tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अशुक्ला प्रतिपद् श्रेष्ठा द्वितीया चन्द्रसूनुना

माहेश्वरी च उत्तरे च द्वितीया दशमी तिथौ

गुरौ शुभा पञ्चमी स्यात् षष्ठी मङ्गल शुक्रयोः

नवमी चन्द्र वारेण दशमी तु गुरौ शुभा

एकादश्या गुरु शुक्रौ द्वादश्यां च पुनर् बुधः

एषु राज्य अभिषेकम् च पट्टबन्धं च कारयेत्

मृत्यु युताः हि एषु सर्व कर्माणि वर्जयेत्

त्रीणि पूर्वा तथा च एव प्रकीर्तिताः

भार्गवे च एव सोमे चित्रा वृषध्वज

वस्त्र प्रावरणे श्रेष्ठो नक्षत्राणां गणः स्मृतः

पुष्या हस्ता तथा ज्येष्ठा प्रस्थाने श्रेष्ठम् उच्यते

विशाखा च उत्तरा त्रीणि मघा आर्द्रा भरणी तथा

अनुराधा मृगो ज्येष्ठा एते पार्श्व मुखाः स्मृताः

कृत्तिकासु बुधः च एव गुरौ रुद्र पुनर्वसुः

अमावास्या पूर्णिमा च च चतुर्दशी

कुर्यात् शतभिषायाम् च जातकर्म आदि मानवः

ब्राह्मः च एव अभिजित् प्रोक्तः श्रवणा वैष्णवः स्मृतः

सप्तम्यां पौर्णमास्यां च चामुण्डा वायुगोचरे

इन्द्र अग्नि देवता प्रोक्ता विशाखा वृषभध्वज

एकीकृत्य अक्षरात् मात्रम् नाम्नोः स्त्री पुंसयोः त्रिभिः

मेषे कर्कटके षष्ठी कन्यायां मिथुने ऽष्टमी

श्रवणं च धनिष्ठा च तथा

पञ्चम्यां च त्रयोदश्यां वाराही दक्षिणे स्थिता

अश्लेषाः सर्प देवत्याः मघाः च पितृ देवताः

षष् गण्डे च अतिगण्डे च नव व्याघात वज्रयोः

सावित्रः च तथा हस्ता चित्रा त्वष्टा प्रकीर्तितः

भौमे च एव उत्तराषाढा धनिष्ठा च बुधे हर

रोहिणी च शनौ श्रेष्ठा सौमं सोमेन वै शुभम्

भरणी ऋक्षम् तथा याम्यं प्रोक्ताः ते ऋक्ष देवताः

द्वादश्यां च चतुर्थ्यां तु कौमारी नैरृते तथा

शतभिषा रुद्र शुक्रे वै रोहिणी तथा

देवागारस्य खननं निधान खननम् तथा

पर्व आदिः तु ज्ञेयः कालः काल विशारदैः

एता दग्धा न गन्तव्यं पीडा आदिः किल मानवैः

पौर्णमासी अपि अमावास्या श्रेष्ठा स्यात् च बृहस्पतौ

अश्विनी मैत्र रेवत्यः मृग मूल पुनर्वसु

एतेषु सिद्धि योगाः वै सर्व दोष विनाशनाः

हस्ता आदि पञ्च ऋक्षाणि उत्तरा त्रयम् एव च

दशमी वृश्चिके सिंहे चतुर्दशी

व्यतीपाते च परिघे वैधृते च दिने दिने

आश्लेषा कृत्तिका रुद्र प्रस्थाने मरण प्रदाः

अष्टमी अमावास्य योगे महालक्ष्मी ईश गोचरे

तथा निरृति देवत्यः मूलः तद् ज्ञैः उदाहृतः

वासवः तु तथा ऋक्षं धनिष्ठा प्रोच्यते बुधैः

च अमृतयोगाः स्युः सर्व कार्य प्रसाधकाः

सप्तमी सोमपुत्रेण अष्टमी कुज भास्करौ

कालं

मूले ऽर्कः श्रवणे चन्द्रः प्रोष्ठपदा उत्तरे कुजः

वृषे कुम्भे चतुर्थी च द्वादशी मकरे तुले

ज्योतिश्चक्रं भुवो मानम् उक्त्वा प्रोवाच केशवः

एषु वापी तडाग आदि कूप भूमि तृणानि च

चक्रयन्त्र रथानाम् च नौ आदीनाम् प्रवाहणम्

कुजो दहेत् च दशमीं नवमीं च बुधो दहेत्

शुक्रे च रेवती श्रेष्ठा अश्विनी मङ्गले शुभा

चतुर्थी च अशुभा षष्ठी अष्टमी नवमी तथा

अश्विनी रोहिणी पुष्या धनिष्ठा च पुनर्वसू

आप्यास् त्व् आषाढ पूर्वाः तु उत्तरा वैश्व देवताः

भाग्याः च अर्यमा च तथा उत्तरः

चतुर् लक्षम् ज्योतिषस्य सारं रुद्राय सर्व दः

ऊर्ध्व मुख्यानि उच्छ्रितानि सर्वाणि एतेषु कारयेत्

रेवती च अश्विनी चित्रा स्वाती हस्ता पुनर्वसू

भागे द्वि शेषे स्त्री नाशः पुंसः स्यात् एक शून्ययोः

पार्श्वेषु यानि कर्माणि कुर्यात् एतेषु तानि अपि

पौष्णं च रेवती ऋक्षम् _ च अश्व दैवतम्

पुनर्वसुः तथा आदित्यः तिष्यः च गुरु दैवतः

विष्कम्भे घटिकाः पञ्च शूले सप्त प्रकीर्तिताः

धनिष्ठा त्रितयम् भौमे बुधे वै रेवती त्रयम्

रोहिणी आदि त्रयम् जीवे शुक्रे पुष्यी त्रयम् शिव

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे ज्योतिःशास्त्रे नक्षत्रतद्देवतादग्धयोगादिनिरूपणं नाम एकोनषष्टितमः ऽध्यायः

वारुणं श्रवणं च एव नव च ऊर्ध्व मुखाः स्मृताः

योगिनी सुमुखेन एव गमन आदि न कारयेत्

पूर्वफल्गुनी शुक्रे च स्वातिः च एव शनैश्चरे
स्वाती च वायु देवत्या नक्षत्रं परिकीर्तितम्

एषु योगेषु च उत्पात मृत्यु रोग आदिकम् भवेत्

हस्ते अर्कः च गुरुः पुष्ये अनुराधा बुधे शुभा

षष्ठ्यां च एव चतुर्दश्याम् इन्द्राणी पश्चिमे स्थिता

गणितं ज्योतिषा आरम्भम् खनि बिल प्रवेशनम्

सूत उवाच

तथा शतभिषा प्रोक्तं नक्षत्रं वारुणं शिव

कृत्तिकाः तु अग्नि देवत्याः रोहिण्यो ब्रह्मणः स्मृताः

हरिः उवाच

सूर्यपुत्रो दहेत् षष्ठीम् गमन आद्यासु न अस्ति वै

विशाखा त्रयम् आदित्ये पूर्वाषाढा त्रये शशी

द्वादशीं दहते भानुः शशी च एकादशीम् दहेत्

कृत्तिका भरणी अश्लेषा मघा मूल विशाखयोः

रोहिणी आर्द्राम् तथा पुष्या धनिष्ठा च उत्तरा त्रयम्
सिनीवालि प्रजायतां भगस्य सुमताव् असत्

मर्य इव योषाम् अधिरोहय एनाम् प्रजां कृण्वाथाम् इह पुष्यतं रयिम्

यदा गार्हपत्यम् असपर्यैत् पूर्वम् अग्निं वधूर् इयम्

तन् मा प्रापत् पृथिवीं मा उत देवान् दिवं मा प्रापद् उर्व् अन्तरिक्षम्

सं पितराव् ऋत्विये सृजेथां माता पिता च रेतसो भवाथः

ताम् अर्यमा भगो अश्विना उभा प्रजापतिः प्रजया वर्धयन्तु

प्रजां कृण्वाथाम् इह मोदमानौ दीर्घं वाम् आयुः सविता कृणोतु

अभूम यज्ञियाः शुद्धाः प्र ण आयूंषि तारिषत्

ये वध्वश् चन्द्रं वहतुं यक्ष्मा यन्ति जनाꣳ अनु

संभले मलं सादयित्वा कम्बले दुरितं वयम्

या मे प्रियतमा तनूः सा मे बिभाय वाससः

सुगेन दुर्गम् अतीताम् अपद्रान्त्व् अरातयः

आ वां प्रजां जनयतु प्रजापतिर् अहोरात्राभ्यां समनक्त्व् अर्यमा

अ देवृ घ्नी अ पति घ्नी इह एधि शिवा पशुभ्यः सु यमा सुवर्चाः

आ इमम् पन्थाम् अरुक्षाम सु गम् स्वस्ति वाहनम्

पर्याणद्धं विश्व रूपम् यद् अस्ति स्योनं पतिभ्यः सविता तत् कृणोतु

इयं नार्य् उपब्रूते पूल्यान्य् आवपन्तिका

तद् आरोहतु सु प्रजा या कन्या विन्दते पतिम्

बृहस्पतिना अवसृष्टाम् विश्वे देवा अधारयन्

तुभ्यम् अग्रे पर्यवहन्त् सूर्यां वहतुना सह

बृहस्पतिना अवसृष्टाम् विश्वे देवा अधारयन्

या इदम् पूर्वा आगन् रशनायमाना प्रजाम् अस्यै द्रविणं च इह दत्त्वा

देवा अग्रे न्यपद्यन्त पत्नीः समस्पृशन्त तन्वस् तनूभिः

यज् जामयो यद् युवतयो गृहे ते समनर्तिषू रोदेन कृण्वतीर् अघम्

युवं ब्रह्मणे ऽनुमन्यमानौ बृहस्पते साकम् इन्द्रश् च दत्तम्

बृहस्पतिना अवसृष्टाम् विश्वे देवा अधारयन्

तत्र उपविश्य सुप्रजा इमम् अग्निं सपर्यतु

मा विदन् परिपन्थिनो य आसीदन्ति दंपती

कृत्रिमः कण्टकः शतदन् य एषः

देवैर् दत्तं मनुना साकम् एतद् वाधूयं वासो वध्वश् च वस्त्रम्

ये अन्ता यावतीः सिचो य ओतवो ये च तन्तवः

सिनीवालि प्रजायतां भगस्य सुमताव् असत्

शून्यैषी निरृते या आजगन्थ उत्तिष्ठ अराते प्रपत मा इह रंस्थाः

यदि इमे केशिनो जना गृहे ते समनर्तिषू रोदेन कृण्वन्तो ऽघम्

यं बल्बजं न्यस्यथ चर्म च उपस्तृणीथन

संधाता संधिं मघवा पुरूवसुर् निष्कर्ता विह्रुतं पुनः

अपो मा प्रापन् मलम् एतद् अग्ने यमम् मा प्रापत् पितॄंश् च सर्वान्

अङ्गात् अङ्गात् वयम् अस्या अप यक्ष्मं निदध्मसि

यदि इयम् दुहिता तव विकेश्य् अरुदद् गृहे रोदेन कृण्वत्य् अघम्

आरोहत् सूर्या सावित्री बृहते सौभगाय कम्

वितिष्ठन्तां मातुर् अस्या उपस्थान् नाना रूपाः पशवो जायमानाः

तास् ते जनित्रम् अभि ताः परेहि नमस् ते गन्धर्व ऋतुना कृणोमि

सूर्यायै देवेभ्यो मित्राय वरुणाय च

शिवा नारी इयम् अस्तम् आगन्न् इमं धाता लोकम् अस्यै दिदेश

नमो गन्धर्वस्य नमसे नमो भामाय चक्षुषे च कृण्मः

ते अस्यै वध्वै सं पत्न्यै प्रजावत् शर्म यच्छन्तु

जनियन्ति नाव् अग्रवः पुत्रियन्ति सुदानवः

जामिम् इच्छ पितृषदं न्यक्तां स ते भागो जनुषा तस्य विद्धि

यत् ते प्रजायां पशुषु यद् वा गृहेषु निष्ठितम् अघ कृद्भिः अघं कृतम्

दीर्घ आयुः अस्तु मे पतिर् जीवाति शरदः शतम्

अप अस्याः केश्यं मलम् अप शीर्षण्यं लिखात्

भगो गोषु प्रविष्टो यस् तेन इमाम् संसृजामसि

यद् दुष्कृतं यच् छमलं विवाहे वहतौ च यत्

आत्मन्वत्य् उर्वरा नारी इयम् आगन् तस्यां नरो वपत बीजम् अस्याम्

सु मङ्गली उपसीद इमम् अग्निं सं पत्नी प्रतिभूष इह देवान्

सु मङ्गलीः इयं वधूर् इमां समेत पश्यत

दीर्घ आयुः अस्या यः पतिर् जीवाति शरदः शतम्

अमो ऽहम् अस्मि सा त्वं साम अहम् अस्म्य् ऋक् त्वं द्यौर् अहं पृथिवी त्वम्

व्यृद्धयो या असमृद्धयो या अस्मिन् ता स्थाणाव् अधि सादयामि

स्योना श्वश्र्वै प्र गृहान् विश इमान्

उत्तिष्ठ इतस् किम् इच्छन्ती इदम् आगा अहं त्वा ईडे अभिभूः स्वाद् गृहात्

अधा सरस्वत्यै नारि पितृभ्यश् च नमस् कुरु
बृहस्पतिना अवसृष्टाम् विश्वे देवा अधारयन्

अव दीक्षाम् असृक्षत स्वाहा

पुनस् तान् यज्ञिया देवा नयन्तु यत आगताः

प्रजया एनौ सु अस्तकौ विश्वम् आयुर् व्यश्नुताम्

स्योना भव श्वशुरेभ्यः स्योना पत्ये गृहेभ्यः

स नः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह

अघोर चक्षुः अ पति घ्नी स्योना शग्मा सु शेवा सु यमा गृहेभ्यः

सं त्वा नह्यामि प्रजया धनेन सा संनद्धा सनुहि वाजम् आ इमम्

तृतीयो अग्निष् टे पतिस् तुरीयस् ते मनुष्य जाः

या न ऊरू उशती विश्रयाति यस्याम् उशन्तः प्रहरेम शेपः

यशो गोषु प्रविष्टं यत् तेन इमाम् संसृजामसि

उशतीः कन्यला इमाः पितृ लोकात् पतिं यतीः

प्रतितिष्ठ विराड् असि विष्णुर् इव इह सरस्वति

राया वयं सुमनसः स्याम उद् इतो गन्धर्वम् आवीवृताम

अप अस्मत् तम उच्छतु नीलं पिशङ्गम् उत लोहितं यत्

बृहस्पतिना अवसृष्टाम् विश्वे देवा अधारयन्

वर्चो न्व् अस्यै संदत्त अथ अस्तम् विपरेतन

आरोह तल्पं सुमनस्यमाना इह प्रजां जनय पत्ये अस्मै

यं मे दत्तो ब्रह्म भागम् वधूयोर् वाधूयं वासो वध्वश् च वस्त्रम्

सोमस्य जाया प्रथमं गन्धर्वस् ते ऽपरः पतिः

सोमो ददद् गन्धर्वाय गन्धर्वो ददद् अग्नये

तत् संभलस्य कम्बले मृज्महे दुरितं वयम्

तां वहन्त्व् अ गतस्य अनु पन्थां विराड् इयं सुप्रजा अति अजैषीत्

वीरसूर् देवृ कामा सं त्वया एधिषीमहि सुमनस्यमाना

सूर्या इव नारि विश्व रूपा महित्वा प्रजावती पत्या संभव इह

यावतीः कृत्या उपवासने यावन्तो राज्ञो वरुणस्य पाशाः

अग्निष् ट्वा तस्माद् एनसः सविता च प्रमुञ्चताम्

सु मङ्गली प्रतरणी गृहाणां सु शेवा पत्ये श्वशुराय शंभूः

यस्मिन् वीरो न रिष्यत्य् अन्येषां विन्दते वसु

उपस्तृणीहि बल्बजम् अधि चर्मणि रोहिते

तां पूषन् शिवतमाम् एरयस्व यस्यां बीजं मनुष्या वपन्ति

प्रबुध्यस्व सु बुधा बुध्यमाना दीर्घ आयु त्वाय शत शारदाय

वर्चो गोषु प्रविष्टं यत् तेन इमाम् संसृजामसि

सा वः प्रजां जनयद् वक्षणाभ्यो बिभ्रती दुग्धम् ऋषभस्य रेतः

स्योना अस्यै सर्वस्यै विशे स्योना पुष्टाय एषाम् भव

ताव् इह संभवाव प्रजाम् आजनयावहै

शुम्भनी द्यावापृथिवी अन्तिसुम्ने महि व्रते

अदुर्मङ्गली पति लोकम् आविश इमम् शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे

रुक्म प्रस्तरणम् वह्यं विश्वा रूपाणि बिभ्रतम्

अग्निष् ट्वा तस्माद् एनसः सविता च प्रमुञ्चताम्

विश्वावसो ब्रह्मणा ते नमो ऽभि जाया अप्सरसः परेहि

सा मन्दसाना मनसा शिवेन रयिं धेहि सर्व वीरम् वचस्यम्

सु गम् तीर्थं सु प्रपाणम् शुभस् पती स्थाणुं पथिष्ठाम् अप दुर्मतिं हतम्

ये गन्धर्वा अप्सरसश् च देवीर् एषु वानस्पत्येषु ये ऽधितस्थुः

ये पितरो वधू दर्शाः इमं वहतुम् आगमन्

य ऋते चिद् अभिश्रिषः पुरा जत्रुभ्य आतृदः

सुगू सु पुत्रौ सु गृहौ तराथो जीवाव् उषसो विभातीः

उद् व ऊर्मिः शम्या हन्त्व् आपो योक्त्राणि मुञ्चत

अप्सरसः सधमादं मदन्ति हविर्धानम् अन्तरा सूर्यं च

इह प्रजां जनय पत्ये अस्मै सु ज्यैष्ठ्यः भवत् पुत्रस् त एषः

या ओषधयो या नद्यो यानि क्षेत्राणि या वना

तास् त्वा वधु प्रजावतीं पत्ये रक्षन्तु रक्षसः

आ वाम् अगन्त् सुमतिर् वाजिनीवसू न्य् अश्विना हृत्सु कामा अरंसत

आण्डात् पतत्री इव अमुक्षि विश्वस्माद् एनसः परि
छायाशुष्कां विगर्भां तां स्नेह अभ्यक्ताम् यथायथम्

मूल अग्रे अङ्गुष्ठ कोल अस्थि प्रवेशम्

शल्लकी कुङ्कुमं माषा यवाः कुन्दुरुकस् तिलाः

न्यग्रोध उदुम्बर अश्वत्थ प्लक्ष लोध्र त्वचः सिता

मत्स्य मद्य दधि क्षीर क्षौद्र स्नेह विष आशिषु

शमने शल्लकी लाक्षा पृथ्वीका कमल उत्पलम्

कर्ण आस्य अक्षि स्राव कण्डू अर्ति जाड्यम् तन्द्रा हिध्मा धूमपं न स्पृशन्ति

उत्क्लेशन अर्थम् वक्त्रेण विपरीतं तु कण्ठ गे

वस्ति नेत्र सम द्रव्यम् त्रि कोशम् कारयेद् ऋजु

अह्नः पिबेत् सकृत् स्निग्धं द्विर् मध्यं शोधनं परम्

शिरसि अभिहते पाण्डु रोगे जागरिते निशि

मुखेन एव उद्वमेत् धूमं नासया दृश् विघात कृत्

लाक्षा श्वेता फलत्रयम्

स्निग्धो मध्यः स तीक्ष्णः च वाते वात कफे कफे

प्राक् पिबेन् नासया उत्क्लिष्टे दोषे घ्राण शिरस् गते

निद्रा नस्या अञ्जन स्नान छर्दित अन्ते विरेचनम्

ऋजु उपविष्टः तद् चेताः विवृत आस्यः त्रि पर्ययम्

स्नेहः फलानां साराणां मेदो मज्जा वसा घृतम्

हासस्य दन्तकाष्ठस्य धूमम् अन्ते पिबेन् मृदुम्

वर्तिर् अङ्गुष्ठक स्थूलाः यव मध्या यथा भवेत्

पिष्टैर् धूम औषधैः एवं पञ्च कृत्वस् प्रलेपयेत्

वराङ्ग कौन्ती मधुक बिल्व मज्ज एलवालुकम्

गन्ध द्रव्याणि तीक्ष्णानि गणो मूर्ध विरेचनः

धूमो ऽकाले अति पीतः वा तत्र शीतो विधिर् हितः

तीक्ष्ण स्नेहन मध्येषु त्रीणि चत्वारि पञ्च च

रक्त पित्त आन्ध्य बाधिर्य तृष् मूर्छा मद मोह कृत्

मुस्ता स्थौणेय शैलेय नलद उशीर वालकम्

क्षुत जृम्भित विष् मूत्र स्त्री सेवा शस्त्रकर्मणाम्

कालेषु एषु निशा आहार नावन अन्ते च मध्यमम्

आक्षेप मोक्षैः पातव्यो धूमस् तु त्रिस् त्रिभिस् त्रिभिः

श्रीवेष्टकं सर्जरसो ध्यामकं मदनं प्लवम्

जत्रु ऊर्ध्व कफ वात उत्थ विकाराणाम् अजन्मने

धूम नेत्र अर्पिताम् पातुम् अग्नि प्लुष्टाम् प्रयोजयेत्

शराव सम्पुट छिद्रे नाडीं न्यस्य दश अङ्गुलाम्

गन्धाश् तीक्ष्णे ज्योतिष्मती निशा

उच्छेदाय च जातानां पिबेद् धूमं सदा आत्मवान्

पिधाय छिद्रम् एकैकं धूमं नासिकया पिबेत्
यः च हर्षः च देवानां मोहः च त्रिदश द्विषाम्

दत्तात्रेय अवतारेण धर्म आचारस्य मज्जतः

अन्तर्धान करम् क्षीरम् आम पात्रे भयंकरम्

ततः सस्यानि पृथिवीं स्व नाम अङ्काम् दुदोह सः

अलाबु पात्रे नागैः च विषं दुग्धा बल प्रदम्

ततो ममन्थुः मुनयः पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

प्रजानां विधि वैमुख्यात् मूर्तिमान् इव विप्लवः

तद् प्रसादात् दिवम् याते वेने वैन्यो ऽथ भूभुजाम्

भीता दुद्राव गौः भूत्वा धन्वी ताम् आद्रवत् सः च

मुनिः पुनातु वो व्यासः सदा संनिहिता सुखे

वत्सः तदा अभूत् प्रह्लादः दोग्धा च दनुजो मधुः

तम् एव आत्त आयुधम् पश्चात् अपश्यत् वलित आनना

रुधिरं राक्षसैः दुग्धा वत्सकेन सु मालिना

असुरैः आयसे पात्रे मायां दुग्धा वसुंधरा

धृतराष्ट्रं च दोग्धारं कृत्वा वत्सं च तक्षकम्

प्रजानां वृत्तये भूमिः तेन आदिष्टा तरस्विना

तं तुष्टुवुः नव उत्पन्नाः सूत मागध बन्दिनः

जगाद जगतां हेतुं प्रणम्य प्रयतः प्रभुम्

मरीचि अत्रि पुलस्त्य आद्या

आदिराजस्य जयिनः कर्म यस्य एतत् अद्भुतम्

ममन्थुः अस्य ते सव्यम् ऊरुम् क्रोध अनल आकुलाः

श्रूयते मुनिभिः दुग्धा तपो ब्रह्म च भूः पुरा

इति क्षिति वचः श्रुत्वा वीत कोपः अब्रवीत् नृपः

इति _ आदिष्टा जगाद जगती नता

मुनिं मन्वन्तर कथाम् अपृच्छत् सः अपि अभाषत

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयम् उदीरयेत्

प्राप प्रवर्धमानस्य गुल्फे कटक रत्न ताम्

वसिष्ठ पुत्राः तस्य आसन् ऋभवः च दिवौकसः

ताम्र अङ्गुलि दलात् पाणि कमलात् उदभूत् ततस्

उरः स्थल अस्थि निर्घर्षात् नख क्रकच पञ्जरे

अहं वृत्तिं विधास्यामि प्रजानां त्वद् सुता सती

देवाः च तुषित अभिधाः

पृथक् पृथक् च राज्यानि सोम आदीनाम् अकल्पयत्

पादो गङ्गा जल उल्लास व्यालोल धवल अंशुकः

पितामह इव श्रीमान् पृथुः पृथुल लोचनः

वलि विध्वंस भीत्या इव ना अदृश्यत वलि त्रयम्

शौनकेन पुनः पृष्टो नैमिषे लौमहर्षणिः

आकर्ण्य भारत कथाम् प्रहृष्टो जनमेजयः

विना धरित्रीं तिष्ठन्ति प्रजानाथ कथं प्रजाः

अनुनीतो ऽपि बहुशः स यदा न अभवत् वशी

दोग्धृ त्वम् अगमत् सालः तदा प्लक्षः च वत्स ताम्

स पृष्टः पृथु वंशेन पार्थिवेन कथां हरेः

तत् अण्डम् अभवत् हैमम् यस्मिन् जातः प्रजापतिः

खर्वो नाम अभवत् राजा किल्बिषात् कलुष आशयः

मनुं स्वायंभुवं वत्सं कृत्वा कर पुट उदरे

न चेद् वितरे लोकानां वृत्तिं पुत्री च मे भव

निशम्य एतत् पृथु यशाः पृथुः पृथु शिलोच्चयान्

यक्षैः अपि पुरा दुग्धा वत्सं कृत्वा धनेश्वरम्

अभ्यधात् अद्भुतम् भूमौ संभवं कैटभद्विषः

पृथक् चक्रे धनुष्कोट्या सु स्पष्टा येन भूः अभूत्

अपृच्छत् वैष्णवम् वंशं वैशम्पायनम् आदरात्

निषीद इति अत्रिणा उक्तः ऽसौ निषाद जनकः ऽभवत्

विस्तार्य स्वयम् आत्मानम् धारयिष्यामि अहम् प्रजाः

स्वायंभुवो मनुः पूर्वम् अभूत् सप्तर्षयः तदा

वेदानां च कृतं येन स्थित्यै हस्त अवलम्बनम्

नारायणं नमस्कृत्य नरं च एव नरोत्तमम्

दक्षं च सर्व भूतानि यस्य दौहित्र संततिः

सर्वस्य अपि भवति एतत् यथा क्षीरं स्रुतं मया

कोपं जहि महीपाल योषितं परिरक्ष माम्

त्रैलोक्य क्रमणे यस्य विजय ध्वज ताम् ययौ
यो ऽयं प्राङ् प्राण एष एव स

स एतत् साम अपश्यत्

स्वरेण वै देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रदीयते

तस्माद् उभयतस् प्राणाः प्रजा ऊर्ध्वाश् च अवाचीः च

अश्नुते देवेष्व् अमर्त्यं गन्धर्व लोकम् एतेन तुष्टुवानः

सु आयुधः पवते देव इन्दुर् अशस्ति हा वृजना रक्षमाणः पिता देवानां जनिता सु दक्षः विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्या इति

तत् स्वारं भवति

ऋक्समं पवमान अन्ते भवति

द्वि साम्णी बृहती

उशना वै काव्यो देवेष्व् अमर्त्यं गन्धर्व लोकम् ऐच्छत

तास्व् औशनम्

द्वि साम्णी गायत्री

तस्माद् एतेन एकम् एव प्राणेन करोति यद् एव प्राणान् उदनतो ऽनूदनिति

तद् एतल् लोक विद् साम

न ऋचा साम अतिरेचयन्ति न ऋचम् साम्ना

तेन अस्तुत

नाभिर् एव सा

तद् यद् इह इव च इह इव च पवमाने न स्तुवत एतस्य एव समतायै समं क्ﾱप्त्यै

ततो वै स देवेष्व् अमर्त्यं गन्धर्व लोकम् आश्नुत

तौ ह आभिः कामदुघाभिर् देवान् आजग्मतुः

तं ह एव असुराः न अतीयुः

पदानुस्वारं पुरस्ताद् गायत्रं भवति पदानुस्वारम् उपरिष्टात् पवमान अन्ते

यद् उशना काव्यो ऽपश्यत् तस्माद् औशनम् इत्य् आख्यायते

तौ ह आगतौ महयांचक्रुर् ऋषिर् विप्रः पुरएता जनानाम् ऋभुर् धीर उशना काव्येन स चिद् विवेद निहितं यद् आसाम् अपीच्यं गुह्यं नाम गोनाम् इति
अथ एष तिसृ धन्वी राज पुत्रः चर्म अवभिनत्ति

अथ एतौ ब्राह्मणश् च शूद्रश् च आर्द्रे चर्म कर्ते व्यायच्छेते इमे ऽरात्सुर् इमे सुभूतम् अक्रन् इति ब्राह्मणः

भद्रम् उ नाम साम अस्ति

संवर्तेते मिथुनौ

तं ब्राह्मणो ऽनूपतिष्ठते मा अपरात्सीः मा अतिव्यात्सीः इति

तत् तथा एव त्रिभिर् अन्तर्हितम् अवभिनत्ति

नश्यति वृषलः
इत्थम् एव कुर्यात्

यः एव तत्र शकलः अन्तिकः स्यात् तम् अध्यस्य जुहुयात्

अथ उ खलु आहुः यत् पूर्वस्याम् आहुतौ हुतायाम् अङ्गाराः अनुगच्छेयुः क्व उत्तराम् जुहुयात् इति

अथ उ खलु आहुः यत् अववर्षेत् किम् तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिः इति

तथा ह एव स्यात्

तस्मात् हिरण्यम् अभिजुहुयात्

तत् अग्नेः वै एतत् रेतः यत् हिरण्यम्

तत् उ तथा न कुर्यात्

तत् न हुतम् न अ हुतम्

अथ ह एके अद्भिः अभ्यासिच्य परासिञ्चन्ति

अथ उ खलु आहुः

अद्भिः एव एनत् आप्नोति

स विद्यात् उपरिष्टात् मा शुक्रम् आगात् प्रजातिः मे भूयसी अभूत् श्रेयान् भविष्यामि इति

तत् उ ह एके होतव्यम् एव मन्यन्ते प्रेतम् एतत् न एतस्य अ होमः कल्पते इति वदन्तः

यत् प्राच् उद्द्रुतम् अमेध्यम् आपद्येत किम् तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिः इति
इभ आस्ये च ततः पश्चात् इदम् भूत विवृद्धये

अराः संवत्सराः तस्य षष् ऋतवः स्मृताः

द्वितीय आवहन् वायुः मेघाः ते तु अभिसंश्रिताः

तेषाम् आप्यायनम् धूमः सर्वेषाम् विशेषतः

अतः सूर्य रथस्य अपि संनिवेशं प्रचक्षते

स्थितेन तु एक चक्रेण पञ्च आरेण त्रिणाभिना

आनयति आत्म वेगेन सिञ्चयानो महा गिरिम्

शुभ अशुभ फलानि इह ध्रुवात् सर्वम् प्रवर्तते

दिव्य अमृत जलाम् पुण्यां विश्रुताम्

अक्षः सह एव चक्रेण भ्रमते असौ ध्रुव ईरितः

आकृष्येते यदा ते तु ध्रुवेण समधिष्ठिते

सर्व भूत शरीरेषु तु अपः हि अनुश्रिताः च याः

अस्त उदयाः तथा उत्पाताः अयने दक्षिण उत्तरे

सूर्यात् तु चरते ऋक्ष मण्डलम्

जीमूता नाम ते मेघा यत् एभ्यः जीव सम्भवः

रात्रिः वरूथः धर्मः च ध्वज ऊर्ध्वं व्यवस्थितः

तानि एव अण्ड कपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्तिताः

तथा एव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

वारुणस्य रथस्य इह लक्षणैः सदृशः च सः

चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पिणा

पुष्करावर्तका नाम ये मेघाः पक्ष सम्भवाः

अशीति मण्डल शतम् काष्ठयोः उभययोः चरन्

यौ ऽसौ बिभर्ति भगवान् गङ्गाम् आकाश गोचराम्

कः च भ्रामयते तानि भ्रमन्ति यदि वा स्वयम्

सूर्याचन्द्रमसोश् चारं ग्रहाणां च एव सर्वशः

ध्रुवेण अधिष्ठिताः च अपः सूर्यो वै गृह्य तिष्ठति

मेहनात् च धातोर् मेघ त्वम् व्यञ्जयन्ति च

वर्ष द्वयम् समाख्यातं सम्यक् वृष्टि विवृद्धये

निमेषः च अनुकर्षः अस्य ईषा च अस्य कला स्मृता

तेजोभिः सर्व लोकेभ्यः आदत्ते रश्मिभिः जलम्

एवम् अर्थ वशात् तस्य संनिवेशो रथस्य तु

युग अक्ष कोटी ते तस्य वात ऊर्मी स्यन्दनस्य तु

वायु आधाराः वहन्ते वै स अमृताः कल्प साधकाः

तुषार वर्षम् वर्षन्ति वृद्धा हि अन्न विवृद्धये

ततो वर्षति षष् मासान् सर्व भूत विवृद्धये

तेन असौ चरति व्योम्नि भास्वन्त् अनुदिनम् दिवि

कुलम् एकम् द्विधा भूतं योनिः एका जलं स्मृतम्

दह्यमानेषु तेषु एव जङ्गम स्थावरेषु च

शत योजन साहस्रः विस्तार आयामः उच्यते

कल्पान्त वृष्टि कर्तारः कल्पान्त अग्नेः नियामकाः

सप्त अश्व रूपाः छन्दांसि वहन्ते वायु रंहसा

मण्डलानि भ्रमन्ते अस्य खेचरस्य रथस्य तु

तथा संयोग भागेन सिद्धो वै भास्करो रथः

ऋषय ऊचुः

भूत सम्मोहनम् हि एतत् ब्रुवतः मे निबोधत

संवत्सरस्य अवयवैः कल्पितानि यथाक्रमम्

सह चक्रः भ्रमति अक्षः सह अक्षः भ्रमति ध्रुवः

गायत्री च एव त्रिष्टुभ् च जगती अनुष्टुभ् तथा एव च

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो हि अर्थ वशेन तु

तेषां भेदः च योगः च तथा कालस्य निश्चयः

युग अक्ष कोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य तु

शैलस्य उत्तरे च एव दक्षिणे

पुष्करावर्तका नाम कारणेन इह शब्दिताः

ततस् तु ऋतु वशात् काले परिवर्तन् दिवाकरः

संक्रमेते ध्रुवम् अहर् मण्डले सर्वतोदिशम्

तेन च अभ्राणि जायन्ते स्थानम् अभ्र मयम् स्मृतम्

हिमवन्तम् अतिक्रम्य वृष्टि शेषम् ततः परम्

सूत उवाच

तेषां श्रेष्ठः च पर्जन्यः चत्वारः च एव दिग्गजाः

नाना रूप धराः च एव महा घोर स्वराः च ते

समुत्पन्नः चतुर्वक्त्रः स्वयं प्रभुः

नियच्छति अपः मेघेभ्यः शुक्लाः शुक्लैः तु रश्मिभिः

असङ्गः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवन गैः हयैः

वात अनीक मयैः बन्धैः ध्रुवे बद्धः प्रसर्पति

भ्रमन्ति कथम् एतानि ज्योतींषि रवि मण्डले

अक्ष कोट्योः युगानि अस्य आर्त वाहाः कलाः स्मृताः

ध्रुवेण अधिष्ठितः वायुः वृष्टिम् संहरते पुनः

द्विगुणा च रथोपस्थात् ईषा दण्डः प्रमाणतः

धूम भूताः तु ता हि अपः निष्क्रामन्ति इह सर्वशः

तस्या विस्पन्दितं तोयं दिग्गजाः पृथुभिः करैः

छन्दोभिः वाजि रूपैः तेभिः यथा चक्रम् समास्थितैः

पुष्करा नाम ते पक्षा बृहन्तः तोय धारिणः

यानि अस्य अण्डस्य भिन्नस्य प्राकृतानि अभवन् तदा

तदा सः अभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

कामगानां समृद्धानां भूतानां नाशम् इच्छताम्
वर्षं घर्मं हिमं रात्रिं संध्ये च एव दिनं तथा

अथ अङ्गानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य च

तेन असौ तरणिः देवः नभसः सर्पते दिवम्

न भ्रश्यन्ते ततो हि अपः तस्मात् अभ्रस्य वै स्थितिः

युग अक्ष कोटी ते तस्य अर्थ कामौ उभौ स्मृतौ

कुलाल चक्र भ्रम वत् मण्डलम् सर्वतोदिशम्

हिरण्मयेन अणुना वै अष्ट चक्र एक नेमिना

उद्वेष्टयन् वै वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

अभ्र स्थाः प्रपतन्ति अपः वायुना समुदीरिताः

दक्षिणेन गिरिः यः असौ हेमकूट इति स्मृतः

षष्ठः परिवहो नाम वायुः तेषाम् परायणः

तस्मिन् प्रवर्तते वर्षं तत् तुषार समुद्भवम्

चक्रम् अक्षे निबद्धं तु ध्रुवे च अक्षः समर्पितः

भ्रमतः तस्य रश्मी ते मण्डले तु उत्तरायणे

अहर् नाभिः तु सूर्यस्य एक चक्रस्य वै स्मृतः

युग अक्ष कोटि सम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु

शीकरान् सम्प्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः

चारस्य अन्ते विशति अर्कम् ध्रुवेण समधिष्ठितम्

अव्यूहेन एव सर्वाणि तथा च असंकरेण वा

एतत् वेदितुम् इच्छामस् ततो निगद सत्तम

ध्रुवस्य मनसा यो वै भ्रमते ज्योतिषां गणः

मेघाः च आप्यायनम् च एव सर्वम् एतत् प्रकीर्तितम्

वर्धेते दक्षिणेषु अत्र भ्रमतो मण्डलानि तु

ध्रुवेण प्रगृहीतौ तौ रथौ यौ रविम्

ध्रुवेण मुच्यमानेन रश्मि युगेन च

इतो योजन मात्रात् च अध्यर्ध विकृताः अपि
धेनुः शङ्खः तथा नड्वान् हेम वासः हयः तथा

शुक्रः शनैश्चरो राहुः केतुः ग्रह गणाः स्मृताः

याज्ञवल्क्य उवाच

रक्तः शुक्लः तथा रक्तः पीतः पीतः सितः असितः

उद्बुध्यस्व इति जुहुयात् एभिः एव यथाक्रमम्

दद्याद् ग्रह क्रमात् एतान् ग्रहेभ्यो भाजनं ततः

गुड ओदनम् पायसं च हविष्यं क्षीरषाष्टिकम्

रजतात् अयसः सीसात् कांस्यात् वर्णान् निबोधत

आकृष्णेन अग्निः मूर्धा दिवः ककुत्

दधि ओदनम् हविः पूपान् मांसम् चित्रान्नम् एव च

कृष्णः कृष्णः क्रमात् वर्णाः द्रव्याणि मुनयः ततस्

स्थापयेद् ग्रह वर्णानि होम अर्थम् प्रलिखेत् पटे

ग्रहाः पूज्याः सदा यस्माद् राज्य आदि प्राप्यते फलम्

सुवर्णानि प्रदेयानि वासांसि सु सुमानि च

गन्धाः च बलयः च एव धूपो देयः च गुग्गुलुः

श्री कामः शान्ति कामः वा ग्रह दृष्टि अभिचारवान्

औदुम्बरः शमी दूर्वा कुशाः च समिधः क्रमात्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे याज्ञवल्क्योक्तग्रहशान्तिनिरूपणं नाम एकोत्तरशततमः ऽध्यायः

कर्तव्याः तत्र मन्त्रैः च चरवः प्रतिदैवतम्

शं नो देवी केतुं क्रमात्

ग्रह यज्ञम् समं कुर्याद् ग्रहाः च एते बुधैः स्मृताः

ताम्रकात् स्फाटिकात् रक्तचन्दनात् स्वर्णकात् उभौ

स्नापयेत् होमयेत् च एव ग्रह द्रव्यैः विधानात्

होतव्या मधु सर्पिर्भ्याम् दध्ना च एव समन्वितः
आ नो रयिं वहतम् आ उत वीरान् आ विश्वान्य् अमृता सौभगानि

औत्तरवेदिकश् चेद् अनुगच्छेच् छालामुखीयात् प्रणीय इमा उ अग्न इति त्रयोदशभिर् जुहुयात्

दीक्षितस्य गार्हपत्यो ऽन्ते गार्हपत्यो ऽनुगच्छेत्

इमा उ अग्ने वीततमानि हव्या अजस्रः वक्षि देवतातिम् अच्छा प्रति न ईं सुरभीणि व्यन्तु

शतम् इन् नु शरदो अन्ति देवा यत्र नश् चक्रा जरसं तनूनां

शिरो यज्ञस्य प्रतिधीयताम् अमृतं देवता मयम्

पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति मा नो मध्या रीरिषत आयुः गन्तोः

स्वस्ति नस् तार्क्ष्यो ऽरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर् दधातु

एक आग्निध्रीयः चेद् अनुगच्छेद् गार्हपत्यात् प्रणीय मम अग्ने वर्च इति षड्भिर् जुहुयात्

दूरेदृशं गृहपतिम् अथर्युम् इति मथित्वा अवदध्यात्

सप्त होत्राः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त योनीर् आपृणस्व घृतेन स्वाहा

पशुश्रपणश् चेद् अनुगच्छेद् औत्तरवेदिकात् प्रणीय त्वं नो अग्ने स त्वं न इति सर्वप्रायश्चित्तं हुत्वा

अध्वर्युर् उपस्तभ्नुयाद् यथाप्रकृति

इति

त्वां शश्वन्त उप यन्ति वाजाः

दिवं स्तब्ध्वा अन्तरिक्षम् च पृथिव्यां च दृढा भव इति

अग्नि जिह्वाः मनवः सूर चक्षसः विश्वे नो देवा अवसा गमन्न् इह

स्वस्ति न इन्द्रो वृद्ध श्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्व वेदाः

क्रियतां शिर आश्विन्याः अमृताꣳ द्युभिर् अक्तुभिः परिपातम् अस्मान् अरिष्टेभिर् अश्विना सौभगेभिः

सप्त ते अग्ने समिधः

शालामुखीयश् चेद् अनुगच्छेद् गार्हपत्यात् प्रणीय भद्रं कर्णेभिर् इति चतस्रो जपेत्

आश्व् अनुप्रणीतश् चेद् अनुगच्छेद् एतया एव मथित्वा अवदध्यात्

धर्त्रि धरित्रि जनित्रि यमित्रि इति ब्रह्मा

प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नो ऽजस्रया सूर्म्या यविष्ठ

अग्नयश् चेन् मिथः संसृज्येरन्न् अग्निना अग्निः संसृज्यत इत्य् एते जपेत्

अन्तःसदसो बहिष्पवमानेन

पृषदश्वा मरुतः पृश्नि मातरः शुभंयावानो विदथेषु जग्मयः

प्रेद्धो अग्न इति चतसृभिर् जुहुयात्

मम अग्ने वर्च इति जुहुयात्

ऊर्ग् अस्य् ऊर्जं मयि धेहि

वैष्णव्याः

अयं देवो बृहस्पतिः सं तत् सिञ्चतु राधसा

स्थिरैर् अङ्गैस् तुष्टुवांसस् तनूभिर् वि अशेम देव हितम् यद् आयुः

सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वाः सप्त ऋषयः सप्त धाम प्रियाणि

मम अग्ने वर्च इति

यन् मे मनसश् छिद्रं यद् वाचो यच् च मे हृदः

यद्य् उख्यो ऽनुगच्छेत् पुनः पुनः प्रज्वाल्य

प्रतिप्रस्थाता उपस्तभ्नुयात्

यन् मे मनसश् छिद्रं
किम् अभि इति

स आदित्यम् आह प्र मा वह इति

ब्रह्मणो लोकम् इति

तम् आदित्यम् अभिप्रवहति

यान् उ कान् च अतस् प्राचो लोकान् अभ्यवादिष्म ते सर्व आप्ता भवन्ति ते जितास् तेष्व् अस्य सर्वेषु कामचारो भवति य एवं वेद

किम् अभि इति

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् बहु व्याधितः वा अयम् बहुशो लोकः

एषो ऽन्तो ऽतः परः प्रवाहो न अस्ति

स यदि कामयेत पुनर् इह आजायेय इति यस्मिन् कुले ऽभिध्यायेद् यदि ब्राह्मण कुले यदि राज कुले तस्मिन्न् आजायते