ्यः वा तस्य फल अधिकारात्

काले पात्नीवतम् इतरेण

आग्रायणम् आदाय आसिञ्चति पवित्रे अधि पूतभृतम् प्रतिप्रस्थाता च संस्रवाव् आधवनीयाद् उन्नेता उदञ्चनेन चमसेन वा तत आग्रायणं गृह्णाति

प्रातःसवन प्रभृति आ संवादात् श्रुतेः शमितृ अनुशासन प्रभृति इडा अन्तम् कृत्वा पुरोडाश आदि च इडा भक्षात्
पुत्रं याशोधरं श्लाघ्यं यशस् धर्म भृताम् वरम्

अन्येन अन्यस्य विश्लेषः किं पुनर् न भविष्यति

लम्बते यदि तु स्नेहो गत्वा अपि पुनर् आव्रज

इति उक्त्वा स महा बाहुः अनुशंस चिकीर्षया

किम् उक्त्वा बहु संक्षेपात् कृतम् मे सु महत् प्रियम्

महत्या तृष्णया दुःखैः गर्भेन अस्मि यया धृतः

इति तस्य वचः श्रुत्वा कन्थकः तुरग उत्तमः

इति शोक अभिभूतस्य श्रुत्वा छन्दस्य भाषितम्

अनेन मणिना छन्द प्रणम्य बहुशो नृपः

जन्म मरण नाश अर्थम् प्रविष्टो ऽस्मि तपस् वनम्

यो हि चन्द्रमसः तैक्ष्ण्यम् कथयेत् श्रद्दधीत वा

वास वृक्षे समागम्य विगच्छन्ति यथा अण्डजाः

तत् न अर्हसि महा बाहो विहातुं पुत्र लालसम्

दर्शिता सौम्य मद् भक्तिः विक्रमः च अयम् आत्मनः

कुल अर्थम् धार्यते पुत्रः पोष अर्थम् सेव्यते पिता

खर दर्भ अङ्कुरवती तपस् वन मही क्व च

ततो मृगव्याध वपूः दिवौका भावं विदित्वा अस्य विशुद्ध भावः

संवर्धन परिश्रान्ताम् द्वितीयां तां च मातरम्

भुजौ समुत्क्षिप्य ततः स वाजि भृत् भृशं विचुक्रोश पपात च क्षितौ

पृथिव्यां धर्म दायादाः दुर्लभाः तु न सन्ति वा

हृदयेन स लज्जेन जिह्वया सज्जमानया

इति दायाद्य भूतेन न शोच्यो ऽस्मि पथा व्रजन्

स्निग्धं वृद्धं च राजानं सत् धर्मम् इव नास्तिकः

आममर्श कुमारः तम् बभाषे च वयस्य वत्

तद् प्रीतः ऽस्मि ते अनेन महाभागेन कर्मणा

शोक हेतुषु कामेषु सक्ताः शोच्याः तु रागिणः

अवतीर्य च पस्पर्श निस्तीर्णम् इति वाजिनम्

छन्दकं च अब्रवीत् प्रीतः स्नापयन् इव चक्षुषा

विकीर्यमाण अंशुकम् अन्तरीक्षे चिक्षेप च एनम् सरसि इव हंसम्

ततः कुमारः च स च अश्व गोपः तस्मिन् तथा विसिस्मियाते

ततस् तथा भर्तरि राज्य निःस्पृहे तपस् वनम् विवर्ण वाससि

यस्मात् याति च लोको ऽयं विप्रलभ्य परम् परम्

त्यज्यतां तद् गतः स्नेहः श्रूयतां च अस्य निश्चयः

मृत्युः अन्योन्यम् अवशान् अस्मान् संत्याजयिष्यति

संयोगो विप्रयोगः च तथा मे प्राणिनां मतः

जिह्वया लिलिहे पादौ बाष्पम् उष्णम् मुमोच च

येन आश्रमः तेन ययौ महात्मा संध्या अभ्र संवीतः इव उडुराज्

भक्तिमान् च एव शक्तः च दुर्लभः त्वद्विधः भुवि

नैर्गुण्यात् त्यज्यते स्नेहः स्नेह त्यागात् न शोच्यते

शोक त्यागाय निष्क्रान्तं न मां शोचितुम् अर्हसि

स दोषान् ते दोष ज्ञैः कथयेत् श्रद्दधीत वा

यत् अपि स्यात् असमये यातो वनम् असौ इति

स्निग्ध त्यागः न सदृशो निवर्तस्व प्रसीद मे

तस्या निष्फल यत्नायाः क्व अहम् मातुः क्व सा मम

मद् वियोगम् प्रति छन्द संतापः त्यज्यताम् अयम्

यथावत् एनम् दिवि देव संघाः दिव्यैः विशेषैः च चक्रुः

भर्तः सीदति मे चेतो नदी पङ्के इव द्विपः

श्रुत्वा तु व्यवसायं ते यत् अश्वः ऽयं मया आहृतः

स्वस्थः परमया धृत्या जगाद वदतां वरः

को जनस्य फल स्थस्य न स्यात् अभिमुखः जनः

निष्कास्य तं च उत्पल पत्त्र नीलम् चिछेद चित्रं मुकुटं स केशम्

उपानयेयं तुरगं शोकं कपिलवास्तुनः

यस्य ते मयि भावो ऽयं फलेभ्यो ऽपि पराङ्मुखः

भर्तृ स्नेहः च यस्य अयम् ईदृशः शक्तिः एव च

निवर्तस्व अश्वम् आदाय सम्प्राप्तो अस्मि ईप्सितम् पदम्

मुञ्च कन्थक मा बाष्पं दर्शिता इयम् सत् अश्व ता

देवीम् अर्हसि न त्यक्तुं क्लीबः प्राप्ताम् इव श्रियम्

मुकुटात् दीप कर्माणम् मणिम् आदाय भास्वरम्

सहजेन वियुज्यन्ते पर्ण रागेण पादपाः

जालिना स्वस्तिक अङ्केन चक्र मध्येन पाणिना

कथं हि आत्म वशः जानन् व्यवसायम् इमम् तव

स अनुक्रोशस्य सततं नित्यं करुण वेदिनः

किं तत् वक्ष्यामि अभूतम् ते निर्दोषस्य मुनेः इव

न खलु स्वर्ग तर्षेण न अस्नेहेन न मन्युना

अकृतार्थो निरारम्भो निधनं यास्यति इति वा

मां न अर्हसि विभो त्यक्तुं त्वद् पादौ हि गतिः मम

इति वाक्यम् इदम् श्रुत्वा छन्दः संताप विक्लवः

अनेन तव भावेन बान्धव आयास दायिना

तद् एवम् अभिनिष्क्रान्तं न मां शोचितुम् अर्हसि
ध्रुवो यस्मात् च विश्लेषः तस्मात् मोक्षाय मे मतिः

बलात्कारेण तत् नाथैः दैवेन एव अस्मि कारितः

मुक्त्वा तु अलंकार कलत्रवत् ताम् श्री विप्रवासम् शिरसः च कृत्वा

अर्थः तु शक्र उपमैः यदि अनेन हन्त प्रतीच्छ आनय शुक्लम् एतत्

स्व जनम् यदि अपि स्नेहात् न त्यजेयम् अहम् स्वयम्

मणि त्सरुम् छन्दक हस्त संस्थम् ततः स धीरो निशितं गृहीत्वा

छन्दं ततः स अश्रु मुखम् विसृज्य

व्याधो अब्रवीत् काम दैः विश्वास्य मृगान् निहन्मि

सर्वथा अस्मि अन्य कार्यः ऽपि गृहीतो भवता हृदि

अथ बन्धुं च राज्यं च त्यक्तुम् एव कृता मतिः

देवीं न अर्हसि विस्मर्तुं कृतघ्न इव सत्क्रियाम्

सुप्त विश्वस्त हरिणम् स्वस्थ स्थित विहंगमम्

अतो व्रजन् भक्ति वशेन दुःखितः चचार बह्वीर् अवशः पथि क्रियाः

पूजा अभिलाषेण च बाहुमान्याद् दिवौकसः तम् जगृहुः प्रविद्धम्

बाष्प ग्रथितया वाचा प्रत्युवाच कृत अञ्जलिः

काषाय वस्त्रः ऽभिययौ समीपं तं शाक्य राज प्रभवः ऽभ्युवाच

विमान शयन अर्हम् हि सौकुमार्यम् इदम् क्व च

बाल पुत्राम् गुणवतीं कुल श्लाघ्याम् पतिव्रताम्

विज्ञाप्यो अ मुक्त विश्रम्भम् संताप विनिवृत्तये

त्वा अरण्ये परित्यज्य सुमन्त्र इव राघवम्

ब्रुवन् वाक्यम् इदम् तस्थौ स आदित्यः इव मन्दरः

भूषणानि अवमुच्य अस्मै संतप्त मनसे ददौ

ब्रूयाः च मद् कृत अपेक्षम् जनं कपिलवास्तुनि

भार्गवस्य आश्रम पदम् स ददर्श नृणां वरः

शिवं च काषायम् ऋषि ध्वजः ते न युज्यते हिंस्रम् इदम् धनुः च

कोशात् असिम् काञ्चन भक्ति चित्रम् बिलाद् इव आशीविषम्

इमं तार्क्ष्य उपम जवम् तुरंगम् अनुगच्छता

एवमादि त्वया सौम्य विज्ञाप्यो वसुधाधिपः

जनीभवति भूयिष्ठं स्व जनः ऽपि विपर्यये

तत् एवम् सति संतापं मा कार्षीः सौम्य गम्यताम्

तत् सौम्यैः यदि अस्ति न सक्तिः अत्र मह्यं प्रयच्छ इदम् इदम् गृहाण

भूत्वा अपि हि चिरं श्लेषः कालेन न भविष्यति

यत् अपि आत्थ अपि नैर्गुण्यं वाच्यं नरपतौ इति

जीविते को हि विश्रम्भो मृत्यौ प्रत्यर्थिनि स्थिते

किं हि वक्ष्यति मां राजा त्वत् ऋते नगरं गतम्

क्वचिद् प्रदध्यौ विललाप च क्वचित् क्वचित् प्रचस्खाल पपात च क्वचित्

बालम् अर्हसि न त्यक्तुं व्यसनी इव उत्तमम् यशः

अकालो न अस्ति धर्मस्य जीविते चञ्चले सति
संनिपात्यन्तां सर्व कोट्ट राजानः

इति हि भिक्षवो यथा उक्त पूर्वम् सर्वं कृतम् अभूत्

राजा आह साधु उपनीयतां कुमारः

संनिपात्यन्ताम् अधीयानाः ब्राह्मणाः

साधु इति प्रतिश्रुत्य महाप्रजापती गौतमी कुमारं मण्डयति स्म

उपनाम्यन्तां मङ्गलानि

विंशति च कन्या सहस्राणि मित्र अमात्य आत्म ज्ञाति सालोहितैः दत्तानि बोधिसत्त्वस्य उपस्थान परिचर्यायै

युज्यन्तां कन्या रथाः

अनेकानि च देवपुत्र अप्सरः कोटि नियुत शत सहस्राणि गगन तल गतानि पुष्प वर्षाणि अभिप्रवर्षन्ति स्म

ततो राजा शुद्धोदनः स्व गृहम् प्रविश्य महाप्रजापतीं गौतमीम् आमन्त्र्य एवम् आह अलंक्रियन्तां कुमारः देवकुलम् उपनेष्यते इति

अलंक्रियन्तां देवकुलानि

देवता शत सहस्राणि बोधिसत्त्वस्य रथं वहन्ति स्म

तत्र देव मनुष्य शत सहस्राणि हीहीकार किलकिला प्रमुखैः प्रक्ष्वेडित शत सहस्राणि प्रामुञ्चन्

उपशोभ्यन्तां वीथि चत्वर शृङ्गाटक अन्तरापण रथ्या मुखानि

ताः च सर्वा माता पितृभिः बोधिसत्त्वाय दत्ता उपस्थान परिचर्यायै

सर्वं च कपिलवस्तु महा नगरम् षष् विकारम् प्राकम्पितम्

अस्मिन् खलु पुनर् भिक्षवः बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन देवकुले प्रवेशे संदर्श्यमाने द्वात्रिंशतां देवपुत्र शत सहस्राणाम् अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ चित्तानि उत्पद्यन्ते

तूर्याणि च प्रवादयन्ति स्म

ततः कुमारः स्मितम् उपदर्शयन् प्रहसित वदनः मातृ स्वसारम् गाथाभिः अध्यभाषत

इति हि भिक्षवो याम् एव रात्रिं बोधिसत्त्वो जातः तस्याम् एव रात्र्यां विंशति कन्या सहस्राणि क्षत्रिय ब्राह्मण नैगम गृहपति महाशाल कुलेषु जाताः

वाद्यन्तां सु मनोज्ञ तूर्य तालावचराणि

विंशति च कन्या सहस्राणि अमात्य पार्षद्यैः दत्तानि बोधिसत्त्वस्य उपस्थान परिचर्यायै

ताड्यन्तां मङ्गल्य घण्टाः

उपनाम्यन्तां पूर्ण कुम्भाः

ततः कुमारो मण्ड्यमानः प्रहसित वदनः व्यपगत भृकुटिकः परम मधुरया वाचा मातृ स्वसारम् एवम् आह अम्ब कुत्र अहम् उपनेष्यते इति

विंशति च कन्या सहस्राणि राज्ञा शुद्धोदनेन दत्तानि बोधिसत्त्वस्य उपस्थान परिचर्यायै

दिव्यानि च कुसुमानि प्रावर्षन्

आह देवकुलं पुत्र इति

चैल विक्षेपाणि च अकार्षुः

अपनीयन्ताम् अमङ्गल्याः काण कुब्ज बधिर अन्ध मूक विसंस्थित विरूप रूपाः अ परिपूर्ण इन्द्रियाः

येषां च देवानां ताः प्रतिमास् ते सर्वे स्व स्व रूपम् उपदर्श्य इमाः गाथा अभाषत

तदा च भिक्षवो महल्लक महल्लिकाः शाक्याः संनिपत्य राजानं शुद्धोदनम् उपसंक्रम्य एवम् आहुः यत् खलु देव जानीयाः देवकुलं कुमार उपनीयताम् इति

समनन्तर प्रतिष्ठापितः च बोधिसत्त्वेन दक्षिणः चरणयोः क्रम तलः तस्मिन् देवकुले अथ ता अचेतन्यो देव प्रतिमाः तत् यथा शिव स्कन्द नारायण कुबेर चन्द्र सूर्य वैश्रवण शक्र ब्रह्म लोकपाल प्रभृतयः प्रतिमाः सर्वाः स्वेभ्यः स्वेभ्यः स्थानेभ्यो व्युत्थाय बोधिसत्त्वस्य क्रम तलयोः निपतन्ति स्म

समलंक्रियन्तां पुरवर द्वाराणि