शाखा दुष्टे तु रुधिरे रक्तम् एव आदितस् हरेत्

त्वच् मांस स्नायु संक्लेदः रक्त क्लेदात् हि जायते

रक्त अवसेकः वमनं विरेकः स्नेहनं न तु

आरग्वधस्य पत्त्राणि त्वचः श्लेष्मातक उद्भवाः

विसर्पो न हि असंसृष्टः स अस्र पित्तेन जायते

धव सप्ताह्व खदिर देवदारु कुरण्टकम्

मुस्ता निम्ब पटोलम् वा पटोलादिकम् एव वा

शतधौत घृतेन अग्निम् प्रदिह्यात् केवलेन वा

आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर् विविधाभिर् बले स्थितः

तेन दोषो हि उपस्तब्धः त्वच् रक्त पिशितम् पचेत्

निरामे श्लेष्मणि क्षीणे वात पित्त उत्तरे हितम्

दीर्घ काल स्थितम् ग्रन्थिम् एभिर् भिन्द्यात् च भेषजैः

सारिवा आमलक उशीर मुस्तम् वा क्वथितं जले

स क्षौद्रैः वारुणी मण्डैः मातुलुङ्ग रस अन्वितैः

मोक्षयेद् बहुशस् च अस्य रक्तम् उत्क्लेशम् आगतम्

नल मूलानि अनन्ता च लेपः श्लेष्म विसर्प हा

दूर्वा स्वरस सिद्धम् तु कफ पित्त उत्तरे घृतम्

पटोल पिप्पली निम्ब पल्लवैः वा समन्वितम्

अथ अस्य दाहः क्षारेण शरैर् हेम्ना अपि वा हितः

सिता अम्भसा अम्भोद जलैः क्षीरेण इक्षु रसेण वा

बिस ग्रन्थिः च लेपः स्यात् शतधौत घृत आप्लुतः

प्रच्छर्दनं विसर्प घ्नम् स यष्टि इन्द्रयवम् फलम्

दन्ती चित्रक मूल त्वच् सौध आर्क पयसी गुडः

पाकिभिः पाचयित्वा वा पाटयित्वा तम् उद्धरेत्

ग्रन्थिः पाषाण कठिनः यदि न एव उपशाम्यति

दार्वी विडङ्ग कम्पिल्लैः सिद्धं तैलं व्रणे हितम्

एतैः एव औषधैः कुर्याद् वायौ लेपा घृत अधिकाः

त्रिफलायाः प्रयोगैः च पिप्पल्याः क्षौद्र संयुतैः

एकतः सर्व कर्माणि रक्त मोक्षणम् एकतः

घृतं तिक्तं महातिक्तं शृतं वा त्रायमाणया

अत्यर्थ शीताः तनवस् तनु वस्त्र अन्तर आस्थिताः

शताह्वा मुस्ता वाराही वंश आर्तगल धान्यकम्

इन्द्राणी शाकम् काकाह्वा शिरीष कुसुमानि च

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

रसेन युक्तं त्रायन्त्या द्राक्षायास् त्रैफलेन वा

देवदारु गुडूच्योः च प्रयोगैर् गिरिजस्य च

शङ्खः प्रवालं शुक्तिर् वा गैरिकं वा घृत अन्वितम्

नक्तमाल त्वचा शुष्क मूलकैः कलिना अथवा

स निम्ब यष्टी त्रायन्त्यः क्वथिता घृत मूर्छिताः

भल्लातक अस्थि कासीसं लेपो भिन्द्यात् शिलाम् अपि

पान लेपन सेकेषु महातिक्तं परं हितम्

पुनर् च अपहृते रक्ते वात श्लेष्म जित् औषधम्

गोधूम अन्नैः यव अन्नैः वा स सीधु मधु शार्करैः

न्यग्रोधादि गणः पित्ते तथा पद्म उत्पलादिकम्

योज्याः क्षणे क्षणे ऽन्ये ऽन्ये मन्द वीर्याः त एव च

संसृष्ट दोषे संसृष्टम् एतत् कर्म प्रशस्यते

स मुस्ता आरग्वधम् लेपो वर्गो वा वरुणादिकः

बहिस् मार्ग आश्रितम् ग्रन्थिं किं पुनः कफ सम्भवम्

प्रक्लिन्ने दाह पाकाभ्याम् बाह्य अन्तर् व्रण वत् क्रिया

दार्वी पटोल कटुका मसूरी त्रिफलाः तथा

न घृतं बहु दोषाय देयं यन् न विरेचनम्

न्यग्रोध पादाः तरुणाः कदल गर्भ संयुताः

मुस्ता भल्लात सक्तूनाम् प्रयोगैर् माक्षिकस्य च

सुख उष्णया प्रदिह्याद् वा पिष्टया कृष्णगन्धया

अविशोध्यस्य दोषे ऽल्पे शमनं चन्दन उत्पलम्

मूलकानां कुलत्थानां यूषैः स क्षार दाडिमैः

कफ स्थान गते स आमे पित्त स्थान गते ऽथवा

सेक व्रण अभ्यङ्ग हविस् लेप चूर्णान् यथायथम्

आदौ एव विसर्पेषु हितं लङ्घन रूक्षणम्

ग्रन्थि आख्ये रक्त पित्त घ्नम् कृत्वा सम्यग् यथोदितम्

अथ अतस् विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

विरेचनं त्रिवृत् चूर्णम् पयसा सर्पिषा अथवा

दशमूल विपक्वेन तद्वन् मूत्रैर् जलेन वा

सुराह्वा कृष्णगन्धा च कुष्ठं च आलेपनम् चले

बहिस् क्रियाः प्रदेह आद्याः सद्यो विसर्प शान्तये

ग्रन्थि विसर्प शूले तु तैलेन उष्णेन सेचयेत्

सेचयेद् घृतमण्डेन शीतेन मधुक अम्बुना

पाक्यं शीतकषायं वा तृष्णा विसर्पवान् पिबेत्

पद्मिनी कर्दमः शीतः पिष्टं मौक्तिकम् एव वा

निर्हृते ऽस्रे विशुद्धे अन्तर् दोषे त्वच् मांस संधि गे

धूमैर् विरेकैः शिरसः पूर्व उक्तैः गुल्म भेदनैः