tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
पकारम् उदरम् तस्य फकारः पार्श्वम् उच्यते

तदा समभवत् तत्र नादो वै शब्द लक्षणः

मोहितं प्राह माम् अत्र परीक्षावो अग्नि सम्भवम्

ऋच् यजुस् साम वेदाः वै मात्रा रूपेण माधवः

अपृच्छन् भगवन्त् लिङ्गम् कथम् आसीत् इति स्वयम्

विश्वतः पाद वदनम् विश्वतस् अक्षि करम् शिवम्

च आदि पञ्च अक्षराणि एवम् पञ्च हस्तानि वामतः

रजसा बद्ध वैरः च तम् अवोचम् जनार्दनम्

सत्वरं सर्व यत्नेन तस्य अन्तम् ज्ञातुम् इच्छया

अहम् एव परं ज्योतिः परम आत्मा तु अहम् विभुः

विस्मृतो ऽसि जगन्नाथं नारायणम् अनामयम्

स स्रष्टा सर्व लोकानाम् स एव त्रिविधः प्रभुः

किं लिङ्गं कस् तथा लिङ्गी सः अपि आह च पितामहः

वाराहम् अहम् अपि आशु हंस त्वम् प्राप्तवन् सुराः

तत् तत् विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मद् मयम् इति अथ

सृष्टा बुद्धिः मया तस्याम् अहंकारः त्रिधा ततः

बीजी च बीजं तद् योनिः नाद आख्यः च महेश्वरः

रक्षा अर्थम् अम्बुधौ मह्यं विष्णोः तु आसीत् सुर उत्तमाः

मायया मोहितः शम्भोः तस्थौ संविग्न मानसः

माम् अग्रे संस्थितं भास अध्यासितः भगवान् हरिः

सु श्वेतः हि अनल अक्षः च विश्वतः पक्ष संयुतः

क्षय वृद्धि विनिर्मुक्तम् आदि मध्य अन्त वर्जितम्

तं दृष्ट्वा उमया सार्धं भगवन्तं महेश्वरम्

मेरु पर्वत वर्ष्माणम् गौर तीक्ष्ण अग्र दंष्ट्रिणम्

कला अष्टक समायुक्तम् सु श्वेतम् शान्तिकं तथा

श्रान्तो हि अ दृष्ट्वा तस्य अन्तम् अहंकारात् अधस् गतः

विश्व आत्मानम् विधातारं धातारं पङ्कज ईक्षणम्

नारायणः अपि विश्वात्मा नीलाञ्जन चय उपमम्

कः त्वम् वद इति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम्

तदा हस्त प्रहारेण तीव्रेण स दृढेन तु

तुष्टाव पुनर् इष्टाभिः वाग्भिर् वर दम् ईश्वरम्

मात्राः तिस्रः तु अर्ध मात्रम् नाद आख्यम् ब्रह्म संज्ञितम्

भवान् ऊर्ध्वम् प्रयत्नेन गन्तुम् अर्हसि सत्वरम्

यत् यत् दृष्टम् श्रुतं सर्वं जगन्ति अस्मिन् चराचरम्

हिरण्यगर्भो रजसा तमसा शङ्करः स्वयम्

अथर्वम् असितम् मन्त्रं कला अष्टक समायुतम्

न अपश्यत् अल्पम् अपि अस्य मूलं लिङ्गस्य सूकरः

एवं वर्ष सहस्रम् तु त्वरन् विष्णुः अधस् गतः

एक अक्षरात् उकार आख्यः हरिः परम कारणम्

मेधा करम् अभूत् भूयस् सर्व धर्म अर्थ साधकम्

एवम् एव हरे ब्रह्मन् इति आहुः श्रुतयः तदा

सत्त्वेन सर्वगो विष्णुः सर्व आत्म त्वे महेश्वरः

प्रणिपत्य मया सार्धं सस्मार किम् इदम् तु इति

आदि मध्य अन्त रहितम् आनन्दस्य अपि कारणम्

अघोर हृदयम् हृद्यं वाम गुह्यम् सदाशिवम्

रोमहर्षण उवाच

तथाभूतम् अहम् दृष्ट्वा शयानं पङ्कज ईक्षणम्

बीजी विभज्य च आत्मानम् स्व इच्छया तु व्यवस्थितः

ब्रह्मनः अधिपतिम् सर्ग स्थिति संहार कारणम्

चतुर्विंशति वर्ण आढ्यम् चतुष्कलम् अनुत्तमम्

मया सृष्टं पुरा व्यक्तम् चतुर्विंशतिकं स्वयम्

एतस्मिन् अन्तरे लिङ्गम् अभवत् च आवयोः पुरः

विना आधिपत्यम् समतां गते ऽन्ते ब्रह्मणो मम

किं लिङ्गं कस् तथा लिङ्गी सूत वक्तुम् इह अर्हसि

सहस्र बाहुः सर्वज्ञः सर्व देव भवोद्भवः

चतुर्युग सहस्र अन्ते सत्य लोकम् गते सुराः

प्रसादात् हि भवान् अण्डानि अनेकानि इह लीलया

आवयोः स्तुति संतुष्टः लिङ्गे तस्मिन् निरञ्जनः

ॐ ॐ इति सुर श्रेष्ठाः सु व्यक्तः प्लुत लक्षणः

इकारो दक्षिणं नेत्रम् ईकारः वाम लोचनम्

तस्मात् अण्ड उद्भवः जज्ञे तु अकार आख्यः चतुर्मुखः

एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सह्य आदीनाम् समुद्भवः

उकारो दक्षिणं श्रोत्रम् ऊकारः वामम् उच्यते

विष्णुम् अच्युतम् ईशानम् विश्वस्य प्रभव उद्भवम्

अभिचारिकम् अत्यर्थम् त्रयस्त्रिंशत् शुभ अक्षरम्

वैमानिके गते सर्गे जन लोकम् सह ऋषिभिः

ददर्श निद्रा विक्लिन्न नीरज अमल लोचनः

किम् इदम् तु इति संचिन्त्य मया तिष्ठन् महा स्वनम्

गन्धर्व आद्याः क्रमेण एव निर्दग्धा भानु भानुभिः

वर्णाः षष् अधिकाः षष्टिः अस्य मन्त्र वरस्य तु
अधस् गमिष्यामि अनल स्तम्भस्य अनुपमस्य च

विवाद शमन अर्थम् हि प्रबोध अर्थम् च भास्वरम्

आह च उत्थाय भगवान् हसन् माम् मधुरं सकृत्

पुरुषं परमात्मानं पुरु हूतम् पुरुष्टुतम्

हकार आत्म रूपम् वै क्षकारः क्रोध उच्यते

आवयोः च अभवत् युद्धम् सु घोरम् रोम हर्षणम्

उकार योनौ निक्षिप्तम् अवर्धत समन्ततः

शुष्के च स्थावरे सर्वे तु अनावृष्ट्या च सर्वशः

जज्ञे यत् द्यौः तद् अपरम् पृथिवी पञ्च लक्षणा

तदा अभवत् ऋषिः वेदः ऋषेः सारतमं शुभम्
ता अर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठित्या एव

तत उत्तराः पावमानीः शंसति सुतासो मधुमत्तमा इति

यद् एव न संशंसति तत् स्वर्गस्य लोकस्य रूपम्

ऐन्द्रो वृषाकपिः

अ समायी वै स्वर्गो लोकः

यद् व् एव एनाः संशंसति यन् नाभानेदिष्ठो वालखिल्यो वृषाकपिर् एवयामरुद् एतानि वा अत्र उक्थानि भवन्ति

ताम् अर्धर्चशः शंसति प्रतिष्ठित्या एव

उपाप्ता उ यद् ऐन्द्राबार्हस्पत्या तृतीयसवने तद् यद् एतं तृचम् ऐन्द्राबार्हस्पत्यं सूक्तं शंसत्य् ऐन्द्राबार्हस्पत्या परिधानीया विशो अदेवीर् अभ्याचरन्तीर् इति

तद् देव पवित्रेण एव वाचं पुनीते

तस्मान् न संशंसति

तद् उ तथा न कुर्यात्

अथ पावमानीः शंसति

अन्नं वै दाधिक्री

वाग् वा अनुष्टुप्

तत् स्वेन एव छन्दसा वाचं पुनीते

अव द्रप्सो अंशुमतीम् अतिष्ठद् इत्य् एतं तृचम् ऐन्द्राबार्हस्पत्यं सूक्तं शंसति

तद् उ तथा न कुर्यात्

तद् उ ह एके पावमानीभिर् एव पूर्वं शस्त्वा तत उत्तरा दाधिक्रीं शंसन्ति इयम् वाग् अन्न आद्या यः पवत इति वदन्तः

न ह्य् अस्य अपर जनम् भयं भवति

अथ उ खल्व् आहुर् न एव संशंसेत्

अपर जनाः ह वै विशो देवीः

तस्मान् न संशंसति

इयं वाग् आहनस्यां वाचम् अवादीत्

वाग् वा अनुष्टुप्

तद् यद् दाधिक्रीं शंसति इयम् वाग् आहनस्यां वाचम् अवादीत्

स दाधिक्रीम् एव पूर्वं शस्त्वा तत उत्तराः पावमानीः शंसति

कामं तृचस्य उत्तमया

तद् यद् एतं तृचम् ऐन्द्राबार्हस्पत्यम् अन्त्यं तृचम् ऐन्द्राजागतं शंसति स्व एव एनम् तद् आयतने प्रीणाति स्वयोर् देवतयोः

अथ दाधिक्रीं शंसति दधिक्राव्णो अकारिषम् इति

सा वा अनुष्टुब् भवति

स्वर्गो वै लोकः षष्ठम् अहः

तद् यद् एतं तृचम् ऐन्द्राबार्हस्पत्यम् अन्त्यं तृचम् ऐन्द्राजागतं शंसति सवन धारणम् इदं इति वदन्तः

सर्वाणि छन्दांस्य् ऐतशप्रलापः

कामं नित्यम् एव परिदध्यात्

अथ ह एतत् उत्सृष्टम्

कथम् अत्र न संशंसति इति

कश् चिद् वै स्वर्गे लोके शमयति इति

पवित्रं पावमान्यः

ताः सर्वा अनुष्टुभो भवन्ति

तत् स्वेन एव छन्दसा वाचं पुनीते

शान्ताः प्रजाः क्ﾱप्ताः सहन्ते यत्र एवंविदम् शंसति यत्र एवंविदम् शंसति इति ब्राह्मणम्
यत् ह वा अस्य किंच नश्यति यन् म्रियते यद् अपाजन्ति सर्वं ह एव एनम् तद् अमुष्मिन् लोके यथा बर्हिषि दत्तम् आगच्छेद् एवम् आगच्छति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति

अग्निना ह अस्य रात्र्या आश्विनम् शस्तम् भवति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति

तस्य वा एतस्य अग्निहोत्रस्य सप्त च शतानि विंशतिश् च संवत्सरे सायमाहुतयः सप्त एव शतानि विंशतिश् च संवत्सरे प्रातराहुतयस् तावत्यो ऽग्नेर् यजुष्मत्य इष्टकाः

देवान् वा एष प्रातराहुत्या मनुष्येभ्यो दक्षिणा नयति सर्वं च इदम् यद् इदं किंच त एते विविदाना इव उत्पतन्ति अदो ऽहं करिष्ये ऽदो ऽहं गमिष्यामि इति वदन्तः

मनुष्यान् वा एष सायमाहुत्या देवेभ्यो दक्षिणा नयति सर्वं च इदम् यद् इदं किंच त एते प्रलीना न्योकस इव शेरे मनुष्या देवेभ्यो दक्षिणा नीताः

अग्नये वा एष सायमाहुत्या आश्विनम् उपाकरोति तद् वाक् प्रतिगृणाति वाग् वाग् इति

असौ वा अस्य आदित्यः यूपः पृथिवी वेदिर् ओषधयो बर्हिर् वनस्पतय इध्मा आपः प्रोक्षण्यो दिशः परिधयः

उभयान् वा एष देव मनुष्यान् विपर्यासं दक्षिणा नयति सर्वं च इदम् यद् इदं किंच

यावन्तं ह वै सर्वम् इदं दत्त्वा लोकं जयति तावन्तं ह लोकं जयति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
अथ उद्धरति

दर्वि कृते तत्र एव प्रत्यानयति

अत्यासरत् प्रथमा धोक्ष्यमाणा सर्वान् यज्ञान् बिभ्रती वैश्वदेवी

बभ्रेर् ब्रह्मन्न् इति ब्रूयाद् अन् अध्वर्युम्

दर्व्या कुम्भ्याम्

उद्धृते यद् अपादाय धारयति तत् उत्तर अर्धे आदधाति

बधान वत्सम् अभि धेहि भुञ्जती निज्य गो दुह् उप सीद दुग्धि

अग्नी रक्ष इति पर्यग्निकरोति

वसोर् या धारा आदित्येभ्यो अङ्गिरोभ्य इति रसैर् उपसिञ्चति

एषा त्वचाम् इत्य् अमा ऊतम् वासो ऽग्रतः स हिरण्यम् निदधाति

तत उदकम् आदाय पात्र्याम् आनयति

सा धावतु यम राज्ञः स वत्सा सुदुघां पथा प्रथमा इह दत्ता

यत् यत् जाया इति मन्त्र उक्तम्

ताम् अत्यासरत् प्रथमा इति यथा उक्तम् दोहयित्वा उपसिञ्चति

अ तूर्ण दत्ता प्रथमा इदम् आगन् वत्सेन गां सं सृज विश्व रूपाम् इति

दर्व्या उत्तमम् अपादाय तत् सुहृद् दक्षिणतो ऽग्नेर् उदक् मुखः आसीनो धारयति

प्रियं प्रियाणाम् इत्य् उत्तरतो ऽग्नेर् धेनु आदीनि अनुमन्त्रयते

अदितेर् हस्तां सर्वान् समागा इति मन्त्र उक्तम्

घृतेन गात्रा आ सिञ्च सर्पिर् इति सर्पिषा विष्यन्दयति

निधिं निधि पाः इति त्रीणि काण्डानि करोति

अनुत्तर अधर तायाः ओदनस्य यद् उत्तरं तद् उत्तरम् ओदन एव ओदनः

अन्वारब्धेषु अतस् ऊर्ध्वं करोति
मन्थ ओदनौ प्रयच्छति

पुरस्तात् उत्तरतस् ऽरण्ये कर्मणां प्रयोगः

उदक चोदनायाम् उदपात्रं प्रतीयात्

आनडुहः शकृत् पिण्डः

त्रयोदशी आदयः तिस्रो दधि मधुनि वासयित्वा बध्नाति

पूर्वं त्रिषप्तीयम्

पुष्टिकर्मसु सारूपवत्से

सर्वाणि अभिमन्त्र्याणि

स्त्री व्याधितौ आप्लुत अवसिक्तौ शिरस्तः प्रक्रम्या प्रपदात् प्रमार्ष्टि

शुचिना कर्म प्रयोगः

संपातवताम् अश्नाति न्यङ्क्ते वा

सूर्य उदयनतः

अकर्णो ऽश्मा

आश्य बन्ध्या प्लवन यान भक्षाणि संपातवन्ति

पश्चाद् अग्नेश् चर्मणि हविषां संस्कारः

आप्लवन अवसेचनानाम् आचामयति च

उत्तरत उदक अन्ते प्रयुज्य कर्माण्य् अपां सूक्तैर् आप्लुत्य प्रदक्षिणम् आवृत्य अप उपस्पृश्य अन् अवेक्षमाणा ग्रामम् उदाव्रजन्ति

अश्नाति अनादेशे स्थालीपाकः

पुरस्तात् उत्तरतस् संभारम् आहरति

अभ्याधेयानां धूमं नियच्छति

आशयति
या अन्नवतीस् ता दक्षिणतः

या ओजस्वतीस् ता उत्तरात्

प्राणो वै मित्रः

मित्रस्य भागो ऽसि वरुणस्य आधिपत्यम् इति पश्चात्

ब्रह्म वै बृहस्पतिः

अर्को ऽग्निः

ओजः पञ्चदशः

यज्ञ मुखम् एव पुरस्ताद् दधाति

मासा वै यवाः

यज्ञ मुखम् एव पुरस्ताद् दधाति

यज्ञ मुखम् रुद्राः

अदित्या भागो ऽसि पूष्ण आधिपत्यम् इति पश्चात्

प्रजाभ्य एव प्रजाताभ्यो ऽन्नम् अपिदधाति

अन्नं धाता

तस्मात् हस्तौ समावत् वीर्यौ

प्रतिष्ठित्यै

तस्माद् उत्तराद् अभिप्रयायी जयति

ऋभूणां भागो ऽसि विश्वेषां देवानाम् आधिपत्यम् इति पश्चात्

प्रतिष्ठा पूषा

सवितृमती भवति

यज्ञ मुखम् वै वसवः

यज्ञ मुखम् वै चतुष्ष्टोमः

अपानो वरुणः

ब्रह्मवर्चसम् एव उत्तरात् दधाति

ये वै विद्वांसस् ते नृ चक्षसः

वीवर्तो अष्टाचत्वारिंश इत्य् उत्तरात्

अन्नम् एव दक्षिणतो ऽवरुन्द्धे

आ अस्य अन्न आदः जायते य एवं वेद

गच्छति प्रतिष्ठां य एवं वेद

नृ चक्षसाम् भागो ऽसि धातुर् आधिपत्यम् इति दक्षिणतः

वसूनां भागो ऽसि रुद्राणाम् आधिपत्यम् इति पुरस्तात्

आ अस्य बली जायते य एवं वेद

य एवम् एतासाम् ऋद्धिं वेद ऋध्नोति

या मुख्यास् ताः पुरस्ताद् उपदधाति

अन्नम् एव दक्षिणतो ऽवरुन्द्धे

त्रयस्त्रिंशद् देवताः

आदित्यानां भागो ऽसि मरुताम् आधिपत्यम् इति दक्षिणतः

तस्माद् उदीची ब्राह्मणेभ्यस् सनिः प्रसूता

यज्ञ मुखम् दीक्षा

धर्त्रं चतुष्ष्टोम इति पुरस्तात्

यज्ञ मुखम् वा अग्निः

यज्ञ मुखम् त्रिवृत्

अन्नं पञ्चविंशः

प्रतिष्ठा त्रिणवः

अन्नं मासाः

आ अस्य मुख्यो जायते य एवं वेद

ओजो वा इन्द्रः

अर्क्यस्य वा एषा विधाम् अनुविधीयते

प्रजननं सप्तदशः

यज्ञ मुखम् एव पुरस्ताद् दधाति

अन्नं वा आदित्याः

अत्त्य् अन्नं यस्य एषा एवम् विदुषो विधीयते

तस्माज् जातो ऽन्नम् अभ्यायच्छति

प्राण अपाना एव यजमाने दधाति
ब्रह्माणं विदधे देवम् अग्रे पुत्रं चतुर्मुखम्

ज्ञात्वा एतत् भगवन्त् भर्गो ददाह रुषितः प्रभुः

लिङ्ग वेदि समायोगात् अर्धनारीश्वरः भवत्

संभवं च महादेव्याः प्राह तेषां महात्मनाम्

ससर्ज देवीं वाम अङ्गात् पत्नीम् च एव आत्मनः समाम्

सा भग आख्या जगद्धात्री लिङ्ग मूर्तेः त्रि वेदिका

विष्णुना च कथं दत्ता देवदेवाय शंभवे

विष्णुना लोकपालांश् च शशाप च मुनि ईश्वरः

ऋषय ऊचुः

दक्षं विनिन्द्य कालेन देवी हि अभूत् पुनर्

प्राहिणोति स्म तस्य एव ज्ञानं ज्ञान मयः हरः

सूत उवाच

युष्माभिर् वै कुमाराय तेन व्यासाय धीमते

नारदस्य एव दक्षः अपि शापात् एवम् विनिन्द्य च

सा एव आज्ञया विभोः देवी दक्ष पुत्री बभूव ह

संभवः सूचितो देव्याः त्वया सूत महामते

अन् आदृत्य कृतिं ज्ञात्वा सती दक्षेण तद् क्षणात्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः

सती संज्ञा तदा सा वै रुद्रम् एव आश्रिता पतिम्

श्रद्धा हि अस्य शुभा पत्नी ततः पुंसः पुरातनी

मेना ज त्वम् महादेव्या दक्ष यज्ञ विमर्दनम्

विश्व अधिकः ऽसौ भगवन्त् अर्धनारीश्वरः विभुः

तं दृष्ट्वा संस्थितं देवम् अर्धनारीश्वरम् प्रभुम्

तेषां तत् वचनम् श्रुत्वा सूतः पौराणिक उत्तमः

कल्याणं वा कथं तस्य वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम्

दक्षस्य विपुलं यज्ञं च्यावनेर् वचनात् अपि

विजित्य विष्णुं समरे प्रसादात् त्र्यंबकस्य च

स विस्तरम् वदस्व अद्य सती त्वे च यथातथम्

वचनात् वः महाभागाः प्रणम्य उमाम् तथा भवम्

भस्मीकृत्वा आत्मनः देहं योग मार्गेण सा पुनः

लिङ्गः तु भगवन्त् द्वाभ्याम् जगत् सृष्टिः द्विजोत्तमाः

रुद्रस्य क्रोध जेन एव वह्निना हविषा सुराः

अवज्ञा दुर्मदः दक्षो देवदेवम् उमापतिम्

सः अपि रुद्रं महादेवं ब्रह्मा अपश्यत शङ्करम्

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं दण्डिने तत् सु विस्तरम्

बभूव पार्वती देवी तपसा च गिरेः प्रभोः

लिङ्ग मूर्तिः शिवो ज्योतिः तमसः च उपरि स्थितः

च्यवनस्य सुतो धीमान् दधीच इति विश्रुतः
छिद्रः हि यज्ञः भिन्नः इव उदधिः विस्रवति

चतुष्पाद् सकलः यज्ञः चातुर्हौत्र विनिर्मितः चतुर्विधैः स्थितः मन्त्रैः ऋत्विग्भिः वेदपारगैः

दक्षिणा प्रवणीभूतः यज्ञः दक्षिणतस् स्मृतः

तस्य मा इति प्रतिषेधः

तत् वै खलु छिद्रम् भवति ऋत्विज् यजमान विमानात् वै अपि वा एषाम् व्यपेक्षया मन्त्र कल्प ब्राह्मणानाम् अ प्रयोगात् यथा उक्तानाम् वा दक्षिणानाम् अ प्रदानात् हीनात् वा अतिरिक्तात् वा उत्पात अद्भुतेषु प्रायश्चित्त व्यतिक्रमात् इति

एतत् वै सर्वम् ब्रह्मणि अर्पितम्

तस्मात् यजमानः भृगु अङ्गिरः विदम् एव तत्र ब्रह्माणम् वृणीयात्

प्रायश्चित्तैः अनुध्यानैः अनुज्ञान अनुमन्त्रणैः होमैः च यज्ञ विभ्रंशम् सर्वम् ब्रह्मा प्रपूरयेत् इति

हीन अङ्गः रक्षसाम् भागः ब्रह्मवेदात् अ संस्कृतः

मखः इति एतत् यज्ञ नामधेयम् छिद्र प्रतिषेध सामर्थ्यात्

छिन्न भिन्नः अपध्वस्तः विश्रुतः बहुधा मखः इष्टापूर्त द्रविणम् गृह्य यजमानस्य अवापतत्

स हि यज्ञम् तारयति इति ब्राह्मणम्

तस्य प्रमादात् वा अपि असांनिध्यात् यथा भिन्ना नौः अगाधे महति उदके संप्लवेत् मत्स्य कच्छप शिंशुमार नक्र मकर पुरीकय जष रजस पिशाचानाम् भागधेयम् भवति एवमादीनाम् च अन्येषाम् विनष्ट उपजीविनाम् एवम् खलु अपि यज्ञः छिन्न भिन्नः अपध्वस्तः उत्पात अद्भुतः अथर्वभिः अ संस्कृतः असुर गन्धर्व यक्ष राक्षस पिशाचानाम् भागधेयम् भवति एवमादीनाम् च अन्येषाम् विनष्ट उपजीविनाम्

तत् अपि श्लोकाः

ब्रह्मा एव विद्वान् यत् भृगु अङ्गिरः विद् सम्यक् अधीयानः चरित ब्रह्मचर्यः अ न्यून अन् अतिरिक्त अङ्गः अप्रमत्तः यज्ञम् रक्षति
द्वे रथस्य पक्षसी

तान् एव तद् आप्नोति

चत्वार्य् अक्षराणि स्तोभति

चतस्रो दिशः

अथ उ सप्त चतुर् उत्तराणि छन्दांसि

पाङ्क्ताः पशवः

तान्य् एव तद् आप्नोति

अष्ट अक्षरा वै गायत्री

शाक्वराः पशवः

सप्त पदाः वै शक्वर्यः

सप्त मुख्याः प्राणाः

पाङ्क्तो यज्ञः

द्विपाद् वै यजमानः

पक्षोभ्याम् एव तद् देव रथम् प्रतिष्ठापयति

सप्त अक्षराणि स्तोभति

यज्ञे च एव तत् पशुषु च प्रतितिष्ठति

तस्माद् अरेण अरेण रथः प्रतितिष्ठन्न् एति

ऋतुष्व् एव तत् प्रतितिष्ठति

पञ्च अक्षराणि स्तोभति

षड् अक्षराणि स्तोभति

एकम् अक्षरं स्तोभति

अथ उ षड् वै छन्दांसि

षड् वा ऋतवः

त्रीण्य् अक्षराणि स्तोभति

दिक्षु च एतत् पशुषु च प्रतितिष्ठति

यजमान एव तत् प्रतितिष्ठति
अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते

श्रावस्त्याम् अन्यतमः श्रेष्ठी प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन समुदितः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी

तथा ह्य् असौ श्रमण ब्राह्मण नैमित्तिक सुहृद् संबन्धि बान्धव विप्रलब्धः ऽपुत्रः पुत्र अभिनन्दी शिव वरुण कुबेर शक्र ब्रह्म आदीन् अन्यांश् च देवता विशेषान् आयाचते स्म

तस्मै भगवता अनेक प्रकारम् कौसीद्यस्य अवर्णः भाषितः वीर्य आरम्भस्य च अनुशंसः

धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नील पीत लोहित अवदाताः अर्चिषो मुखान् निश्चार्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति

पञ्च आवेणिकाः धर्मा एकत्ये पण्डित जातीये मातृ ग्रामे

अपि त्व् अयम् अपूर्व दर्शनः सत्त्वः अस्य अनुभावेन अस्माकम् कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रब्धा इति

ततो भगवान् भिक्षु गण परिवृतः तद् गृहं प्रविवेश

यद्य् एवम् अभविष्यत् एकैकस्य पुत्र सहस्रम् अभविष्यत् तत् यथा राज्ञश् चक्रवर्तिनः

धर्मता खलु बुद्धानां भगवतां महा कारुणिकानाम् लोक अनुग्रह प्रवृत्तकानाम् एक आरक्षाणाम् शमथ विपश्यना विहारिणाम् त्रि दमथ वस्तु कुशलानाम् चतुर् ओघ उत्तीर्णानाम् चतुर् ऋद्धि पाद चरण तल सुप्रतिष्ठितानाम् चतुर्षु संग्रह वस्तुषु दीर्घ रात्र कृत परिचयानाम् पञ्च अङ्ग विप्रहीणानाम् पञ्च गति समतिक्रान्तानाम् षष् अङ्ग समन्वागतानाम् षष् पारमिता परिपूर्णानाम् सप्त बोध्यङ्ग कुसुम आढ्यानाम् अष्ट अङ्ग मार्गदेशिकानाम् नव अनुपूर्व विहार समापत्ति कुशलानाम् दश बल बलिनाम् दश दिश् समापूर्ण यशसाम् दश शत वशवर्ति प्रतिविशिष्टानाम् त्री रात्रेस् त्रिर् दिवसस्य च बुद्ध चक्षुषा लोकं व्यवलोक्य ज्ञान दर्शनम् प्रवर्तते को हीयते को वर्धते कः कृच्छ्र प्राप्तः कः संकट प्राप्तः कः संबाध प्राप्तः कः कृच्छ्र संकट संबाध प्राप्तः को अपाय निम्नः को अपाय प्रवणः को अपाय प्राग्भारः कम् अहम् अपायाद् उद्धृत्य स्वर्गे मोक्षे च प्रतिष्ठापयेयम्

शीते शीत उपकरणैः उष्णे उष्ण उपकरणैः वैद्य प्रज्ञप्तैः आहारैर् न अति तिक्तैः न अति अम्लैः न अति लवणैः ना अति मधुरैः ना अति कटुकैः न अति कषायैः तिक्त अम्ल लवण मधुर कटुक कषाय विवर्जितैः आहारैर् हार अर्ध हार विभूषित गात्रीम् अप्सरसम् इव नन्दन वन विचारिणीम् मञ्चान् मञ्चं पीठात् पीठम् भूमिम्

चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति दक्षिणे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवम् भवति न ह्य् एव वयं भवन्तः इतश् च्युताः न अपि अन्यत्र उपपन्नाः

सो ऽप्य् पूर्वकायम् अत्युन्नमय्य दक्षिणं बाहुम् अभिप्रसार्य उदानम् उदानयति अप्य् एव अहम् चिर काल अभिलषितम् पुत्र मुखम् पश्येयम्

कस्य काम पङ्क निमग्नस्य हस्त उद्धारम् अनुप्रदद्याम्

तत् च ना एवम्

आह च

अथ आयुष्मान् आनन्दः कृत कर पुटः भगवन्तं पप्रच्छ

तेन तीक्ष्ण निशित बुद्धि तया अन्तर् गृह स्थेन एव शास्त्राण्य् अधीतानि

प्रहाय जाति संसारम् दुःखस्य अन्तम् करिष्यति

माता पितरौ रक्तौ भवतः संनिपतितौ

दायाद् यं प्रतिपद्येत

अपि एवा अतिक्रमेत् वेलां सागरो मकर आलयः

तस्य एतत् अभवत् महान् बत अयम् वीर्य आरम्भे विशेषो यत् नु अहम् भूयस्या मात्रया वीर्यम् आरभेय इति

न अकस्मात् लवणजल अद्रिराज धैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः

इति

स इतश् च अमुतस् च प्रेक्षितुम् आरब्धः कस्य प्रभावान् मम शरीरं प्रह्लादितम् इति

एवं च आह एतु भगवान् स्वागतं भगवतः निषीदतु भगवान् प्रज्ञप्त एवा आसने इति

धीराभिर् मुनि वृष वाग्भिर् उत्तमाभिर् उत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः

तेषां प्रसाद संजनन अर्थम् भगवान् निर्मितं विसर्जयति

अथ श्रेष्ठिन एतद् अभवत् सो ऽपि मे कदाचित् कर्हिचिद् देवता आराधनया पुत्रो जातः सो ऽपि कुसीदः परम कुसीदः
सहजाः सहधर्मिका नित्य अनुबन्धाः अपि देवता आयाचते स्म

तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतो न पुत्रो न दुहिता

स करे कपोलं दत्त्वा चिन्ता परः व्यवस्थितः अनेक धन समुदितम् मे गृहम्

कस्य अवरोपितानि परिपाचयेयम्

मनुष्य उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति जानुनोर् अन्तर्धीयन्ते

प्रेत उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पादाङ्गुष्ठे ऽन्तर्धीयन्ते

सचेद् दारिका भवति वामं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति

तेन षट् तीर्थिकाः शास्तारः स्व गृहम् आहूताः अपि नाम अयम् दारकस् तेषां दर्शनाद् गौरव जातः शयन आसनात् अपि तावद् उत्तिष्ठेत्

भृतः प्रतिबिभृयात्

कस्य अन् अवरोपितानि कुशल मूलानि अवरोपयेयम्

अनागतं व्याकर्तु कामः भवति पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते

आपन्नसत्त्वा अस्मि संवृत्ता

माता कल्या भवति ऋतुमती

ततः कुसीदो दारको हर्ष विकसिताभ्याम् नयनाभ्यां भगवतः पाद अभिवन्दनम् कृत्वा पुरस्तान् निषण्णो धर्म श्रवणाय

तद् यदि भगवान् अतीतं कर्म व्याकर्तु कामः भवति भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते

सा स्वामिन आरोचयति दिष्ट्या आर्यपुत्र वर्धसे

मम अत्ययात् सर्व स्वापतेयम् अपुत्रकम् इति कृत्वा राज विधेयम् भविष्यति इति

तस्य नन्द इति नाम व्यवस्थापितम्

अनुत्तरायां च सम्यक्संबोधौ प्रणिधानं कृतम्

अथा असौ यष्टिर् आकोट्यमाना मनोज्ञ शब्द श्रवणम् करोति विविधानि च रत्न निधानानि पश्यति

यस्य सकाशाद् गर्भो ऽवक्रामति तं जानाति

श्रावक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते

तिर्यक् उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते

स ताम् आकोटयितुम् आरब्धः

गर्भम् अवक्रान्तं जानाति

तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतम्

जातो मे स्यान् न अवजातः

तत् यथा आराम देवताः वन देवताः चत्वर देवताः शृङ्गाटक देवताः बलि प्रतिग्राहिकाः देवताः

अवभासिता येन दिशः समन्ताद् दिवाकरेण उदयता यथा एव

ना इच्छति शयन आसनात् अप्य् उत्थातुम्

बल चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति वामे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

ततः सिद्ध यान पात्रेण महा रत्न संग्रहम् कृत्वा भगवान् अन्तर् निवेशने स श्रावक संघः भोजितः

स श्रावस्त्यां घण्टा अवघोषणम् सार्थवाहम् आत्मानम् उद्घोष्य षड् वारात् महा समुद्रम् अवतीर्णः

यदा महान् संवृत्तः पञ्च वर्षः षष् वर्षः वा तदा कुसीदः संवृत्तः परम कुसीदः

अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः

न मे पुत्रो न दुहिता

स च श्रेष्ठी पूरण अभिप्रसन्नः

अथ ता अर्चिषस् त्रि साहस्र महा साहस्रम् लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति

आशु वर्धते ह्रद स्थम् इव पङ्कजम्

रक्तं पुरुषं जानाति विरक्तं पुरुषं जानाति

अस्ति च एष लोके प्रवादो यदा आयाचन हेतोः पुत्रा जायन्ते दुहितरश् च इति

ततो भगवता तीर्थ्यानां मद दर्प छित्ति अर्थम् दारकस्य च कुशल मूल संजनन अर्थम् सूर्य सहस्र अतिरेक प्रभाः कनक वर्ण मरीचयः उत्सृष्टाः यैस् तद् गृहं समन्ताद् अवभासितम्

दारको जातः

एषां त्रयाणां स्थानानां संमुखीभावात् पुत्रा जायन्ते दुहितरश् च

अपि तु त्रयाणां स्थानानां संमुखीभावात् पुत्रा जायन्ते दुहितरश् च

तस्य जातौ जाति महम् कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते किं भवतु दारकस्य नाम इति

नरक उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पाद तले ऽन्तर्धीयन्ते

कतमे पञ्च

देव उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते

एष आनन्द कुसीदो दारको ऽनेन कुशल मूलेन चित्त उत्पादेन देय धर्म परित्यागेन च त्रि कल्प असंख्येय समुदानीताम् बोधिं समुदानीय महा करुणा परिभाविताः षड् पारमिताः परिपूर्य अति बल वीर्य पराक्रमः नाम सम्यक् संबुद्धः भविष्यति दशभिर् बलैश् चतुर्भिर् वैशारद्यैस् त्रिभिर् आवेणिकैः स्मृति उपस्थानैः महा करुणया च

स श्रमण ब्राह्मण नैमित्तिक सुहृद् संबन्धि बान्धवैः उच्यते देवता याचनम् कुरुष्व इति

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

दारकं जानाति
दारिकां जानाति

धुनीत मृत्युनः सैन्यं नड आगारम् इव कुञ्जरः

कल्प सहस्र परिभाविताः च मैत्री अंशवः उत्सृष्टाः यैर् अस्य स्पृष्ट मात्रम् शरीरं प्रह्लादितम्

न तु वैनेय वत्सानाम् बुद्धो वेलाम् अतिक्रमेत्

कुल वंशः मे चिरस्थितिकः स्यात्

दृष्ट्वा च पुनः परं प्रसादम् आपन्नः

अयम् अस्य देय धर्मः यो मम अन्तिके चित्त प्रसादः इति

आत्त मनसः ते च भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्

सो ऽष्टाभिर् धात्रीभिर् उन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिमण्डेन अन्यैः च उत्तप्त उत्तप्तैः उपकरण विशेषैः

इति

न अ हेतु अ प्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक् संबुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति

ना अकारणम् शङ्ख मृणाल गौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जित अरयः

प्रत्येक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते

ज्ञातयः ऊचुः यस्माद् अस्य जन्मनि सर्व कुलम् नन्दितम् तस्माद् भवतु दारकस्य नन्द इति नाम इति

भगवान् आह एवम् एतद् आनन्द एवम् एतत्

कम् आर्य धन विरहितम् आर्य धन ऐश्वर्य आधिपत्ये प्रतिष्ठापयेयम्

या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकांस् त्रयस्त्रिंशान् यामांस् तुषितान् निर्माण रतीन् परनिर्मितवशवर्तिनो ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभाञ् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मा इति उद्घोषयन्ति गाथा द्वयम् च भाषन्ते

अथ कुसीदो दारकस् तान् शास्तॄन् दृष्ट्वा चक्षुः संप्रेक्षणाम् अपि न कृतवान् कः पुनर् वाद उत्थास्यति वा अभिवादयिष्यति वा आसनेन वा उपनिमन्त्रयिष्यति

सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता

अत्रा अन्तरे ना अस्ति किंचिद् बुद्धानां भगवताम् अज्ञातम् अदृष्टम् अविदितम् अविज्ञातम्

अस्माकं च अपि अतीत काल गतानाम् अल्पं वा प्रभूतं वा दानानि दत्त्वा कृत्यानि कृत्वा अस्माकं नाम्ना दक्षिणाम् आदेक्ष्यति इदं तयोर् यत्र तत्र उपपन्नयोः गच्छतोर् अनुगच्छतु इति

कतमेषां त्रयाणाम्

गाथाश् च भाषते

तेषाम् एवं भवति किं नु वयं भवन्त इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्र उपपन्नाः इति

जन्मनि च अस्य तत् कुलं नन्दितम्

पश्यस्य् आनन्द अनेन कुसीदेन दारकेण मम एवंविधम् सत्कारं कृतम्

अथ अस्य माता पितरौ अन्तर् जनः च अदृष्ट पूर्व प्रभावम् दृष्ट्वा परमं विस्मयम् आपन्नाः

बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैर् धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षैर् असुरैर् गरुडैः किन्नरैर् महोरगैर् इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवान् ज्ञातो महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्य आरामे

अथ स गृहपतिस् ताम् एव अवस्थाम् दृष्ट्वा सुष्ठुतरम् उत्कण्ठितः करे कपोलं दत्त्वा चिन्ता परः व्यवस्थितः

अथ च ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत उष्णीषे ऽन्तर्हिताः
श्येनो हव्यं नयत्व् आ परस्माद् अन्य क्षेत्रे अपरुद्धं चरन्तम्

अपाञ्चम् इन्द्र तं कृत्वा अथ इमम् इह अव गमय

यस् ते हवं विवदत् सजातो यश् च निष्ट्यः

इन्द्र अग्नी विश्वे देवास् ते विशि क्षेमम् अदीधरन्

ह्वयन्तु त्वा प्रतिजनाः प्रति मित्रा अवृषत

अश्विना पन्थां कृणुतां सु गम् त इमं सजाता अभिसंविशध्वम्

दूरे चित् सन्तम् अरुषास इन्द्रम् आ च्यावयन्तु सख्याय विप्रम्

युञ्जन्तु त्वा मरुतो विश्व वेदसः आ अमुम् नय नमसा रात हव्यम्

अचिक्रदत् सु अपाः इह भुवद् अग्ने व्य् अचस्व रोदसी उरूची

इन्द्रस् त्वा ह्वयतु विड्भ्य आभ्यः श्येनो भूत्वा विश आ पत इमाः

यद् गायत्रीं बृहतीम् अर्कम् अस्मै सौत्रामण्या दधृषन्त देवाः