tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
देवानाम् यद् भवान् नेता सर्व कार्य पुरोगमः

अथ दिव्येन मधुरम् व्याजहार स्वरेण तम्

अक्षौहिण्यश् च शूराणां राज्ञां संग्राम शालिनाम्

प्रवाल पुष्प शबलाः फलवन्तश् च पादपाः

आकाशस्य उपरि रविर् द्वारं स्वर्गस्य भानुमान्

अहो मे सु प्रियम् कृष्ण यत् त्वं मानुष देहवान्

त्वया लोकान् इमाञ् जित्वा बलेर् हस्तात् त्रिभिः क्रमैः

भवता रक्षिता गावो गोभिर् लोकाश् च रक्षिताः

प्रसादं सागरा जग्मुर् ववुर् वाता जगत् हिताः

तत्र सोम गतिः च एव ज्योतिषां च महात्मनाम्

त्वया हि नित्यं रक्ष्यः स आहवेषु महत्सु च

पितृष्वसरि जातस् ते मम अंशः ऽहम् इव स्थितः

क्षिप्रं संसाध्यतां कंसः केशी च तुरग अधमः

गोप वेष धरम् विष्णुं परिजज्ञे पुरंदरः

ततः शरदि युक्तानां मौन मूकेषु बर्हिषु

शान्तिं सर्वे गमिष्यन्ति जल काल विचारिणः

मत्त क्रौञ्च प्रणादेषु मत्तेषु वृषभेषु च

त्वयि मानुष्यम् आपन्ने युक्तेन एवम् स्व तेजसा

अहं किल इन्द्रः देवानां त्वं गवाम् इन्द्र ताम् गतः

एष मे प्रथमः कृष्ण नियोगो गोषु यः कृतः

पितृष्वसरि कर्णं वै प्रसूतं सूत ताम् गतम्

मनुष्य लोकात् ऊर्ध्वं तु खगानां गतिर् उच्यते

कृष्णस्य साक्षात् त्रिदिवं जगाम त्रिदश ईश्वरः

स्वयं स्वयंभूर् भगवान् बुद्ध्या अथ वयसा अपि वा

अति दैवम् कृतं कर्म त्वया प्रीतिमता गवाम्

कृष्णस्य दर्शनं शक्रो रोचयामास विस्मितः

स ददर्श उपविष्टम् वै गोवर्धन शिला तले

दृष्ट्वा तम् अभिषिच्यन्तं गावस् ताः सह यूथपैः

सो ऽस्त्राणां पार तन्त्र ज्ञः श्रेष्ठश् चाप विकर्षणे

स हि सर्व गतः कृष्ण महा आकाश गतः महान्

मध्य स्थम् सलिल आरम्भम् कुर्वन्तीषु नदीषु च

अदितेर् गर्भ पर्याये पूर्वजस् ते पुरातनः

धृतो धृतिमता वीर निघ्नता उपद्रवम् गवाम्

अभितस् तन् महत् युद्धम् भविष्यति महीक्षिताम्

अभिषिक्तं तु तं गोभिः शक्रो गोविन्दम् अव्ययम्

विजयस्य अर्जुनः भोक्ता यशसा त्वं तु योक्ष्यसे

पाण्डोर् उपरमं च एव शाप अशनि निपात जम्

तद् गच्छ त्रिदिवं शक्र सुखाय त्रिदिवौकसाम्

कृष्ण कृष्ण महा बाहो ज्ञातीनां नन्दि वर्धन

सु उपविष्टम् शिला पृष्ठे शक्रः स व्रीडितो ऽभवत्

तेजस् तेजस्विनश् च एव यत् ते दर्शितवान् अहम्

मेघ रूपेण तत् सर्वं क्षन्तुम् अर्हसि मे विभो

तस्य अस्त्र चरितम् मार्गं धनुषो लाघवेन च

गवाम् एव हि गोलोको दुरारोहा हि सा गतिः

यच् च वक्ष्यति मां शक्र तनूजस् तव सो ऽर्जुनः

यथा हि पुंगवः श्रेष्ठो मग्ने धुरि नियुज्यते

सेत्स्यते वीर कार्य अर्थः न किंचित् परिहास्यते

नागानाम् उपरिष्टाद् भूः पृथिवी उपरि मानुषाः

अल्प वीर्य मदाः च एव ये च अन्ये मेघ नादिनः

भीमसेनं च जानामि वायोः संतान जाम् तनुम्

तं विविक्ते नग गतम् लोक वृत्तान्त तत्परम्

यद्य् अहं ते सुराश् च एव सत्यं च प्रियम् अच्युत

स ते रक्ष्यश् च मान्यश् च सख्ये च विनियुज्यताम्

एषाम् अर्धं प्रयच्छामि शरद् कालम् तु पश्चिमम्

कुन्त्या निर्यातयिष्यामि निवृत्ते भारते मृधे

समरे राज धर्मेण योजयिष्यन्ति मृत्युना

तं दृश्य बालं महता तेजसा दीप्तम् अव्ययम्

अति वृष्टिः कृता कृष्ण गवां वै सप्तरात्रिकी

कलम अवनत अग्रासु पक्व केदार पङ्क्तिषु

अरिष्टश् च मद आविष्टः राज राज्यम् ततः कुरु

गोषु च एव प्रहृष्टासु क्षरन्तीषु पयो बहु

एभिस् त्वम् अभिषिच्यस्व मया हस्त अवनामितैः

जानामि भवतो भावं जानाम्य् अर्जुन संभवम्

देवतानां कृतो राजा पुरा ज्येष्ठ क्रमात् अहम्

यां न विद्मो वयं सर्वे पृच्छन्तो ऽपि पितामहम्

कर्षकान् पुंगवैर् वाह्यैर् मेध्येन हविषा सुरान्

स्तनैः प्रस्नव संयुक्तैः सिषिचुः कृष्णम् अव्ययम्

द्रष्टव्यः स यथा अहम् वै त्वया मान्यश् च नित्यशः

मम उपरि यथा इन्द्रः त्वम् स्थापितो गोभिर् ईश्वरः

ब्राह्मे तपसि युक्तानां ब्रह्म लोकः परा गतिः

सत्येन उपेत्य देवा वै योजयन्ति रिपु क्षये
त्वद् वशे वर्तमानः स प्राप्स्यते विपुलं यशः

लोकस् त्व् अर्वाग् दुष्कृतिनां नाग लोकः तु दारुणः

त्वया ह्य् अनुगृहीतः स तव वृत्त अनुवर्तकः

मया सृष्टेषु मेघेषु युगान्त आवर्त कारिषु

मदं प्रसुस्रुवुर् नागा यातास् तोषं वने मृगाः

जाने पितृष्वसा दत्ता पाण्डोर् वसुमती पतेः

न त्वा अनुगन्तुम् शक्तो वै पङ्गुर् द्रुत गतिम् यथा

ततः शक्रस् तु तान् गृह्य घटान् दिव्य पयोधरान्

पृथिव्यां पृथु राष्ट्रायाम् रमायां वर्ष संक्षये

धृतो वेश्म इव आकाशे को ह्य् एतेन न विस्मयेत्
नियमाः पञ्च सत्य आद्याः ब्राह्मम् आभ्यन्तरं द्विधा

षट्त्रिंशत् मात्रिकः श्रेष्ठः प्रत्याहारः च रोधनम्

ज्ञानं पूर्वं निवृत्तं स्यात् प्रवृत्तम् च अग्नि देव कृत्

अहिंसा प्रिय वादि त्वम् अपैशुन्यम् अरूक्ष ता

लघुः द्वादश मात्रः स्यात् चतुर्विंशतिकः परः

भिक्षा चर्या अथ शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च

ब्रह्मा उवाच

योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः क्षत्र एव च

तृतीयो अन्त्य आश्रमी प्रोक्तो योग मूर्तिम् समास्थितः

आसनं पद्मक आदि उक्तम् प्राणायामो मरुत् जयः

संध्या कर्म अग्नि कार्यम् च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणः

धर्मात् संजायते मोक्षो हि अर्थात् कामः ऽभिजायते

स्वाध्याये च एव निरतो वनस्थः तापस उत्तमः

यो ऽधीत्य विधिवत् वेदान् गृहस्थ आश्रमम् आव्रजेत्

यमाः पञ्च तु अहिंसा आद्याः अहिंसा प्राणि अहिंसनम्

सम्यक् च दम सम्पन्नः स योगी भिक्षुः उच्यते

शौचं तुष्टिः च सन्तोषस् तपश् च इन्द्रिय निग्रहः

अष्टाशीति सहस्राणाम् ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम्

योगिनाम् अमृत स्थानम् व्योम आख्यम् परम अक्षरम्

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्

शुश्रूषा एव द्विजातीनां शूद्राणां धर्म साधनम्

स्मृतं तेषां तु यत् स्थानम् तत् एव वनवासिनाम्

मुक्तिर् अष्ट अङ्ग विज्ञानात् संक्षेपात् तत् वदे शृणु

अमैथुनं ब्रह्मचर्यं सर्व त्यागः ऽपरिग्रहः

ब्रह्म विज्ञानम् आनन्दः स तत् त्वम् असि केवलम्

देवता अभ्यर्चनम् पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः

वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्मम् अनुवर्तताम्

कर्म संन्यासिनः केचिद् त्रिविधः पारमेष्ठिकः

ऋणानि त्रीणि अपाकृत्य त्यक्त्वा भार्या धन आदिकम्

अध्यापनं च अध्ययनम् षट् कर्माणि द्विजोत्तमे

क्षमा दमो दया दानम् अलोभ अभ्यासः एव च

संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वन वासिनः

सर्ग आदि कृत् हरिः च एव पूज्यः स्वायम्भुव आदिभिः

अहम् आत्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानम् अनन्तकम्

तपः तप्यति यो ऽरण्ये यजेत् देवान् जुहोति च

तृतीये च अन्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी

सम्यक् च ज्ञान वैराग्यम् धर्मो ऽयं भिक्षुके मतः

इति ध्यायन् विमुच्येत् ब्राह्मणो भव बन्धनात्

यतीनां यत चित्तानाम् न्यासिनाम् ऊर्ध्वरेतसाम्

अहं ब्रह्म अस्मि अहम् ब्रह्म अ शरीरम् अन् इन्द्रियम्

भैक्ष्यं श्रुतं च मौनि त्वम् तपो ध्यानं विशेषतः

योग अभ्यास रतः नित्यम् आरुरुक्षुः जित इन्द्रियः

गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं द्विजसत्तम

अहं ब्रह्म इति अवस्थानम् समाधिः ब्रह्मनः स्थितिः

सर्वेषाम् आश्रमाणाम् च द्वैविध्यं तु चतुर्विधम्

कारु कर्म तथा आजीवः पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः

कुटुम्ब भरणे युक्तः साधको ऽसौ गृही भवेत्

स्वाध्यायः स्यात् मन्त्र जापः प्रणिधानं हरेः यजिः

यः तु आत्म रतिः एव स्यात् नित्य तृप्तः महा मुनिः

संन्यासी स हि विज्ञेयो वानप्रस्थ आश्रमे स्थितः

एवं द्विधा त्रिधा अपि उक्तम् पुरणात् पूरकः स च

प्रवृत्तिः च निवृत्तिः च द्विविधं कर्म वैदिकम्

एकाकी यः तु विचरेत् उदासीनः स मौक्षिकः

ब्रह्मचारी उपकुर्वाणः नैष्ठिको ब्रह्म तत्परः

सत्यं भूत हितम् वाक्यम् अस्तेयम् स्व अग्रहम् परम्

आर्जवं च अनसूया च तीर्थ अनुसरणम् तथा

भूमौ मूल फल आशि त्वम् स्वाध्यायः तपः एव च

सप्तर्षीणां तु यत् स्थानम् स्थानं तत् वै वनौकसाम्

ब्रह्म आत्म चिन्ता ध्यानं स्यात् धारणा मनसो धृतिः

मन्त्र ध्यानात् गर्भो विपरीतो हि अगर्भकः

उदासीनः साधकः च गृहस्थो द्विविधो भवेत्

उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरण अन्तिकः

प्रथमा भावना पूर्वे मोक्षे तु अक्षर भावना

स्थानम् ऐन्द्रम् क्षत्त्रियाणां संग्रामेषु अपलायिनाम्

यो असौ आदित्य पुरुषः सो असौ अहम् अखण्डितम्
यद् कामाः ते जुहुमस् तन् नो अस्तु विशाम् पते

यस् त्वम् अग्ने प्रमत्तानां प्रणीत उपशाम्यसि

अथ यस्य वपाम् आहुतिं वा गृहीतां श्येनः शकुनिः श्वा वा अन्यः वा आहरेत् वातो वा विवमेत् का तत्र प्रायश्चित्तिः

द्विषन्तम् अग्ने द्विषतां च वित्तं गच्छ त्वम् आदाय परावतो ऽन्यान्

द्रप्सश् चस्कन्द इति अभिमन्त्र्य अथ आहवनीये आज्य आहुतीः जुहुयान् मनसे चेतसे धिय इति सूक्तेन

दर्भेण हिरण्यं बद्ध्वा अधि अधि गर्भं हिरण्यगर्भेण जुहुयात्

दिवं पृथिवीम् इत्य् अभिमन्त्र्य अथ आहवनीये आज्य आहुतीः जुहुयाद् वात वातु भेषजम् इति सूक्तेन

अमित्राणां श्रियं भूतिं ताम् एषां परिनिर्जहि

परि नः पातु विश्वतः

मा त्वा दभ्यन् यातुधानाः

अवदग्धं दुःस्वप्न्यम् अवदग्धा अरातयः सर्वाश् च यातुधान्यः

अथ अन्यत् बर्हिर् उपकल्प्य उदकेन संप्रोक्ष्य पुनः स्तृणाति

यं त्वम् अग्ने पुनस् त्वा आदित्याः रुद्रा वसव इत्य् अन्यं प्रणीय प्रज्वाल्य मम अग्ने वर्च इति सूक्तेन उपसमाधाय कर्म शेषम् समाप्नुयुः

प्रजां द्विषद्भ्यो नय दक्षिणेन

पित्र्ये प्रणीत उपशाम्यमानः पाप्मानम् अग्ने तम् इतो नुदस्व

अथ यस्य अष्टापदी वशा स्यात् का तत्र प्रायश्चित्तिः

अथ यस्य अ समाप्ते कर्मणि तान्त्रिको ऽग्निर् उपशाम्येत् का तत्र प्रायश्चित्तिः

यथा अमुम् सा गर्भम् अभ्यश्चोतयद् यथा अमुम् गर्भं स दर्भम् इव स हिरण्यम् तम् उद्धृत्य प्रक्षाल्य अनुपदम् श्रपयित्वा प्राच् शिरसम् उदक् पाद्यम् कामसूक्तेन जुहुयाद् वा इति अष्टभिर् नभस्वतीभिर् हिरण्यगर्भेण वा

तद् वै पुराणम् अभिनवं स्तृणीष्व वासः प्रशस्तं प्रति मे गृहाण इति

इदं बर्हिर् अमृतेन इह सिक्तं हिरण्मयं हरितं तत् स्तृतं नः

दर्भो राजा समुद्रियः

सु कल्पम् अग्ने तत् त्वया पुनस् त्वा उद्दीपयामसि इति उच्यमाने ऽग्निं प्रणीय प्रज्वाल्य इन्द्रस्य कुक्षिर् असि इति द्वाभ्यां समिधाव् अभ्यादध्यात्

अथ यस्य सोम ग्रहः गृहीतो ऽतिस्रवेत् का तत्र प्रायश्चित्तिः

मा ब्रध्नः शर्मभिः ष्टुहि

पित्र्ये प्रणीत उपशाम्यमान इह प्रजां दीर्घम् आयुश् च धेहि

अथ यस्य पित्र्ये प्रणीतो ऽग्निर् उपशाम्येत् का तत्र प्रायश्चित्तिः
नदीम् यन्तु अप्सरसः अपाम् तारम् अवश्वसम्

ताभिः हविरदान् गन्धर्वान् अवका आदान् व्यृषतु

अजशृङ्गि अज रक्षः

यत्र वः प्रेङ्खाः हरिताः अर्जुनाः उत यत्र आघाताः कर्कर्यः संवदन्ति तत् परेत अप्सरसः

ताभिः हविरदान् गन्धर्वान् अवका आदान् व्यृषतु

जायाः इद् वः अप्सरसः

प्रतिबुद्धाः अभूतन

भीमाः इन्द्रस्य हेतयः शतम् ऋष्टीः हिरण्ययीः

अप धावत अमर्त्याः

प्रतिबुद्धाः अभूतन

अपि यामि शेपः

आनृत्यतः शिखण्डिनः गन्धर्वस्य अप्सरा पतेः भिनद्मि मुष्कौ

प्रतिबुद्धाः अभूतन

गुग्गुलूः पीला नलदी औक्षगन्धिः प्रमन्दनी तत् परेत अप्सरसः

सर्वान् गन्धेन नाशय

यत्र अश्वत्थाः न्यग्रोधाः महा वृक्षाः शिखण्डिनः तत् परेत अप्सरसः

त्वया जघान कश्यपः त्वया कण्वः अगस्त्यः

पिशाचान् सर्वान् ओषधे प्र मृणीहि सहस्व च

त्वया वयम् अप्सरसः गन्धर्वान् चातयामहे

भीमाः इन्द्रस्य हेतयः शतम् ऋष्टीः अयस्मयीः

मर्त्यान् मा सचध्वम्

अवका आदान् अभिशोचान् अप्सु ज्योतय मामकान्

तम् इतस् नाशयामसि ब्रह्मणा वीर्यावता

अजशृङ्गी अराटकी तीक्ष्ण शृङ्गी व्यृषतु

त्वया पूर्वम् अथर्वाणः जघ्नुः रक्षांसि ओषधे

गन्धर्वाः पतयः यूयम्

आ इयम् अगन् ओषधीनाम् वीरुधाम् वीर्यावती
तत् कस्य हेतोः न हि ते अल्प बुद्धयः ज्ञास्यन्ति प्रज्ञापारमिता आहारिका सर्वज्ञ ज्ञानस्य इति

धार्मश्रवणिकश् च श्रोतु कामः भविष्यति

धार्मश्रवणिकाश् च अल्प इच्छः संतुष्टः प्रविविक्तो ऽर्थं वा न दातु कामः भविष्यति

स्मृतिं न प्रतिलप्स्यन्ते

अयम् अपि सुभूते प्रज्ञापारमितायाम् अन्तराय उत्पत्स्यते उद्दिश्यमानायाः सु आध्याय्यमानायाः यावत् लिख्यमानायाः

स सूर्याचन्द्रमसोः विमान प्रमाणम् मण्डलं पर्येषेत

पुनर् अपरम् सुभूते धार्मश्रवणिकश् च श्राद्धो भविष्यति इमां प्रज्ञापारमितां श्रोतु कामः अर्थम् अवबोद्धु कामः ऽर्थं दातु कामः ऽर्थं परित्यक्तु कामः

ये च सूत्रान्ताः श्रावक भूमिम् अभिवदन्ति प्रत्येकबुद्ध भूमिम् अभिवदन्ति अल्प उत्सुक विहारि तया तान् पर्येषितव्यान् मंस्यन्ते

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

तत् यथा अपि नाम सुभूते रत्न अर्थिकः पुरुषो महा समुद्रम् दृष्ट्वा न अवगाहेत रत्नानि न निध्यायेत् न अध्यालम्बेत

पुनर् अपरम् सुभूते ये ऽपि ते भिक्षवो धर्म भाणकाः ते एकाकिता अभिरताः भविष्यन्ति

बुद्ध परिग्रहेण उद्ग्रहीष्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति प्रवर्तयिष्यन्ति देशयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति उद्देक्ष्यन्ति सु आध्यास्यन्ति लेखयिष्यन्ति अन्तशस् लिखिष्यन्ति इति

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् शक्या पुनर् भगवन् प्रज्ञापारमिता लिखितुम् भगवान् आह नो हि इदम् सुभूते

तत् कस्य हेतोः न हि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवम् शिक्षितव्यं यथा श्रावक यानिकाः प्रत्येकबुद्ध यानिकाः वा पुद्गलाः शिक्षन्ते

न खलु पुनः सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन उपाय कुशलेन तेभ्यः स्पृहा उत्पादयितव्या

धर्म भाणकस्य च तानि सूत्राणि धर्म आन्तरायिक तया न सम्भविष्यन्ति न अवतरिष्यन्ति

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु स पण्डित जातीयः पुरुषो वेदितव्यः सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

पुनर् अपरम् सुभूते धार्मश्रवणिकश् च श्राद्धो भविष्यति श्रोतु कामः अर्थम् अवबोद्धु कामः

स च तेन तेन गमिष्यति येन येन दुर्भिक्षश् च अ योगक्षेमः च जीवित अन्तरायः च भविष्यति

तस्मिंश् च प्रदेशे जीवित अन्तरायः भवेत् इति

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

धर्म भाणकः च भाषितु कामः भविष्यति

केवलम् आत्म दम शमथ परिनिर्वाणम् एव उपनयन्ति तथारूपान् सूत्रान्तान् पर्येष्यन्ते तथा च शिक्षितव्यं मंस्यन्ते

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

भगवान् आह एवम् एव सुभूते भविष्यन्ति अनागते ऽध्वनि एके बोधिसत्त्वाः य इमां प्रज्ञापारमितां श्रुत्वा प्रज्ञापारमितां लब्ध्वा प्रज्ञापारमितां रिञ्चिष्यन्ति प्रज्ञापारमिताम् उत्स्रक्ष्यन्ति प्रज्ञापारमितां छोरयिष्यन्ति प्रज्ञापारमितां दूरीकरिष्यन्ति प्रज्ञापारमितां रिञ्चित्वा प्रज्ञापारमिताम् उत्सृज्य प्रज्ञापारमितां छोरयित्वा प्रज्ञापारमितां दूरीकृत्य ततः श्रावक प्रत्येकबुद्ध यान प्रतिसंयुक्तान् सूत्रान्तान् पर्येषितव्यान् मंस्यन्ते

तत् एवम् सर्वम् अशाश्वतम् अनित्यम् दुःखं विपरिणाम धर्मकम् विदित्वा पण्डितैः इह एव स्रोतआपत्ति फलम् प्राप्तव्यम् सकृदागामि फलम् अनागामि फलम् इह एव अर्हत् त्वम् प्राप्तव्यम्

अग्राणि हि तानि भगवन् भवन्ति

स तेन मिद्ध गुरुक त्वेन समन्वागतः काय क्लमथेन समन्वागतो न भाषितु कामः भविष्यति

ये ऽपि धार्मश्रवणिकाः ते ऽपि पर्षद् गुरुकाः भविष्यन्ति

इदम् अपि सुभूते तेषां बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां मार कर्म वेदितव्यम्

परस्परम् उच्चग्घयमानाः लिखिष्यन्ति

सुभूतिः आह कियत् रूपाणि भगवन् तेषाम् बहूनि मार कर्माणि अन्तराय कराणि उत्पत्स्यन्ते भगवान् आह तेषां सुभूते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां प्रज्ञापारमितां भाषमाणानां चिरेण प्रतिभानम् उत्पत्स्यते

धार्मश्रवणिकश् च अ छन्दिकः भविष्यति श्रवणाय
ते ऽपि धर्म भाणकाः एवं वक्ष्यन्ति ये माम् अनुवर्त्स्यन्ति तेभ्यो अहम् इमाम् प्रज्ञापारमितां दास्यामि

स तया अभीक्ष्ण अवलोकन तया बहु कृत्य तया तान् धार्मश्रवणिकान् प्रत्याख्यास्यति अस्ति तावत् मे किंचिद् अवलोकयितव्यम् अस्ति तावत् मम उपसंक्रमितव्यम् इति

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

स तान् धार्मश्रवणिकान् एवम् वक्ष्यति यत् खलु कुल पुत्राः जानीध्वं यस्मिन् प्रदेशे जन्तु भयम् व्याल भयम् क्रव्याद भयम् सरीसृप कान्तारम् चोर कान्तारम् पानीय कान्तारम् दुर्भिक्ष कान्तारम् तेन वयं सम्प्रस्थिताः

ते इमां गम्भीरां प्रज्ञापारमितां रिञ्चित्वा श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि प्रतिसंयुक्तेषु सूत्रान्तेषु उपाय कौशल्यम् पर्येषितव्यं मंस्यन्ते

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

शाखा पत्र पलाल उपमाः प्रतिपन्नाः ते तथारूपा बोधिसत्त्वा वेदितव्याः

इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

ये च खलु पुनः सुभूते अपरिपक्व कुशल मूलाः परीत्त कु बुद्धिकाः मृदुक अध्याशयाः बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गलाः ते षष् पारमिता प्रतिसंयुक्तान् सूत्रान्तान् अ जानानाः अन् अवबुध्यमानाः इमां प्रज्ञापारमितां छोरयित्वा ये ते सूत्रान्ताः श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमिम् अभिवन्दन्ति तान् पर्येषितव्यान् मंस्यन्ते

भगवान् आह एवम् एव सुभूते भविष्यन्ति अनागते ऽध्वनि एके बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गलाः य इदं गम्भीरं प्रभास्वरं प्रज्ञापारमिता रत्नम् लब्ध्वा श्रुत्वा श्रावक प्रत्येकबुद्ध यानेन समीकर्तव्यं मंस्यन्ते श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमौ च सर्वज्ञ ताम् उपाय कौशल्यम् च पर्येषितव्यं मंस्यन्ते

ते प्रज्ञापारमितां विवर्ज्य उत्सृज्य छोरयित्वा ततो ऽन्ये सूत्रान्ता ये श्रावक भूमिम् अभिवदन्ति प्रत्येकबुद्ध भूमिम् अभिवदन्ति तान् अधिकतरम् पर्यवाप्तव्यान् मंस्यन्ते

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां पर्यवाप्यमाणायाम्

पुनर् अपरम् सुभूते धर्म भाणकः मिद्ध गुरुकः भविष्यति काय गुरुकः भविष्यति

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीतुम् धारयितुं वाचयितुं पर्यवाप्तुं प्रवर्तयितुम् अन्तशस् लिखितुम्

स्रोतआपत्ति फलम् प्राप्नुयाम् इति सकृदागामि फलम् इति अनागामि फलम् इति अर्हत् त्वम् प्राप्नुयाम् इति प्रत्येक बोधिम् प्राप्नुयाम् इति दृष्ट एव धर्मे अन् उपादाय आस्रवेभ्यः चित्तम् विमोच्य परिनिर्वापयामि इति

स तया मित्र कुल भिक्षा द कुल गुरुक तया अभीक्ष्णं मित्र कुल भिक्षा द कुलानि अवलोकयितव्यानि उपसंक्रमितव्यानि मंस्यते

केचिद् पुनर् भगवन् तेषाम् अन्तरायाः उत्पत्स्यन्ते एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् बहूनि सुभूते तेषां मार कर्माणि अन्तराय कराणि उत्पत्स्यन्ते

भगवान् आह इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

सर्वं हि संस्कृतम् अनित्यम् सर्वं भय अवगतम् दुःखं सर्वं त्रैधातुकं शून्यं सर्व धर्माः अनात्मानः

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

एवं सुभूते मारः पापीयान् एवम् आदिकानि सु बहूनि अन्यान्य् अपि मार कर्माणि उत्पादयिष्यति अस्यां प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां पर्यवाप्यमाणायाम्

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति प्रज्ञापारमितायां शिक्ष्यमाणायां लिख्यमानायाम्

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु स पण्डित जातीयः पुरुषो वेदितव्यः सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

अन्योन्य विज्ञान समङ्गिनः लिखिष्यन्ति

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

पर्येषमाणः स सूर्याचन्द्रमसोः विमानम् पश्येत्

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति लिखनाय वाचनाय पर्यवाप्तये वा

हस्ति पदात् च हस्तिनो वर्ण संस्थाने ग्रहीतव्ये मन्येत
अपि तु खलु पुनः सुभूते यत् तथागतेन प्रज्ञापारमितायां बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् उपाय कौशल्यम् आख्यातम् तत्र अ शिक्षित्वा बोधिसत्त्वो महासत्त्वो न निर्यास्यति अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ

इयम् अपि सुभूते तत्र विसामग्री भविष्यति प्रज्ञापारमिताम् उद्गृह्णताम् धारयतां वाचयतां पर्यवाप्नुवतां प्रवर्तयताम् अन्तशस् लिखताम्

पुनर् अपरम् सुभूते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् उत्पत्स्यन्ते लाभ सत्कार चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् अन्तरायाः इमां प्रज्ञापारमितां भाषमाणानां देशयताम् उपदिशताम् उद्दिशताम् सु आध्यायताम् अन्तशस् लिखतां लाभ सत्कार श्लोक स्वादाः चित्त उत्पीडाः वा

पुनर् अपरम् सुभूते धार्मश्रवणिको मिद्ध गुरुकः भविष्यति काय गुरुकः भविष्यति

अतो ऽपि सुभूते विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

स तेन चरन् विहरन् येन व्याल कान्तारम् सरीसृप कान्तारम् चोर कान्तारम् पानीय कान्तारम् दुर्भिक्ष कान्तारम् तेन प्रक्रमिष्यति

न खलु पुनः सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवम् शिक्षितव्यम्

तत् यथा अपि नाम सुभूते कश्चिद् एव पुरुषो राजानं च चक्रवर्तिनं भ्रष्टु कामः भवेत् स राजानं चक्रवर्तिनं पश्येत्

स ततः प्रमाणं ग्रहीतव्यं मन्यते

अपि तु खलु पुनः सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवम् शिक्षितव्यम् आत्मानं च तथतायां स्थापयिष्यामि सर्व लोक अनुग्रहाय सर्व सत्त्वान् अपि तथतायां स्थापयिष्यामि अप्रमेयं सत्त्वधातुं परिनिर्वापयिष्यामि इति

तत् यथा अपि नाम सुभूते कश्चिद् एव पुरुषो हस्तिनम् अ पश्यन् हस्तिनो वर्ण संस्थाने पर्येषेत

भगवान् आह तत् यथा अपि नाम सुभूते बुभुक्षितः पुरुषः शत रसम् भोजनं लब्ध्वा हित विपाकम् सुख विपाकम् यावत् आयुः पर्यन्तम् क्षुध् पिपासा निवर्तकम् तत् अपास्य षष्टिका उदनम् पर्येषितव्यं मन्येत

प्रहीण क्लेशानाम् च मारः पापीयान् अवतारम् न लभते

इदं सुभूते प्रथमं मार कर्म वेदितव्यम्

तद् अपि च प्रतिभानं जायमानम् एव विक्षेप्स्यते

न नो ऽत्र ग्रामस्य वा नगरस्य वा निगमस्य वा नामधेयं परिगृहीतं यत्र नो जन्म न नो ऽत्र नाम गोत्रं वा गृहीतम् न माता पित्रोः नाम गोत्रं वा गृहीतम् न अपि कुलस्य यत्र नो जन्म इति ते प्रज्ञापारमितां न श्रोतव्यां मंस्यन्ते ततो ऽपक्रमितव्यं मंस्यन्ते

इति हि सुभूते मारः पापीयान् तैः तैः प्रकारैः तथा तथा चेष्टिष्यते यथा इमाम् प्रज्ञापारमितां न कश्चिद् उद्ग्रहीष्यति न धारयिष्यति न वाचयिष्यति न पर्यवाप्स्यति न प्रवर्तयिष्यति न देशयिष्यति न उपदेक्ष्यति न उद्देक्ष्यति न सु आध्यास्यति न लेखयिष्यति न लिखिष्यति

न भक्तव्यानि

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् भगवन् एवम् एतत् सुगत

पुनर् अपरम् सुभूते धर्मभाणकश् च अ किलासी भविष्यति अभिज्ञः दातु कामः वाचयितु कामः इमां प्रज्ञापारमिताम् धार्मश्रवणिकश् च देशान्तरं प्रस्थितो भविष्यति न उद्घट्टित ज्ञः वा न वा विपञ्चित ज्ञः ऽनभिज्ञो वा भविष्यति

पुनर् अपरम् सुभूते मारः पापीयान् भिक्षून् निर्माय बुद्ध वेषेण आगत्य एवं मार कर्म उपसंहरिष्यति यो बोधिसत्त्वो गम्भीरेषु धर्मेषु चरति स भूतकोटिं साक्षात्करोति

तत् कस्य हेतोः यत् उत दुर्लभ त्वात् महार्घ त्वात् च

ते पुनर् एव प्रत्युदावर्त्स्यन्ते

धर्म भाणकः च अ श्राद्धः भविष्यति अल्प इच्छः वा न वा भाषितु कामः

तथागत शासन निर्जातम् च अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां क्लेश प्रहाणम्

तत्र एके बोधिसत्त्वाः संवेगम् आपत्स्यन्ते

तस्मात् तानि च बहु प्रत्यर्थिकानि भवन्ति

ये ते सूत्रान्ताः श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमिम् अभिवदन्ति तैः सर्वज्ञ ताम् पर्येषितव्यां मंस्यन्ते

यथा पुनर् मम सूत्र आगतम् सूत्र पर्यापन्नम् इयं सा प्रज्ञापारमिता
एवं च पुनः सुभूते मारः पापीयान् श्रमण वेषेण आगत्य भेदं प्रक्षिप्य नव यान सम्प्रस्थितान् बोधिसत्त्वान् अल्पबुद्धिकान् मन्द बुद्धिकान् परीत्त बुद्धिकान् अन्धीकृतान् अ व्याकृतान् अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ संशयं पातयिष्यति

अ लभमानः दुःख आर्तः दुर्मनाः शोक शल्य परिगतः भवति

तत् कस्य हेतोः मारो ऽपि हि अत्र पापीयान् महान्तम् उद्योगम् आपत्स्यते अन्तराय करणाय

तद् अपि च सर्वं प्रज्ञ ता विमृश्य सर्वा एव दुःख उपपत्तिः इति

अथ च सुभूते य इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीतव्याम् मंस्यन्ते धारयितव्यां वाचयितव्यां पर्यवाप्तव्यां प्रवर्तयितव्याम् उपदेष्टव्याम् उद्देष्टव्याम् सु आध्यातव्याम् लेखयितव्याम् अन्तशस् लिखितव्याम् अपि मंस्यन्ते वेदितव्यम् एतत् सुभूते बुद्ध अनुभावेन बुद्ध अधिष्ठानेन ते मंस्यन्ते

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

इह एव दुःखस्य अन्तः करणीय इति

ते च निर्विण्ण रूपाः एवं ज्ञास्यन्ति प्रत्याख्यान निमित्तानि एतानि न एतानि दातु काम ता निमित्तानि इति

किंच अपि सुभूते इमानि मार कर्माणि उत्पत्स्यन्ते सु बहवः च अत्र मार दोषाः अन्तराय कराः उत्पत्स्यन्ते

ये मां न अनुवर्त्स्यन्ति तेभ्यो न दास्यामि इति

बुद्ध्वा च विवर्जयितव्यानि

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् गुणा इमे भगवन् तेषाम् कुल पुत्राणाम् कुल दुहितॄणाम् च भगवता परिकीर्तिताः

एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् सुभूते एवम् एतत्

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

न अयम् दातु कामः इति विदित्वा न अनुवर्त्स्यन्ति

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु स पुरुषः पण्डित जातीयः भवेत् सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

तथागतो अपि अर्हन् सम्यक्संबुद्ध उद्योगम् आपत्स्यते अनुपरिग्रहाय इति

न वयम् अत्र गाधं न आस्वादम् लभामहे इति उत्थाय आसनात् प्रक्रमिष्यन्ति

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन विसामग्री मार कर्म वेदितव्यम्

ते च धार्मश्रवणिकाः परेभ्यः श्रोष्यन्ति असौ प्रदेशो दुर्भिक्षश् च अ योगक्षेमः च

तत् कस्य हेतोः लोक परिणायकाः हि भवन्ति ते सत् पुरुषाः लोक अर्थ कराः

तत्र ये अन्तराय वशेन कुसीदा भविष्यन्ति वेदितव्यम् इदम् भगवन् मार धिष्ठिताः ते बोधिसत्त्वा भविष्यन्ति नव यान सम्प्रस्थिताः च ते भगवन् भविष्यन्ति अल्पबुद्धयश् च ते भगवन् भविष्यन्ति मन्द बुद्धयः च ते भगवन् भविष्यन्ति परीत्त बुद्धयः च ते भगवन् भविष्यन्ति विपर्यस्त बुद्धयः च ते भगवन् भविष्यन्ति

भगवान् आह इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यं तेषां तथारूपाणां बोधिसत्त्व यानिकानाम् पुद्गलानाम् तत् यथा अपि नाम सुभूते पलगण्डो वा पलगण्ड अन्तेवासी वा वैजयन्तस्य प्रासादस्य प्रमाणेन प्रासादं कर्तु कामः निर्मातु कामः स्यात्

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

तत् कस्य हेतोः धन्धको हि अन्येषु सूत्रान्तेषु बोधिसत्त्व समुदागमः

प्रज्ञापारमितायाम् अ शिक्षमाणाः न लौकिक लोकोत्तरेषु धर्मेषु निर्यान्ति

इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

पुनर् अपरम् सुभूते धर्म भाणकः च आमिष गुरुकः लाभ सत्कार चीवर गुरुकः भविष्यति

स गोष्पद उदकेन महा समुद्रम् समीकर्तव्यं मन्येत

यथा खलु पुनः सुभूते न लौकिक लोकोत्तरेषु शिक्षितु कामाः न लौकिक लोकोत्तरेषु धर्मेषु निर्यातु कामाः इह प्रज्ञापारमितायां न शिक्षन्ते

इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

विक्षिप्त चित्ताः पर्यवाप्स्यन्ति

सर्व कुशल मूल अभिसंस्कार प्रयोगाः बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवम् आरब्धव्याः न च तैः मन्तव्यम्

तस्मात् तैः नित्यकालम् सतत समितम् षष् पारमितासु शिक्षितव्यम्