tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पुनर् अपरम् आर्य सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नानाम् बुद्धानां भगवतां छिन्न वर्त्मनाम् छिन्न वर्त्मनीनाम् छिन्न प्रपञ्च भव नेत्रीकाणाम् अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् यावत् प्रथम चित्त उत्पादम् उपादाय यावत् च अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धाः अभिसंभोत्स्यन्ते अभिसंबुध्यन्ते च यावत् च निरुपधि शेषे निर्वाण धातौ परिनिर्वृताः परिनिर्वास्यन्ति परिनिर्वान्ति च यावत् च सद्धर्मो न अन्तर्हितः न अन्तर्धास्यति न अन्तर्दधाति च एतस्मिन् अन्तरे यानि तेषां बुद्धानां भगवतां षष् पारमिता प्रतिसंयुक्तानि कुशल मूलानि यश् च तेषां बुद्धानां भगवतां शील स्कन्धः समाधि स्कन्धः प्रज्ञा स्कन्धः विमुक्ति स्कन्धः विमुक्ति ज्ञान दर्शन स्कन्धः या च हित एषि ता या च महा मैत्री या च महा करुणा ये च अप्रमेय असंख्येयाः बुद्ध गुणाः यैश् च तैः बुद्धैः भगवद्भिः धर्मः देशितो देशयिष्यते देश्यते च ये च तस्मिन् धर्मे शिक्षिताः शिक्षिष्यन्ते शिक्षन्ते च अधिमुक्ता अधिमोक्षयिष्यन्ति अधिमोक्षयन्ति च स्थिताः स्थास्यन्ति तिष्ठन्ति च तेषां च सर्वेषां यानि कुशल मूलानि ये च तैः बुद्धैः भगवद्भिः बोधिसत्त्वाः महासत्त्वा व्याकृता व्याकरिष्यन्ते व्याक्रियन्ते च अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ तेषां च सर्वेषां यानि कुशल मूलानि ये च प्रत्येकबुद्ध यानिकाः पुद्गला व्याकृता व्याकरिष्यन्ते व्याक्रियन्ते च प्रत्येक बोधौ तेषां च सर्वेषां यानि कुशल मूलानि यानि च श्रावक यानिकानाम् पुद्गलानां दान मयानि कुशल मूलानि शील मयानि कुशल मूलानि भावना मयानि कुशल मूलानि यानि च शैक्षाणि अनास्रवाणि कुशल मूलानि यानि च अ शैक्षाणि अनास्रवाणि कुशल मूलानि यैश् च तस्मिन् धर्मे पृथग्जनैः कुशल मूलानि अवरोपितानि अवरोपयिष्यन्ते ऽवरोप्यन्ते च यैश् च देव नाग यक्ष गन्धर्व असुर गरुड किन्नर महोरगैः मनुष्य अमनुष्यैः वा स धर्मः श्रुतः श्रोष्यते श्रूयते च श्रुत्वा च कुशल मूलानि अवरोपितानि अवरोपयिष्यन्ते ऽवरोप्यन्ते च यैश् च तिर्यग्योनि गतैः अपि सत्त्वैः स धर्मः श्रुतः श्रोष्यते श्रूयते च श्रुत्वा च कुशल मूलानि अवरोपितानि अवरोपयिष्यन्ते ऽवरोप्यन्ते च यैश् च सत्त्वैः तेषु बुद्धेषु भगवत्सु परिनिर्वृतेषु परिनिर्वास्यत्सु परिनिर्वायत्सु च कुशल मूलानि अवरोपितानि अवरोपयिष्यन्ते ऽवरोप्यन्ते च तेषां च सर्वेषां यानि कुशल मूलानि तानि सर्वाणि एकतस् ऽभिसंक्षिप्य पिण्डयित्वा तुलयित्वा निरवशेष्य निरवशेषम् अग्रया अनुमोदनया अनुमोदेत श्रेष्ठया ज्येष्ठया वरया प्रवरया प्रणीतया उत्तमया अनुत्तमया निरुत्तमया असमया असमसमया अनुमोदनया अनुमोदेत

तत् कस्य हेतोः तथा हि स तां परिणामनां न अभिनिविशते

तिष्ठतु खलु पुनः सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु सर्व सत्त्वान् दशसु कुशलेषु कर्म पथेषु प्रतिष्ठाप्य पुण्य अभिसंस्कारः यावन्तः सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु सत्त्वाः ते सर्वे चतुर्णां ध्यानानां लाभिनो भवेयुः तेषां च यः पुण्य अभिसंस्कारः ततो अयम् एव बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य परिणामना सहगतः पुण्य स्कन्धः ऽग्र आख्यायते श्रेष्ठ आख्यायते ज्येष्ठ आख्यायते वर आख्यायते प्रवर आख्यायते प्रणीत आख्यायते उत्तम आख्यायते अनुत्तम आख्यायते निरुत्तम आख्यायते असम आख्यायते असमसम आख्यायते

सचेद् पुनर् बोधिसत्त्वः महासत्त्वो यत् चित्तम् परिणामयति तत् चित्तम् एवम् संजानीते एवं समन्वाहरति तत् चित्तम् समन्वाह्रियमाणम् एव क्षीणं क्षीणम् इति एवम् संजानीते निरुद्धं विगतं विपरिणतम् इति एवम् संजानीते

अनुमोद्य अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिणामयति
पुनर् अपरम् सुभूते बोधिसत्त्व यानिकेन पुद्गलेन अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नानाम् सर्वेषां बुद्धानां भगवतां दानम् अनुमोदितु कामेन शीलम् अनुमोदितु कामेन क्षान्तिम् अनुमोदितु कामेन वीर्यम् अनुमोदितु कामेन ध्यानम् अनुमोदितु कामेन प्रज्ञाम् अनुमोदित कामेन एवम् अनुमोदितव्यम् यथा विमुक्तिः तथा दानम् यथा विमुक्तिः तथा शीलं यथा विमुक्तिः तथा क्षान्तिः यथा विमुक्तिः तथा वीर्यम् यथा विमुक्तिः तथा ध्यानम् यथा विमुक्तिः तथा प्रज्ञा यथा विमुक्तिः तथा विमुक्ति ज्ञान दर्शनम् यथा विमुक्तिः तथा अनुमोदना यथा विमुक्तिः तथा अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु यथा विमुक्तिः तथा परिणामना यथा विमुक्तिः तथा बुद्धा भगवन्तः प्रत्येकबुद्धाः च यथा विमुक्तिः तथा तेषां श्रावका ये परिनिर्वृताः यथा विमुक्तिः तथा ते धर्मा ये ऽतीता निरुद्धाः यथा विमुक्तिः तथा ते धर्मा ये ऽनागता अन् उत्पन्नाः यथा विमुक्तिः तथा ते धर्मा ये एतर्हि प्रत्युत्पन्ना वर्तमानाः यथा विमुक्तिः तथा ते ऽतीता बुद्धा भगवन्तः तेषाम् च श्रावकाः यथा विमुक्तिः तथा ते ऽनागता बुद्धा भगवन्तः तेषाम् च श्रावकाः यथा विमुक्तिः तथा ते प्रत्युत्पन्ना बुद्धा भगवन्तः तेषाम् च श्रावकाः ये एतर्हि अप्रमेयेषु असंख्येयेषु लोकधातुषु तिष्ठन्ति ध्रियन्ते यापयन्ति यथा विमुक्तिः तथा अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नाः बुद्धा भगवन्तः

अनेन पर्यायेण सर्वे ऽपि ते बोधिसत्त्वा एकैको बोधिसत्त्वो गङ्गा नदी वालुका उपमान् कल्पान् तिष्ठन् गङ्गा नदी वालुका उपमान् कल्पान् काय सु चरितम् वाच् सु चरितम् मनः सु चरितम् उपलम्भ संज्ञी शीलं समादाय वर्तेत

तत् कस्य हेतोः तथा हि तेषां पौर्वकाणाम् उपलम्भ संज्ञिनाम् बोधिसत्त्वानां सु बहु अपि दानं दत्तं सु बहु इति अपि परिसंख्यातं भवति

सचेद् एवम् परिणामयति सम्यक् परिणामयति न मिथ्या परिणामयति

तथा एव परिणामो अपि अ पर्यापन्नः

एवं स परिणामो निमित्त योगेन परिणाम्यमानो विष त्वाय सम्प्रवर्तते तत् यथा अपि नाम तत् स विषम् भोजनम् एव

अथ खलु भगवान् आयुष्मते सुभूतये साधुकारम् अदात् साधु साधु सुभूते

एवं पेयालेन कर्तव्यम्

तिष्ठतु खलु पुनः सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु सर्व सत्त्वानाम् सकृदागामिनां पुण्य अभिसंस्कारः यावन्तः सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु सत्त्वाः ते सर्वे अनागामिनो भवेयुः

अनुमोद्य अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये परिणामयतो बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य कथं न संज्ञा विपर्यासः न चित्त विपर्यासः न दृष्टि विपर्यासः भवति सचेद् बोधिसत्त्वः महासत्त्वो येन चित्तेन यत् परिणामयति तस्मिन् चित्ते न चित्त संज्ञी भवति

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः स्थविरो मैत्रेयं बोधिसत्त्वं महासत्त्वम् एतत् अवोचत् येन मैत्रेय चित्तेन अनुमोद्य यत् परिणामयति तत् चित्तम् क्षीणं निरुद्धं विगतं विपरिणतम्

संख्या अपि भगवन् तस्य पुण्य स्कन्धस्य न सुकरा कर्तुम् गणना अपि उपमा अपि औपम्यम् अपि उपनिसा अपि उपनिषद् अपि भगवन् तस्य पुण्य स्कन्धस्य न सुकरा कर्तुम्

अत्र च उपाय कौशलम् शिक्षितु कामेन बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन इयम् एव प्रज्ञापारमिता अभीक्ष्णं श्रोतव्या उद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या प्रवर्तयितव्या देशयितव्या उपदेष्टव्या उद्देष्टव्या सु आध्यातव्या परिप्रश्नीकर्तव्या

एवम् एतेषाम् धर्माणाम् अ बद्धानाम् अ मुक्तानाम् अ सक्तानाम् या धर्म ता ताम् अनुत्तरया अनुमोदनया अनुमोदे

श्रेष्ठया ज्येष्ठया वरया प्रवरया प्रणीतया उत्तमया अनुत्तमया निरुत्तमया उत्तरोत्तरया असमया असमसमया अप्रतिसमया अचिन्त्यया अनुमोदनया अनुमोदते

अनुमोद्य अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिणामयति
तत् कस्य हेतोः यद् अपि हि स्यात् तस्य श्रद्धा मात्रकम् प्रेम मात्रकम् प्रसाद मात्रकम् गौरव मात्रकम् तद् अपि तस्य सर्वम् अन्तर्धीयेत

एतेन पर्यायेण सर्वे ऽपि ते बोधिसत्त्वा उपलम्भ संज्ञिनः शीलं समादाय वर्तेरन्

एवम् अनुमोद्य अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये परिणामयामि इति वाचं भाषेत अनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः आहारकम् भवतु इति

सचेद् एवम् अपि न संजानीते सर्व संस्काराः शान्ता विविक्ता इति एवम् इयम् तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य प्रज्ञापारमिता यद् अपि तत् तेषाम् बुद्धानां भगवतां परिनिर्वृतानां कुशल मूलम्

तिष्ठतु खलु पुनः सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु पञ्च अभिज्ञानाम् सर्व सत्त्वानाम् पुण्य अभिसंस्कारः ये सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु स्रोतआपन्ना भवेयुः

पुनर् अपरम् आर्य सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रत्युत्पन्नानां बुद्धानां भगवतां छिन्न वर्त्मनाम् छिन्न वर्त्मनीनाम् छिन्न प्रपञ्च भव नेत्रीकाणाम् अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् अप्रमेय असंख्येयेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु तिष्ठतां ध्रियमाणानां यापयतां यावत् प्रथम चित्त उत्पादम् उपादाय यावत् च अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यन्ते यावत् च निः उपधि शेषे निर्वाण धातौ परिनिर्वान्ति यावत् च सद्धर्मो न अन्तर्दधाति एतस्मिन् अन्तरे यानि तेषां बुद्धानां भगवतां पारमिता प्रतिसंयुक्तानि कुशल मूलानि यश् च तेषां बुद्धानां भगवतां शील स्कन्धः समाधि स्कन्धः प्रज्ञा स्कन्धः विमुक्ति स्कन्धः विमुक्ति ज्ञान दर्शन स्कन्धः या च हित एषि ता या च महा मैत्री या च महा करुणा ये च अप्रमेय असंख्येयाः बुद्ध गुणाः यं च ते बुद्धा भगवन्तो धर्मं देशयन्ति ये च तस्मिन् धर्मे शिक्षन्ते ऽधिमोक्षयन्ति प्रतितिष्ठन्ति तेषां च यानि कुशल मूलानि यांश् च ते बुद्धा भगवन्तो बोधिसत्त्वान् महासत्त्वान् व्याकुर्वन्ति अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ तेषां च यानि षष् पारमिता प्रतिसंयुक्तानि कुशल मूलानि यांश् च ते बुद्धा भगवन्तः प्रत्येकबुद्ध यानिकान् पुद्गलान् व्याकुर्वन्ति प्रत्येक बोधौ तेषां च यानि कुशल मूलानि यानि च श्रावक यानिकानाम् पुद्गलानां दान मयानि कुशल मूलानि शील मयानि कुशल मूलानि भावना मयानि कुशल मूलानि यानि च शैक्षाणि अनास्रवाणि कुशल मूलानि यानि च अ शैक्षाणि अनास्रवाणि कुशल मूलानि ये च तस्मिन् धर्मे पृथग्जनाः कुशल मूलानि अवरोपयन्ति ये च देवाः नाग यक्ष गन्धर्व असुर गरुड किन्नर महोरगाः मनुष्य अमनुष्याः वा तं धर्मं शृण्वन्ति श्रुत्वा च कुशल मूलानि अवरोपयन्ति ये च तिर्यग्योनि गताः अपि सत्त्वाः तम् धर्मं शृण्वन्ति श्रुत्वा च कुशल मूलानि अवरोपयन्ति ये च तेषु बुद्धेषु भगवत्सु परिनिर्वायत्सु परिनिर्वृतेषु च कुशल मूलानि अवरोपयन्ति तेषां च सर्वेषां यानि कुशल मूलानि तानि सर्वाणि एकतस् ऽभिसंक्षिप्य पिण्डयित्वा तुलयित्वा निरवशेष्य निरवशेषम् अनुमोदितव्यानि

येष्व् अपि धर्मेषु परिणाम्यते तेषाम् अपि धर्माणां सा एव धर्म ता इति

एवं बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य संज्ञा विपर्यासः चित्त विपर्यासः दृष्टि विपर्यासः भवति

यैर् अपि धर्मैः परिणाम्यते तेषाम् अपि धर्माणां सा एव धर्म ता

येष्व् अपि धर्मेषु परिणाम्यते तेषाम् अपि धर्माणां सा एव धर्म ता इति
पुनर् अपरम् आर्य सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन यथा अतीतानाम् एवम् अनागतानाम् बुद्धानां भगवतां छिन्न वर्त्मनाम् छिन्न वर्त्मनीनाम् छिन्न प्रपञ्च भव नेत्रीकाणाम् अप्रमेयाणाम् असंख्येयानां यावत् प्रथम चित्त उत्पादम् उपादाय यावत् च अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यन्ते यावत् च अन् उपधि शेषे निर्वाण धातौ परिनिर्वास्यन्ति यावत् च सद्धर्मो न अन्तर्धास्यति एतस्मिन् अन्तरे यानि तेषां बुद्धानां भगवतां पारमिता प्रतिसंयुक्तानि कुशल मूलानि यश् च तेषां बुद्धानां भगवतां शील स्कन्धः समाधि स्कन्धः प्रज्ञा स्कन्धः विमुक्ति स्कन्धः विमुक्ति ज्ञान दर्शन स्कन्धः या च हित एषि ता या च महा मैत्री या च महा करुणा ये च अप्रमेय असंख्येयाः बुद्ध गुणाः ये च ते बुद्धा भगवन्तो धर्मं देशयिष्यन्ति ये च तस्मिन् धर्मे शिक्षिष्यन्ते ऽधिमोक्षयिष्यन्ति प्रतिष्ठास्यन्ति तेषां च यानि कुशल मूलानि यांश् च ते बुद्धा भगवन्तो बोधिसत्त्वान् महासत्त्वान् व्याकरिष्यन्ति अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ तेषां च यानि षष् पारमिता प्रतिसंयुक्तानि कुशल मूलानि यांश् च ते बुद्धा भगवन्तः प्रत्येकबुद्ध यानिकान् पुद्गलान् व्याकरिष्यन्ति प्रत्येक बोधौ तेषां च यानि कुशल मूलानि यानि च श्रावक यानिकानाम् पुद्गलानां दान मयानि कुशल मूलानि शील मयानि कुशल मूलानि भावना मयानि कुशल मूलानि यानि च शैक्षाणि अनास्रवाणि कुशल मूलानि यानि च अ शैक्षाणि अनास्रवाणि कुशल मूलानि ये च तस्मिन् धर्मे पृथग्जनाः कुशल मूलानि अवरोपयिष्यन्ति ये च देव नाग यक्ष गन्धर्व असुर गरुड किन्नर महोरग मनुष्य अमनुष्याः कुशल मूलानि अवरोपयिष्यन्ति ये च तिर्यग्योनि गताः अपि सत्त्वाः तम् धर्मं श्रोष्यन्ति श्रुत्वा च कुशल मूलानि अवरोपयिष्यन्ति ये च सत्त्वाः तेषु बुद्धेषु भगवत्सु परिनिर्वायत्सु परिनिर्वृतेषु च कुशल मूलानि अवरोपयिष्यन्ति तेषां च सर्वेषां यानि कुशल मूलानि तानि सर्वाणि एकतस् ऽभिसंक्षिप्य पिण्डयित्वा तुलयित्वा निरवशेष्य निरवशेषम् अनुमोदितव्यानि

सचेद् एवम् परिणामयति सम्यक् परिणामयति न मिथ्या परिणामयति

तत्र बोधिसत्त्व यानिकः पुद्गलो यैः वस्तुभिः अनुमोदेत यैः आरम्बणैः यैः आकारैः तत् चित्तम् उत्पादयेत् अपि नु तानि वस्तूनि तानि वा आरम्बणानि ते वा आकाराः तथा उपलभ्येरन् यथा निमित्तीकरोति एवम् उक्ते मैत्रेयो बोधिसत्त्वो महासत्त्व आयुष्मन्तं सुभूतिं स्थविरम् एतत् अवोचत् न तानि भदन्त सुभूते वस्तूनि तानि वा आरम्बणानि ते वा आकाराः तथा उपलभ्यन्ते यथा निमित्तीकरोति

अ विनिवर्तनीयस्य इदम् आर्य सुभूते बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य पुरतो भाषितव्यम् उपदेष्टव्यम्

यत् च क्षीणं न तत् शक्यम् परिणामयितुम्
ऊषर कर्बुरः पक्व लोष्ट वर्णः वा त्रपु धातुः

सर्व धातूनाम् गौरव वृद्धौ सत्त्व वृद्धिः

आकर प्रभः कोशः कोशाद् दण्डः प्रजायते

लोह अध्यक्षः ताम्र सीस त्रपु वैकृन्तक आरकूट वृत्त कंस ताल लोह कर्मान्तान् कारयेत् लोह भाण्ड व्यवहारम् च

आकर अध्यक्षः शुल्ब धातु शास्त्र रस पाक मणि राग ज्ञः तद् ज्ञ सखः वा तद् जात कर्मकर उपकरण सम्पन्नः किट्ट मूषा अङ्गार भस्म लिङ्गम् वा आकरम् भूत पूर्वम् अ भूत पूर्वम् वा भूमि प्रस्तर रस धातुम् अत्यर्थ वर्ण गौरवम् उग्र गन्ध रसम् परीक्षेत

शङ्ख कर्पूर स्फटिक नवनीत कपोत पारावत विमलक मयूर ग्रीवा वर्णाः सस्यक गोमेदक गुड मत्स्यण्डिका वर्णाः कोविदार पद्म पाटली कलाय क्षौम अतसी पुष्प वर्णाः स सीसाः स अञ्जनाः विस्रा भिन्नाः श्वेत आभाः कृष्णाः कृष्ण आभाः श्वेताः सर्वे वा लेखा बिन्दु चित्राः मृदवो ध्मायमाना न स्फुटन्ति बहु फेन धूमाः च रूप्य धातवः

व्यय क्रिया भारिकम् आकरं भागेन प्रक्रयेण वा दद्याल् लाघविकम् आत्मना कारयेत्

पृथिवी कोश दण्डाभ्याम् प्राप्यते कोश भूषणा

गोदन्त शृङ्ग प्रतीवापः मृदु स्तम्भनः

लवण अध्यक्षः पाक मुक्तम् लवण भागम् प्रक्रयं च यथाकालं संगृह्णीयाद् विक्रयात् च मूल्यं रूपं व्याजीं च

मधु मधुकम् अजा पयः स तैलम् घृत गुड किण्व युतम् स कन्दलीकम्

आकरिकम् अपहरन्तम् अष्टगुणं दापयेद् अन्यत्र रत्नेभ्यः

यद् अपि शत सहस्रधा विभिन्नं भवति मृदु त्रिभिर् एव तद् निषेकैः

श्रोत्रियाः तपस्विनः विष्टयः च भक्त लवणम् हरेयुः

दत्त भाग विभागस्य विक्रयः पञ्चकं शतं व्याजीं रूपं रूपिकं च

अच्छः स्निग्धः स प्रभः घोषवान् शीतः तीव्रः तनु रागः च मणि धातुः

खनि अध्यक्षः शङ्ख वज्र मणि मुक्ता प्रवाल क्षार कर्मान्तान् कारयेत् पणन व्यवहारम् च

काकाण्ड भुज पत्त्र वर्णः वा वैकृन्तक धातुः

पर्वतानाम् अभिज्ञात उद्देशानाम् बिल गुहा उपत्यका आलयन गूढ खातेषु अन्तर् प्रस्यन्दिनो जम्बू चूत ताल फल पक्व हरिद्रा भेद गुड हरिताल मनःशिला क्षौद्र हिङ्गुलुक पुण्डरीक शुक मयूर पत्त्र वर्णाः सवर्ण उदक ओषधि पर्यन्ताः चिक्कणाः विशदा भारिकाः च रसाः काञ्चनिकाः

अप्सु निष्ठ्यूताः तैल वत् विसर्पिणः पङ्क मल ग्राहिणः च ताम्र रूप्ययोः शताद् उपरि वेद्धारः

आगन्तु लवणम् षष् भागम् दद्यात्

अतो ऽन्यो लवण क्षार वर्गः शुल्कं दद्यात्

रूप दर्शकः पण यात्राम् व्यावहारिकीं कोश प्रवेश्याम् च स्थापयेत्

लक्षण अध्यक्षः चतुर् भाग ताम्रम् रूप्य रूपम् तीक्ष्ण त्रपु सीस अञ्जनानाम् अन्यतम माष बीज युक्तम् कारयेत् पणम् अर्ध पणम् पादम् अष्ट भागम् इति पादाजीवं ताम्र रूपम् माषकम् अर्ध माषकम् काकणीम् अर्ध काकणीम् इति

एवं मूल्यं च भागं च व्याजीं परिघम् अत्ययम्

काक मेचकः कपोत रोचना वर्णः श्वेत राजि नद्धः वा विस्रः सीस धातुः

रूपिकम् अष्टकं शतं पञ्चकं शतं व्याजीम् पारीक्षिकम् अष्ट भागिकम् शतम् पञ्चविंशति पणम् अत्ययं च अन्यत्र कर्तृ क्रेतृ विक्रेतृ परीक्षितृभ्यः

कृत भाण्ड व्यवहारम् एक मुखम् अत्ययं च अन्यत्र कर्तृ क्रेतृ विक्रेतॄणाम् स्थापयेत्

तेषाम् अशुद्धा मूढ गर्भाः वा तीक्ष्ण मूत्र क्षार भाविताः राजवृक्ष वट पीलु गो पित्त रोचना महिष खर करभ मूत्र लेण्ड पिण्ड बद्धाः तद् प्रतीवापाः तद् अवलेपाः वा विशुद्धाः स्रवन्ति

क्रेता शुल्कं राज पण्य छेद अनुरूपम् च वैधरणं दद्यात् अन्यत्र क्रेता षष् शतम् अत्ययं च

तद् प्रतिरूपकम् उग्र गन्ध रसम् शिलाजतु विद्यात्

यव माष तिल पलाश पीलु क्षारैः गो क्षीर अज क्षीरैः वा कदली वज्रकन्द प्रतीवापः मार्दव करः

शुल्कं वैधरणं दण्डं रूपं रूपिकम् एव च
स्वर् अगन्म

अगन्म ज्योतिः

इन्द्रस्य इन्द्रियेण इन्द्रियावान् भूयासम्

रात्र्या एनान् तमसा वधीः

अमुष्य आमुष्यायणस्य अमुष्याः पुत्रस्य वर्चस् तेज इन्द्रियं प्राणम् आयुर् नि यच्छेत्

ते यन्तु अधमम् तमः

अभूत्याः एनम् पाशे सित्वा दुःष्वप्न्येन संसृज्य मृत्योः व्यात्ते आसन् अपि दधामि

उद्यन् अद्य मित्र महः सपत्नान् मे अव जहि

इदम् अहम् अग्नेः तेजसा इन्द्रस्य इन्द्रियेण सोमस्य द्युम्नेन विश्वेषाम् देवानाम् क्रतूनाम् अमुष्य आमुष्यायणस्य अमुष्याः पुत्रस्य वर्चः तेजः इन्द्रियम् प्राणम् आयुः नि वेष्टयामि

दिवा एनान् रश्मिभिः जहि

अगन्म देवाः स्वर्

इदम् अहम् अग्नेस् तेजसा इन्द्रस्य इन्द्रियेण सोमस्य द्युम्नेन विश्वेषां देवानां क्रतूनाम्

सु मित्र विश्वतस् मुख मा ते युयोम संदृशः

अग्नेः तेजसा तेजस्वी भूयासम्

अमुष्य आमुष्यायणस्य अमुष्याः पुत्रस्य वर्चस् तेज इन्द्रियं प्राणम् आयुर् आदाय

महा इन्द्रः असि परमेष्ठी

सूर्यस्य आवृतम् अन्वावर्ते दक्षिणाम् अनु आवृतम्
कुररं जालपादं च खञ्जरीट मृग द्विजान्

श्रोत्रियं वा अतिथिम् तृप्तम् सीमान्ताद् अनुव्रजेत्

मान्यौ एतौ गृहस्थस्य ब्रह्म लोकम् अभीप्सतः

भोज्य अन्नः नापितः च एव यः च आत्मानम् निवेदयेत्

भक्तं पर्युषित उच्छिष्टम् श्व स्पृष्टम् पतित उक्षितम्

बलि कर्म स्वधा होम स्वाध्याय अतिथि सत्क्रियाः

अन्नं पितृ मनुष्येभ्यः देयम् अपि अन्वहम् जलम्

असत् सन्तः तु वै ज्ञेयाः प्रतिलोम अनुलोम जाः

कदर्य बद्ध चोराणाम् तथा च

हीन कल्पम् न कुर्वीत सति द्रव्ये फल प्रदम्

पञ्च पिण्डान् अन् उद्धृत्य न स्नायात् पर वारिषु

पौष मासस्य रोहिण्याम् अष्टकायाम् अथ अपि वा

वृद्ध आर्तानाम् समादेयः पन्था वै भार वाहिनाम्

राज अन्तेवासि याज्येभ्यः सीदन् इच्छेत् धनम् क्षुधा

न आक्रामेत् रक्त विष् मूत्र ष्ठीवन उद्वर्तनानि च

प्रातः संध्याम् उपासीत दन्त धावन पूर्वकम्

ब्राह्मे मुहूर्ते च उत्थाय मान्यो विप्रो धन आदिभिः

श्व क्रोष्टु गर्दभ उलूक साम बाण आर्त निःस्वने

संध्या गर्जित निर्घात भूकम्प उल्का निपातने

पलाण्डु लशुन आदीनि जग्ध्वा चान्द्रायणं चरेत्

प्रतिग्रहो ऽधिको विप्रे याजन अध्यापने तथा

अहिंसा सत्यम् अस्तेयम् शौचम् इन्द्रिय संयमः

याज्ञवल्क्य उवाच

भुक्त्वा आर्द्र पाणिः अम्भः अन्तर् अर्धरात्रे ऽतिमारुते

औष्ट्रम् ऐकशफम् स्त्रीणां पयः च परिवर्जयेत्

शूद्रायां करणो वैश्यात् विन्नासु एष विधिः स्मृतः

त्रैवार्षिक अधिक अन्नः यः स सोमं पातुम् अर्हति

स्वाध्यायम् अन्वहम् कुर्यात् न पचेत् च अन्नम् आत्मने

वेद अर्थान् अधिगच्छेत् च शास्त्राणि विविधानि च

कुर्याद् भृत्यैः समायुक्तैः चिन्तयेत् आत्मनः हितम्

प्राण अग्नि होत्र विधिना अश्नीयात् अन्नम् अकुत्सयन्

श्रुति स्मृति उक्तम् आचारम् कुर्यात् मर्मणि न स्पृशेत्

बाल स्ववासिनी वृद्ध गर्भिणी आतुर कन्यकाः

आगतान् भोजयेत् सर्वान् महा उक्षम् श्रोत्रियाय च

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयाल् लुब्धस्य उच्छास्त्र वर्तिनः

जाति उत्कर्षात् द्विजः ज्ञेयः सप्तमे पञ्चमे ऽपि वा

मांसं संत्यज्य संप्रार्थ्य कामान् याति ततो हरिम्

पिशुन अनृतिनोः च एव सोम विक्रयिणः तथा

देशे अशुचौ आत्मनि च विद्युत् स्तनित सम्प्लवे

अहर् शेषम् सह आसीत शिष्टैः इष्टैः च बन्धुभिः

स्नायान् नदी प्रस्रवण देवखात ह्रदेषु च

विप्र अहि क्षत्रिय आत्मानः न अवज्ञेयाः कदाचन

वेद दिष्टम् तथा आचार्यम् राज छायाम् पर स्त्रियम्

माता पितृ अतिथि इभ्य आढ्यैः विवादं न आचरेत् गृही

न प्रति अग्नि अर्क गो सोम संध्या अम्बु स्त्री द्विजन्मनाम्

देवेभ्यः तु हुतं च अग्नौ क्षिपेत् भूत बलिम् हरेत्

जप यज्ञ अनु सिद्धि अर्थम् विद्यां च आध्यात्मिकाम् जपेत्

कुसूत कुम्भीधान्यः वा त्र्याहिकः श्वस्तनो ऽपि वा

माहिष्यः क्षत्रियात् जातः वैश्यायां म्लेच्छ संज्ञितः

अन्नं पर्युषितं भोज्यं स्नेह अक्तम् चिर संभृतम्

चिकित्सक आतुर क्रुद्ध क्लीब रङ्ग उपजीविनाम्

बन्दिनां स्वर्णकाराणाम् अन्नम् एषाम् कदाचन

वाच् पाणि पाद चापल्यम् वर्जयेच् च अति भोजनम्

दाय कालात् ऋते वा अपि श्रौतं वैतानिक अग्निषु

अस्नेहा अपि गोधूम यव गोरस विक्रियाः

ष्ठीवन असृज् शकृत् मूत्र विषाणि अप्सु न संक्षिपेत्

नृशंस राज रजक कृतघ्न वधजीविनाम्

प्रधानं क्षत्त्रिये कर्म प्रजानां परिपालनम्

वैण अभिशस्त वार्द्धुष्य गणिका गण दीक्षिणाम्

विप्रान् मूर्धावषिक्तो हि क्षत्रियायां विशः स्त्रियाम्

शूद्रात् अयोगवम् वैश्या जनयामास वै सुतम्

उपाकर्मणि च उत्सर्गे स्व शाखा श्रोत्रिये मृते

अनध्यायः त्रि अहम् प्रेते

जल अन्ते छन्दसां कुर्यात् उत्सर्गम् विधिवद् बहिः

हस्तेन ओषधि भावे वा पञ्चम्यां श्रावणस्य च

ब्राह्मण्यां क्षत्रियात् सूतः वैश्यात् वैदेहकः तथा

प्रतिसंवत्सरं सोमः पशुः प्रत्ययनं तथा

योगक्षेम आदि सिद्धि अर्थम् उपेयात् ईश्वरम् गृही
कृते ऽन्तरे तु अहोरात्रम् शक्र पाते तथा उच्छ्रये

उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां हुत्वा अग्नौ भोजनं ततः

वृथा कृसर संयाव पायस अपूप शष्कुलीः

आचरेत् सर्वदा धर्मं तद् विरुद्धम् तु न आचरेत्

न च मूत्रं पुरीषं वा स्वपेत् प्रत्यञ्च् शिराः न च

अध्वनीनो ऽतिथिः प्रोक्तः श्रोत्रियो वेदपारगः

यज्ञ अर्थ लब्धम् न आदद्यात् भासः काको ऽपि वा भवेत्

शुक्ल अम्बर धरः नीच केश श्मश्रु नखः शुचिः

शरीर चिन्ताम् निर्वर्त्य कृत शौच विधिः द्विजः

भूत पितृ अमर ब्रह्म मनुष्याणाम् महा मखाः

अमेध्य शव शूद्र अन्त्य श्मशान पतित अन्तिके

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे याज्ञवल्क्योक्तश्राद्धनिरूपणं नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः

दमः क्षमा आर्जवम् दानं सर्वेषां धर्म साधनम्

इज्या अध्ययन दानानि वैश्यस्य क्षत्त्रियस्य च

सारस एकशफान् हंसान् बलाक बक टिट्टिभान्

श्राद्धे देवान् पितॄन् प्रार्च्य खादत् मांसम् न दोष भाज्

व्यत्यये कर्मणां साम्यं पूर्ववच् च उत्तर अवरम्

अप्रणोद्यो ऽतिथिः सायम् अपि न अत्र विचारणा

वक्ष्ये संकर जाति आदि गृहस्थ आदि विधिम् परम्

शूद्रेषु दास गोपाल कुल मित्र अर्धसीरिणः

कुसीद कृषि वाणिज्यम् पाशुपाल्यं विशः स्मृतम्

हुत्वा अग्नौ सर्व देवत्यान् जपेन् मन्त्रान् समाहितः

जातो अम्बष्ठः तु शूद्रायां निषादः पर्वतो ऽपि वा

क्षत्रिया मागधं वैश्यात् शूद्रा क्षत्तारम् एव च

अध्यायानाम् उपाकर्म श्रावण्यां श्रवणेन वा

पर पाक रुचिः न स्याद् अ निन्द्य आमन्त्रणात् ऋते

शास्त्र विक्रयिणः च एव स्त्री जित ग्राम याजिनाम्

स्यात् अन्नम् वार्षिकं यस्य कुर्यात् क्रियाम्

अतिथिभ्यः तु वर्णेभ्यो देयं शक्त्या अनुपूर्वशस्

केश भस्म तुष अङ्गार कपालेषु च संस्थितिम्

मितं विपाकं च हितं भक्ष्यं बाल आदि पूर्वकम्

देव प्रदक्षिणाम् कुर्याद् यष्टिमान् स कमण्डलुः

पिबेत् न अञ्जलिना तोयं न शयानं प्रबोधयेत्

अनग्नम् अमृतम् च एव कार्यम् अन्नम् द्विजन्मना

स्नात्वा देवान् पितॄन् च एव तर्पयेत् अर्चयेत् तथा

न तु मेहेन् नदी छाया भस्म गोष्ठ अम्बु वर्त्मसु

न भार्या दर्शने ऽश्नीयान् न एक वासाः न संस्थितः

अन्नं भूमौ श्व चाण्डाल वायसेभ्यः च निःक्षिपेत्

विरुद्धं वर्जयेत् कर्म प्रेतधूमं नदी तरम्

आपोशानेन उपरिष्टात् अधस्तात् च एव भुज्यते

चण्डालो जायते यज्ञ करणात्

वसेत् सः नरके घोरे दिनानि पशु रोम्णः

पशु मण्डूक नकुल श्व अहि मार्जार सूकरैः

समाप्य वेदं _ आरण्यकम् अधीत्य च

माहिष्येण करण्यां तु रथकारः प्रजायते

जीवेत् वा अपि शिला उञ्छेन श्रेयाः एषाम् परः परः

वल्लूरं कामतो जग्ध्वा स उपवासः त्रि अहम् भवेत्

उदक्या स्पृष्ट संघुष्टम् अपर्याप्तम् च वर्जयेत्

न स्वाध्याय विरोधि अर्थम् ईहेत न यतस् ततस्

शूद्रस्य द्विज शुश्रूषा द्विजो यज्ञात् न हापयेत्

शूद्रात् जातः तु चाण्डालः सर्व वर्ण विगर्हितः

न अक्षैः कितवैः व्याधितैः च न संविशेत्

दम्भ हैतुक पाषण्डि बकवृत्तीन् च वर्जयेत्

पञ्चदश्यां चतुर्दश्याम् अष्टम्याम् राहुसूतके

सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा दातव्या सुव्रताय च

प्रतिसंवत्सरं तु अर्च्याः स्नातक आचार्य पार्थिवाः
उपसद्यम् इव वा इमम् अग्निं सायं पर्यासत इति

अथ द्वितीये ऽहनि

उपसद्याय मीढुष इति एतम् तृचं पूर्वाह्णे अनुब्रूयात्

इमां मे अग्ने समिधम् इति पूर्वाह्णे तद् अह्नो रूपम्

इमां मे अग्ने समिधम् इत्य् अपराह्णे तद् रात्रे रूपम्

तद् वै कर्म समृद्धं यत् प्रथमेन अभिव्याह्रियते

अयस्मयीम् अस्मिन्

उभे रूपे कामा उपाप्तौ असतः इति

उपसद्यम् इव वा एतद् अहर् अमुना आदित्येन भवति इति

षड् याज्या पुरोनुवाक्याः

ते देवाः परिश्रितेषु एषु लोकेषु एतम् पञ्चदशं वज्रम् अपश्यन्

उपसदः

तथा उ एव एतत् यजमान एतेन एव पञ्चदशेन वज्रेण एभ्यः लोकेभ्यो द्विषतो भ्रातृव्यान् नुदते

तिस्रः सामिधेन्यः समनूक्ता नव सम्पद्यन्ते

उपसदो हि एताः

समिद्धम् इव वा इमम् अग्निं सायं पर्यासत इति

तस्माद् अहर् अहर् विपर्यासम् अनुब्रूयात्

उपसद्याय मीढुष इत्य् अपराह्णे तद् रात्रे रूपम्