tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
एवम् एव सर्वासु सुब्रह्मण्यासु संप्रेष्यति

तद् यजमानस् त्रिर् अवजिघ्रेत् प्रजापतौ त्वा मनसि जुहोमि इति

मदन्तीभिर् मार्जयित्वा विस्रस्य राजानं स हिरण्यैः पाणिभिर् आप्याययन्ति ये तानूनप्त्रं समवमृशन्त्य् अंशुर् अंशुस् ते देव सोम आप्यायताम् इति प्रतिपद्य स्वस्ति ते देव सोम सुत्याम् अशीय इति अन्तेन

अपि वा अन्वहम् एकैकस्मिन् व्रते प्रतिनयेत्

सा न इषम् ऊर्जं धुक्ष्व तेज इन्द्रियं ब्रह्मवर्चसम् अन्नाद्यम् इति

एवम् एव सर्वासु सुब्रह्मण्यासु यजमानं वाचयति

परोरजास् ते पञ्चमः पादः

दक्षिणे वेदि अन्ते प्रस्तरे निह्नवन्ते दक्षिणान् उत्तानान् पाणीन् कृत्वा सव्यान् नीच एष्टा रायः प्र इषे भगाय इति

तद् यजमान सप्तदशाः ऋत्विजः संमृशन्ति यजमान पञ्चमाः वा महर्त्विजो अन् आधृष्टम् अस्य् अन् आधृष्यम् देवानाम् ओजो अभिशस्ति पाः अन् अभिशस्तेन्यम् इति

यत् आतिथ्यायाः ध्रौवम् आज्यं तत् कंसे चमसे वा पञ्च गृहीतम् तानूनप्त्रं समवद्यत्य् आपतये त्वा गृह्णामि इति एतैर् मन्त्रैः

सुब्रह्मण्यायां यजमानं वाचयति सा असि सुब्रह्मण्ये तस्यास् ते द्यौः पादः

ततः संप्रेष्यत्य् अग्नीन् मदन्त्य् आपा३ इति

अनु मे दीक्षां दीक्षा पतिः मन्यताम् इति यजमानो ऽवमृशति
ये सहस्रम् अराजन्न् आसन् दश शताः उत

ये केसरप्राबन्धायाश् चरम अजाम् अपेचिरन्

एक शतम् ता जनता या भूमिर् व्यधूनुत

सा ब्राह्मणस्य राजन्य तृष्टा एषा गौर् अनाद्या

न शक्नोति निःखिदम् अन्नम् यः ब्रह्मणाम् मल्वः स्वादू अद्मि इति मन्यते

प्रजां हिंसित्वा ब्राह्मणीम् असंभव्यं पराभवन्

यः एनम् हन्ति मृदुम् मन्यमानः देव पीयुः धन कामः न चित्तात् सम् तस्य इन्द्रः हृदये अग्निम् इन्धे

मा ब्राह्मणस्य राजन्य गां जिघत्सो अनाद्याम्

हन्ता अभिशस्ता इन्द्रः तथा तद् वेधसो विदुः

गौर् एव तान् हन्यमाना वैतहव्याꣳ अवातिरत्

आविष्टिता अघ विषा पृदाकूर् इव चर्मणा

स ब्राह्मणस्य गाम् अद्याद् अद्य जीवानि मा श्वः

देव पीयुः चरति मर्त्येषु गर गीर्णः भवत्य् अस्थि भूयान्

निर् वै क्षत्रं नयति हन्ति वर्चो ऽग्निर् इव आरब्धः वि दुनोति सर्वम्

सा ब्राह्मणस्य इषुः घोरा तया विध्यति पीयतः

जिह्वा ज्या भवति कुल्मलम् वाच् नाडीकाः दन्ताः तपसा अभिदिग्धाः

उभे एनम् द्विष्टः नभसी चरन्तम्

इन्द्रः अस्य अभिशस्ति पाः

सोमः हि अस्य दायादः

ते ब्राह्मणस्य गां जग्ध्वा वैतहव्याः पराभवन्

यः ब्राह्मणम् देव बन्धुम् हिनस्ति न स पितृयाणम् अपि एति लोकम्

तीक्ष्ण इषवः ब्राह्मणाः हेतिमन्तः याम् अस्यन्ति शरव्याम् न सा मृषा

इषुर् इव दिग्धा नृपते पृदाकूर् इव गोपते
तस्माद् यो ऽलम् अग्निहोत्राय स्याज् जुहुयात्

बृहत् रथंतराभ्याम् इदम् एति युक्तं यद् भूतं भविष्यच् च अपि सर्वं ताभ्याम् इयाद् अग्नीन् आधाय धीरो दिवा एव अन्यत् जुहुयान् नक्तम् अन्यद् इति

अनेनसम् एनसा सो ऽभिशस्ताद् एनस्वतो वा अपहरात् एनः एक अतिथिम् अप सायं रुणद्धि बिसानि स्तेनो अप सो जहार इति

तस्माद् आहुर् न सायम् अतिथिर् अपरुध्य इति

तद् एषा अभि यज्ञ गाथा गीयते

एते ह वै संवत्सरस्य चक्रे यद् अहर् रात्रे ताभ्याम् एव तत् संवत्सरम् एति स यो अन् उदिते जुहोति यथा एकतस् चक्रेण यायात् तादृक् तद् अथ य उदिते जुहोति यथा उभयतस् चक्रेण यान् क्षिप्रम् अध्वानं समश्नुवीत तादृक् तत्

तद् यद् अदो गाथा भवति

स वा एष एक अतिथिः स एष जुह्वत्सु वसति

राथंतरी वै रात्र्य् अहर् बार्हतम् अग्निर् वै रथंतरम् आदित्यो बृहद् एते ह वा एनं देवते ब्रध्नस्य विष्टपं स्वर्गं लोकं गमयतो य एवं विद्वान् उदिते जुहोति तस्माद् उदिते होतव्यम्

एतत् ह स्म वै तद् विद्वान् नगरी जानश्रुतेय उदित होमिनम् ऐकादशाक्षम् मानुतन्तव्यम् उवाच प्रजायाम् एनं विज्ञाता स्मो यदि विद्वान् वा जुहोत्य् अ विद्वान् वा इति तस्य उ ह ऐकादशाक्षे राष्ट्रम् इव प्रजा बभूव राष्ट्रम् इव ह वा अस्य प्रजा भवति य एवं विद्वान् उदिते जुहोति तस्माद् उदिते होतव्यम्

तद् एषा अभि यज्ञ गाथा गीयते

तां वा एतां देवताम् प्रयतीं सर्वम् इदम् अनुप्रैति यद् इदं किंच एतस्यै हि इदम् देवताया अनुचरं सर्वं यद् इदं किंच सा एषा अनुचरवती देवता

एष ह वै स एक अतिथिः स एष जुह्वत्सु वसत्य् एतां वाव स देवताम् अपरुणद्धि यो ऽलम् अग्निहोत्राय सन् न अग्निहोत्रम् जुहोति तम् एषा देवता अपरोद्धा अपरुणद्धि अस्माच् च लोकाद् अमुष्माच् च उभाभ्याम् यो ऽलम् अग्निहोत्राय सन् न अग्निहोत्रम् जुहोति

यथा ह वा स्थूरिणा एकेन यायाद् अ कृत्वा अन्यत् उपयोजनाय एवं यन्ति ते बहवो जनासः पुरा उदयात् जुह्वति ये ऽग्निहोत्रम् इति
प्र अग्नये प्र इतस् उपदधीत

देवी देव्यां यां जमदग्निर् इति मन्त्र उक्त फलम् जीवी अलाकाभ्याम् अमावास्यायां कृष्ण वसनः कृष्ण भक्षः पुरा काक संपातात् अवनक्षत्रे ऽवसिञ्चति

ग्लौर् इत्य् अ क्षतेन

या ओषधय इति मन्त्र उक्तस्य ओषधीभिः धूपयति

वैश्वानरीभ्यां पायनानि

उभयं च

प्रक्षालयति

द्यौश् च म इत्य् अभ्यज्य अवमार्ष्टि

यस् ते मद इति शमी लून पाप लक्षणयोः शमी शम्याकेन अभ्युद्य वापयति

कीटेन धूपयति

यथा मनो ऽव दिव इत्य् अरिष्टेन

वीहि स्वाम् इत्य् अ ज्ञात अरुः शान्त्युदकेन संप्रोक्ष्य मनसा संपातवता

दन्तरजसा अवदेग्धि

स्तम्ब रजसा

अन्तर् दावे इति समन्तम् अग्नेः कर्ष्वाम् उष्ण पूर्णायाम् जपन् त्रिस् परिक्रम्य पुरोडाशं जुहोति

इदम् इद् वा इत्य् अ क्षतम् मूत्र फेनेन अभ्युद्य

स्थूणायां निकर्षति

अस्थाद् द्यौर् इत्य् अपवातायाः स्वयम् स्रस्तेन गो शृङ्गेण संपातवता जपन्

अपचित आ सुस्रस इति किंस्त्य आदीनि

यां ते रुद्र इति शूलिने शूलम्

अधिशिरः

लोहितलवणं संक्षुद्य अभिनिष्ठीवति

अन्तरिक्षेण इति पक्ष हतम् मन्त्र उक्तम् चङ्क्रमया

प्रक्षिपति
ताभिः परि श्रयामहे ता नो रक्षन्तु सर्वतः

उभयीर् अहम् आयताः पराचीर् अकरं त्वत्

नमस् ते रुद्र अस्यते नमः प्रतिहिताभ्यः

अयस्मयं वर्म कृण्वे द्वारं कृण्वे अयस्मयम्

हिरण्ययीर् म उल्बण्यः षट् सहस्राणि षट् शता

अयस्मयं मे विमितं युष्मद् भिया महत् कृतं

खीलान् अयस्मयान् कृण्वे ते नो रक्षन्तु सर्वतः

बह्व् इदम् अन्यद् विष्टितं तस्य कामं वि विध्यत

बह्व् इदम् अन्यद् विष्टितं तस्य कामं वि विध्यत

नमो विसृज्यमानाभ्यो नमो निपतिताभ्यः
गौदानिकैर् मन्त्रैः कन्याम् अलंकृत्य चतुष्पादे भद्रपीठे प्राङ् आसीनायाः चतस्रो ऽविधवा माता पिता च गुरुः सप्तमस् तां सहस्र छिद्रेण पवित्रेण स्नापयित्वा अहतेन वाससा प्रच्छाद्य स्थालीपाकस्य जुहोति इन्द्राय स्वाहा इन्द्राण्यै स्वाहा कामाय स्वाहा भगाय स्वाहा ह्रियै स्वाहा श्रियै स्वाहा लक्ष्म्यै स्वाहा पुष्ट्यै स्वाहा विश्वावसवे गन्धर्व राजाय स्वाहा इति

प्रतिसखि प्रक्रीडयत्य् एकम् अहर् द्वे वा अहर् रात्रे

नाडीं तूणवं मृदङ्गं पणवं सर्वाणि च वादित्राणि गन्धोदकेन समुपलिप्य कन्या प्रवादयते शुनं वद दुन्दुभे सुप्रजास्त्वाय गोमुख प्रक्रीडयन्तु कन्याः सुमनस्यमानाः सह इन्द्राण्या कृत मङ्गलाः इति
स तपो ऽतप्यत

एतावद् इदं सर्वम्

स इमं लोकम् अजनयद् अन्तरिक्ष लोकम् अमुं लोकम् इति

स एतानि शुक्राणि पुनर् अभ्य् एव अतपत्

अथ प्रजापतिः प्राजिजनिषत

स ऐक्षत हन्त नु प्रतिष्ठां जनयै

तत् ह वै त्रय्यै विद्यायै शुक्रम्

स यो वै त्रयीं विद्यां विदुषो लोकः सो ऽस्य लोको भवति य एवं वेद

ततो याः प्रजाः स्रक्ष्ये ता एतद् एव प्रतिष्ठास्यन्ति न अ प्रतिष्ठिताः चरन्तीः प्रदघिष्यन्त इति

तेभ्यः संतप्तेभ्यस् त्रीण्य् एव शुक्राण्य् उदायन् भूर् इत्य् एव ऋग्वेदात् भुव इति यजुर्वेदात् स्वर् इति सामवेदात्

स एतानि शुक्राणि पुनर् अभ्य् एव अतपत्

तेभ्यः संतप्तेभ्यस् त्रीणि शुक्राण्य् उदायन्न् अग्निः पृथिव्या वायुर् अन्तरिक्षाद् आदित्यो दिवः
अथ उदधिम् कुर्वन्ति

एवं पारायण समाप्तौ अन् अश्नत् पारायणम् अधीत्य एतत् कुर्वन्त्य् उदक अन्ते दूर्वा रोपण उदधि धावन वर्जम्

दक्षिणतः प्राचीनावीती वैशम्पायनाय फलिङ्गवे तित्तिरय उखाय आत्रेयाय पदकाराय कौण्डिण्याय वृत्ति काराय कण्वाय बोधायनाय भरद्वाजाय सूत्रकाराय आपस्तम्बाय सर्वेभ्यः सूत्रकारेभ्य आचार्येभ्यः ऋषिभ्यो वानप्रस्थेभ्य ऊर्ध्वरेतोभ्य एकपत्नीभ्यः च कल्पयामि इति

त्रीन् आदितो ऽनुवाकान् अधीयन्ते काण्ड आदीन् वा सर्वान्

प्रत्येत्य गृहान् ब्राह्मणान् भोजयेद् अपूपैर् धानाभिः सक्तुभिर् ओदनेन इति एवम् एव अद्भिः अहर् अहर् देवान् ऋषीन् पितॄंश् च तर्पयेत् तर्पयेत्

उन्नम्भय पृथिवीम् इति हस्तेन संसर्गास् त्रिर् उद्विध्य आ तमितोर् आजिं धावन्ति
पृथक् श्रोत्रे शब्द उपलब्धौ त्वक् स्पर्शे चक्षुषी रूपे जिह्वा रसने नासिका घ्राणे उपस्थ आनन्दने अपानम् उत्सर्गे बुद्ध्या बुध्यति मनसा संकल्पयति वाचा वदति

अन्योन्य वायु परिपीडित शुक्र द्वैध्यात् द्विधा तनू स्याद् युग्माः प्रजायन्ते

अथ मात्र अशित पीत नाडी सूत्र गतेन प्राण आप्यायते

अथ योनिद्वारं सम्प्राप्तो यन्त्रेण आपीड्यमानः महता दुःखेन जात मात्रः तु वैष्णवेन वायुना संस्पृष्टस् तदा न स्मरति जन्म मरणानि न च कर्म शुभ अशुभम् विन्दति

दर्शन अग्निः रूपाणां दर्शनं करोति

शरीरम् इति कस्मात् अग्नयो ह्य् अत्र श्रियन्ते ज्ञान अग्निः दर्शन अग्निः कोष्ठ अग्निः इति तत्र कोष्ठ अग्निः नाम अशित पीत लेह्य चोष्यम् पचति

तत्र पृथिवी धारणे आपः पिण्डीकरणे तेजः प्रकाशने वायुर् व्यूहने आकाशम् अवकाश प्रदाने

यदि योन्याः प्रमुच्ये ऽहं तत् प्रपद्ये महेश्वरम्

षष् आश्रयम् इति कस्मात् मधुर अम्ल लवण तिक्त कटु कषाय रसान् विन्दति इति षड्ज ऋषभ गान्धार मध्यम पञ्चम धैवत निषादाः च इति इष्ट अनिष्ट शब्द संज्ञाः प्रणिधानाद् दशविधा भवन्ति

यदि योन्याः प्रमुञ्चामि ध्याये ब्रह्म सनातनम्

ऋतु काले सम्प्रयोगाद् एक रात्र उषितम् कललं भवति सप्त रात्र उषितम् बुद्बुदम् अर्ध मास अभ्यन्तरे पिण्डं मास अभ्यन्तरे कठिनं मास द्वयेन शिरः मास त्रयेण पाद प्रदेशः चतुर्थे गुल्फ जठर कटि प्रदेशाः पञ्चमे पृष्ठवंशः षष्ठे मुख नासिका अक्षि श्रोत्राणि सप्तमे जीवेन संयुक्तः अष्टमे सर्व लक्षण सम्पूर्णः

यन् मया परिजनस्य अर्थे कृतं कर्म शुभ अशुभम्

जातश् च एव मृतश् च एव जन्म च एव पुनः पुनः

ज्ञान अग्निः शुभ अशुभम् च कर्म विन्दति

अथ नवमे मासि सर्व लक्षण ज्ञान सम्पूर्णः भवति पूर्व जातिम् स्मरति शुभ अशुभम् च कर्म विन्दति

अहो दुःख उदधौ मग्नो न पश्यामि प्रतिक्रियाम्

परस्परं सौम्य गुण त्वात् षड्विधो रसः रसाच् छोणितं शोणितान् मांसं मांसान् मेदो मेदसः स्नायवः स्नायुभ्यो ऽस्थीनि अस्थिभ्यो मज्जा मज्जातः शुक्रं शुक्र शोणित संयोगात् आवर्तते गर्भो हृदि व्यवस्थां नयति हृदये ऽन्तर् अग्नि स्थाने पित्तं पित्त स्थाने वायुः वायुतो हृदयं प्राजापत्यात् क्रमात्

आहारा विविधा भुक्ताः पीता नानाविधाः स्तनाः

एकाकी तेन दह्ये ऽहं गतास् ते फल भोगिनः

पञ्च आत्मकम् इति कस्मात् पृथिव्य् आपस् तेजो वायुर् आकाशम् इत्य् अस्मिन् पञ्च आत्मके शरीरे का पृथिवी का आपः किं तेजः को वायुः किम् आकाशम्

त्रीणि स्थानानि भवन्ति मुखे आहवनीय उदरे गार्हपत्यो हृदि दक्षिणाग्निः आत्मा यजमानो मनो ब्रह्मा लोभ आदयः पशवो धृतिर् दीक्षा संतोषश् च बुद्धीन्द्रियाणि यज्ञ पात्राणि कर्मेन्द्रियाणि हवींषि शिरः कपालं केशा दर्भाः मुखम् अन्तर्वेदिः चतुष्कपालं शिरः षोडश पार्श्व दन्त पटलानि सप्त उत्तरम् मर्म शतम् स अशीतिकम् संधि शतम् स नवकम् स्नायु शतम् सप्त सिरा शतानि पञ्च मज्जा शतानि अस्थीनि च ह वै त्रीणि शतानि षष्टिः सार्ध चतस्रः रोमाणि कोट्यो हृदयं पलान्य् अष्टौ द्वादश पला जिह्वा पित्त प्रस्थम् कफस्य आढकम् शुक्र कुडवम् मेदः प्रस्थौ द्वाव् अनियतं मूत्र पुरीषम् आहार परिमाणात्

तत्र पञ्च आत्मके शरीरे यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं ता आपः यद् उष्णं तत् तेजः यत् संचरति स वायुः यत् शुषिरम् तद् आकाशम्

यथा देवदत्तस्य द्रव्य आदि विषयाः जायन्ते

अशुभ क्षय कर्तारम् फल मुक्ति _

तं सप्त धातुम् त्रि मलम् द्वि योनिम् चतुर्विध आहार मयम् शरीरम्

पञ्च आत्मकः समर्थः पञ्च आत्मका चेतसा बुद्धिर् गन्ध रस आदि ज्ञान अक्षर अक्षरम् ओंकारं चिन्तयति इति तद् एकाक्षरं ज्ञात्वा अष्टौ प्रकृतयः षोडश विकाराः शरीरे तस्य एव देहिनः

यदि योन्याः प्रमुच्ये ऽहं तत् प्रपद्ये नारायणम्

सप्त धातुकम् इति कस्मात् शुक्लो रक्तः कृष्णो धूम्रः पीतः कपिलः पाण्डुर इति

अशुभ क्षय कर्तारम् फल मुक्ति _
पूर्व योनि सहस्राणि दृष्ट्वा च एव ततो मया

पितू रेतस् अतिरेकात् पुरुषः मातू रेतस् अतिरेकात् स्त्री उभयोर् नपुंसकं व्याकुलित मनसः ऽन्धाः कुब्जा वामना भवन्ति
तरी मन्द्रासु प्रयक्षु वसवश् च अतिष्ठन् वसु धातरः च

द्युमत्तमा सु प्रतीकः स सूनुः तनूनपाद् असुरो भूरि पाणिः

अच्छा अयम् एति शवसा घृता चिद् ईडानो वह्निर् नमसा

देव त्वष्टा रायस् पोषं वि ष्य नाभिम् अस्य

तन् नस् तुरीपम् अद्भुतं पुरुक्षु

द्वारो देवीर् अन्व् अस्य विश्वे व्रतं रक्षन्ति विश्वहा

देवो देवेषु देवः पथो अनक्ति मध्वा घृतेन

मध्वा यज्ञम् नक्षति प्रैणानो नराशंसो अग्निः सु कृत् देवः सविता विश्व वारः

त्मना देवेभ्यो अग्निर् हव्यं शमिता स्वदयतु

दैवा होतार ऊर्ध्वम् अध्वरं नो ऽग्नेर् जिह्वया अभि गृणत गृणता नः सु इष्टये

अग्निः स्रुचो अध्वरेषु प्रयक्षु स यक्षद् अस्य महिमानम् अग्नेः

अग्ने स्वाहा कृणुहि जातवेदः

वनस्पते ऽव सृजा रराणः

ऊर्ध्वा अस्य समिधो भवन्त्य् ऊर्ध्वा शुक्रा शोचींष्य् अग्नेः
समानाय वा एते यज्ञाय समानाय सुकृताय समारभ्य दीक्षन्ते

अमुष्मिन्न् एव एनम् तल् लोके निधुवते

यदि दीक्षितानां प्रमीयेत तं दग्ध्वा अस्थानि उपनह्य अपभज्य सोमं यो ऽस्य नेदिष्ठतमः स्यात् तेन सह दीक्षयित्वा याजयेयुः

मृताम् एव एताभिः त्वचम् अपघ्नते

यम लोकम् एव एनम् गमयन्ति

प्रस्ताव प्रतिहाराभ्याम् वै यजमानो धृतः

पितृ लोकम् एव एनम् गमयन्ति

अर्बुदस्य ऋग्भिः स्तुवते

एताभिर् मृतां त्वचम् अपाहत

पराञ्चम् एव एनम् तद् अमुं लोकं गमयन्ति

तेन एव एनम् निरवदयन्ते

अर्बुदो वै सर्पः

म्रियन्त इव वा एते ये मृताय कुर्वन्ति इति

पराचीषु स्तुवन्ति

यामं साम भवति

तद् आहुर् यन्ति वा एते पथो ये मृताय कुर्वन्ति इति

तिसृषु स्तुवन्ति

तद् यद् अ प्रस्तुतम् अ प्रतिहृतम् साम भवत्य् अमुष्मिन्न् एव एनम् तल् लोके प्रतिष्ठापयन्ति

एतद् अन्यत् कुर्युः

अभ्य् एनम् अमुष्मिन् लोके वायुः पवते
एके पितृ वत्

युव्भ्यः दानम् प्रथमम्

शिष्यान् च एके सगोत्रान् च

भोजयेत् ऊर्ध्वम् त्रिभ्यः गुणवन्तम्

कुण्डाशि सोम विक्रयि अगार दाहि गर द अवकीर्णि गण प्रेष्य अगम्या गामि हिंस्र परिवित्ति परिवेत्तृ पर्याहित पर्याधातृ त्यक्तात्म दुर्वाल कुनखि श्याव दन्त श्वित्रि पौनर्भव कितव अ जप राज प्रेष्य प्रातिरूपिक शूद्रा पति निराकृति किलासि कुसीदि वणिज् शिल्प उपजीवि ज्या वादित्र ताल नृत्य गीत शीलान्

दुर्वाल आदीन् श्राद्धे एकैकस्मिन्

तस्मात् तद् अहम् ब्रह्मचारी च स्यात्

शक्त्याः प्रकर्षेत् गुण संस्कार विधिना अन्नस्य

सद्यस् श्राद्धी शूद्रा तल्प गः तद् पुरीषे मासम् नयति पितॄन्

पङ्क्ति पावनः षडङ्ग विद् त्रिणाचिकेतः त्रिमधुः त्रिसुपर्णः पञ्च अग्निः स्नातकः मन्त्र ब्राह्मण विद् धर्म ज्ञः ब्रह्मदेय अनुसंताने इति

तिल माष व्रीहि यव उदक दानैः मासम् पितरः प्रीणन्ति मत्स्य हरिण रुरु शश कूर्म वराह मेष मांसैः संवत्सराणि गव्य पयस् पायसैः द्वादश वर्षाणि मांसेन कालशाक छाग लोह खड्ग मांसैः मधु मिश्रैः च आनन्त्यम्

न भोजयेत् स्तेन क्लीब पतित नास्तिक तद् वृत्ति वीर ह अग्रेदिधिषु पति स्त्री ग्राम याजक अजा पाल उत्सृष्ट अग्नि मद्यप कुचर कूट साक्षि प्रातिहारिकान् उपपतिः यस्य च पित्रा _ अकामेन विभक्तान्

अमावास्यायाम् पितृभ्यः दद्यात् पञ्चमी प्रभृतिषु _ अपरपक्षस्य यथाश्रद्धम् सर्वस्मिन् _

नव अवरान् भोजयेत् अयुजः यथोत्साहम् _ श्रोत्रियान् वाच् रूप वयस् शील सम्पन्नान्

पुत्र अभावे सपिण्डाः मातृ सपिण्डाः शिष्याः च दद्युः तद् अभावे ऋत्विज् आचार्यौ

अ कृत अन्न श्राद्धे च एवम् च एवम्
अपमित्यम् अप्रतीत्तं यद् अस्मि यमस्य येन बलिना चरामि

इह एव सन्तः प्रति दद्म एनज् जीवा जीवेभ्यो नि हराम एनत्

ये देव यानाः पितृयाणश् च लोकाः सर्वान् पथो अनृणा आ क्षियेम

अपमित्य धान्यं यत् जघास अहम् इदं तद् अग्ने अनृणो भवामि
त्याग आदाने विहाय अस्मात् अहम् आसे यथासुखम्

कुत्र अपि खेदः कायस्य जिह्वा कुत्र अपि खिद्यते

मनः कुत्र अपि तत् त्यक्त्वा पुरुष अर्थे स्थितः सुखम्

संयोग अयोग विरहात् अहम् आसे यथासुखम्

कर्म नैष्कर्म्य निर्बन्ध भावाः देह स्थ योगिनः

सुख आदि रूपाः नियमं भावेष्व् आलोक्य भूरिशः

तिष्ठन् गच्छन् स्वपन् तस्माद् अहम् आसे यथासुखम्

यदा यत् कर्तुम् आयाति तत् कृत्वा आसे यथासुखम्

जनक उवाच

कृतं किम् अपि न एव स्याद् इति संचिन्त्य तत्त्वतः

अकिञ्चन भवम् स्वास्थ्यं कौपीन त्वे ऽपि दुर्लभम्

शुभ अशुभे विहाय अस्मात् अहम् आसे यथासुखम्
तस्माद् यद् अवच्छिद्येरन् यज्ञात् पशुभ्यो ऽवच्छिद्येरन्

तद् यथा वा अदः प्रतिकूलम् उद्यन् प्रावभ्र इव भवति एवम् एव एतत्

अध्वर्युः प्रथमः सर्पति प्राणो यज्ञस्य

तस्माद् यद् अवच्छिद्येरंस् तुरीयेण आत्मनः यातयेयुः

संतताः सर्पन्ति

प्रस्तोता द्वितीयः सर्पति मुखं साम्नः

उद्गाता तृतीयः सर्पति सर्व देवत्यः प्रजापतिः

प्रावभ्रा इव सर्पन्ति

स्वर्गस्य एव लोकस्य संतत्या अ व्यवच्छेदाय

स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्या अन् अपव्याथाय

संतत इव वै स्वर्गो लोकः

तस्माद् यद् अवच्छिद्येरन् प्राणाद् अवच्छिद्येरन् प्रमायुकाः स्युः

प्रतिकूल इव वा इतस् स्वर्गो लोकः

पाङ्क्ताः पशवः

प्राणान् वाव एतत् संतत्य स्वर्गं लोकं सर्पन्ति यद् अन्तर् हविर्धाने ग्रहान् गृहीत्वा बहिष्पवमानं सर्पन्ति

तस्माद् यद् अवच्छिद्येरन् सर्व ज्यानिम् जीयेरन्
नानदं षोﾱअशि साम कर्तव्यम् इत्य् आहुर् इन्द्रो वै वृत्राय वज्रम् उदयच्छत् तम् अस्मै प्राहरत् तम् अभ्यहनत् सो ऽभिहतो व्यनदद् यद् व्यनदत् तन् नानदं साम अभवत् तन् नानदस्य नानद त्वम् अभ्रातृव्यं वा एतद् भ्रातृव्य हा साम यन् नानदम्

गौरिवीतं षोﾱअशि साम कुर्वीत तेजस्कामो ब्रह्मवर्चस कामः तेजो वै ब्रह्मवर्चसं गौरिवीतं तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं विद्वान् गौरिवीतं षोﾱअशि साम कुरुते

अभ्रातृव्यो भ्रातृव्य हा भवति य एवं विद्वान् नानदं षोﾱअशि साम कुरुते

तद् यदि नानदं कुर्युर् अ विहृतः षोﾱअशी शंस्तव्यो अ विहृतासु हि तासु स्तुवते यदि गौरिवीतं विहृतः षोﾱअशी शंस्तव्यो विहृतासु हि तासु स्तुवते
ते स्वर्गम् लोकम् अजयन्

अथ इमानि प्रजापतिः ऋक् पदानि शरीराणि संचित्य अभ्यर्चत्

देवाः वै स्वर्गम् लोकम् आयन्

तम् न शयानाः न आसीनाः न तिष्ठन्तः न धावन्तः न एव केनचन कर्मणा आप्नुवन्

प्र वै इमे साम्ना अगुः इति

तानि आ दिवः प्रकीर्णानि अशेरन्

यत् अभ्यर्चत् ताः एव ऋचः अभवन्

तान् अब्रवीत् साम्ना अनृचेन स्वर्गम् लोकम् प्रयात इति

ते साम्ना अनृचेन स्वर्गम् लोकम् प्रायन्

तस्मात् उ प्रसामि अन्नम् अत्ति
वाच् प्रस्तावः

चक्षुः उद्गीथः

प्राणी भवति

महान् प्रजया पशुभिः भवति

प्राणः निधनम्

ज्योग् जीवति

महा मनाः स्यात्

एतद् गायत्रं प्राणेषु प्रोतम्

महान् कीर्त्या

श्रोत्रम् प्रतिहारः

मनः हिङ्कारः

सर्वम् आयुर् एति
याम् अनग्नौ जुहोति सा अन्धा तया चक्षुर् यजमानस्य मीयते सो ऽन्धंभावुको यजमानो भवति

उद् एनम् उत्तरं नय इति पुरस्ताद्धोम संहताम् पूर्वाम्

एवं पूर्वां पूर्वां संहतां जुहोति

याम् उत्तराम् अग्नेर् आज्य भागस्य जुहोति रक्षः देवत्या सा यां दक्षिणतः सोमस्य पितृ देवत्या सा

यां धूमे जुहोति सा तमसि हूयते सो अ रोचकः यजमानो भवति

वृष्णे बृहते स्वर्विदे अग्नये शुल्कं हरामि त्विषीमते स न स्थिरान् बलवतः कृणोतु ज्योक् च नो जीवातवे दधाति अग्नये स्वाहा इति उत्तर पूर्व अर्धे आग्नेयम् आज्य भागम् जुहोति

यतो यतो ऽवद्यति तद् अनुपूर्वम्

उपस्तीर्य आज्यम् संहताभ्याम् अङ्गुलिभ्यां द्विर् हविषो ऽवद्यति मध्यात् पूर्व अर्धात् च

अवत्तम् अभिघार्य द्विर् हविः प्रत्यभिघारयति

यां परां परां संहतां जुहोति सा अभिक्रमन्ती स वसीयान् यजमानो भवति

एवम् अस्मै क्षत्रम् अग्नीषोमौ इति अग्निषोमीयस्य

यां हुत्वा पूर्वाम् अपरां जुहोति सा अपक्रमन्ती स पापीयान् यजमानो भवति

अन्यत्र सौविष्टकृतात्

यां ज्योतिष्मति जुहोति तया ब्रह्मवर्चसी भवति तस्मात् ज्योतिष्मति होतव्यम्

मध्ये हविः
आ अयम् अगन् संवत्सरः पतिर् एकाष्टके तव

सस्येन सस्यम् उपसंचरन्तो अ रिष्टासः ऋतुना ऋतुम् उप सं चरेम

इषम् ऊर्जं न आभृत्य इडया पशुभिः सह

वसन्तो ग्रीष्मो मधुमन्ति वर्षाः शरद् धेमन्त ऋतवो नो जुषन्ताम्

तेन देवा व्य् अषहन्त शत्रून् हन्ता असुराणाम् अभवच् शची पतिः

तस्मै देवाय हविषा विधेम स उ नः शर्म यच्छतु

पूर्णा दर्वे परा पत सु पूर्णा पुनर् आ पत

एकाष्टका तपसा तप्यमाना जजान गर्भं महिमानम् इन्द्रम्

आ नो गोषु भजन्त्व् आ प्रजायां सु शर्मणि एषां त्रि वरूथे स्याम

सर्वान् यज्ञान् संपृञ्चती इषम् ऊर्जं न आ भर
देवानाम् रेतः वर्षम्

प्रजापतेः रेतः देवाः

वाचः रेतः कर्म

मनसः रेतः वाच्

यत् हि इरा मयः तस्मात् हिरण्मयः

हिरण्मयः ह वै अमुष्मिन् लोके सम्भवति हिरण्मयः सर्वेभ्यः भूतेभ्यः ददृशे यः एवम् वेद

रेतसः रेतः प्रजाः

ओषधीनाम् रेतः अन्नम्

वर्षस्य रेतः ओषधयः

तत् इदम् कर्म कृतम् अयम् पुरुषः ब्रह्मणः लोकः

अथ अतस् रेतसः सृष्टिः

अन्नस्य रेतः रेतः

सः इरा मयः

हृदयस्य रेतः मनः
अथ एताम् सहस्रतमीम् उत्तरेण आग्नीध्रम् पर्याणीय आहवनीयस्य अन्ते द्रोणकलशम् अवघ्रापयेद् आजिघ्र कलशं महि उरु धारा पयस्वति आ त्वा विशन्त्व् इन्दवः समुद्रम् इव सिन्धवः

अथ अस्यै उपोत्थाय नामभिर् दक्षिणं कर्णम् आजपति इडे रन्ते ऽदिते सरस्वति प्रिये प्रेयसि महि विश्रुति एतानि ते अघ्निये नामानि सु कृतम् मा देवेषु ब्रूताद् इति

देवेभ्य एव एनम् आवेदयत्य् अन्व् एनं देवा बुध्यन्ते इति ब्राह्मणम्

स तया सह आग्नीध्रम् परेत्य पुरस्तात् प्रतीच्यां तिष्ठन्त्यां जुहोत्य् उभा जिग्यथुर् न पराजयेथे न पराजिग्ये कतरश् चन एनोः

सा मा सहस्र आभज प्रजया पशुभिः सह पुनर् मा आविशतात् रयिर् इति

सहस्रस्य एव एनाम् मात्रां करोति इति ब्राह्मणम्

अथ अस्यै रूपाणि जुहोत्य् अञ्ज्येतायै स्वाहा कृष्णायै स्वाहा श्वेतायै स्वाहा इति

तया सह आग्नीध्रम् परेत्य पुरस्तात् प्रतीच्यां तिष्ठन्त्यां जुहुयाद् इति

प्रजया एव एनम् पशुभी रय्या समर्धयति प्रजावान् पशुमान् रयिमान् भवति य एवं वेद इति ब्राह्मणम्

साहस्रीम् एव एनाम् करोति

अथ वै भवति
किंचिद् रस विपाकाभ्याम् दोषं हन्ति करोति च

इति

कटुका अपि शुण्ठी स्नेह औष्ण्य स्वादु पाकतया वातं जयति पिप्पली च लशुनो ऽपि स्नेह औष्ण्य गौरवैः पलाण्डुश् च

आमलकं पित्तं शीत वीर्य त्वात् स्वादु पाकितया च कफं रौक्ष्याल् लाघवाच् च शैत्य रौक्ष्य लाघवैः तु न वातम्

किंचिद् अपरं किंचन इति त्रयं कर्तृ कर्म विशेषणम्

तत् यथा क्षीर मदिरा मरिच आदीनाम्

गुण अन्तरेण रसाद् व्यतिरिक्तेन गुरु आदिना गुणेन

एवम् अम्लस्य अम्लः कटुकस्य कटुकः

एतत् च उदाहृतम् संग्रहे तत्र यत् मधुरम् रस विपाकयोः शीत वीर्यम् च द्रव्यं यत् च अम्लम् तयोः उष्ण वीर्यम् च यत् वा कटुकं तेषां यथास्वं रस आदिभ्यः प्रायो गुणान् दोष कोपन शमन त्वम् च विद्यात्

त्रयाणां पाकानां लक्षणम् आह रसैर् इति

कषाय तिक्तम् महत् पञ्चमूलं वातं जयति न तु पित्तम् उष्ण वीर्य त्वात्

यथा मधु मधुरं श्लेष्माणं शमयति कटु विपाकितया सकषाय त्वात् रौक्ष्यात् च वातं जनयति शीत वीर्य त्वात् च

तथा यवो ऽपि

तथा च सुश्रुतः तद् द्रव्यम् आत्मना किंचित् किंचिद् वीर्येण सेवितम्

कपित्थं तु रौक्ष्यात् कफं पित्तं च शीत वीर्य त्वात्

तथा तैलं कटु विपाकितया च विपाकत एव बद्ध विष् मूत्रम्

इति

स तु स्नेह गौरवाभ्याम् जनयति श्लेष्माणम् वृद्धं च मूलकं स्वादु पाकतया

तेन पलाण्डुस् तत् उष्णैः न्यूनः इति आदि प्रयोगाः उपपन्नाः

तिक्ता अपि व्याघ्री विशल्या अर्क वारुण्यः उष्ण वीर्य त्वात् पित्तं जनयन्ति

आनूप औदक पिशितम् शीतम् अपि पित्तं करोति उष्ण वीर्य त्वात्

एतत् एव रस आदीनाम् अपि गुण त्वम् ज्ञापयति

रस आदि संकरेण त्व् अन्यथात्वम्

लवणं सैन्धवं स्वादु पाकतया पित्तं जयति लाघवात् कफम्

इत्य् एतन् निदर्शन मात्रम् उक्तम्

द्रव्य आदीनाम् पृथक् प्रयोजक त्वम् आह तत्र द्रव्यम् इति
तेषु तथा एव समन्वारब्धेष्व् आहवनीये स्रुव आहुतिम् जुहोति

तथा एषः आग्नीध्र आग्नीध्रीयाद् धिष्णियाद् अनुपूर्वं धिष्णियेष्व् अङ्गारान् विहरति

यथावेदम् इतरे जुह्वति

तथा उन्नेतर् इत्य् आह प्राञ्चं राजानं पूतभृतम् अभि संपवयताद् दशाभिर् आधवनीयं मृष्ट्वा न्युब्जताद् इति

तथा उपाकरणम् जपति वायुर् हिंकर्ता इति

अथ प्रदक्षिणम् आवृत्य सदो ऽभि पवमानं सर्पन्ति

उद्द्रुते साम्नि संप्रैषम् आह अग्नीध् अग्नीन् विहर बर्हि स्तृणाहि पुरोडाशां अलंकुरु प्रतिप्रस्थातर् दधिघर्माय दध्य् आहर इति

अथ उपरिष्टात् आग्रयणम् आनीय अधस्तात् उपगृह्णाति

इन्द्राय त्वा इति आधवनीयम्

तथा अवकाशैः चरति

तथा सदसि यथायतनम् उपविशन्ति

आयुष्मन्तः प्रियम् एषां वदन्तो वयं देवानां सुमतौ स्याम स्वाहा इति एतया अध्वर्यू जुहुतः

तथा पुरस्तात् प्रत्यङ्ङ् आसीनो विहृतान् धिष्णियान् व्याघारयति

तथा अ रिक्ते पूतभृति पवमानस्य ग्रहान् गृह्णात्य् उपयाम गृहीतः असि इन्द्राय त्वा इति द्रोणकलशम् अभिमृशति

पूर्वया द्वारा हविर्धानं प्रपाद्य तथा समस्तं राजानम् उपतिष्ठते

तस्य अष्टम्याम् प्रस्तुतायां वाचयति सुपर्णो ऽसि त्रिष्टुभ् छन्दाः अनु त्वा आरभे स्वस्ति मा संपारय इति

तथा उक्थ्यम् गृह्णाति

अत्र चतुर्होतारं व्याचष्टे

तथा अपः उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय उपनिःसर्पति

स तथा करोति

तथा उद्गात्रे वा प्रस्तोत्रे वा बर्हिषी प्रयच्छत्य् ऋक् सामयोः उपस्तरणम् असि मिथुनस्य प्रजात्या इति वा तूष्णीं वा

मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानम् इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोमम् इति द्वाभ्याम्

उक्थ्येन राजानं परिदधाति

तथा उन्नेतारम् आह अ रिक्तम् पूतभृतं कुरु पवमानस्य ग्रहान् ग्रहीष्यामि इति

विश्वे देवा मरुत इन्द्रो अस्मान् अस्मिन् द्वितीये सवने न जह्युः

तं तथा एव त्रिर् अभिहिङ्कृत्य परिमृज्य सादयति

तथा उपर्यर्धे द्रोणकलशे परिप्लु पात्रं प्रास्य द्रप्सान् अनुमन्त्रयते द्रप्सश् चस्कन्द यस् ते द्रप्सो यो द्रप्सो यस् ते द्रप्स इति

तथा सांकाशिनेन पथा पृष्ठ्यां स्तृणाति संततां गार्हपत्याद् आ आहवनीयात्

तथा उत्तरस्य हविर्धानस्य चुबुके प्रचरणीं सादयति
साम एव भगवन्त इति ह उवाच

आत्मा वा एष तस्य साम्नो यद् वयं साम उपास्महे इति

तं ह उवाच आजानासि सौम्य गौतम यद् इदं वयं चैकितानेयाः साम एव उपास्महे

यत् पृथिव्यां तद् वेत्था३ इति

प्रतिष्ठा वा एषा तस्य साम्नो यद् वयं साम उपास्महे इति

व्याप्तिर् वा एषा तस्य साम्नो यद् वयं साम उपास्महे इति

यद् अप्सु तद् वेत्था३ इति

यद् अन्तरिक्षे तद् वेत्था३ इति

कां त्वं देवताम् उपास्स इति

यद् दिक्षु तद् वेत्था३ इति

आरुणिर् ह वासिष्ठं चैकितानेयम् ब्रह्मचर्यम् उपेयाय

यद् दिवि तद् वेत्था३ इति

विभूतिर् वा एषा तस्य साम्नो यद् वयं साम उपास्महे इति
इह एव त्वम् अजस्र एध्य् अग्ने

अस्मै क्षत्राणि धारयन्तम् अग्ने युनज्मि त्वा ब्रह्मणा दैव्येन

वि ते मुञ्चामि रशनां वि योक्त्रं वि नियोजनम्

दीदिह्य् अस्मभ्यं द्रविणा इह भद्रं प्र इमम् वोचो हविः दाम् देवतासु
एवम् एव उत्तरम् गोदानं वापयते

येन पूषा बृहस्पतेर् अग्नेर् इन्द्रस्य च आयुषे ऽवपत् तेन ते वपामि असौ दीर्घ आयु त्वाय वर्चस इति

अथ अस्य सांवत्सरिकस्य चौडं कुर्वन्ति यथर्षि यथोपज्ञं वा

अथ एनम् गोमय पिण्डम् गोष्ठ उदक अन्ते उदुम्बर मूले दर्भ स्तम्बे वा निदधाति

ओषधे त्रायस्व एनम् स्वधिते मा एनम् हिंसीः इति लोहित आयसम् क्षुरं तिर्यञ्चं निधाय प्रवपति

अपरेण अग्निम् गोमय पिण्डम् सर्व बीजानि इति उपनियम्य सर्व बीजानाम् अग्रं गोमय पिण्डे न्युप्य शीत उष्णाः अपः समानीय ताभिर् अस्य दक्षिणं गोदानम् उनत्त्य् आप उन्दन्तु जीवसे दीर्घ आयु त्वाय वर्चस इति

उत्तमां हुत्वा गुरवे वरं ददाति

यद् ऋषीणां त्रि आयुषम् जमदग्नेः कश्यपस्य त्रि आयुषम्

अथ एनम् स्नातम् अलंकुर्वन्ति

यद् देवानां त्रि आयुषम् तन् मे ऽस्तु त्रि आयुषम्

त्रेण्या शलल्या विनीय त्रीणि दर्भ पुञ्जीलानि ऊर्ध्व अग्राणि उपनियच्छति

अथ अन्नम् संस्कृत्य ब्राह्मणान् भोजयित्वा आशिषः वाचयित्वा अन्तरागारे ऽग्निम् उपसमाधाय जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृत इति हुत्वा एताः आहुतीर् जुहोति पूर्णा पश्चाद् इमं मे वरुण तत् त्वा यामि त्वं नो अग्ने स त्वं नो अग्ने त्वम् अग्ने ऽयास्य् अन् अभिशस्तीः च यद् अस्य कर्मणो ऽत्यरीरिचं प्रजापत इति
यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मस् तस्य त्वं प्राणेन आ प्यायस्व

यं देवा अंशुम् आप्याययन्ति यम् अक्षितम् अक्षिता भक्षयन्ति

दर्शो ऽसि दर्शतो ऽसि समग्रो ऽसि समन्तः

पूर्व अपरम् चरतो मायया एतौ शिशू क्रीडन्तौ परि यातो ऽर्णवम्

अनूनम् दर्श मा कृधि प्रजया च धनेन च

नवः नवः भवसि जायमानो ऽह्नां केतुर् उषसाम् एष्य् अग्रम्

विश्वा अन्यः भुवना विचष्ट ऋतूंर् अन्यो विदधज् जायसे नवः

तेन अस्मान् इन्द्रो वरुणो बृहस्पतिर् आ प्याययन्तु भुवनस्य गोपाः

भागं देवेभ्यो वि दधास्य् आयन् प्र चन्द्रमस् तिरसे दीर्घम् आयुः

आ वयं प्यासिषीमहि गोभिर् अश्वैः प्रजया पशुभिर् गृहैर् धनेन