tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शीर्ष्णः स्रजम् इव उन्मुच्य द्विषद्भ्यः प्रतिमुञ्चामि पाशं स्वाहा इति

तद् अयं राजा वरुणो ऽनुमन्यतां यथा इयम् स्त्री पौत्रम् अघम् न रोदात् स्वाहा

आ वाससः परिधानाद् बृहस्पतिर् विश्वे देवा अभिरक्षन्तु पश्चात् स्वाहा

मा ते गृहे निशि घोष उत्थाद् अन्यत्र त्वद् रुदत्यः संविशन्तु

अप्रजस्तां पौत्र मृत्युम् पाप्मानम् उत वा अघम्

इमाम् अग्निस् त्रायतां गार्हपत्यः प्रजाम् अस्यै नयतु दीर्घम् आयुः

मा त्वं विकेशी उरः आवधिष्ठा जीव पत्नी पति लोके विराज पश्यन्ती प्रजां सुमनस्यमानां स्वाहा

अग्निर् ऐतु प्रथमो देवतानां सः अस्यै प्रजां मुञ्चतु मृत्यु पाशात्
अग्निर् देव इद्धः इति शंसत्य् असौ वा अग्निर् देव इद्धः एतं हि देवा इन्धत एतम् एव तद् एतस्मिन् लोके आयातयति

सो करति जातवेदा इति शंसति वायुर् वै जातवेदा वायुर् हि इदम् सर्वं करोति यद् इदं किंच वायुम् एव तद् अन्तरिक्ष लोके आयातयति

आ देवो देवान् वक्षद् इति शंसत्य् असौ वै देवो देवान् आवहत्य् एतम् एव तद् एतस्मिन् लोके आयातयति

रथीर् अध्वराणाम् इति शंसत्य् असौ वै रथीर् अध्वराणाम् एष हि यथा एतत् चरति रथीर् इव एतम् एव तद् एतस्मिन् लोके आयातयति

अ तूर्तः होता इति शंसत्य् अयं वा अग्निर् अ तूर्तः होता इमम् ह न कश्चन तिर्यञ्चं तरत्य् अग्निम् एव तद् अस्मिन् लोके आयातयति

होता देव वृतः इति शंसत्य् असौ वै होता देव वृतः एष हि सर्वतो देवैर् वृत एतम् एव तद् एतस्मिन् लोके आयातयति

प्रणीर् यज्ञानाम् इति शंसति वायुर् वै प्रणीर् यज्ञानां यदा हि प्राणित्य् अथ यज्ञो अथ अग्निहोत्रम् वायुम् एव तद् अन्तरिक्ष लोके आयातयति

अग्निर् मनु इद्धः इति शंसत्य् अयं वा अग्निर् मनु इद्धः इमं हि मनुष्या इन्धते ऽग्निम् एव तद् अस्मिन् लोके आयातयति

अग्निः सुषमिद् इति शंसति वायुर् वा अग्निः सुषमिद् वायुर् हि स्वयम् आत्मानं समिन्द्धे स्वयम् इदं सर्वं यद् इदं किंच वायुम् एव तद् अन्तरिक्ष लोके आयातयति

यक्षद् अग्निर् देवो देवान् इति शंसत्य् अयं वा अग्निर् देवो देवान् यजत्य् अग्निम् एव तद् अस्मिन् लोके आयातयति
एवम् अपरासु स्त्रीभ्यो दद्यान् मज्ज वर्जम् सुरां तु उपनिनीय मन्थेन अभितस् परिषिच्य ये च अत्र रसाः स्युर् एतद् भवतीभ्य इत्य् उक्त्वा तृप्यन्तु भवत्य इत्य् उक्त्वा

पिण्डपितृयज्ञ आवृता पूर्वासु तिसृषु निधाय मज्जानम् उपनिनीय दुग्धेन अभितस् परिषिच्य ये च अत्र रसाः स्युर् एतद् भवद्भ्य इत्य् उक्त्वा तृप्यन्तु भवन्त इत्य् उक्त्वा

तेष्व् अग्नीन् विहृत्य अवोक्ष्य कर्षूर् दक्षिण अग्रान् दर्भान् आस्तीर्य

एतेन एव धर्मेण सम्प्रदाय निपरणं कुर्यात्

षट् कर्षूः कुर्याद् दक्षिणा आयताः पूर्व अपराः प्रादेश मात्रीः चतुर् अङ्गुल पृथ्वीः तावत् अन्तराः तावत् अवखाताः

प्रातर् अन्वष्टक्यम्

प्रेष्याः पिण्डान् भक्षयेयुर् निषादा वा अग्नौ वा अप्सु वा ब्राह्मणान् वा भोजयेत्

तासां दक्षिणतः खराः
ऋतं च सत्यं च अभीद्धात् तपसो ऽध्यजायत

सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वम् अकल्पयत्

समुद्राद् अर्णवाद् अधि संवत्सरो अजायत

दिवं च पृथिवीं च अन्तरिक्षम् अथ उ सुवर् इति

ततो रात्रिर् अजायत ततः समुद्रो अर्णवः
पृतना जितम् इत्य् आहूय

अमावास्यायां पूर्वस्मिन्न् उपशाले गां द्वि हायनीम् रोहिणीम् एक रूपाम् बन्धयति

लक्षणं कृत्वा

पत्न्य् अहत वसना ज्येष्ठम्

शमीध्वम् अध्रिगा ओ उ इति त्रिः

गो अश्व अज अवीनाम् पुंसां लोमभिर् आस्तीर्य व्रीहि यवैः च शकृत् पिण्डम् अभिविमृज्य प्राञ्चौ दर्भौ निदधाति

पश्चाल् लक्षणस्य अभिमन्थनम् निधाय

तयोर् उपरि अधरारणिम्

पित्र्यम् अग्निं शमयिष्यञ् ज्येष्ठस्य च अ विभक्तिनः एक अग्निम् आधास्यन्

अथ एनान् अभिव्याहारयत्य् अध्रिगो शमीध्वम्

आकृतिलोष्ट वल्मीकेन आस्तीर्य

अभिदक्षिणं ज्येष्ठस् त्रिर् अभिमन्थत्य् ॐ भूर् गायत्रं छन्दो ऽनुप्रजायस्व त्रैष्टुभं जागतम् आनुष्टुभम् ॐ भूर् भुवः स्वर् जनद् ॐ इति

अग्ने अ क्रव्य अद् इति भ्रष्ट्राद् दीपं धारयति

पत्नीम् अन्वञ्च इतरे

सुशमि शमीध्वम्
तद् अभिसंपद्य व्यमथ्नत

तत ओदनो ऽजायत

तद् उदनस्य उदन त्वम्

उभयं ह अस्य एतत् गृहे ऽधिगम्यते य एवं वेद

द्वितीयं ज्यायो ऽन्नाद्यम् अजायत

अथ यद् अप्स्व् अन्तर् विद्योतते तत् सुवर्णम्

तौ ह एतौ प्रजापतेर् एव स्तनौ यद् व्रीहिश् च यवश् च

तद् यथा वृक्षं वा गिरिं वा अधिरुह्य व्यवेक्षेत एवम् एव एतस्मात् लोकात् अन्यान् लोकान् व्यवेक्षते

तद् एतद् द्वयम् एव अन्नाद्यस्य रूपं यत् च एव अश्नाति यत् च पिबति

उदनो ह वै नाम एष

तन् मन्थस्य मन्थ त्वम्

ताभ्यो ऽवर्षत्

ता द्वाभ्यां रूपाभ्यां प्रत्याद्रवन् नीलेन च सुवर्णेन च

स इमाः प्रजा अशनायन्तीः प्रत्यवैक्षत

स उदनो ऽभवत्
स ह उवाच यथा आश्रावित प्रत्याश्राविते देवान् गच्छत इति प्राच्यां वै राजन् दिश्य् आश्रावित प्रत्याश्राविते देवान् गच्छतः

अथ ह उवाच यच् छन्दांसि प्रयुज्यन्ते यत् तानि सर्वाणि संस्तुतान्य् अभिसंपद्यन्त इति गायत्रीम् उ ह वाव राजन् सर्वाणि छन्दांसि संस्तुतान्य् अभिसंपद्यन्त इति

अथ ह उवाच यथा गायत्र्या उत्तमे अक्षरे पुनर् यज्ञम् अपिगच्छत इति वषट्कारेण उ ह वाव राजन् गायत्र्या उत्तमे अक्षरे पुनर् यज्ञम् अपिगच्छत इति

अथ ह उवाच यथा दक्षिणाः प्रतिगृहीता न हिंसन्ति इति

तेषां ह कुरु पञ्चालानाम् बको दाल्भ्यो ऽनूचान आस

तस्मात् प्राङ् तिष्ठन्न् आश्रावयति प्राङ् तिष्ठन् प्रत्याश्रावयति इति

एतान् ह एनान् पञ्च प्रश्नान् पप्रच्छ

अथ ह उवाच यद् विदुषः सु उद्गाता सु होता सु अध्वर्युः सु मानुष विद् आजायत इति यो वै मनुष्यस्य सम्भूतिं वेद इति ह उवाच तस्य सु उद्गाता सु होता सु अध्वर्युः सु मानुष विद् आजायत इति प्राणा उ ह वाव राजन् मनुष्यस्य सम्भूतिर् एव इति
लुक् उपाग्नि प्रत्यग्नि शलभाः पतन्ति

अव्ययीभाव समासः अव्यय सञ्ज्ञः भवति

विसर्जनीय स्थानिकस्य सकारस्य उपचारः इति सञ्ज्ञा

किं प्रयोजनम् लुक् मुख स्वर उपचाराः

तेन अयं कार्य नियमः सिद्धो भवति

सर्वम् इदं काण्डं स्वर आदौ अपि पठ्यते

तस्मिन् प्रतिषिद्धे पूर्व पद प्रकृति स्वरः एव भवति

पुनर्वचनम् अनित्य त्व ज्ञापन अर्थम्

मुख स्वरः उपाग्नि मुखः प्रत्यग्नि मुखः
इत्थम् एव कुर्यात्

तत् यथा वै अदः धावयतः अश्वतरः गदायते युक्तः वा बलीवर्दः उपविशति तेन दण्ड प्रजितेन तोत्त्र प्रजितेन यम् अध्वानम् कामयते तम् समश्नुते

एवम् एव एतया दण्ड प्रजितया तोत्त्र प्रजितया यम् स्वर्गम् लोकम् कामयते तम् समश्नुते

दण्डम् एव लब्ध्वा तेन एनाम् विपिष्य उत्थापयेत्

अ श्रद्दधानेभ्यः ह एभ्यः गौः अपक्रामति

ताम् आत्मन् एव कुर्वीत
मयि एव अस्तु मयि श्रुतम्

सम् श्रुतेन गमेमहि

अस्तु

पुनर् एहि वाचस्पते देवेन मनसा सह

वसोः पते नि रमय

वाचस्पतिः नि यच्छतु

ये त्रिषप्ताः परियन्ति विश्वा रूपाणि बिभ्रतः वाचस्पतिः बला तेषाम् तन्वः अद्य दधातु मे

इह एव अभि वि तनु उभे आर्त्नी इव ज्यया

मयि एव अस्तु मयि श्रुतम्

मा श्रुतेन वि राधिषि
इति सर्व विकाराणाम् उक्तम् एतत् चिकित्सितम्

तान् एतान् कापिलबलिः शेषान् दृढबलो ऽकरोत्

भवन्ति च अत्र

रोगा ये अपि अत्र न उद्दिष्टाः बहु त्वात् नाम रूपात्

अस्मिन् सप्तदश अध्यायाः कल्पाः सिद्धय एव च

स्थानम् एतत् हि तन्त्रस्य रहस्यं परम् उत्तमम्

तन्त्रस्य अस्य महार्थस्य पूरण अर्थम् यथातथम्
तम् ह परः प्रत्युवाच आह शूद्र ते एव सह गोभिर् अस्त्व् इति

अनु म एतां भगवो देवतां शाधि यां देवताम् उपास्स इति

ते ह एते रैक्वपर्णा नाम महावृषेषु यत्र अस्मै उवास

तं ह अभ्युवाद

तं ह अभ्युवाद

रैक्वैः इदम् सहस्रं गवाम् अयं निष्को ऽयम् अश्वतरी रथः इयं ग्रामो यस्मिन्न् आस्से ऽन्व् एव मा भगवः शाधि इति
ॐ ब्रह्म ह वै इदम् अग्रे आसीत् स्वयंभु एकम् एव

तत् यत् अब्रवीत् महत् वै यक्षम् सु वेदम् अविदम् अहम् इति तस्मात् सु वेदः अभवत्

तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य संतप्तस्य ललाटे स्नेहः यत् आर्द्रम् आजायत

तत् अभ्यश्राम्यत् अभ्यतपत् समतपत्

परोक्ष प्रियाः इव हि देवाः भवन्ति प्रत्यक्ष द्विषः

तत् ऐक्षत महत् वै यक्षम् यत् एकम् एव अस्मि हन्त अहम् मत् एव मद् मात्रम् द्वितीयम् देवम् निर्मिमे इति

तेन अनन्दत्

तम् वै एतम् सु वेदम् सन्तम् स्वेदः इति आचक्षते परोक्षेण
अथ उत्तर विधानेन लक्षणम् आह शत इत्यादि

बलि सहितम् पिष्टं रसं भुञ्जीत बलिना गन्धकेन सहितम् शतात् आरभ्य सहस्र लक्ष कोटि अर्बुदानाम् क्रमेण दशगुण उत्तरम् संख्या ज्ञातव्या

एवं कृतः सन् रसः सिद्धि दः यथा उक्त गुण कृत् भवति इति अर्थः

शत सहस्र लक्ष वेधी रसः
वह्नि योगात् प्रथमं धूम्रो धूम्र आभः भवति पुनर् चिटिचिटि शब्दः भवति ततो मण्डूक गतिः भवति पुनर् तथा तेन प्रकारेण धृते सति स कम्पः भवति पुनर् वह्नौ निष्कम्पः स्वस्थो भवति अभ्र सत्त्व द्रुतस्य लक्षणम् इति

अभ्र जीर्ण रसः एवंविधो भवति अभ्रं जीर्णं यस्मिन् स तथा उक्तः

तत् एव आह कपिल इत्यादि

पुनर् निष्कम्पः स्वस्थः पुनर् गति रहितः पक्षच्छिन्नः इति लक्षणानि अभ्र जीर्णस्य भवन्ति

पुनर् एवंविधः रसः अभ्र जीर्णः विज्ञातव्यः
कुतः विलसत् मात्रात् दृष्टि गोचर त्वात्

स पुनर् अस्य सूतराजस्य स्वयं स्फुरति प्रकाशत इति

सुवर्ण भू दान समान धर्मे नरो लभेत् सूतक दर्शनेन इति

दुःखम् आधि व्याधि आत्मकेन द्विविधं पुनर् आधिभौतिक अधिदैविक आध्यात्मिक भेदात् च त्रिविधम्

कविना अनेन अनुमानेन लोक प्रतीतः क्रियते

अन्यथा अन्य प्रकारेण शांकर प्रादुर्भावम् विना पाप _ कुष्ठं सुर गुरु गो द्विज हिंसा पाप कलाप उद्भवम् कथं शमयति

तस्य इत्यादि
सः यः एतत् एवम् अमृतम् वेद वसूनाम् एव एकः भूत्वा अग्निना एव मुखेन एतत् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यति

न वै देवाः अश्नन्ति न पिबन्ति

एतत् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यन्ति

एतस्मात् रूपात् उदेति

सः एतत् एव रूपम् अभिसंविशति

ते एतत् एव रूपम् अभिसंविशन्ति

एतस्मात् रूपात् उद्यन्ति
बाह्यद्रुतिं प्रशंसन् आह बाह्यद्रुतिर् इत्यादि

किंविशिष्टा अति विमला निर्मलतरा

दुष्प्राप्य त्वात् बाह्यद्रुतिः इह विरला

द्रुतिः द्विधा उक्ता गर्भद्रुतिः बाह्यद्रुतिः च इति

गर्भद्रुतिः पूर्वम् उक्ता बाह्यद्रुतिर् अधुना अभिधीयते

एषा च पुनः केषांचिद् एव सिद्धानां स्फुरति सिद्धा रस विद्या पारगाः नित्यनाथ आदयः तेषां ते जानन्ति इति
दिवम् एव भगवो राजन्न् इति ह उवाच

एष वै सु तेजाः आत्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपास्से

औपमन्यव कं त्वम् आत्मानम् उपास्स इति

तस्मात् तव सुतं प्रसुतम् आसुतं कुले दृश्यते
तम् अङ्गिरसम् ऋषिम् अभ्यश्राम्यद् अभ्यतपत् समतपत्

तेभ्यः श्रान्तेभ्यस् तप्तेभ्यः संतप्तेभ्यो यान् मन्त्रान् अपश्यत् स आङ्गिरसो वेदो ऽभवत्

तेभ्यः श्रान्तेभ्यस् तप्तेभ्यः संतप्तेभ्यो दशतयान् आङ्गिरसान् आर्षेयान् निरमिमीत षोडशिनो ऽष्टादशिनो द्वादशिन एक ऋचान् द्वि ऋचान् तृचांश् चतुर् ऋचान् पञ्च ऋचान् षडर्चान् सप्त ऋचान् इति

तान् अङ्गिरस ऋषीन् आङ्गिरसांश् च आर्षेयान् अभ्यश्राम्यद् अभ्यतपत् समतपत्

स य इच्छेत् सर्वैर् एतैर् अङ्गिरोभिश् च आङ्गिरसैः च कुर्वीय इति एतया एव तन् महाव्याहृत्या कुर्वीत

सर्वैर् ह वा अस्य एतैः अङ्गिरोभिः च आङ्गिरसैः च कृतं भवति य एवं वेद यश् च एवम् विद्वान् एवम् एतया महाव्याहृत्या कुरुते
तास् त्वा देवीर् जरसे संव्ययन्त्व् आयुष्मती इदम् परिधत्स्व वास इति

परि इदम् वासो अधिधाः स्वस्तये ऽभूर् आपीनाम् अभिशस्ति पावती

अथ अस्याः अग्रेण ज्ञाति कुलम् अग्निम् उपसमाधाय आघारौ आघार्य आज्यभागौ जुहोत्य् अग्नये जनि विदे स्वाहा इति उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे सोमाय जनि विदे स्वाहा इति दक्षिण अर्ध पूर्व अर्धे

शतं च जीव शरदः सुवर्चा रायः च पोषम् उपसंव्ययस्व इति

शतं च जीव शरदः पुरूचीर् वसूनि च आर्या विभजासि जीवती इति

बृहस्पतिः प्रयच्छद् वास एतत् सोमाय राज्ञे परिधातवा

परिधत्त धत्त वाससा एनाम् शतायुषीं कृणुत दीर्घम् आयुः

जरां गच्छासि परिधत्स्व वासो भवा कृष्टीनाम् अभिशस्ति पावती

तत एता आहुतीर् जुहोति

या तिरश्ची या अनूची संराधन्यै प्रसाधन्यै सदसस्पतिं युक्तो वह जातवेद इति

अथ एनाम् परिधापयति

स्नातायै वाससी प्रयच्छति
मा ब्राह्मण अग्रतस् कृतम् अश्नीयाद् विषवद् अन्नम् अन्न काम्या

वत्सः प्रथम जः ग्रीष्मे वासः शरदि दक्षिणा

प्राचीनं अग्नेः गृह्याभ्यो देव जामिभ्यः इति

अग्नय इन्द्र अग्निभ्याम् वास्तोष्पतये प्रजापतये ऽनुमतय इति हुत्वा

सौम्यं तन्वत् श्यामाकम् शरदि

प्राशितम् अनुमन्त्रयते

अथ यजमानः प्राशित्रं गृह्णीते

स्रक्तिषु वासुकये चित्रसेनाय चित्ररथाय तक्ष उपतक्षाभ्याम् इति

देवानां देवो ब्राह्मणो भावो नाम एष देवता इति

सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजूर् अग्नये स्वाहा

आग्रयणे शान्त्युदकं कृत्वा यथर्तु तण्डुलान् उपसाद्य

स नः पितो मधुमाꣳ आविवेश शिवस् तोकाय तन्वो न एहि इति

शक्त्या वा दक्षिणां दद्यात्

उद धाने धन्वन्तरये समुद्राय ओषधि वनस्पतिभ्यः द्यावापृथिवीभ्याम् इति

तयोर् बलि हरणम्

समन्तम् अग्नेर् आशायै श्रद्धायै मेधायै श्रियै ह्रियै विद्याया इति

मह्यं भूत्यै मह्यं पुष्ट्यै मह्यं श्रियै मह्यं ह्रियै मह्यं यशसे मह्यम् आयुषे मह्यम् अन्नाय मह्यम् अन्नाद्याय मह्यं सहस्र पोषाय मह्यम् अपरिमित पोषाय इति

स मे जरां रोगम् अपनुद्य शरीराद् अनामया एधि मा रिषाम इन्दो इति

भूयो ऽभ्युद्धृत्य ब्राह्मणान् भोजयेत्

अथ प्राश्नाति

द्विः प्रोक्षन् प्रदक्षिणम् आवृत्य अन्तर् उपातीत्य द्वारे

सजूर् इन्द्र अग्निभ्याम् सजूर् द्यावापृथिवीभ्यां सजूर् विश्वेभ्यो देवेभ्यः सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजूः सोमाय स्वाहा इति एक हविः वा स्यान् नाना हवींषि वा

निष्क्रम्य बहिः प्राचीनं ब्रह्मणे वैश्रवणाय विश्वेभ्यो देवेभ्यः सर्वेभ्यो देवेभ्यो विश्वेभ्यो भूतेभ्यः सर्वेभ्यो भूतेभ्य इति बहुशो बलिं हरेत्
य उ एव प्रैषान् वर्षीयसो वर्षीयसो वेद स उ एव तान् साधीयो वेद नष्टैष्यं ह्य् एतद् यत् प्रैषाः

तं वित्तं ग्रहैर् व्यगृह्णत यत् वित्तम् ग्रहैर् व्यगृह्णत तद् ग्रहाणां ग्रह त्वम्

महद् वाव नष्ट एषी अभ्य् अल्पं वा इच्छति यतरो वाव तयोर् ज्याय इव अभीच्छति स एव तयोः साधीय इच्छति

तं पुरोरुग्भिः प्रारोचयन् यत् पुरोरुग्भिः प्रारोचयंस् तत् पुरोरुचाम् पुरोरुच् त्वम्

यज्ञो वै देवेभ्य उदक्रामत् तं प्रैषैः प्रैषम् ऐच्छन् यत् प्रैषैः प्रैषम् ऐच्छंस् तत् प्रैषाणाम् प्रैष त्वम्
अदितिर् द्यौर् अदितिर् इन्द्राणी पत्या इति ओदनयोः शाक पलल अक्तयोः

अथ इन्द्राण्याः

गोलका रुद्र देवत्याः

अथ फाल्गुन्यां तैल अपूपस्य जुहोति

प्र ससाहिष इति तुण्डिलस्य जुहोति
तांस् त्रिवृता व्रात्यस्तोमेन याजयित्वा विवाहयेयुः

मिन्दाहुती हुत्वा जयान् अभ्यातानान्

आ षोडशात् ब्राह्मणस्य अन् आत्ययः इत्य् आ द्वाविंशात् क्षत्रियस्य आ चतुर्विंशाद् वैश्यस्य अतस् ऊर्ध्वं पतितसावित्रीका भवन्ति

यद्य् एक होमे सर्वाणि कर्माण्य् उपपादयेत् प्रधान आदौ द्वे द्वे मिन्दाहुती जुहुयात्

अथ ऋतु संवेशन आदि जन्म प्रभृति वा कुमारः क्रिया अभिलुप्तः स्याद् उपनयनं च एकम् स्यात् तासां पृथक् पृथक् क्रियाणां करणं न च एक होमे सर्वाणि कर्माण्य् उपपादयेत्

क्रिया मयम् हि ब्राह्मण्यं न अक्रियम् ब्रह्म उच्यते न अक्रियम् ब्रह्म उच्यते इति

कन्यानां च एव जन्म आदि कर्तव्याः कर्म मङ्गलाः
संवेद्यते संस्क्रियते संस्कार विद्भिः इति संवादी

गगन चारण अनन्तरम् अन्य उत्कृष्ट प्रकारः निर्दिश्यते इति भावः

गगन चारणम् निर्दिश्य अन्य संस्कारम् स्तुवन् आह इत्थम् इत्यादि

मया ग्रन्थकर्त्रा अस्मिन् शास्त्रे संवादी प्रकारः अग्रिम प्रकरणे सत्त्व निष्कासन रूपः निर्दिश्यते निर्देशः क्रियते
कुहूर् देवानाम् अमृतस्य पत्नी हव्या नो अस्य हविषो जुषेत

कुहूं देवीं सु कृतम् विद्मना अपसम् अस्मिन् यज्ञे सु हवा जोहवीमि

सा नो रयिं विश्व वारम् नि यच्छाद् ददातु वीरम् शतदायम् उक्थ्यम्
संबुद्धौ इति किम् इत्य् अयम् आह

इतौ इति किम् वायो ऽत्र

ओ त् इति वर्तते

भानो इति भानो इति

वायो इति वायो इति

अत्र अनुकार्य अनुकरणयोः भेदस्य अ विवक्षित त्वात् असति अर्थवत् त्वे विभक्तिः न भवति
अभूत् उषाः रुशत् पशुः इति उषसः रूपम् आ अग्निः अधायि ऋत्वियः इति अग्नेः अयोजि वाम् वृषण्वसू रथः दस्रौ अमर्त्यः माध्वी मम श्रुतम् हवम् इति अश्विनोः

अभूत् उषाः रुशत् पशुः इति उत्तमया परिदधाति

यथाछन्दसम् अनूच्यः प्रातरनुवाकाः

एकादश प्रयाजाः एकादश अनुयाजाः एकादश उपयाजाः एते असोमपाः पशु भाजनाः

उभय्यः ह अस्य एताः देवताः प्रीताः अभीष्टाः भवन्ति यः एवम् वेद

अष्टौ वसवः एकादश रुद्राः द्वादशा आदित्याः प्रजापतिः च वषट्कारः च एते देवाः सोमपाः

प्रजापतेः वै एतानि अङ्गानि यत् छन्दांसि

पशूनाम् अवरुद्ध्यै

एषः उ एव प्रजापतिः यः यजते

यत् एव अस्य बृहती मध्यात् न एति इति ब्रूयात् तेन इति

यजमानम् एव तत् द्वि प्रतिष्ठम् चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति

त्रयस्त्रिंशत् वै देवाः सोमपाः त्रयस्त्रिंशत् असोमपाः

आहुति भागाः वै अन्याः देवताः अन्याः स्तोम भागाः छन्दः भागाः

अर्धर्चशः एव अनूच्यः यथा एव एनम् एतत् अन्वाह प्रतिष्ठायै एव

तत् आहुः यत् व्यूढः प्रातरनुवाकः कथम् अ व्यूढः भवति इति

तत् आहुः यत् त्रीन् क्रतून् अन्वाह आग्नेयम् उषस्यम् आश्विनम् कथम् अस्य एकया ऋचा परिदधतः सर्वे त्रयः क्रतवः परिहिताः भवन्ति इति

तस्मात् अर्धर्चशः एव अनूच्यः

चतुष्पादाः पशवः

अथ यत् स्तुवन्ति च शंसन्ति च तेन स्तोम भागाः छन्दः भागाः

सोमेन सोमपान् प्रीणाति पशुना असोमपान्

पच्छस् अनूच्यः प्रातरनुवाकः

उभय्यः ह अस्य एताः देवताः प्रीताः अभीष्टाः भवन्ति यः एवम् वेद
रुद्धा अहम् अस्मि इति एवम् एव

आगतेष्व् इत्य् एके

अत्र अर्घ्यम् इत्य् आहुः

प्रोक्ते नक्षत्रे षड् आज्य आहुतीः जुहोति लेखा सन्धिषु इत्य् एतद् प्रभृतिभिः

अनुमन्त्रिता गुरुं गोत्रेण अभिवादयते

ध्रुवम् असि ध्रुवा अहम् पति कुले भूयासम् अमुष्य असौ इति पति नाम गृह्णीयाद् आत्मनश् च

गौर् दक्षिणा

हविष्यम् अन्नं प्रथमं परिजपितं भुञ्जीत

हुत्वा उपोत्थाय उपनिष्क्रम्य ध्रुवं दर्शयति

तस्मिन्न् एनां वाग्यताम् उपवेशयन्ति

सो ऽस्या वाग्विसर्गः

उद्धृत्य स्थालीपाकं व्युह्य एक देशम् पाणिना अभिमृशेत् अन्न पाशेन मणिना इति

सा खल्व् आस्त एव आ नक्षत्र दर्शनात्

श्वो भूते वा समशनीयं स्थालीपाकं कुर्वीत
तत् परिहिताः परिधयः

मदन्तीभिर् मार्जयते

विष्ण्व् असि वैष्णवं धाम प्राजापत्यम् इत्य् आज्यम् अभिमन्त्रयते

यद् आतिथ्याया बर्हिस् तद् उपसदां तद् अग्नीषोमीयस्य

तद् एव प्रस्तर परिधि इति विज्ञायते

दक्षिणतस् तिष्ठन्न् आहवनीयम् अभिमन्त्रयते ऽग्ने व्रत पते त्वं व्रतानां व्रत पतिः असि इति

एषा सदत् इति मन्त्रं संनमति

उपसदा वा पूर्वम्

वाग्यतः पात्राणि संमृशति

प्रोक्षणीर् अभिमन्त्र्य ब्रह्माणम् आमन्त्र्य इध्मम् वेदिं च प्रोक्ष्य प्रोक्षणी अवशेषम् निनीय अग्निम् अभिमन्त्र्य पूर्वाम् आघार समिधम् आधाय अन्तर्वेदि ध्रुवां सादयित्वा स्रुवं सादयति

संतरां मेखलां समायच्छते

प्रोक्षणीः संस्कृत्य ब्रह्माणम् आमन्त्र्य पात्राणि प्रोक्ष्य हविष्कृता वाचं विसृज्य बर्हिषो दर्भान् एव स्तम्बयजुर् हरति

ततो ऽवान्तरदीक्षाम् उपैति

दश दारुम् इध्मं करोति

तप्त व्रतः भवति
अहम् वै त्वत् उत्तरा अस्मि

द्वारौ भगस्य इमौ ऊरू

अध त्वम् उपधिः मम

बन्धः च इमौ उपधिः च

मृगः तृष्यन् इव आ चर

यथा मृगम् रोपयसि तिरस् चर्म अतिविध्यसि एव त्वम् उग्रे ओषधे अमुम् रोपय माम् अभि
तद् अप्य् एतद् ऋचा उक्तम् स्रुताद् यम् अत्रिर् दिवम् उन्निनाय

स ह उवाच दक्षिणीया मे प्रजा स्याद् इति

दिवि त्वा अत्रिः अधारयत् सूर्या मासाय कर्तव इति

तं ह उवाच वरं वृणीष्व इति

किमुपज्ञ आत्रेयो भवति इति

तस्माद् आत्रेयाय प्रथमं दक्षिणा यज्ञे दीयन्त इति ब्राह्मणम्

तद् अत्रिर् अपनुनोद

तद् अत्रिर् अन्वपश्यत्
कैः कृत्वा कृष्णागरु नाभि सितैः

पूर्व उक्तानाम् मेलनम् आह कृष्ण इत्यादि

कृष्णागरु कस्तूरिका घनसारैः कृत्वा न केवलम् एतैः रसोन सित रामठैः च लशुन शर्करा हिङ्गुभिः पुनः स्त्री कुसुम पलाश बीज रसैः स्त्री कुसुमम् च पलाशस्य बीजानि च रसः च इति द्वंद्वः एतैः त्रिभिः योगैः पृथक् भूतैः मिलन्ति सर्वैः च इति

इमा द्रुतयः स उष्ण तुष करीष आदिना तापिते खल्वे मृदिताः सत्यो मिलन्ति रसेन सह तथा कार्यम्
यदा राखन्द्यौ वदतो ग्राम्यं मङ्कीर दाशकौ

उपस्थान् उपहत्य दक्षिणान् एव पदो निघ्नन्ति

उपस्थान् उपहत्य दक्षिणान् एव पदो निघ्नन्ति

ननु गावो मङ्कीरस्य गङ्गाया उदकं पपुः

पपुः सरस्वत्यै नद्यै ताः प्राचीर् उज्जगाहिरे है महाꣳ इदं मध्व् इति

तम् इन्द्र परितातृपीर् है महाꣳ इदं मध्व् इति

तेषां य एव प्रायणीयो ऽतिरात्रः स उदयनीयः

ता अत ऊर्ध्वम् इदं मध्व् इदं मध्व् इदं मध्व् इत्य् एव परियन्ति

इदम् एव मधु सारघम् अयं सोमः सुतो बृहत्

द्वितीयं परीतानां प्रथमाम् एव वाचयति

गाव एव सुरभयो गावो गुग्गुलु गन्धयः

तृतीयं परीतानां प्रथमाम् एव वाचयति

गावो घृतस्य मातरस् ता इह सन्तु भूयसीर् है महाꣳ इदं मध्व् इति

सत्त्राद् उदवसाय ज्योतिष्टोमेन अग्निष्टोमेन चतुष्टोमेन पृष्ठशमनीयेन सहस्र दक्षिणेन एकैकः यजेत
यद् गां ददाति वैश्वदेवी वै गौः

अग्नेर् एव तेन प्रियं धाम उपैति

यन् मध्यतः प्रतिहर्त्रे दद्यान् मध्यतो रुद्रम् अन्ववयजेत्

अथ उ ज्योतिर् उपरिष्टात् धारयति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

रुद्रम् एव तन् निरवजयति

यद् आत्रेयाय हिरण्यं ददाति तम एव तेन अपहते

सूर्यस्य एव तेन प्रियं धाम उपैति

अन्ततः प्रतिहर्त्रे देयम्

तद् अत्रिर् अन्वपश्यत्

यत् हिरण्यम् ददात्य् आयुस् तेन वर्षीयः कुरुते

यद् अनो वा रथो वा ददाति शरीरं तेन

तद् अत्रिर् अपनुनोद

विश्वेषाम् एव तद् देवानां तेन प्रियं धाम उपैति
वृत्तिश् चेद् न अन्तरेण शूद्रात्

प्रशस्तानां स्व कर्मसु द्विजातीनां ब्राह्मणो भुञ्जीत

गोश् च क्षीरम् अनिर्दशायाः सूतके

लोहिता व्रश्चनाः

प्रतिगृह्णीयाच् च

स्यन्दिनी यमसू संधिनीनाम् च

विवत्सायाश् च

अपङ्क्त्यानां प्राक् दुर्वालात्

वृथक् अन्न आचमन उत्थान व्यपेतानि

निचु दारु बक बलाका शुक मद्गु टिट्टिभ मान्धाल नक्त चराः अभक्ष्याः

उभय तोदत् केशि अलोम एकशफ कलविङ्क प्लव चक्रवाक हंसाः

पञ्चनखाश् च अशल्यक शश श्वाविध् गोधा खड्ग कच्छपाः

अपन्नदत् अवसन्न वृथामांसानि

अनर्चितं च

नित्यम् आविकम् अपेयम् औष्ट्रम् ऐकशफं च

भ्रूण घ्न अवेक्षितम्

धेनु अनड्वाहौ च

शुक्तं केवलम् अदधि

केश कीट अवपन्नम्

सम असमाभ्याम् विषम समे पूजातः

पितृ देव गुरु भृत्य भरणे अपि अन्यत्

एध उदक यवस मूल फल मधु अभया अभ्युद्यत शय्या आसन आवसथ यान पयस् दधि धाना शफरी प्रियङ्गु स्रज् मार्ग शाकानि अप्रणोद्यानि सर्वेषाम्

किसलय क्याकु लशुन निर्यासाः

पुनः सिद्धम्

मत्स्याश् च अविकृताः

भाव दुष्टम्

पशु पाल क्षेत्र कर्षक कुल संगत कारयितृ परिचारकाः भोज्य अन्नाः

वणिक् च अशिल्पी

_ उपघ्रातम्

व्याल हत अदृष्ट दोष वाच् प्रशस्तान् अभ्युक्ष्य उपयुञ्जीत उपयुञ्जीत
अपक्रामन् पौरुषेयाद् वृणानो दैव्यं वचः

प्रणीतीर् अभ्यावर्तस्व विश्वेभिः सखिभिः सह
यथा ऽसो मम केवलो न अन्यासाम् कीर्तयाश् चन

अभि त्वा मनु जातेन दधामि मम वाससा
प्रजापतिः प्रजाभ्य ऊर्जं व्यभजत्

न सामन्याम् आर्तिम् आर्च्छति न साम्नो हीयते य एवं विद्वान् साम्ने नमस्करोति

ताम् अन्वारभत आयोष् ट्वा सदने सादयाम्य् अवतश् छायायां समुद्रस्य हृदये नमः समुद्राय नमः समुद्रस्य चक्षसे मा मा योनोर्वां हासीर् इति

न एनम् साम आवहते

य एव एनम् उपवदति स आर्तिम् आर्च्छति

प्राजापत्य उदुम्बरः

यद् उद्गाता प्रथमेन कर्मणा औदुम्बरीम् अन्वारभते स्वया एव तद् देवतया आत्मानम् आर्त्विज्याय वृणीते

मा मा योनोर्वां हासीर् इति साम वै योनोर्वां साम्न एव एतत् नमस्करोत्य् आर्त्विज्यं करिष्यन्

वृणते ऽन्यान् ऋत्विजो न उद्गातारम्

यद् आह आयोष् ट्वा सदने सादयामि इति यज्ञो वा आयुस् तस्य एतत् सदनं क्रियते

नमः समुद्राय नमः समुद्रस्य चक्षस इति वाग् वै समुद्रो मनः समुद्रस्य चक्ष एताभ्याम् एव एतत् देवताभ्यां नमस्करोत्य् आर्त्विज्यं करिष्यन्
यथा घटे निष्पाद्ये मृदः पिण्डीभाव आदौ

अम्बु उदकं योनिः विपरिणाम कारणम् यस्य तत् अम्बु योनि

विशेषः परस्परम् सो ऽपि तत एव

यथा पिण्डीभूताया मृदो मणिक करक शराव आदि भेदः
उन्मत्तो धत्तूरः स्नुही सेहुण्ड भेदः अर्कः रविः विषमुष्टिर् महानिम्बम्

हयारिः करवीरः

देवकाष्ठं देवदारु स्पष्टम् अन्यत्

प्रत्येकेन औषध रसेण दिनं दिनं मर्द्यम् एवं सप्त दिनम् मर्द्यं वस्त्र वेष्टितम् तद् गोलम् वालुकायन्त्र गम् च स्वेद्यं पाच्यम् इति अर्थः
सत्सु अपि सर्वेषु एकस्य एव प्रयोजक त्वे हेतुम् आह यत् यत् इति

बलं च द्विविधं कृत्रिमम् अ कृत्रिमम् च

मात्र आधिक्येन सहाय सम्पत्त्या च कृतं कृत्रिमं स्वाभाविकम् अ कृत्रिमम्

बलवत् त्वेन बल आधिक्येन
यमं ऋत्वा ते पराञ्चो व्यथन्तां प्रत्यग् एनान् प्रतिसरेण हन्मि

ब्रह्म ऋत्वा ते पराञ्चो व्यथन्तां प्रत्यग् एनान् प्रतिसरेण हन्मि

य उत्तरतो जुह्वति जातवेद उदीच्या दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्

य उपरिष्टात् जुह्वति जातवेद ऊर्ध्वाया दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्

ये अधस्तात् जुह्वति जातवेद उदीच्या दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्

ये अन्तरिक्षात् जुह्वति जातवेदो व्यध्वाया दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्

सूर्यम् ऋत्वा ते पराञ्चो व्यथन्तां प्रत्यग् एनान् प्रतिसरेण हन्मि

ये दिशाम् अन्तर्देशेभ्यो जुह्वति जातवेदः सर्वाभ्यो दिग्भ्यो ऽभिदासन्ति अस्मान्

वरुणम् ऋत्वा ते पराञ्चो व्यथन्तां प्रत्यग् एनान् प्रतिसरेण हन्मि

ये पश्चात् जुह्वति जातवेदः प्रतीच्या दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्

वायुम् ऋत्वा ते पराञ्चो व्यथन्तां प्रत्यग् एनान् प्रतिसरेण हन्मि

ये पुरस्तात् जुह्वति जातवेदः प्राच्या दिशो ऽभिदासन्त्य् अस्मान्
भद्रदारु देवदारु

नतं तगरम्

वीरतरादि विदार्यादी वक्ष्यमाणौ गणौ

संग्रहे तु भद्रदारु कुष्ठ तगर वरुण बला अतिबला आर्तगल कच्छुरा वाह्लीक कुबेराक्षी वत्सादनी अर्क अलर्क किंशुक कतक भार्ङ्गी कार्पासी वृश्चिकाली पत्तूर प्रभृतीनि विदार्यादिर् वक्ष्यमाण गणः वीरतरादिस् तृण आख्य वर्ज्यानि षट् पञ्चमूलानि च इति वात शमनानि

वात घ्न गणम् आह भद्रदारु नतम् इत्यादि

तयोः यानि पुनर् उक्तानि तानि द्विगुणं योज्यानि

इति
जानित्राम् इति बृहत् साम्नः

वसिष्ठो वै जीतो हत पुत्रः ऽकामयत बहुः प्रजया पशुभिः प्रजायेय इति

वसिष्ठस्य जनित्रे प्रजनन कामः कुर्वीत

तज् जनित्रम् इति रथन्तर साम्नः

ताभ्याम् अस्तुत

ते एते प्रजननी सामनी

ततो वै स बहुः प्रजया पशुभिः प्राजायत
यद् अभ्यवचरणो ऽभ्यवैषि स्वपन्तम् पुरुषम् अ कोविदम् अश्म मयेन वर्मणा वरुणो ऽन्तर्दधातु मा

यद् अभ्यवचरणो ऽभ्यवैषि स्वपन्तम् पुरुषम् अ कोविदम् लोह मयेन वर्मणा वरुणो ऽन्तर्दधातु मा

यक्ष्म राजन् मा मां हिंसीः

ग्रहो नाम असि विश्व आयुः तस्मै ते विश्वाहा नमो नमस् ताम्राय नमो वरुणाय नमो जिघांसते

न मां त्वं वेत्थ प्रद्रव

राजन् यक्ष्म मा हिंसीः

यद् अभ्यवचरणो ऽभ्यवैषि स्वपन्तम् पुरुषम् अ कोविदम् सुवर्ण मयेन वर्मणा वरुणो ऽन्तर्दधातु मा

तयोः संविदानयोः सर्वम् आयुर् अयान्य् अहम्

श्वेत अश्वः दर्शतो हरि नीलः ऽसि हरित स्पृशः समान बुद्धः मा हिंसीः

यद् अभ्यवचरणो ऽभ्यवैषि स्वपन्तम् पुरुषम् अ कोविदम् रजत मयेन वर्मणा वरुणो ऽन्तर्दधातु मा
व्याख्यातः पात्र विनियोगः ऽपि यथा एव शरीर अदर्शने

यद्य् एव हितम् आयुस् तस्य अशेषम् प्रसंख्याय तावन्तं कालं तद् अस्य अग्निहोत्रम् हुत्वा अथ अस्य प्रायणीयेन प्रचरेयुः

स चेज् जीवन्न् आगच्छेत् कथं वा प्रोष्य आगताय यथाकार्यं कर्माणि कुर्यात्

स चेत् पुनर् अनुत्थः स्यात् तथा संस्थितम् एव अस्य तद् अग्निहोत्रं भवति

स चेत् स्वयम् उत्थः स्यात् पुनर् अस्य अग्नीन् आधाय अद्भुतानि वाचको जपम्

इति ह श्रुतिर् भवति

अथ ह यं जीवन् न श्रुतिपथं गच्छेत् कियन्तम् अस्य कालम् अग्निहोत्रं जुहुयुः

इति हुत्वा मार्जयित्वा ततो ऽयम् आगतः कर्माणि कुर्यात्
अथ इतरतस् भुञ्जीरन्

अथ इमानि द्रव्य उपयोगानि यथा एतत् कृष्णविषाणया कण्डूयनं कृष्णाजिन आसनं दण्ड धारणम् इति

दुग्धे व्रते नक्षत्रं दृष्ट्वा व्रतं कृणुत इति वाचं विसृजति

न अस्य अन्नम् अद्याद् आ अग्नीषोमीयात्

न एनम् अभिवदेत्

अपि वा आदितस् एव यज्ञ अर्थम् उत्कल्प्य दीक्षेत

एष्ट्री स्थ इति चतस्रो ऽङ्गुलीर् उत्सृजति

कामं संस्थिते ऽग्नीषोमीये हुतायां वा वपायां क्रीते वा राजनि

न पापं कीर्तयेत्

दीक्षित एव अभिवदेत्

सर्वेषां त्व् एव उपसत्सु स्तन विभागः

यवागू राजन्यस्य व्रतम् आमिक्षा वैश्यस्य पयो ब्राह्मणस्य

तान्य् एतानि दैक्षाणि व्रतानि

न अस्य नाम गृह्णीयात्

पयः व्रता पत्नी ब्रह्मचारिणी भवति

यद् अन्यत्र कृष्णाजिनाद् आसीत देव अञ्जनम् अगन् यज्ञस्य मा आशीः अवत्व् इत्य् एतद् अभिमन्त्रयेत
जितम् अस्माकम् उद्भिन्नम् अस्माकम् अभ्यष्ठां विश्वाः पृतना अरातीः

तद् अग्निर् आह तद् उ सोम आह पूषा मा धात् सु कृतस्य लोके

वस्योभूयाय वसुमान् यज्ञो वसु वंसिषीय वसुमान् भूयासं वसु मयि धेहि

अगन्म स्वः स्वर् अगन्म सं सूर्यस्य ज्योतिषा अगन्म
मातरः सप्त मातरः देव्यो दक्षिण्य आदयः ता अपि न उच्चाटयेत्

तत् च आह वर्जित इत्यादि

वर्जित चिन्ता कोपः इति चिन्ता च कोपः च इति चिन्ता कोपौ तौ वर्जितौ येन सः एवंविधः सन् सुख अम्बुना सुख उष्ण अम्बुना स्नानं कुर्यात्

ग्रह राक्षस भूतानि न उच्चाटयेत् ग्रहणात् ग्रहाः पिशाच आदयः ज्वरो रोगराजः राक्षसाः क्रव्यादाः भूतानि देवयोनयः एतानि न उच्चाटयेत् स्व स्थानात् न चालयेत्