tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शनैस् तापम् तासां क्षणम् अपनयन् यास्यति भवान् अवश्यं कालिन्दी सलिल शिशिरैः पक्ष पवनैः

पुरस्ताद् आभीरी गण भय द नामा स कठिनो मणि स्तम्भ आलम्बी कुरु कुल कथाम् संकलयिता

ततो हंसं बिभ्रन् निखिल नभसः चिक्रमिषया स वर्धिष्णुं विष्णुं कलित दर चक्रम् तुलयिता

रुवन् याहि स्वैरं चरम दशया चुम्बित रुचः नितम्बिन्यो वृन्दावन भुवि सखे सन्ति बहवः

तव श्रान्तस्य अन्तर् स्थगित रवि बिम्बः किसलयैः कदम्बः कादम्ब त्वरितम् अवलम्बः स भविता

वयस्यः ते गोवर्धन विपिनम् आसाद्य कुतुकात् अकाण्डे यत् भूयस् स्मर कलह पाण्डित्यम् अतनोत्

किम् आविष्टा भूतैः सपदि यदि वा क्रूर फणिना क्षता अपस्मारेण च्युत मतिः अकस्मात् किम् अपतत्

ततस् ताम् न्यस्त अङ्गाम् उरसि ललितायाः कमलिनी पलाशैः कालिन्दी सलिल शिशिरैः वीजित तनुम्

अहर् वृन्दम् वृन्दावन कुसुम पाली परिमलैः दुरालोकं शोक आस्पदम् अथ कथं नेष्यति सखी

स मां धृत्वा धृष्टः कृत कपट रोषाम् सखि हठाद् अकार्षीद् आकर्षन्न् उरसि शशि लेखा शत वृताम्

दिधीर्षौ जात ईर्ष्यम् मयि सखि तदीय अङ्गुलि शिखाम् न जाने कुत्र अयम् व्रजति कितवानां किल गुरुः

चिरं विस्मृत्य अस्मान् विरह दहन ज्वाल विकलाः कलावान् स आनन्दम् वसति मथुरायां मधुरिपुः

तद् अन्ते श्रीकान्त स्मर समर घाटी पुलकिता कदम्बानां वाटी रसिक परिपाटिम् स्फुटयति

मनो मे हा कष्टं ज्वलति किम् अहम् हन्त करवै न पारं न अवारम् सु मुखि कलयाम्य् अस्य जलधेः

व्रज आनन्दिन् नन्दीश्वर दयित नन्दात्मज हरे सदा इति क्रन्दन्ती परिजन शुचम् कन्दलयति

निधाय अङ्के पङ्केरुह दल विटङ्कस्य ललिता ततो राधां नीराहरण सरणि न्यस्त चरणा

यत् एषा कंसारे भिदुर हृदयम् त्वा अवयती सतीनां मूर्धन्या भिदुर हृदया अभूत् अनुदिनम्

स चेद् मुक्त अपेक्षः त्वम् असि धिग् इमां तूल शकलम् यत् एतस्याः नासा निहितम् इदम् अद्य अपि चलति

स धेनूनां बन्धुर् मधुमथन खट्टायित शिलः करिष्यति आनन्दम् सपदि तव गोवर्धन गिरिः

कथं वा ते गोष्ठं भवतु दयितं हन्त बलवान् यत् एतस्मिन् वेणोः जयति चिर सौभाग्य महिमा

निरातङ्कं तस्याः शिखरम् अधिरुह्य श्रम नुदम् प्रतीक्षेथा भ्रातर् वरम् अवसरं यादव पतेः

अतस् अहम् दुःख आर्ता शरणम् अबला त्वां गतवती न भिक्षा सत् पक्षे व्रजति हि कदाचिद् विफल ताम्

वितन्वानः कान्तिं वपुषि शरद् आकाश वलिताम् कुतो न त्वं सीर ध्वज भजसि वृन्दावनम् इदम्

तृणावर्त अरातेः विरह दव संतापित तन्वः सदा आभीरी वृन्द प्रणय बहु मान उन्नति विदः

अतीता इयम् वार्ता विरमतु पुरः पश्य सरले वयस्यः ते सो ऽयं स्मित मधुरिम उन्मृष्ट वदनः

घन श्यामा भ्राम्यति उपरि हरि हर्म्यस्य शिखिभिः कृत स्तोत्रा मुग्धैः अगुरु जनिता धूम लतिका

भिया संभ्रान्त अक्षम् यत् इह विचकर्ष त्वयि बलाद् गृहीत्वा विभ्रश्यन् नव शिखि शिखम् गोकुल पतिम्

पवित्रेषु प्रायो विरचयसि तोयेषु वसतिं प्रमोदं नालीके वहसि विशद आत्मा स्वयम् अपि

अरिष्टेन उद्धूताः पशुप सुदृशः यान्ति विपदं तृणावर्त आक्रान्तः रचयति भयं चत्वर चयः

अलिन्दे कालिन्दी कमल सुरभौ कुञ्ज वसतेः वसन्तीं वासन्ती नव परिमल उद्गारि चिकुराम्

उरो यस्य स्फारं स्फुरति वन माला वलयितम् वितन्वानं तन्वी जन मनसि सद्यो मनसिजम्

अतः शङ्के पङ्केरुह मुखि ययौ श्यामल रुचिः स यूनाम् उत्तंसस् तव नयन वीथि पथिकताम्

ध्रुवं पुण्य भ्रंशात् अजनि सरला इयम् मम सखी प्रवेशस् तत्र अभूत् क्षणम् अपि यत् अस्याः न सुलभः

किम् अस्मान् एतस्मात् मणि भवन पृष्ठात् विनुदती त्वम् एका स्तब्ध अक्षे स्थगयसि गवाक्ष आवलिम् अपि

त्वम् आसीनः शाखा अन्तर मिलित चण्ड त्विषि सुखं दधीथा भाण्डीरे क्षणम् अपि घन श्यामल रुचौ

निज अङ्के कादम्बी सहचर वहन् मण्डन तया न यान् उच्चैः प्रेम प्रवणम् अनुजग्राह भगवान्

रणत् भृङ्ग श्रेणी सुहृदि शरद् आरम्भ मधुरे वनान्ते चान्द्रीभिः किरण लहरीभिः धवलिते
त्वया संतापानाम् उपरि परिमुक्ता अपि रभसाद् इदानीम् आपेदे तत् अपि तव चेष्टां प्रिय सखी

किरन्ती लावण्यं दिशि दिशि शिखण्ड स्तवकिनी दधाना साधीयः कनक विमल द्योति वसनम्

मुरारातेः यत्र स्थगित गगनाभिः विजयते पताकाभिः संतर्पित भुवनम् अन्तःपुर वरम्

मुहुर् लास्य क्रीडा प्रमद मिलत् आहोपुरुषिका विकाशेन भ्रष्टैः फणि मणि कुलैः धूमल रुचौ

कदा प्रेम उन्मीलत् मदन मदिरा अक्षी समुदयम् बलात् आकर्षन्तम् मधुर मुरली काकलिकया

विराजन्ते यस्य व्रज शिशु कुल स्तेय विकल स्वयम्भु चूडा अग्रैः लुलित शिखराः पाद नखराः

इति श्री कंसारेः पद कमलयोः गोकुल कथाम् निवेद्य प्रत्येकं भज परिजनेषु प्रणयि ताम्

तत् उत्तिष्ठ व्रीडावति निविड मुक्ता लतिकया बधान इमम् धूर्तं सखि मधुपुरीं याति न यथा

स किं साक्षात् भावी पुनर् अपि हरेस् ताण्डव रसैः अ मन्दः कालिन्दी पुलिन भुवि तौर्यत्रिक भरः

दिधीर्षन् मां हर्ष उत्तरल नयन अन्तः स कुतुकी न वंशीम् अज्ञासीत् भुवि कर सरोजात् विगलिताम्

अरातिं ज्ञातीनां ननु हरिहयं यः परिभवन् यथार्थं स्वं नाम व्यधित भुवि गोवर्धन इति

त्वम् अष्टाभिर् नेत्रैर् विगलत् अमल प्रेम सलिलैः मुहुः सिक्त स्तम्भाम् चतुर चतुरास्य स्तुति भुवम्

यशोदा यस्य अन्तर् सुर नर भुजंगैः परिवृतं मुख द्वारा वार द्वयम् अवलुलोके त्रिभुवनम्

विदूरात् आहर्तुम् कुसुमम् उपयामि त्वम् अधुना पुरस् तीरे तीरे कलय तुलसी पल्लवम् इदम्

मुहुः शून्यां दृष्टिं वहसि रहसि ध्यायसि सदा शृणोषि प्रत्यक्षं न परिजन विज्ञापन शतम्

न निर्वक्तुं दामोदर पद कनिष्ठा अङ्गुलि नख द्युतीनाम् लावण्यं भवति चतुरास्यो ऽपि चतुरः

प्रबन्धो ऽयं बन्धोः अखिल जगताम् तस्य सरसां प्रभोः अन्तर् सान्द्रां प्रमद लहरीम् पल्लवयतु

उदञ्चत् कालिन्दी सलिल सुभगम् भावुक रुचिः कपोल अन्ते प्रेङ्खत् मणि मकर मुद्रा मधुरिमा

तत् एतम् संदेशं स्व मनसि समाधाय निखिलं भवान् क्षिप्रं तस्य श्रवण पदवीम् संगमयतु

सरोजानां व्यूहः श्रियम् अभिलषन् यस्य पदयोर् ययौ राग आढ्यानाम् विधुरम् उद वास व्रत विधिम्

तया गन्तव्या ते निखिल जगत् एक प्रथितया पदव्या भव्यानां तिलक किल दाशार्ह नगरी

इति ब्रूते यस्यां शुक मिथुनम् इन्द्रानुज कृते यद् आभीरी वृन्दैः उपहृतम् अभूद् उद्धव करे

समन्तात् अध्यात्मम् यत् इह पवनव्याधिः अलपत् बलाद् अस्याः तेन व्यसन कुलम् एव द्वि गुणितम्

विशीर्ण अङ्गाम् अन्तर्वण विलुठनात् उत्कलिकया परीतां भूयस्या सततम् अपराग व्यतिकराम्

इदं किं वा हन्त स्मरसि रसिके खण्डन रुषा परीत अङ्गी गोवर्धन गिरि नितम्बे मम सखी

अपूर्वा यस्य अन्तर् विलसति मुदा सारस रुचिः विवेक्तुं शक्येते सपदि मिलिते येन पयसी

मद क्लाम्यत् गोपी पटल हठ कण्ठ ग्रह परम् भुज द्वंद्वम् यस्य स्फुट सुरभि गन्धम् विजयते

परीरम्भं प्रेम्णा मम स विनयम् कौस्तुभ मणौ ब्रुवाणः कुर्वीथाः पतग वर विज्ञापनम् इदम्

इयं ते दुर्बोधा कृतिः इह भवत् विस्मृति पथम् यतो यातः साक्षात् गुरुः अपि स नन्दि ईश्वर पतिः

इयं नाथ क्रूरा भृगु पतनम् आकाङ्क्षति ततो यत् अस्याम् काठिन्यं तव समुचितं तत् भृगुपते

अ मन्दम् पूर्ण इन्दु प्रतिमम् उपधानम् प्रमुदितो निधाय अग्रे तस्मिन्न् उपहित कफोणि द्वय भरः

कदाचित् खेद अग्निम् विघटयितुम् अन्तर्गतम् असौ सह आलिभिः लेभे तरलित मनाः यामुन तटीम्

पर आनन्दः यस्मिन् नयन पदवी भाजि भविता त्वया विज्ञातव्यो मधुर रवैः सः अयम् मधुरिपुः

निविष्टः पर्यङ्के मृदुलतर तूली धवलिते त्रिलोकी लक्ष्मीणाम् ककुदि दर साचीकृत तनुः

सुहृद् बुद्ध्या हंसाः कलित मधुरस्य अम्बुज भुवः स मर्यादाः येषां सपदि परिचर्यां विदधति

अलिन्दे यस्यास् ते मरकत मया यष्टिः अमला शयालुर् यां रात्रौ मद कल कलापी कलयति

समन्ताद् उत्तप्तः ते विरह दाव अग्नि शिखया कृत उद्वेगः पञ्च आशुग मृगयु वेध व्यतिकरैः
कथं कारं युक्तो भवतु भवतः तस्य कृतिना विलम्बः कादम्बी रमण मथुरा सङ्गम विधौ

तमालस्य आलोकात् गिरि परिसरे सन्ति चपलाः पुलिन्द्यो गोविन्द स्मरण रभस उत्तप्त _

विपत्तिभ्यः प्राणान् कथम् अपि भवत् सङ्गम सुख स्पृहा अधीना शौरे मम सहचरी रक्षितवती

त्वया विज्ञातव्या हरि चरण सङ्ग प्रणयिनः ध्रुवं सा चक्र अङ्गी रति सख शताङ्गस्य पदवी

रसानाम् आधारैर् अ परिचित दोषः सहृदयैर् मुरारातेः क्रीडा निविड घटना रूप महितः

प्रयातो मां हित्वा यदि कठिन चूडामणिः असौ प्रयातु स्वच्छन्दं मम समय धर्मः किल गतिः

अमी कुञ्जः पूर्वं न मम दधिरे काम् अपि मुदं द्रुम आली इयम् चेतः सखि न कतिशो नन्दितवती

वयं त्यक्ताः स्वामिन् यद् इह तव किं दूषणम् इदम् निसर्गः श्यामानाम् अयम् अतितरां दुष्परिहरः

कच आकृष्टि क्रीडा क्रम परिचिते चौर्य चरिते हरिः लब्ध उपाधिः प्रसभम् अनयत् मां गिरि दरीम्

भुज स्तम्भ उल्लासात् अभिमत परीरम्भ रभसः स्मर क्रीडा सिन्धुः क्षिपति मयि बन्धूक कुसुमम्

इति स्वैरं यस्यां पथि पथि मुरारेर् अभिनव प्रवेशे नारीणां रति रभस जल्पाः ववृधिरे

तमाल श्याम अङ्गा सरल मुरली चुम्बित मुखा जगौ चित्रं यत्र प्रकट परम आनन्द लहरिः

निधास्यन्ती कण्ठे तव निज भुजा वल्लरीम् असौ धरण्याम् उन्मीलत् जडिम निबिड अङ्गा विलुठति

नटत् भ्रू वल्लीकम् स्मित नव सुधा केलि सदनम् स्फुरत् मुक्ता पङ्क्ति प्रतिम रदनम् यस्य वदनम्

दुकूलं बिभ्राणो दलित हरिताल द्युति हरम् जवापुष्प श्रेणी रुचि रुचिर पाद अम्बुज तलः

सखी तस्या विज्ञापयति ललिता धीर ललितम् प्रणम्य श्री पाद अम्बुज कनक पीठी परिसरे

निविष्टा कालिन्दी तट भुवि ते आधास्यति सखे समन्तात् आनन्दम् मधुर जल वृन्दा मधुपुरी

अये रासक्रीडा रसिकैः मम सख्यां नव नवा पुरा बद्धा येन प्रणय लहरिः हन्त गहना

अ मुञ्चन्ती सङ्गं कुवलय दृशः केवलम् असौ बलात् अद्य प्राणान् अवति भवत् आशा सहचरी

मिलत् भृङ्गीम् हंसी रमण वनमालां प्रथमतो मुदा क्षेमं पृच्छन्न् इदम् उपहरेथाः मम वचः

कृत आकृष्टि क्रीडम् किम् अपि तव रूपं मम सखी सकृद् दृष्ट अदूरात् अ हित हित बोध उज्झित मतिः

पुनः कोप उद्भिन्न प्रणय चटुलम् तस्य निकटे कथाम् आचक्षीथाः दशभिः अवतारैः विलसिताम्

हरौ यस्मिन् मग्ने त्वरित यमुना कूल गमन स्पृहा आक्षिप्ताः गोप्यो ययुः अनुपदम् काम् अपि दशाम्

यद् उत्सङ्गे तुङ्ग स्फटिक रचिताः सन्ति परितो मराला माणिक्य प्रकर घटित त्रोटि चरणाः

हरे दत्त स्वान्ता भवति तत् इमाम् किं प्रभवति स्मरो हन्तुं किंतु व्यथयति भवान् एव कुतुकी

ततो ऽहं धम्मिल्ले स्थगित मुरलीका सखि शनैस् अलीक अमर्षेण भ्रमत् अविरल भ्रूः उदचलम्

तम् एव अद्रिम् चक्र अङ्कित कर परिष्वङ्ग रसिकम् मही चक्रे शङ्केमहि शिखरिणां शेखर तया

इति प्रेम उद्गार प्रवणम् अनुनीय क्रम वशात् परीवारान् भ्रातर् निशमयति चाणूर मथने

ततो गोविन्दस्य प्रतिवचन माध्वीक पदवीम् उपासीनो दृग्भ्यां क्षणम् अवधीथाः खग पते

अबोधिष्ठाः कायान् न हि विचलितां प्रच्छद पटीम् विमुक्ताम् अज्ञासीः पथि पथि न मुक्ता आवलिम् अपि

इयं वन्दे मूर्ध्ना सपदि तम् उपायम् कथय मां परामृष्ये यस्मात् धृति कणिकया अपि क्षणिकया

ग्रहीतुं त्वां प्रेम आमिष परिवृतम् चित्त बडिशम् महा मीन क्षिप्रं न्यधित रस पूरे मम सखी

नवीनः त्वम् कम्बो पशुप रमणीभिः परिचयं न धत्से राधायाः गुण गरिम गन्धे ऽपि न कृती

बलाद् आक्रन्दन् तीर्थ पथिकम् अक्रूर मिलितम् विदूराद् आभीरी ततिः अनुययौ येन रमणम्

कदाचिद् कल्याणा विलपति यद् उत्कण्ठित मतिः तद् आख्यामि स्वामिन् गमय मकर उत्तंस पदवीम्

प्रसूतो देवक्या मुर मथनैः यः कः अपि पुरुषः स जातो गोपाल अभ्युदय परम आनन्द वसतिः

तमाल श्याम अङ्गः दर हसित लीला अञ्चित मुखः परानन्द आभोगः स्फुरतु हृदि मे कः अपि पुरुषः

अमी व्योमीभूता व्रज वसति भूमि परिसराः वहन्ते संतापं मुर हरैः विदूरं त्वयि गते
अतिक्रान्ते सम्प्रति अवधि दिवसे जीवन विधौ हताशा निःशङ्कं वितरति दृशौ चूत मुकुले

ययौ कालः कल्याणिनि कलित केली परिमलाम् विलास अर्थी यस्मिन्न् अचल कुहरे लीन वपुषम्

इति प्रेम उन्मीलत् भवत् अनुभव आरूढ जडिमा सखीनाम् आक्रन्दम् न किल कतिशः कन्दलयति

अहो कष्टं बाल्यात् अहम् इह सखीं दुष्ट हृदया मुहुर् मान ग्रन्थिम् सहज सरलाम् ग्राहितवती

जनान् सिद्धादेशान् नमति भजते मान्त्रिक गणान् विधत्ते शुश्रूषाम् अधिक विनयेन ओषधि विदाम्

निरानन्दा गावः चिरम् उपसृताः दूषण कुलैः खरायन्ते सद्यो रघु तिलक गोवर्धन तटीः

पिबन् जम्बु श्यामम् मिहिर दुहितुः वारि मधुरं मृणालीर् भुञ्जानो हिमकर कला कोमल रुचः
अग्ने पृतनाषाह् पृतनाः सहस्व

पुत्रः इव पितरम् गच्छ

अग्निः इव एतु प्रतिकूलम् अनुकूलम् इव उदकम्

अव जहि यातुधानान्

सूकरः त्वा अखनत् नसा

सा तम् मृगम् इव गृह्णातु कृत्या कृत्या कृतम् पुनर्

यदि वा असि देव कृता यदि वा पुरुषैः कृता ताम् त्वा पुनर् नयामसि इन्द्रेण सयुजा वयम्

समक्षम् अस्मै आ धेहि यथा कृत्या कृतम् हनत्

सुखः रथः इव वर्तताम् कृत्या कृत्या कृतम् पुनर्

यदि स्त्री यदि वा पुमान् कृत्याम् चकार पाप्मने ताम् उ तस्मै नयामसि अश्वम् इव अश्व अभिधान्या

न त्वाम् अ चक्रुषे वयम् वधाय सम् शिशीमहि

रिश्यस्य इव परीशासम् परिकृत्य परि त्वचः कृत्याम् कृत्या कृते देवाः निष्कम् इव प्रति मुञ्चत

दिप्स औषधे त्वम् दिप्सन्तम्

कृत्याः सन्तु कृत्या कृते शपथः शपथीयते

सुखः रथः इव वर्तताम् कृत्या कृत्या कृतम् पुनर्

स्वजः इव अभिष्ठितः दश

पुनर् कृत्याम् कृत्या कृते प्रतिहरणेन हरामसि

अथो यः अस्मान् दिप्सति तम् उ त्वम् जहि ओषधे
नाभेः निसर्गम् वक्ष्यामि हिम अङ्के अस्मिन् निबोधत

सुखिनः सर्वदा तेषां स एव इह परा गतिः

नवमः केतुमालः तु तेषां देशान् निबोधत

निराशः त्यक्त संदेहः शैवम् आप परं पदम्

तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुख प्राया हि अयत्नतस्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे भरतवर्षकथनं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः

ज्येष्ठो नाभिर् इति ख्यातः तस्य किंपुरुषो ऽनुजः

वर्षं माल्यवतं च अपि भद्राश्वस्य न्यवेदयत्

तेषां हिताय रुद्रेण च अष्टक्षेत्रम् विनिर्मितम्

सः अतीव भव भक्तः च तपस्वी तरुणः सदा

सः अभिषिच्य अथ ऋषभो भरतं पुत्र वत्सलः

भक्ताः प्रासङ्गिकाः च अपि तेषु क्षेत्रेषु यान्ति ते

सर्वे माहेश्वराः च एव महादेव परायणाः

तस्मात् तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुः बुधाः

रम्यः तु पञ्चमस् तत्र हिरण्मान् षष्ठ उच्यते

हेमकूटं तु यत् वर्षम् ददौ किंपुरुषाय सः

सर्व आत्मना आत्मनि स्थाप्य परमात्मानम् ईश्वरम्

हिमाद्रेः दक्षिणम् वर्षं भरताय न्यवेदयत्

न तेषु अस्ति युग अवस्था क्षेत्रेषु अष्टसु सर्वतः

कुरुः तु सप्तमः तेषाम् भद्राश्वः तु अष्टमः स्मृतः

गन्धमादन वर्षम् तु केतुमालाय दत्तवान्

ऋषभात् भरतः जज्ञे वीरः पुत्र शत अग्रजः

आग्नीध्रः तेषु वर्षेषु पुत्रान् तान् अभिषिच्य वै

यानि किम्पुरुष आद्यानि वर्षाणि अष्ट शुभानि च

बभूव तस्मिन् तत् राज्यम् भरतः संन्यवेशयत्

नाभिः तु अजनयत् पुत्रम् मेरुदेव्यां महामतिः

तस्य पुत्रा बभूवुः ते प्रजापति समाः नव

स्वाध्याय निरतः पश्चात् शिव ध्यान रतः तु अभूत्

सूत उवाच

यत् उत्तरम् शृङ्ग वर्षम् पिता तत् कुरवे ददौ

धर्म अधर्मौ न तेषु आस्ताम् न उत्तम अधम मध्यमाः

नग्नो जटी निराहारः चीरी ध्वान्त गतः हि सः

रुद्र क्षेत्रे मृताः च एव जङ्गमाः स्थावरास् तथा

आग्नीध्रं ज्येष्ठ दायादम् काम्य पुत्रम् महा बलम्

यथाक्रमं स धर्म आत्मा ततस् तु तपसि स्थितः

भव अर्चन रतः श्रीमान् गोमान् धीमान् द्विजर्षभाः

नैषधं यत् स्मृतम् वर्षं हरये तत् पिता ददौ

इलावृताय प्रददौ मेरुः यत्र तु मध्यमः

तपसा भावितः च एव स्वाध्याय निरतः तु अभूत्

ज्ञान वैराग्यम् आश्रित्य जित्वा इन्द्रिय महा उरगान्

तत्र तेषां महादेवः सान्निध्यं कुरुते सदा

प्रियव्रतो अभ्यषिञ्चत् वै जम्बूद्वीप ईश्वरम् नृपः

हरिवर्षः तृतीयः तु चतुर्थो वै तु इलावृतः

इति एतानि महन्ति इह नव वर्षाणि भागशः
सूत उवाच

प्रादुर्भवन्ति ताभ्यः तु पुष्परागा महा गुणाः

धारण फलम् च तद्वत् किंतु स्त्रीणां सुत प्रदः भवति

आलोहितः तु पीतः सु अच्छः काषायकः स एक उक्तः

अपि च इन्द्रनील संज्ञः स एव कथितः सु नीलः सन्

आनील शुक्ल वर्णः स्निग्धः सोमालकः स गुणः

आपीत पाण्डु रुचिरः पाषाणः पद्मराग संज्ञः तु

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे पुष्परागपरीक्षणं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः

पतिताया हिमाद्रौ तु त्वचः तस्य सुरद्विषः

कौकण्टक नामा स्यात् सः एव यदि लोहित आपीतः

मूल्यं वैडूर्य मणेः इव गदितं हि अस्य रत्न सार विदा
पञ्चदशे पुरोडाशौ

इन्द्रस्य त्वा जठरे सादयामि वरुणस्य उदरे

पाणाव् उदकम् आनीय

बालास् त इति सूक्तेन संपातवतीम्

अग्नेष् त्वा आस्येन प्राश्नामि बृहस्पतेर् मुखेन

अग्रे हिरण्यम्

अघायताम् इत्य् अत्र मुखम् अपिनह्यमानम् अनुमन्त्रयते

मध्यमायाः प्रथमे रन्ध्रिण्य् आमिक्षां दशमे ऽभितः सप्त सप्त अपूपान् परिश्रयति

अपो देवीर् इत्य् अग्रत उद कुम्भान्

वीक्षण अन्तम् शतौदनायाः प्रातर्जपेन व्याख्यातम्

अथ अमुष्य ओदनस्य अवदानानाम् च मध्यात् पूर्व अर्धात् च द्विर् अवदाय उपरिष्टात् उदकेन अभिघार्य जुहोति सोमेन पूतो जठरे सीद ब्रह्मणाम् आर्षेयेषु नि दध ओदन त्वा इति

वेदिष् ट इति मन्त्र उक्तम् आस्तृणाति

अथ प्राश्नाति

प्रदक्षिणम् अग्निम् अनुपरिणीय उपवेशन प्रक्षालन आचमनम् उक्तम्
परिवीर् असि

यवय द्वेषो अस्मद् यवय अरातिम्

घृतेन द्यावापृथिवी आपृण देवस् त्वा सविता मध्वा अनक्तु

घृतं घृत वने पिब प्र प्र यज्ञपतिं तिर स्वाहा

अत्य् अन्यान् अगां न अन्यान् उपागाम् अर्वाक् त्वा परेभ्यः परो ऽवरेभ्यो ऽविदं तं त्वा जुषामहे देव यज्यायै जुष्टं विष्णवे विष्णवे त्वा

परि इमम् यजमानं मनुष्याः सह रायस्पोषेण प्रजया च व्ययन्ताम्

दिवि इव चक्षुर् आततम्

अत्र अह तद् उरु गायस्य विष्णोः परमं पदम् अवभाति भूरि

इन्द्रस्य युज्यः सखा

ओषधे त्रायस्व एनम् स्वधिते मा एनम् हिंसीः

पितृषदनं त्वा लोकम् अवस्तृणामि

वनस्पते शत वल्शः विरोह सहस्र वल्शाः वि वयं रुहेम

सु आवेशः ऽस्य् अग्रेगा नेतॄणाम् अधि त्वा स्थास्यति तस्य वित्स्व

ब्रह्म दृंह

क्षत्रं दृंह

यं त्वाम् अयं स्वधितिस् तिग्म तेजाः प्रणिनाय महते सौभगाय

ब्रह्म वनिम् त्वा क्षत्र वनिम् पर्यूहामि
कृतं त्रेता द्वापरं च सर्वेषु एतेषु वै नराः

भविष्यन्ति महात्मानो धार्मिकाः सत्य वादिनः

इदानीं मम यत् कार्यं ब्रूहि पद्म दल ईक्षणैः

तुल्यम् आयुः सुखं रूपं तासां तस्मिन् कृते युगे

वसु दार धन आद्यान् तु बलात् काल बलेन तु

संहिता ऋच् यजुस् साम्नाम् संहन्यन्ते श्रुत ऋषिभिः

वेदव्यासैः चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापर आदिषु

ऋषि पुत्रैः पुनर् भेदात् भिद्यन्ते दृष्टि विभ्रमैः

ततः कालेन महता तासाम् एव विपर्ययात्

हृष्ट पुष्टाः तया सिद्ध्या सर्वा वै विगत ज्वराः

प्रणम्य देवम् ईशानम् युग धर्मान् सनातनान्

एषां स्वभावं सूतैः अद्य कथयस्व समासतः

मर्यादायाः प्रतिष्ठा अर्थम् ज्ञात्वा एतत् भगवान् अजः

इतिहास पुराणानि धर्म शास्त्राणि सुव्रत

पृष्टवान् प्रणिपत्य असौ युग धर्मान् द्विजोत्तमाः

द्वापरे दैवतं विष्णुः कलौ रुद्रो महेश्वरः

वक्ष्यामि ते समासेन युग धर्मात् नरेश्वर

तृतीयं द्वापरं पार्थ चतुर्थं कलिः उच्यते

ततः काल अन्तरेण एव पुनर् लोभ आवृताः तदा

ततस् ताः पर्यगृह्णन्त नदी क्षेत्राणि पर्वतान्

तासां वृष्टि उदकानि इह यानि निम्नैः गतानि तु

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

पर्वत उदधि वासिन्यः हि अनिकेताः परन्तप

प्रादुरासन् तदा तासां वृक्षा वै गृह संज्ञिताः

आद्यं कृत युगम् प्रोक्तं ततस् त्रेता युगम् बुधैः

दोषाणां दर्शनात् च एव द्वापरे ज्ञान सम्भवः

तस्यां सिद्धौ प्रणष्टायाम् अन्या सिद्धिः अवर्तत

वाच् मनस् काय जैः दुःखैर् निर्वेदो जायते नृणाम्

इदानीं गच्छसि क्षिप्रं कं वा देशं प्रति प्रभो

यज्ञ प्रवर्तनम् च एव पशु हिंसा विवर्जितम्

रसोल्लासा काल योगात् त्रेता आख्ये नश्यते ततः

ऋतु पुष्प फलैः च एव वृक्ष गुल्माः च जज्ञिरे

प्रादुर्बभूवुः तासाम् तु वृक्षाः ते गृह संज्ञिताः

प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षाः ते गृह संज्ञिताः

भविष्यन्ति महा पापाः वर्ण आश्रम विवर्जिताः

तासां तेन अपचारेण पुनर् लोभ कृतेन वै

उपविश्य नदी तीरे शिष्यैः परिवृतो मुनिः

इदं कलि युगम् घोरं सम्प्राप्तं पाण्डु नन्दनैः

तेन ता वर्तयन्ति स्म त्रेता युग मुखे प्रजाः

द्वापरे यज्ञम् एव आहुः दानम् एव कलौ युगे

वृक्षान् तान् पर्यगृह्णन्त मधु च अमाक्षिकम् बलात्

त्रेता युगे त्रि पादः स्याद् द्वि पादः द्वापरे स्थितः

मेघेभ्यः स्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टि सर्जनम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे सप्तविंशो ऽध्यायः

ततो गच्छामि देवस्य वाराणसीं महा पुरीम्

तम् उवाच महा योगी कृष्णद्वैपायनः स्वयम्

प्रणष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित् क्वचित्

वर्ण आश्रम व्यवस्थाम् च त्रेतायां कृतवान् प्रभुः

ततस् तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुन उद्भवाः

ततः प्रादुर् बभौ तासां सिद्धिः त्रेता युगे पुनः

ध्यानं परं कृत युगे त्रेतायां ज्ञानम् उच्यते

अपां सौक्ष्म्ये प्रतिहते तदा मेघ आत्मना तु वै

पूज्यते भगवान् रुद्रः चतुर्षु अपि पिनाकधृक्

अधम उत्तम त्वम् न अस्ति आसाम् निर्विशेषाः पुरंजय

अपां भूम्याः च संयोगात् ओषध्यः ताः तदा अभवन्

आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते

ऋषय ऊचुः

त्वं हि लोकेषु विख्यातो धृतिमाञ् जन वत्सलः

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाः तु चक्रुः आवरणानि च

कृते तु मिथुन उत्पत्तिः वृत्तिः साक्षाद् रस उल्लसा

अभिध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्य अभिध्यायिनः तदा

ससर्ज क्षत्रियान् ब्रह्मा ब्राह्मणानां हिताय च

वृक्ष गुल्म ओषधीः च एव प्रसह्य तु यथाबलम्

न अन्यत् पश्यामि जन्तूनां मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

आद्ये कृत युगे धर्मः चतुष्पादः सनातनः

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्र प्रवचनानि च

सर्व प्रत्युपयोगः तु तासां तेभ्यः प्रजायते

अमाक्षिकं महा वीर्यम् पुटके पुटके मधु

ततस् ताः जगृहुः सर्वा अन्योन्यं क्रोध मूर्छिताः

वर्तयन्ति स्म तेभ्यः ताः त्रेता युग मुखे प्रजाः
अवहन् वृष्टि संतत्या स्रोतस् स्थानानि निम्नगाः

विशोकाः सत्त्व बहुलाः एकान्त बहुलाः तथा

प्रजाः तृप्ताः सदा सर्वाः सत् आनन्दाः च भोगिनः

ततः प्रादुरभूत् तासां रागो लोभः च सर्वशः

शीत वर्ष आतपैः तीव्रैः ततस् ताः दुःखिता भृशम्

त्रि पाद हीनः तिष्ये तु सत्ता मात्रेण तिष्ठति

वार्तायाः साधिका हि अन्या वृष्टिः तासाम् निकामतः

एको वेदः चतुष्पादः त्रेतासु इह विधीयते

शिष्यैः प्रशिष्यैः अभितस् संवृतं ब्रह्म वादिनम्

सर्व पाप प्रशमनम् प्रायश्चित्तं कलौ युगे

ये पुनर् तद् अपाम् स्तोका आपन्नाः पृथिवी तले

पार्थः परम धर्म आत्मा पाण्डवः शत्रु तापनः

पालय अद्य परं धर्मं स्वकीयं मुच्यसे भयात्

पपात दण्ड वत् भूमौ त्यक्त्वा शोकं तदा अर्जुनः

रागो लोभः तथा युद्धं तत्त्वानाम् अविनिश्चयः

उवाच परम प्रीतः कस्माद् देशात् महा मुने

संदर्शनाद् वै भवतः शोको मे विपुलो गतः

तेषु एव जायते तासां गन्ध वर्ण रस अन्वितम्

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिः च इति चतुर् युगम्

निर्वेदात् जायते तेषां दुःख मोक्ष विचारणा

कृत्वा च एव उत्तर विधिम् शोकेन महता आवृतः

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलानि आभरणानि च

विचारणात् च वैराग्यं वैराग्याद् दोष दर्शनम्

द्वापरेषु अथ विद्यन्ते मति भेदाः सदा नृणाम्

ता वै निष्काम चारिन्यः नित्यं मुदित मानसाः

अवश्यं भाविना अर्थेन त्रेता युग वशेन वै

कृत्वा द्वंद्व प्रतीघातान् वार्त्ता उपायम् अचिन्तयन्

ब्रह्मा कृत युगे देवः त्रेतायाम् भगवान् रविः

सामान्याद् वैकृतात् च एव दृष्टि भेदैः क्वचित् क्वचित्

मन्त्र ब्राह्मण विन्यासैः स्वर वर्ण विपर्ययैः
मय्य् अनन्त महा अम्भोधौ विश्व पोतः इतस् ततस्

भ्रमति स्वान्त वातेन न मम अस्ति असहिष्णु ता

मय्य् अनन्त महा अम्भोधौ जगत् वीचिः स्वभावतः

इत्य् अ सक्तः ऽस्पृहः शान्त एतद् एव अहम् आस्थितः

जनक उवाच

अतो मम कथं कुत्र हेय उपादेय कल्पना

न आत्मा भावेषु नो भावस् तत्र अनन्ते निरञ्जने

अति शान्तः निराकार एतद् एव अहम् आस्थितः

मय्य् अनन्त महा अम्भोधौ विश्वं नाम विकल्पना
प्रजायते प्रजया पशुभिः यः एवम् वेद

मिथुनम् एव तत् उक्थ मुखे करोति प्रजात्यै

निगृह्य भक्षम् अवरोहेत् इति आहुः

अथ अन्नम् वै प्रेङ्खः श्रीः आसन्दी

एतावता वै सर्वम् अन्नाद्यम् क्रियते

तत् तत् न आदृत्यम्

तस्मात् प्राङ् अवरोहेत् अवरोहेत्

तत् तत् न आदृत्यम्

समुत्सृप्य वै ओषधि वनस्पतयः फलम् गृह्णन्ति

अ कृता वै सा अपचितिः याम् अध्यृष्टाय करोति

प्राङ् अवरोहेत्

तस्मात् छुवुकेन उपस्पृशेत्

तत् तत् न आदृत्यम्

छुवुकेन उपस्पृशेत् शुकः ह एवम् वृक्षम् अधिरोहति सः उ वयसाम् अन्नादतमः इति

तस्मात् बाहुभ्याम् अधिरोहेत्

वृषा वै प्रेङ्खः योषा आसन्दी

तस्मात् मुष्टि मात्रे एव स्यात्

तत् यत् एतस्मिन् अहनि सर्वशस् समधिरोहन्ति इषम् एव तत् ऊर्जम् अन्नाद्यम् अधिरोहन्ति ऊर्जः अन्नाद्यस्य अवरुद्ध्यै

तस्मात् प्रतिख्याय एव भक्षम् अवरोहेत्

एतावता सर्वम् अन्नाद्यम् अभिपन्नम्

अरत्नि मात्रे उपरि भूमेः प्रेङ्खः स्यात् इति आहुः एतावता वै स्वर्गाः लोकाः संमिताः इति

बाहुभ्याम् अधिरोहेत् एवम् श्येनः वयांसि अभिनिविशते एवम् वृक्षम् सः उ वयसाम् वीर्यवत्तमः इति

प्रादेश मात्रे स्यात् इति आहुः एतावता वै प्राणाः संमिताः इति

अ कृता वै सा अपचितिः याम् अ पश्यते करोति

प्राक् वै देव रेतसम् प्रजायते

तत् तत् न आदृत्यम्

एषा वै अपचितिः याम् पश्यते करोति

बृसीः होत्रकाः समधिरोहन्ति स ब्रह्मकाः

अस्यै पादम् न उच्छिन्द्यात्

प्रेङ्खम् होता अधिरोहति औदुम्बरीम् आसन्दीम् उद्गाता

मुष्टि मात्रे स्यात्

अन्नम् च एव तत् श्रियम् च अन्वधिरोहतः

तत् मिथुनम्
सौरीभिर् आदित्यम् उपतिष्ठते चान्द्रमसीभिश् चन्द्रमसम्

तस्मिन्न् अस्य सकृत् प्रणीतः ऽग्निर् अरण्योर् निर्मन्थ्यो वा

पौर्णमास्यां स्थालीपाकस्य जुहोत्य् अग्नये या तिथिः स्यान् नक्षत्रेभ्यश् च स दैवतेभ्यः

अत्र अह गोर् अमन्वत इति चान्द्रमसीं पञ्चमीं द्यावापृथिवीभ्यां षष्ठीम् अहर् रात्राभ्याम् सप्तमीं रौद्रीम् अष्टमीं सौरीं नवमीं वारुणीं दशमीम् ऐन्द्रीम् एकादशीम् वैश्वदेवीं द्वादशीम् इति

एवम् एक उपचयेन आ पौर्णमास्याः

अ बद्धम् मनो दरिद्रं चक्षुः सूर्यो ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षे मा मा हासीर् इति

यदा चत्वारो द्वाभ्यां पूर्वम्

अतो ऽन्यतरच् चरित्वा सर्वेभ्यः पातकेभ्यः पाप कृत् शुद्धः भवति

यं कामं कामयते तम् एतेन आप्नोति

तद् एतद् धन्यं पुण्यं पुत्र्यं पौत्र्यं पशव्यम् आयुष्यं स्वर्ग्यं यशस्यं सार्वकामिकम्

अथ प्रथमायां पूर्वपक्षस्य एकः

व्यानाय त्वा इति तृतीयम्

उदानाय त्वा इति चतुर्थम्

स्त्री शूद्रैः न अभिभाषेत मूत्र पुरीषे न अवेक्षेत

अमावास्यायां ग्रासो न विद्यते

त्वम् अग्ने व्रत पाः असि इति प्रबुद्धः

नक्षत्राणां द्युतिं सूर्याचन्द्रमसोर् एव सायुज्यं सलोकताम् आप्नोति य उ च एनत् अधीते

प्राणाय त्वा इति प्रथमम्

अथ अपराः समामनन्ति दिग्भ्यश् च स दैवताभ्यः उरोर् अन्तरिक्षाय स दैवताय

अपानाय त्वा इति द्वितीयम्

अग्नये या तिथिः स्यान् नक्षत्राय स दैवताय

पुरस्तात् श्रोणायाः अभिजितः स दैवतस्य हुत्वा गां ब्राह्मणेभ्यो दद्यात्

केश श्मश्रु लोम नखानि वापयित्वा अपि वा श्मश्रूण्य् एव अहतम् वासो वसानः सत्यं ब्रुवन्न् आवसथम् अभ्युपेयात्

य उ च एनत् अधीते

वाच् मनः शिरः पाणि त्वच् चर्म मांसम् पृथिवी अप् तेजः अन्न मय प्राण मय मनः मय विज्ञान मय आनन्द मयाः मे शुध्यन्तां ज्योतिर् अहं विरजा विपाप्मा भूयासं स्वाहा इति सप्तभिर् अनुवाकैः

कामाय कामाय एतत् आहार्यम् इत्य् आचक्षते

तद् एतच् चान्द्रायणं पिपीलिकामध्यम्

प्राण अपान व्यान उदान समानाः मे शुध्यन्तां ज्योतिर् अहं विरजा विपाप्मा भूयासं स्वाहा

अग्ने त्वं सु जागृहि इति संविशञ् जपति

विपरीतं यवमध्यम्

एतेन वा ऋषय आत्मानं शोधयित्वा पुरा कर्माण्य् असाधयन्

हविष्यं च व्रत उपायनीयम्

यदा त्रयो द्वाभ्यां द्वाभ्यां पूर्वौ

अथ अतस् चान्द्रायणस्य कल्पं व्याख्यास्यामः

प्रथमायाम् अपरपक्षस्य चतुर्दश ग्रासान्

एकं सर्वैः

जय प्रभृति सिद्धम् धेनु वर प्रदानात्

यदा द्वौ द्वाभ्यां पूर्वं त्रिभिर् उत्तरम्

अपः पीत्वा अथ आज्य आहुतीः उपजुहोति

नवो नवो भवति जायमान इति सौविष्टकृतीं हुत्वा अथ एतत् हविः उच्छिष्टम् कंसे वा चमसे वा व्युद्धृत्य हविष्यैर् व्यञ्जनैर् उपसिच्य पञ्चदश पिण्डान् प्रकृतिस्थान् प्राश्नाति

एवम् एक अपचयेन आ अमावास्यायाः

निग्राभ्या स्थ इति

ब्रह्मचारी सुहृत् प्रैषाय उपकल्पी स्यात्