tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विकृत्या विनिमित्तं यः शोभाम् उपचयम् धनम्

भक्तिः शीलं स्मृतिः त्यागः बुद्धिर् बलम् अ हेतुकम्

परीक्ष्यम् आयुः भिषजा नीरुजस्य आतुरस्य च

लेखाभिः चन्द्र वक्राभिः ललाटम् उपचीयते

वासम् उत्सृजति क्षिप्रं शरीरी देह संज्ञकम्

धमनीनाम् अपूर्वाणाम् जालम् अत्यर्थ शोभनम्

षड् एतानि निवर्तन्ते षड्भिः मासैः मरिष्यतः

ललाटे दृश्यते यस्य षष् मासान् न स जीवति

क्रिया पथम् अतिक्रान्ताः केवलं देहम् आप्लुताः

भिषज् भेषज पान अन्न गुरु मित्र द्विषः च ये

राजी बाल इन्दु कुटिला न स जीवितुम् अर्हति

लोक अन्तर गतः पिण्डं भुङ्क्ते संवत्सरेण सः

असत् मृगयते किंचित् स मुह्यन् काल चोदितः

अणु ज्योतिस् अनेक अग्रः दुश्छायो दुर्मनाः सदा

अति प्रवृद्ध्या रोगाणां मनसः च बल क्षयात्

ललाटे मूर्ध्नि बस्तौ वा नीला यस्य प्रकाशते

ग्रीवा अवमर्दः बलवान् जिह्वा श्वयथुः एव च

समीपे चक्षुषोः कृत्वा मृगयेत अङ्गुलि करम्

शरीर कम्पः संमोहो गतिः वचनम् एव च

वशगाः सर्व एव एते बोद्धव्याः समवर्तिनः

अथ अतस् अणुज्योतीयम् इन्द्रियम् व्याख्यास्यामः

ख आदीनाम् युगपद् दृष्ट्वा भेषजं न अवचारयेत्

अयोगम् अतियोगम् वा शरीरे मतिमान् भिषक्

हीयते असु क्षये निद्रा नित्या भवति वा न वा

काल पाश परीतस्य त्रयम् एतत् प्रवर्तते

हस्त पादम् मुखं च उभे विशेषात् यस्य शुष्यतः

बलिं बलि भृतः यस्य प्रणीतं न उपभुञ्जते

चिह्नं कुर्वन्ति यत् दोषाः तत् अरिष्टम् निरुच्यते

मत्तस्य इव उपलभ्यन्ते यस्य मासं न जीवति

व्यर्था गत आयुषः द्रव्यं विना न अस्ति गुण उदयः

पादाः समेताः चत्वारः सम्पन्नाः साधकैः गुणैः

रेतस् मूत्र पुरीषाणि यस्य मज्जन्ति च अम्भसि

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

यस्य तस्य आयुषः षड्भिः मासैः अन्तम् समादिशेत्

एतेषु रोगः क्रमते भेषजं प्रतिहन्यते

नरः स्वस्थ वत् आहारम् अबलः काल चोदितः

शयनात् आसनात् अङ्गात् काष्ठात् कुड्यात् अथ अपि वा

शूयेते वा विना देहात् स च मासं न जीवति

तत्र श्लोकः

उत्पद्य आशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति

प्रमुह्य लुञ्चयेत् केशान् परिगृह्णाति अतीव च

स मासात् स्व जन द्वेष्टा मृत्यु वारिणि मज्जति

आयुस् ज्ञान फलम् कृत्स्नम् आयुस् ज्ञे हि अनुवर्तते

महा मोह आवृत मनाः पश्यन् अपि न पश्यति

संभ्रमो अति प्रलापः अति भेदः ऽस्थ्नाम् अति दारुणः

न एषाम् अन्नानि भुञ्जीत न च उदकम् अपि स्पृशेत्

संवत्सर अन्ते जन्तुः स संपश्यति महत् तमः

रतिं न लभते याति पर लोकम् समा अन्तरम्

प्रवाल गुटिका आभासाः यस्य गात्रे मसूरिकाः
संज्ञानं वा एतत् पशूनां यद् आपः

पशवो वै वयस्याः

तस्मात् पुरस्तात् पशूनां मूर्धा

समान प्रभृतयः ह्य् ऋतवस् समान उदर्काः

व्याघ्रो वय इति दक्षिणे पक्षे सिंहो वय इत्य् उत्तरस्मिन्

तस्मात् पुरुषः पशूनाम् अधिपतिः

पञ्च पञ्च अभितस् पशोस् सयत्वाय

वायव्या अन्व् अपस्या उपदधाति

इमान् एव एतया लोकान् दाधार

पञ्च उपदधाति

अग्नेर् एव एताभिः दिशः कल्पयति

तस्मात् प्राङ् पशुः प्रवणः

तस्माच् चत्वारि चक्षुषो रूपाणि द्वे शुक्ले द्वे कृष्णे

व्याघ्रो वय इति पूर्वां सिंहो वय इत्य् अपराम्

ऋतव्या उपदधात्य् ऋतूनां क्ﾱप्त्यै

पशुमान् भवति

अप एव अभि समनसः

वयस्या उपधाय अपस्याः उपदध्याद् यं कामयेत अपशुः स्याद् इति

अपस्या अनु वयस्या उपदधाति

मूर्धन्वतीः

पशूनाम् एव संज्ञाने ऽग्निं चिनुते

यद् एकधा उपदध्यात् एकम् ऋतुं वर्षेत्

तस्माद् एते समानाः परियन्तो न जीर्यन्ति

रेतस्य् एव हित ऋतून् उपदधाति

तस्मात् समानस्य संवत्सरस्य नाना रूपाणि

चतस्रः पुरस्ताद् उपदधाति

यद् अपस्या अनु वयस्या उपदधाति तस्मात् पशवो नाना मनसः नाना व्रताः

अपस्या उपधाय वयस्या उपदध्याद् यं कामयेत पशुमान् स्याद् इति

यावन्त एव ऋतवः तान् कल्पयति

वृष्टिम् एव एताभिः अवरुन्द्धे

तस्माद् रेतो हितम् ऋतून् अनु प्रजायते

उत्सन्न यज्ञः वा एष यद् अग्निः

तस्माद् ऋतुम् ऋतुम् वर्षति

पाङ्क्तो ऽग्निः

पुरुषो वय इति मध्ये

अंसा एव अस्य उपदधाति

आश्विनीर् अनु ऋतव्याः उपदधाति

ऋतुष्व् एव प्राणं दधाति

समान प्रभृतयः भवन्ति समान उदर्काः

तस्माद् वायुर् वृष्टिं वहति

पञ्च एताः उपदधाति

ऋतव्या अनु वायव्या उपदधाति

अपशुर् भवति

पक्षयोर् एव वीर्यं दधाति
सा वा एषा गायत्र्य् एव यद् अग्निष्टोमश् चतुर्विंशति अक्षरा वै गायत्री चतुर्विंशतिः अग्निष्टोमस्य स्तुत शस्त्राणि

भवत्य् आत्मना परा अस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद

स त्रिःश्रेणिर् भूत्वा त्रि अनीकः ऽसुरान् युद्धम् उपप्रायद् विजयाय त्रिःश्रेणिर् इति छन्दांस्य् एव श्रेणीर् अकुरुत त्रि अनीकः इति सवनान्य् एव अनीकानि तान् असंभाव्यम् पराभावयत् ततो वै देवा अभवन् परा असुराः

स वा एष संवत्सर एव यद् अग्निष्टोमश् चतुर्विंशति अर्ध मासः वै संवत्सरश् चतुर्विंशतिर् अग्निष्टोमस्य स्तुत शस्त्राणि

तं यथा समुद्रं स्रोत्या एवं सर्वे यज्ञ क्रतवः ऽपियन्ति

तद् वै यद् इदम् आहुः सुधायां ह वै वाजी सु हितः दधाति इति गायत्री वै तन् न ह वै गायत्री क्षमा रमत ऊर्ध्वा ह वा एषा यजमानम् आदाय स्वर् एति इति अग्निष्टोमो वै तन् न ह वा अग्निष्टोमः क्षमा रमत ऊर्ध्वो ह वा एष यजमानम् आदाय स्वर् एति
ब्रह्म वै बृहस्पतिः

ब्रह्म जज्ञानम् प्रथमम् पुरस्तात् इति प्रतिपद्यते

ब्रह्मणा एव एनम् तत् भिषज्यति

एकविंशः अयम् पुरुषः

वाचम् एव अस्मिन् तत् दधाति

वाच् वै राष्ट्री

ब्रह्मणा एव एनम् तत् भिषज्यति

इयम् वै पित्रे राष्ट्री एति अग्रे इति

यत् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम्

ब्रह्म वै बृहस्पतिः

प्राणः वै सविता

अभि त्यम् देवम् सवितारम् ओण्योः इति सावित्री

ताः एकविंशतिः भवन्ति

सम् सीदस्व महाꣳ असि इति एव एनम् समसादयन्

पतंगम् अक्तम् असुरस्य मायया यः नः सनुत्यः अभिदासत् अग्ने भव नः अग्ने सुमनाः उपेतौ इति द्वे द्वे अभिरूपे

महान् मही अस्तभायत् वि जातः इति ब्राह्मणस्पत्या

तम् इमम् आत्मानम् एकविंशम् संस्कुरुते

अञ्जन्ति यम् प्रथयन्तः न विप्राः इति अज्यमानाय अभिरूपा

आत्मा एकविंशः

कृणुष्व पाजः प्रसितिम् न पृथ्वीम् इति पञ्च राक्षोघ्न्यः रक्षसाम् अपहत्यै

दश हस्त्याः अङ्गुलयः दश पाद्याः
अथ दक्षिणे वेदि अन्ते कट परिवारे मिथुनौ संप्रवादयतः

प्रस्तुते साम्नि संप्रैषम् आह आजि सृतः आजिं धावत दुन्दुभीन् समाघ्नत अभिषोतारो ऽभिषुणुत अग्नीद् आशिरं विनय उलूखलम् उद्वादय प्रतिप्रस्थातः सौम्यस्य विद्धि इति

तं काल एव शस्त्र्या आतृणत्ति

आघाटीभिः पिञ्छोलाभिः कर्करीकाभिर् इत्य् उद्गातारं पत्नयः पर्युपविशन्ति

आदत्ते वाणं शत तन्तुम्

तस्मा अग्रेण आग्नीध्रम् इड संवर्ते चर्म कर्तम् व्यवास्यति

अथ अध्वर्युः कूर्चयोर् आसीनो माहेन्द्रस्य स्तोत्रम् उपाकरोति

कूर्चाव् अध्वर्युर् उपस्तृणीते बृसीर् होत्रकाः

यथा संप्रैषम् ते कुर्वन्ति

औदुम्बरीम् उद्गाता आसन्दीम् आरोहति

धावन्त्य् आजि सृतः

स्तुवते माहेन्द्राय
यज्ञम् एव तत् ऋजुधा प्रतिष्ठापयति

शृणोतु नो दम्येभिर् अनीकैः शृणोत्व् अग्निर् दिव्यैर् अजस्र इति

प्राणः वै वयः

प्रजापति आयतनाभिः एव आभिः राध्नोति यः एवम् वेद

वाचि एव तत् वाचम् विसृजते

सहसश् चित् सहीयान् देवो जीवातवे कृत इति

तस्य एतत् होतृषदनम् यत् उत्तर वेदी नाभिः

त्वम् वस्यः आ वृषभ प्रणेता अग्ने तोकस्य नः तने तनूनाम् अप्रयुच्छन् दीद्यत् बोधि गोपाः इति

गायत्रः वै ब्राह्मणः

जातवेदः नि धीमहि इति

यजमानः वै यज्ञः

शश्वत् कृत्व ईड्याय प्र जभ्रुः इति

तेजसा एव एनम् तत् ब्रह्मवर्चसेन समर्धयति

यज्ञस्य एव तत् बर्सौ नह्यति स्थेम्ने बलाय अ विस्रंसाय

तेजः वै ब्रह्मवर्चसम् गायत्री

तासाम् त्रिस् प्रथमाम् अन्वाह त्रिस् उत्तमाम्

अयम् उ स्य प्र देवयुः इति अनुष्टुभि वाचम् विसृजते

आसन्नः हि स तर्हि भवति

अथो संवत्सरीणाम् एव एताम् स्वस्तिम् कुरुते

अग्निः वै देवानाम् होता

जागतः वै वैश्यः

तस्य एष स्वः लोकः यत् उत्तर वेदी नाभिः

संवत्सरः प्रजापतिः

वाच् वै अनुष्टुभ्

ओजः वै इन्द्रियम् वीर्यम् त्रिष्टुभ्

सीद होतर् स्वे उ लोके चिकित्वान् इति

एषा ह वै अस्य सहस्रम्भर ता यत् एनम् एकम् सन्तम् बहुधा विहरन्ति

विश्वैः एव एनम् तत् देवैः सह आसादयति

आजरसम् ह अस्मिन् अजस्रः दीदाय यः एवम् वेद

अग्निः वै देवानाम् होता

जागताः पशवः

अग्निः वै देवानाम् वसिष्ठः

यज्ञम् नय यजमानाय साधु इति

ओजसा एव एनम् तत् इन्द्रियेण वीर्येण समर्धयति

सहस्रम्भरः शुचि जिह्वः अग्निः इति

इमम् महे विदथ्याय शूषम् इति त्रिष्टुभम् राजन्यस्य अनुब्रूयात्

त्रिस् प्रथमाम् त्रिस् उत्तमाम् अन्वाह

एतत् वै यज्ञस्य समृद्धम् यत् रूप समृद्धम् यत् कर्म क्रियमाणम् ऋच् अभिवदति

यत् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम्

अग्निम् एव तत् सर्वतस् गोप्तारम् परिदत्ते आत्मने च यजमानाय च यत्र एवम् विद्वान् एतया परिदधाति

सादय यज्ञम् सु कृतस्य योनौ इति

प्र देवम् देव्या धिया भरत जातवेदसम् हव्या नः वक्षत् आनुषक् इति गायत्रीम् ब्राह्मणस्य अनुब्रूयात्

अयम् वै अग्निः उरुष्यति

ताः द्वादश सम्पद्यन्ते

निधास्यन्तः हि एनम् भवन्ति

यजमानाय एव एताम् आशिषम् आशास्ते

प्राणम् एव तत् यजमाने दधाति

त्रैष्टुभः वै राजन्यः

त्वेषः दीदिवान् असदत् सु दक्षः इति

एतत् वै इडायाः पदम् यत् उत्तर वेदी नाभिः

देवावीः देवान् हविषा यजासि अग्ने बृहत् यजमाने वयः धाः इति

अमृतात् इव जन्मनः इति अमृत त्वम् एव अस्मिन् तत् दधाति

हव्यम् हि वक्ष्यन् भवति

कुलायिनम् घृतवन्तम् सवित्रे इति

अग्निः वै देवानाम् गोपाः

नि होता होतृषदने विदानः इति

द्वादश वै मासाः संवत्सरः

पशुभिः एव एनम् तत् समर्धयति
इदं द्वंद्वितं द्वंद्वीकृतं लोहं सत्त्वेन मिलितं रसायने जरा व्याधि नाशने योज्यम्

विधि अन्तरम् आह गुड इत्यादि
वि मन्युम् इन्द्र वृत्रहन्न् अमित्रस्य अभिदासतः

अधमं गमया तमो यो अस्माꣳ अभिदासति

वि न इन्द्र मृधो जहि नीचा यच्छ पृतन्यतः

स्वस्ति दाः विशां पतिर् वृत्र हा विमृधो वशी

वृषा इन्द्रः पुर एतु नः सोम पाः अभयंकरः

वि महत् शर्म यच्छ वरीयो यावया वधम्

अप इन्द्र द्विषतो मनो ऽप जिज्यासतो वधम्

वि रक्षो वि मृधो जहि वि वृत्रस्य हनू रुज
तस्य प्रतिदिशं द्वाराणि भवन्ति

त्रेण्या शलल्या विनीय त्रीणि दर्भ पुञ्जीलानि ऊर्ध्व अग्राणि उपनियच्छत्य् ओषधे त्रायस्व एनम् इति

उत्तर पूर्वम् अवान्तरदेशं प्रति पञ्चमं द्वारम्

अथ दक्षिणस्य

तस्मिन् सप्तहोतारं मनसा अनुद्रुत्य आहवनीये स ग्रहम् जुहोति

औदुम्बरेण दन्तधावनेन दतो धावते लोहितम् अन् आगमयन्

उत्तरेण प्राग्वंशं परिश्रिते यजमानः केश श्मश्रु वापयते

स्रक्तिष्व् आरोकान् कुर्वन्ति इति एकेषाम्

स्वधिते मा एनम् हिंसीर् इति स्वधितिना अधिनिदधाति

श्मश्रूण्य् अग्रे वापयते अथ उपपक्षौ अथ केशान् इति विज्ञायते

न अत्र अन्वाहार्यः भवति

यत् प्राग् अग्नीषोमीयात् सर्वं तद् उपांशु क्रियते

दीक्षणीयाम् इष्टिं निर्वपति

दन्तान् प्रक्षाल्य अभ्यन्तरम् नखानि कारयते

सव्यस्य अग्रे कनिष्ठिकातः

स्वस्त्य् उत्तराण्य् अशीय इति एतं मन्त्रं यजमानो जपति

तस्य दक्षिणं गोदानम् उनत्त्य् आप उदन्तु जीवस इति

प्राचीन वंशम् विमितं मिन्वन्ति पुरस्ताद् उन्नतम्

पत्नीसंयाज अन्ता दीक्षणीया संतिष्ठते
न ह्य् आकाशस्य धूमेन दृश्यमाना अपि

आत्मा एव इदम् जगत् सर्वं ज्ञातं येन महात्मना

विज्ञस्य एव हि सामर्थ्यम् इच्छा अनिच्छा विवर्जने

अहो तत्र स्थितो योगी न हर्षम् उपगच्छति

यद् वेत्ति तत् स कुरुते न भयं तस्य कुत्रचित्

हन्त आत्म ज्ञस्य धीरस्य खेलतो भोग लीलया

अष्टावक्र उवाच

आ ब्रह्म स्तम्ब पर्यन्ते भूत ग्रामे चतुर्विधे

न हि मूढैः सह समान ता

आत्मानम् अद्वयं कश्चिज् जानाति जगद् ईश्वरं

यत् पदं प्रेप्सवो दीनाः शक्र आद्याः सर्व देवताः

यदृच्छया वर्तमानं तं निषेद्धुं क्षमेत कः

तद् ज्ञस्य पुण्य पापाभ्याम् स्पर्शो ह्य् अन्तर् न जायते
सौरिर् द्वि लक्षेण गुरोर् ग्रहानाम् अथ मण्डलम्

निर्वहन्ति पदं तस्य तद् अंशाः विष्णु मूर्तयः

ऋषीणां मण्डलात् ऊर्ध्वम् लक्ष मात्रे स्थितो ध्रुवः
प्रजापतिर् यद् बृहत् रथन्तरे असृजत स मन एव अग्रे बृहद् अपश्यत्

ये वा अन्यतस् दन्ताः पशवस् ते राथन्तराः

ब्रह्म वै रथन्तरं क्षत्रं बृहत्

या वै तिरश्ची विद्युत् सा राथन्तरी

या ऊर्ध्वा सा बार्हती

यद् वा एजत इव तद् राथन्तरम्

मनो वै बृहद् वाग् रथन्तरम्

वाचं रथन्तरम् अभिव्याहरत्

ऋग् वै रथन्तरं साम बृहत्

इदं वै रथन्तरम् अदो बृहत्

अथ यन् मनो ऽग्रे बृहद् अपश्यत् तस्माद् उ बृहत् रथन्तरे इत्य् आख्यायेते

यद् उपस्थितं तद् बार्हतम्

तद् यद् वाचं रथन्तरम् अभिव्याहरत् तस्माद् उ रथन्तरं पूर्वं योगम् आनशे
ऐन्द्राग्नो ऽत्र द्वितीयो भवति

एतद् अन्वाहार्यस्य अन्वाहार्य त्वम्

यद् अद्य त्वा प्रयति इति संस्थित होमाः

वीर पत्नी अहं भूयासम् इति मुखं विमार्ष्टि

वि मुञ्चामि ब्रह्मणा जातवेदसम् अग्निं होतारम् अजरं रथ स्पृतम् सर्वा देवानां जनिमानि विद्वान् यथाभागं वहतु हव्यम् अग्निः अग्नये स्वाहा इति समिधम् आदधाति

दर्श पूर्णमासाभ्याम् पाकयज्ञाः

स्रुवम् अग्नौ धारयति

तेजो ऽसि इति मुखं विमार्ष्टि

सं बर्हिर् अक्तम् इत्य् अनुप्रहरति यथादेवतम्

बर्हिर् आज्य शेषे ऽनक्ति

ईड्या वा अन्ये देवाः सपर्येण्या अन्ये देवा ईड्या देवा ब्राह्मणाः सपर्येण्याः

पूर्णपात्रं दक्षिणा

अन्वाहार्यं ब्राह्मणान् भोजयति

अथा अपि श्लोकौ भवतः आज्यभाग अन्तम् प्राच् तन्त्रम् ऊर्ध्वं स्विष्टकृता सह हवींषि यज्ञ आवापो यथा तन्त्रस्य तन्तवः पाकयज्ञान् समासाद्य एक आज्यान् एक बर्हिषः एक स्विष्टकृतः कुर्यात् नाना अपि सति दैवत इति

यद् आज्य धान्याम् तत् संस्रावयति संस्राव भागाः तविषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठा बर्हिषदश् च देवाः इमं यज्ञम् अभि विश्वे गृणन्तः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् इति

स्रुवो ऽसि घृताद् अनिशितः सपत्न क्षयणः दिवि षीद अन्तरिक्षे सीद पृथिव्यां सीद उत्तरः ऽहं भूयासम् अधरे मद् सपत्नाः इति स्रुवं प्राच् दण्डम् निदधाति

एधो ऽसि इति द्वितीयां समिद् असि इति तृतीयम्

अधिश्रयण पर्यग्निकरण अभिघारण उद्वासन अलंकरण उत्पवनैः संस्कृत्य

एतेन एवा अमावास्यः व्याख्यातः

यन् मे स्कन्नं यद् अस्मृति इति च स्कन्न अस्मृति होमौ

दक्षिणेन अग्निम् त्रीन् विष्णुक्रमान् क्रमते विष्णोः क्रमो ऽसि इति दक्षिणेन पादेन अनुसंहरति सव्यम्

व्रतानि व्रतपतये इति समिधम् आदधाति

न अ दक्षिणम् हविः कुर्वीत यः कुरुते कृत्याम् आत्मनः कुरुते इति ब्राह्मणम्

यद् वै यज्ञस्य अनन्वितम् भवति तद् अन्वाहार्येण अन्वाह्रियते

मनसस् पते इति उत्तमं चतुर्गृहीतेन

इमौ दर्श पूर्णमासौ व्याख्यातौ

इन्द्रस्य वचसा वयं मित्रस्य वरुणस्य च ब्रह्मणा स्थापितं पात्रं पुनर् उत्थापयामसि इत्य् अपरेण अग्निम् उदपात्रं परिहृत्य उत्तरेण अग्निम् आपो हि ष्ठा मयः भुवः इति मार्जयित्वा बर्हिषि पत्न्या अञ्जलौ निनयति समुद्रं वः प्र हिणोमि इति इदं जनासः इति वा

अगन्म स्वः इत्य् आदित्यम् ईक्षते

यन् मे स्कन्नं मनसो जातवेदो यद् वा अस्कन्दत् हविषः यत्र यत्र उत्प्रुषो विप्रुषः सं जुहोमि सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहा इति

कुम्भीपाकाद् एव व्युद्धारं जुहुयात्
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे आचार काण्डे करन्यासादिनिरूपणं नाम षड्विंशो ऽध्यायः

नैं अनामिकायै नमः

ॐ उत्तर वक्त्राय नमः

अं अङ्गुष्ठायै नमः

कैं कनिष्ठायै नमः

ह्रीं श्रीं ह्रीं ङ नमे दक्षिण वक्त्राय नमः

ॐ ह्रीं श्रीं किलि किलि पश्चिम वक्त्राय नमः

ह्रीं क्रीं ह्रीं आं नमे शिखायै वषट्

ॐ नमो भगवते हृदयाय नमः क्षैं कुब्जिकायै शिरसे स्वाहा

पद्म मुद्राम् बद्ध्वा मन्त्र न्यासम् कुर्यात्

स्फैं कुब्जिकायै पूर्व वक्त्राय नमः

ऐं ह्रीं श्रीं गुरु मण्डलाय नमः ऐं ह्रीं श्रीं साम मण्डलाय नमः ऐं ह्रीं श्रीं नमः

विद्या करा शुद्धिः कार्या

तैं तर्जन्यै नमः

महा तेजस् रूपम् हुं हुङ्कारेण कर आस्फालनम् कुर्यात्

हैं हैं ईं नेत्रत्रयाय वौषट्

अनन्तरं करन्यासः

वां कर पृष्ठायै नमः

ऐं ह्रीं श्रीं सोम मण्डलाय नमः

सूत उवाच

लां करतलायै नमः

किलि किलि विच्चे अस्त्राय फट्

ऐं ह्रीं श्रीं ह्रीं स्फैं नमो भगवते स्फैं कुब्जीकायै नमः

स्मं स्मं मणिबन्धाय नमः

ऐं ह्रीं श्रीं नमः ऐं ह्रीं श्रीं वायु मण्डलाय नमः

अघोरा मुखे कवचाय हुं

ह्रं ह्रीं ह्रौं नमे अघोरा मुखे ह्रां ह्रीं किलि किलि विच्चे ह्रीं ह्रीं श्रीं ऐं नमो भगवते ऊर्ध्व वक्त्राय नमः
ततो वै स पशून् अवारुन्द्ध

बहु रूपान् नाना रूपान् पशून् अवरुन्द्धे बहु पशुः भवति य एवं वेद

अभि पूर्वाणाम् एव पशूनाम् अवरुद्ध्यै

सम् अस्मा ऋध्यते य एवं वेद

ततो वै तं पशवो ऽभ्यावर्तन्त ततो ऽस्माद् अन् अपक्रामिणः ऽभवन्

प्राणो वै स्वरः पुरुषच्छन्दसं ककुप्

सभेन वै देवा असुराणां तेजो बलम् इन्द्रियं वीर्यं पशून् अन्नाद्यं सभेन स भम् आत्मानम् अध्यकुर्वत

तद् एतत् पशव्यं साम

तद् व् एव सभस्य स भ त्वम्

यत् ह वै किं च यज्ञस्य दुःष्टुतं दुश्शस्तं विधुरं तस्य ह वा एतत् स भ तायै

प्रजापतिः पशून् असृजत

यद् उ पुष्कल आङ्गिरसो ऽपश्यत् तस्मात् पौष्कलम् इत्य् आख्यायते

ते नाना रूपाः अभवन् श्वेतः रोहितः कृष्णः

तच् चतुर् अक्षर निधनम् भवति

स एतत् साम अपश्यत्

तासु सभं यज्ञस्य एव स भ तायै

स एतत् पौष्कलं साम अपश्यत्

तेन एषाम् रूपाणि व्याकरोत्

पशव उष्णिक्

ज्यैष्ठ्यं वै प्राणो ज्यैष्ठ्यं पुरुषः

अव पशून् रुन्द्धे बहु पशुः भवति य एवं वेद

सो ऽकामयत न मत् पशवो ऽपक्रामेयुर् अभि मा आवर्तेरन् इति

ते ऽस्मात् सृष्टा अपाक्रामन्

तेन अस्तुत

एक रूपाः ह वाव ते ततः पुरा आसुः रोहिता एव

सभेन एव द्विषतो भ्रातृव्यस्य तेजो बलम् इन्द्रियं वीर्यं पशून् अन्नाद्यं सभेन स भम् आत्मानम् अधिकुरुते य एवं वेद

ज्यैष्ठ्येन एव तज् ज्यैष्ठ्यं संदधति ज्यैष्ठ्येन ज्यैष्ठ्ये प्रतितिष्ठन्ति

स एतत् साम अपश्यत्

स भः ह अविभः पशुभिर् भवति य एवं वेद

तान् एक रूपान् न व्यजानात्

पुष्कल आङ्गिरसः पशु कामः तपो ऽतप्यत

चतुष्पदा वै पशवः
त्रयाणां पुरस्ताद् उत्तरवेदिं विदध्यात्

प्रदक्षिणं बर्हिषां मूलानि छादयन्तः उत्तरस्याः वेदि श्रोणेः पूर्व उत्तरतः संस्थाप्य

पुरस्ताद् अग्नेर् उदक् संस्तृणाति

तस्यां व्रीहि यवौ ओप्य

वि मिमीष्व पयस्वतीम् इति मिमानम् अनुमन्त्रयते

विश्वंभरा वसु धानी प्रतिष्ठा इति लक्षणे प्रतिष्ठाप्य

अत ऊर्ध्वं बर्हिषः

अग्ने प्रेहि इति वा

त्वाम् अग्ने भृगवो नयन्ताम् अङ्गिरसः सदनं श्रेय एहि

यत् ते ऊनम् इति संवपति

यथावितानं यज्ञ वास्तु

पातं मा द्यावापृथिवी अघान् न इति द्यावापृथिव्यौ समीक्षते

तथा प्रत्यक्

अ पृथु संमिताम् वेदिं विदध्यात्

व्याख्यातं सर्व पाक यज्ञियम् तन्त्रम्

त्वं भूमिम् अत्य् एष्य् ओजसा इति दर्भान् सम्प्रोक्ष्य

ऋषीणां प्रस्तरो असि इति दक्षिणतो ऽग्नेर् ब्रह्मासनं निदधाति

अथ अग्निम् प्रणयेत्

यत् ते भूम इति विखनति

प्राचीम् आवृत्य दक्षिणतः प्राचीम्

इन्द्रः सीतां नि गृह्णात्व् इति दक्षिणत आरभ्य उत्तरतस् आलिखति

त्रीन् मध्ये अर्ध चतुर्थान् अग्रतः

वर्षेण भूमिः पृथिवी वृता आवृता इति अद्भिः सम्प्रोक्ष्य

ग्रीष्मस् ते भूम इत्य् उपस्थाय

बृहस्पते परि गृहाण वेदिम् इत्य् उत्तरवेदिम् ओप्यमानां परिगृह्णाति

षष् शमीम् प्राच् आयताम् चतुर् शमीम् श्रोण्याम्

विमृग्वरीम् इत्य् उपविश्य आसनीयम् ब्रह्मजपं जपति बृहस्पतिर् ब्रह्मा ब्रह्म सदने आसिष्यते बृहस्पते यज्ञं गोपाय यद् उद् उद्वत उन् निवतः शकेयम्

त्वम् अस्य् आवपनी जनानाम् इति ततः पांसून् अन्यतस् उदाहार्य

बृहस्पते परि गृहाण वेदिं सुगा वो देवाः सदनानि सन्तु

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे अश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् आ दद इति लेखनम् आदाय यत्र अग्निम् निधास्यन् भवति तत्र लक्षणं करोति

वेदिर् यज्ञस्य अग्नेः उत्तरवेदिः

अथ इध्मम् उपसमादधाति
बहुव्रीहौ समासे सर्व आदीनि सर्वनाम सञ्ज्ञानि न भवन्ति

त्रि अन्यस्मै

इह च त्वत्क पितृकः मत्क पितृकः इति अकच् न भवति

प्रिय उभयाय

द्वि अन्यस्मै

बहुव्रीहौ इति वर्तमाने पुनर् बहुव्रीहि ग्रहणम् भूत पूर्व मात्रे ऽपि प्रतिषेधो यथा स्यात् वस्त्र अन्तर वसन अन्तराः इति

प्रिय विश्वाय
रायस्पोषं दृंह

यवो ऽसि

पितृषदनं त्वा लोकम् अवस्तृणामि

प्रजां दृंह

दिवे त्वा

ब्रह्म वनिम् त्वा क्षत्र वनिम् पर्यूहामि

इन्द्रस्य स्यूर् असि

शुन्धन्तां लोकाः पितृषदनाः

रक्षः हणम् त्वा वलग हनम् अवसिञ्चामि वैष्णवम्

रक्षः घ्नी वां वलग घ्नी उपदधामि वैष्णवी

सजातान् अस्मै यजमानाय दृंह

रक्षः घ्नी वां वलग घ्नी पर्यूहामि वैष्णवी

इन्द्राय त्वा

वृद्ध आयुम् अनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः

क्षत्रं दृंह

यवय द्वेषो अस्मत्

इन्द्रस्य ध्रुवो ऽसि

अन्तरिक्षाय त्वा

विश्व जनस्य छाया असि

ऐन्द्रम् असि

नितानस् त्वा मारुतो निहन्तु मित्रावरुणौ ध्रुवेण धर्मणा

ब्रह्म दृंह

रक्षः हणम् त्वा वलग हनम् अवस्तृणामि वैष्णवम्

घृतेन द्यावापृथिवी आपृण

यवय अरातिम्
समानम् आ सवनीयानां निर्वपणात्

औदुम्बर्यां स्रुच्याम् आग्नीध्रीये दधि गृह्णाति यावती द्यावापृथिवी महित्वा इति

स्तूयमाने यजमानो ऽन्वारोहं जपति सुपर्णो ऽसि त्रिष्टुभ् छन्दाः इति

उत्तरेण हविर्धाने दक्षिणेन मार्जालीयं परीत्य पूर्वया द्वारा सदः प्रविश्य अग्रेण होत्रीयम् अध्वर्युर् अवतिष्ठते

माध्यंदिनेन पवमानेन स्तुवते

ततः सवनीयान् निर्वपति

अग्रेण प्रशास्त्रीयम् अतिक्रम्य इतरे

प्रत्यञ्चः प्रह्वा माध्यंदिनं पवमानं सर्पन्ति त्रैष्टुभः पन्था रुद्रा देवता वृकेण अपरिपरेण पथा स्वस्ति रुद्रान् अशीय इति

सारस्वतम् अतिरात्रे चतुर्थम्

ऋतु पात्राभ्याम् मरुत्वतीयौ गृह्णाति

ऐन्द्राग्नम् उक्थ्ये द्वितीयम्

एतावन् नाना

सवनीयान् निर्वप्स्यन्न् आग्नेयं पशुपुरोडाशं निर्वपत्य् अग्निष्टोमे

इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोमम् इति

समानम् आ पवमानात्

दधिघर्मेण चरति

वाग् अग्रेगा अग्र एत्व् इति च

अध्वर्यु पात्रेण पूर्वं मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानम् इति

न अत्र पशुं प्रचोदयति
अन्धक अनुग्रहम् च एव मन्दरे शोषणं तथा

ऋषय ऊचुः

अथ अशेष असुरान् तस्य कोटि कोटि शतैः ततः

अन्धको नाम दैत्य इन्द्रः मन्दरे चारु कन्दरे

त्रैलोक्यम् अखिलम् हर्षात् ननन्द च ननाद च

एवं संपीड्य वै देवान् अन्धकः अपि महा असुरः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे अन्धकगाणपत्यात्मको नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः

इति इदम् अखिलम् श्रुत्वा दैत्य आगमम् अनौपमम्

तस्मात् एतत् मया लब्धम् अन्यथा न उपपद्यते

विविशुः मन्दरम् भीता नारायण पुरोगमाः

यः स्मरेत् मनसा रुद्रं प्राणान्ते सकृत् एव वा

ननृतुः मुनयः सर्वे मुमुदुः गण पुंगवाः

सूत उवाच

आराधितो मया शंभुः पुरा साक्षात् महेश्वरः

त्वयि भक्तिः प्रसीद ईशैः यदि देयो वरश् च मे

हिरण्यनेत्र तनयम् शूल अग्र स्थम् सुरेश्वरः

त्रैलोक्यम् अखिलम् भुक्त्वा जित्वा च इन्द्र पुरम् पुरा

वर लाभम् अशेषम् च प्रवदामि समासतः

स गणम् शिवम् ईशानम् अस्तुवत् पुण्य गौरवात्

जन्म अन्तरे अपि देवेन दग्धो यस्मात् शिवेन वै

लीलया च अप्रयत्नेन त्रासयामास वासवम्

तत्र इन्द्र पद्मोद्भव विष्णु मुख्याः सुर ईश्वराः विप्र वराः च सर्वे

गण ईश्वरैः च भगवन्त् अन्धक अभिमुखम् ययौ

प्रददौ दुर्लभां श्रद्धां दैत्य इन्द्राय महा द्युतिः

दग्धः अग्निना च शूलेन प्रोतः प्रेत इव अन्धकः

गाणपत्यं च दैत्याय प्रददौ च अवरोप्य तम्

ततस् ते समस्ताः सुर इन्द्राः स साध्याः सुरेशं महेशं पुरा इति आहुः एवम्

ब्रह्मा च भगवन्त् विष्णुः सर्वे देवाः स वासवाः

शूलेन शूलिना प्रोतं दग्ध कल्मष कञ्चुकम्

बाधिताः ताडिताः बद्धाः पातिताः तेन ते सुराः

श्रुत्वा वाक्यं तदा शंभोर् हिरण्यनयन आत्मजः

श्रुत्वा भवः अपि वचनम् अन्धकस्य महात्मनः

स याति शिव सायुज्यम् किं पुनर् बहुशस् स्मरन्

दमितः तु कथं लेभे गाणपत्यं महेश्वरात्

हर्ष गद्गदया वाचा प्रोवाच इदम् महेश्वरम्

सात्त्विकं भावम् आस्थाय चिन्तयामास चेतसा

तद् नाद श्रवणात् नेदुः देवाः देवं प्रणम्य तम्

जय इति वाचा भगवन्तम् ऊचुः किरीट बद्ध अञ्जलयः समन्तात्

तुष्टः अस्मि वत्स भद्रं ते कामं किं करवाणि ते

यदृच्छया गिरिं प्राप्तो मन्दरं चारु कन्दरम्

ससृजुः पुष्प वर्षाणि देवाः शम्भोः तदा उपरि

भगवन्त् देवदेवेशैः भक्त आर्ति हरैः शङ्कर

पुरा अन्धकः इति ख्यातः तपसा लब्ध विक्रमः
नमस् ते प्राण तिष्ठत आसीनाय उत ते नमः

यत् प्राण स्तनयित्नुना अभिक्रन्दति ओषधीः

यथा प्राण बलि हृतः तुभ्यं सर्वाः प्रजा इमाः

ऊर्ध्वः सुप्तेषु जागार ननु तिर्यङ् निपद्यते

प्रवीयन्ते गर्भान् दधते अथ उ बह्वीर् विजायन्ते

प्राणो ह सूर्यश् चन्द्रमाः प्राणम् आहुः प्रजापतिम्

ओषधयः प्र जायन्ते यदा त्वं प्राण जिन्वसि

एकं पादं न उत्खिदति सलिलात् हंसः उच्चरन्

प्राण मा मत् पर्यावृतो न मद् अन्यो भविष्यसि

अन्तर् गर्भश् चरति देवतास्व् आभूतो भूतः स उ जायते पुनः

नमस् ते प्राण विद्युते नमस् ते प्राण वर्षते

पशवस् तत् प्रमोदन्ते महो वै नो भविष्यति

पराचीनाय ते नमः प्रतीचीनाय ते नमः सर्वस्मै त इदं नमः

प्राणम् आहुर् मातरिश्वानं वातो ह प्राण उच्यते

अष्टाचक्रं वर्तत एक नेमि सहस्र अक्षरम् प्र पुरो नि पश्चा

यवे ह प्राण आहितो ऽपानो व्रीहिर् उच्यते

अपां गर्भम् इव जीवसे प्राण बध्नामि त्वा मयि

ओषधयः प्रजायन्ते अथ उ याः काश् च वीरुधः

अतन्द्रो ब्रह्मणा धीरः प्राणो मा अनुतिष्ठतु

न सुप्तम् अस्य सुप्तेष्व् अनु शुश्राव कश्चन

यदा प्राणो अभ्यवर्षीद् वर्षेण पृथिवीं महीम्

प्राणो विराट् प्राणो देष्ट्री प्राणं सर्व उपासते

प्राणाय नमो यस्य सर्वम् इदं वशे

एवा तस्मै बलिं हरान् यस् त्वा शृणवत् सु श्रवः

प्राणः प्रजा अनु वस्ते पिता पुत्रम् इव प्रियम्

सर्वं तदा प्रमोदते यत् किंच भूम्याम् अधि

नमस् ते प्राण प्राणते नमो अस्त्व् अपानते

अर्धेन विश्वं भुवनं जजान यद् अस्य अर्धम् कतमः स केतुः

अभिवृष्टा ओषधयः प्राणेन सम् अवादिरन्

न रात्री न अहर् स्यान् न व्युच्छेत् कदाचन

नमस् ते अस्त्व् आयते नमो अस्तु परायते

प्राणे ह भूतं भव्यं च प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम्

अथ उ यद् भेषजं तव तस्य नो धेहि जीवसे

प्राणो मृत्युः प्राणस् तक्मा प्राणं देवा उपासते

नमस् ते प्राण क्रन्दाय नमस् ते स्तनयित्नवे

या ते प्राण प्रिया तनूर् या उ ते प्राण प्रेयसी

अपानति प्राणति पुरुषो गर्भे अन्तरा

यद् अङ्ग स तम् उत्खिदेन् न एव अद्य न श्वः स्यात्
स एतत् साम अपश्यत्

देव पुरा वा एषा यद् उष्णिहः

सहस्रम् एव पशून् अवारुन्द्ध भूमानं पशूनाम् अगच्छत्

तद् एतत् पशव्यं साम

ते ऽब्रुवन् सु मेध्याः वा अभूम इति

तद् एव सौमेधस्य सौमेध त्वम्

तद् व् एव आचक्षते पौर्वतिथम् इति

ता यद् अन्ततः क्रियन्ते देव पुराम् एव एतत् अन्ततः परिहरन्ति पशूनां गुप्त्या असुराणाम् अन् अभ्यवचाराय

इन्द्र सुतेषु सोमेष्व् इत्य् उष्णिहो भवन्ति

तेन अस्तुत

अथ सौमेधम्

त एतत् साम अपश्यन्

आ घा गमद् यदि श्रवत् सहस्रिणीभिर् ऊतिभिर् इति

देवा वा असुरान् हत्वा अ पूताः इव अमेध्याः अमन्यन्त

यद् उ पूर्वतिथिर् आर्चनाससो ऽपश्यत् तस्मात् पौर्वतिथम् इत्य् आख्यायते

ते ऽकामयन्त पूता मेध्याः स्याम इति

अव पशून् रुन्द्धे भूमानं पशूनां गच्छति य एवं वेद

पूतो मेध्यो भवति य एवं वेद
त्रयस्त्रिंश प्रभृति आग्रयण अग्रम् एतद् अहर् भवति

अथ अभिप्लवम् षडहम् उपयन्ति

ज्योतिर् अग्निष्टोमो गौर् उक्थ्य आयुर् उक्थ्यो गौर् उक्थ्य आयुर् उक्थ्यो ज्योतिर् अग्निष्टोमः

पृष्ठ्यः षडहो ऽभिजित् त्रयः परःसामानः

तेन एवम् सम्पन्नेन पञ्च मासान् यन्ति

तेषां द्वादश दीक्षा द्वादश उपसदः संवत्सरं प्रसुताः

अथ ऊर्ध्वम् वैषुवतात् त्रीन् आवृत्तान् स्वरान् उपयन्ति

त्रयो ऽभिप्लवाः षडहास् तान्य् अष्टादश अहानि

पृष्ठ्यः षडहः

तस्मिन् संस्थिते चतुर्विंशम् उक्थ्यम् आरम्भणीयम् उभयसामानम् उपयन्ति

अथ आवृत्तम् पृष्ठ्यं षडहम् उपयन्ति

तस्य महादिवाकीर्त्यं होतुः पृष्ठं विकर्णं ब्रह्म सामम् भासो ऽग्निष्टोमः

यथा एव अन्येषाम् अह्नाम् एवम् उपाकुर्याद् इति मौद्गल्यः

तेषां प्रसिद्धं ज्योतिष्टोमो वैश्वानरः प्रायणीयो ऽतिरात्रः संतिष्ठते

तत् ह एतत् एके दिवा एव एतेन अह्ना प्रतिपद्यन्त उदित आदित्ये दिवाकीर्त्यम् अहर् इति वदन्तः

प्रसिद्धेन कर्मणा उपवसथात् यन्ति

अथ एतम् वैषुवते ऽहन्य् एकविंशम् अग्निष्टोमम् उपयन्ति बृहत् सामानम्

प्रायणीय आरम्भणीयौ

अथ एतम् षष्ठं मासं सम्भार्यं संभरन्ति

अथ वैषुवतम्

न संवत्सरे ऽग्निं चिन्वीत इति एक आहुः

अथ विश्वजितम् उपयन्ति

तं चतुर् उपयन्ति