tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अनुक्तम् एतन् मन्यन्ते तद् अन्य अर्थम् इति ईरितम्

यस्य विश्रम्भात् कार्यं वा विनिवेदितम्

स्त्रीभिर् बाल अस्वतन्त्रैः च कृतं लेख्यं न सिध्यति

याच्यमानम् अ दत्तम् चेद् वर्धते पञ्चकं शतम्

कुटुम्ब अर्थम् अशक्तेन गृहीतं व्याधितेन वा

तस्मिंश् चेद् दाप्यमानानां भवेद् दोषे तु संशयः

सत्यं मिथ्या उत्तरम् च एव प्रत्यवस्कन्दनं तथा

प्रातर् उत्थाय नृपतिः शौचं कृत्वा समाहितः

न राजा तु विशि त्वेन धन लोभेन वा पुनः

योगाधमनविक्रीतं योगदान पति ग्रहम्

अन्येषु च अति पापेषु प्रतिवादी न दीयते

यदि स्याद् युक्ति युक्तम् तु प्रमाणं लिखितं तदा

भोक्ता कर्म फलम् दाप्यो वृद्धिं वा लभते न सः

विज्ञाप्य नृपतिं सभ्यस् तदा कार्यं निवर्तयेत्

कुल्याः संबन्धिनश् च एव विवाह्यो भगिनी पतिः

अभियोक्तृ अभियुक्तानाम् वचनं प्राङ् निवेशयेत्

शोधिते लिखिते सम्यग् इति निर्दोष उत्तरे

व्यसन अभिप्लुते पुत्रे बालो वा दृश्यते

न अहम् एवं पुनर् वक्ष्ये दण्ड अर्धम् तस्य कल्पयेत्

दिव्यम् आलम्बते वादी न पृच्छेत् तत्र साक्षिणः

एक छाया प्रविष्टानाम् तत्र दृश्यते

अर्थिना अभ्यर्थितः यस् तु विघातं न प्रयोजयेत्

तद् सुतः भुक्ति दोषान् तु लेख्य दोषान् तु न आप्नुयात्

लेख्य धर्मः सदा श्रेष्ठो ह्य् अतो न अन्येन हीयते

इतरो ऽप्य् अभियुक्तेन प्रतिरोधि कृतः मतः

त्रपुषे वा आरुके द्वे तु पञ्च आम्रम् पञ्च दाडिमम्

न आदद्यात् न च गृह्णीयाद् च न च एव हि

देयं प्रतिश्रुतं यत् स्यात् यच् च स्याद् अनुमोदितम्

एकान्तेन एव वृद्धिं तु शोधयेद् यत्र च ऋणिकम्

कनिष्ठो वा अविभक्त स्वः दासः कर्मकरस् तथा

पञ्च रात्रम् अतिक्रान्तं विनयेत् तं महीपतिः

माता पितृ द्विज गुरु बाल स्त्री राज घातिनाम्

निर्लज्जा वा अर्थ नाशका

कुलीन आर्य विशिष्टेषु निकृष्टेष्व् अनुसारतः

स्व दासीम् यस् तु संगच्छेत् प्रसूता च भवेत् ततः

एक रूपाः द्वि रूपाः वा द्यूते यस्य अक्ष देविनः

ऋणे लेख्यं साक्षिणो वा युक्ति लेश आदयः ऽपि वा

विवीते स्वामिना देयं चौर उद्धर्ता विवीतके

महान् दोषो भवेत् कालाद् धर्म व्यावृत्ति लक्षणः

अस्पृश्य अधम दासानाम् म्लेच्छानां पाप कारिणाम्

आहूय साक्षिणः पृच्छेन् नियम्य शपथैर् भृशम्

एतांश् चारैः सु विदितान् स्वयं राजा निवारयेत्

पूर्वाह्णे शीतले देशे विषं दद्यात् तु देहिनाम्

स एव अंशः तु सर्वेषां भ्रातॄणां न्यायतो भवेत्

पूर्वपक्षो भवेत् तस्य न यः पूर्वं निवेदयेत्

कल्पितो यस्य यो दण्डस् त्व् अपराधस्य यत्नतः

उपायैश् चोद्यमानस् तु न दद्याद् उत्तरं तु यः

उद्यत असि विष अग्निः च चाप उद्यत करः तथा

यत् व्यस्त पदम् अव्यापि निगूढ अर्थम् तथा आकुलम्

अधम उत्तम मध्यानाम् पशूनां च एव ताडने

ऊर्ध्वं मास त्रयात् तस्य तत् धनम् वृद्धिम् आप्नुयात्

यस्माद् एतैः सदा वाच्यं न्याय्यं सु परिनिष्ठितम्

निवेश समयात् ऊर्ध्वं न एते योज्याः कदाचन

राजा पुरोहितं कुर्याद् उदितं ब्राह्मणं हितम्

भ्रात्रा पितृव्य _ कुटुम्ब अर्थम् ऋणं कृतम्

जितश् च एव मया अयम् प्राक् प्राङ्न्यायः त्रि प्रकारकः

स कालो व्यवहारस्य शास्त्रे दृष्टो मनीषिभिः

वेद ध्वनि प्रभावेन देवाः स्वर्ग निवासिनः

दृष्टान्त त्वेन शास्त्र अन्ते पुनर् उक्त क्रिया स्थितम्

क्रेतारश् च एव भाण्डानां प्रतिग्राहिण एव च

वनस्पतीनां सर्वेषाम् उपभोगो यथा यथा

अशक्त प्रेत नष्टेषु क्षेत्रिकेष्व् अनिवारितः

भुक्तिस् तु द्विविधा प्रोक्ता स आगमा अनागमा तथा

विवाह काले यत् किंचिद् वराय उद्दिश्य दीयते

शिष्याद् आर्त्विज्यतः प्रश्नात् संदिग्ध प्रश्न निर्णयात्

कृत प्रत्युपकार अर्थः तस्य दोषो न विद्यते

तद् अभावे तु चिह्नस्य न अन्यथा एव प्रवादयेत्

तस्य पुत्राः प्रजायन्ते राष्ट्रं कोशश् च वर्धते

निर्धनैर् अनपत्यैस् तु यत् कृतं शौण्डिक आदिभिः
सु अल्प अक्षरः प्रभूत अर्थः निःसंदिग्धो निराकुलः

निर्णयश् च यथा तस्य यथा च अवधृतम् स्वयम्

साक्षि दोषात् भवेद् दुष्टं पत्रं वै लेखकस्य वा

मोहात् प्रमादात् संघर्षात् प्रीत्या च उक्तम् मया इति यत्

स चारके निरोद्धव्यः स्थाप्यो वा आवेद्य रक्षिणः

शूद्राश् च सन्तः शूद्राणाम् अन्त्यानाम् अन्त्य योनयः

आधिक्यं न्यून ता च अंशे अस्तिनास्ति त्वम् एव च

गच्छेत् सम्यग् अ विज्ञाय वशं क्रोधस्य यो नृपः

जन्मनाम् अपरिज्ञाने लभेत अंशम् क्रम आगतम्

या तु कार्यस्य सिद्धि अर्थम् स्यात् प्रतिश्रुता

वर्ण वाक्य क्रिया युक्तम् असंदिग्धं स्फुट अक्षरम्

अ विज्ञात उपलब्धि अर्थम् दानं यत्र निरूपितम्

आहृत्य स्त्री धनम् तत्र पित्र्य ऋणम् शोधयेन् मनुः

मूलं वा साक्षिणो वा अथ पर देशे स्थिता यदा

चतुष्पदेष्व् अयं धर्मो द्विपद स्थावरेषु च

विभक्तेन एव यत् प्राप्तं धनं तस्य एव तद् भवेत्

तौल्य गणिम मेयानाम् अभावे ऽपि विवादयेत्

पूर्व न्याय विधिः च एवम् उत्तरं स्याच् चतुर्विधम्

गृहे तु मुषितं राजा चौर ग्राहान् तु दापयेत्

तत्र अपि न अशुभम् किंचित् प्रकुर्वीत द्विजोत्तमः

हीने कर्माणि पञ्चाशत् मध्यमे द्वि शत अवरः

यदा तु संस्थिता वर्णाः कूट लेख्यम् तदा भवेत्

भय वर्जित भूपेन सर्व अभावे स्वयम् कृता

अस्वामि विक्रयम् दानम् आधिं च विनिवर्तयेत्

तद् अकर्म वियुतः ऽसौ वृत्तस् तस्य दमो हि सः

स्व इच्छा आदेयम् हिरण्यं तु रसा धान्यं च

अतो यद् अन्यद् विब्रूयुर् धर्म अर्थम् तद् अपार्थकम्

क्षेत्र आराम विवीतेषु गृहेषु पशु वाटिषु

प्रतिलोम प्रसूतानाम् ताडनं न अर्थात् दमः

व्यापादनेन तद् कारी वधं चित्रम् अवाप्नुयात्

यत्र स्यात् स उपधम् लेख्यं तत् राज्ञः श्रावितं यदि

सभ्येन अवश्य वक्तव्यम् धर्म अर्थ सहितम् वचः

दिव्यं प्रकल्पयेन् न एव राजा धर्म परायणः

षष् भागम् तत्र मूल्यस्य दत्त्वा क्रीतं त्यजेद् बुधः

असंमोह अर्थम् आर्याणां कारयेत् तत् कर पदम्

तस्मात् न लभते कालम् अभियुक्तस् तु काल भाज्

अज्ञान नाशितम् च एव येन दाप्यः स एव तत्

स कालो व्यवहाराणां शास्त्र दृष्टः परः स्मृतः

उपलब्धे लभेरंस् ते द्विगुणं तत्र दापयेत्

लेख्यं सिध्यति सर्वत्र मृतेष्व् अपि च साक्षिषु

अ हीन क्रम चिह्नम् च लेख्यं तत् सिद्धिम् आप्नुयात्

विना चिह्नैस् तु यत् कार्यं साहस आख्यम् प्रवर्तते

न साक्ष्यं साक्षिभिर् वाच्यम् अ पृष्टैः अर्थिना सदा

न उत्कृष्टः च अवकृष्टः तु साक्षिभिर् भावयेत् सदा

अशक्य आगमो यत्र विदेश प्रतिवासिनाम्

यो यस्य प्रतिभूस् तिष्ठेद् दर्शनाय इह मानवः

विग्रहे ऽथ जये लाभे करणे कूट देविनाम्

न दग्धं तु विदुर् देवास् तस्य भूयो ऽपि दापयेत्

पणानां ग्रहणं तु स्यात् तद् मूल्यम् वा अथ राजनि

खर गो महिष उष्ट्र आदीन् प्राप्नुयात् पूर्व साहसम्

समूह स्थः अंश भागी स्यात् प्रगतस् त्व् अंश भाज् न तु

दत्ते ऽपि काले देयं स्यात् पुनः कार्यस्य गौरवात्

कृत अध्ययन सम्पन्नम् अ लुब्धम् सत्य वादिनम्
पुष्टिः बीजस्य तस्य एव तस्मात् वै पुष्टि वर्धनः

स्कन्दस्य संभवं श्रुत्वा स्थिताय च महात्मने

तस्मात् सुगन्धः भगवान् शङ्करः

तस्मात् सर्वम् परित्यज्य त्र्यम्बकम् उमापतिम्

वाति दूरात् तथा तस्य गन्धः शम्भोः महात्मनः

ऋतेन अनेन मां पाशात् बन्धनात् कर्म योगात्

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलम् अष्टगुणम् भवेत्

गत शोकः महाभागो व्यासः पर ऋषिः प्रभुः

ब्राह्मणानां सहस्रं च भोजयेत् वै स दक्षिणम्

हत्वा भित्त्वा च भूतानि भुक्त्वा च अन्यायात् ऽपि वा

अग्नौ होमः च विपुलो यथावत् अनुपूर्वशस्

तं पुष्टि वर्धनम् देवं घृतेन पयसा तथा

क्रीडते पुत्र पौत्रैः च मृतः स्वर्गे प्रजायते

मुच्यते सर्प पापैः च सप्त जन्म कृतैः अपि

पूजयेत् बाणलिङ्गे वा स्वयम्भूते ऽपि वा पुनः

प्रसाद शीलः प्रीतः च तथा मन्त्रो ऽपि सुव्रताः

तस्मात् सुगन्धिः तम् देवं सुगन्धि पुष्टि वर्धनम्

मृत्योः च बन्धनात् च एव भव तेजसा

त्रियंबकेण मन्त्रेण देवदेवं त्रियंबकम्

सुगन्धः तस्य लोके ऽस्मिन् वायुर् वाति नभस्तले

लक्षहोमेन राज्य अर्थी राज्यं लब्ध्वा सुखी भवेत्

हुत्वा लिङ्गे यथान्यायं भक्त्या देवं यजामहे

धन अर्थी प्रयुतेन एव जपेत् एव न संशयः

न अनेन सदृशो मन्त्रो लोके वेदे च सुव्रताः

आयुर्वेद विदैः वा अपि यथावत् अनुपूर्वशस्

एतत् वः कथितं सर्वं स रहस्यम् समासतः

गवां सहस्रं दत्त्वा तु हिरण्यम् अपि दापयेत्

तत् सर्वं कथयिष्यामि प्रसादात् एव तस्य वै

त्रयाणाम् अपि लोकानां गुणानाम् अपि यः प्रभुः

मुद्ग अन्नम् मधुना युक्तं भक्ष्याणि सुरभीणि च

अकार उकार मकाराणाम् मात्राणाम् अपि वाचकः

तथा एव कालः सम्प्राप्तो मनुना तेन यत्नतः

देवं सम्पूज्य विधिना जपेत् मन्त्रम् त्रियंबकम्

कुमुद अर्क शमी पत्त्र गौरसर्षप शालिभिः

स्कन्देन देवदेवेन ब्रह्म पुत्राय धीमते

सूत उवाच

अंबा उमा महादेवो त्रियंबकः

कथितं बहुधा तस्मै कृष्णद्वैपायनाय वै

तथा सोमस्य सूर्यस्य वह्नेः अग्नित्रयस्य च

यस्य रेतः पुरा शम्भोः हरेः योनौ प्रतिष्ठितम्

सु पुष्पितस्य वृक्षस्य यथा गन्धः सु शोभनः

वेदानाम् अपि देवानां ब्रह्म क्षत्र विशाम् अपि

त्रियंबकेण मन्त्रेण पूजयेत् सु समाहितः

शिवेन देवदेवेन शर्वेण अति उग्र शूलिना

गान्धारः च महादेवो देवानाम् अपि लीलया

शिवम् एकम् सकृत् स्मृत्वा सर्व पापैः प्रमुच्यते

पुत्र अर्थी पुत्रम् आप्नोति नियुतेन न संशयः

एवं मन्त्र विधिम् ज्ञात्वा शिव लिङ्गम् समर्चयेत्

पूर्व उक्तैः अपि पुष्पैः च चरुणा च विशेषतः

त्रियंबकस्य माहात्म्यं मन्त्रस्य च विशेषतः

संग्रामे तत् सर्वम् लब्ध्वा सौभाग्यम् अतुलम् भवेत्

कमलेन सहस्रेण तथा नीलोत्पलेन वा

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे चतुष्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः

जपेत् वै नियुतं सम्यक् समाप्य च यथाक्रमम्

शिव ध्यानात् न संदेहो यथा रुद्रः तथा स्वयम्

उर्वारुकाणां पक्वानां यथा कालात् अभूत् पुनर्

शुके गते परं धाम दृष्ट्वा रुद्रं त्रियंबकम्

त्र्यम्बक समः न अस्ति देवो वा घृणया अन्वितः

पञ्चभूतानि अहंकारः बुद्धिः प्रकृतिः एव च
एक मात्रम् अमात्रम् हि द्वादशान्ते व्यवस्थितम्

स्कन्दते ऽस्य यतः शुक्रं तथा शुक्रम् अपैति च

प्राजापत्यं पवित्रं च सौम्यम् अ ग्राह्यम् अव्ययम्

अपाम सोमम् अमृता अभूम अगन्म ज्योतिः अविदाम देवान्

शान्तिः च त्वं तथा पुष्टिः तुष्टिः च अपि अहुतम् हुतम्

एष सर्वो नमः तस्मै पुरुषः पिङ्गलः शिवः

प्रहिणोति स्म तस्य एव ज्ञानम् आत्म प्रकाशकम्

ऊर्ध्वरेतसम् ईशानं विरूपाक्षम् अज उद्भवम्

ब्रह्माणं विदधे यो ऽसौ पुत्रम् अग्रे सनातनम्

सर्वं व्याप्नोति यः तस्मात् सर्वव्यापी सनातनः

भूतानि च एव शुध्यन्तां देहे मेदा आदयः तथा

ईशानम् अस्य जगतः स्वर् दृशाम् चक्षुर् ईश्वरम्

भूतानि च तथा सूर्यः सोमः च अष्ट ग्रहाः तथा

तृष्णां छित्त्वा हेतु जालस्य मूलं बुद्ध्या चिन्त्यं स्थापयित्वा च रुद्रे

अथ तेषां प्रसाद अर्थम् पशूनां पतिः ईश्वरः

परात्परतरं वा अपि परात्परतरं ध्रुवम्

इति उक्त्वा भगवान् ब्रह्मा स्तुत्वा देवैः समं प्रभुः

शब्दः स्पर्शं च रूपं च रसो गन्धः तथा एव च

एषो हि देवः प्रदिशो अनु सर्वाः पूर्वो हि जातः स उ गर्भे अन्तः

सत्यं ब्रह्म महादेवं पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्

वाल अग्र मात्रम् हृदयस्य मध्ये विश्वं देवं वह्नि रूपम् वरेण्यम्

अन्ते त्वं विश्व रूपः ऽसि शीर्षं तु जगतः सदा

गह्वरं गहनं तद् स्थम् तस्य अन्तर् च ऊर्ध्वतस् स्थितः

एतद् जगन्त् हितम् दिव्यम् अक्षरम् सूक्ष्मम् अव्ययम्

भस्म आच्छन्नः द्विजो विद्वान् महापातक सम्भवैः

तस्मात् बृंहति यस्मात् हि परं ब्रह्म इति कीर्तितम्

ईशानम् इन्द्र सूरयः सर्वेषाम् अपि सर्वदा

स्कन्दः च अपि तथा च इन्द्रः भुवनानि चतुर्दश

तस्मात् च सर्व कार्येषु त्रिपुण्ड्रं धारयेत् बुधः

विमुक्तिः विधिना अनेन दृष्ट्वा वै ब्रह्मचारिणाम्

स्थित्वा स्थाप्य अमृतः भूत्वा व्रतं पाशुपतं चरेत्

प्राणेषु अन्तर् मनसः लिङ्गम् आहुः यस्मिन् क्रोधः या च तृष्णा क्षमा च

प्राणान् अवति यः तस्मात् प्रणवः परिकीर्तितः

उपासितव्यं यत्नेन तत् एतत् सद्भिः अव्ययम्

अग्निः इत्यादिना धीमान् विमृज्य अङ्गानि संस्पृशेत्

न तत् क्षमति देवेशो ब्रह्मा वा यदि केशवः

देहं पञ्चविधं येन तम् ईशानम् पुरातनम्

गृहस्थो ब्रह्म हीनः अपि त्रिपुण्ड्रं यो न कारयेत्

वदन्ति वाचः सर्वज्ञं शङ्करं नीललोहितम्

यो वै च उत्तरतस् साक्षात् सः ओङ्कारः सनातनः

तत्र अपि दह्रं गगनम् ओङ्कारं परमेश्वरम्

ब्रह्मा हरिः च भगवन्त् आदि अन्तम् न उपलब्धवन्

अनन्तः तार सूक्ष्मम् च शुक्लं वैद्युतम् एव च

पञ्चभूतानि संयम्य मात्रा विधि गुण क्रमात्

उमापतिः विरूपाक्षः विश्वसृज् विश्व वाहनः

अग्निः इत्यादिना भस्म गृहीत्वा हि अग्नि होत्र जम्

उपसंहृत्य रुद्र अग्निम् गृहीत्वा भस्म यत्नतः

विश्वं कृत्स्नं जगन्त् सर्वम् सत्यं तस्मै नमः नमः

किं नूनम् अस्मान् अरातिः किमु धूर्तिः अमृतम् मर्त्यस्य

एतत् पाशुपतम् दिव्यं व्रतं पाश विमोचनम्

अम्बिका पतिः ईशानः हेम रेताः वृषध्वजः

ईशानः सर्व विद्यानाम् यत् तत् ईशानः उच्यते

पूजा कर्म क्रिया तस्य दानं स्नानं तथा एव च

अ ग्राह्येण अपि वा ग्राह्यं वायव्येन समीरणः

देवः अपि देवान् आलोक्य घृणया वृषभध्वजः

वैश्यानाम् अपि योग्यानां यतीनां तु विशेषतः

तेषां विरुद्धं यत् त्याज्यम् स याति नरक अर्णवम्

भस्म आच्छन्नैः स्वयं छन्नो विरराम विशाम् पते

हुत्वा आज्येन समिद्भिः च चरुणा च यथाक्रमम्

तथा अन्ये च ततो ऽनन्तो रुद्रः परम कारणम्

रुद्राध्यायेन सर्व ईशम् देवदेवम् उमापतिम्

हिरण्यबाहुः भगवन्त् हिरण्यपतिः ईश्वरः

य एष भगवान् रुद्रो ब्रह्म विष्णु महेश्वराः

गुहायां निहितः च आत्मा जन्तोः अस्य महेश्वरः

अथ संनिहितं रुद्रं तुष्टुवुः सुर पुंगवम्

ब्राह्मणानां हितं प्रोक्तं क्षत्रियाणां तथा एव च

वाल अग्र मात्रम् तद् मध्ये ऋतं परम कारणम्

तम् एकम् पुरुषं रुद्रं पुरुहुतं पुरुष्टुतम्
सो ऽपि पाशुपतो विप्रो विमृज्य अङ्गानि संस्पृशेत्

एकं तम् आहुः वै रुद्रं शाश्वतं परमेश्वरम्

वानप्रस्थ आश्रम स्थानाम् गृहस्थानां सताम् अपि

महतो यो महीयाः च हि अणोः अपि अणुः अव्ययः

परं ब्रह्मा स ईशान एको रुद्रः स एव च

अग्निम् आधाय विधिवद् ऋच् यजुस् साम सम्भवैः

विसृजति एष देवेशो वासयति अपि लीलया

स गणः च अम्बया सार्धं सांनिध्यम् अकरोत् प्रभुः

अश्विनौ ग्रह ताराः च नक्षत्राणि च खं दिशः

बृहत् त्वात् बृंहण त्वात् च बृहते च परापरे

अद्वितीयो ऽथ भगवन्त् तुरीयः परमेश्वरः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे ऽष्टादशो ऽध्यायः

शिरः च उत्तरतस् च एव पादौ दक्षिणतस् तथा

यतो वाचो निवर्तन्ते हि अ प्राप्य मनसा सह

तम् आत्म स्थम् ये ऽनुपश्यन्ति धीराः तेषाम् शान्तिः शाश्वती न इतरेषाम्

आत्म ज्ञानम् महादेवो योगं गमयति स्वयम्

उपोषितः शुचिः स्नातः शुक्ल अम्बर धरः स्वयम्

श्रोत्रं जिह्वा ततः प्राणः ततस् बुद्धिः तथा एव च

सर्व पाप विनिर्मुक्तः शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

त्वचा मांसं च रुधिरं मेदो ऽस्थीनि तथा एव च

तस्मै नमो ऽपसंहर्त्रे महा ग्रासाय शूलिने

वेश्म भूतः ऽस्य विश्वस्य कमल स्थः हृदि स्वयम्

सूक्ष्मो भूत्वा शरीराणि सर्वदा हि अधितिष्ठति

भवान् महेश्वरः साक्षात् महादेवः न संशयः

कृतं च अपि अ कृतम् देवं परम् अपि अपरम् ध्रुवम्

भूतं भव्यं भविष्यत् च वर्तमानं महेश्वरः

यत् ईक्षते च भगवन्त् निरीक्ष्यम् इति च आज्ञया

अधितिष्ठति योनिं यो योनिं वाचा एकः ईश्वरः

ब्रह्मणो जनकं विष्णोः वह्नेः वायोः सदाशिवम्

वीर्यम् अग्नेः यतस् भस्म वीर्यवान् भस्म संयुतः

विश्वं च एव तथा अ विश्वम् दत्तं वा अ दत्तम् ईश्वरम्

प्राणः कालो यमो मृत्युः अमृतः परमेश्वरः

स एष स महा रुद्रः विश्वं भूतं भविष्यति
पुत्रं प्रसूयते नारी नरेन्द्रं लभते पतिम्

नाभिः प्रशस्ता गम्भीरा दक्षिण आवर्तका शुभा

हरिः उवाच

चक्षुस् स्नेहेन सौभाग्यं दन्त स्नेहेन भोजनम्

अङ्कुशं कुण्डलं चक्रं यस्याः पाणि तले भवेत्

रेखाभिः बहुभिः क्लेशं सु अल्पाभिः धन हीन ता

वक्र केशा च या कन्या मण्डल अक्षा च या भवेत्

उद्वृत्ता कपिला यस्य रोमराजी निरन्तरम्

यस्याः तु रोमशौ पार्श्वौ रोमशौ च पयोधरौ

नाभिः च दक्षिण आवर्ता सा कन्या कुल वर्धिनी

यस्या गमन मात्रेण भूमि कम्पः प्रजायते

यस्या अनामिका अङ्गुष्ठौ पृथिव्यां न एव तिष्ठतः

यस्याः पाणि तले रेखा प्राकारः तोरणम् भवेत्

शुभे जङ्घे विरोमे च ऊरू हस्ति कर उपमौ

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे ज्योतिःशास्त्रे सामुद्रिके स्त्रीलक्षणनिरूपणं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः

उन्नतौ च अधरोष्ठौ च क्षिप्रं मारयते पतिम्

यस्याः तु कुञ्चिताः केशा मुखं च परिमण्डलम्

रक्ताभिः सुखम् आप्नोति कृष्णाभिः प्रेष्य ताम् व्रजेत्

अपि राज कुले जाता दासी त्वम् उपगच्छति

भर्ता च म्रियते तस्या नियतं दुःख भागिनी

पूर्ण चन्द्र मुखा कन्या बाल सूर्य सम प्रभा

त्वचः स्नेहेन शय्यां च पाद स्नेहेन वाहनम्

मत्स्य अङ्कुश अब्ज चिह्नौ च चक्र लाङ्गल लक्षितौ

पतिं मारयते क्षिप्रं स्व इच्छा आचारेण वर्तते

अरोमा त्रिवली नार्या हृद् स्तनौ रोम वर्जितौ

विशाल नेत्रा बिम्बोष्ठी सा कन्या लभते सुखम्

पतिं मारयते क्षिप्रं स्व इच्छा आचारेण वर्तते
स्वेदः च बाह्य स्रोतःसु विहतस् तिर्यञ्च् आस्थितः

अति व्यवाय कर्म अध्व वमन व्याधि कर्शनैः

तेन आर्ताः शुष्क तालु ओष्ठाः शून पाद कर उदराः

तद् अनूदक जन्म अस्मिन् कुक्षि वृद्धिः ततो ऽधिकम्

पित्त उदरे ज्वरो मूर्छा दाहस् तृट् कटुक आस्य ता

वायुः च अत्र स रुज् शब्दः विचरेत् सर्वतस् गतिः

श्वास कास पिपासा आस्य वैरस्य आध्मान रुज् ज्वरैः

वाम पार्श्व आश्रितः प्लीहा च्युतः स्थानाद् विवर्धते

स्युः प्रेत रूपाः पुरुषा भाविनस् तस्य लक्षणम्

मल सङ्गः अरुचिः छर्दिः उदरम् मूढ मारुतम्

आध्मात दृति वत् शब्दम् आहतं प्रकरोति च

आम एव गुदाद् एति ततो अल्प अल्पम् स विष् रसः

बलिनस् तद् अजात अम्बु यत्न साध्यम् नव उत्थितम्

कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोष मूर्छा भ्रम अन्वितम्

क्षुध् नाशः ऽन्नं चिरात् सर्वं स विदाहम् च पच्यते

गर दूषीविष आद्यैः च स रक्ताः संचिता मलाः

गुरु उदरम् स्थिरं वृत्तम् आहतं च न शब्दवत्

गवाक्षितं सिरा जालैः सदा गुडगुडायते

अपानो जठरं तेन स्युर् दाह ज्वर तृष् क्षवाः

अथ अतस् उदरनिदानं व्याख्यास्यामः

अति अम्बु पानात् मन्द अग्नेः क्षीणस्य अति कृशस्य वा

ततः स्याद् उदरं तृष्णा गुद स्रुति रुजा अन्वितम्

प्राण अग्नि अपानान् संदूष्य कुर्युस् त्वच् मांस संधि गाः

नाभिम् अन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति

उदावर्त रुजा आनाहैः मोह तृष् दहन ज्वरैः

जन्मना एव उदरम् सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्

अस्थि आदि शल्यैः स अन्नैः चेद् भुक्तैः अत्यशनेन वा

प्लीह वत् दक्षिणात् पार्श्वात् कुर्याद् अपि च्युतम्

स्थिरं नील अरुण सिरा राजी नद्धम् अराजि वा

तुल्यः कुणप गन्धेन पिच्छिलः पीत लोहितः

उद्रिक्त दोष रूपम् च व्याप्तं च श्वास तृष् भ्रमैः

वर्धयेतां तद् एव अम्बु तद् स्थानात् उदर आश्रितौ

सर्वं च जात सलिलम् रिष्ट उक्त उपद्रव अन्वितम्

गौरव अरुचि काठिन्यैः विद्यात् तत्र मलान् क्रमात्

रोगाः सर्वे ऽपि मन्दे ऽग्नौ सुतराम् उदराणि तु

वर्चस् पित्त कफान् रुद्ध्वा करोति कुपितो ऽनिलः

आध्माप्य कुक्षिम् उदरम् अष्टधा तत् च भिद्यते

सो अष्ठीला इव अति कठिनः प्राक् ततः कूर्म पृष्ठ वत्

छिद्रोदरम् इदं प्राहुः परिस्रावि इति च अपरे

पृथग् दोषैः समस्तैः च प्लीह बद्ध क्षत उदकैः

राजी जन्म वली नाशः जठरे जठरेषु तु

शोणितं वा रस आदिभ्यः विवृद्धं तं विवर्धयेत्

रुज् वस्ति संधौ तत ता लघु अल्प अभोजनैः अपि

तद् एव उदकम् आप्याय्य पिच्छां कुर्यात् तदा भवेत्

स शब्दः निश्चरेद् वायुर् विड् बद्धा मूत्रम् अल्पकम्

नष्ट चेष्टा बल आहाराः कृशाः प्रध्मात कुक्षयः

धूमायति मृदु स्पर्शम् क्षिप्र पाकम् प्रदूयते

दाहः श्वयथुः आध्मानम् अन्ते सलिल सम्भवः

चिर अभिवृद्धि कठिनं शीत स्पर्शम् गुरु स्थिरम्

अरुण आभम् विवर्णं वा नील हारिद्र राजिमत्

कास श्वास अरुचि युतम् नाना वर्ण सिरा ततम्

दकोदरं महत् स्निग्धं स्थिरम् आवृत्त नाभि तत्

त्रिदोष कोपनैः तैस् तैः स्त्री दत्तैः च रजस् मलैः

वर्धयेत् तद् अधो नाभ्याः आशु च एति जल आत्म ताम्

रुद्ध्वा अम्बु मार्गान् अनिलः कफः च जल मूर्छितः

कुर्युस् त्रि लिङ्गम् उदरं शीघ्र पाकम् सु दारुणम्

पीत ताम्र सिरा नद्धम् स स्वेदम् सोष्म दह्यते

अजीर्णान् मलिनैः च अन्नैः जायन्ते मल संचयात्

मारुतो हृद् कटि नाभि पायु वङ्क्षण वेदनाः

स तोद भेदम् उदरं तनु कृष्ण सिरा ततम्

कुक्षि पार्श्व उदर कटि पृष्ठ रुज् पर्व भेदनम्

तत्र वात उदरे शोफः

मृदु व्यपेत राजिकम् नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति

पक्ष्म वालैः सह अन्नेन भुक्तैर् बद्ध अयने गुदे

तोय पूर्ण दृति स्पर्श शब्द प्रक्षोभ वेपथु

शुष्क कासः ऽङ्गमर्दो अधस् गुरु ता मल संग्रहः

कृच्छ्रं यथोत्तरं पक्षात् परं प्रायो ऽपरे हतः

क्षीयते बलतः शश्वत् श्वसिति अल्पे ऽपि चेष्टिते
पारावत प्लवक क्रव्यादानाम् हस्ति नर वराहानाम् च मूत्र पुरीषम् कासीस हिङ्गु यव तुष कण तण्डुलाः कार्पास कुटज कोशातकीनाम् च बीजानि गोमूत्रिका भाण्डी मूलम् हस्ति नख शृङ्ग चूर्णम् इति एष धूमः मदन कोद्रव पलालेन हस्तिकर्णपलाश पलालेन _ प्रणीतः प्रत्येकशः _ चरति तावत् मारयति

दूषीविषम् मदन कोद्रव चूर्णम् अपजिह्विका योगः

सद्यस् प्राण हरः मतः

कीटः _ अन्यतमः तप्तः कृष्णसर्प प्रियङ्गुभिः

चतुर्गुणम् हस्ति उष्ट्राणाम्

भास नकुल जिह्वा ग्रन्थिका योगः खरी क्षीर पिष्टः मूक बधिर करः मास आर्धमासिकः

कर्मारात् अग्निम् आहृत्य क्षौद्रेण जुहुयात् पृथक् सुरया शौण्डिकात् अग्निम् मार्गात् अग्निम् घृतेन च माल्येन माल्येन च च एकपत्नी एकपत्नी अग्निम् अग्निम् पुंश्चली अग्निम् च सर्षपैः दधिना च सूतिकासु अग्निम् आहित अग्निम् च तण्डुलैः चण्डाल अग्निम् च मांसेन चिता अग्निम् मानुषेण च समस्तान् बस्त वसया मानुषेण ध्रुवेण च

पूतिकरञ्ज पत्त्र हरिताल मनःशिला गुञ्जा रक्त कार्पास पलालानि आस्फोट काच गो शकृत् रस पिष्टम् अन्धीकरः धूमः

व्याघातक मूलम् भल्लातक पुष्प चूर्ण युक्तम् कीट योगः मासिकः

कृकलास गृहगोलिका योगः कुष्ठ करः

शोषयेत् एष संयोगः

चित्र भेक कौण्डिन्यक कृकण पञ्च कुष्ठ शतपदी चूर्णम् शत कन्द इध्म कृकलास चूर्णम् गृहगोलिका अन्धाहिक क्रकण्ठक पूतिकीट गोमारिका चूर्णम् सद्यस् प्राण हरम् एतेषाम् _ धूमः

मत्स्य परम्परा हि एतेन दष्टा अभिमृष्टा _ विषीभवति यः च एतत् उदकम् पिबति स्पृशति _

राज क्रीडा भाण्ड निधान द्रव्य उपभोगेषु गूढाः शस्त्र निधानम् कुर्युः सत्त्र आजीविनः च रात्रि चारिणः अग्नि जीविनः च अग्नि निधानम्

शृङ्गि गौतम वृक कण्टकार मयूर पदि योगः गुञ्जा लाङ्गली विष मूलिका इङ्गुद योगः मदन कोद्रव क्वाथ युक्तः हस्तिकर्णपलाश क्वाथ युक्तः _ मदन योगः

नमः ते सरस्वति

रक्त श्वेत सर्षपैः गोधा त्रि पक्ष मुष्टिकायाम् भूमौ निखातायाम् निहिता वध्येन उद्धृता _ पश्यति तावत् मारयति कृष्णसर्पः _

अग्नये _

एष निष्प्रतिकारः अग्निः द्विषताम् नेत्र मोहनः

सः एव चित्र भेक अन्त्र मधु युक्तः प्रमेहम् आपादयति मनुष्य लोहित युक्तः शोषम्

सर्प निर्मोकम् गो अश्व पुरीषम् अन्धाहिक शिरस् च अन्धीकरः धूमः

ते दष्टाः दश अन्यान् दशन्ति पुरुषान्

पुष्पैः एला काक्षि गुग्गुलु हालाहलानाम् च कषायम् बस्त नर शोणित युक्तम् दंश योगः

समस्ताः _ यवस इन्धन उदक दूषणाः

यवक शालि मूल मदन फल जाती पत्त्र नर मूत्र योगः प्लक्ष विदारी मूल युक्तः मूक उदुम्बर मदन कोद्रव क्वाथ युक्तः हस्तिकर्णपलाश क्वाथ युक्तः _ मदन योगः

नमः ते

काली कुष्ठ नड शतावरी मूलम् सर्प प्रचलाक कृकण पञ्च कुष्ठ चूर्णम् _ धूमः पूर्व कल्पेन आर्द्र शुष्क पलालेन _ प्रणीतः संग्राम अवतरण अवस्कन्दन संकुलेषु कृत नेजन उदक अक्षि प्रतीकारैः प्रणीतः सर्व प्राणिनाम् नेत्र हनः

शत कर्दम उच्चिदिङ्ग करवीर कटुतुम्बी मत्स्य धूमः मदन कोद्रव पलालेन हस्तिकर्णपलाश पलालेन _ प्रवात अनुवाते प्रणीतः _ चरति तावत् मारयति

ततस् अर्ध धरणिकः योगः सक्तु पिण्याकाभ्याम् उदके प्रणीतः धनुस् शत आयामम् उदक आशयम् दूषयति

जुहुयात् अग्नि मन्त्रेण राजवृक्षस्य दारुषु

शारिका कपोत बक बलाका लेण्डम् अर्क अक्षि पीलुक स्नुही क्षीर पिष्टम् अन्धीकरणम् अन्धीकरणम् अञ्जनम् उदक उदक दूषणम् दूषणम् च च

धामार्गव यातुधान मूलम् भल्लातक पुष्प चूर्ण युक्तम् आर्धमासिकः

कालकूट आदिः विष वर्गः श्रद्धेय देश वेष शिल्प भाषा अभिजन अपदेशैः कुब्ज वामन किरात मूक बधिर जड अन्ध छद्मभिः म्लेच्छ जातीयैः अभिप्रेतैः स्त्रीभिः पुंभिः च पर शरीर उपभोगेषु अवधातव्यः

भूः _

शाल्मली विदारी धान्य सिद्धः मूल वत्सनाभ संयुक्तः छुछुन्दरी शोणित प्रलेपेण दिग्धः बाणः यम् विध्यति सः विद्धः अन्यान् दश पुरुषान् दशति
मातृवाहक अञ्जलिकार प्रचलाक भेक अक्षि पीलुक योगः विषूचिका करः

कृत कण्डक कृकलास गृहगोलिका अन्धाहिक धूमः नेत्र वधम् उन्मादम् च करोति

पूतिकीट मत्स्य कटुतुम्बी शत कर्दम इध्म इन्द्रगोप चूर्णम् पूतिकीट क्षुद्रा हेम विदारी चूर्णम् _ बस्त शृङ्ग खुर चूर्ण युक्तम् अन्धीकरः धूमः

अदिते नमः ते अनुमते

भुवः _

चातुर्वर्ण्य रक्षा अर्थम् औपनिषदिकम् अधर्मिष्ठेषु प्रयुञ्जीत

द्विगुणम् खर अश्वानाम्

इति योग संपद्
गङ्गा गोदावरी रेवा नद्यो मुक्ति प्रदाः तु याः

नित्य स्नानेन पूयन्ते अपि पाप कृतः नराः

नैरृत्याम् इषु विक्षेपम् अतीत्य अधिकम् गृहात्

वामनपुराणे

पाद उदकम् भगवतो द्वादश अब्द फल प्रदम्

तथा अपि संस्मरन् विष्णुं स बाह्य अभ्यन्तरः शुचिः

न उपसर्पन्ति वै दुष्टाः प्रातःस्नायि जनम् क्वचित्

अपि पातक युक्तस्य प्रसन्नः स्यान् न संशयः

किंच

क्षण मात्रेण तत् पापं हरेर् ध्यानात् प्रणश्यति

ऐश्वरी केवला शक्तिस् तत्त्व त्रय समुद्भवा

स्मरतः पाद कमलम् आत्मानम् अपि यच्छति

महतस् तपसो मूलं प्रसवः पुण्य संतत्याः

यस्मिन् स्मृते जन्म जरा उद्भवानि भयानि सर्वाण्य् अपयान्ति तात

कालिन्दी जल कल्लोल सङ्गि मारुत सेवितम्

स वै विमुच्यते सद्यो यस्य विष्णु परम् मनः

प्रहरे पूर्ण ताम् याते प्रायश्चित्तं ततो न हि

प्राणायाम सहस्रेण यत् पापं नश्यते नॄणाम्

प्राणायाम शतेन एव यत् पापं नश्यते नॄणाम्

तथा च उक्तम्

सर्व सत् कर्म फलद त्वम् स्कान्दे कार्त्तिकप्रसङ्गे अगस्त्य उक्तौ

पुण्येन गाङ्गेन जलेन काले देशे अपि यः स्नान परः ऽपि भूप

किंच

यथा अहनि तथा प्रातर् नित्यं स्नायाद् अनातुरः

नक्तं दिनं निमज्ज्य अप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः

साधवः क्षीण दोषाः तु सत् शब्दः साधु वाचकः

मुक्त अङ्गुष्ठ कनिष्ठेन नक स्पृष्टाः अपस् त्यजेत्

ब्रह्मवैवर्ते

न अप्सु न एव अम्भसः तीरे न श्मशाने समाचरेत्

विष्णुधर्मोत्तरे

प्रविश्य दग्धः किल भाव दुष्टः न स्वर्गम् आप्नोति फलं न च अन्यत्

यानि तेषाम् अशेषाणां कृष्ण अनुस्मरणम् परम्

सर्व मङ्गल मङ्गल्यम् वरेण्यं वर दम् शिवम्

यद्य् आचमेत् स्रावयित्वा भूमौ बौधायनो ऽब्रवीत्

आदित्य वारे शौरे च वर्जयेद् दन्तधावनम्

वर्जयित्वा गृहीत्वा एकम् यथा उदितम्

ते तृप्तिम् अखिलां यान्तु ये च मद् तोय काङ्क्षिणः

अशक्तः केवलम् दक्षं स्पृशेत् कर्णं तथा च वाक्

द्वि भुजम् ज्ञान मुद्रा आढ्यम् वनमालिनम् ईश्वरम्

तथा एव रात्रि शेषम् तु कालं सूर्य उदय अवधि

देवालयं प्रविश्य अथ स्तोत्राणि इष्टानि कीर्तयन्

प्राणायामांश् च विधिवत् कृष्णं ध्यायेत् यथा उदितम्

वल्मीक मूषिका उत्खाताम् मृदं न अन्तर् जलात् तथा

भवत् पद अनुस्मरणात् ऋते सतां निमित्तम् अन्यद् भगवन् न विद्महे

वेदान्त वेदिभिः विष्णुः प्रोच्यते यो नतो ऽस्मि तम्

सर्व कर्म फलम् तस्य अनिष्टम् यच्छति देवता

न च एव वर्ष धाराभिः हस्त उच्छिष्टे तथा बुधः

स्नान मात्रम् तथा प्रातःस्नानं च अत्र नियोजितम्

पाण्डवगीतायाम्

न ते यमं पाश भृतः च तद् भटान् स्वप्ने ऽपि पश्यन्ति हि चीर्ण निष्कृताः

तत् जलम् च अमृतम् ध्यात्वा स्व मन्त्रेण अभिमन्त्र्य च

नदीनद तडागेषु देवखात जलेषु च

गुरोः संनिहितस्य अथ पित्रोश् च चरण उदकैः

तं नः समादिश उपायम् येन ते चरण अब्जयोः

इत्थं विदध्याद् भगवत् कीर्तन स्मरण आदिकम्

ऋते विष्णु स्मृत्याः यातास् तेषु मुष्टो यमेन सः

गोप गोपी गो आवीतम् सुरद्रुम तल आश्रितम्

उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम्

दक्षः

ये अबान्धवाः बान्धवा वा ये अन्य जन्मनि बान्धवाः

मुहूर्ते समतिक्रान्ते पूर्णं पातकम् उच्यते

किंचिद् विज्ञापयन् सर्व स्व कृत्यानि अर्पयेन् नमेत्

विप्राणां च पद अम्भोधिः कुर्यान् मूर्धन्य् अभिषेचनम्

प्रमादात् कुर्वतां कर्म प्रच्यवेत अध्वरेषु यत्

श्री विष्णुपुराणे श्री प्रह्लाद उक्तौ

कृष्णं ध्यायन् जले भूयो निमज्ज्य स्नानम् आचरेत्

दृष्ट अदृष्ट फलम् तस्मात् प्रातःस्नानं समाचरेत्

अर्ध प्रसृति मात्रा तु प्रथमा मृत्तिका स्मृता

सर्व पाप प्रसक्तः ऽपि ध्यायन् निमिषम् अच्युतम्

पाद्मे देव दूत विकुण्डल संवादे यमस्य दूत अनुशासने

लेख्येन स्मरण आदीनाम् नित्य त्वेन एव सेत्स्यति

दन्तकाष्ठ प्रदानेन दन्त सौभाग्यम् ऋच्छति

तथा च पाद्मे

अरुण उदय वेलायाम् निर्माल्यं शल्य ताम् व्रजेत्

तत्र एव अग्रे