tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पूतानि ह वा अस्य सामानि पूता ऋचः पूतानि यजूंषि पूतम् अनूक्तम् पूतं सर्वम् भवति य एवं वेद

त्वम् अनुपुनीष्व इति

अत्र ह्य् एव एतौ ऋक् सामे उपवसथीयां रात्रिं सदसि सम्भवत इति

अथ उ आहुर् उद्गातुर् मुखे सम्भवतः

सा माम् अनुव्रता भूत्वा प्रजाः प्रजनयावहै

तां सम्भविष्यन्न् आह अमः ऽहम् अस्मि सा त्वं सा त्वम् अस्य् अमो ऽहम्

तथा इति

ताभ्यां सदो मिथुनाय पर्यश्रयन्

स यथा श्रेयस उपद्रष्टा एवम् हि शश्वद् ईश्वरो ऽनुलब्धः पराभवितोः

एहि संभवावहा इति

ते अमुम् अजनयतां यो ऽसौ तपति

उपवसथीयाम् एव एताम् रात्रिं सदसि न शयीत

कामं ह त्व् आचार्य दत्तम् अश्नीयात्

सा मधुना अपुनीत

स भरण्डकेष्णेन अपुनीत

सो ऽब्रवीन् न वै त्वा अनुभवामि

तां सम्भवन्न् अत्यरिच्यत

तस्माद् उपवसथीयां रात्रिं सदसि न शयीत

उद्गातुर् एव मुखं न ईक्षेत इति

ते व्यद्रवताम्

तस्माद् उत ब्रह्मचारी मधु न अश्नीयात् वेदस्य पलाव इति
यत् पयः तत् रेतः

यौ शफौ तौ शफौ

यत् उस्रियासु आहुतम् घृतम् पयः अस्य पिबतम् अश्विना इति अपराह्णे यजति

तत् एतत् देव मिथुनम् यत् घर्मः

या उपयमनी ते श्रोणिकपाले

हविः हविष्मस् महि सद्म दैव्यम् इति यत् अहर् उत्सादयिष्यन्तः भवन्ति

गन्धर्वः इत्था पदम् अस्य रक्षति इति खरम् अवेक्षते

अग्ने वीहि इति अनुवषट्करोति स्विष्टकृत् भाजनम्

नाके सुपर्णम् उप यत् पतन्तम् इति उपविशति

तप्तः वाम् घर्मः नक्षति स्व होता उभा पिबतम् अश्विना इति पूर्वाह्णे यजति

उद् उ स्य देवः सविता हिरण्यया इति अनूत्तिष्ठति

स यत् अनुवषट्करोति अग्नेः एव स्विष्टकृतः अनन्तरित्यै

स्वाहा कृतः शुचिर् देवेषु घर्मः समुद्राद् ऊर्मिम् उद् इयर्ति वेनो द्रप्सः समुद्रम् अभि यज् जिगाति सखे सखायम् अभ्य् आ ववृत्स्व ऊर्ध्वः ऊ षु ण ऊतय ऊर्ध्वो नः पाह्य् अंहसस् तं घ ईम् इत्था नमस्विन इत्य् अभिरूपा यद् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम्

स यः घर्मः तत् शिश्नम्

हुतं हविर् मधु हविर् इन्द्रतमे ऽग्नाव् अश्याम ते देव घर्म मधुमतः पितुमतो वाजवतो ऽङ्गिरस्वतो नमस् ते अस्तु मा मा हिंसीर् इति घर्मस्य भक्षयति

त्रयाणाम् ह वै हविषाम् स्विष्टकृते न समवद्यन्ति सोमस्य घर्मस्य वाजिनस्य इति

तत् इदम् अग्नौ देव योन्याम् प्रजनने रेतः सिच्यते

श्येनो न योनिं सदनं धिया कृतम् आ यस्मिन् सप्त वासवा इति संसाद्यमानाय अन्वाह

विश्वाः आशाः दक्षिणसात् इति ब्रह्मा जपति

पावक शोचे तव हि क्षयम् परि इति भक्षम् आकाङ्क्षते

अग्निः वै देव योनिः
अथ ह संगमनः क्षैमिः सत्ययज्ञं पौलुषिं पप्रच्छ आचार्येण प्रहित आरुणिना सत्ययज्ञ पौलुषे यत् स्तुता गायत्री भवति स्तूयते त्रिष्टुब् अ स्तुता जगती कथं ताः सर्वाः सम्पद्य माध्यंदिनं सवनम् उद्यच्छन्ति इति

द्वात्रिंशत् अक्षरा अनुष्टुभ्

वाग् इति यज्ञायज्ञीयस्य निधनम्

स ह उवाच यद् अनुष्टुभम् एव सर्वाणि छन्दांस्य् उपास्महे बृहतीं पशून् यज्ञं स्वर्गं लोकम् इति

यो ह्य् एव पशुमान् भवति तं यज्ञ उपनमति

तं ह उवाच केशिन् किं मे विद्वान् राजन्यम् उपाहृथा इति

स ह स्थविरतरो ऽहीना आस कुमारतरः केशी

द्वादश अक्षरा जगती

उपजरसं वाव इदम् अशृण्म यद् अयम् इयत् कुमारकः ऽभिवेदयत इति

बृहती ह्य् एव स्वर्गो लोकः

स यत् प्रत्यवक्ष्यद् यस्माद् ब्राह्मणश् च वैश्यश् च क्षत्रियम् अधस्ताद् उपासाते अथ उ यद् अस्य आद्यौ अभवताम् अथ उ यद् एव एतत् द्वादश अक्षरम् पदम् इति

तत् ह न प्रत्युवाच

स ह कृपयांचक्रे

तं ह उवाच मा कृपयथाः

चचार वै ब्रह्मचर्यम्

अष्ट अक्षरा गायत्री

एतद् अनुष्टुभं सर्वाणि छन्दांस्य् उवाच

तद् द्वात्रिंशत्

ब्रह्मचर्यम् एव वै मा तद् अनुसंस्मृत्यांस्रम् अविदत्

चतुष्पात्सु वा एषा पशुषु उपहितेषु बृहत्य् अभवत्

यदि राजन्य काम्या कृपयस एष ते राजन्यः

यज्ञम् इति

स ह उवाच न एतत् केशिन् राजन्य काम्या

एकादश अक्षरा त्रिष्टुप्

अथ ह अहीनसम् आश्वत्थिं केशी दार्भ्यः केशिना सात्यकामिना पुरोधाया अपरुरोध

या वा अनुष्टुप् सा बृहती

अपि वै वयम् अन्यं राजन्यम् एषिष्यामहा इति
बलिं हरन्त्य् ऋषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्य् अमूलाः

मैत्रेय उवाच

पर अनुषक्तम् तपनीय उपकल्पम् महा गदम् काञ्चन चित्र दंशम्

त्वां योग माया बलम् अल्प पौरुषम् संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृद् शुचः

अप्रतिरथो लोकान् अटति कण्टकः

मैत्रेय उवाच

न स्वस्ति यास्यस्य् अनया मम ईक्षतः सुर अधम आसादित सूकर आकृते

तिष्ठामहे अथ अपि कथंचिद् आजौ स्थेयं क्व यामो बलिना उत्पाद्य वैरम्

विक्रम्य एनम् मृधे हत्वा लोकान् आधेहि शर्मणि

अधुना एष ऽभिजिन् नाम योगो मौहूर्तिको ह्य् अगात्

मर्माण्य् अभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्ड मन्युः प्रहसंस् तं बभाषे

आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदो ऽहनत्

सत्यं वयं वन गोचराः मृगा युष्मद्विधान् मृगये ग्रामसिंहान्

तद् एवम् आकर्ण्य जलेश भाषितम् महामनास् तद् विगणय्य दुर्मदः

दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युम् अयम् आसादितः स्वयम्

आजहार उल्बणम् क्रोधं क्रीड्यमानो अहि राज् इव

एष ते देव देवानाम् अङ्घ्रि मूलम्

कौरव्य मह्यां द्विषतोर् विमर्दनं दिदृक्षुर् आगाद् ऋषिभिर् वृतः स्वराट्

तयोः स्पृधोस् तिग्म गदा आहत अङ्गयोः क्षत आस्रव घ्राण विवृद्ध मन्य्वोः

ददर्श तत्र अभिजितम् धराधरं प्रोन्नीयमान अवनिम् अग्र दंष्ट्रया

मुष्णन्तम् अक्ष्णा स्व रुचः अरुण श्रिया जहास च अहो वन गोचरः मृगः

एते वयं न्यास हराः रसौकसां गत _ गदया द्रावितास् ते

त्वयि संस्थिते गदया शीर्ण शीर्षणि मद् भुज च्युतया ये च तुभ्यम्

ततश् च गदया अरातिम् दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः

भगवांस् तु गदा वेगम् विसृष्टं रिपुणा उरसि

अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनैर् आपूर्यमाणो विबुधैः पश्यतो ऽरेः

विप्राणां सौरभेयीणां भूतानाम् अप्य् अनागसाम्

हरेर् विदित्वा गतिम् अङ्ग नारदाद् रसातलं निर्विविशे त्वरा अन्वितः

विचित्र मार्गान् चरतोर् जिगीषया व्यभाद् इलायाम् इव शुष्मिणोर् मृधः

त्वं नः सपत्नैर् अभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्य् असुरान् परोक्ष जित्

अवञ्चयत् तिरश्चीनो योग आरूढः इव अन्तकम्

ब्रह्मा उवाच

आसाद्य तरसा दैत्यो गदया न्यहनत् हरिम्

आह एनम् एह्य् अज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां _ इयम् अर्पिता

न यावद् एष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः

आक्रीड बाल वत् देव यथा आशीविषम् उत्थितम्

न मृत्यु पाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्य् अभद्र

शिवाय नस् त्वं सुहृदाम् आशु निस्तर दुस्तरम्

स तुद्यमानो अरि दुरुक्त तोमरैः दंष्ट्र अग्र गाम् गाम् उपलक्ष्य भीताम्

आसन्न शौण्डीरम् अपेत साध्वसम् कृत प्रतीकारम् अहार्य विक्रमम्

श्री भगवन्त् उवाच

मा एनम् मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशम् असत्तमम्

स्वां देव मायाम् आस्थाय तावज् जह्य् अघम् अच्युत

एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिर् एव च

कराल दंष्ट्रः अशनि निस्वनः ऽब्रवीद् गत ह्र्याम् किं त्व् असतां विगर्हितम्

दैत्यस्य यज्ञावयवस्य माया गृहीत वाराह तनोः महात्मनः

अभ्यधावत् हरिः क्रुद्धः संरम्भाद् दष्ट दच्छदम्

पुनर् गदां स्वाम् आदाय भ्रामयन्तम् अभीक्ष्णशः

आगस्कृद् भय कृत् दुष्कृद् अस्मत् राद्ध वरः ऽसुरः

त्वं पद्रथानां किल यूथप अधिपः घटस्व नो ऽस्वस्तय आश्व् अनूहः

सृजन्न् अमर्षितः श्वासान् मन्यु प्रचलित इन्द्रियः
पशु कामः पशून् अभ्यतिरेचयेत्

गायत्रीषु स्तुवन्ति

क्षत्रिय उ वै पशूनां प्रदाता

वैश्यस्य पशुमतः पशून् अभ्यतिरेचयेत्

यद्य् उक्थ्यम् अतिरिच्येत षोडशिनं गृह्णीरन्

बार्हतात् हि सवनात् सोमो ऽतिरिच्यते

सौर्यं हि सवनम् अभि सोमो ऽतिरिच्यते

मरुत्वत् हि सवनम् अभि सोमो ऽतिरिच्यते

यावत् पृष्ठानां स्तोत्रं तावत् स्तोत्रं भवति

मरुत्वतीषु स्तुवन्ति

यावद् आज्यानां स्तोत्रं तावत् स्तोत्रं भवति

स यः पशूनां प्रदाता स नः पशून् प्रयच्छाद् इति

सौरीषु स्तुवन्ति

मरुताम् एव एनत् गावो धयन्ति

त्रिष्टुप्सु स्तुवन्ति बृहत् साम

यदि तृतीयसवनात् सोमो अतिरिच्येत उक्थ्यम् कुर्वीरन्

यत एव अतिरिच्यते तद् एव अवकल्पयन्ति

यदि माध्यंदिनात् सवनात् सोमो ऽतिरिच्येत बण् महं असि सूर्य इति आर्भवस्य पवमानस्य पुरस्तात् स्तुयुः

रात्रिं ह त्वाव न अतिरिच्यते स्व कामेन

यत एव अतिरिच्यते तद् एव अवकल्पयन्ति
तस्य एव मे ऽघस्य परावर ईशः व्यासक्त चित्तस्य गृहेषु अभीक्ष्णम्

सान्निध्यात् ते महा योगिन् पातकानि महान्ति अपि

समागताः सर्वत एव सर्वे वेदा यथा मूर्ति धराः त्रिपृष्ठे

अन्ये च देवर्षि ब्रह्मर्षि वर्याः राजर्षि वर्याः अरुण आदयः च

पराशरो गाधि सुतः ऽथ राम उतथ्य इन्द्रप्रमद इध्मवाहौ

पुनाति लोकान् उभयत्र स ईशान् कः ताम् न सेवेत मरिष्यमाणः

चारु आयत अक्ष उन्नस तुल्य कर्ण सु भ्रू आननम् कम्बु सुजात कण्ठम्

ऊचुः प्रजा अनुग्रह शील साराः यद् उत्तमश्लोक गुण अभिरूपम्

तत्र अभवत् भगवान् व्यास पुत्रः यदृच्छया गाम् अटमानो ऽनपेक्षः

प्रणम्य मूर्ध्ना अवहितः कृताञ्जलिर् नत्वा गिरा सूनृतया अन्वपृच्छत्

पुरुषस्य इह यत् कार्यं म्रियमाणस्य सर्वथा

या वै लसत् श्री तुलसी विमिश्र कृष्ण अङ्घ्रि रेणु अभ्यधिक अम्बु नेत्री

श्यामं स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिर स्मितेन

न इह अथ न अमुत्र च कश्चन अर्थः ऋते पर अनुग्रहम् आत्म शीलम्

इति स्म राजा अध्यवसाय युक्तः प्राचीन मूलेषु कुशेषु धीरः

अथो विहाय इमम् अमुं च लोकं विमर्शितौ हेय तया पुरस्तात्

स चिन्तयन्न् इत्थम् अथ अशृणोत् यथा मुनेः सुत उक्तः निरृतिः तक्षक आख्यः

प्रत्युत्थिताः ते मुनयः स्व आसनेभ्यः तद् लक्षण ज्ञाः अपि गूढ वर्चसम्

ततो निवृत्ता हि अबुधाः स्त्रियो ऽर्भका महा आसने स उपविवेश पूजितः

प्रशस्य भूमौ व्यकिरन् प्रसूनैर् मुदा मुहुर् दुन्दुभयः च नेदुः

अहो अद्य वयं ब्रह्मन् सत् सेव्याः क्षत्रबन्धवः

सर्व आत्मना म्रियमाणैः च कृत्यं शुद्धं च तत्र आमृशत अभियुक्ताः

स संवृतः तत्र महान् महीयसां ब्रह्मर्षि राजर्षि देवर्षि सङ्घैः

सद्यो नश्यन्ति वै पुंसां विष्णोः इव सुरेतराः

एवम् आभाषितः पृष्टः स राज्ञा श्लक्ष्णया गिरा

स विष्णुरातो ऽतिथय आगताय तस्मै सपर्यां शिरसा आजहार

महीपतिः तु अथ तत् कर्म गर्ह्यं विचिन्तयन्न् आत्म कृतम् सु दुर्मनाः

ततस् च वः पृच्छ्यम् इमं विपृच्छे विश्रभ्य विप्रा इति कृत्य तायाम्

अतः पृच्छामि संसिद्धिं योगिनां परमं गुरुम्

अद्य एव राज्यं बलम् ऋद्ध कोशम् प्रकोपित ब्रह्म कुल अनलः मे

सूत उवाच

तत्र उपजग्मुः भुवनम् पुनाना महा अनुभावाः मुनयः स शिष्याः

राज्ञां कुलं ब्राह्मण पाद शौचात् दूरात् विसृष्टम् बत गर्ह्य कर्म

मैत्रेय और्वः कवषः कुम्भयोनिर् द्वैपायनो भगवान् नारदः च

नितरां म्रियमाणानां संसिद्धस्य वनीयसः

आभाषत एनान् अभिनन्द्य युक्तान् शुश्रूषमाणः चरितानि विष्णोः

नाना आर्षेय प्रवरान् समेतान् अभ्यर्च्य राजा शिरसा ववन्दे

महत्सु यां याम् उपयामि सृष्टिं मैत्री अस्तु सर्वत्र नमो द्विजेभ्यः

स्मर्तव्यं भजनीयं वा ब्रूहि यत् वा विपर्ययम्

अहो वयं धन्यतमा नृपाणां महत्तम अनुग्रहणीय शीलाः

अलक्ष्य लिङ्गः निज लाभ तुष्टः वृतः च बालैः अवधूत वेषः

दहतु अभद्रस्य पुनर् न मे ऽभूत् पापीयसी धीः द्विज देव गोभ्यः

अन्यथा ते अव्यक्त गतेः दर्शनम् नः कथं नृणाम्

सुख उपविष्टेषु अथ तेषु भूयः कृत प्रणामः स्व चिकीर्षितम् यत्

निगूढ जत्रुम् पृथु तुङ्ग वक्षसम् आवर्त नाभिम् वलि वल्गु उदरम् च

आश्रुत्य तत् ऋषि गण वचः परीक्षित् समं मधु च्युत् गुरु च अव्यलीकम्

प्रशान्तम् आसीनम् अकुण्ठ मेधसम् मुनिं नृपो भागवतो ऽभ्युपेत्य

उदक् मुखः दक्षिण कूले आस्ते समुद्रपत्न्याः स्व सुत न्यस्त भारः

कृपया अतिथि रूपेण भवद्भिः तीर्थकाः कृताः

ध्रुवं ततो मे कृत देव हेलनात् दुरत्ययं व्यसनं न अति दीर्घात्

एवं च तस्मिन् नरदेव देवे प्राय उपविष्टे दिवि देव सङ्घाः

विज्ञापयामास विविक्त चेताः उपस्थितो ऽग्रे अभिगृहीत पाणिः

न लक्ष्यते हि अवस्थानम् अपि गोदोहनं क्वचित्

न वा इदं राजर्षि वर्य चित्रं भवत्सु कृष्णं समनुव्रतेषु

सर्वे वयं तावत् इह आस्महे ऽथ कलेवरं यावत् असौ विहाय

निर्वेद मूलः द्विज शाप रूपः यत्र प्रसक्तो भयम् आशु धत्ते
प्रत्यभाषत धर्म ज्ञः भगवान् बादरायणिः

परीक्षित् उवाच

अत्रिः वसिष्ठः च्यवनः शरद्वान् अरिष्टनेमिः भृगुः अङ्गिराः च

अपि मे भगवान् प्रीतः कृष्णः पाण्डु सुत प्रियः

प्रायेण तीर्थ अभिगम अपदेशैः स्वयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्तः

राजा उवाच

अहो मया नीचम् अनार्य वत् कृतं निरागसि ब्रह्मणि गूढ तेजसि

लोकं परं विरजस्कं विशोकं यास्यति अयम् भागवत प्रधानः
प्रेत उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पादाङ्गुष्ठे ऽन्तर्धीयन्ते

प्रहाय जाति संसारम् दुःखस्य अन्तम् करिष्यति

देवताभिर् अप्य् आकाश स्थाभिः शब्दम् उदीरितम् पूर्णानि भगवतो भिक्षु सहस्रस्य च पात्राणि इति

इदम् अवोचत् भगवान्

यदा भगवता राजा बिम्बिसारः स परिवारः विनीतः तस्य च विनयाद् बहूनि प्राणि शत सहस्राणि विनयम् उपगतानि तदा राजगृहात् पूर्णस्य ज्ञातयो ऽभ्यागत्य पूर्णस्य पुरस्ताद् बुद्धस्य वर्णं भाषयितुं प्रवृत्ता धर्मस्य संघस्य च

भगवान् आह एवम् एतद् आनन्द एवम् एतत्

अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत उष्णीषे ऽन्तर्हिताः

यावद् असौ सर्व पाषण्डिकम् यज्ञम् आरब्धो यष्टुम् यत्रा अनेकानि तीर्थिक शत सहस्राणि भुञ्जते स्म

तिर्यक् उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते

भगवान् आह यदि ते परित्यक्तं दीयताम् अस्मिन् पात्र इति

अथ दक्षिणा गिरिषु जनपदे संपूर्णो नाम ब्राह्मण महा शालः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन समुदितः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी

अथ तानि पुष्पाणि बुद्धानां बुद्ध अनुभावेन देवतानां च देवता अनुभावेन उपरि भगवतः पुष्प मण्डपम् क्षिप्त्वा तस्थुः धूपो अभ्र कूट वत् उदकं वैडूर्य शलाक वत्

या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकांस् त्रयस्त्रिंशान् यामांस् तुषितान् निर्माण रतीन् परनिर्मितवशवर्तिनो ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभाञ् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मा इति उद्घोषयन्ति गाथा द्वयम् च भाषन्ते

तत्र भगवतो अचिर अभिसंबुद्ध बोधेः यशसा च सर्व लोकः आपूर्णः

अथ पूर्णो ब्राह्मण महाशालः पञ्च माणवक शत परिवृतः भगवतो विविध भक्ष्य भोज्य खाद्य लेह्य पेय चोष्य आदिभिः आहारैर् आरब्धः पात्रं परिपूरयितुम्

तेन तेषां सत्त्वानां कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते

विगत उद्भवाः दैन्य मद प्रहीणाः बुद्धा जगत्य् उत्तम हेतु भूताः

इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नील पीत लोहित अवदाताः अर्चिषो मुखान् निश्चार्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति

धीराभिर् मुनि वृष वाग्भिर् उत्तमाभिर् उत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः

तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवम् भवति न हि एव वयं भवन्तः इतश् च्युताः न अपि अन्यत्र उपपन्नाः अपि त्व् अयम् अपूर्व दर्शनः सत्त्वः अस्य अनुभावेन अस्माकम् कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रब्धा इति

तद् कालम् स्वयम् अधिगम्य वीर बुद्ध्या श्रोतॄणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम्

यस्य अर्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीराः तम् श्रोतुम् समभिलषन्ति ते जन ओघाः

अथ आयुष्मान् आनन्दः कृत कर पुटः भगवन्तं पप्रच्छ

नानाविधो रङ्ग सहस्र चित्रः वक्त्र अन्तरात् निष्कसितः कलापः

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

अथ ता अर्चिषस् त्रि साहस्र महा साहस्रम् लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति

अथ पूर्णो ब्राह्मण महाशालः भगवन्तं ददर्श द्वात्रिंशता महापुरुष लक्षणैः समलंकृतम् अशीत्या च अनुव्यञ्जनैः विराजित गात्रम् व्याम प्रभा अलंकृतम् सूर्य सहस्र अतिरेक प्रभम् जङ्गमम् इव रत्न पर्वतम् समन्ततो भद्रकम्

तेषां प्रसाद संजनन अर्थम् भगवान् निर्मितं विसर्जयति

भगवान् अपि स्वकात् पात्राद् भिक्षु पात्रेषु आहारं संक्रमयति

न अ हेतु अ प्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति
तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यं यत् शास्तारम् सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः शास्तारं सत्कृत्य गुरुकृत्य मानयित्वा पूजयित्वा उपनिश्रित्य विहरिष्यामः

स च श्राद्धो भद्रः कल्याण आशयः आत्म हित पर हित प्रतिपन्नः कारुणिको महात्मा धर्म कामः प्रजा वत्सलः त्याग रुचिः प्रदान रुचिः प्रदान अभिरतः महति त्यागे वर्तते

ततः शरणम् अभिरुह्य राजगृह अभिमुखः स्थित्वा उभौ जानु मण्डले पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य पुष्पाणि क्षिपन् धूपम् उदकं च भगवन्तम् आयाचितुं प्रवृत्तः आगच्छतु भगवान् यज्ञं मे अनुभवितुं यज्ञवाटम् इति

ना अकारणम् शङ्ख मृणाल गौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जित अरयः

भगवान् आह दक्षिणा गिरिषु आनन्द जनपदे संपूर्णो नाम ब्राह्मण महाशालः प्रतिवसति तत्र अस्माभिः गन्तव्यम् सज्जीभवन्तु भिक्षव इति

अयम् अस्य देय धर्मः यो मम अन्तिके चित्त प्रसादः इति

धुनीत मृत्युनः सैन्यं नड आगारम् इव कुञ्जरः

अथ भगवांस् तं भिक्षु सहस्रम् अन्तर्धाप्य एकः पात्र चरक व्यग्र हस्तः पूर्ण समीपे स्थितः

बल चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति वामे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते

तद् यदि भगवान् अतीतं कर्म व्याकर्तु कामः भवति भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते

ततः प्रातिहार्य दर्शनात् पूर्णः प्रसाद जातः मूल निकृत्तः इव द्रुमो हृष्ट तुष्ट प्रमुदितः उदग्र प्रीति सौमनस्य जातः भगवतः पादयोर् निपत्य प्रणिधिं कर्तुम् आरब्धः अनेन अहम् कुशल मूलेन चित्त उत्पादेन देय धर्म परित्यागेन च अन्धे लोके अ नायके अपरिणायके बुद्धो भूयासम् अ तीर्णानाम् सत्त्वानां तारयिता अ मुक्तानाम् मोचयिता अन् आश्वस्तानाम् आश्वासयिता अ परिनिर्वृतानाम् परिनिर्वापयिता इति

अथ आयुष्मान् आनन्दः कृत कर पुटः भगवन्तं पप्रच्छ कुत इदं भदन्त निमन्त्रणम् आयातम् इति

यदा भगवतो विदितं पूर्णानि भिक्षु सहस्रस्य पात्राणि इति तदा स्व पात्रम् पूर्णम् आदर्शितम्

अनेन कुशल मूलेन चित्त उत्पादेन देय धर्म परित्यागेन च त्रि कल्प असंख्येय समुदानीताम् बोधिं समुदानीय महा करुणा परिभाविताः षट् पारमिताः परिपूर्य पूर्णभद्रो नाम सम्यक् संबुद्धः भविष्यति दशभिर् बलैश् चतुर्भिर् वैशारद्यैस् त्रिभिर् आवेणिकैः स्मृति उपस्थानैः महा करुणया च

अवभासिता येन दिशः समन्ताद् दिवाकरेण उदयता यथा एव

भूयस् च अनेन चित्राणि कुशल मूलानि समवरोपितानि

दृष्ट्वा च पुनस् त्वरित त्वरितम् भगवतः समीपम् उपसंक्रम्य भगवन्तम् उवाच स्वागतं भगवन् निषीदतु भगवान् क्रियतां आसन परिग्रहः मम अनुग्रह अर्थम् इति

न अकस्मात् लवणजल अद्रिराज धैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः

चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति दक्षिणे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

आत्त मनसः ते भिक्षवः भगवतः भाषितम् अभ्यनन्दन्

नरक उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पाद तले ऽन्तर्धीयन्ते

या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः संजीवं कालसूत्रं संघातं रौरवं महारौरवं तपनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदं अटटं हहवं हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकान् गत्वा ये उष्ण नरकाः तेषु शीतीभूता निपतन्ति ये शीत नरकाः तेषु उष्णीभूता निपतन्ति

श्रावक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते
तद् उ वा आहुर् इमम् एव अग्रे मनसा यज्ञक्रतुम् आकुवेत

सम् एव एनम् सजनीयेन वृञ्जते

तेन रक्षांस्य् अपाघ्नत

रक्षांसि इव वा एतान् सचन्ते ये संसुन्वन्ति

यदि इतरे उक्थ्यं कुर्वीरन्न् अथ आत्मना षोडशिनं गृह्णीरन्

यदि इतरे ऽतिरात्रं कुर्वीरन्न् अथ आत्मना द्विरात्रं कुर्वीरन्

ततो यद् विहवीयम् इन्द्रम् एव तेन देवतानाम् आह्वयन्ते

अभ्य् एव एनान् भवन्ति

तद् यत् कयाशुभीयं शस्त्रं भवति रक्षसाम् एव अपहत्यै

भूयांसि स्तोत्राणि भूयांसि शस्त्राणि भूयसीर् देवता उपयन्त्य् अभिभूत्यै रूपम्

अभ्य् एव एनान् भवन्ति

यदि इतरे द्विरात्रं कुर्वीरन्न् अथ आत्मना त्रिरात्रं कुर्वीरन्

प्रवत् त्यद् देवतानां रूपम् अभिभूत्यै रूपम्

सो अकामयत अप रक्षांसि हनीय इति

स एतत् कयाशुभीयं शस्त्रम् अपश्यत्

तम् एव उज्जिगीषेत्

यदि इतरे षोडशिनं गृह्णीरन्न् अथ आत्मना अतिरात्रम् कुर्वीरन्

आभीकम् अभिनिधनम् अभीवर्तम् आभीशवम् इत्य् एतानि सामानि भवन्त्य् अभिभूत्यै रूपम्

प्र वो वाजा अभिद्यव इत्य् आग्नेयम् आज्यं भवति

पूर्व एव संस्थां प्रेप्सेद् इति

यो वै सह पलायितयोः पूर्वः काष्ठां गच्छति स वाव तयोर् जयति
अध ऊर्ध्वं तथा तिर्यक् पातः त्रिविधः उच्यते

तस्मिन् अधस् ऊर्ध्व भाण्डे निपातितः सकल दोष निर्मुक्तः

अष्ट अङ्गुल विस्तीर्णम् दैर्घ्येण दश अङ्गुलम् त्व् अधस् भाण्डम्

इति

उपरिष्टाच् चिण्टिघटी देया उदर षोडश अङ्गुल विशाला

विशेषः च अत्र पातनयन्त्रे

ऊर्ध्वपाते रसस्य ऊर्ध्व गमनम् तत्र अधस् पात्रे वह्निः जलम् ऊर्ध्व पात्रे अधःपाते तु रसस्य अधस्तात् गमनम् भवति यन्त्रं तत् एव परं तु अग्नि जलयोः व्यत्यासः जलम् अत्र अधस् पात्रे अग्निः ऊर्ध्व पात्रे तिर्यक्पाते तु रसः तिर्यञ्चम् पतति तत्र एक पात्र पृष्ठे जलम् अन्य पात्र अधस् वह्निः

उक्त औषधैः मर्दित पारदस्य यन्त्र स्थितस्य ऊर्ध्वम् अधस् च तिर्यक्

अन्तः प्रविष्ट तल भाण्ड वदनम् जल मग्न निज मुख प्रान्तम्

तथा उक्त विधानेन निपतति सति पातन कर्मणि कृते सति शुद्धः सूतो भवेत्

कण्ठात् अधस् समन्तात् चतुर् अङ्गुलि कृत जल आधारम्

कुतः नाग वङ्ग शङ्कायाः नाग वङ्ग दोष ग्लान्याः

तु पुनः उत्थितं सूतं शुल्ब पिष्टिम् कृत्वा शुल्बेन ताम्रेण सह तयोः मेलनम् यथा स्यात् तथा पेषणं विधाय तस्मिन् पातनयन्त्रे निपात्यते कर्म विदा इति शेषः

सुतरां भवति रसेन्द्रो जीर्ण ग्रासः अपि पात्यः असौ

निर्यापनं पातन संज्ञम् उक्तम् वङ्ग अहि सम्पर्क ज कञ्चुक घ्नम्

विंश अंशम् लवणं दत्त्वा पिष्टीकुर्यात् च सुन्दरम्
अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो अरोचथाः

इन्द्र वायू उभाव् इह सु हवा इह हवामहे

उत अ दित्सन्तम् दापयतु प्रजानन् रयिं च नः सर्व वीरम् नि यच्छ

सोमं राजानम् अवसे ऽग्निं गीर्भिर् हवामहे

प्र देवीः प्र उत सूनृता रयिं देवी दधातु मे

तं जानन्न् अग्न आ रोह अधा नो वर्धय रयिम्

अर्यमणं बृहस्पतिम् इन्द्रं दानाय चोदय

अग्ने अच्छा वद इह नः प्रत्यङ् नः सुमना भव

वाजस्य नु प्रसवे सं बभूविम इमा च विश्वा भुवनानि अन्तः

आ रुन्धां सर्वतो वायुस् त्वष्टा पोषं दधातु मे

गो सनिम् वाचम् उदेयं वर्चसा मा अभ्युदिहि

आदित्यम् विष्णुम् सूर्यं ब्रह्माणं च बृहस्पतिम्

दुह्राम् मे पञ्च प्रदिशो दुह्राम् उर्वीर् यथाबलम्

प्र णो यच्छ विशां पते धन दाः असि नस् त्वम्

प्रापेयं सर्वा आकूतीर् मनसा हृदयेन च

यथा नः सर्व इज् जनः संगत्यां सुमना असद् दान कामः च नो भुवत्

प्र णो यच्छत्व् अर्यमा प्र भगः प्र बृहस्पतिः

त्वं नो अग्ने अग्निभिर् ब्रह्म यज्ञं वर्धय

त्वं नो देव दातवे रयिं दानाय चोदय

वातं विष्णुं सरस्वतीं सवितारं च वाजिनम्
सम्राडासन्दीं ह्रियमाणाम् अनुगच्छेत्

वेदि कर्म प्रभृति वा अग्नीषोम प्रणयनात् प्रणयनात्

अग्निं सर्व औषधम् च वप्स्यत्सु तत्र गत्वा तूष्णीम् उपविशेत्

हविर्धाने प्रवर्त्यमाने अनुगच्छेत्

तस्मिन् संचित उख्याम् आसन्दीं नैरृतीः च इष्टकाः अरण्यं ह्रियमाणा अनुगच्छेत्

निधीयमानानां दक्षिणतः स्थित्वा परिषिच्यमाने ऽप उपस्पृश्य तैः सार्धं प्रत्याव्रज्य अग्निम् प्रणीयमानम् अनुगच्छेद् अप्रतिरथं जपन्

तैः सार्धं प्रत्याव्रज्य चितीः प्रणीयमाना अनुगच्छेत्

निधीयमानानां दक्षिणतः स्थित्वा निहितास्व् अप उपस्पृश्य अन् अपेक्षम् प्रत्याव्रजेत्

तूष्णीम् अन् अग्निचित्या चेत्

आसीत एव इति धानंजय्यः

आहवनीयं चेष्यत्सु यजुषा उपविशेत्

निधीयमानानां दक्षिणतः स्थित्वा निहितासु दक्षिणस्य पक्षस्य आसन्नः यजुषा उपविशेत्
तम् एव नो ब्रूहि इति

आत्मानम् एव इमम् वैश्वानरं संप्रत्य् अध्येषि

ते ह संपादयांचक्रुः

तान् उवाच

हन्त अहम् अन्यम् अभ्यनुशासानि इति

तान् ह उवाच

तं हन्ता अभ्यागच्छाम इति

तेभ्यो न सर्वम् इव प्रतिपत्स्ये

तान् ह उवाच

यक्ष्यमाणो वै भगवन्तो ऽहम् अस्मि

ते ह ऊचुः

स ह प्रातः संजिहान उवाच

को न आत्मा किं ब्रह्म इति

न अनाहिताग्निः न अविद्वाः न स्वैरी स्वैरिणी कुतः

अश्वपतिर् वै भगवन्तो ऽयं कैकेयः सम्प्रति इमम् आत्मानं वैश्वानरम् अध्येति

प्राचीनशाल औपमन्यवः सत्ययज्ञः पौलुषिर् इन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यो बुडिल आश्वतराश्विस् ते ह एते महा शालाः महा श्रोत्रियाः समेत्य मीमांसां चक्रुः

तं ह अभ्याजग्मुः

तं ह अभ्याजग्मुः

प्रक्ष्यन्ति माम् इमे महा शालाः महा श्रोत्रियाः

उद्दालको वै भगवन्तो ऽयम् आरुणिः सम्प्रति इमम् आत्मानं वैश्वानरम् अध्येति

ते ह समिध् पाणयः पूर्वाह्णे प्रतिचक्रमिरे

वसन्तु भगवन्त इति

तेभ्यो ह प्राप्तेभ्यः पृथग् अर्हाणि कारयांचकार
अथ यत्र ह्रस्वः मन्त्रः स्यात् दीर्घम् कर्म कर्म आदौ मन्त्रम् जपेत्

ज्वलति एव सर्वाः आहुतीः जुहुयात्

अथ यत्र यज्ञाङ्गे कर्म अभ्यावर्तयेत् न मन्त्रः अभ्यावर्तेत

मन्त्र अन्तैः कर्म आदीन् संनिपातयेत्

यावतीनाम् एका कुम्भी दुग्धम् संभरेत् तावती परार्ध्या मात्रा स्यात्

प्रस्थिताः अनुमन्त्रयते शुद्धाः अपः सु प्रपाणे पिबन्तीः शतम् इन्द्राय शरदः दुहानाः रुद्रस्य हेतिः परि वः वृणक्तु इति महेन्द्राय इति वा यदि महेन्द्र याजी भवति

तया एव गाः प्रस्थापयति देवः वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मणे आप्यायध्वम् अघ्नियाः इन्द्राय देव भागम् इति महेन्द्राय इति वा यदि महेन्द्र याजी भवति

ऊर्जे त्वा इति संनमयति अनुमार्ष्टि वा
विलस मदन रस सरस भावे

सु चिरम् अनुनयेन प्रीणयित्वा मृग अक्षाम् गतवति कृत वेशे केशवे कुञ्ज शय्याम्

चल वलय क्वणितैः अवबोधय हरिम् अपि निज गति शीलम्

श्यामल मृदुल कलेवर मण्डलम् अधिगत गौर दुकूलम्

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

प्रविश राधे माधव समीपम् इह

हरि विनिहित मनसाम् अधितिष्ठतु कण्ठ तटीम् अविरामम्

स्फुटतर फेन कदम्ब करम्बितम् इव यमुना जलपूरम्

कुसुम शरासन शासन बन्दिनि पिक निकरे भज भावम्

मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके

विलस चिरम् अलस पीन जघने

मधुरतर पिक निकर निनद मुखरे

मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके

मणि गण किरण समूह समुज्ज्वल भूषण सुभग शरीरम्

नव भवत् अशोक दल शयन सारे

मधु मुदित मधुप कुल कलित रावे

प्रिय आस्यम् पश्यन्त्याः स्मर शर समाकूत सुभगम् स लज्जा लज्जा अपि व्यगमत् इव दूरम् मृग दृशः

स्फुट कमल उदर खेलित खञ्जन युगम् इव शरदि तडागम्

अधिगतम् अखिल सखीभिः इदम् तव वपुः अपि रति रण सज्जम्

तरल दृश् अञ्चल चलन मनोहर वदन जनित रति रागम्

अनिल तरल किसलय निकरेण करेण लता निकुरम्बम्

स्मित रुचि रुचिर समुल्लसित अधर पल्लव कृत रति लोभम्

स्फुरितम् अनङ्ग तरंग वशात् इव सूचित हरि परिरम्भम्

मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके

द्वारे निकुञ्ज निलयस्य हरिम् निरीक्ष्य व्रीडावतीम् अथ सखी निजगाद राधाम्

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

अक्ष्णोः निक्षिपत् अञ्जनम् श्रवणयोः तापिच्छ गुच्छ आवलिम् मूर्ध्नि श्याम सरोज दाम् कुचयोः कस्तूरिका पत्त्रकम्

कुसुम चय रचित शुचि वासगेहे

विलस कुसुम सु कुमार देहे

घन जघन स्तन भार भरे दरमन्थर चरण विहारम्

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

प्रेरणम् इव करभ ऊरो करोति गतिम् प्रतिमुञ्च विलम्बम्

अतिक्रम्य अपाङ्गम् श्रवणपथ पर्यन्त गमन प्रयासेण इव अक्ष्णोः तरलतर तारम् पतितयोः

राधा वदन विलोकन विकसित विविध विकार विभङ्गम्

श्री जयदेव भणितम् अधरीकृत हारम् उदासित वामम्

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

सा स साध्वस स आनन्दम् गोविन्दे लोल लोचना

प्रविश राधे माधव समीपम् इह

काश्मीर गौर _ अभिसारिकाणाम् आबद्ध रेखम् अभितः रुचि मञ्जरीभिः

सः त्वाम् पश्यति वेपते पुलकयति आनन्दति स्विद्यति प्रत्युद्गच्छति मूर्छति स्थिर तमस् पुञ्जे निकुञ्जे प्रियः

तिमिर उदित विधु मण्डल निर्मल मलयज तिलक निवेशम्

श्री जयदेव भणित विभवत् विगुणीकृत भूषण भारम्

विलस रस वलित ललित गीते

मञ्जुतर कुञ्ज तल केलि सदने

मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

विहित पद्मावती सुख समाजे

स्मर शर सुभग नखेन करेण सखीम् अवलम्ब्य स लीलम्

विलस कुच कलश तरल हारे

एतत् तमाल दल नीलतमम् तमिस्रम् तद् प्रेम हेम निकष उपल ताम् तनोति

भजन्त्याः तल्प अन्तम् कृत कपट कण्डूति पिहित स्मितम् याते गेहात् बहिः अवहित आलि परिजने

शशि किरण छुरित उदर जलधर सुन्दर स कुसुम कोशम्

मुग्धे मधुमथनम् अनुगतम् अनुसर राधिके

विपुल पुलक भर दन्तुरितम् रति केलि कलाभिः अधीरम्

इदानीम् राधायाः प्रियतम समालोक समये पपात स्वेद अम्बु प्रसरः इव हर्ष अश्रु निकरः

वितत बहु वल्ली नव पल्लव घने

हरिम् एकरसम् चिरम् अभिलषित विलासम् सा ददर्श गुरु हर्ष वशंवद वदनम् अनङ्ग निवासम्

अस्य अङ्गम् तत् अलंकुरु क्षणम् इह भ्रू क्षेप लक्ष्मी लव क्रीते दासे इव उपसेवित पद अम्भोजे कुतः सम्भ्रमः

प्रविश राधे माधव समीपम् इह

हारम् अमलतर तारम् उरसि दधतम् परिरभ्य विदूरम्