tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तत्र तथा पाठात्

शे इत्य् एतत् प्रगृह्य सञ्ज्ञम् भवति

इतरत् तु लौकिकम् अनुकरणम् इति इति इति मे इति

छान्दसम् एतद् एव एकम् उदाहरणम् इन्द्राबृहस्पती इति

इति

इति

इन्द्राबृहस्पती

न वाज बन्धवः

रायः
यत् कृष्णः

स एतैस् तेजो वीर्यम् आत्मन्न् अधत्त

ते एव भागधेयेन उपधावति

योना एव प्रतितिष्ठति

आश्विनं कृष्ण ललामम् आलभेत आनुजावरः

प्राणान् एव आत्मन् धत्ते

सो ऽस्मै ब्रह्मवर्चसं प्रयच्छति

ता एव अन्वारभते

सर्वस्य आप्त्यै

एते अन्नाद्यस्य प्रदात्री

पाप्मानम् एव अपहते

उपरिष्टाद् एव तेन ब्रह्मवर्चसं धत्ते

ता एनम् अग्रं परिणयतः

ऐन्द्रास् स्युः

भवत्य् एव तेजो वीर्यम् आत्मन् धत्ते य एवं विद्वान् एतैर् यजते

इन्द्रो वा एतां त्वचम् एतं पाप्मानम् अपाहत

स एतैर् अभवत्

नव भवन्ति

सर्व रूपः भवति

यल् ललामाः

सो ऽस्मात् तां त्वचं तं पाप्मानम् अपहन्ति

दश प्राणाः

स द्वितीयं मिथुनं न अविन्दत

प्राणा वीर्यम्

संमातरौ भवतः

अश्विना एतस्य देवता य आनुजावरः

द्यावापृथिवी वा अन्नाद्यस्य ईशाते

संवत्सरम् एव वीर्यम् आप्नोति

वीर्य एव प्रतितिष्ठति

पाप्मना एष गृहीतो य आमयावी

ता एनं भिषज्यतः

ऋषभो दक्षिणा

यच् शिति ककुदः

एतेन वै रूपेण प्रजापतिः प्रजा असृजत

सो ऽस्मा इमे प्रदापयति

यत् कृष्णः

मुखत एव तेन तेजो धत्ते

पृष्ठम् एव एनम् करोति

वीर्यम् एव अस्मिन् दधाति

त्वाष्ट्रं विपुंसकम् आलभेत प्रजा कामः वा पशु कामः वा

मध्यत एव तेन रुचं धत्ते

तम् एव भागधेयेन उपधावति

प्रजापतिर् वै प्रजास् सिसृक्षमाणः

प्राजापत्यं सर्व रूपम् दशमम् आलभेत संवत्सरे पर्येते

यल् ललामः

स प्रदापयति

त्वष्टा मिथुनस्य प्रजनयिता

ता एव भागधेयेन उपधावति

अश्विना एतस्य देवता य आमयावी

संवत्सरं पर्यालभ्यन्ते

प्रजापतिर् योनिः

बुभूषन् यजेत

यच् शिति पृष्ठः

ते अस्मा अन्नाद्यं प्रयच्छतः

बार्हस्पत्यं शिति पृष्ठम् आलभेत ब्रह्मवर्चस कामः

आश्विनं कृष्ण ललामम् आलभेत् आमयावी

ततः प्रजा असृजत

यच् शिति भसदः

ब्रह्म वै बृहस्पतिः

पृष्ठम् इव वा एष भवति यो भवति

अस्यां प्रतितिष्ठति

मुखत एव तेन तेजो धत्ते

वायुर् वा अनयोर् वत्सः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

संमातरा इव हि इमे

बृहस्पतिर् ब्रह्मवर्चसस्य प्रदाता

मुखत एव तेन तेजो धत्ते

स इमे आप्याययति

सो ऽस्मा एतस्मान् मिथुनात् पशून् प्रजनयति

स एतद् रूपं कृत्वा अङ्गुष्ठेन आत्मानम् समभवत्
रात्रिम् अनु संतिष्ठते

अग्नीषोमयोर् वा एष आस्यम् आपद्यते यो दीक्षते

तद् यद् दिवा वपया चरन्ति

तद् उ वा आहुर् हविर् हविर् वा आत्म निष्क्रयणम्

पुरुषो हि स प्रतिमया

अहोरात्रे वा अग्नीषोमौ

य एवं विद्वान् एतं पशुम् आलभते

तेन अहर् प्रीतम् आग्नेयम्

तस्माद् उ तस्य न अश्नीयात्

आत्म निष्क्रयणः ह एव अस्य एष तेन आत्मानम् निष्क्रीय अनृणः भूत्वा अथ यजते

न एनम् ते आप्नुतः

अति अहोरात्रे यज्ञेन मुच्येते

सा एषा अहोरात्रयोः अतिमुक्तिः

तस्माद् उ कामम् एव अशितव्यम्

हविषो हविष एव स तर्हि न अश्नीयात्

य आत्म निष्क्रयणम् इति न अश्नीयात्
पाहि राजत तस्मात् त्वम् शोक संसार सागरात्

ब्रह्म विष्णु अर्कवान् कार्यः नितम्बः अत्र हिरण्मयः

यद् प्रदानात् नरः याति सोम लोकम् अनुत्तमम्

दशभिः पल साहस्रैः उत्तमः रजताचलः

शेषं तु पूर्ववत् कुर्यात् होम जागरण आदिकम्

कलधौत मयान् तद्वत् लोकेशान् अर्चयेत् बुधः

पञ्चभिः मध्यमः प्रोक्तः तद् अर्धेन अधमः स्मृतः

विष्कम्भ शैलान् ऋत्विग्भ्यः पूज्य वस्त्र विभूषणैः

अतः परं प्रवक्ष्यामि रौप्याचलम् अनुत्तमम्

गवाम् अयुत दानस्य फलं प्राप्नोति मानवः

पितॄणां वल्लभो यस्मात् हरि इन्द्राणाम् शिवस्य च

ईश्वर उवाच

इत्थं निवेद्य यो दद्यात् रजताचलम् उत्तमम्

इमं मन्त्रं पठन् दद्यात् दर्भ पाणिः विमत्सरः

विष्कम्भ पर्वतान् तद्वत् तुरीय अंशेन कल्पयेत्

पूज्यमानो वसेत् विद्वाः यावत् आभूतसंप्लवम्
समारूढ निर्मथिते अग्नये अनीकवते सेनान्यः

बार्हस्पत्यः चरुः पुरोहितस्य ऐन्द्रः यजमानस्य अदित्यै महिष्याः वारुणः सूतस्य मारुतः ग्रामण्यः सावित्रः क्षत्तुः आश्विनः संग्रहीतुः पौष्णः भागदुघस्य रौद्रः यजमानस्य

त्रि दक्षिणः रौद्रः शिति बाहु शिति वालयोः अन्यतरः

एकम् प्रदानम्

गौः दक्षिणा

चतुर्गृहीतम् जुषाणः अध्वा आज्यस्य वेतु इति दूतस्य

उत्तरस्य प्युक्ष्ण वेष्टितम् धनुः

द्वादश उत्तराणि रत्नहवींषि

विनाटात् रथ पर्यूढात् नवनीतम् स्वयंजातम् आज्यम् आसिच्य पात्रे तस्मिन् स्थविष्ठान् तण्डुलान् मित्राय आवपति

बार्हस्पत्यम् अधिश्रित्य आश्वत्थी या स्वयम् भग्ना प्राची उदीची वा शाखा तत् पात्रेण अपिदधाति

फाल्गुनी पक्ष यजनीये अभिषेचनीयाय दीक्षते

कृष्णा परिमूर्णी अपहता उत्तमस्य

अक्षावाप गोविकर्त गृहेभ्यः गवेधुकानाम्

चर्म तूण्यः स इषुकाः

अनूचानः अपि अयशाः यजेत

वाल दाम बद्धम् अक्ष आवपणम्

नैरृतः परिवृत्त्यै कृष्ण व्रीहीणाम् नख निर्भिन्नानाम् दर्वि होमे

लोहितः उष्णीषः

सा एव दक्षिणा

प्रतिगृहम् एकैकम् श्वस् श्वस्

यथासंख्यम् दक्षिणाः हिरण्यम् शिति पृष्ठः ऋषभः धेनुः अश्वः पृषन् श्येतः अनड्वान् यमौ अभावे अनुपूर्व जौ श्यामः

मैत्राबार्हस्पत्यः चरुः

ऊष्मणा शृतः भवति

अभिषेचनीय दशपेययोः दक्षिण उत्तरे देवयजने

परिवृत्तीम् च आह मा मे अद्य ईशायाम् वात्सीत् इति

सौमारौद्रः अतस् चरुः शुक्ला पयसि शुक्ल वत्सायाः
सर्व दुष्ट प्रशमना पुत्र पौत्र प्रवर्धिनी

शर्करासप्तमीं वक्ष्ये तद्वत् कल्मष नाशिनीम्

मतिम् अपि च ददाति सः अपि देवैः अमर वधू जन मालया अभिपूज्यः

सुवर्णेन समायुक्तं मन्त्रेण अनेन पूजयेत्

सहस्रेण अथ निष्काणां कृत्वा दद्यात् शतेन वा

विश्व वेद मयः यस्मात् वेद वादी इति पठ्यसे

आयुः आरोग्यम् ऐश्वर्यम् यया अनन्तम् प्रजायते

निपेतुः ये धरण्यां तु शालि मुद्ग इक्षवः स्मृताः

भोजयेत् शक्तितस् विप्रान् शर्करा घृत पायसैः

तत् सर्वम् विदुषे तद्वत् ब्राह्मणाय निवेदयेत्

न वित्त शाठ्यम् कुर्वीत कुर्वन् दोषम् समश्नुते

यः कुर्यात् परया भक्त्या स वै सत् गतिम् आप्नुयात्

संवत्सर अन्ते शयनं शर्करा कलश अन्वितम्

प्रातः स्नात्वा तिलैः शुक्लैः शुक्ल माल्य अनुलेपनः

सौर सूक्तम् स्मरन् आस्ते पुराण श्रवणेन च

स्थण्डिले पद्मम् आलिख्य कुङ्कुमेन स कर्णिकम्

कल्पम् एकम् वसेत् स्वर्गे ततो याति परं पदम्

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा स्वपेत् तद् पार्श्वात् क्षितौ

सर्व उपस्कर संयुक्तम् तथा एकाम् गां पयस्विनीम्

गृहं च शक्तिमान् दद्यात् समस्त उपस्कर अन्वितम्

सुवर्ण अश्वः प्रदातव्यः पूर्ववत् मन्त्र वादनम्

अनेन विधिना सर्वं मासि मासि समाचरेत्

सर्वस्य अमृतम् एव त्वम् अतस् शान्तिं प्रयच्छ मे

अमृतं पिबतो वक्त्रात् सूर्यस्य अमृत बिन्दवः

दशभिः वा अथ निष्केण तद् अर्धेन अपि शक्तितः

अहोरात्रे गते पश्चात् अष्टम्याम् कृत नैत्यकः

तस्मिन् नमः सवित्रे तु गन्ध धूपौ निवेदयेत्

स्थापयेत् उद कुम्भम् च शर्करा पात्र संयुतम्
यज् जुहोति स देवयज्ञः

आनन्दं ब्रह्म गच्छन्ति ध्रुवं शाश्वतम् अव्ययम् इति

मनस्वत्य् आहुतिस् तस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

प्रवासं गच्छतो यस्य गृहे कर्ता न विद्यते

एतेषां सात्मतां गत्वा देवतानां शतं समाः

कूश्माण्ड्यस् तत्र होतव्या हुत्वा यज्ञ समृद्धये

अपरेण गार्हपत्यम् उपविश्य अधीहि भो इत्य् उक्त्वा सावित्रीं सहस्र कृत्वस् आवर्तयेत् शत कृत्वस् वा

दश अहम् द्वादश अहम् वा विच्छिन्नेषु स्वस्त्ययनेषु तु सर्वशश् चतस्रो ऽभ्यावर्तिनीर् हुत्वा कार्यस् तान्तुमतश् चरुः

प्रवासे कुरुते च एतान् यद् अन्नम् उपपद्यते

यद् अतिथिभ्यो ऽन्नं ददाति स मनुष्ययज्ञ इति

देवानां देवयज्ञेन द्विजा गच्छन्ति सात्मताम्

द्वि अहम् त्रि अहम् वा अपि प्रमादाद् अ कृतेषु तिस्रस् तन्तुमतीर् हुत्वा चतस्रो वारुणीर् जपेत्

पितॄणां पितृयज्ञेन भूति यज्ञेन भूतीनाम्

यद् अधीते स ब्रह्मयज्ञः

यस्य स्त्री वा अन् उपेतः वा गृहेष्व् एतान् बलीन् हरेत्

न चेद् उत्पद्यते त्व् अन्नम् अद्भिर् एनान् समापयेत्

एतेभ्यो यस्य पञ्चभ्यो यज्ञ एकः अपि हीयते

अद्भिर् एव व्रतं कृत्वा यथालाभम् अनुव्रतः
ऋषिदत्ताम् अथ अवोचम् स्व शिल्पे लब्ध कौशलाः

अहं च कितवः पान्थः

ऋषभान् महदिन्नायाम् उत्पन्नः किल गोमुखः

आर्ये विरुध्यते स्त्रीणां पितृ भ्रातृ सुतैः अपि

एकदा प्रस्तुत आलापः पृष्टो ऽहम् ऋषिदत्तया

प्रतिमाः काष्ठ मयाः ऽपि शोभन्ते भूषितास् तथा

निर्वृत्तायां ततस् तस्यां संहत्य श्रमणा गणः

प्रस्थाप्य प्राक् तदा अर्हानि तां दिदृक्षुस् ततो ऽगमम्

गोमुखं नाम निष्णातं स विद्यासु कलास्व् इति

जल्पन्ती मुख शब्दम् च प्रयुञ्जे यदि केवलम्

मिथ्यादृष्टि सहस्राणि भोजयित्वा यद् अर्ज्यते

कालकूटम् अपि श्लाघ्यं लीढ शंकर कंधरम्

चेदि वत्स ईश मित्रेण परिणीता ऋषभेन सा

पद्मो नाम धनं यस्य पद्मस्य इव महा निधेः

तद् गवेषयमाणेन मया अद्य गमितं दिनम्

व्यग्रेण च अत्र वृत्तान्ते दत्तं वः कृतक उत्तरम्

हि सहसा काकतालीयम् ईदृशम्

क्रियतां वत्स कौशाम्बी सम्बन्धा एव पुनः कथा

तद् एकम् भक्त्या सद्यः पापं प्रमार्ज्यते

कथं नाम न संक्रमेत् तत्र यः

पतितस् तुङ्ग रोमाञ्चः स वेपथु विजृम्भकः

मद प्रच्छादन उपायः किं न्व् अदोषो ऽपि विद्यते

अपायातां मुहूर्तेन कृत्रिम अ कृत्रिमौ ज्वरौ

तया उक्तम् अलम् आलापैर् अपरैस् तव दुर्भगैः

विरूपस्य तु वैरूप्यं यत् प्रच्छादनम् अर्हति

ईदृशस् तादृशः प्राज्ञः प्रेक्षा कारी च गोमुखः

यदा यदा च गो शब्दम् अधीयाना वदाम्य् अहम्

मद मन्थर संचारः बहु जल्पन् उपागमत्

स्थापिता अहम् पितृष्वस्रा दुहित्री इव च लालिता

यदि च असौ त्वद् आकारः त्वद् कला जाल पेशलः

ध्यानं यद् यत् समापद्य देवता आलम्बनम् निशि

न कुतश्चिन् न कस्यांचित् कश्चिज् जगति यादृशः

अकरोद् अस्मिन् विहारे माम् अन् इच्छतीम्

तत्र च असौ मया दृष्टा चित्र अंशुक विभूषणा

तत्र नन्द आदिभिः मित्रैर् आराधन विशारदैः

स्वस्थ अवस्थाम् च मां दृष्ट्वा सुमना गृहम् आनयत्

ऋषिदत्ताम् अथ अवोचम् आर्ये किं कारणं त्वया

मम त्व् आसीद् इयं चिन्ता सत्यम् आहुश् चिकित्सकाः

ततः श्रुत धारायै माम् अर्पयत् सुमनाः पुनः

यातायाम् अथ यामिन्यां बुद्ध्वा वृत्तान्तम् ईदृशम्

सर्वथा स्मर शास्त्रेषु यद् इङ्गितम् उदाहृतम्

ऋषिदत्ता कृत अनुज्ञाः ताश् च प्रव्रजिता गताः

अथ अहम् ऋषिदत्तायाः पुरः स कृतक ज्वरः

अथ जानासि कौशाम्ब्याम् आकार जित मन्मथम्

सुमना महदिन्ना च तस्य भार्ये बभूवतुः

अर्हताम् अर्हणं कृत्वा गन्ध वास स्रज् आदिभिः

अपि च अपरम् अप्य् अस्ति जीवित आलम्बनम् मम

तथा अपि कथितं तेन न एव संशयम् अत्यजम्

तथा च अग्राहयत् सा माम् अर्हत् प्रवचनम् यथा

नगर्यां परिणीता अत्र श्रेष्ठिना कालियेन सा

संतत आद्यैः क्रमेण अथ ज्वरैः पञ्चभिर् अप्य् अहम्

अथ प्रवहण आरूढाम् ऋषिदत्तां मया सह

अलंकार कलापस्य गुरु सारस्य धारणम्

सा महा ग्रह चण्डेन गृहीता

तथा हि स्वेद रोमाञ्च बाष्प कम्प विजृम्भिका

चम्पा स्थस्य प्रभोर् मूलं प्रस्थितः स बलः किल

मुख उत्तर पदः तत्र जायते स तदा तदा

तया उक्तम् क्षणम् अप्य् एकम् अशक्ता स्वस्थम् अप्य् अहम्

नाना आकारैः विनोदैश् च देश अन्तर कथा आदिभिः

तद् अनाथ मत उद्विग्नम् मां विनीत वत् उक्तवान्

वत्स राज सुतम् मुक्त्वा न अन्येन सदृशः क्षितौ

आसीच् च मम जीवन्ती जीवितस्य महत् फलम्

यच् च अस्मि न मृता सद्यः श्रुत्वा गोमुख वैशसम्

अथवा धिग् अधीरं माम् एवं तावद् भवत्व् इति

विचारण समर्थायाः प्रज्ञायाः सा समर्थ ता

अथ नीतम् अनाहारैर् अस्माभिर् अपि तद् दिनम्

न शक्या सर्वथा द्रष्टुं जनैर् लोल ईक्षणैः अपि

ततः श्रमणा गण संकुले

पृथग्जना जनाश् च एते तेन निर्गम्यताम् इति

प्रकाशयति तल् लोके पटु मण्डन डिण्डिमः

अनयन् मुदितः श्रेष्ठी गृहं मङ्गल संकुलम्

मम त्व् आसीद् यथा आहेयम् सर्वं तद् उपपद्यते

रम्याम् आकर्णयिष्यामि गोमुखस्य कथाम् इति

स रागा एव सती या त्वं वीत राग गतिम् गता

तादृशी च मया व्यक्ता ज्वरिता अनुकृतिः कृता
ज्वरस्य परिवारो ऽयम् अङ्गम् अस्याः प्रबाधते

अयम् आरभत आख्यातुम् लज्जा मन्थरित अक्षरम्

पूर्वं ब्राह्मणम् आख्याय समस्तायाः पुरः पुरः

रुद्यते मृत पत्या इव गोमुख श्रवणात् इति

संघः संहत्य तां स्वस्मान् निवासान् निरवासयत्

गोमुखः किल रूपेण कला कौशल चारिणा

नाना पुष्पाम् हसती इव वसन्त उपवन श्रियम्

संकल्पेन मम एतस्याम् दुर्दान्त तुरगः ऽयतः

पुत्राभ्यां दयिते पित्रोस् तथा दुहितराव् अपि

श्लाघ्या किंशुक शाखा अपि वसन्त सहचारिणी

अथ असौ लोचन अन्तेन बाष्प स्तिमित पक्ष्मणा

तावद् इत्य् एनाम् अगच्छं द्रष्टुम् अन्व् अहम्

लावण्यम् इव गात्रेषु तद् अस्याः प्रास्फुरत् स्फुटम्

क्षीण दुःसह दुःख त्वात् मोक्षं प्राप्ता असि सर्वथा

अथ अधिष्ठित पर्यङ्कम् ऋषिदत्ता उपगम्य माम्

हिम काले इव असाधुः कालः पद्मम् अनाशयत्

मित्र वार्त्ता विदा अव्यग्रम् प्रतीक्षध्वं न माम् इति

तस्मान् मा माम् अपश्यन्तः कृध्वं दुःखासिकाम् इति

बलाद् आलम्बनं तत्र गोमुखः संनिधीयते

आरभ्य दिवसात् तस्माच् चेतस् विषय ताम् इति

अहं तु महदिन्नस्य तनया गुण शालिनः

गो मुखेन परामृष्टं श्लाघनीयं तृण आदि अपि

तेन गोमुख सम्बन्धाम् आकर्ण्य रुदितं मया

अथ माम् अयम् आह स्म न मदः पारमार्थिकः

दन्त कूजित संभिन्नम् मया अपि एतन् निवेदितम्

कस्माद् अविषये चक्षुश् चेतसा मे प्रसारितम्

प्रव्रज्या ग्राहणेन इयम् बालिका जीव्यताम् इति

केवल ज्ञान दीपेन दृष्ट्वा संसार फल्गु ताम्

स च अवश्यम् मया अन्वेष्यः सुहृद् वार्त्ता उपलब्धये

नूनम् एषा परिग्राह्या मम प्रव्रजिता यतः

असौ रोदितुम् आरब्धा

आत्मानं को न जानाति स हि मे परमः सुहृत्

स्वैर् इयं गुरुभिर् दत्ता मदीयैर् अपि या अर्थिता

त्वद् दासाः कथं कुर्युः पाप संकल्पम् अन्यथा

ततस् ताव् आवयोश् चण्डौ तथा आश्लेष चिकित्सया

माम् असौ करुणा आविष्टा संवाहितवती चिरम्

किम् एतद् इति च अपृच्छत् सा माम् उज्ज्वल सम्भ्रमा

मत्तस्य किल वाच् दोषाः

आसीत् श्रुतधरा नाम श्रमणा करुणावती

मोक्षः कारुणिकैर् उक्तः सिद्धैर् दुःख क्षयः किल

हतः प्रवाद मात्रेण गोमुखः शबरैर् इति

मदीयः कृत्रिमो ऽप्य् एनं यत्र संक्रामति ज्वरः

गोमुखः स सुहृद् वर्गः पुलिन्दैर् अन्तरे हतः

राजमार्गे मया दृष्टः पौर संघात संकटे

अथ एनम् अहम् आलोक्य क्रोध क्षोभित मानसः

योषितो हि जित दृष्ट भर्तृकाः तोषयन्ति जननी सखी जनम्

श्रावकैः संनिधार्यन्ताम् अन्न संस्कार कारकाः

काले क्वचिद् अतीते तु तं गुणैर् जन वल्लभम्

सा अहम् बाला एव गुरुभिर् गोमुखाय प्रतिश्रुता

दूषयन्ति न वक्तारम् अतो ऽयं कृत्रिमो मदः

ऋषिभ्यः श्रमणाभ्यश् च दातुम् इच्छामि भोजनम्

अथ अनेन उक्तम् अस्ति इति कथम् इत्य् उदिते मया

तया उक्तम् श्रूयताम् अस्ति विद्वान् राजगृहे वणिक्

षष् रात्र अभक्षण क्षामः गृहीतो वात हेतुना

प्रीत नागरक अनीकम् करग्रहम् अकारयत्

आगता यावद् अन्या एव वार्त्ता दत्त निराश ता

असौ तु सायम् आगत्य न अति स्वाभाविक आकृतिः

लज्जित असुर कन्यासु तादृशीषु तु का कथा

तद् एवम् ऋषिदत्ता वः संवृत्ता परिचारिका

अथ क्रोधाद् इव अगृह्णात् सा एव ज्वर परम्परा

तावच् च न मया त्यक्ता प्रत्याशा गोमुख आश्रया

के के देशास् त्वया दृष्टाः क्रामता पृथिवीम् इति

धन्यो ज्वरो ऽपि येन इदम् त्वद् अङ्गम् उपयुज्यते

गो शब्द पूर्व पद ताम् बलात् तत्र उपगच्छति

सर्वथा सुभग ता महा उद्धतः किंकरो भवतु गोमुखस् तव

वत्स देशः स दृष्टः प्राङ् मम इति कथिते मया

व्रत स्थानाम् विशेषेण स्थातुं सह रहश् चिरम्

अदुष्टं ग्रहण उपायम् अहम् एतं प्रयुक्तवान्

अ कृत्रिम सुहृद् भावैः संगतः सुखम् आसिषि

अधुना मधुना मत्तः कथं पश्यसि माम् इति

स च यातः पुनर् व्याधिर् मन्त्र अगद भयात् इव

आसीच् च मम दुःश्लिष्टं कान्त रूप विरूपयोः

अथ अचिन्तयम् आत्मानम् एतस्यै कथयामि किम्
समृद्धिः स शरीरा इव कौशाम्बी यत्र पत्तनम्

ततस् ताम् उक्तवान् अस्मि धिक् त्वां निष्करुण आशयाम्

तस्माद् अस्याम् अनिष्टस्य संकल्पस्य निबन्धनम्

मर्दन अभ्यञ्जन आद्यैः च लघु संघम् अतोषयम्

ज्वरेण अनुभवामि एताम् अवस्थाम् ईदृशीम् इति

एवमादि ब्रुवाणा एव प्रखलीकृत साधुना

अमृत अभ्यधिक त्वे ऽपि दुःख हेतुम् कथाम् इति

विरला इव अरुण आलोकम् निशान्त शशि चन्द्रिका

तेन सन्ति इह यावन्तः प्रिय सर्वज्ञ शासनाः

दुर्लभाणि क्वचित् तस्या वाचकान्य् अक्षराण्य् अपि

स श्रावक गणान् आर्यांस् तांस् तद् आमन्त्र्यताम् इति

कार्ये हि गुरुणि व्यग्रं जिघत्सा अपि न बाधते

मुक्त्वा त्वां स्थातुम् अन्यत्र किं पुनः संतत ज्वरम्

ज्ञात धर्म अर्थ शास्त्र त्वात् स्थानात् साधु सभासु च

ततस् तम् उक्तवान् अस्मि संभावित गुणस्य ते

विद्याधर कुमारेण गोमुखः सदृशस् ततः

शीतज्वर आर्तम् अङ्गैर् या न पीडयसि माम् इति

वाराणस्यां ततः पित्रा स्वसुः सुमनसो गृहे

ततो ऽहम् उक्तवान् आर्ये जानासि इति किम् उच्यते

निरवग्रह ताम् बुद्ध्वा चित्तस्य अथ मम अभवत्

भृत्यो हरिशिखस्य एव लोकेन अन्तरितः स च

तेन मां पश्यता व्यक्तं दृष्टो भवति गोमुखः

इत्यादि बहु निर्धार्य तद् स्वीकरण कारणम्

अत्र च अगाध जैन इन्द्र शास्त्र सागर पारगा

मया च अयम् अनुज्ञातः क्षिप्त सप्त अष्ट वासरः

द्वित्रैर् एव दिनैस् तस्या विश्वासम् उदपादयम्

श्रवणाम् अवदद् दैन्याद् दुर्मनाः सुमनास् ततः

कं हि नाम न गच्छन्ति कन्या पित्रोः मनोरथाः

पीड्यमाना बभूव अन्धा प्रत्याख्याता चिकित्सकैः

यस् त्वद् आकार विज्ञानः सर्वथा पुण्यवान् असौ

दुहिता महदिन्नाया या च मातुः सनामिका

प्रव्रज्यायां पुनर् यस्याः कान्तिर् या आसीत् अ कृत्रिमा
सुखं त्व् एव विजिज्ञासितव्यम् इति

न असुखम् लब्ध्वा करोति

सुखम् एव लब्ध्वा करोति

सुखं भगवो विजिज्ञास इति
आप्याययन्ति

तद् एतद् वैकङ्कतं श्लक्ष्णं भवति

बर्हिषी अन्तर्धाय सक्तुभिः श्रीणाति

तद् एतद् रास्नावत् परिग्रीवि भवति

ऐत्य् उर्व् अन्तरिक्षम् अन्विहि इति

अथ उपातीत्य आश्विन पात्रम् शुक्र पात्रम् आदत्ते

तद् उन्नेता आधवनीये विक्षाल्य प्रपीड्य दक्षिणस्य हविर्धानस्य अन्तरेण ईषे उपावहृत्य चर्मणि निदधाति

अथ आदत्ते मन्थि पात्रम्

निग्राभम् उपयन्ति

व्यपोहन्ते

वाचयति धूर् असि श्रेष्ठो रश्मीनाम् अपान पाः अपानं मे पाहि इति

उपसृजत्य् उन्नेता आधवनीयात् उदचनेन

अपोद्धृत्य बर्हिषी दशापवित्रेण परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिः प्रजाः पाहि इति

तया गृह्णात्य् अतिपवमानस्य राज्ञो ये देवा दिव्य् एकादश स्थ इति अनुद्रुत्य उपयाम गृहीतः ऽसि विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्यो जुष्टं गृह्णामि इति

अथ एनम् अवेक्षते मधुमतीर् न इषस् कृधी इति

दक्षिणतः प्रतिप्रस्थाता

व्यानाय त्वा इति उपांशुसवनं प्रत्यभिमृशते

तेन गृह्णात्य् अतिपवमानस्य राज्ञ आ वायो भूष शुचि पाः इत्य् अनुद्रुत्य उपयाम गृहीतः ऽसि वायवे त्वा जुष्टं गृह्णामि इति

निग्राभम् उपयन्ति

अथ एनम् ऊर्ध्वम् उन्मृज्य प्राचा उत्तानेन पाणिना मध्यमे परिधाव् उन्मार्ष्टि देवेभ्यस् त्वा मरीचिपेभ्य इति

अभिषुण्वन्ति

अथ उद्गाता वा प्रस्तोता वा दक्षिणस्य हविर्धानस्य पश्चाद् अक्षम् उपसृप्य प्राञ्चं ग्रावसु द्रोणकलशम् अध्यूहति

अथ आदत्ते आग्रयण स्थालीम्

व्यपोहन्ते

एत्य आहवनीये जुहोत्य् अन्वारब्धे यजमाने स्वाहा त्वा सुभवः सूर्याय स्वाहा इति

अथ एनाम् त्रिर् अभिहिङ्करोति

परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिर् वीर ताम् पाहि इति

अपोद्धृत्य बर्हिषी दशापवित्रेण परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिर् ऋतायुभ्यां त्वा इति

स्वांकृतो असि इति ग्रहम् अपयच्छति

उत्तरत आग्नीध्रः

उदित आदित्ये ऽन्तर्यामं गृह्णात्य् अतिपवमानस्य राज्ञ उपयाम गृहीतः ऽस्य् अन्तर् यच्छ मघवन् पाहि सोमम् उरुष्य रायः सम् इषो यजस्व अन्तर् ते दधामि द्यावापृथिवी अन्तर् उर्व् अन्तरिक्षं सजोषा देवैर् अवरैः परैश् च अन्तर्यामे मघवन् मादयस्व इति

अथ एनम् सु संभृतम् संभरण्यां संभृत्य उन्नेत्रे उत्प्रयच्छति

तस्य दक्षिणं बाहुम् अनु यजमानः

न चतुर्थे निग्राभम् उपयन्ति

अथ प्रदक्षिणम् आवृत्य आग्रयण स्थाल्याम् ग्रहस्य संस्रावम् अवनयत्य् एष ते योनिर् इति

तेन गृह्णात्य् अतिपवमानस्य राज्ञो ऽयं वां मित्रावरुण इति अनुद्रुत्य उपयाम गृहीतः ऽसि मित्रावरुणाभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामि इति

एष निग्राभः

अथ उन्नेतारम् आह अ प्रमत्तः संततम् आनय उपांशु ग्रहान् ग्रहीष्यामि इति

हुत्वा अन्वपानिति

अथ एनम् आदाय उपोत्तिष्ठति मनस् त्वा अष्टु इति

अन्तरेण प्रतिप्रस्थातारं च आग्नीध्रम् च यश् चतुर्थो ऽभिषुणोति

तेन तथा कृतेन आदित्यस्य उदयम् आकाङ्क्षन्ते

आप्याययन्ति

तद् एतद् बैल्वं वा पालाशं वा श्लक्ष्णं भवति

परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिः सजोषाभ्यां त्वा इति

तस्मिन् संमुखान् ग्राव्णः कृत्वा चतुर्धा एतत् ऋजीषं ग्राव मुखेभ्यः व्यपोहति

अथ आदत्त ऐन्द्र वायव पात्रम्

अभिषुण्वन्ति

आप्याययन्ति

पश्चात् प्राच् मुखः ऽध्वर्युर् उपविशति

तस्मिन्न् उदीचीन दशम् दशापवित्रं वितन्वन्ति

अथ उन्नेतारम् आह आहर उपसृज इति

अथ एनम् उत्तरत उपांशुसवनेन संस्पृष्टं सादयत्य् अपानाय त्वा इति

तेन गृह्णात्य् अतिपवमानस्य राज्ञो ऽयं वेनश् चोदयद् इत्य् अनुद्रुत्य उपयाम गृहीतः ऽसि शण्डाय त्वा जुष्टं गृह्णामि इति
त्रीणि पदा वि चक्रमे विष्णुर् गोपा अदाभ्यः

तद् विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः

इन्द्रस्य युज्यः सखा

हस्तौ पृणस्व बहुभिर् वसव्यैर् आप्रयच्छ दक्षिणाद् आ उत सव्यात्

विष्णोर् नु कं प्र वोचं वीर्याणि यः पार्थिवानि विममे रजांसि

यो अस्कभायद् उत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस् त्रेधा उरु गायः

दिवि इव चक्षुर् आततम्

इदं विष्णुर् वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदा

परावत आ जगम्यात् परस्याः

प्र तद् विष्णु स्तवते वीर्याणि मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः

समूढम् अस्य पांसुरे

इतो धर्माणि धारयन्

उरु विष्णो वि क्रमस्व उरु क्षयाय नस् कृधि
अन्नम् अस्मै उपहरन्ति एके

चिति वत् च

कक्षे अवतापिनि ऊषरे उदक् प्रवणे समे वा

गृहेषु उच्छ्रयेत्

दक्षिणा शाखाम् निरस्य परिश्रिद्भिः परिश्रयति पूर्ववत् अपरिमिताभिः

पूर्वरात्र मध्य अपररात्रेषु च

तद् अभावे उदकम् उत्तरतस् वा

औदुम्बर सीरे उत्तरतस् वा षड्गवे युज्यमाने युङ्क्त इति संप्रेष्य सविता ते इति जपति

अदर्शनात् ग्रामात् आरात् पथः न्यग्रोध अश्वत्थ तिल्वक हरिद्रु स्फूर्जक बिभीदक पापनामभ्यः च

कर्षू वीरिणवति

चित्रम् पश्चात्

दक्षिणा प्रवणे एके

शम्वति कम्वति वा

उपव्युषसम् स शरीराः दक्षिणा गच्छन्ति यथा कुर्वतः अभ्युदियात् सूर्यः

यावन्तः धुविष्यन्तः स्युः तावतः कुम्भान् आदाय छत्त्राणि च अपरिमितानि शरीराणि ग्राम समीपम् आहृत्य कुम्भेन तल्पे कृत्वा अहत पक्षेण परितत्य आयसेषु वाद्यमानेषु वीणायाम् च उद्धतायाम् अमात्याः त्रिस् त्रिस् परिक्रामन्ति उत्तरीयैः उपवाजनैः वा उपवाजयन्तः स्त्रियः वा

दिश् स्रक्ति पुरुष मात्रम् मिमीते उत्तरतस् पृथु पश्चात् च

विफल्फ अन्नम् अहर् एतत् नृत्त गीत वादित्रवत् च
तद् भेदः गौडपाषाणः क्षीरपाक उदाहृतः

कान्ति प्रदम् विष उन्माद त्रिदोष ज्वर शोष जित्

मौक्तिकं मधुरं शीतं रोग घ्नम् विष नाशनम्

रसाग्र्यं कृत्रिमं तार्क्ष्यं दार्व्यं दार्वीरसोद्भवम्

कांस्यं गुरु उष्णम् चक्षुष्यं कफ पित्त हरम् सरम्

कषायं तिक्त मधुरम् सुवर्णं गुरु लेखनम्

गोमेदं सुन्दरं पीतं रत्नं तृणचरं तथा

काचो विदारणो व्रण्यः चक्षुष्यः लेखनो लघुः

शङ्खो नेत्र हितः शीतो लघुः पित्त कफ अस्र जित्

तद् किट्टम् तद् गुणम् ज्ञेयं विशेषात् पाण्डु नाशनम्

सौवीरम् अञ्जनम् कृष्णं कालनीलं सुवीरजम्

चक्षुष्यम् अन्यत् तद्वत् च विशेषात् वान्ति नाशनम्

गैरिकं दाह पित्तास्र कफ हिक्का विष अपहम्

पीतलोहं सिंहलकं कपिलं सौकुमारकम्

यो राज्ञां मुख तिलकः कटारमल्लस् तेन श्री मदननृपेण निर्मिते अत्र

कपर्दाः क्षुल्लका ज्ञेया वराटाः च वराटिका

मनःशिला शिला गोला नैपाली कुनटी कुला

चक्षुष्यं कुष्ठ शोफ अर्शस् मेह वस्ति अर्ति पाण्डुताः

रोपणं पाण्डु कुष्ठ अर्शस् श्वयथु श्वास कास जित्

रूप्यकं रजतं रूप्यं तारं श्वेतं वसूत्तमम्

कासीसं धातुकासीसं खेचरं तप्तलोमशम्

कासीस द्वयम् अम्ल उष्णम् तिक्तं केश्यं दृशे हितम्

सिध्मा क्षय अस्र नुद् शीतम् स्रोतोऽञ्जनम् अपि ईदृशम्

ज्वर अपस्मार कुष्ठ घ्नम् गर्भाशय विशोधनम्

यद् वाञ्छया विश्व कृतः अपि देवा ब्रह्म आदयः यान्ति मुहुर् भवन्ति

ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं नैपालं रवि नामकम्

माणिक्यं पद्मरागं स्यात् वसु रत्नं सुरत्नकम्

सौवीरं ग्राहि मधुरं चक्षुष्यं कफ वात जित्

शिलाह्वं गिरिजं शैलं शैलेयं गिरिजतु अपि

रङ्ककं तीरकं वङ्गं त्रपु स्यात् करटी घनम्

जसदं तुवरं तिक्तं शीतलं कफ पित्त हृत्

चामीकरं शातकुम्भं तपनीयं च रुक्मकम्

पङ्कः कर्दमको ज्ञेयो वालुका सिकता तथा

बोलं गन्धरसं वीरं निर्लोहं बर्बरं चलम्

लघुशङ्ख आदयः शीता नेत्र रुज् स्फोट नाशनाः

अचिन्त्य कृत्यम् पुरुषं पुराणं गोप त्वम् आप्तं तम् उपाश्रयामि

स्रोतोञ्जनं तु स्रोतोजं नदीजं यामुनं वरम्

मौक्तिकं तौतिला मुक्ताफलं मुक्ता च शुक्तिजम्

सीसं धातुमलं नागम् उरगम् परिपिष्टकम्

हन्ति कण्डूति विष श्वित्र मूत्रकृच्छ्र कफ अनिलान्

सुवर्णं काञ्चनं हेम हाटकं तप्तकाञ्चनम्

वालुका लेखनी शीता व्रण उरस् क्षत नाशिनी

प्रवालं विद्रुमं सिन्धुर् लताग्रं रक्तवर्णकम्

कांस्यं लोहं निजं घोषं पञ्चलोहं प्रकाशकम्

तुत्थकं लेखनं भेदि कण्डू कुष्ठ विष अपहम्

जवनेष्टं च भुजगं विसृष्टं कृष्णकं विदुः

चुम्बकः कान्तपाषाणः अयस्कान्तः लोहकर्षकः

स्फटिका आख्या कषाया उष्णा कफ पित्त विष व्रणान्

माक्षिकं तुवरं वृष्यं स्वर्यं लघु रसायनम्

पारदः चपलः हेमनिधिः सूतो रसोत्तमः

शङ्खो लघुः शङ्खनकः शम्बुको वारिशुक्तयः

उदुम्बरं सूर्यप्रियं रक्तजं रक्तधातुकम्

हीरकं भिदुरं वज्रं सूचीवक्त्रं वराहकम्

गगनं कृमि कुष्ठ मेह हृत् विशदं शुक्र करम् च दीपनम्

अभ्रकं स्वच्छम् आकाशम् पटलं वरपीतकम्

रसेन्द्रः च इति विख्यातो रसलोहो महारसः

त्रिनेत्रो रोषणः स्वामी हरबीजं रसः प्रभुः

सीसं रङ्ग गुणम् ज्ञेयं विशेषात् मेह नाशनम्

शङ्खः कम्बुः जलधरः वारिजो दीर्घनिःस्वनः

काचः कृत्रिमरत्नं स्याद् पिङ्गाणः काच भाजनम्

चक्षुष्यो लेखनः पक्तिशूल पित्त विनाशनः

जसदं रङ्ग सदृशम् दितिहेतुः च तत् मतम्

कृष्णायः तद् मलम् किट्टं मण्डूरो लोहजं रजः

शिलाजतु उष्णम् कटुकं योगवाहि रसायनम्

हरितालम् अलम् तालं गोदन्तं नटभूषणम्

शिलाजतु उष्णजम् शैलनिर्यासो गिरिश आह्वयम्

स्फटिका आख्या मृता बाष्पी कक्षी सौराष्ट्र सम्भवा

खटी दाह अस्र _ शीता गौडग्रावा अपि तद् गुणः

अभ्रं गुरु हिमं बल्यं कुष्ठ मेह त्रिदोष नुद्

सिन्दूरं नागजं रक्तं श्रीमत् शृङ्गारभूषणम्

माक्षिकं धातुमाक्षीकं ताप्यं तापीजम् उच्यते

गोमेद वज्र वैडूर्य नील गारुत्मत आदयः
गारुत्मतं मरकतं दृषद्गर्भो हरिन्मणिः

निहन्ति पांडुं स श्वासम् दृश्यम् ईषत् तु पित्तलम्

अपरं पुष्पकासीसं तुवरं वस्त्ररागधृक्

ताम्रं सरं लघु स्वादु शीतं पित्त कफ अपहम्

मयूरग्रीवकं च अन्यत् शिखिकण्ठम् च तुत्थकम्

गैरिकं रक्तपाषाणं _ च गवेधुकम्

चक्षुष्या लेखनाः शीताः कषाया मधुराः सराः

ग्रन्थे अभूत् मदनविनोद नाम्नि पूर्णः चित्रः ऽयं ललित पदैः सुवर्ण वर्गः

लेखनं च कषाय अम्लम् विपाके च अपरम् सरम्

निहन्ति श्वित्र वीसर्पान् तुवरी तद् गुणा मता

मुक्तास्फोटः अब्धिमण्डूकी शुक्तिर् मौक्तिकमन्दिरम्

रसाञ्जनं रसोद्भूतं तार्क्ष्यं शैलं च तार्क्ष्यजम्

शीतं नेत्र हितम् रूक्षं बल्यं वातलम् उत्तमम्

पीतलोहं हिमं रूक्षं कटु उष्णम् कफ पित्त नुद्

चन्द्रकान्तः चन्द्रमणिः स्फटिकः स्फटिकोपलः

रसाञ्जनं कटु श्लेष्म मुख नेत्र विकार जित्

वर्तलोहं त्रिलोहं च राजरीतिः महेश्वरी

नीलरत्नं नीलमणिः वैडूर्यम् बालवायजम्

हन्ति कुष्ठ क्षय प्लीह कफ वात रस आमयान्

स्वर्ण वर्णम् परं स्वर्णमण्डलं स्वर्णगैरिकम्

रङ्गं लघु सरं रूक्षम् उष्णम् मेह कफ क्रिमीन्

खटी मक्कोल्ल खटिनी श्वेता नाडीतरङ्गकः

पारदः कृमि कुष्ठ घ्नः चक्षुष्य उष्णः रसायनः

बोलं रक्त हरम् शीतं मेध्यं दीपन पाचनम्

हरितालं कटु स्निग्धं कषाय उष्णम् विषं जयेत्

तिक्ता स्निग्धा विष श्वास कास भूत कफ अस्र जित्

तुत्थं कर्पूरिकातुत्थम् अमृतासङ्गम् उच्यते

कफ क्रिमि हरम् तद्वत् अन्यत् चक्षुष्यम् उत्तमम्

प्रवाल मुक्ति माणिक्य सूर्य शीतकर उपलाः

लोहं शस्त्रम् अयः कुष्ठं व्यङ्गं पारावतं घनम्

पुष्पाञ्जनं पुष्पकेतुं रीतिजं कुसुमाञ्जनम्

गन्धकः कटुकः पाके वीर्य उष्णः पित्तलः सरः

हिंगुलं पित्त कफ नुद् चक्षुष्यम् विष कुष्ठ हृत्