tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
स तैः स्नापितो भोजितः

स तैः दूरतस् एव दृष्टः

तेन तत्र उपपरीक्ष्य उपपरीक्ष्य रत्नानां तद् वहनं पूरितं तत् यथा तिल तण्डुल कोल कुलत्थानाम्

ते कथयन्ति तम् उद्धृत्य आत्मानम् सम्यक् सुखेन प्रीणय आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय अस्माकं च नाम्ना दक्षिणाम् आदेशय

यावत् असौ स्वयम् एव गतः

तेन उक्तः भद्र मुख अहो बत त्वया मम आरोचितम् स्यात् यथा इदम् प्रेत नगरम् इति न अहम् अत्र प्रविष्टः स्याम्

तत्र अस्माभिः कथं प्रतिपत्तव्यम् खरा भूमी गोकण्टका धानाः

स प्रसाद जातः पृच्छति अम्ब तात युष्माभिः किंचिद् उद्धारीकृतम्

यत् तत् मया आर्यस्य कात्यायनस्य अन्तिकात् दिवा शील समादानम् गृहीतम् तस्य कर्मणो विपाकेन दिवा एवंविधं दिव्य सुखम् प्रत्यनुभवामि

कुतो ऽत्र पानीयम् अद्य अस्माभिः द्वादशभिः वर्षैः त्वद् सकाशात् पानीयं पानीयम् इति शब्दः श्रुतः

तस्मिन् स्तूपे चटितकानि प्रादुर्भूतानि

तस्य रत्न कर्णिका कर्णे आमुक्तिका

मध्ये गत्वा पृच्छन्ति

यया मया आर्य महाकात्यायनम् पिण्डकेन प्रतिपाद्य प्रणीते त्रायस्त्रिंशे देव निकाये उपपत्तव्यम् सा अहम् मिथ्या प्रणिधान वशात् प्रेत महर्द्धिका संवृत्ता

यस्मिन् एव दिवसे श्रोणः कोटिकर्णो जातः तस्मिन् एव दिवसे बलसेनस्य गृहपतेः द्वौ प्रेष्य दारकौ जातौ

यथा गृहीतान् संदेशान् समर्पय इति

महती शतपदी प्रादुर्भूता

ततः पश्चाद् भूयो ऽपि दास्यामि

भूयो ऽपि स तूष्णीं व्यवस्थितः

इदानीं त्वाम् एव आगम्य चक्षुः प्रतिलब्धम्

तत्र द्वारे पुरुषः तिष्ठति कालो रौद्राः चण्डः लोहित अक्षः उद्विद्ध पिण्डः लोह लगुड व्यग्र हस्तः

आपन्नसत्त्वा अस्मि संवृत्ता

उपसंक्रम्य तं पुरुषं पृच्छति अस्ति अत्र भोः पुरुष पानीयम् इति

स त्वया वक्तव्यः दृष्टः ते मया पिता

स तं दूरत एव दृष्ट्वा प्रत्यवभाषितुम् आरब्धः

शिशु त्वे सुवर्णेन दशना बद्धाः

सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता

निपुणतः सामुद्रम् यानपात्रं प्रतिपाद्य महा समुद्रम् अवतीर्णः धन हारकः

दुर्लभ दर्शनाः हि वत्स तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धास् तत् यथा औदुम्बर पुष्पम्

इदम् अवोचत् भगवान्

पुरस्ताद् गत्वा पृच्छन्ति क्व सार्थवाहः पृष्ठत आगच्छति

लभेय अहम् भदन्त महाकात्यायन सु आख्याते धर्म विनये प्रव्रज्याम् उपसम्पदं भिक्षु भावम्

उरभ्रान् प्रघात्य प्रघात्य मांसं विक्रीय जीविकां कल्पयामि

यावत् तत् सर्वं तत् तथा एव तया अभिश्रद्दधातम्

देश वर्गः गणः परिपूर्णः

अपरम् उत्सर्पितम्

दुर्बलो भवति पृष्ठतो निपतति

पिता कथयति पुत्र तावन्तं मे रत्न जातम् अस्ति

स तस्मिन् एव विमाने उषितः

भगवान् आह भूत पूर्वम् यावत् काश्यपो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्सम्बुद्धो भगवाञ् शास्ता लोक उत्पन्नः

न अभिश्रद्दधास्यसि

यावत् तत् सर्वम् तत् तथा एव तेन अभिश्रद्दधातम्

द्रष्टुम् आरब्धौ

स च आह भद्र मुख सचेद् न अभिश्रद्दधासि तव पित्रा अग्निष्टोमस्य अधस्तात् सुवर्णस्य कलशः पूरयित्वा स्थापितः

स भगवतः पादौ शिरसा वन्दते अल्प आबाध ताम् च पृच्छति यावत् स्पर्शविहार ताम् च

अथ भगवान् श्रोणम् कोटिकर्णम् इदम् अवोचत् अकालं ते श्रोण प्रश्न व्याकरणाय

यत् च आषाढ्याम् वर्षोपनायिकायाम् यत् च कार्तिक्यां पूर्णमास्याम्

तस्मात् तर्हि भिक्षव एकान्त कृष्णानि कर्माणि अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्त शुक्लेषु एव कर्मसु आभोगः करणीयः

स च एवम् आयाचन परः तिष्ठति

ततः पश्चात् पुनर् अपि तत् विमानम् प्रादुर्भूतम्

यावत् तेन असौ पुरुषो दृष्टः

ततः पश्चात् सूर्यस्य अभ्युद्गमन काल समये तत् विमानम् अन्तर्हितम्

गाथां च भाषते

तेन तस्याः प्रतिज्ञातम्

स तं गर्दभ यानम् अभिरुह्य सम्प्रस्थितः

मम बुद्धिः उत्पन्ना पुत्रम् अपि अनुमोदयामि प्रामोद्यम् उत्पादयिष्यति इति

गाथां च भाषते

तेन एकस्य क्षिप्तम् बुसप्लावी प्रादुर्भूता
तेन ते कर प्रत्यायाः समुच्छिन्नाः

तथा एव अहम् तस्मात् पापकात् असत् धर्मात् न प्रतिविरमामि

स उपरि प्रासाद तल गतः निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारयति

अथ अपरेण समयेन सार्थवाहः पण्यं विसर्जयित्वा आगतः

स कथयति अम्ब कस्माद् रोदसि

स उरभ्रान् प्रघात्य प्रघात्य जीविकां कल्पयति

सा न श्रद्दधाति

श्रोण कारुणिकः त्वम्

कालं जानाति ऋतुं जानाति

एवम् एव अस्मात् परान्तकेषु जनपदेषु इदम् एवंरूपम् आस्तरणम् प्रत्यास्तरणं तत् यथा अवि चर्म पूर्ववत्

त्रीणि उद्यानानि मापितानि हैमन्तिकं ग्रैष्मिकं वार्षिकम्

स मया दृष्टः काय प्रासादिकः चित्त प्रासादिकः

स कथयति तात यदि एवम् गच्छामि महा समुद्रम् अवतरामि

स भगवतः पादौ शिरसा वन्दते अल्प आबाध ताम् च पृच्छति यावत् स्पर्शविहार ताम् च

ते कण्ठे परिष्वज्य रुदितुम् आरब्धौ

न असौ श्रद्दधाति

सो ऽपि आत्त मनाः आत्त मनाः उदानम् उदानयति अपि एव अहम् चिर काल अभिलषितम् पुत्र मुखम् पश्येयम्

स तस्या वेश्यायाः सकाशम् उपसंक्रान्तः

तस्य तौ अभिसारम् दत्त्वा प्रत्युद्गतौ न पश्यतः

अहं प्रत्यक्ष दर्शी कस्मात् न अभिश्रद्दधास्ये सा कथयति अहं वासवग्रामके ब्राह्मणी आसीत्

तौ जाया पती वृद्धीभूतौ तत्र एव स्तूपे परिकर्म कुर्वाणौ तिष्ठतः

भिक्षुः भिक्षोः चीवरकानि प्रेषयति इतस् च्युतानि तत्र अ सम्प्राप्तानि न कस्यचिद् नैःसर्गिकाणि

स तस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः

अथ श्रोणः कोटिकर्णः कृत कौतूहल मङ्गल स्वस्त्ययनः शकटैः भारैः मोटैः पिटकैः उष्ट्रैः गोभिः गर्दभैः प्रभूतं समुद्र गमनीयम् पण्यम् आरोप्य महा समुद्रम् सम्प्रस्थितः

आत्त मनसः ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

श्रोण गच्छ पुण्य महेशाख्यः त्वम्

भूयः तेन पृष्टः भोः पुरुष अस्ति अत्र नगरे पानीयम् स तूष्णीं व्यवस्थितः

अथ आयुष्मान् अपि श्रोणः कोटिकर्णो बहिस् विहारस्य पादौ प्रक्षाल्य विहारं प्रविश्य निषण्णः पर्यङ्कम् आभुज्य यावत् प्रतिमुखं स्मृतिम् उपस्थाप्य

अथ आयुष्मतः श्रोणस्य कोटिकर्णस्य एतत् अभवत् अयं मे कालो भगवत उपाध्यायस्य वचसा आरोचयितुम् इति विदित्वा उत्थाय आसनात् यावद् भगवन्तं प्रणम्य इदम् अवोचत् अस्मात् परान्तकेषु जनपदेषु वासवग्रामके भदन्त महाकात्यायनः प्रतिवसति यो मे उपाध्यायः

न च ते सार्थवाहे हते सार्थो वक्तव्यः

स आयुष्मता महाकात्यायनेन प्रव्रजितः

विरम अस्मात् असत् धर्मात्

ते कथयन्ति भवन्तः क्व सार्थवाहः पुरस्ताद् गच्छति

सो ऽवतीर्य एकान्ते व्यवस्थितः

तेन गत्वा खनितम्

तेन आयुष्मतः महाकात्यायनस्य अन्तिकात् धर्मम् श्रुत्वा स्रोतापत्ति फलम् साक्षात्कृतम् माता पितरौ च शरण गमन शिक्षा पदेषु प्रतिष्ठापितौ

स रुषितो यावद् ब्राह्मणानां न दीयते ज्ञातीनां वा ज्ञाति पूजा न क्रियते तावत् त्वया तस्मै मुण्डकाय श्रमणकाय अग्र पिण्डकम् दत्तम् सो अमर्ष जातः कथयति कस्मात् स मुण्डकः श्रमणको बुसप्लावीं न भक्षयति इति तस्य कर्मणो विपाकेन अयम् बुसप्लावीं भक्षयति

ततः पश्चात् स पारदारिकस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः

पृष्ठतो गत्वा पृच्छतः क्व सार्थवाहः पुरस्ताद् गच्छति इति

द्रष्टव्या एव पर्युपासितव्या एव हि तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धाः

गच्छामो वयम् भगवन्तं पर्युपासिष्यामहे

तया तस्य पुरुषस्य कायेन कायं सप्त कृत्वस् वेष्टयित्वा तावत् उपरि मस्तिष्कम् भक्षयन्ती स्थिता यावत् स एव सूर्यस्य अभ्युद्गमन काल समयः

अस्माकं तृष् आर्तानाम् पानीयम् अनुप्रयच्छ

आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति यत् उक्तम् भदन्त भगवता प्रत्यन्तिमेषु जनपदेषु विनय धर पञ्चमेन उपसम्पदम् तत्र कतमो ऽन्तः कतमः प्रत्यन्तः पूर्वेण उपालि पुण्डवर्धनं नाम नगरम् तस्य पूर्वेण पुण्डकक्षो नाम पर्वतः ततः परेण प्रत्यन्तः

तस्य एतत् कर्मणः फलं हि अनुभवामि कल्याण पापकम्

स कथयति भवन्तः यत् मम पित्रा कृतम् देव कृतम् न तु ब्रह्म कृतम् तत्
तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतम्

तस्य वचनात् अहम् न प्रतिविरमामि

दक्षिणेन शरावती नाम नगरी तस्याः परेण सरावती नाम नदी सो ऽन्तः ततः परेण प्रत्यन्तः

यावत् तत् सर्वं तत् तथा एव तेन अभिश्रद्दधातम्

ते मृगयितुम् आरब्धाः श्रोण कारुणिकः त्वम्

यत् तत् रात्रौ शील समादानम् गृहीतम् तस्य कर्मणो विपाकेन रात्रौ एवंविधम् दिव्यं सुखं प्रत्यनुभवामि

ते च गर्दभाः स्मृतिमन्तो गन्धम् आघ्राय आघ्राय शनैस् मन्द मन्दम् सम्प्रस्थिताः

दानं च न दत्तम् अणु अपि येन वयं पितृ लोकम् आगताः

विरम त्वम् अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

विरम अस्मात् असत् धर्मात्

श्रोण गच्छ पुण्य कर्मा त्वम्

अथ भगवान् रात्र्याः प्रत्यूष समये आयुष्मन्तं श्रोणं कोटिकर्णम् आमन्त्रयते स्म प्रतिभातु ते श्रोण धर्मो यो मया स्वयम् अभिज्ञाय अभिसंबुध्य आख्यातः

स कथयति तात कस्य अर्थे त्वं नित्यम् एव कृषि कर्मान्ते उद्युक्तः स कथयति पुत्र यथा त्वम् उपरि प्रासाद तल गतः निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडसि रमसि परिचारयसि यदि अहम् अपि एवम् एव क्रीडेयं रमेयं परिचारयेयम् नचिरात् एव अस्माकम् भोगाः तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेयुः

सा तेन अत्ययम् अत्ययतः क्षमापिता

सो ऽनुगुणेन वायुना श्रोणः संसिद्ध यानपात्रः जम्बुद्वीपम् अनुप्राप्तः

तेन प्रव्रज्य मातृका अधीता अनागामि फलम् साक्षात्कृतम्

कतमे पञ्च रक्तं पुरुषं जानाति विरक्तं जानाति

स सार्थः तावत् गतो यावत् प्रभातम्

भृतः प्रतिबिभृयात्

स्वागतम् श्रोण मा असि तृषितो बुभुक्षितो वा स संलक्षयति नूनं देवो ऽयं वा नागो वा यक्षो वा भविष्यति

तत् च न एवम्

कृत्यानि मे कुर्वीत

पञ्च आवेणिकाः धर्मा एकत्ये पण्डित जातीये मातृग्रामे

भूयो भूयः स मां विच्छन्दयति भद्र मुख अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

ते कथयन्ति अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

अपायान् किं न पश्यसि इति

भगिनि त्वम् एव कथयसि दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्याः न अभिश्रद्दधास्यन्ति

तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते स्म गच्छ आनन्द तथागतस्य श्रोणस्य च कोटिकर्णस्य एक विहारे मञ्चं प्रज्ञापय

माता स अश्रु दुर्दिन वदना कथयति पुत्र कदाचिद् अहम् पुत्रकं पुनर् अपि जीवन्तं द्रक्ष्यामि इति

किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सार्थवाहः एष एव असौ श्रोणः कोटिकर्णः

सा अपि अप्सरा अन्तर्हिता

तत्र अपि द्वारे पुरुषः तिष्ठति कालः चण्डः लोहित अक्षः उद्विद्ध पिण्डः लोह लगुड व्यग्र हस्तः

यावत् पश्यति विमानम्

स रुषितः कथयति अम्ब अहं कृत कौतूहल मङ्गल स्वस्त्ययनः महा समुद्रम् सम्प्रस्थितः

स कथयति अम्ब तात अनुजानीध्वम्

स कथयति अहं प्रत्यक्ष दर्शी कस्मात् न अभिश्रद्दधास्ये स कथयति यदि एवम् अहं वासवग्रामके ब्राह्मण आसीत् पारदारिकः

स तेन उक्तः श्रोण अवतरस्व आदीनवो ऽत्र भविष्यति

स संलक्षयति अहं मङ्गलैः सम्प्रस्थितः

मया स्नुषा अभिहिता वधूके मा त्वं प्रणीतानि प्रहेणकानि भक्षयित्वा अस्माकम् लूहानि उपनामयसि सा कथयति किं स्व मांसम् न भक्षयति या त्वदीयानि प्रहेणकानि भक्षयति इति इयं तस्य कर्मणो विपाकेन स्व मांसानि भक्षयति

विरम त्वम् अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

पश्चिमेन स्थूण उपस्थूणकौ ब्राह्मण ग्रामकौ सो ऽन्तः ततः परेण प्रत्यन्तः

स तस्मिन् विमाने तावत् स्थितो यावत् सूर्यस्य अस्तंगमन काल समयः

आगच्छत निवर्तामः

स कथयति अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

स कथयति तृषितो ऽस्मि बुभुक्षितः च

सा आत्त मनाः आत्त मनाः स्वामिन आरोचयति दिष्ट्या आर्यपुत्र वर्धस्व

अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

एकान्त स्थितः भगवन्तम् इदम् अवोचत् अस्मात् परान्तकेषु जनपदेषु वासवग्रामके भदन्त महाकात्यायनः प्रतिवसति यो मे उपाध्यायः

स आह एवं वत्स कुरुष्व

पश्यामि सचेद् भूतं भविष्यति सर्वम् एतत् सत्यम्

पश्यामि सचेद् भूतं भविष्यति सर्वम् एतत् सत्यम्
तैः स द्वारे बद्ध्वा स्थापितः

न च अस्याः अमनोज्ञ शब्द श्रवणम् यावत् एव गर्भस्य परिपाकाय

स च आह अहं प्रत्यक्ष दर्शी कथं न अभिश्रद्दधास्ये श्रोण अहं वासवग्रामके औरभ्रिक आसीत्

अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः पर लोकम् गत्वा पुनर् आगच्छन् स कथयति एषो अहम् आगतः

यदा काश्यपः सम्यक्सम्बुद्धः सकलं बुद्ध कार्यम् कृत्वा निरुपधि शेषे निर्वाण धातौ परिनिर्वृतः तस्य राज्ञा कृकिना चतुर् रत्न मयम् चैत्यं कारितं समन्तात् योजनम् उच्च त्वेन

इति भिक्षव एकान्त कृष्णानाम् एकान्त कृष्णः विपाकः एकान्त शुक्लानाम् धर्माणाम् एकान्त शुक्लः विपाकः व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः

स आर्येण उक्तः श्रोण तां तावत् पूर्विकां प्रतिज्ञां परिपूरय

तस्य पित्रा त्रीणि वासगृहाणि मापितानि हैमन्तिकं ग्रैष्मिकं वार्षिकम्

बलसेनेन तस्य अवश्यम् निर्बन्धं ज्ञात्वा अनुज्ञातः

कतमेषां त्रयाणाम् माता पितरौ रक्तौ भवतः संनिपतितौ माता कल्या भवति ऋतुमती गन्धर्वः प्रत्युपस्थितो भवति

अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको गौरः कनक वर्णः छत्र आकार शिराः प्रलम्ब बाहुः विस्तीर्ण विशाल ललाटः संगत भ्रूः उत्तुङ्ग नासः रत्न प्रत्युप्तिकया कर्णिकया आमुक्तया अलंकृतः

स कोटिकर्णः तम् पितरं पश्यति नित्यं कृषि कर्मान्ते उद्युक्तम्

स संलक्षयति यदि अहं माता पितृभ्याम् मृत एव गृहीतः कस्मात् भूयस् ऽहं गृहं प्रविशामि गच्छामि आर्य महाकात्यायनस्य अन्तिकात् प्रव्रजामि इति

एवम् एव महाश्रावकाणाम् अपि

सा कथयति किं नु पूय शोणितम् न भक्षयति या त्वदीयानि प्रहेणकानि भक्षयति इति तस्य कर्मणो विपाकेन इयम् पूय शोणितम् भक्षयति

उपसंक्रम्य आयुष्मतः महाकात्यायनस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते ऽस्थात्

सो ऽनुपूर्वेण ग्राम नगर निगम पल्लि पत्तनेषु चञ्चूर्यमाणो महा समुद्र तटम् अनुप्राप्तः

बुभुक्षिता वयम्

एकान्ते निषद्य यथा अधिगतम् आरोचयन्ति उत्तरे च परिपृच्छन्ति

स तान् उत्सृज्य पद्भ्यां सम्प्रस्थितः

स कथयति आर्ये तृषितो ऽस्मि बुभुक्षितो ऽस्मि

एकः पुरुषो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः अङ्गद कुण्डल विचित्र माल्य आभरण अनुलेपनः ताभिः सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

न अभिश्रद्दधास्यसि

तस्य शब्देन सर्वं गृहम् आपूरितम्

दायाद्यं प्रतिपद्येत

नक्षत्र रात्र्याम् प्रत्युपस्थितायां प्रणीतानि प्रहेणकानि दत्त्वा ज्ञातीनां प्रेषयामि

तौ कथयतः पुत्र आवां त्वदीयेन शोकेन रुदन्तौ अन्धीभूतौ

चित्तम् अभिप्रसन्नम् दृष्ट्वा स मया प्रसाद जातया पिण्डकेन प्रतिपादितः

अधिवासयति आयुष्मान् श्रोणः कोटिकर्ण आयुष्मतो महाकात्यायनस्य तूष्णीभावेन

यदि त्वं तिल तण्डुल कोल कुलत्थ न्यायेन रत्नानि परिमोक्ष्यसे तथा अपि मे रत्नानां परिक्षयो न स्यात्

स दृष्ट्वा पृच्छति अम्ब तात कस्य एष स्तूप इति

सा कथयति भोः पुरुष मम माता पित्रोः द्वादश वर्षाणि कालगतयोः

अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

गच्छामि उपाध्याय रूप कायेन अपि तं भगवन्तं द्रक्ष्यामि

तस्य एतद् कर्मणः फलं हि अनुभवामि कल्याण पापकम्

मया नक्षत्र रात्र्याम् प्रत्युपस्थितायां प्रणीतम् आहारम् सज्जीकृतम्

स तैः वासवग्रामके पैतृके उद्याने स्थापितः

दारको जातः

भिक्षव ऊचुः किं भदन्त आयुष्मता श्रोणेन कोटिकर्णेन कर्म कृतम् यस्य कर्मणो विपाकेन दृष्ट एव धर्मे अपाया दृष्टा भगवान् आह यत् अनेन मातुः अन्तिके खर वाच् कर्म निश्चारितम् तस्य कर्मणो विपाकेन दृष्ट एव धर्मे अपाया दृष्टा इति

अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

यावत् आवाम् जीवामः तावत् न प्रव्रजितव्यम्

सा तं दूरत एव दृष्ट्वा प्रत्यवभाषितुम् आरब्धा श्रोण स्वागतम्

एवं भदन्त इति आयुष्मान् आनन्दः तथागतस्य श्रोणस्य च कोटिकर्णस्य यावत् प्रज्ञाप्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

सा प्रणीतानि प्रहेणकानि भक्षयित्वा मम लूहानि उपनामयति
ताभ्यां काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य अन्तिके शरण गमन शिक्षा पदानि उद्गृहीतानि

स तेन उपसंपादितः

अम्ब तात अनया कर्णिकया अस्मिन् स्तूपे खण्ड स्फुट प्रतिसंस्कारम् कुरुतम् इति

स संलक्षयति न कदाचिद् एवम् मया श्रुत पूर्वम्

अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

ते संभ्रान्ता आकुलीभूताः स्मृति भ्रष्टाः उन्मार्गेण सम्प्रस्थिताः यावद् अन्यतम आशा अटवीम् प्रविष्टाः

स कथयति अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

श्रोणः कोटिकर्णः सार्थवाहो ऽपि सूर्य अंशुभिः स्पृष्ट आतापितः प्रतिविबुद्धो यावत् सार्थं न पश्यति न अन्यत्र गर्दभ यानम् एव

ते न कस्यचित् श्रद्धया गच्छन्ति

पश्चात् तेन असौ दासको ऽभिहितः दासक पश्य सार्थः किं करोति इति

तत्र एका स्त्री अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका अङ्गद कुण्डल विचित्र माल्य आभरण अनुलेपना

को ऽसौ निर्घृण हृदयः त्यक्त पर लोकः च य एषां प्रतोद यष्टिम् काये निपातयिष्यति तेन त उत्सृष्टाः अद्य अग्रेण अ छिन्न अग्राणि तृणानि भक्षयत अन् अवमर्दितानि पानीयानि पिबत अन् आविलानि चतुर्दिशं च शीतला वायवो वान्तु इति

रात्रौ पर दार मूर्छितः दिवसं शील गुणैः समन्वितः

अथ अपरेण समयेन श्रोणः कोटिकर्णः कृत कौतुकमङ्गल स्वस्त्ययनः मातुः सकाशम् उपसंक्रम्य पादयोर् निपत्य कथयति अम्ब गच्छामि अवलोकिता भव महा समुद्रम् अवतरामि

स सम्प्रस्थितः

तेन सार्थवाहेन तत्र प्रविश्य पानीयं पानीयम् इति शब्दो निश्चारितः

न तेन राज्ञा अस्मिन् स्तूपे खण्ड स्फुट प्रतिसंस्कार करणाय किंचित् प्रज्ञप्तं तौ कथयतः प्रज्ञप्तम्

सचेद् दारिका भवति वामं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति

स कथयति भद्र मुख दिवा किं न शील समादानम् गृह्णासि मया तस्य अन्तिके दिवा शील समादानम् गृहीतम्

तत्र ये आषाढ्यां वर्षोपनायिकायां संनिपतन्ति ते तान् तान् उद्देश योग मनसिकारान् उद्गृह्य पर्यवाप्य तासु ग्राम नगर निगम राष्ट्र राजधानीषु वर्षाम् उपगच्छन्ति

पञ्च च विस्तरेण उच्चारयितव्यानि यथापूर्वम् उक्तानि यावत् कस्य नैःसर्गिकानि

आर्य महाकात्यायनः मम अनुकम्पया वासवग्रामके पिण्डाय प्राविक्षत्

न अहम् तस्य वचनेन विरमामि

सचेद् दारकः भवति दक्षिणं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति

स संलक्षयति मम एव अर्थम् चोदना क्रियते

उक्तं च श्रोण यदि एते किंचिद् मृगयन्ति मा दास्यसि इति उक्त्वा तेषां सत्त्वानां कर्म स्वक ताम् प्रत्यक्षीकर्तु कामाः विमानं प्रविश्य अवस्थिता

तेन स दृष्टः स्तूपो असेचनक दर्शनः

मम बुद्धिः उत्पन्ना तत्र प्रतिसंधिं गृह्णीयाम् यत्र एतान् सर्वान् स्वकं स्वकं कर्म फलम् परिभुञ्जानान् पश्येयम् इति

ते क्रियाकारं कृत्वा गताः

भवन्तः रत्नानां मूल्यं कुरुत इति

किंतु अपरम् उत्सर्पितम् तिष्ठति

उपसंक्रम्य कथयति भगिनि दृष्टाः ते मया माता पिता भ्राता भ्रातुः जाया दासी

यत् मया दिवा उरभ्राः प्रघातिताः तस्य कर्मणो विपाकेन दिवा एवंविधं दुःखं प्रत्यनुभवामि

तौ न कस्यचित् पुनर् अपि श्रद्दधातुम् आरब्धौ

दुहितरः च इति

अस्माकम् अनुप्रयच्छ

पश्यामि सचेद् भूतं भविष्यति सर्वम् एतत् सत्यम्

भद्र मुख यदि न श्रद्दधासि स तव पिता कथयति अस्ति सूना अधस्तात् सुवर्णस्य कलशः

भवन्तः न शोभनं कृतम् यत् अस्माभिः सार्थवाहः छोरितः

रात्रौ च वातेन प्रवायता वालुकया मार्गो व्यपोढः पिथितः

अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः श्रुतो वा प्रेत नगरम् प्रविश्य स्वस्ति क्षेमाभ्याम् जीवन् निर्गच्छन् स सम्प्रस्थितः

श्रोण यदि न श्रद्दधास्यति वक्तव्या तव पौराणे पैतृके वासगृहे चत्वारो लोह संघाटाः सुवर्णस्य पूर्णाः तिष्ठन्ति मध्ये च सौवर्ण दण्ड कमण्डलुः

दासकः कथयति मम बुद्धिः उत्पन्ना पालकः सार्थवाहं शब्दापयिष्यति

स कथयति श्रोण गच्छ पुण्य महेशाख्यः त्वम्

न शक्यते रत्नानां मूल्यं कर्तुम् इति

श्रोण गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम् तत्र मम दुहिता वेश्यं वाहयति
आगच्छत क्रियाकारं तावत् कुर्मः तावत् न केनचिद् श्रोणस्य कोटिकर्णस्य माता पितृभ्याम् आरोचयितव्यम् यावद् भाण्डं प्रति शामितम् भवति

ते तृषा आर्ताः विह्वल वदनाः जिह्वां निर्नामय्य गच्छन्ति

यावत् अहम् पण्यं विसर्जयित्वा आगच्छामि

सा विस्र गन्धेन निर्गता

सा चेत् क्षय धर्मिणी भवति तां त्यक्त्वा पुनर् नवा ग्रहीतव्या

यावत् पश्यति स्मृतिं प्रतिमुखम् उपस्थाप्य

तया गत्वा खनितम्

अस्माकं च अपि अतीत काल गतानाम् अल्पं वा प्रभूतं वा दानानि दत्त्वा पुण्यानि कृत्वा दक्षिणाम् आदेशयिष्यति इदं तयोः यत्र तत्र उपपन्नयोः गच्छतोः अनुगच्छतु इति

दास कपालकौ अपि उक्तौ पुत्रौ युवाभ्यां न केनचित् प्रकारेण श्रोणः कोटिकर्णो मोक्तव्य इति

उपसंक्रम्य कथयति भद्र मुख दृष्टः ते मया पिता

त्वं च ईदृशानि अमङ्गलानि करोषि

सा अपि अप्सराः प्रादुर्भूता

स कथयति तात अनुजानीहि माम् पण्यम् आदाय महा समुद्रम् अवतरामि इति

दिवसं पर प्राण पीडकः रात्रौ शील गुणैः समन्वितः

स तेन उक्तः श्रोण गच्छ पुण्य महेशाख्यः त्वम् येन त्वं प्रेत नगरम् प्रविश्य स्वस्ति क्षेमाभ्याम् निर्गतः

स्यात् आर्यः श्रोणः कोटिकर्ण एव ते भगिनी जनः संजानते

अथ श्रोणः कोटिकर्णो येन आयुष्मान् महाकात्यायनः तेन उपसंक्रान्तः

त्रीणि अन्तःपुराणि प्रत्युपस्थापितानि ज्येष्ठकं मध्यमं कनीयसम्

दृष्टः ते श्रोण अयं लोकः परः च लोकः स कथयति दृष्टो भदन्त महाकात्यायन

पालको ऽपि कथयति मम बुद्धिः उत्पन्ना दासकः सार्थवाहं शब्दापयिष्यति

ते कथयन्ति पुत्रि त्वम् अपि अस्माकम् उत्प्रासयसि

तेन तृतीय पिटकम् अधीतम्

तौ शोकेन रुदन्तौ अन्धीभूतौ

मया उक्तम् आर्यपुत्र अनुमोदस्व मया आर्यः महाकात्यायनः पिण्डकेन प्रतिपादितः

तानि अहं स्नुषायाः समर्पयामि

यावत् पञ्च मात्रैः प्रेत सहस्रैः दग्ध स्थूणा सदृशैः अस्थि यन्त्र वत् उच्छ्रितैः स्व केश रोम प्रतिच्छन्नैः पर्वत उदर संनिभैः सूची छिद्र उपम मुखैः अनुपरिवारितः श्रोणः कोटिकर्णः

यावत् अनुपूर्वेण श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः

स तेन उक्तः भद्र मुख अहो बत यदि त्वया मम आरोचितम् स्याद् यथा इदम् प्रेत नगरम् इति न एव अहम् अत्र प्रविष्टः स्याम्

कस्मात् त्वया एषाम् दत्तम् किं मम कारुणिकया त्वम् एव कारुणिकतरः स कथयति भगिनि तव एते के भवन्ति सा कथयति अयं मे स्वामी अयं मे पुत्रः इयं मे स्नुषा इयं मे दासी

अर्हन् संवृत्तस् त्रैधातुक वीत रागः यावद् अभिवाद्यः च संवृत्तः

तेन असौ दृष्टः स्तूपः

तेन प्रसाद जातेन यत् तत्र अवशिष्टम् अपरं च दत्त्वा महतीं पूजां कृत्वा प्रणिधानं च कृतम् अनेन अहम् कुशल मूलेन आढ्ये महाधने महा भोगे कुले जायेयम्

स च आह अहं भवन्तः प्रत्यक्ष दर्शी

अन्यतमः च सत्त्वः चरमभविकः च हित एषी गृहीत मोक्ष मार्ग अन्त उन्मुखः न निर्वाणे बहिर्मुखः संसारात् अनर्थिकः सर्व भव गति व्युपपत्ति पराङ्मुखः अन्तिम देह धारी अन्यतमात् सत्त्व निकायात् च्युत्वा तस्य प्रजापत्याः कुक्षिम् अवक्रान्तः

तान् दृष्ट्वा तस्य कारुण्यम् उत्पन्नम्

अथ आयुष्मतः महाकात्यायनस्य सार्धंविहारि अन्तेवासिकाः आयुष्मन्तं महाकात्यायनम् यावत् तावत् पर्युपास्य आयुष्मन्तम् महाकात्यायनम् इदम् अवोचन् दृष्टो अस्माभिः उपाध्यायः पर्युपासितः च

अत्ययम् अत्ययतः देशय

भोः पुरुष त्वम् एवम् कथयसि दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्या इति

आपन्नसत्त्वां च तां विदित्वा उपरि प्रसाद तल गताम् अ यन्त्रिताम् धारयति शीते शीत उपकरणैः उष्णे उष्ण उपकरणैः वैद्य प्रज्ञप्तैः आहारैः न अति तिक्तैः न अति अम्लैः न अति लवणैः न अति मधुरैः न अति कटुकैः न अति कषायैः तिक्त अम्ल लवण मधुर कटु कषाय विवर्जितैः आहारैः हार अर्धहार विभूषित गात्रीम् अप्सरसम् इव नन्दन वन विचारिणीम् मञ्चात् मञ्चम् पीठात् पीठम् अवतरन्तीम् उपरिमां भूमिम्

एवं तस्य परिभ्रमतो द्वादश वर्षा अतिक्रान्ताः
तया तेषाम् एव प्रेतानाम् आज्ञा दत्ता भवन्तो गच्छत श्रोणं कोटिकर्णं सुप्तम् एव वासवग्रामके पैतृके उद्याने स्थापयित्वा आगच्छत

अस्माकं च नाम्ना दक्षिणां देशय

अस्ति च एष लोके प्रवादो यदा आयाचन हेतोः पुत्रा जायन्ते

स सार्थः तस्मिन् एव समुद्र तीरे आवासितः

अथ आयुष्मान् श्रोणः कोटिकर्णः पात्र चीवरम् पादौ प्रक्षाल्य येन भगवान् तेन उपसंक्रान्तः

सो ऽष्टासु परीक्षासु उद्घटकः वाचकः पिण्डतः पटु प्रचारः संवृत्तः

जातो मे स्यात् न अवजातः

अम्ब तात कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति

तस्याः चतुर्षु पर्यङ्क पादकेषु चत्वारः प्रेता बद्धाः तिष्ठन्ति

अपि तु त्रयाणां स्थानानां संमुखीभावात् पुत्रा जायन्ते दुहितरः च

यावत् सूर्यस्य अभ्युद्गमन काल समये पश्यति अपरं विमानम्

सार्थवाहः संलक्षयति कस्मात् एते शनैस् मन्द मन्दम् गच्छन्ति इति कृत्वा प्रतोद यष्ट्या ताडिताः

स तेषां सकाशम् उपसंक्रम्य कथयति के यूयम् केन च कर्मणा इह उपपन्नाः ते प्रोचुः श्रोण दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्याः

एवंविधानां च धर्माणां लाभी स्याम्

भोः पुरुष अद्य मम पितुः द्वादश वर्षाणि कालगतस्य

तौ कथयतः काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य

कुल वंशः मे चिरस्थितिको भविष्यति

अपि एव एतत् कर्म तनु त्वम् परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्

तेन खलु समयेन वाराणस्यां द्वौ जाया पतिकौ

स मां पृच्छति भद्र मुख पर दारान् किं त्वं दिवा गच्छसि आहोस्विद् रात्रौ स मया अभिहितः आर्य रात्रौ

न अभिश्रद्दधास्यसि

अनेकैः तेषाम् आरोचितम्

स कथयति भगिनि सचेद् न अभिश्रद्दधासि तव पौराणे पैतृके वासगृहे चतस्रो लोह संघाटाः सुवर्ण पूर्णाः तिष्ठन्ति मध्ये च सौवर्ण दण्ड कमण्डलुः

चरेयम् अहम् भवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्

यस्य सकाशाद् गर्भम् अवक्रामति तं जानाति

स च पुरुषो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

यावत् तत्र अपि न अस्ति

तेन गत्वा खनितम्

स प्रतिविबुद्धो यावत् पश्यति घण्टा छत्राणि व्यजनानि अक्षराणि लिखितानि यदि तावत् श्रोणः कोटिकर्णो जीवति लघु आगमनाय क्षिप्रम् आगमनाय च्युतः कालगतो गति उपपत्ति स्थानात् स्थान अन्तर विशेष तायै

ते कथयन्ति गृहपते अस्य रत्नस्य कोटिः मूल्यम् इति

ताभ्याम् एकः आगत्य कथयति अयं श्रोणः कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति

कृच्छ्रेण देश वर्गः गणः परिपूर्यते

ते कथयन्ति तम् उद्धृत्य आत्मानम् सम्यक् सुखेन प्रीणय आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय अस्माकं च नाम्ना दक्षिणाम् आदेशय

दृष्ट्वा च पुनः श्रोणं कोटि कर्णम् इदम् अवोचत् एहि श्रोण स्वागतं ते

केन कारितः कृकिना राज्ञा

अस्माकं च वचनेन भगवतः पादौ शिरसा वन्दस्व अल्प आबाध ताम् च यावत् सुख स्पर्श विहार ताम् च

इयम् ईदृशम् अमङ्गलम् अभिधत्ते

स संलक्षयति न कदाचिद् एतत् मया श्रुत पूर्वम्

कुतो ऽहम् युष्माकं पानीयम् अनुप्रयच्छामि इति ते कथयन्ति सार्थवाह प्रेत नगरम् इदम् कुतो ऽत्र पानीयम् अद्य अस्माभिः द्वादशभिः वर्षैः त्वद् सकाशात् पानीयम् पानीयम् इति शब्दः श्रुतः

अद्राक्षीत् आयुष्मान् महाकात्यायनः श्रोणं कोटिकर्णं दूरात् एव