tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तद् क्षणम् तत् परित्याज्यम् पुण्य आत्म उद्दाह शङ्कया

संसारिषु च कारुण्यं पापात् भीतिः जिने स्पृहा

ब्रूमः कम् एषु निर्दोषं कं वा ब्रूमः अपराधिनम्

अथ अहम् आत्म दोषेण न करोमि क्षमाम् इह

गुण सार एकराशीणाम् गुणः अणुः अपि चेत् क्वचित्

परः किल मयि प्रीत इति एतत् प्रीति कारणम्

एतस्मै प्रथमं देयम् एतत् पूर्वा क्षमा यतः

एवं परवशं सर्वं यद् वशम् सो ऽपि च अवशः

एतत् हि बडिशं घोरं

भविष्यत् बुद्धत्वम् सत्त्व आराधन सम्भवम्

न च प्रव्राजके प्राप्ते प्रव्रज्या विघ्नः उच्यते

यत् सत्त्व दौर्मनस्येन कृतेन ह्य् अनुभूयते

मया च अनेन च उपात्तम् तस्मात् एतत् क्षमा फलम्

उत्पत्स्य इति अभिप्रेत्य क्रोध उत्पद्यते न च

तस्मात् स्तुति आदि घाताय मम ये प्रत्युपस्थिताः

निघ्नन्ति केचिद् आत्मानम् अपुण्य आचरणेन च

मया एव अत्र कृतो विघ्नः पुण्य हेतौ उपस्थिते

क्लेश उत्पाद परायत्ते क्षमा न अवर्ण वादिनि

ईदृशाः प्रत्यया अस्य इति एवम् मत्वा सुखी भवेत्

समं च तेन माहात्म्यं सत्त्वानां तेन ते समाः

यथा अपि अयुक्तः तद् कोपः कटु धूमे यथा अम्बरे

कथंचिल् लभ्यते सौख्यं दुःखं स्थितम् अयत्नात्

एवमादीनि दुःखानि करोति इति अरि संज्ञया

तुष्टः किं नृपतिः दद्यात् यत् बुद्धत्व समम् भवेत्

यदा एवम् क्लेश वश्यत्वात् घ्नन्ति आत्मानम् अपि प्रियम्

न हि काल उपपन्नेन दान विघ्नः कृतः अर्थिना

चक्रवर्ति सुखम् स्फीतं क्षमी प्राप्नोति संसरन्

यत् प्रधानम् किल अभीष्टम् यत् तत् आत्मा इति कल्पितम्

किं तेन जीवितेन अपि केवल अशुभ कारिणा

तत् अद्य पापं प्रतिदेशयामि यत् खेदिताः तत् मुनयः क्षमन्ताम्

पुण्य क्षयः च पापं च लाभ अर्थम् क्रुध्यतो ननु

क्षान्त्या समं तपो न अस्ति ननु एतत् तत् उपस्थितम्

तस्य एव सुखम् इति एवम् ते इदम् यदि न प्रियम्

सर्वं यत् प्रत्यय बलात् स्वतन्त्रं तु न विद्यते

शरीर अभिनिवेशात् तु काय दुःखेन बाध्यते

तस्मात् अहम् स्तुतः अस्मि इति प्रीतिः आत्मनि जायते

सत्त्व क्षेत्रम् जिन क्षेत्रम् इति अतस् मुनिना उदितम्

यदि अस्ति एव प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम्

यः पूर्ववत् क्रिया काले क्रियायाः तेन किं कृतम्

अहम् एव अपकारी एषाम् मम एते च उपकारिणः

अन्यत्र मयि वा प्रीत्या किं हि मे परकीयया

यस्मान् न मद् वधात् अन्यत् कृत्यम् अस्य अस्ति वैरिणः

ये केचिद् अपराधाः तु पापानि विविधानि च

यस्मान् नरक पालाः च कृपावन्तः च तत् बलम्

मनः शमं न गृह्णाति न प्रीति सुखम् अश्नुते

सत्त्वेभ्यः च जिनेभ्यः च बुद्ध धर्म आगमे समे

बुद्ध धर्म उदय अंशः तु श्रेष्ठः सत्त्वेषु विद्यते

त्वद् आशंसन मात्रेण न च अहेतुः भविष्यति

तच् चित्तस्य दृढ त्वेन कातर त्वेन च आगतम्

लाभ अन्तराय कारि त्वात् यदि असौ मे ऽनभीप्सितः

न निद्रां न धृतिं याति द्वेष शल्ये हृदि स्थिते

सर्वथा अपि न तत् ते ऽस्ति दत्त अ दत्तेन तेन किम्

कृतं कल्प सहस्रैः यत् प्रतिघः प्रतिहन्ति तत्

रिक्तहस्तः च नग्नः च यास्यामि मुषितो यथा

न बल अर्थम् न च आरोग्ये न च काय सुखाय मे

अतस् त्वद् इच्छया सिद्धं तद् दुःखे किं सुखं तव

त्रैलोक्य पूज्यम् बुद्धत्वं सत्त्वानां किं न वाञ्छसि

अपकार आशयः अस्य इति शत्रुः यदि न पूज्यते

कारितः अस्मि न च आत्मा अर्थः परार्थो वा कृतो मया

क्लेश उन्मत्तीकृतेषु एषु प्रवृत्तेषु आत्म घातने

यो हि येन विना न अस्ति यस्मिन् च सति विद्यते

गुणवत्सु च मात्सर्यं सम्पद् कोपम् च कुर्वते

असिपत्त्रवनं यद्वत् यथा नारक पक्षिणः

तस्य एव तद् प्रीति सुखम् भागो न अल्पः अपि मे ततः

हीयते च अपि मे चर्या तस्मान् नष्टाः तपस्विनः

यस्माच् चिरम् अपि स्थित्वा मृत्यु दुःखम् तदा एव मे

मोहात् एके ऽपराध्यन्ति कुप्यन्ति अन्ये अपि मोहिताः

कीर्त्यमाने पर गुणे स्व सौख्यम् अपि न इच्छसि

स्तुति आदयः च मे क्षोभं संवेगं नाशयन्ति अमी
अथ न अस्ति प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम्

सर्वे कर्म परायत्तः को ऽहम् अत्र अन्यथा कृतौ

तस्मात् क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेत् विविधैः नयैः

दृश्यते तस्य पूजा अर्थम् त्रैलोक्यम् अपि न क्षमम्

तस्मात् मम युक्तम् एव एतत् सत्त्व उपद्रव कारिणः

कुर्वन्तु मे मूर्ध्नि पदं जन ओघाः विघ्नन्तु वा तुष्यतु लोकनाथः

अनिष्ट करणात् जातम् इष्टस्य च विघातनात्

बुद्ध अधिष्ठानात् इव द्वेषः तेषु कथं मम

प्रासादिक त्वम् आरोग्यम् प्रामोद्यं चिर जीवितम्

आत्मीकृतं सर्वम् इदम् जगन्त् तैः कृपा आत्मभिः न एव हि संशयः अस्ति

अश्रम उपार्जितः निधिः इव उत्थितः

पुण्य विघ्नः कृतः अनेन इति अत्र कोपो न युज्यते

चेतन अचेतन कृता देहिनां नियता व्यथा

किं च निश्छद्म बन्धूनाम् अ प्रमेय उपकारिणाम्

तद् तोषणात् सर्व मुनीन्द्र तुष्टिः तत्र अपकारे ऽपकृतं मुनीनाम्

तत्र अपि एवम् अ संबन्धात् केवलं शिशु चेष्टितम्

दह्यमाने गृहे यद्वत् अग्निः गत्वा गृह अन्तरम्

तस्मात् मृदु व्यथा अभ्यासात् सोढव्या अपि महा व्यथा

यशः अर्थम् हारयन्ति अर्थम् आत्मानम् मारयन्ति अपि

स्वयं लब्ध सुखेषु अद्य कस्मात् सत्त्वेषु कुप्यसि

अपाय पात रक्षा अर्थम् प्रवृत्ता ननु ते मम

सत्त्व आराधनम् उत्सृज्य निष्कृतिः का परा भवेत्

कृत पुण्यैः सह स्पर्धाम् अपरैः कर्तुम् इच्छसि

प्रमादात् आत्मना आत्मानम् बाधन्ते कण्टक आदिभिः

एतद् अंश आनुरूप्येण सत्त्व पूजा कृता भवेत्

न युक्ता एवम् कः किं वारयति इति चेत्

आदीप्त कायस्य यथा समन्तान् न सर्व कामैः अपि सौमनस्यम्

यतो मे ऽनपराधस्य न कश्चिद् अपराध्यति

भवेत् मम आशय गुणः न यामि नरकान् यदि

तत् एव हि भवामि इति न संचिन्त्य उपजायते

न युज्यते मम द्वेषो बुद्ध आदीनाम् न हि व्यथा

दुःखे प्रीतिः एव अत्र युज्यते

प्रियाणाम् आत्मनः वा अपि शत्रोः च एतद् विपर्ययात्

तत् शस्त्रम् मम कायः च द्वयं दुःखस्य कारणम्

वरम् अद्य एव मे मृत्युः न मिथ्या जीवितम् चिरम्

कुटुम्ब जीविनम् लब्ध्वा न हृष्यसि प्रकुप्यसि

मुख्यं दण्ड आदिकम् हित्वा प्रेरके यदि कुप्यते

प्रत्यय अन्तर सङ्गे अपि निर्विकारस्य का क्रिया

पर शोणितम् अपि एके दृष्ट्वा मूर्छां व्रजन्ति यत्

एतान् आराध्य बहवः सम्पद् पारम् यतो गताः

सुलभा याचका लोके दुर्लभाः तु अपकारिणः

दौर्मनस्ये अपि न अस्ति इष्टम् कुशलं त्व् अवहीयते

अवर्ण वादिनि द्वेषः सत्त्वान् नाशयति इति चेत्

येन सर्वे भविष्यन्ति मैत्र चित्ताः परस्परम्

मद् कर्म चोदिताः एव जाता मयि अपकारिणः

नङ्क्ष्यति इह एव मे लाभः पापं तु स्थास्यति ध्रुवम्

मैत्री आशयः च यत् पूज्यः सत्त्व माहात्म्यम् एव तत्

दुःखं न इच्छामि दुःखस्य हेतुम् इच्छामि बालिशः

सत्त्व व्यथायाम् अपि तद्वत् एव न प्रीति उपायः अस्ति दया मयानाम्

न वारितं च गुणिभिः परावर्जनम् उत्तमम्

अथ प्रत्यपकारी स्यां तथा अपि एते न रक्षिताः

तेषु कोपो न युक्तो मे यथा अग्नौ दहन आत्मके

पुष्णाति यः त्वया पोष्यं ते एव ददाति सः

वृथा सहन्ते मुक्ति अर्थम् अहम् कस्मात् तु कातरः

मनः त्वम् अपि तं स्तुत्वा कस्मात् एवम् न हृष्यसि

यथा एकः राज पुरुषः प्रमथ्नाति महाजनम्

युक्ता यस्माद् दुःखस्य उपरतिः मता

मुक्ति अर्थिनः च अयुक्तम् मे लाभ सत्कार बन्धनम्

पित्त आदिषु न मे कोपो महा दुःख करेषु अपि

स एव अतस् क्षमा हेतुः पूज्यः सद्धर्म वत् मया

न च अपि जनितस्य अस्ति जनितः अस्मि इति चेतना

कस्मात् विपर्ययम् कृत्वा खल चेतः प्रकुप्यसि

न किंचिद् अस्ति तत् वस्तु यत् अभ्यासस्य दुष्करम्

ननु निवर्तते सौख्यं द्वयोः अपि विबुद्धयोः

दौर्मनस्य अशनम् प्राप्य द्वेषो दृप्तो निहन्ति माम्

यदि तेन न तल् लब्धं स्थितं दानपतेः गृहे

प्रतिमास् तु उपसद् धर्म नाशक आक्रोशकेषु च

गुणः अपरः च दुःखस्य यद् संवेगान् मद च्युतिः

क्षमा सिद्धि आशयः न अस्य तेन पूज्यो न चेद् अरिः
इह जन्मान्तरे वा अपि येन असौ मे ऽनभीप्सितः

सा एव उपमा मृत्यु काले चिर जीवि अल्प जीविनोः

बोधि चित्तम् कुतस् तस्य यो अन्य सम्पदि कुप्यति

कायं न बाधते तेन चेतः कस्मात् प्रकुप्यसि

तथागत आराधनम् एतत् एव स्वार्थस्य संसाधनम् एतत् एव

महा अपकारिषु अपि तेन सर्व कल्याणम् एव आचरणीयम् एषु

यथा पांशु गृहे भिन्ने रोदिति आर्त रवम् शिशुः

येन यास्यन्ति नरकान् मया एव अमी हता ननु

मारणीयः कथं छित्त्वा मुक्तश् चेत् किम् अभद्रकम्

भृति दान आदि विरत्याः दृष्ट अदृष्टम् हतं भवेत्

यस्मान् न एव स एकाकी तस्य राज बलम् बलम्

तस्य क्रिया इति सम्बन्धे कतरत्

येषां सुखे यान्ति मुदं मुनीन्द्रा येषां व्यथायां प्रविशन्ति मन्युम्

महा कण्डू आदि दुःखम् च किम् अनर्थम् न पश्यसि

कोकस्य दुःख अपहम् एतत् एव तस्मात् मम अस्तु व्रतम् एतत् एव

अथ अपि अर्थः भवेत् एवम् अनर्थः को न्व् अतः परः

अथ दोषः अयम् आगन्तुः सत्त्वाः प्रकृति पेशलाः

लब्ध्वा अपि च

तस्मात् अमित्रम् मित्रं वा दृष्ट्वा अपि अन्याय कारिणम्

किम् अक्षराणि भक्ष्याणि मृते कस्य च तद् सुखम्

तदा एषाम् पर कायेषु परिहारः कथं भवेत्

मद् कर्म जनिताः एव तथा इदम् कुत्र कुप्यते

यदि स्वभावो बालानां पर उपद्रव कारि ता

अहं कथं स्वामिषु तेषु तेषु करोमि मानं न तु दास भावम्

दुःखेन एव च निःसारश् चेतस् तस्माद् दृढीभव

कस्मात् अन्य प्रसादेन सुखितेषु न मे सुखम्

स चेतनेषु किं कोपः ते ऽपि प्रत्यय कोपिताः

ते ते विजयिनः शूराः शेषाः तु मृत मारकाः

यतो नरक पालाः त्वा क्रीत्वा पक्ष्यन्ति कुम्भिषु

तद् दुष्ट आशयम् एव अतस् प्रतीत्य उत्पद्यते क्षमा

इदं च ते हृष्टि सुखम् निरवद्यं सुख उदयम्

यदि एतद् मात्रम् एव अद्य दुःखं सोढुं न पार्यते

निर्माण वत् अचेष्टेषु भावेषु एवम् क्व कुप्यते

अति अनिष्ट आगमेन अपि न क्षोभ्या मुदिता मया

संग्रामो हि सह क्लेशैः युद्धे च सुलभा व्यथा

एवं चित्तं यदा आसङ्गात् दह्यते द्वेष वह्निना

दुःखं प्रवेष्टु कामस्य ये कपाट त्वम् आगताः

कोप अर्थम् एवम् एव अहम् नरकेषु सहस्रशः

सौकुमार्यं न कर्तव्यम् अन्यथा वर्धते व्यथा

न च द्वेष समम् पापं न च क्षान्ति समम् तपः

तृण आदौ यत्र तदा आकृष्य अपनीयते

तथा न दुर्बलं कंचिद् अपराद्धम् विमानयेत्

जिनेषु गौरवं यद्वन् न सत्त्वेषु इति कः क्रमः

मुहूर्तम् अपरः यः च सुखी भूत्वा विबुध्यते

तेन शस्त्रं मया कायो गृहीतः कुत्र कुप्यते

अन् उत्पन्नम् हि तन् न अस्ति क इच्छेत् भवितुम् तदा

स किं न इच्छति सत्त्वानां यः तेषाम् बोधिम् इच्छति

द्वेषेण प्रेरितः सो ऽपि द्वेषे द्वेषः अस्तु मे वरम्

एवं बुद्ध्वा तु पुण्येषु तथा यत्नं करोमि अहम्

अनिष्यमाणम् अप्य् एतत् शूलम् उत्पद्यते यथा

जातं चेद् अप्रियम् शत्रोस् त्वद् तुष्ट्या किं पुनर् भवेत्

बुद्ध धर्म आगम अंशेन तस्मात् सत्त्वाः जिनैः समाः

यत् अर्थम् एव जीवामि तत् एव यदि नश्यति

तथा स्तुति यशस् हानौ स्व चित्तम् प्रतिभाति मे

मयि अप्रसादः यो ऽन्येषां स किं मां भक्षयिष्यति

विकर्तुं न एव शक्नोति दीर्घदर्शी महाजनः

विषय व्यापृत त्वात् च निरोद्धुम् अपि न ईहते

बोधि चित्तम् समुत्पाद्य सर्व सत्त्व सुख इच्छया

दुःखे अपि न एव चित्तस्य प्रसादं क्षोभयेत् बुधः

तद् सुखेन सुखित्वं चेद् सर्वत्र एव मम अस्तु तत्

उरसा अराति घातान् ये प्रतीच्छन्तो जयन्ति अरीन्

आराधनाय अद्य तथागतानां सर्व आत्मना दास्यम् उपैमि लोके

मनो हन्तुम् अमूर्त त्वात् न शक्यं केनचित् क्वचित्

पर अयशस्करे अपि एवम् कोपः ते किं न जायते

गुरु सालोहित आदीनाम् प्रियाणां च अपकारिषु

ते अपि एनम् हन्तुम् इच्छन्ति स्वामिनं द्वेष दुर्भगम्

सत्कारम् इत्वरम् दृष्ट्वा तेषां किं परिदह्यसे

स्तुतिः यशः अथ सत्कारो न पुण्याय न च आयुषे

स्वयं मम स्वामिन एव तावत् तद् अर्थम् आत्मनि अपि निर्व्यपेक्षाः
शं उषा नो व्य् उच्छतु

अहानि शं भवन्तु नः शं रात्री प्रति धीयतां

शं नो वातो वातु शं नस् तपतु सूर्यः
अभि वायुम् इत्य् औशनम्

अभिजित् विश्वजितौ व्यतिहरन्ति एके

आनूप उपक्रमा बृहती पञ्चमे

ज्योतिष्टोमं परम्

वात आवातु इति माषशरावयः

द्वैगत गौतमयोः स्थाने रथन्तरम्

मधुश्चुत् निधनात् आकूपारम्

उपोत्तमं समूढे

सुज्ञानम् उष्णिहि

बण् महां असि सूर्य इन्द्रम् इद् देवतातये श्रायन्त इव सूर्यम् इति महादिवाकीर्त्यस्य स्तोत्रीया विकल्पन्ते

विषुवतो दिवा एके प्रातरनुवाकम् उपाकुर्वन्ति

श्यावाश्वात् पूर्वे गौरीवित बृहती

नित्यः च साम तृचः

नित्यौ च शशकर्णौ तृतीये

बृहतः पूर्वे त्रय एक ऋचाः

यज्ञायज्ञीय भासे व्यतिहरन्ति एके

पृष्ठ्ये अभीवर्त कालेये बृहतीष्व् अनुकल्पयेद् इति गौतमः

स्वाराणि च आर्भव अन्त्यानि

व्यूहन् न अनुकल्पयेत् इति शाण्डिल्यायनः

न इति धानंजय्यः

अग्निः इन्द्राय उप अस्मै पवस्व वाच इति स्तोत्रीयं शुङ्गाः

अन्तरिक्षस्य गौतमम्

स्वयोनिनी रथन्तर बृहती स्वरसामसु एके

स्वरस्य बृहत् द्वितीये

बहिस् अस्य एके बहिष्पवमानेन स्तुवते

औदल त्वाष्ट्रीसाम्नोः उद्धारः

षष्ठे च बृहतो व्यूढे
इति मृत जीवनी गुटिका

सिद्ध योगि इन्द्रैः पूज्यतमः सिद्धा देव विशेषाः योगि इन्द्राः नागार्जुन आदयः ततस् अनन्तरम् मृतजीवनी जल मध्ये क्षिप्त्वा प्रक्षाल्य घटिका द्वयम् वदन गता सती मृतकस्य पुरुषस्य उत्थापनम् प्रबोधनं कुरुते यः पुमान् पुरुषः तत् एव तोयं गुटिका क्षालनम् स्वच्छं निर्मलं पिबति किंविशिष्टः पथ्य अन्वितः हित आवह द्रव्य भक्षण युक्तः स पुरुषो दिव्यं वपुः देव शरीरम् लभते किंविशिष्टं दिव्यं पुनः मृत्यु जरा वर्जितम् व्याधि पालित्य रहितम् पुनः सु दृढम् वज्र वत् गुटिका परिमाणम् पाक विधानम् च पूर्ववद् इति अर्थः

मृतसंजीवनी गुटिका विधानम् गुणान् च आह य इत्यादि

पुनः सम अंश नागैः तुल्य अंश सीसकैः सूतो युक्तः कार्यः सुरलोह अयस्कान्त ताप्य सत्त्वैः च युक्तः कार्यः सुरलोहं कनकं अयस्कान्तः कान्तलोहं ताप्य सत्त्वम् माक्षिक सारम् एतैः अभ्रक सत्त्व समेता सती मृतसंजीवनी नाम गुटिका भवति पुनर् तत्र मूषायाम् इयम् हेम युता कार्या

यः पूर्व उक्तः सूतो लक्षात् ऊर्ध्वम् कोटि अर्बुद आदि लोहान् रूप्य आदीन् वेधते तस्मिन् बद्धे सूते मुख स्थे प्रकाश मुख यन्त्रे स्थापिते सारण योगैः सारण तैल आदिभिः रत्नं वज्र आदिकम् जारयेत्

एतेषु स्थानेषु यस्य इयम् निहिता स्थापिता भवति स असुर यक्ष किंनर पूज्यतमः असुरा दैत्याः यक्षा देवयोनयः किन्नराः तुरंग वक्त्राः तेषां पूज्यतमो भवति अतिशयेन पूज्यः पूज्यतमः

पुनर् इयं गुटिका नित्यं यस्य गुलुच्छके निहिता भवति वा मुकुटे किरीटे वा कण्ठ सूत्र कर्णे कण्ठ सूत्रम् च कर्णः च कण्ठ सूत्र कर्णम् तस्मिन् वा अङ्गे हस्त पाद आदौ तस्य मृत्यु भय शोक रोग शस्त्र जरा सतत दुःख संघातम् नश्यति इति अध्याहारः
यन् मातुर् दुश्चरितं तस्माद् एनं त्रायत इत्य् उपदिशति मन्त्र ब्राह्मणम् वेद इत्य् आचक्षते

अथ सदसस्पतिं जुहोति सदसस्पतिम् इति

अथ संवत्सरे पर्यवेते ऽध्यापयते श्रावयते वा

तस्य काण्ड उपाकरण काण्ड समापनाभ्याम् प्रतिपत्तिर् अवसानं च

अग्ने व्रत पते उपनिषदं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तन् मे राध्यतां स्वाहा वायो व्रत पते उपनिषदं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तन् मे राध्यतां स्वाहा आदित्य व्रत पते उपनिषदं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तन् मे राध्यतां स्वाहा व्रतानां व्रत पते उपनिषदं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तन् मे राध्यतां स्वाहा इति

अथ काण्ड ऋषिम् जुहोति प्रजापतये काण्ड ऋषये स्वाहा इति

अथ काण्ड ऋषिम् जुहोति विश्वेभ्यो देवेभ्यः काण्ड ऋषिभ्यः स्वाहा इति

यद्य् उ वा एतस्मिन् संवत्सरे न अधीयीत यावदध्ययनम् एतद् व्रतं चरेत्

तस्य नित्ये अधि ब्रह्मचर्यम् त्रिषवणम् अभिषेक उत्सन्न शय्या आसनं च

एतावद् एव नाना

संवत्सरम् एतद् व्रतं चरेत् संवत्सरं हि व्रतं न अतीत्य एतस्मिन् त्व् एव एतत् संवत्सरे ऽधीयीत

अथ पालाशीश् चतस्रः समिध आर्द्राः स पलाशाः स प्ररोहाः प्रादेश मात्राः अ परिशुष्क अग्राः घृत अन्वक्ताः अभ्याधापयन् वाचयति

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा यथोपदेशं प्रधान आहुतीः जुहोति याज्ञिकीभ्यो देवताभ्य उपनिषद्भ्यः स्वाहा इति चतस्रः

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा अथ अव्रत्य प्रायश्चित्तम् जुहोति यन् मे आत्मनो मिन्दा अभूत् पुनर् अग्निश् चक्षुर् अदात् इति द्वाभ्याम्

याज्ञीकानां वा वृक्षाणाम् अन्यतमस्य

आचार्य प्रसूतः कर्माणि करोति इति विज्ञायते

याज्ञिकानां वा वृक्षाणाम् अन्यतमस्य

तेषाम् उक्ता व्रत चर्या

अथ सदसस्पतिं जुहोति सदसस्पतिम् अद्भुतं प्रियम् इन्द्रस्य काम्यम्

अथ वेद आहुतीः जुहोति ऋग्वेदाय स्वाहा यजुर्वेदाय स्वाहा सामवेदाय स्वाहा अथर्ववेदाय स्वाहा अथर्व अङ्गिरोभ्यः स्वाहा इतिहास पुराणेभ्यः स्वाहा सर्प देव जनेभ्यः स्वाहा सर्व भूतेभ्यः स्वाहा इति

प्रतिपत्तौ सर्वान् केशान् वापयति

अथ वेद आहुतीः जुहोति ऋग्वेदाय स्वाहा यजुर्वेदाय स्वाहा सामवेदाय स्वाहा अथर्ववेदाय स्वाहा अथर्व अङ्गिरोभ्यः स्वाहा इतिहास पुराणेभ्यः स्वाहा सर्प देव जनेभ्यः स्वाहा सर्व भूतेभ्यः स्वाहा इति

अथ संवत्सरे पर्यवेते ऽध्यापयते श्रावयते वा

अथ पालाशीश् चतस्रः समिध आर्द्राः स पलाशाः स प्ररोहाः प्रदेश मात्राः अ परिशुष्क अग्राः घृत अन्वक्ताः अभ्याधापयन् वाचयति

अथ सदसस्पतिं जुहोति सदसस्पतिम् इति

गाम् अत्र गुरवे वरं ददाति

याज्ञिकानां वा वृक्षाणाम् अन्यतमस्य

अथ सावित्रीं जुहोति तत् सवितुर् वरेण्यम् इत्य् एताम्

होतृषु प्रधान कालेषु अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा यथोपदेशं प्रधान आहुतीः जुहोति याज्ञिकीभ्यो देवताभ्यो होतृभ्यः स्वाहा सांहितीभ्यो देवताभ्यो होतृभ्यः स्वाहा वारुणीभ्यो देवताभ्यो होतृभ्यः स्वाहा सर्वाभ्यो देवताभ्यो होतृभ्यः स्वाहा इति

अथ वेद आहुतीः जुहोति ऋग्वेदाय स्वाहा यजुर्वेदाय स्वाहा सामवेदाय स्वाहा अथर्ववेदाय स्वाहा अथर्व अङ्गिरोभ्यः स्वाहा इतिहास पुराणेभ्यः स्वाहा सर्प देव जनेभ्यः स्वाहा सर्व भूतेभ्यः स्वाहा इति

यथोपदेशं प्रधान आहुतीः जुहोति याज्ञिकीभ्यो देवताभ्यो होतृभ्यः स्वाहा इति चतसृभिः

अग्ने व्रत पते होतारं व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा वायो व्रत पते होतारं व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा आदित्य व्रत पते होतारं व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा व्रतानां व्रत पते होतारं व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा इति

अथ उपनिषत्सु

अथ इमानि ब्राह्मणानि सांवत्सरिकैर् व्रतैर् अध्येयानि भवन्ति होतारः शुक्रियाण्य् उपनिषदो गोदानं सम्मितं इति

अथ सावित्रीं जुहोति तत् सवितुः इत्य् एताम्
जय प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

अथ सदसस्पतिं जुहोति सदसस्पतिम् इति

अथ वेद आहुतीः जुहोति ऋग्वेदाय स्वाहा यजुर्वेदाय स्वाहा सामवेदाय स्वाहा अथर्ववेदाय स्वाहा अथर्व अङ्गिरोभ्यः स्वाहा इतिहास पुराणेभ्यः स्वाहा सर्प देव जनेभ्यः स्वाहा सर्व भूतेभ्यः स्वाहा इति

अग्ने व्रत पते उपनिषदं व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा वायो व्रत पते उपनिषदं व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा आदित्य व्रत पते उपनिषदं व्रतम् आचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा व्रतानां व्रत पते उपनिषदं व्रतम् आचारिषं तद् अशकं तन् मे राधि स्वाहा इति

अथ सावित्रीं जुहोति तत् सवितुर् वरेण्यम् इत्य् एताम्

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ अग्नि मुखात् कृत्वा अथ अव्रत्य प्रायश्चित्तम् जुहोति यन् म आत्मनः पुनर् अग्निश् चक्षुर् अदात् इति द्वाभ्याम्

षोडशे वर्षे गोदानम्

अग्नि गोदानः वा भवति

अथ सावित्रीं जुहोति तत् सवितुर् वरेण्यम् इत्य् एताम्

याज्ञिकानां वा वृक्षाणाम् अन्यतमस्य

तस्य द्वादश संवत्सरान् एकादश नव सप्त पञ्च त्रीन् संवत्सरान् षट् मासान् चतुरो मासान् द्वौ मासौ मासं वा व्रतं चरेत्

अथ पालाशीश् चतस्रः समिध आर्द्राः स पलाशाः स प्ररोहाः प्रादेश मात्राः अ परिशुष्क अग्राः घृत अन्वक्ताः अभ्याधापयन् वाचयति

जव प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्
तस्मान् नाना वीर्याः प्राणाश् चक्षुश् श्रोत्रं वाक्

यर्हि दंष्ट्राभ्याम् इति ब्रूयाद् यं द्विष्यात् तं मनसा ध्यायेत्

सयोन्य् एव अन्नम् अवरुन्द्धे

देवाश् च वा असुराश् च अस्पर्धन्त

अग्नेर् वै सृष्टस्य विकङ्कतं भा आर्छत्

एष वा अग्नीनां स्वर्ग्यः स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

मा सु भित्था मा सु रिष इति दृंहत्य् एव एनाम्

अथ एतत् मालिम्लवम्

परीध्या बुभूषतः

द्रु अन्नः सर्पिः आसुतिः इति कृमुकम् उल्लिखितं घृतेन अक्त्वा अवदधाति

तस्माद् ब्रह्म क्षत्रवद् अत्य् अन्यान् ब्राह्मणान्

ताभिर् अस्माद् रक्षांस्य् अपाघ्नन्

ऊर्जम् एव अस्मै अपिदधाति

ऋतुभिर् एव एनम् दीक्षयति

ऋतुभिर् अस्या वीर्यम् उद्यच्छते

ऊर्ग् वै मुञ्जाः

यो अस्मभ्यम् अरातीयाद् इति शमी मयीम् शान्त्यै

अन्यत आहृत्य अवदध्यात् यं कामयेत भ्रातृव्यम् अस्मै जनयेयम् इति

द्वि पाद् यजमानः प्रतिष्ठित्यै

मनो वै वाचः क्षेपीयः

रात्रीं रात्रीम् अ प्रयावम् भरन्त इत्य् आशिषम् एव आशास्ते

अनुष्टुब् वै सर्वाणि च्छन्दांसि

मथित्वा गत श्रेः अवदध्यात्

सप्त एतानि जुहोति

मुञ्जान् अवदधाति

यज् ज्योतिषि प्रवृणक्ति भूतं तेन अवरुन्द्धे यद् अङ्गारेषु भविष्यत् तेन

तस्माद् वाक् प्राणानाम् उत्तमा विहितं वदति

स्वाम् एव देवताम् उपैति

अत इव वा एष भवति

अ रिष्टा त्वम् उदिहि यज्ञे अस्मिन्न् इति समष्ट्यै

देवा वै यत्र ऊर्जम् व्यभजन्त तत उदुम्बरो ऽजायत

अग्नेर् वै सृष्टस्य विकङ्कतं भा आर्छत्

अनुष्टुभा उत्तमम् जुहोति

भृज्जने वा अन्नं क्रियते

न ह स्म वै पुरा अग्निः अ परशु वृक्णम् दहति

भृज्जनाद् अवदध्याद् अन्न कामस्य

अङ्गारेषु प्रवृज्या

यास् सेना अभीत्वरीर् इत्य् औदुम्बरीम्

स्वदितम् अस्य अन्नम् भवति य एवं वेद

यच् छन्दोभिर् आदधाति स्वेन एव एनम् योनिना अनुबिभर्ति

अत एव एनम् जनयति

निन्दाद् यो अस्मान् दिप्साच् च इति

वाग् वा अनुष्टुप्

छन्दांसि वा अग्नेर् योनिः

परस्या अधि संवत इत्य् औदुम्बरीम्

संशितं मे ब्रह्म इति ब्रह्मणा एव क्षत्रं संश्यति क्षत्रेण ब्रह्म

ऊर्ग् वा उदुम्बरः

तेन असुरान् अभ्यभवन्

एष वै वनस्पतीनां सपत्न साहः विजित्यै

भूतो हि स

तेजो घृतम्

तद् एव अवरुन्द्धे

सप्त प्राणाः

यद् एतेन समिध आदधाति भ्रातृव्यस्य अभिभूत्यै

उद् एषां बाहू अतिरम् उद् वर्चो अथ उ बलम् इत्य् आशिषम् एव आशास्ते

नाभा पृथिव्यास् समिधानो अग्निम् इति पृतना एव एतया जयति

गर्भो दीक्षितः

ते देवा एतन् मालिम्लवम् अपश्यन्

दंष्ट्राभ्यां मलिम्लून् अग्न इत्य् आश्वत्थीम्

अन्नं पशवः

पशून् एव अन्नाद्यम् अवरुन्द्धे

षड् आधीतयजूंषि जुहोति

जाताय एव अस्मै ऊर्जम् अपिदधाति

तद् अस्मा एताभिः प्रयोग ऋषिर् अस्वदयत्

यो वृक्ष उपरि दीप्येत तस्य अवदध्यात् स्वर्ग कामस्य

वाचम् एव उत्तमाम् दधाति

परमस्याः परावत इति वैकङ्कतीम्

तस्माद् यां समाम् अग्निं चिन्वन्ति ग्राहुकास् स्तेनं भवन्ति

आहुतिम् एव एनम् भूताम् अग्नये ऽपिदधाति

क्षिणोमि ब्रह्मणा अमित्रान् उन्नयामि स्वाꣳ अहम् इति यथायजुः

पशवश् छन्दांसि

तद् एव अवरुन्द्धे

प्रियाम् एव अस्य तन्वं तेजसा समनक्ति

अग्नेर् वै प्रिया तनूस् तया कृमुकं प्राविशत्
स प्रजापतेः पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

स मित्रावरुणयोः पाशान् मा मोचि

स आङ्गिरसानां पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

स आथर्वणानां पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

तस्मात् अमुम् निर्भजामः अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् असौ यः

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

सो ऽह्नोः संयतोः पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

तस्य इदम् वर्चः तेजः प्राणम् आयुः निर्वेष्टयामि

स वनस्पतीणां पाशान् मा मोचि

स आर्षेयाणां पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

स इन्द्र अग्न्योः पाशान् मा मोचि

सो ऽहोरात्रयोः पाशान् मा मोचि

स द्यावापृथिव्योः पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

स आर्तवानां पाशान् मा मोचि

स ऋतूनां पाशान् मा मोचि

स मासानां पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

सो अर्ध मासानाम् पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम् उद्भिन्नम् अस्माकम् ऋतम् अस्माकं तेजो ऽस्माकं ब्रह्म अस्माकम् स्वर् अस्माकं यज्ञो ऽस्माकं पशवो ऽस्माकं प्रजा अस्माकं वीरा अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

इदम् एनम् अधराञ्चम् पादयामि

स राज्ञो वरुणस्य पाशान् मा मोचि

सो ऽङ्गिरसां पाशान् मा मोचि

सः निरृत्याः पाशात् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

स मृत्योः पड्वीशात् पाशात् मा मोचि

सः अभूत्याः पाशात् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

स देव जामीनाम् पाशान् मा मोचि

स निर्भूत्याः पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

सो ऽथर्वणाम् पाशान् मा मोचि

स ऋषीणां पाशान् मा मोचि
दण्ड आहतस्य नो राजी प्रयातस्य यम अन्तिकम्

अम्बु वत् सेतु बन्धेन बन्धेन स्तभ्यते विषम्

दंशस्य उपरि बध्नीयाद् अरिष्टां चतुर् अङ्गुले

समाः सुगन्धा मृद्वीका श्वेता आख्या गजदन्तिकाः

उद्धृत्य प्रच्छितं सर्पिस् धान्य _ प्रलेपयेत्

सर्प अङ्ग अभिहते युञ्ज्यात् तथा शङ्काविष अर्दिते

चतुष्पाद् व्यन्तरान् विद्याद् एतेषाम् एव संकरात्

स क्षौद्र व्योष तगराः घ्नन्ति राजीमतां विषम्

स्तब्ध जिह्वः मुहुर् मूर्छन् शीत उच्छ्वासः न जीवति

प्रांशवो मन्द गमनाः राजीमन्तः तु राजिभिः

सु सूक्ष्मम् सम्यग् आलोच्य विशिष्टां च आचरेत् क्रियाम्

दंष्ट्र पदे स रक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु

अङ्गं सह एव दंशेन लेपयेद् अगदैर् मुहुः

काश्मर्यं वट शुङ्गानि जीवक ऋषभकौ सिता

फणिनः शीघ्र गतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः

नैरृत आख्ये मुहूर्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्

चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भः च पञ्चमे

यत्र लाला परिक्लेद मात्रम् गात्रे प्रदृश्यते

मांस छेदात् अ विच्छिन्न रक्त वाहीनि दष्टकम्

द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्ध्नि गौरवम्

छत्त्री झर्झर पाणिः च चरेद् रात्रौ विशेषतः

पिबेद् घृतं घृत क्षौद्रम् अगदं वा घृत आप्लुतम्

चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्व गात्र गः

तृतीये दंश विक्लेदः स्वेदः तृष्णा च जायते

कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम्

गात्र भङ्गः ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद् वदेत्

जीर्णे विरिक्तो भुञ्जीत यव अन्नम् सु उपसंस्कृतम्

तद् छाया शब्द वित्रस्ताः प्रणश्यन्ति भुजङ्गमाः

निर्विषं द्वयम् अत्र आद्यम् असाध्यं पश्चिमं वदेत्

आद्ये ऽवगाढं प्रच्छाय वेगे दष्टस्य राजिलैः

दष्टस्य राजिलैर् दुष्टं पाण्डु ताम् याति शोणितम्

षष्ठ पञ्चमयोः शीतैर् दिग्धं सिक्तम् अभीक्ष्णशः

विशेषाद् रूक्ष कटुकम् अम्ल उष्णम् स्वादु शीतलम्

दृश् रोधः दंश विक्लेदः चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः

विष उल्बणाः भवन्ति एते व्यन्तरा ऋतुसंधिषु

स क्षौद्रः मण्डलि विषे विशेषाद् अगदो हितः

वैडूर्यं गर्दभमणिं पिचुकं विषमूषिकाम्

स माक्षिकेण वर्गेण कफम् आरग्वधादिना

गोधा सुतः तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः

बिल्वस्य मूलं सुरसस्य पुष्पं फलं करञ्जस्य नतं सुराह्वम्

अपि तक्षक दष्टानाम् पानम् एतत् सुख प्रदम्

अर्ध अंशम् सौरसं पत्त्रं कपित्थं बिल्व दाडिमम्

पञ्च वल्क वरा यष्टी नागपुष्प एलवालुकम्

पिबेत् पुराणं च घृतं वरा चूर्ण अवचूर्णितम्

क्षौम आदिभिः वेणिकया सिद्धैर् मन्त्रैः च मन्त्र विद्

कुश ओषधि कण्टक वत् ये चरन्ति च काननम्

भूयो वेगाय जायेत शेषं दूषीविषाय वा

रथाङ्ग लाङ्गल छत्त्र स्वस्तिक अङ्कुश धारिणः

चन्दन उशीर युक्तेन सलिलेन च सेचयेत्

अथ दर्वीकृतां वेगे पूर्वे विस्राव्य शोणितम्

भावितं सर्प दष्टानाम् पान नस्य अञ्जने हितम्

आहार अर्थम् भयात् पाद स्पर्शात् अति विषात् क्रुधः

भीरोः तु सर्प संस्पर्शात् भयेन कुपितो ऽनिलः

अथ अतस् सर्पविषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

अ स्कन्ने विष वेगात् हि मूर्छाय मद हृद् द्रवाः

दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृद् पीडा गात्र गौरवम्

ग्लानिर् मोहो ऽतिसारो वा तत् शङ्काविषम् उच्यते

जायन्ते युगपद् यस्य स हृद् शूली न जीवति

करोति भस्मसात् सद्यो वह्निः किं नाम तु क्षतम्

प्रवृत्त गौरव उत्क्लेश हृल्लासम् वामयेत् ततः

तूर्णं देश अन्तर आयाताः विमुक्त विष कञ्चुकाः

विषं न आहेयम् अ प्राप्य रक्तं दूषयते वपुः

अथ मण्डलि दष्टस्य दुष्टं पीतीभवति असृक्

न नस्यैः चेतना तीक्ष्णैर् न क्षतात् क्षतज आगमः

अतो ऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्त आगार वत् भिषक्

फलत्रिकं व्योष निशा द्वयम् च बस्तस्य मूत्रेण सु सूक्ष्म पिष्टम्

भुजंग लूता उन्दुर वृश्चिक आद्यैः विषूचिका अजीर्ण गर ज्वरैः च

अनुक्तेषु च वेगेषु क्रियां दर्वीकर उदिताम्

देशं च दिव्य अध्युषितम् सर्पाः ते अल्प विषाः मताः