tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यथा निर्णागं स्यात् तथा विधानम् आह बद्ध्वा इत्यादि

अनेन विधिना क्षिप्रं शीघ्रं निर्नागं स्यात् इति

तत् पूर्व उक्तम् षट्कं सु दृढे वस्त्रे नूतने वस्त्रे ऽधिकरणे सप्तमी पोटलिकायां बद्ध्वा पुनर् तैले तिल उद्भवे तद् षट्कम् मग्नं निमज्जितं कृत्वा तद् अधस् शिखीकृतो दीपः अवधार्यः न शिखी शिखा युक्तः कृतः शिखीकृतः शिखावान् इति अर्थः

वरनागं श्रेष्ठ जाति सीसकं जारण योग्यम् रसराजं उक्त संस्कारैः संस्कृतं पारदं बीजवरं हेम बीजम् एतत् त्रयम् सारितं मिलितं कार्यं पुनर् गन्धक शिला आल सहितम् गन्धकं प्रतीतं शिला मनःशिला आलं हरितालं तैः सहितं च कार्यं एतत् सर्व षट्कम् दीप वर्त्याः प्रज्वालित दीप वर्ती योगात् निर्नागं नाग वर्जितम् भवति नागं जरति इति अर्थः

अथ नाग जारणम् आह वरनागम् इत्यादि
अजात दन्ताः ये केचिद् ये च गर्भे प्रपीडिताः

ब्रह्मा उवाच

क्रिया लोप हताः ये च जाति अन्धाः पङ्गवः तथा

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

तेषां पिण्डं मया दत्तम् अक्षय्यम् उपतिष्ठताम्

अथवा वृक्ष योनि स्थाः तेभ्यः पिण्डं ददामि अहम्

पशु योनिम् गता ये च पक्षि कीट सरीसृपाः

आवाहयिष्ये तान् सर्वान् दर्भ पृष्ठे तिल उदकैः

ते सर्वे तृप्तिम् आयान्तु पिण्ड दानेन सर्वदा

ये केचिद् प्रेत रूपेण वर्तन्ते पितरो मम

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

ये मे पितृ कुले जाताः कुले मातुः तथा एव च

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

स्व गोत्रे पर गोत्रे वा गतिः येषाम् न विद्यते

ये मे कुले लुप्त पिण्डाः पुत्र दार विवर्जिताः

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

विरूपा आमगर्भाः च ज्ञात अज्ञाताः कुले मम

साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्म ईशान आदयः तथा

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

असंख्य यातना संस्थाः ये नीता यम शासनैः

मद् कुले मृता ये च गतिः येषाम् न विद्यते

अन्येषां यातना स्थानाम् प्रेत लोक निवासिनाम्

अग्नि दग्धाः च ये केचिद् न अग्नि दग्धाः तथा अपरे

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

अग्नि दाहे मृता ये च सिंह व्याघ्र हताः च ये

मया गयां समासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

स्नात्वा प्रेतशिला आदौ तु च

जाति अन्तर सहस्रेषु भ्रमन्ति स्वेन कर्मणा

मातामह कुले ये च गतिः येषाम् न विद्यते

ते सर्वे तृप्तिम् आयान्तु पिण्ड दानेन सर्वदा

तेषाम् उद्धरण अर्थाय इमं पिण्डं ददामि अहम्

आत्म उपघातिनः ये च तेभ्यः पिण्डं ददामि अहम्

पितृ वंशे मृता ये च मातृ वंशे च ये मृताः

महानदी ब्रह्मसरो ऽक्षयो वटः प्रभासम् उद्यन्तम् अहर् गयाशिरः

उद्बन्धन मृताः ये च विष शस्त्र हताः च ये

तत् मम साक्षी भवतु अद्य अनृणो अहम् ऋण त्रयात्

आगतो ऽहं गयां देव पितृ कार्ये गदाधर
शेवृधक शेवृध पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

भरूजि पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

सर्प अनुसर्प पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

जूर्णि पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

उपब्दे पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

शेरभक शेरभ पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

अर्जुनि पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः

म्रोक अनुम्रोक पुनर् वो यन्तु यातवः पुनर् हेतिः किमीदिनः
नकार अन्तः पञ्च

षष् प्रदेशाः षड्भ्यो लुक् इत्य् एवमादयः

सप्त

तेन इह न भवति शतानि सहस्राणि

अन्त ग्रहणम् औपदेशिक अर्थम्

दश

षकार अन्ता तावत् षट् तिष्ठन्ति

स्त्री लिङ्ग निर्देशात् सङ्ख्या इति सम्बध्यते

नव

षट् पश्य
देव पाशाः वा एते वितायन्ते यद् धिष्ण्या अग्नयो विह्रियन्ते

सोमाय एव तद् देवानां क्षेत्रपतये प्रोच्य उद्गायति न आर्तिम् आर्च्छति

ताम् अभ्यवयन् ब्रूयाद् धा असि सुधां मे धेह्य् आयुष्मन्तस् त्वद् वर्चस्वन्त उद्गेष्म इति

धा वै नाम वेदिः

सोमो वै देवानां क्षेत्रपतिः

तम् अनुमन्त्रयत एतद् अहं दैव्यं वाजिनं संमार्ज्मि इति

ग्रावो ह स्म आह मैत्रेयः किं मम एकस्मा आगास्यामि किम् एकस्मा इति

मह्यं तेजसे मह्यं ब्रह्मवर्चसाय मह्यम् अन्नाद्याय मह्यं भूम्ने मह्यं पुष्ट्यै मह्यं प्रजननाय प्रजानां भूम्ने प्रजानां पुष्ट्यै प्रजानां प्रजननाय सोमस्य राज्ञो राज्याय मम ग्रामणेयाय इति

तया अभ्यवेयात्

अध्वर्युः प्रस्तरं हरन् सर्पति

ते ह स्म अस्मै कामाः समृध्यन्ते

संमृष्टम् एव एनम् शान्तम् आरोहति न आर्तिम् आर्च्छति

य इन् नु मानुषाय क्षेत्रपतये अ प्रोच्य अवस्यति तम् इन् नु स हिनस्ति वा प्र वा यापयति

न देव पाशान् प्रतिमुञ्चते न आर्तिम् आर्च्छति

एषा वै यज्ञस्य द्वार् यद् अन्तर् आग्नीध्रम् च चात्वालं च

देव क्षेत्रम् वा एषो ऽध्यवस्यति यः सोमस्य उद्गायति

तया उदेयात्

एतेन ह स्म वै स तद् आह सोम उद्गाय उद्गाय सोम इदम् अमुष्मा इदम् अमुष्मा इति
मा अहम् मृषि मा उ असौ पुरुषो मृत

शकुन्तिका मे अब्रवीद् विष पुष्पम् धयन्तिका

वार् उग्रम् अरसं विषम् अग्निश् च विश्व चर्षणिः

इयत्तिका शकुन्तिका सका जघास ते विषम्

न रोपयति न मादयति न विषं हन्ति पूरुषम्

आरे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला करत्

आरे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला करत्

सूर्ये विषम् आ सृजामि दृतिं सुरावतो गृहे

स चन मरति मा वयं मराम

आल्वन्तरुटं विषं विदारी करम्भो अरसं विषम्

नवानां नवतीनाम् इत्य् एका
मूत्राणि हस्ति करभ महिषी खर वाजिनाम्

तैलम् आदिः येषां ते तैल आदिकाः तैल वसा मूत्र शुक्र पुष्पाः एतैः तप्तः यो रस उष्ण त्वम् नीतो यो ऽसौ पारदः तस्मिन् सति एवम् घनम् अभ्रकम् चरति रसेन्द्रः

कङ्गुणी तुम्बिनी घोषा करञ्ज श्रीफल उद्भवम्

कटु वातारि सिद्धार्थ सोमराजी विभीत जम्

गोलकः च मुख विशेषः तेन विडस्य गोलकेन इति अर्थः

तैलानि यथा

अज उष्ट्र खर मेषाणाम् महिषस्य वसा तथा

इति

मूत्र पुष्प शुक्राणि यथा

केन गोलक मुखेन

इति

पुनर् हेम आदिभिः नवकैः ग्रासीकृतैः पिण्डत्वम् एति निबिड त्वम् प्राप्नोति

अतसी जम् महाकाली निम्ब जम् तिल जम् तथा

अङ्कोल उन्मत्त भल्लात फलेभ्यः तैल सम्भवः

स्त्रियः पुंसस् तथा मूत्रं पुष्पं वीर्यं च योजयेत्

समुख चारण अन्तर्भूतम् वासनामुख चारणम् दर्शयन् आह तैल इत्यादि

अपामार्गो देवदाली दन्ती तुम्बरु विग्रहाः

वसा यथा
स प्रजापतिः ऐक्षत यदि एकाम् देवताम् आदिष्टाम् अभि प्रतिपत्स्यामि इतरा मे केन देवताः उपाप्ताः भविष्यन्ति इति

सः एतया ऋचा प्रातरनुवाकम् प्रत्यपद्यत

तम् एभ्यः प्राहरत्

तत् आहुः स वै होता स्यात् यः एतस्याम् ऋचि सर्वाणि छन्दांसि प्रजनयेत् इति

प्रजापतौ वै स्वयम् होतरि प्रातरनुवाकम् अनुवक्ष्यति सर्वाः देवताः आशंसन्त माम् अभि प्रतिपत्स्यति माम् अभि इति

सः एताम् ऋचम् अपश्यत् आपः रेवतीः इति

एषा छन्दसाम् प्रजातिः

एषा वाव त्रिस् अनूक्ता सर्वाणि छन्दांसि भवति

ततस् वै देवाः अभवन् परा असुराः

एताम् वाव तत् ऋचम् अब्रवीत्

सर्वाः ह अस्मिन् देवताः प्रातरनुवाकम् अनुब्रुवति प्रमोदन्ते

वज्रः तेन यत् त्रिष्टुभ्

ते देवाः अबिभयुः आदातारः वै नः इमम् प्रातर् यज्ञम् असुराः यथा ओजीयांसः बलीयांसः एवम् इति

वज्रः तेन यत् अपोनप्त्रीया

ताः सर्वाः देवताः प्रामोदन्त माम् अभि प्रत्यपादि माम् अभि इति

वज्रः तेन यत् वाच्
वैराजं वत्सम् उन्नीयमानम्

बार्हस्पत्यं प्रक्रम्यमाणम्

सावित्रम् उन्नीतम्

वैष्णवम् अभ्यवज्वाल्यमानम्

वारुणं विष्यण्णम्

मारुतम् अभ्यवज्वालितम्

यत् प्रक्षालितया सर्प पुण्यजनान् तेन

तस्माद् अन् अश्नन्तः गर्भा जीवन्ति

बलाय उपसन्नम्

आश्विनं दुह्यमानम्

द्यावापृथिव्यं ह्रियमाणम्

त्वाष्ट्रम् उद्वास्यमानम्

सारस्वतम् अद्भिः प्रत्यानीतम्

यत् प्रथमं प्राशिषं प्राणांस् तेन अप्रैषम्

द्यावापृथिव्यं ह्रियमाणम्

तस्मात् पूर्णतरा मनसा एव सा

वैश्वानरीयम् अधिश्रितम्

यद् अन्ततः सर्वम् एव प्राशिषं विश्वान् देवांस् तेन अप्रैषम्

सौम्यं दुग्धम्

यद् द्वितीयम् उन्मृज्य पित्र्युपवीतं कृत्वा दक्षिणतः पितृभ्यः स्वधाम् अकार्षं पितॄंस् तेन अप्रैषम्

यद् अ प्रक्षालितया उदकम् स्रुचा न्यनैषं सर्प इतरजनान् तेन अप्रैषम्

स ह उवाच रौद्रं मे गवीडायाम्

यत् स्रुवं स्रुचं च प्रत्यताप्सं सप्तर्षींस् तेन अप्रैषम्

यद् रात्रौ स्रुच् दण्डम् अवामार्क्षं ये रात्रौ संविशन्ति दक्षिणांस् तान् उदनैषम्

पौष्णं समुद्वान्तम्

यद् बर्हिषि स्रुचं निधाय उन्मृज्य उत्तरतस् पाणी निरमार्क्षम् ओषधि वनस्पतीन् तेन अप्रैषम्

धात्रम् उद्वासितम्

यां प्रथमाम् आहुतिम् अहौषं माम् एव तत् स्वर्गे लोके ऽधाम्

वैश्वदेवम् उन्नीयमानम्

यद् अपरेण आहवनीयम् उदकं स्रुचा न्यनैषं गन्धर्व अप्सरसः तेन अप्रैषम्

यद् द्वितीयं गर्भांस् तेन

यत् हुत्वा स्रुचं त्रिर् उदञ्चम् उदनैषं रुद्रांस् तेन अप्रैषम्

यत् प्रातर् उदमार्क्षं ये प्रातः प्रव्रजन्ति दक्षिणांस् तान् उदनैषम् इति ब्राह्मणम्

वायव्यम् उपसृष्टायाम्

आग्नेयी समित्
मनो वै श्रीस् त्विषिः

इन्द्राय घर्मवत एकादश कपालम् निर्वपेद् इन्द्राय इन्द्रियवते एकादश कपालम् इन्द्राय अर्कवते एकादश कपालम् समान बर्हींषि बुभूषन्

एष ब्रह्मवर्चसस्य प्रदाता

इन्द्राय अर्कवते एकादश कपालम् निर्वपेद् अन्न कामः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

इन्द्रियम् एव तेन आत्मन् धत्ते

मन्युं च एव एषु इन्द्रियं च सयुजौ कृत्वा तयोर् मनो जित्यै दधाति

संवत्सरम् एव आप्त्वा अवरुन्द्धे

संवत्सरेण वा अन् आप्तम् आप्यते

इयं वा अर्कः

यद् इन्द्राय अर्कवते

वशा दक्षिणा

संवत्सरं पुरा मनसो न कीर्तयेत्

असौ वा आदित्यो घर्मः

सो ऽस्मै पशून् प्रयच्छति

वशं मा नयाद् इति

अन्नं वा अर्कः

इन्द्राय अर्कवते एकादश कपालम् निर्वपेद् अपरुद्धो अवगम कामः

इन्द्राय मनस्वते त्विषीमत एकादश कपालम् निर्वपेद् यः कामयेत

असौ वा आदित्यो घर्मः

अस्याम् एव तेन प्रतितिष्ठति

मन्युना वै वीर्यं करोति

इन्द्रियं वै पशवः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

इन्द्राय घर्मवत एकादश कपालम् निर्वपेद् ब्रह्मवर्चस कामः

इन्द्रो ऽन्नाद्यस्य प्रदाता

अन्त एव अस्मै अन्तं कल्पयति

मनस्वी त्विषीमान् स्याम् इति

चरुर् मध्ये स्यात्

इन्द्राय इन्द्रियवते एकादश कपालम् निर्वपेत् पशु कामः

यद् इन्द्राय घर्मवते

सो ऽस्मै ब्रह्मवर्चसं प्रयच्छति

मन्युं च एव एषु इन्द्रियं च जित्यै दधाति

अन्तं वा एष गच्छति यम् अपरुन्धन्ति

इन्द्राय मन्युमत एकादश कपालम् निर्वपेत् संग्रामे

यद् इन्द्राय इन्द्रियवते

सो ऽस्मा अन्नाद्यं प्रयच्छति

एष शिरः प्रजानाम्

मन एव अस्मिन् श्रियम् त्विषिं दधाति

मन्युना वै वीर्यं करोति

इन्द्रियेण जयति
गृष्टेः पीयूषं श्लेष्म मिश्रम् अश्नाति

गां ददाति

प्रथमा ह व्युवास सा इत्य् अष्टक्याया वपां सर्वेण सूक्तेन त्रिर् जुहोति

आ अयम् अगन् अयं प्रतिसरो अयं मे वरणो अरातीयोर् इति मन्त्र उक्तान् वासितान् बध्नाति

यस्य श्रियं कामयते ततो व्रीहि आज्य पयः आहार्य क्षीर ओदनम् अश्नाति

मन्थं वा दधि मधु मिश्रम्

अन् अपहत धानाः लोहित अजायाः द्रप्सेन संनीय अश्नाति

तस्मिन् मैश्रधान्यं शृतम् अश्नाति

महाभूतानां कीर्तयन् संजिहीते

उत्तमो असि इति मन्त्र उक्तम्

तद् अलाभे हरित गोमयम् आहार्य शोषयित्वा त्रिवृति गोमय परिचये शृतम् अश्नाति

तिसृणां प्रातर् अश्नाति

समूह्य सव्येन अधिष्ठाय अर्धम् दक्षिणेन विक्षिपति

विकृते सम्पन्नम्

अम्बयो यन्ति शंभु मयोभुभ्याम् ब्रह्म जज्ञानम् आ गावो एका च मे इति गा लवणं पाययत्य् उपतापिनीः

सारूपवत्से शकृत् पिण्डान् गुग्गुलु लवणे प्रतिनीय पश्चाद् अग्नेर् निखनति

एतम् इध्मम् इत्य् उपसमाधाय

उत्तमस्य चतुरो जातरूप शकलेन अनु सूत्रम् गमयित्वा अवभुज्य त्रैधं पर्यस्यति

प्रजनन कामाः

शेरभक इति सामुद्रम् अप्सु कर्म व्याख्यातम्

अ क्षिताः त इति यवमणिम्

सह हुतान् आज्य मिश्रान् हुत्वा पश्चाद् अग्नेर् वाग्यतः संविशति

तृणानां ग्रन्थीन् उद्ग्रथ्नन्न् अपक्रामति

आ इह यन्तु पशवो सं वो गोष्ठेन प्रजावतीः प्रजापतिर् इति गोष्ठ कर्माणि

सं सं स्रवन्तु इति नाव्याभ्याम् उदकम् आहरतः सर्वत

प्रपाम् अवरुणद्धि
यथा यमाय इति संश्रित्य

मध्ये पचन्तम्

इदं कसाम्ब्व् इति सजातान् अवेक्षयति

समेत इति अपरस्यां श्मशान स्रक्त्याम् ध्रुवनान्य् उपयच्छन्ते

अ कल्माषाणाम् काण्डानाम् अष्ट अङ्गुलीम् तेजनीम् अन्तर्हितम् अघम् इति ग्राम देशात् उच्छ्रयति

प्राप्य गृहान् समानः पिण्डपितृयज्ञः

पर्णो राजा इति मध्यम पलाशैः अभिनिदधाति

पश्चाद् उत्तरतो ऽग्नेर् वर्चसा मां विवस्वान् इन्द्र क्रतुम् इत्य् आ अतस्

त्रिः सप्त इति कूद्या पदानि लोपयित्वा श्मशानात्

ये च जीवा ये ते पूर्वे परागता इति सर्पिः मधुभ्याम् चरुं पूरयित्वा शीर्ष देशे निदधाति

अपूपवान् इति मन्त्र उक्तम् दिक्षु अष्टम देशेषु निदधाति

अस्मिन् वयं यद् रिप्रं सीसे मृड्ढ्वम् इत्य् अभ्यवनेजयति

ऊर्जो भाग इत्य् अश्मभिः

इदम् इद् वा उ न उप सर्प असौ हा इति चिन्वन्ति

उत् ते स्तभ्नामि इति लोगान् यथापरु

अश्मन्वती रीयत उत् तिष्ठता प्र तरता सखाय इत्य् उदीचस् तारयति

मृत्योः पदम् इति द्वितीयया नावः

वैवस्वत आदि समानम्

सहस्र धारम् शत धारम् इत्य् अद्भिर् अभिविष्यन्द्य

सम् इन्धत इति पश्चात् संकसुकम् उद्दीपयति

प्रतिषिद्धम् एकेषाम्

निःशीयताम् अघम् इति निःशीयमानेन अवच्छाद्य दर्भैर् अवस्तीर्य

परं मृत्यो इति प्राच् दक्षिणम् कूदीं प्रविध्य

शर्करा आदि आ समिध् आधानात्

प्रसव्यं परिषिच्य कुम्भान् भिन्दन्ति

सप्त नदी रूपाणि कारयित्वा उदकेन पूरयित्वा
ज्येष्ठघ्न्यां जातो विचृतोर् यमस्य मूल बर्हणात् परि पाह्य् एनम्

प्रत्नो हि कम् ईड्यो अध्वरेषु सनाच् च होता नव्यश् च सत्सि

स्वाम् च अग्ने तन्वं पिप्रायस्व अस्मभ्यम् च सौभगम् आ यजस्व

अत्य् एनम् नेषद् दुरितानि विश्वा दीर्घ आयु त्वाय शत शारदाय

व्याघ्रे ऽह्न्य् अजनिष्ट वीरो नक्षत्र जाः जायमानः सु वीरः

स मा वधीत् पितरं वर्धमानो मा मातरं प्र मिनीज् जनित्रीम्
पच्यन्ते अल्प _ ते ऽन्ये स्रवन्ति अन्ये अति कण्डुराः

स वर्णान् कठिनान् स्निग्धान् वार्त्ताक आमलक आकृतीन्

अभेदात् पक्व शोफस्य व्रणे च अपथ्य सेविनः

सिरा स्थम् शोणितं दोषः संकोच्य अन्तर् प्रपीड्य च

दोष अस्र मांस मेदस् अस्थि सिरा व्रण भवाः नव

शनैः शनैर् घनं शोफं श्लीपदं तत् प्रचक्षते

भिन्नो ऽस्रम् उष्णं स्रवति श्लेष्मणा नीरुजो घनः

मर्म कण्ठ उदर स्थाः च महत् तु ग्रन्थितो ऽर्बुदम्

स्रवति अभ्यधिकम् रात्रौ पित्तात् तृष् ज्वर दाह कृत्

सा दोषैः पृथग् एकस्थैः शल्य हेतुः च पञ्चमी

गतिः सा दूर गमनात् नाडी नाडी इव संस्रुतेः

प्रस्थिता वङ्क्षण ऊरु आदिम् अधःकायं कफ उल्बणाः

मृदुर् वस्तिः इव आनद्धः विभिन्नो ऽच्छं स्रवति असृक्

वृत्त उन्नतम् यं श्वयथुं स ग्रन्थिर् ग्रथनात् स्मृतः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

अवगाढान् बहून् गण्डान् चिर पाकान् च कुर्वते

कफ प्रधानाः कुर्वन्ति मेदस् मांस अस्र गाः मलाः

अथ अतस् ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः

सिरा मांसम् च संश्रित्य स स्वापः पित्त लक्षणः

पाणि नासा ओष्ठ कर्णेषु वदन्ति एके तु पाद वत्

स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरा नद्धम् कफ आकृतिम्

स्थानात् स्थान अन्तर गतिः अकस्मात् हानि वृद्धिमान्

कुर्यात् स दाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिः अयम् स्मृतः

वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्

पीत उष्ण पूति पूय स्रुत् दिवा च अति निषिञ्चति

फेन अनुविद्धम् तनुम् अल्पम् उष्णं स अस्रम् च पूयं स _ च नित्यम्

तत् त्यजेद् वत्सर अतीतम् सु महत् सु परिस्रुति

नश्यन्ति अन्ये भवन्ति अन्ये दीर्घ काल अनुबन्धिनः

अनुप्रविश्य मांस आदीन् दूरं पूयो ऽभिधावति

स आर्द्रे वा बन्ध रहिते गात्रे अश्म अभिहते ऽथवा

पाचयेत तद् आनद्धं स आस्रावम् मांस पिण्डितम्

दोषा मांस अस्र गाः पादौ कालेन आश्रित्य कुर्वते

घन पिच्छिल संस्रावा कण्डूला कठिना कफात्

श्लीपदं जायते तत् च देशे ऽनूपे भृशं भृशम्

प्रायो मेदस् कफ आढ्य त्वात् स्थिर त्वात् च न पच्यते

व्यायामाद् वा प्रतान्तस्य सिरा जालम् स शोणितम्

वायुः संपीड्य संकोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च

मांसलैर् दूषितं मांसम् आहारैर् ग्रन्थिम् आवहेत्

अजस्रं दुष्ट रुधिरम् भूरि तत् शोणितार्बुदम्

अरूढे रूढ मात्रे वा व्रणे सर्व रस आशिनः

वातो ऽस्रम् अस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्

परिपोट युतम् कृष्णम् अनिमित्त रुजम् खरम्

प्रवृद्धं मेदुरैर् मेदो नीतं मांसे ऽथवा त्वचि

गण्डमाला अपची च इयम् दूर्वा इव क्षय वृद्धि भाज्

स विभिन्नो घनं मेदः ताम्र असित सितम् स्रवेत्

नाडी एका अनृजुः अन्येषाम् सा एव अनेक गतिः गतिः

रूक्षं च वातात् पित्तात् तु पीतं दाह ज्वर अन्वितम्

तां त्यजेत् स ज्वर छर्दि पार्श्व रुज् कास पीनसाम्

दोषैर् दुष्टे ऽसृजि ग्रन्थिर् भवेन् मूर्छत्सु जन्तुषु

पित्तात् स दाहः पीत आभः रक्तो वा पच्यते द्रुतम्

मांस अङ्कुरैः चितम् याति वृद्धिं च आशु स्रवेत् ततः
पाञ्चालिकी च चतुःषष्टिर् अपरा

नरः कलासु कुशलो वाचालः चाटु कारकः

लभते गणिका शब्दम् स्थानं च जन संसदि

पूजिता सा सदा राज्ञा गुणवद्भिः च संस्तुता

असंस्तुतो ऽपि नारीणां चित्तम् आश्व् एव विन्दति

तस्माद् वैश्वासिकात् जनात् रहसि प्रयोगान् शास्त्रम् एकदेशं वा स्त्री गृह्णीयात्

गीतं वाद्यं नृत्यं आलेख्यं विशेषक छेद्यम् तण्डुल कुसुम वलि विकाराः पुष्पास्तरणं दशन वसन अङ्ग रागः मणिभूमिकाकर्म शयनरचनम् उदकवाद्यम् उदक आघातः चित्राः च योगाः माल्य ग्रथन विकल्पाः शेखरकापीडयोजनं नेपथ्य प्रयोगाः कर्णपत्त्रभङ्गाः गन्धयुक्तिः भूषण योजनम् ऐन्द्रजालाः कौचुमाराश् च योगाः हस्तलाघवं विचित्र शाक यूष भक्ष्य विकार क्रिया पानकरसरागासवयोजनं सूचीवानकर्माणि सूत्रक्रीडा वीणा डमरुक वाद्यानि प्रहेलिका प्रतिमाला दुर्वाचक योगाः पुस्तक वाचनम् नाटक आख्यायिका दर्शनम् काव्य समस्या पूरणम् पट्टिका वेत्र वान विकल्पाः तक्ष कर्माणि तक्षणं वास्तु विद्याः रूप्यरत्नपरीक्षा धातुवादः मणि राग आकर ज्ञानम् वृक्ष आयुर्वेद योगाः मेष कुक्कुट लावक युद्ध विधिः शुकसारिकाप्रलापनम् उत्सादने संवाहने केश मर्दने च कौशल्यं अक्षरमुष्टिका कथनम् म्लेच्छित विकल्पाः देशभाषा विज्ञानम् पुष्प शकटिका निमित्त ज्ञानम् यन्त्रमातृका धारणमातृका सम्पाठ्यं मानसी काव्य क्रिया अभिधान कोशः छन्दस् ज्ञानम् क्रिया कल्पः छलितकयोगाः वस्त्रगोपनानि द्यूत विशेषाः आकर्षक्रीडा बाल क्रीडनकानि वैनयिकीनां वैजयिकीनां व्यायामिकीनां च विद्यानां ज्ञानम् इति चतुःषष्टिर् अङ्गविद्याः कामसूत्रस्य अवयविन्यः

पूर्व संसृष्टा वा भिक्षुकी

अस्ति व्याकरणम् इति अवैयाकरणाः अपि याज्ञिका ऊहं क्रतुषु प्रयुञ्जते

देश कालौ तु अपेक्ष्य आसाम् प्रयोगः सम्भवेत् न वा

सर्वत्र हि लोके कतिचिद् एव शास्त्र ज्ञाः

स वयाः च मातृष्वसा

स्वसा च विश्वास प्रयोगात्

तथा अश्व आरोहाः गज आरोहाः च अश्वान् गजान् च अनधिगत शास्त्राः अपि विनयन्ते

धर्म अर्थ अङ्गविद्या कालान् अनुपरोधयन् कामसूत्रं तद् अङ्गविद्याः च पुरुषो ऽधीयीत

कामस्य तद् आत्मक त्वात्

अस्ति ज्यौतिषम् इति पुण्य अहेषु कर्म कुर्वते

सन्ति अपि खलु शास्त्र प्रहत बुद्धयः गणिका राजपुत्र्यो महामात्र दुहितरः च

तन् न केवलम् इह एव

योषितां शास्त्र ग्रहणस्य अभावात् अनर्थकम् इह शास्त्रे स्त्री शासनम् इति आचार्याः

देश अन्तरे अपि विद्याभिः सा सुखेन एव जीवति

आचार्याः तु कन्यानां प्रवृत्त पुरुष संप्रयोगा सह सम्प्रवृद्धा धात्रेयिका

तथा अस्ति राजा इति दूर स्थाः अपि जनपदा न मर्यादाम् अतिवर्तन्ते तद्वद् एतत्

प्रयोग ग्रहणम् तु आसाम्

विश्रब्धा तद् स्थानीया वृद्ध दासी

कलानां ग्रहणाद् एव सौभाग्यम् उपजायते

आभिर् अभ्युच्छ्रिता वेश्या शील रूप गुण अन्विता

प्रयोगस्य च दूर स्थम् अपि शास्त्रम् एव हेतुः
जनयत्यै त्वा सं यौमि इति संयुत्य विभजते यथाभागं व्यावर्तेथाम् इति यतः पुनर् न संहरिष्यन् भवति

उपरितरां वा

अन्या वा यजुषा उत्पूय

प्रणीताभिर् हवींषि संयौति

इदम् अहं सेनाया अभीत्वर्यै मुखम् अपोहामि इति वेदेन कपालेभ्यो ऽङ्गारान् अपोह्य मखस्य शिरो असि इति दक्षिणं पिण्डम् आदाय दक्षिणे कपाल योगे ऽधिश्रयति घर्मो ऽसि विश्वायुर् इति

सम् आपो अद्भिर् अग्मत इति पिष्टेष्व् आनयति

एवम् एव उत्तरम् पिण्डम् आदाय उत्तरे कपाल योगे ऽधिश्रयति

एवम् अनुपूर्वाण्य् एव एषु अतस् ऊर्ध्वं कर्माणि क्रियन्ते

अद्भ्यः परि प्रजाता स्थ सम् अद्भिः पृच्यध्वम् इति तप्ताभिः प्रदक्षिणं पर्याप्लावयति

अथ एनानि पवित्राभ्याम् उत्पुनाति देवो वः सविता उत्पुनातु इति पच्छो गायत्र्या
पुनः षोडश अंशात् षोडश अंश भाग जारणात् छेदी भवेत् क्षुरिका आदिभिः छेदे कृते पृथक्त्वम् आप्नोति

अत्र अस्मिन् शास्त्रे आदौ प्रथमं ग्रासप्रमाण नियमः कर्तुं न शक्यः

यदि चेद् रसः चतुःषष्टि अंशान् प्रमाणतो ग्रासं ग्रसति हि निश्चितं तदा दण्डं धारयेत् वस्त्रात् न क्षरति इति अर्थः

तत् एव आह भवति इत्यादि

विंशत् भागात् त्रिंशत् भागस्य जारणतो जलौका आकारः भवेत् रस इति अध्याहारः

चतुःषष्टि अंश आदि ग्रासे रस आकारम् आह यदि इत्यादि

यतः कारणात् गगनम् अभ्रम् सर्व अङ्गम् न ग्रसते रस इति शेषः

पुनः विंशत्या विंशत् भाग जारणेन अविप्लुषो भवेद् आसनात् न चलति

पुनर् चत्वारिंशत् भाग प्रवेशात् रस उदरे इति शेषः तदा पायस आकारः क्वथित दुग्ध आकारः भवेत् निबिड त्वात्
तस्मिन्न् उ प्रशस्त एव सत्य् एषा भूयसी प्रशंसा क्रियते यद् एतद् ॐ इत्य् आदत्ते

प्रतिह्रियमाणं साम अवसीदति इति आहुः कुरवः

तत् ह वै सु गीतम्

स यद् ॐ इत्य् आदत्ते ऽमुम् एव एतत् आदित्यं मुख आधत्ते

सामन्न् उ ह एव एतत् साम अभिगीयते

तद् आप्याययति

स यथा मधुना लाजान् प्रयुयाद् एवम् एव एतेन अक्षरेण सामन् रसं दधाति

असाव् आदित्य एतद् अक्षरम्

अथ एतत् संहितं ब्रह्म सवन मुखे क्रियते
सर्वत्र वा यथा अधीतम्

ब्राह्मणाय मधु दद्यात् निदधीत हिरण्यम्

पूर्वेण आग्नीध्रीयम् स्थूणा निखाता स्यात्

त्रिष्टुभ् छन्दसा सर्व भक्षम् चमसं भक्षयेत्

परिवर्तयन् गायेत्

ऋतपेये च दक्षिणां चमसम्

तत्र आसीनः हिरण्यं मधु च नाना प्रतिगृह्णीयात्

गायतो वा अन्यः परिवर्तयेत्

यथा अधीतम् आधावत्सु

उदङ् अवरोहम् मन्येत विष्णोः क्रमो ऽसि विष्णोः क्रान्तम् असि विष्णोर् विक्रान्तम् असि इति

दक्षिणेन मार्जालीयम् अन्तर्वेदि इति शाण्डिल्यः

तस्याम् औदुम्बरं सप्तदश अरम् रथ चक्रम् प्रतिमुक्तं स्यात्

परिवर्त्य वा गायेद् गीत्वा वा परिवर्तयेत्

वाजपेये पृष्ठस्य स्तोत्रम् अनुमन्त्र्य सदस्यं ब्रह्मासन उपवेश्य निष्क्रामेत्

तद् अभावे यत् किंच रथ चक्रम्

उभाभ्यां वा उभाभ्याम् वा

तं प्रतिगृह्णीयात् इति स्थविरो गौतमः

वाच् देवी सोमस्य तृप्यतु इति वा

आसृतेषु वा

कः त्वा ददाति स त्वा ददाति कस्मै त्वा ददाति तस्मै त्वा ददाति कः त्वा कं भक्षयामि इति भक्षयेत्
न वै तेन इतरेभ्यः मुच्यते यद् एनम् एकस्मान् मुञ्चति इति

त्रय इमे लोकाः

अ योनिः वा अश्वो ऽप्सुजाः

एको ऽधिभवति

यद्य् अपरम् अश्वं प्रतिग्रहीष्यन् स्यात् सौर्यवारुणां कुर्यात्

चतुष्कपालो भवति

योनिमन्तम् एव एनम् कृत्वा प्रतिष्ठापयति

अथ उ भविष्यद् एव वरुणस्य अवयजते

द्वादश मासाः

अश्वो न प्रतिगृह्यः

चतुष्पाद् वा अश्वः

एतस्य इन्द्रियम् वीर्यं निर्बभस्ति यः प्रतिगृह्णाति

तद् आहुः

असा आदित्यः एकविंशः

या एव अस्य अप्सव्यौ पाशौ ताभ्याम् एनं तेन मुञ्चति

छन्दांसि वरुण पाशाः

एकविंशतिस् सामिधेन्यो भवन्ति

यस् ते राजन् वरुण गायत्र छन्दाः पाशस् तं त एतद् अवयजे तस्मै स्वाहा

यो ऽश्वं प्रतिगृह्णीयात् स एतेन वारुणेन हविषा यजेत

अपांनप्त्रीयश् चरुर् अपिभवति

अश्वम् एव आप्नोति

यत्र यत्र एव वरुण पाशः तत एनं वरुणान् मुञ्चति

निर्वरुण त्वाय

अत्र अत्र वै वरुण पाशः

प्रत्यक्षम् एव एनम् वरुण पाशात् मुञ्चति

पञ्च ऋतवः

सूर्यम् एव देवताम् एतं लोकम् उपप्रतिगृह्णाति

प्राजापत्यो ऽश्वः

यत्र यत्र एव वरुण पाशः तत एनं वरुणान् मुञ्चति

वरुणाद् एनं वारुणेन मुञ्चति

उभयादन् वा एष

तं वरुणो ऽगृह्णात्

अपांनप्त्रीये द्वे अपिभवतः

स एतेन वारुणेन हविषा अयजत

षड् एतानि जुहोति

अत्र अत्र वै वरुण पाशः

यावतो ऽश्वान् प्रतिगृह्णीयात् तावतश् चतुष्कपालान् निर्वपेत्

ऋतुष्व् एव प्रतितिष्ठति
ततः पूर्वेद्युर् अनूराधेषु अपराह्णे अग्निम् उपसमाधाय दक्षिणा प्राच् अग्रैः दर्भैः परिस्तीर्य एक पवित्र अन्तर्हितानि चत्वारि व्रीहि शरावाणि निर्वपति इमम् अपूपम् चतुर् शरावम् निर्वपामि क्लेश आवहम् पितॄणां सांपराये देवेन सवित्रा प्रसूतः

अपूपं देव घृतवन्तम् अग्ने स्वधावन्तं पितॄणां तर्पणाय

स्वधा नमः

तं घृतवन्तं मधुमन्तम् अन्नवन्तम् श्राद्ध अभिमर्शनेन अभिमृश्य पिण्डानाम् आवृता पिण्डान् ददाति

एतेन एव पवित्रेण तूष्णीं प्रोक्षणीः संस्कृत्य तूष्णीं प्रोक्ष्य तूष्णीम् अवहत्य यथा पुरोडाशम् एवम् चतुर्षु कपालेषु तूष्णीं श्रपयित्वा अभिघार्य उद्वास्य प्रसव्यं परिषिच्य औदुम्बरम् इध्मम् अभ्याधाय औदुम्बर्या दर्व्या उपस्तीर्ण अभिघारितम् दक्षिणा प्राची संततम् परं परम् अवदाय दक्षिणा प्राची संततम् परं परं जुहोति

अपूपस्य अन्नस्य इति समवदाय सर्पिः मिश्रस्य जुहोति

या प्रथमा व्यौच्छद् इति

तेन ब्राह्मणान् विद्यावतः परिवेवेष्टि

प्रसिद्धम् आ उदक अञ्जलि दानात् यथा मासिके

उलूखला ग्रावाणो घोषम् अक्रत हविः कृण्वन्तः परिवत्सरीणाम्

इति

स्वधा नमः

अग्नये कव्य वाहनाय स्विष्टकृते स्वधा नमः

एकाष्टका तपसा तप्यमाना

अष्टकां व्याख्यास्यामः
ततः संप्रेष्यति राजानं च अग्निम् च अन्तरेण मा गाद् इति

चतुर्गृहीतान्य् आज्यानि गृह्णाति

न अत्र उपभृतम् अभिघारयति

सर्वं पुरोडाशम् इडाम् उपह्वयेत इति एकम्

सप्तदश सामिधेन्यो भवन्ति

समानम् आ आज्यानाम् ग्रहणात्

तस्मिन् राजानम् आसादयत्य् अदित्याः सद आसीद इति

स नः शर्म त्रि वरूथम् वियंसद् यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः

चतुर्होत्रा आतिथ्यम् आसाद्य संभार यजूंषि व्याख्याय निर्मन्थ्यस्य आवृता निर्मन्थ्येन चरति

समानम् आ प्रयाजेभ्यः

अपरेण आहवनीयम् अतिक्रम्य आसन्द्याम् कृष्णाजिनं प्राचीन ग्रीवम् उत्तर लोम आस्तृणाति अदित्याः सदो असि इति

अथ एनम् वाससा परिश्रयति वरुणो ऽसि धृत व्रतः इति

अथ एनम् वारुण्या ऋचा परिचरत्य् एवा वन्दस्व वरुणं बृहन्तं नमस्य धीरम् अमृतस्य गोपाम्

निरवद्येद् इत्य् अपरम्

इति
आ इयम् अगन् बर्हिषा प्रोक्षणीभिर् यज्ञं तन्वाना अदितिः स्वाहा

यजूंषि यज्ञे समिधः स्वाहा अग्निः प्रविद्वान् इह वः युनक्तु

इन्द्रः उक्थामदानि अस्मिन् यज्ञे प्रविद्वान् युनक्तु सु युजः स्वाहा

भगो युनक्तु आशिषः न्व् अस्मा अस्मिन् यज्ञे प्रविद्वान् युनक्तु सु युजः स्वाहा

बृहस्पते ब्रह्मणा याह्य् अर्वाङ् यज्ञो अयं स्वर् इदं यजमानाय स्वाहा

सोमो युनक्तु बहुधा पयांस्य् अस्मिन् यज्ञे सु युजः स्वाहा

त्वष्टा युनक्तु बहुधा नु रूपा अस्मिन् यज्ञे युनक्तु सु युजः स्वाहा

युनक्तु देवः सविता प्रजानन् अस्मिन् यज्ञे महिषः स्वाहा
कफ अधिकाः सन्निपाताः

तालपर्णी मुसली रसः देयः

पञ्चकोल शृतः वा क्वाथो देयः