tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सुर विद्विष् क्षपणैः उदायुधैर् भुज दण्डैः उपपन्नम् अष्टभिः

श्यामो हिरण्य रशनः अर्क किरीट जुष्टः नील अलक भ्रमर मण्डित कुण्डल आस्यः

तदा स्व प्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश

भूयान् अनुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस् त्वया मयि भृतो यद् अपि प्रलब्धः

क्षमाप्य एवम् स मीढ्वांसं ब्रह्मणा च अनुमन्त्रितः

उदवस्य सह ऋत्विग्भिः सस्नाव् अवभृथं ततः

भगवान् स्वेन भागेन सर्व आत्मा सर्व भाग भुज्

क्रीडा भाण्डम् विश्वम् इदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस् ते करवाम

अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यद् आत्मना चरसि हि कर्म न अज्यसे

धर्म उपलक्षणम् इदं त्रिवृद् अध्वर आख्यम् ज्ञातं यद् अर्थम् अधिदैवम् अदो व्यवस्थाः

यथामति गृणन्ति स्म कृत अनुग्रह विग्रहम्

यदि रचित धियम् मा अविद्य लोकः ऽपविद्धं जपति न गणये तत् त्वद् पर अनुग्रहेण

इदम् अप्य् अच्युत विश्व भावनम् वपुर् आनन्द करम् मनः दृशाम्

मित्रस्य चक्षुषा ईक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भगः

योगेश्वरा ऊचुः

अयं त्वद् कथा मृष्ट पीयूष नद्याम् मनः वारणः क्लेश दाव अग्नि दग्धः

शिव अवलोकात् अभवत् शरद् ह्रदः इव अमलः

यन् मायया गहनया अपहृत आत्म बोधाः ब्रह्म आदयः तनुभृतस् तमसि स्वपन्तः

दृष्टः किं नो असद्ग्रहैस् त्वं प्रत्यक् द्रष्टा दृश्यते येन विश्वम्

शशंस निर्व्यलीकेन भावेन ईशम् प्रजापतिः

लोकपाला ऊचुः

तृषा आर्तः ऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्म सम्पन्न वत् नः

इत्य् अजेन अनुनीतेन भवेन परितुष्यता

अप्य् अर्वाक् वृत्तयः यस्य त्व् आत्मभुवा आदयः

त्रयाणाम् एक भावानाम् यो न पश्यति वै भिदाम्

अहं ब्रह्मा च शर्वश् च जगतः कारणं परम्

स्वागतं ते प्रसीद ईश तुभ्यं नमः श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि नः

ज्ञानस्य च अर्थस्य गुणस्य च आश्रयः माया मयात् व्यतिरिक्तो मतस् त्वम्

पुरोडाशं निरवपन् वीर संसर्ग शुद्धये

ब्रह्म रुद्रौ च भूतानि भेदेन अज्ञः ऽनुपश्यति

मैत्रेय उवाच

दक्षो गृहीत अर्हण सादन उत्तमम् यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम्

न अघम् प्रजा ईश बालानां वर्णये न अनुचिन्तये

क्षिप्तो ऽप्य् असत् विषय लालसः आत्म मोहम् युष्मत् कथा अमृत निषेवकः उद्व्युदस्येत्

कर्मणा उदवसानेन सोमपान् इतरान् अपि

पार्श्व भ्रमत् व्यजन चामर राजहंसः श्वेत आतपत्र शशिना उपरि रज्यमानः

तम् एव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिम् अम्बिका

ऋत्विज ऊचुः

स प्रसीद त्वम् अस्माकम् आकाङ्क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्ट सत् कर्मणाम्

संदधुः कस्य कायेन सवनीयपशोः शिरः

पारक्य बुद्धिम् कुरुते एवं भूतेषु मद् परः

देवाः प्रकृत सर्व अङ्गाः ये म उच्छेषणं ददुः

न आत्मन् श्रितम् तव विदन्त्य् अधुना अपि तत्त्वं सो ऽयं प्रसीदतु भवान् प्रणत आत्म बन्धुः

जगत् उद्भव स्थिति लयेषु दैवतो बहु भिद्यमान गुणया आत्म मायया

ततो मीढ्वांसम् आमन्त्र्य शुनासीराः सह ऋषिभिः

सुनन्द नन्द आदि अनुगैः वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयतः कृत अञ्जलिः

भव स्तवाय कृत धीः न अशक्नोत् अनुरागतः

तद् तेजसा हत रुचः सन्न जिह्वाः स साध्वसाः

देवा ऊचुः

रुद्रं च स्वेन भागेन ह्य् उपाधावत् समाहितः

अग्निर् उवाच

पुरा कल्प अपाये स्व कृतम् उदरीकृत्य विकृतं त्वम् एव आद्यः तस्मिन् सलिल उरग इन्द्र अधिशयने

प्रजापतेर् दग्ध शीर्ष्णः भवत्व् अज मुखम् शिरः

इन्द्र उवाच

यत् तेजसा अहम् सु समिद्ध तेजाः हव्यं वहे सु अध्वरे आज्य सिक्तम्

कृच्छ्रात् संस्तभ्य च मनः प्रेम विह्वलितः सुधीः

दक्ष उवाच

संधीयमाने शिरसि दक्षो रुद्र अभिवीक्षितः

तं नस् त्वं शव शयन आभ शान्त मेधम् यज्ञात्मन् नलिन रुचा दृशा पुनीहि

ब्रह्मा उवाच

प्रेयान् न ते ऽन्यो ऽस्त्य् अमुतस् त्वयि प्रभो विश्वात्मन् ईक्षेत् न पृथग् य आत्मनः

मैत्रेय उवाच

मैत्रेय उवाच

सर्व भूत आत्मनाम् ब्रह्मन् स शान्तिम् अधिगच्छति

औत्कण्ठ्याद् बाष्प कलया संपरेतां सुतां स्मरन्
वक्षस्य् अधिश्रित वधूः वनमाल्य् उदार हास अवलोक कलया रमयंश् च विश्वम्

श्रुतं भागवतात् शिष्यात् उद्धवान् मे बृहस्पतेः

एतद् भगवतः शम्भोः कर्म दक्ष अध्वर द्रुहः

श्री भगवान् उवाच

तम् उपागतम् आलक्ष्य सर्वे सुर गण आदयः

तस्मा अप्य् अनुभावेन स्वेन एव अवाप्त राधसे

यो ऽसौ मया अविदित तत्त्व दृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्ति विशिखैः विगणय्य तन् माम्

अध्वर्युणा आत्त हविषा यजमानो विशाम् पते

स्तूयमानो नदत् लीलया योगिभिर् व्युज्जहर्थ त्रयी गात्र यज्ञक्रतुः

धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास् ते दिवं ययुः

मूर्ध्ना धृत अञ्जलि पुटाः उपतस्थुर् अधोक्षजम्

सिद्धा ऊचुः

रुद्र उवाच

यज्ञो ऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्तः पशुपतिना अद्य दक्ष कोपात्

यथा पुमान् न स्व अङ्गेषु शिरः पाणि आदिषु क्वचित्

इदं पवित्रं परम् ईश चेष्टितम् यशस्यम् आयुष्यम् अघ ओघ मर्षणम्

यो नित्यदा आकर्ण्य नरो ऽनुकीर्तयेद् धुनोत्य् अघं कौरव भक्ति भावतः

प्रणेमुः सहसा उत्थाय ब्रह्म इन्द्र त्र्यक्ष नायकाः

पुमान् शेषे सिद्धैर् हृदि विमृशित अध्यात्म पदविः स एव अद्य अक्ष्णोः यः पथि चरसि भृत्यान् अवसि नः

कर्म संतानयामास स उपाध्याय ऋत्विज् आदिभिः

विद्याधरा ऊचुः

तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभिः सु इष्टम् यजुर्भिः प्रणतो ऽस्मि यज्ञम्

दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इव अनघ

अभ्यधायि महा बाहो प्रहस्य श्रूयताम् इति

विद्या तपः व्रत धरान् मुखतः स्म विप्रान् ब्रह्म आत्म तत्त्वम् अवितुं प्रथमं त्वम्

त्वद् मायया अर्थम् अभिपद्य कलेवरे ऽस्मिन् कृत्वा मम अहम् इति दुर्मतिर् उत्पथैः स्वैः

पूषा तु यजमानस्य दद्भिर् जक्षतु पिष्ट भुज्

परितुष्ट आत्मभिः तात साधु साध्व् इत्य् अथ अब्रुवन्

भृगुर् उवाच

आत्म मायाम् समाविश्य सो ऽहं गुण मयीम् द्विज

तत्त्वं न ते वयम् अनञ्जन रुद्र शापात् कर्मणि अवग्रह धियः भगवन् विदामः

मैत्रेय उवाच

निर्गुणाय च यद् काष्ठाम् न अहम् वेद अपरे ऽपि च

त्वं पुरा गां रसाया महा सूकरः दंष्ट्रया पद्मिनीं वारण इन्द्रः यथा

उत्पत्ति अध्वनि अशरण उरु क्लेश दुर्गे अन्तक उग्र व्याल अन्विष्टे विषय मृग तृषि आत्म गेह उरु भारः

ब्रह्मा उवाच

द्वन्द्व श्वभ्रे खल मृग भये शोक दावे अज्ञ सार्थः पाद ओकः ते शरण द कदा याति काम उपसृष्टः

विधाय कार्त्स्न्येन च तद् यद् आह भगवान् भवः

ऋषय ऊचुः

एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्व कलेवरम्

मैत्रेय उवाच

जज्ञे हिमवतः क्षेत्रे मेनायाम् इति शुश्रुम

भूयस् तद् देवयजनं स मीढ्वत् वेधसः ययुः

एवं भगवत् आदिष्टः प्रजापति पतिः हरिम्

वैष्णवं यज्ञ सन्तत्यै त्रि कपालम् द्विजोत्तमाः

त्वं क्रतुस् त्वं हविस् त्वं हुताशः स्वयं त्वं हि मन्त्रः समिध् दर्भ पात्राणि च

तव वर द वर अङ्घ्रौ आशिषा इह अखिल अर्थे ह्य् अपि मुनिभिर् अ सक्तैः आदरेण अर्हणीये

सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रिया उचिताम्

न एतत् स्व रूपम् भवतो ऽसौ पदार्थ भेद ग्रहैः पुरुषो यावद् ईक्षेत्

तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टम उदितम्

न ब्रह्म बन्धुषु च वां भगवन्न् अवज्ञा तुभ्यं हरेश् च कुत एव धृत व्रतेषु

माया ह्य् एषा भवदीया हि भूमन् यस् त्वं षष्ठः पञ्चभिर् भासि भूतैः

आत्म ईश्वरः उपद्रष्टा स्वयंदृग् अविशेषणः

धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूत् हरिः

तदा वृषध्वज द्वेष कलिल आत्मा प्रजापतिः

अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवान् उभयतो ऽयजत्

नमस् ते श्रित सत्त्वाय धर्म आदीनाम् च सूतये

त्वं सदस्य ऋत्विजः दम्पती देवता अग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः

अथ अपि भक्त्या ईश तया उपधावताम् अनन्य वृत्त्या अनुगृहाण वत्सल

विभूतये यत उपसेदुर् ईश्वरीं न मन्यते स्वयम् अनुवर्ततीं भवान्

शुद्धं स्व धाम्नि उपरत अखिल बुद्धि अवस्थम् चित् मात्रम् एकम् अभयं प्रतिषिध्य मायाम्

त्वाम् ऋते ऽधीश न अङ्गैः मखः शोभते शीर्ष हीनः कबन्धो यथा पुरुषः

उवाच
तस्मिन् ब्रह्मण्य् अद्वितीये केवले परमात्मनि

तिष्ठंस् तया एव पुरुष त्वम् उपेत्य तस्याम् आस्ते भवान् अपरिशुद्ध इव आत्मतन्त्रः
खर्जूराणि मधूकानि मृद्वीकाम् अजडा फलम्

पक्त्वा पूपलिकाः खादेत् वारुणी मण्डपः नरः

आसिक्त क्षीरम् आपूर्णम् अशुष्कं शुद्ध षष्टिकम्

शर्करा मधु संयुक्तम् प्रयुञ्जानो वृषायते

युक्तं षष्टिक चूर्णेन सर्पिषा अभिनवेन च

शेफसा वाजि वत् याति यावदिच्छं स्त्रियो नरः

गोधूमानां च चूर्णानि यैः स सान्द्रीभवेत् रसः

आत्मगुप्ता फलम् माषान् खर्जूराणि शतावरीम्

सिद्धं घृत अवशेषम् तत् शर्करा क्षौद्र पादिकम्

एतैः प्रयोगैः विधिवत् वपुष्मान् वीर्य उपपन्नः बल वर्ण युक्तः

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

पल उन्मितानि मतिमान् साधयेत् सलिल आढके

वृष्यं बल्यं च वर्ण्यं च कण्ठ्यं बृंहणम् उत्तमम्

सशर्करेण संयोग एष वृष्यः परं स्मृतः

तत् पाययेत् सक्षौद्रं षष्टिक अन्नम् च भोजयेत्

ऋद्ध्या ऋषभक काकोली श्वदंष्ट्रा मधुकस्य च

संयुक्तं मात्रया वैद्यः साधयेत् तत्र च आवपेत्

शृङ्गाटकानि मृद्वीकां साधयेत् प्रसृत उन्मितम्

पश्यति अपत्यम् विपुलं वृद्धो अपि आत्मजम् अक्षयम्

आसिक्तक्षीरिके पादे ये योगाः परिकीर्तिताः

सान्द्रीभूतं च कुर्यात् प्रभूत मधु शर्करम्

क्षीर शेषेण तेन अद्यात् घृत आढ्यम् षष्टिक ओदनम्

पिबेत् मात्राम् रसालायाः तम् भुक्त्वा षष्टिक ओदनम्

चन्द्र अंशु कल्पम् पयसा घृत आढ्यम् षष्टिक ओदनम्

यत् यत् च किंचिन् मनसः प्रियं स्यात् रम्याः वनान्ताः पुलिनानि शैलाः

नरः अपत्यम् सु विपुलम् युवा इव च स हृष्यति

षष्टिकानां च चूर्णानि चूर्णं गोधूमकस्य च

इति अग्निवेश कृते तन्त्रे चरक प्रतिसंस्कृते चिकित्सा स्थाने वाजीकरण अध्याये आसिक्तक्षीरिको नाम वाजीकरण पादः द्वितीयः

ता यथाग्नि प्रयुञ्जानः क्षीर मांस रस अशनः

वर्ण स्वर बल उपेतः पुमान् तेन वृषायते

एषां प्रयोगात् भक्ष्याणाम् स्तब्धेन आपूर्ण रेतसा

चटकानां स हंसानाम् दक्षाणां शिखिनां तथा

युक्त्या युक्तं ससूक्ष्मैलं नवे कुम्भे शुचौ पटे

इष्टाः स्त्रियो भूषण गन्ध माल्यम् प्रिया वयस्याः च तत् अत्र योग्यम्

शतावर्या विदार्याः च द्राक्षा खर्जूरयोः अपि

जीवक ऋषभकौ मेदां जीवन्तीं श्रावणा द्वयम्

शिशुमारस्य नक्रस्य भिषज् शुक्राणि संहरेत्

शर्करा क्षौद्र मरिचैः तुगाक्षीर्या च बुद्धिमान्

बीजानाम् आत्मगुप्तायाः धान्यमाष रसेण च

अथ अतस् आसिक्तक्षीरिकं वाजीकरण पादम् व्याख्यास्यामः

हर्ष अन्वितः वाजि वत् अष्ट वर्षः भवेत् समर्थः च वर अङ्गनासु

उदूखले समापोथ्य पीडयेत् क्षीर मर्दितम्

बलायाः शूर्पपर्ण्याः च जीवन्त्या जीवकस्य च

तप्ते सर्पिषि नक्र अण्डम् ताम्रचूड अण्ड मिश्रितम्

गव्यं सर्पिर् वराहस्य कुलिङ्गस्य वसाम् अपि

शृङ्गाटकं विदारीं च नवं सर्पिः पयो जलम्

शुद्धेन वाससा पूतं योजयेत् प्रसृतैस् त्रिभिः

तेन पाद अवशेषेण क्षीर प्रस्थम् विपाचयेत्

जरा परीतः अपि अबलः योगेन अनेन विन्दति

एभिः पूपलिकाः कार्याः शष्कुल्यो वर्तिकाः तथा

दध्नः सरं शरद् चन्द्र संनिभम् दोष वर्जितम्

तुगाक्षीर्याः समाषाणां शालीनां षष्टिकस्य च

य इच्छेत् अश्व वत् गन्तुं प्रसेक्तुं गज वत् च यः

पूपा धानाश् च विविधा भक्ष्याः च अन्ये पृथग्विधाः

शर्करायाः तुगाक्षीर्याः सर्पिषो ऽभिनवस्य च

गृहीत्वा तं रसं पूतं गव्येन पयसा सह
जगतीं वै स छन्दसां जयत्य् आदित्यान् देवान् देवानाम्

ते जगतीम् अन्वायत्ताः

तेभ्यो जगत्य् आदित्येभ्यो देवेभ्य एकैकेन अक्षरेण कामान् निकामान् दुहे

अष्टाचत्वारिंशद् आदित्या देवाः

अष्टाचत्वारिंशत् अक्षरा वै जगती

एवम् अस्मै जुह्वते दुहे
आप्त इष्टकम् एव एनम् चिनुत ऋध्नोति

द्वौ द्वौ ह्य् ऋतवः

अथ एताः विश्वज्योतिषः

नाना प्रभृतयः भवन्ति समान उदर्काः

प्राजापत्यो ऽश्वः

सवनेष्व् एव एनम् चिनुते

स्व एव एनाः योना उपदधाति शान्त्या अन् उद्दाहाय

लोकं पृण छिद्रं पृण इति

ऋतुभ्यो वा एता देवा निरमिमत

स्वयमातृण्णा भवति प्राणानाम् उत्सृष्ट्यै स्वर्गस्य लोकस्य अनुक्शात्यै

शिथिलम् इव अन्तरिक्षम्

अन्तरिक्षम् इव वा एषा या मध्यमा चितिः

आधिपत्यम् एव एताभिः गच्छति

स तनूः एव एतत् वैश्वानरश् चीयते

अवकाम् उपधाय इष्टकाम् उपदधाति

आयुस् स्वयमातृण्णा

प्राणम् एव प्रथमया दाधार व्यानं द्वितीयया अपानम् तृतीयया

द्वे द्वे उपदधाति

वाग् वा अनुष्टुप्

अधिपतिवतीर् भवन्ति

अथ एषा विकर्णी

एता वै देवता ज्योतिष्मतीः

वायुमती

प्राणो वै वायुः

त्रिष्व् आ रोचने दिव इति त्रीणि सवनानि

ओजसा एव एनम् वीर्येण चिनुते

अन्नम् एव अवरुन्द्धे

अथ उ सीद ध्रुवा त्वम् इति दृंहत्य् एव एनाम्

आयोस् त्वा सदने सादयामि इति

ऋतव्या उपदधात्य् ऋतूनां विधृत्यै

तद् ऋतव्यानाम् ऋतव्या त्वम्

यद् एव अस्य ऊनम् यच् छिद्रं तद् आपूरयति

ताभिर् एव स्वर्गं लोकम् एति

चतस्रो मध्यमायां चित्याम् उपदधाति

प्राणो वा अनुष्टुप्

सर्वे ऽस्मा इमे लोका ज्योतिष्मन्तो भवन्ति

यन् न एवम् चिनुयात् प्रियया एनम् तन्वा व्यर्धयेत्

आयन्तम् आयन्तम् ऋतुं प्रतितिष्ठति य एवं विद्वान् एता उपधत्ते

इन्द्र अग्नी त्वा बृहस्पतिर् इत्य् ओजो वै वीर्यम् इन्द्र अग्नी

दिक्ष्व् एव प्रतितिष्ठति

अग्नेर् वा एषा वैश्वानरस्य योनिर् यद् अवका

अग्निर् एव अस्य अस्मिन् लोके ज्योतिर् भवति वायुर् अन्तरिक्षे सूर्यो दिवि

यद् अश्वम् उपघ्रापयति प्रजापतिना एव एनम् चिनुते

तस्माद् आयुः प्राणानाम् उत्तमम्

आयुर् एव उत्तमम् दधाति

सोमं श्रीणन्ति पृश्नय इत्य् अन्नं पृश्नी

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

संवत्सरम् उख्यम् भृत्वा अग्निम् चिन्वीत

एता वै देवतास् स्वर्ग्याः

चतस्रो दिशः

यद् विकर्णी देवानाम् एव एनम् विक्रान्तिम् अनु विक्रमयति
पश्च पश्चा च छन्दसि

था हेतौ च छन्दसि

उत्तराच् च

वृकाट् टेण्यण्

पूरणाद् भागे तीयाद् अन्

वत्स उक्ष अश्व ऋषभेभ्यः च तनु त्वे

कर्क लोहितात् ईकक्

दानीं च

इदमो र्हिल्

इतराभ्यो ऽपि दृश्यन्ते

पञ्चम्यास् तसिल्

दक्षिणाद् आच्

आयुध जीवि सङ्घात् ञ्यड् वाहीकेष्व् अ ब्राह्मण राजन्यात्

अतिशायने तमप् इष्ठनौ

वस्तेर् ढञ्

बहु अ चः मनुष्य नाम्नः ठज् वा

जीविका अर्थे च अ पण्ये

पूगाञ् ञ्यो अ ग्रामणी पूर्वात्

याप्ये पाशप्

युव अल्पयोः कन् अन्यतरस्याम्

किमश् च

नीतौ च तद् युक्तात्

प्राग् इवात् कः

तदो दा च

अ च् आदी गुणवचनाद् एव

एक शालायाः ठज् अन्यतरस्याम्

उत्तर अधर दक्षिणात् आतिः

विभाषा ऽवरस्य

प्राचाम् उप आदेः अडच् वुचौ च

शाखा आदिभ्यः यत्

कासू गोणीभ्याम् ष्टरच्

इदमो हः

अ ज्ञाते

ठ अ च् आदौ ऊर्ध्वं द्वितीयाद् अ चः

अवक्षेपणे कन्

आहि च दूरे

अनुकम्पायाम्

सद्यः परुत् परारि ऐषमस् परेद्यवि अद्य पूर्वेद्युस् अन्येद्युस् अन्यतरेद्युस् इतरेद्युस् अपरेद्युस् अधरेद्युस् उभयेद्युस् उत्तरेद्युस्

जाति नाम्नः कन्

किमो ऽत्

द्वि त्र्योः च धमुञ्

विभाषा सुपो बहुच् पुरस्तात् तु

अञ्चेर् लुक्

किम् सर्वनाम बहुभ्यः अ द्वि आदिभ्यः

प्रकार वचने थाल्

सञ्ज्ञायां च

सञ्ज्ञायां कन्

एत इतौ र थोः

दक्षिण उत्तराभ्याम् अतसुच्

समासाच् च तद् विषयात्

मान पशु अङ्गयोः कन् लुकौ च

विभाषा पर अवराभ्याम्

एकाद् धो द्यमुञ् अन्यतरस्याम्

अन्तिक बाढयोः नेद साधौ

पूर्व अधर अवरानाम् असि पुर् अध् अवः च एषाम्

तसेश् च

इदम इश्

प्रकार वचने जातीयर्

अल्पे

एधाच् च

अस्ताति च

कुत्सिते

प्रत्न पूर्व विश्व इमात् थाल् छन्दसि

षष्ठ अष्टमाभ्याम् ञ च

किम् यद् तदः निर्धारणे द्वयोर् एकस्य डतरच्

अधुना

उपरि उपरिष्टात्

वा ह च छन्दसि

एकाच् च प्राचाम्

पश्चात्

व्रात च्फञोः अ स्त्रियाम्

द्विवचन विभज्य उपपदे तरप् ईयसुनौ

शिलाया ढः

कुश अग्रात् छः

कुटी शमी शुण्डाभ्यः रः

देवपथ आदिभ्यः च

सङ्ख्याया विधा अर्थे धा

अजिन अन्तस्य उत्तर पद लोपः च

इदमस् थमुः

प्रशंसायां रूपप्

वृद्धस्य च

एतदो ऽन्

पर्शु आदि यौधेय आदिभ्याम् अण् अञौ

प्राग् एकादशभ्यो अ छन्दसि

अव्यय सर्वनाम्नाम् अकच् प्राक् टेः

भूत पूर्वे चरट्

शर्करा आदिभ्यः 'ṇ

सर्व एक अन्य किम् यद् तदः काले दा

सञ्ज्ञायां कन्

शेवल सुपरि विशाल वरुण अर्यम आदीनाम् तृतीयात्

दिश् शब्देभ्यः सप्तमी पञ्चमी प्रथमाभ्यः दिश् देश कालेषु अस्तातिः

ईषत् अ समाप्तौ कल्पप् देश्य देशीयरः

घन् इलचौ च

सप्तम्यास् त्रल्

तिङश् च

षष्ठ्या रूप्य च

अङ्गुलि आदिभ्यः ठक्

वा बहूनां जाति परिप्रश्नः डतमच्

ञ्य आदयः तद्राजाः
त्रीन् त्रीन् आवपन्ति अश्मनः

अवकाभिः कुशैः च प्रच्छाद्य परिकृष्टम् चेद् यवान् वपेत्

अद्वारेण औपासनम् निरस्यति क्रव्य अदम् इति

इह एव अयम् इति जपति

अप अघम् इति अपामार्गैः अपमृजते

आञ्जन अभ्यञ्जने कृत्वा औपासनम् परिस्तीर्य वारणान् परिधीन् परिधाय वारणेन स्रुवेण एकाम् आहुतिम् जुहोति अग्ने आयूंषि आयुष्मान् अग्ने इति

अनडुहः विमुच्य विमुच्यन्ताम् इति दक्षिणा सीरम् निरस्य अश्वत्थे वः इति सर्व औषधम् वपति

प्रदरात् पुरीषम् आहृत्य परिकृष्य वा सर्वतस् अ पुरस्तात्

शर्कराः अन् अग्नि चितः

सर्वेषाम् वा अधोजानु

प्रत्यागते परम् मृत्यो इति जपति

अधि अधि गच्छन्ति अश्मन्वतीः इति

ग्राम श्मशान अन्तरे मर्यादा लोष्टम् निदधाति इमम् जीवेभ्यः इति

सु मित्रया नः इति स्नात्वा अहत वाससः अनडुह् पुच्छम् अन्वारभ्य अनड्वाहम् इति उद् वयम् इति आगच्छन्ति

सर्वम् पुराणम्

तूष्णीम् अन्यः कुम्भम् आक्ष्णौति दक्षिणा अन् अवानन् सृत्वा

ऊर्ध्व प्रमाणम् आस्यम् ब्राह्मणस्य उरः क्षत्रियस्य ऊर्ध्व बाहु वा ऊरू वैश्यस्य उपस्थः स्त्रियाः जानु शूद्रस्य

आसन्दी स उपधाना दक्षिणा अनड्वान् यवाः च

शम् वातः इति यथाङ्गम् कल्पयित्वा इष्टकाम् निदधाति मध्ये तूष्णीम् प्रतिदिशम् अन्तेषु पराचीः तिस्रः तिस्रः अलक्षणाः पाद मात्रीः

सविता ते इति शरीराणि निवपति मध्ये

अथ एषाम् परिदाम् वदति परि इमे गाम् अनेषत इति
स यस् तां देवतां वेद यां च स ततो ऽनुसंभवति या च एनम् तम् मृत्युम् अतिवहति स उद्गाता मृत्युम् अतिवहति इति

तत् प्रथमम् म्रियते

मृतस्य वाव एष तदा रूपम् भवति

प्र ह एव एनम् तत् शशंस यः कथम् अवोचद् भगव इति

न योषितं चरति

अथ य एनम् एतद् दीक्षयन्ति तद् द्वितीयम् म्रियते

अन्धम् इव वै तमो योनिः

न यजते

न जुहोति

यस् त्रयाणाम् मृत्यूनां साम्ना अतिवाहम् वेद स उद्गाता मृत्युम् अतिवहति इति

हस्तिना गाधम् ऐषीर् इति

प्रत्यचत्य् अङ्गुलीः

वपन्ति केश श्मश्रूणि

अमानुषीं वाचं वदति

तं ह जाबालम् प्रत्येतं कनीयान् भ्राता उवाच काम् भवन् शूद्रकः वाचम् अवादि इति

किं हि स तद् आभवति

स यस् तां देवतां वेद यां च स ततो ऽनुसंभवति या च एनम् तम् मृत्युम् अतिवहति स उद्गाता मृत्युम् अतिवहति इति

निकृन्तन्ति नखान्
स वरम् अवृणीत

वृणा इति

तं यत् तस्याम् एव होत्रायाम् अग्नि भूतम् इन्धानाः पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तो ऽतिष्ठंस् तद् आग्नीध्रो ऽभवत्

वृणा इति

तं दक्षिणतो विश्वे देवा उपासीदन्

स सामवेदो भूत्वा उत्तरतस् परीत्य उपातिष्ठत्

सा एषा वायव्या होत्रा यत् पोत्रीया

तद् आग्नीध्रस्य आग्नीध्र त्वम्

स वरम् अवृणीत

अस्याम् एव मां होत्रायां वायु भूतम् पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तस् तिष्ठेयुर् इति

वृणा इति

तद् ब्राह्मणाच्छंसिनो ब्राह्मणाच्छंसि त्वम्

देवाश् च ह वा असुराश् च अस्पर्धन्त

सा एषा आग्नेयी होत्रा यद् आग्नीध्रीया इति ब्राह्मणम्

तद् ब्रह्मणो ब्रह्म त्वम्

तं देवा अब्रुवन्न् अन्यत् तद् रूपं कुरुष्व न एतेन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयसि न एतेन शक्ष्यसि गोप्तुम् इति

तं देवा अब्रुवन्न् अन्यद् एव तद् रूपं कुरुष्व न एतेन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयसि न एतेन शक्ष्यसि गोप्तुम् इति

अस्याम् एव मां होत्रायाम् अग्नि भूतम् इन्धानाः पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तस् तिष्ठेयुर् इति

तं देवा अब्रुवन्न् एतत् तद् रूपं कुरुष्व एतेन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयस्य् एतेन शक्ष्यसि गोप्तुम् इति

अस्याम् एव मां होत्रायाम् इन्द्र भूतम् पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तस् तिष्ठेयुर् इति

तं तस्याम् एव होत्रायाम् इन्द्र भूतम् पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तो ऽतिष्ठन्

घोरा वा एषा दिग् दक्षिणा शान्ता इतराः

तं तस्याम् एव होत्रायां वायु भूतम् पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तो ऽतिष्ठन्

आत्मानं जनयति न जित्य आत्मानम् अपित्वे दधाति

ते देवा इन्द्रम् अब्रुवन्न् इमं नस् तावद् यज्ञं गोपाय यावद् असुरैः संयतामहा इति

सा एषा ऐन्द्री होत्रा यद् ब्राह्मणाच्छंसीया

तृतीयं वरं वृणीष्व इति

स वरम् अवृणीत

आमयतो वै व्रजस्य बहुलतरं व्रजं विदन्ति

स वै नस् तेन रूपेण गोपाय येन नो रूपेण भूयिष्ठं छादयसि येन शक्ष्यसि गोप्तुम् इति

तद् वा एतद् अथर्वणो रूपं यद् उष्णीषी ब्रह्मा

तं तस्याम् एव होत्रायाम् अग्नि भूतम् इन्धानाः पुनन्त स्तुवन्तः शंसन्तो ऽतिष्ठन्

तद् यानि स्तुतानि ब्रह्मा अनुमन्त्रयते मनसा एव तानि सदस्यो जनद् इत्य् एतां व्याहृतिं जपति

बलेर् ह वा एतद् बलम् उपजायते यत् सदस्ये

तत् पोतुः पोतृ त्वम्

तं यद् दक्षिणतो विश्वे देवा उपासीदंस् तत् सदस्यो ऽभवत्
ऋजवे त्वा साधवे त्वा सु क्षित्यै त्वा इति यथायजुस् अपरम् अपरम् सादयति

वनस्पतिभिः एव प्रवर्ग्यम् संभरति

प्राजापत्यः वै अश्वः

प्राजापत्यः वै अश्वः

मनसा एव एतत् यजमानः यज्ञम् वितत्य ततस् वाचा ततस् कर्मणा करोति

ओजसा एव एनम् वीर्येण समर्धयति

बृहस्पतिः वै ब्रह्मणस्पतिः

तेजसा ब्रह्मवर्चसेन व्यर्धयति

तेजः शमी शाखाः

यत् अजाम् दुहन्ति प्रजापतेः एव प्रियाम् तन्वम् संभरति

मखस्य रास्ना असि इति रास्नाम् करोति

अरण्ये एव आरण्यम् करोति

ओजः एव वीर्यम् यजमाने दधाति

ओजसा एव एनम् वीर्येण व्यर्धयति

गायत्रः असि इति प्रथमम् आधिम् आदधाति

देवस्य वः सवितुः प्रसवे इति अभ्रीः आदत्ते

समन्तम् अभ्रीः परिश्रयति रक्षसाम् पराणुत्त्यै

यज्ञः वै मखः

वाचा एव प्रवर्ग्यम् संभरति

सूर्यस्य हरसा श्राय इति आतपे निदधाति

तृप्यति प्रजया पशुभिः

मधव्यः भवति

पशुभिः एव एनम् आश्छृणत्ति

ऊर्जा एव एनम् पशुभिः समर्धयति

उप प्रयन्तु मरुतः सुदानवः इति

ओजः वै वीर्यम् त्रिष्टुभ्

ऋतस्य ऋध्यासम् अद्य मखस्य शिरः इति संभरति

पशून् एव यजमाने दधाति

यदि अभिचरेत् इदम् अहम् अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् ओजसा वीर्येण व्यर्धयामि इति

सूर्यस्य एव एनम् चक्षुषा अन्वीक्षते

मधुना संयौति

यज्ञः वै मखः

इन्द्रस्य ओजः असि इति

पूर्वम् पूर्वम् सादयति

ते पूतीकाः अभवन्

उप एनम् सोम पीथः नमति यः एवम् वेद

अमुष्य एव एनम् आदित्यस्य तेजसा तपति

मित्रस्य चर्षणी धृतः इति उपतिष्ठते

त्रिषत्याः हि देवाः

बृहस्पतिः वै ब्रह्मणस्पतिः

मुखेन संमितः उपरिष्टात् पात्रः भवति देवतानाम् तृप्त्यै

यदि अभिचरेत् इदम् अहम् अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् तेजसा ब्रह्मवर्चसेन व्यर्धयामि इति

रूपेण एव एनम् समर्धयति

बृहस्पतिः एव भूत्वा उत्तिष्ठति

उत्तिष्ठ बृहन् भव ऊर्ध्वः तिष्ठ ध्रुवः त्वम् इति दृंहति एव एनम्

तेजसि एव तेजः दधाति

देवी द्यावापृथिवी देवयजने अनु मे मंसाथाम् इति

तेजः वै अग्निः

ताः वै एतत् विदुः यत्र अस्याः जीवम् यज्ञियम्

तस्मात् अग्निः सर्वाः दिशः विभाति

प्रादेश मात्रः भवति

यज्ञस्य एव शिरः करोति

ततस् एनम् अन्वमन्यताम्

मित्राय एव एनम् करोति

वनस्पतिभिः वै प्रवर्ग्यः संभ्रियते

आत्मानम् एव तेजसा ब्रह्मवर्चसेन ओजसा वीर्येण प्रजया पशुभिः अन्नाद्येन समर्धयति

यत् वै इदम् मनुष्याणाम् चक्षुषा प्रेक्षेत प्रदहेत् चक्षुः

मधु वै एतत्

युञ्जते मनः इति आहवनीये जुहोति

श्छृणत्तु त्वा पयः इति

एतावत् वै मुखम्

देवेभ्यः एव यज्ञम् संभरति

तेजः वै ब्रह्म गायत्री

तत् वराहः भूत्वा अन्वविन्दत्

मखः असि इति मखम् एव एनम् करोति

यत् वल्मीक वापनाम् संभरति अस्याः एव जीवम् यज्ञियम् संभरति

यत् वराह विहतम् भवति अस्याः एव तेजः यज्ञियम् संभरति

आ देवी एतु सूनृता इति

अन्नम् वै ऊर्ज्

चतस्रः आदत्ते

वम्रियः वै अस्य भूतस्य प्रथम जाः

ऊर्जा एव एनम् पशुभिः व्यर्धयति

श्छृणत्तु त्वा ऊर्ज् इति

देवानाम् त्वा पत्नीः वृष्णः अश्वस्य निष्पदा धूपयन्तु इति अश्व शकैः धूपयति

अर्चिषे त्वा शोचिषे त्वा हरसे त्वा इति शमी शाखाः अभ्यादधाति

युवयोः भागधेयम् इति

इमान् एव लोकान् रोहति

प्रैतु ब्रह्मणस्पतिः इति प्रतितिष्ठति

इदम् अहम् माम् तेजसा ब्रह्मवर्चसेन ओजसा वीर्येण प्रजया पशुभिः अन्नाद्येन समर्धयामि इति

एनम् आश्छृणत्ति

वाचा प्रवर्ग्यः संभ्रियते

वाच् वै देवी सूनृता

तत् इमाम् प्राविशत्

यत् पूतीकानाम् संभरति इन्द्रस्य एव ओजः वीर्यम् संभरति

श्छृणत्तु त्वा रसः छृणत्तु त्वा हविः छृणत्तु त्वा सोमः छृणत्तु त्वा यज्ञः छृणत्तु त्वा ब्रह्म छृणत्तु त्वा प्रजापतिः इति यथायजुस्

इदम् अहम् अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् ऊर्जा पशुभिः समर्धयामि इति वैश्यम्

स बृहस्पतिः अब्रवीत्

इति अति अग्रे आसीः इति

वीरम् नर्यम् पङ्क्ति राधसम् इति
इन्द्रः वै यत् वृत्रम् अहन् तस्य ओजः वीर्यम् अपाक्रामत्

यज्ञस्य पदे स्थः इति अवबाधते

सयोनि त्वाय

यज्ञः प्रजापतिः

देवीः वम्रियः अस्य भूतस्य प्रथम जाः इति

तेजसा एव एनम् ब्रह्मवर्चसेन समर्धयति

यदि अभिचरेत् इदम् अहम् अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् ऊर्जा पशुभिः व्यर्धयामि इति

प्रजापतेः वै एषा प्रिया तनूः यत् अजा

अन्नाद्येन एव एनम् आश्छृणत्ति

ओजः वै वीर्यम् त्रिष्टुभ्

पशवः वै जगती

यज्ञाय एव एनम् करोति

दिग्भ्यः प्रवर्ग्यः संभ्रियते

तत् ओषधीः प्राविशत्

यज्ञस्य एव पदे करोति

त्रैष्टुभः असि इति द्वितीयम् आधिम् आदधाति

पशवः वै पयः

मधु त्वा मधुना करोतु इति अपः उपसृजति

तेजसा नौ उद्धक्ष्यति इति

उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते इति उत्तिष्ठति

तेजः वै ब्रह्म गायत्री

प्रजापतेः तनूः असि इति अजाम् दुहन्ति

सवितृ प्रसूतः एव एनाः देवताभिः आदत्ते

वानस्पत्याः भवन्ति

इमान् एव लोकान् प्रत्यवरोहति

मनसा वै प्रजापतिः यज्ञम् अतनुत ततस् वाचा ततस् कर्मणा

इदम् अहम् अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् ओजसा वीर्येण समर्धयामि इति राजन्यम्

यज्ञस्य एव शिरः संभरति

इमे वै महावीरात् संभ्रियमाणात् अबिभीताम्

वाच् वै गायत्री

पशवः वै जगती

ओजः वै वीर्यम् त्रिष्टुभ्
यज्ञस्य अभिजित्यै रक्षसाम् अपहत्यै रक्षसाम् अपहत्यै

तान्य् आग्नीध्रेण अपाघ्नत

बहिष्पवमाने स्तुत आह

दक्षिणतो वै देवानां यज्ञं रक्षांस्य् अजिघांसन्

तस्माद् दक्षिणा मुखः तिष्ठन्न् अग्नीत् प्रत्याश्रावयति

तद् एतद् यज्ञस्य अपराजितम् यद् आग्नीध्रम्

यद् आग्नीध्रात् धिष्ण्यान् विहरति तत एव एनम् पुनस् तनुते

देवा यज्ञं पराजयन्त

अङ्गारैर् द्वे सवने विहरति शलाकाभिस् तृतीयसवनं स शुक्र त्वाय

तम् आग्नीध्रात् पुनर् उपाजयन्त

पराजित्यै

यज्ञम् एव अ पराजित्य पुनस् तन्वाना आयन्ति

अथ उ सं भवति एवम् एव एतत्
सरूप कृत् त्वम् ओषधे सा सरूपम् इदं कृधि

इदम् ऊ षु प्र साधय पुना रूपाणि कल्पय

सरूपा नाम ते माता सरूपो नाम ते पिता

तद् अस्तु सु त्वच् तन्वो यतस् त्वा अपनयामसि

सुपर्णो जातः प्रथमस् तस्य त्वं पित्तम् आसिथ
प्रतिष्ठा वै स्विष्टकृत्

हविषः इति रूप समृद्ध

गौः वै देवानाम् मनोता तस्याम् हि तेषाम् मनांसि ओतानि

पशून् यजमाने दधाति

अग्नौ मनोताः संगच्छन्ते

प्रतिष्ठायाम् एव तत् यज्ञम् अन्ततस् प्रतिष्ठापयति

मनोतायै हविषः अवदीयमानस्य अनुब्रूहि इति आह अध्वर्युः

जीवम् ह अस्य हव्यम् देवान् अप्येति यत्र एवम् विद्वान् वनस्पतिम् यजति

अग्निः वै देवानाम् मनोता तस्मिन् हि तेषाम् मनांसि ओतानि

अग्निः सर्वाः मनोताः

प्राणः वै वनस्पतिः

वाच् वै देवानाम् मनोता तस्याम् हि तेषाम् मनांसि ओतानि

पशवः वै इﾱआ

त्वम् हि अग्ने प्रथमः मनोता इति सूक्तम् अन्वाह

इﾱआम् उपह्वयते

वनस्पतिम् यजति

तत् आहुः यत् अन्य देवत्यः उत पशुः भवति अथ कस्मात् आग्नेयीः एव मनोतायै हविषः अवदीयमानस्य अन्वाह इति

पशून् एव तत् उपह्वयते

अग्नीषोमा हविषः प्रस्थितस्य इति हविषः यजति

तस्मात् आग्नेयीः एव मनोतायै हविषः अवदीयमानस्य अन्वाह
सायमाश प्रातराशौ यज्ञाव् एतौ स्मृताव् उभौ

अनशनं ब्रह्मचर्यं च भूमौ शुचिर् अग्निम् उपशेते सुगन्धिः

न अ श्रोत्रियः न अन् अवनिक्त पाणिः न अ मन्त्र विद् जुहुयान् न अ विपश्चित्

अर्ध आहुतिः तु सौविष्टकृती सर्वेषां हविषां स्मृता

सायं प्रातर् होम एतेषाम् एकेन अपि सिध्यति

मथिते व्याहृतीर् जुहुयात् पूर्ण होमौ यथा ऋत्विजौ

उदकं च समिधश् च होमे होमे पुरो वरम्

स्वधा प्रपितामहेभ्यः स्वधा पितामहेभ्यः स्वधा पितृभ्य इति दक्षिणतः

वर्जयित्वा स बर्हिषः स आज्याः यज्ञाः स दक्षिणाः

आनुमती वा भवति स्थालीपाकेष्व् अथर्वणाम्

अग्नीषोमाभ्यां दर्शन इन्द्र अग्निभ्याम् अदर्शने

वनस्पतिभ्यो वानस्पत्येभ्य ओषधिभ्यो वीरुद्भ्यः सर्वेभ्यो देवेभ्यो देव जनेभ्यः पुण्यजनेभ्य इति प्राचीनं तद् उदकं निनीयते

यस् तु विद्याद् आज्यभागौ यज्ञान् मन्त्र परिक्रमान्

अभ्युद्धृतो हुतो ऽग्निः प्रमादाद् उपशाम्यति

भूयो दत्त्वा स्वयम् अल्पं च भुक्त्वा अपराह्णे व्रतम् उपैति याज्ञिकम्

अग्नये च प्रजापतये च रात्राव् आदित्यश् च दिवा प्रजापतिश् च

अ प्रतिभुक्तौ शुचि कार्यौ च नित्यं वैश्वदेवौ जानता यज्ञ श्रेष्ठौ

उभौ च संधि जौ यौ वैश्वदेवौ यथा ऋत्विजौ

विश्वे देवा इदं हविर् आदित्यासः सपर्यत

बीभत्सवः शुचि कामाः हि देवा न अ श्रद्दधानस्य हविर् जुषन्ते

अस्मिन् यज्ञे मा व्यथिष्य् अमृताय हविष्कृतम्

आग्नेयं तु पूर्वं नित्यम् अन्वाहार्यं प्रजापतेः

तार्क्ष्याय अरिष्टनेमये ऽमृतं मह्यम् इति पश्चात्

परिमृष्टे परिलिप्ते च पर्वणि व्रातपतं हावयेद् अन्नम् अग्नौ

यथाशक्ति यथाबलं हुत अदः ऽन्ये अ हुत अदः ऽन्ये

सोमाय सप्तर्षिभ्य इति उत्तरतः