tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अत्र अन्तरे प्रयातायां क्षपायां क्षपित अरयः

वृत्ते तस्मिन् न मिथ्या एव शोकं कर्तुम् इह अर्हसि

ततः कृष्णो अवदत् जिष्णुम् विषण्णं संतति क्षयात्

श्यामा प्रत्यग्र दुःखेन प्रसरत् तिमिर अञ्जना

शिखण्डी कृष्ट कोदण्डः शरैः द्रौणिम् अपूरयत्

पर्यन्त ग्रसित अव्यक्त भाषितैः प्रशशंस तान्

अधुना स्वस्ति धर्माय रचितो ऽस्मै मया अञ्जलिः

सर्प यज्ञोपवीत अङ्गम् सर्प केयूर कङ्कणम्

पार्थ संहर दिव्य अस्त्रम् त्वं च द्रौणे गिरा मम

ज्वाला आकुला हेम वेदिः पुरस्तात् प्रत्यदृश्यत

आत्म उपहारम् रुद्राय तस्मिन् दातुम् समुद्यते

ततः प्रशान्ते ब्रह्मास्त्रे पाण्डवाः सह शौरिणा

तस्मात् प्रसुप्तान् अद्य एव स अनुगान् हन्मि पाण्डवान्

द्रौणिः तम् उत्थितम् वेगात् माल्यवद्भिः शिरोरुहैः

शस्त्रं वहद्भिः मिथ्या एव दृष्टो ऽस्माभिः स भू तले

शिबिर द्वारम् आसाद्य महत् भूतम् व्यलोकयत्

तम् उवाच स्वम् एव अंशम् उत्तिष्ठ अङ्गिरसाम् वर

आकृष्य अपातयत् कण्ठे गाढं निष्पीड्य विह्वलम्

एवम् अक्षौहिणीम् हत्वा वसा रक्त अनुलेपनः

द्रौणेः दृष्टम् मया तावत् जीवितस्य अयम् अञ्जलिः

शूलिनं शरणं प्रायात् तद् स्तोत्र मुखर आननः

प्रतिज्ञां शत्रु निधने द्रौणिः एकः व्यचिन्तयत्

घोरे तस्मिन् निशा वक्त्रे घोर सत्त्व घने वने

अश्रु पात प्रतीकार अक्षमैः क्लीबतरैः इव

चकार करवालेन स काल कवल उचितान्

तदा विकारात् दुष्प्रेक्ष्यः द्रौणिः शिबिरम् आविशत्

प्रभाव प्रभवैः भावैर् माया विभव भावितैः

काकान् काल बलेन एत्य दृष्ट्वा घूकेन पातितान्

कोपात् आचार्य पुत्रेण वध्यमानाः प्रभद्रकाः

शस्त्रेण छिन्द्धि मां तूर्णं मा पदेन इति गद्गदम्

यावत् न विशिखैः कृत्तम् उत्तमाङ्गम् विकर्मणः

द्रौणिः प्रयोग कुशलः न ईशः अभूत् अस्त्र संहृतौ

ततो द्रौणिं समालोक्य रिपु रक्त छटा अङ्कितम्

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयम् उदीरयेत्

भग्न धैर्ये ऽपि नो वीराः प्रहरन्ति यशस्विनः

इति उक्ते मुनिना क्षिप्रं संजहार अस्त्रम् अर्जुनः

कृष्णा सुतान् आपततः द्रौपदेयान् असम्भ्रमात्

क्षयं कालेन नीते ऽह्नि शान्ते संध्या आचित अनले

व्रजतः तस्य कालाग्नेः इव लोकान् दिधक्षतः

स गत्वा सहितः तूर्णम् हार्दिक्येन कृपेण च

ततः प्रज्वलिते लोके व्यथिते सुर मण्डले

स्वप्न माया विलसितैः पर्यन्ते शोक मोह दैः

अधिष्ठितं बहु भटैः मुक्त पर्याण वाहनैः

घूर्णमान शिखैः दीपैः विस्मयात् इव वीक्षितम्

शोक अवकीर्ण केशेन तमोभिः अभवत् मही

वत्सराणां सहस्रं त्वं विस्र रोगी समाहितः

बभार तार तरलाम् नक्षत्र अश्रु कण आवलिम्

ध्यायन् दुर्योधन वधम् मन्यु हालाहल आकुलः

योधानां च क्षयं द्वारि चक्रतुः भोज गौतमौ

तत् दृष्ट्वा घोर संरम्भः द्रौणिः दुर्जय विक्रमः

कृष्णस्य शासनात् पूर्वम् यातेषु शिबिर अन्तरम्

न उवाच किंचिद् संतापात् मरणे कृत निश्चया

प्रययौ रथम् आरुह्य द्रोणपुत्र जिघांसया

त्यज चूडामणिं रक्ष जीव रत्नम् महा अस्त्रात्

हरि श्मश्रु जटा नेत्रम् ज्वालानाम् इव संचयम्

श्रमात् निद्राम् उपगते कृपे स कृतवर्मणि

तस्मिन् हते तद् विमर्द शब्देन बुबुधे जनः

तार हार अंशु नखरम् दीप्त केसरि संनिभम्

आत्मानं विद्धि मे कृष्णं स मे बहु मतः सदा

उवाच निःश्वसन् दीर्घम् दह्यमान इव क्रुधा

तुष्टो ऽथ भगवन्त् एत्य स्वयम् अन्धक सूदनः

इति ब्रुवाणान् खड्गेन द्रौणिः चिछेद तान् क्रुधा

शोणितं वदन उद्वान्तम् परिमृज्य आशु तस्य ते

प्रताप धाम्नि याते ऽस्तं रवौ कमलिनी प्रिये

क्षणात् ग्रस्त आयुधः तेन गाढ अनुशय तापितः

कृप भोजौ अतिक्रम्य जवात् द्रौणिः उपागतः

स रथात् अवतीर्य अथ प्रयतः त्रिपुरान्तकम्

पराभवम् इमम् तावत् न सहे मर्म दारणम्

कर्ण अवलम्बित बल उद्गत जीव चारः वीरः शनैः सुर वधू प्रणयी बभूव

अनुजान् च स पाञ्चालान् पपात भुवि मूर्छिता

मुनिः सत्यवती सूनुः भगवान् भूतभावनः
पाद चारी घृत अभ्यक्तः सरस्वत्याः तटे क्षणम्

अत्र अन्तरे ददर्श उच्च न्यग्रोध शिखर आश्रयम्

धिक् एतत् कुत्सितम् युद्धं निश्चेष्टो यत्र हन्यते

निःश्वसन् स अश्रु नयनः पुनर् द्रौणिः अभाषत

रथेन तमसि प्रायात् शिबिरम् कौरव द्विषाम्

सर्व आयुध आवलिम् तस्मै प्राहिणोत् धैर्य भूधरः

अशक्तः च प्रमादी च जानीषे न यथोचितम्

अनेक रण सम्मर्द श्रान्तैः निद्रा विमोहितैः

ततस् ते द्रौणिम् आसाद्य प्रसुप्त वध पातकात्

गच्छामः पृष्ठात् तस्मात् इति ऊचे पाण्डवान् हरिः

संस्थानाय मया एतावत् कृतम् कैटभ विद्विषः

तं शीत सलिल आपूरैः आश्वास्य उवाच संजयः

एवं प्रसाद्य पाञ्चालीं शोक आर्ताः पाण्डु नन्दनाः

प्रस्तुतं मलिनं कर्म निनिन्द स्वयम् आकुलः

जातु एनम् जीवयिष्यामि दग्धम् अपि अस्त्र तेजसा

इति उक्त्वा द्रौपदी दुःखात् वीक्षमाणा वृकोदरम्

तद् विनाशाय पार्थो ऽपि ब्रह्मास्त्रम् असृजत् कृती

मा शुचो धैर्य जलधे न ते वंशो विनङ्क्ष्यति

भूयस् तद् प्रतिषेधाय पुत्र संतान वाञ्छया
पर्यावहन्ति राज वाहनम्

संस्थितायाम् उपसद्य् उत्करे तिष्ठन् सुब्रह्मण्याम् आह्वयति त्रिर् निरुक्ताम्

आहूय सुब्रह्मण्यां यजमानं वाचयति

स यज्ञोपवीतं कृत्वा अपः आचम्य दक्षिणेन पाणिना पलाश शाखाम् शमी शाखाम् वा आदाय अन्तरेण चक्रं च अनड्वाहम् च दक्षिणाम् ईषाम् अनुप्रसृप्य राज वाहनस्य अन्तर् ईषे तिष्ठन् सुब्रह्मण्याम् आह्वयति त्रिर् अनिरुक्ताम्

एवम् एव अपराह्णे उपसदि संस्थितायाम्

अतिथ्यया चरन्ति

ब्रह्मा असि सुब्रह्मण्ये तस्याः ते पृथिवी पादो ऽग्निर् वत्सस् तेन मे प्रस्नुत इषम् ऊर्जं धुक्ष्व

क्रीते राजनि सुब्रह्मण्यम् आमन्त्रयन्ते

श्वः सुत्याम् इत्य् उपवसथे

अतिथ्यया चरित्वा प्रवर्ग्य उपसद्भ्याम् चरन्ति

ब्रह्मा असि सुब्रह्मण्ये तस्यास् ते ऽन्तरिक्षं पादो वायुर् वत्सस् तेन मे प्रस्नुत इषम् ऊर्जं धुक्ष्व

अत्र एतत् अनो युक्तं ददाति सुब्रह्मण्याय

ब्रह्मा असि सुब्रह्मण्ये परोरजास् ते पञ्चमः पादः समुद्रः स्तनश् चन्द्रमा वत्सस् तेन मे प्रस्नुत इषम् ऊर्जं धुक्ष्व प्रजां पशून् स्वर्गं लोकं मह्यं यजमानाय धुक्ष्व इति उपांशु

एवम् एव प्राच् वर्तमाने एवं दक्षिणत एवम् उदक् आवर्ते

एते एव उपवसथात् अनुवर्तयते

विमुक्तयोर् अनडुहो राजानं प्रपादयन्ति

द्विर् दक्षिणम् अनड्वाहं शाखया संस्पृशति सकृद् वामम्
मेह उन्माद अश्मरी शोफ कुष्ठ अपस्मार नाशनम्

सौराष्ट्री च अमृतासङ्गा काङ्क्षी काक्षी सुराष्ट्रजा

मनःशिला मनोगुप्ता मनोह्वा कुनटी शिला

रक्त दोष हरम् च एव कण्डू निर्मूलनम् स्मृतम्

सुस्वरो दीर्घनादः च धवलः श्रीविभूषणः

भद्रश्रियं मलयजं गोशीर्षं तिलपर्णकम्

लामज्जकं सुनालं स्यात् अमृणालम् लवं लघु

रक्त प्रसादनम् वृष्यम् अन्तर्दाह अपहारकम्

सुप्रभः शीतवीर्यः च पाटलापुष्पवर्णकः

कफ पित्त अस्र जान् हन्ति ग्रह घ्नः शीर्ष रोग _

रक्तचन्दनम् अपि आहुः रक्षस् घ्नम् तिक्त शीतलम्

मदशौण्डं जातिशृङ्गं पुटं सौमनसं फलम्

रेणुका शिशिरा अत्यन्ता तृष्णां _ च नाशयेत्

सुवर्णगैरिकं च अन्यत् ततो रक्तरजो विदुः

विष अनल श्लेष्म गद व्रण घ्नम् श्वित्र क्षय घ्नम् कच रञ्जनम् च

पार्वतीया सुभिक्षा च वह्निपुष्पा च शब्दिता

क्रमुकः वल्कलः स्थूलवल्कलः

श्रीवेष्टः स्वादु तिक्तः तु कषायो व्रण रोपणः

पञ्चमुष्टिः देवपुत्री निर्माल्या पिशुना वधूः

सिक्थकं स्निग्ध मधुरम् भूत घ्नम् भग्न संधि कृत्

भल्लातः कटु तिक्त उष्णः मधुरः कृमि नाशनः

तुत्थं कर्परिकातुत्थम् अमृतासङ्गम् एव च

रीतिजं रीतिकुसुमं रीतिपुष्पं च पौष्पिकम्

अम्बिका तु रसे तिक्ता तथा उष्णा कफ नाशना

परिणामं जयेत् शूलम् चक्षुष्यो रक्तपित्त जित्

शुष्कः शोणः स निर्दिष्टो गिरिसिन्दूर संज्ञकः

श्रीवासः पायसः श्र्याह्वः क्षीरस्रावः तथा दधि

गुग्गुलुः कालनिर्यासो जटायुः कौशिकः पुरः

रक्त उद्रेक हरम् हन्ति पित्त कोपम् सु दारुणम्

कर्पूरः शीतलरजः शीताभ्रः स्फटिको हिमः

श्रीखण्डं शीतलं स्वादु तिक्तं पित्त विनाशनम्

मयूरग्रीवकं च अन्यत् शितिकण्ठम् च तुत्थकम्

मुख जाड्य हरम् रुच्यं वात श्लेष्म हरम् परम्

उशीरं शीतलं तिक्तं दाह कान्ति हरम् च तत्

चिक्कणं चिक्कणा चिक्का गुवाकः खपुरं च तत्

कर्पूरं कटु तिक्तम् च मधुरं शिशिरं विदुः

कुचन्दनं तु तिक्तं स्यात् सुगन्धि व्रण रोपणम्

कस्तूरिका मृगमदो मृगनाभिः मृगाण्डजा

कुष्ठं रोगः अगदः व्याधिः उत्पलम् पाकलं रुजा

हिध्मा श्वास हरम् वर्ण्यं रोग विष अपहम्

ललनः शालनिर्यासो यक्षधूपः अग्निवल्लभः

पुष्प आदि कासीसम् अति प्रशस्तम् स उष्णम् कषाय अम्लम् अतीव नेत्र्यम्

सुषिरा धमनी शून्या निर्मथ्या नर्तकी नटा

नखं कटुकम् उष्णम् च विषं हन्ति प्रयोजितम्

कृमि श्लेष्म व्रणान् हन्ति भूत ज्वर आर्ति नाशिनी

चन्दनं गन्धसारं च महार्हं श्वेतचन्दनम्

सप्तपर्णः शुक्तिपर्णः छत्त्रपर्णः सुपर्णकः

बोलं गन्धरसं पिण्डं निर्लोहं बर्बरं रसम्

हिध्मा वमि विष घ्नम् च रक्त घ्नम् स्वर्णगैरिकम्

सुकुन्द्रस् तीक्ष्णगन्धः च पालिन्दो भीषणो बली

स्पृक्का सुगन्धा कुष्ठ घ्ना दौर्गन्ध्य स्वेद नाशिनी

दिव्यं चन्दनपुष्पं च श्रीपुष्पं वारिसम्भवम्

दृश् शीर्ष विष दोष घ्नम् भूत अपस्मार नाशनम्

जयेत् वात कफौ च अपि मेध्यं कान्ति प्रदम् भवेत्

विशदो गैरिकः स्निग्धः कषायो मधुरो हिमः

तूणिस् तूणीकणः पीततूणिकः कनकः तथा

चूर्णं कन्दफलं द्वीप मरिचम् माधवोचितम्

गणहासः कोपनकः कितवः फलचोरकः

चक्षुष्यं विष हृत् तत्र विशिष्टो वल्कलोध्रकः

परिप्लवं सुगन्धि स्यात् प्रस्वेद मल कण्डु जित्

माक्षिकं कटु तिक्त उष्णम् रसायनम् अनुत्तमम्

सिन्दूरम् उष्ण कटुकम् विष दुष्ट व्रण अपहम्

रेणुका राजपुत्री च नन्दिनी कपिला द्विजा

विकर्णं शुकबर्हं च हरितं शीर्णरोमकम्

नेत्र नैर्मल्य कारि स्यात् तत् तुत्थम् अमृत उपमम्

दमनः स्यात् रसे तिक्तो विष घ्नः भूत दोष _

मोह दाह ज्वर भ्रान्ति कुष्ठ विस्फोट शान्ति कृत्

त्वच् दोष कुष्ठ वीसर्प जीर्णज्वर हरम् परम्

शृङ्गारभूषणं श्रीमद् वसन्तोत्सवमंडनम्

नेत्र उत्थ रोग विध्वंसि विधिना अञ्जन योगात्

चक्षुष्यं विष हृत् वृष्यं माङ्गल्यं मूर्ध रोग हृत्

प्रियङ्गुः शीतला तिक्ता मोह दाह विनाशिनी
तगरं कुटिलं वक्रं दीनं जिह्मं नतं शठम्

गण्डमाल अपहरणः संनिपात निकृन्तनः

निहन्ति योजिता सम्यङ् नेत्र स्रावान् अनेकशः

अश्वमूत्री कुन्दुरुकी गजभक्षा महेरणा

स्पृक्का असृक् ब्राह्मणी देवी मालाली कोटिका मता

अम्बष्ठका कषाया च सा प्रोक्ता मुखवाचिका

चन्दनादिः इयम् वर्गस् तृतीय परिकीर्तितः

वर्ण्यः स्वर्यो लघुः सूक्ष्मो रूक्षो वात बलास जित्

सुरभिर् भूरिगन्धा च कुटी गन्धकुटी स्मृता

प्रपौण्डरीकं मधुरं कषायं तिक्त शीतलम्

शुक्तिः शङ्खः चलः कोशी हनुः नागहनुः सहः

शैलेयं पलितं वृद्धं जीर्णं कालानुसार्यकम्

रक्षस् घ्नम् च सुगन्धि स्याद् वात घ्नम् केश्यम् उत्तमम्

पित्त प्रकोप शमनम् बल पुष्टि विवर्धनम्

कुन्दुरुः कटुकस् तिक्तो वात श्लेष्म मल अपहः

रक्तसारं ताम्रसारं निर्दिष्टं क्षुद्रचन्दनम्

कपोतं यामुनेयं च स्रोतोजं सारितं तथा

लोध्रः शीतः कषायः च हन्ति तृष्णाम् अरोचकम्

स्थविरं च शिलादद्रु शिलापुष्पं शिलोद्भवम्

कपिजः कृत्रिमो धूम्रो धूम्रवर्णः च सिल्हकः

गर्भ स्थैर्य करम् प्रोक्तं ज्वर छर्दि विष अपहम्

गुग्गुलुः पिच्छिलः प्रोक्तः कटुः तिक्तः कषायवान्

कफ पित्त आमयान् हन्ति प्रदर आदि रुजा अपहम्

हिमा प्रोक्ता कषाया च विषं स्थावर जङ्गमम्

मलयोत्थं पीतकाष्ठं चतुर्थं हरिचन्दनम्

दमनः पाण्डुरागः स्यात् दान्तः गन्धोत्कटो मुनिः

त्रिदोष शमनः हृद्यः कण्डू कुष्ठ अपहः स्मृतः

विष हिध्मा विकार घ्नम् अक्षि रोग विष अपहम्

गन्धेन तु विशेषः स्यात् पूर्वं श्रेष्ठतमं गुणैः

सितपुष्पं सुपुष्पं स्यात् श्रीपुष्पं सानुजानुजम्

मनःशिला कटुः तिक्ता तथा उष्णा विष नाशना

रोचना पाचनी शीता विष नेत्र रुजः जयेत्

व्रण दृष्टि शिरस् रोग विष हृत् काय कान्ति कृत्

द्वितीया गन्धमांसी स्यात् केशी भूतजटा स्मृता

दमनः अन्यः दमः शान्तः ऋषिर् दमवशान्वितः

सा च विस्फोट कण्डू अर्ति व्रण दोष निबर्हणा

कतकं शीतलं प्राहुः तृष्णा विष विनाशनम्

सरलः पूतिकाष्ठं च चीडा पूतिद्रुमो मतः

कङ्कोलं कटु तिक्त उष्णम् वक्त्र वैरस्य नाशनम्

विष मारुत हृत् बल्या त्वच्या कान्ति प्रसादना

चोरकः शिशिरः अत्यन्तम् विष रक्त अन्त कारकः

गन्धकः कटु तिक्त उष्णः तीव्र गन्धः अति गन्ध कृत्

अजिता तुवरी स्तुत्या मृत्सा मृत्स्ना मृतालकम्

नखम् अन्यत् व्याघ्रनखं पुटं व्याघ्रायुधं मतम्

वितुन्ना भूम्यामलकी भूधात्री भ्वामलकी अपि

विष वेग प्रशमनम् प्रशस्तं कथ्यते बुधैः

भूधात्री मधुरा तिक्ता वीर्यतः शिशिरा स्मृता

धातकी कटुका उष्णा च मद कृत् विष नाशिनी

बलासं हन्ति पित्तस्य प्रकोप शमना मता

वस्ति रोग हरम् हन्यात् अर्शस् शोफ उदर क्षयान्

एलवालुः सुगन्धिः स्यात् शीतः अत्यन्तम् प्रकीर्तितः

वाप्यं वानीरजं रामं कौबेरं पारिभद्रकम्

श्रीमतां भोगिनाम् अर्हः प्रायो गन्ध गुण आश्रयः

रसगर्भं रसाग्र्यं च दार्वी क्वाथ समुद्भवम्

तगरं स्यात् कषाय उष्णम् स्निग्धं दोषत्रय _

पाषाणगैरिकं प्रोक्तं कठिनं ताम्र वर्णकम्

कालेयकं ससारं च पीतवर्णं च शब्दतः

अतिसार हरा गर्भ स्थापना कृमि रक्त _

धातकी ताम्रपुष्पी च कुञ्जरा मद्यवासिनी

नखः कररुहः शिल्पी करजः अथ खुरः शफः

पित्त प्रशान्ति जननम् विष रक्त विनाशनम्

कम्पिल्लकः अथ रक्ताङ्गो रेची रेचनकः तथा

सर्वं स तिक्त मधुरम् चन्दनं शिशिरं परम्

सौवीरम् अञ्जनम् प्रोक्तम् अत्यन्तम् शिशिरं बुधैः

पद्मको मलयश् चारुः पीतरक्तः सुरोद्भवः

लोध्र युग्मम् कषायं स्यात् शीतं वात कफ अस्र जित्

गैरिकं रक्तधातु स्यात् ताम्रधातु गवेधुकम्

विष आदि भूत हन्ता च भग्न संधान कृत् यतः

दाह तृष्णा वमि श्वास व्रण दोष विनाशनम्

विष नेत्र रुजः श्वित्रं हन्ति कुष्ठ व्रणान् अपि

कुठेरकः कान्तलको नन्दिवृक्षः अथ नन्दिकः

विद्याद् उदधिफेनं च प्रोक्तं सागरजं मलम्

दीपनः प्लीह गुल्म अर्शस् शमनः कुष्ठ कास हा
रसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं रसजातं रसोद्भवम्

तामलकी अजटा ताली तमाली तु तमालिनी

मनोज्ञा नागजिह्वा च गोला नेपालिका कला

विषं हन्ति हिनस्ति एव दाहं देह समुद्भवम्

हेममाक्षिकम् आवर्तं तापीजं धातुमाक्षिकम्

कुन्दुरुः स्यात् कुन्दुरुकः शिखरी कुन्द्र गोपुरः

कपिलोला पाण्डुपुत्री स्मृता कौन्ती हरेणुका

चन्द्रस् तुषारस् तुहिनः शशी इन्दुः हिमवालुकः

शिलाजतु भवेत् तिक्तम् कटु उष्णम् च रसायनम्

चोरकः च उग्र गन्धः च तिक्तः कृमि समीर जित्

विष घ्नः कुष्ठ कण्डूति कच्छू त्वच् दोष नाशनः

जतु अश्मजम् च अश्मजतु प्रोक्तं धातुजम् अद्रिजम्

रसायन वरः हि एष कटु उष्णः गन्धको मतः

रक्तचन्दनम् अपि अन्यत् लोहितम् हरिचन्दनम्

चक्षुष्यो रक्तपित्त घ्नः छर्दि हिध्मा विष अपहः

सुगन्धिः कृतकः च एव युक्तियुक्तः च पिण्डकः

कुष्ठ कण्डू व्रणान् हन्ति क्षणाद् दोषान् प्रयोगतः

रोचना पिङ्गला पिङ्गा मेध्या गौरी च गोमती

वटसौगन्धिको गन्धो गन्धको गन्धमादनः

त्वच् दोष कुष्ठ वीसर्प लोह संहारि सूत हा

स्वादु पाक रसे शीतं श्लेष्मलं न अति पित्तलम्

मुरा गन्धवती दैत्या गन्धाढ्या गन्धमालिनी

सौभाग्य करणा भूत ग्रह दोषम् च नाशयेत्

विष विध्वंसनः अति उग्र कण्डू कुष्ठ व्रण अन्तकृत्

अस्रं व्याघ्रतलं पादं कूटस्थं वज्रकारकम्

कासीसं तु कषाय उष्णम् अम्लम् वात बलास जित्

वारि प्रसादनम् कृच्छ्र शर्कराम् अश्मरीम् जयेत्

अम्बुप्रसादन फलम् श्लक्ष्णं नेत्र विकार जित्

रालः सर्जरसः शालः क्षणः कलकल उद्भवः

अत्यन्तं शोणितं स्निग्धं मसृणं स्वर्णगैरिकम्

मन्द अनल त्वम् बल हानिम् उग्राम् विष्टम्भ ताम् नेत्र रुजम् च कुष्ठम्

स्पृक्का शीता सुगन्धा स्यात् तृष्णां मुष्णाति योजिता

देह लोह करम् नेत्र्यं गिरिसिन्दूरम् ईरितम्

लवङ्गं देवकुसुमं भृङ्गारं शिखरं लवम्

पाने लेपे च शिशिरः प्रदर आमय शान्ति कृत्

कालीयकं पवित्र आढ्यम् शीतलं रक्तपित्त जित्

महा गिरिषु च अल्पीयाः पाषाण अन्तर् स्थितो रसः

समुद्रफेनं फेनं च शुष्काशुष्कं पयोधिजम्

कुलाली लोचनहिता कुम्भकारी मलापहा

जीर्णपर्णो बृहत्पर्णः पट्टी लाक्षाप्रसादनः

त्रिदोष शमनम् भेदि रस बन्धनम् अग्नि दम्

त्रिदोष शमनः हृद्यः सुरभिः दीपनः सरः

गन्धको गन्धपाषाणो लेलीतो गन्धमादनः

कस्तूरिका रसे तिक्ता कटुः श्लेष्म अनिल अपहा

एल्वालुकं कपित्थं स्यात् दुर्वर्णम् प्रसरं दृढम्

कङ्कोलकं कृतफलं कोलकं कटुकं फलम्

कपितैलम् इति ख्यातं तथा पिङ्गल नामकम्

पूतिगन्धो बलिवत्सा गन्धाश्मा धातुहा बली

पुण्डरीको ब्रह्मजटः तपस्वी ऋषिपुत्रकः

कालानुसार्यम् अनृजु कुञ्चितं नहुषं नृपम्

कर्चूरो गन्धमूलः च द्राविडं कार्श एव च

त्रिदोष विष कण्डून् च कुष्ठ रोगान् च नाशयेत्

रञ्जनो लोहिताङ्गः च कम्पिल्लो रक्तचूर्णकः

कासीसं धातुकासीसं केसरं तप्तलोमशम्

हन्ति वीसर्प कण्डू आदीन् व्रण रोपणम् उत्तमम्

कण्डू कुष्ठ व्रण घ्नः च वर्ण्यः सौगन्ध्य दः परः

श्रुति नेत्र _ हन्ति माङ्गल्यं कुष्ठ नुद् परम्

विष घ्ना दाह दौर्बल्यम् उन्मूलयति योजिता

कतकं छेदनीयं च कतं कतफलं मतम्

कफ पित्त हरम् रूक्षं वक्त्र क्लेद मल अपहम्

मांसी कृष्णजटा हिंस्रा नलदा जटिला मिशी

शिलाजतु स्याद् अतिथि शैलेयं गिरिज अश्मजम्

उशीरं स्वेद दौर्गन्ध्य पित्त घ्नम् स्निग्ध तिक्तकम्

प्रपौण्डरीकं चक्षुष्यं पुण्डर्यं पुण्डरीयकम्

तूणी त्रिदोष हृत् वृष्यः कण्डू कुष्ठ व्रण अपहः

ज्वर वान्ति हरा रक्तम् उद्रिक्तम् च प्रसादयेत्

विष विध्वंसनः प्रोक्तो रूक्षो ग्राही कफ अपहः

कुङ्कुमं रुधिरं रक्तम् असृक् अस्रम् च पीतकम्

अगरु प्रवरं लोहं कृमिजग्धम् अनार्यकम्

अक्षि रोग चयम् हन्यात् विषम् निर्विष ताम् नयेत्

पुष्पाञ्जनं पुष्पकेतुः कौसुमं कुसुमाञ्जनम्

कङ्कुष्ठं तिक्त कटुकम् वीर्ये च उष्णम् प्रकीर्तितम्

बोलं तिक्तं हिमं रक्तम् उद्रिक्तम् हन्ति योगतः
सर्वाणि एतानि तुल्यानि रसतो वीर्यात् तथा

तुरुष्को यावनः कल्कः पिण्याकः पिण्डितः कपिः

गुल्म उदर विबन्ध आध्मान श्लेष्म क्रिमि विनाशनः

रालः स्वादुः कषाय उष्णः स्तम्भनो व्रण रोपणः

व्याघ्रनखः तु तिक्त उष्णः कषायः कफ वात जित्

पद्मकं शिशिरं स्निग्धं कषायं रक्तपित्त नुद्

तिरीटकः काण्डहीनो भिल्ली शम्बरपादपः

अञ्जनं मेचकं कृष्णं सौवीरं च सुवीरजम्

वक्त्र स्राव स्वर भ्रंश नेत्र रोग व्रण अन्त कृत्

अर्शस् घ्ना श्वयथु उत्थान परिपन्थि तया स्मृता

चोरकः शङ्कितः चण्डा दुष्पत्त्रः क्षेमको रिपुः

स्थौणेयकं बर्हिचूडं शुकपुष्पं शुकच्छदम्

पुष्पाञ्जनं हिमं हन्ति हिक्काम् अत्यन्त दुस्तराम्

गुल्म उदावर्त शूल घ्नम् व्रण अपहम्

कुङ्कुमं कटुकं तिक्तम् उष्णम् श्लेष्म समीर जित्

अथ बर्बरिकं श्वेतं निर्गन्धं बर्बरोद्भवम्

लेलीनो गन्धपाषाणः लेलीतः च निकृन्तनः

इष्टकापथकं शीघ्रं दीर्घमूलं जलाश्रयम्

कतकस्य फलं तिक्तं चक्षुष्यं शीतलं मृदु

अरुष्करो वीरतरुः भल्लातः अग्निमुखः धनुः

दीपवृक्षः स्निग्धदारुः प्रोक्तो मारीचपत्त्रकः

काश्मीरं चारु बाह्लीकं संकोचं पिशुनं वरम्

वेधमुख्यो दुर्लभः च कस्यचित् संमतः शटी

त्रिदोष शमनम् वृष्यं चक्षुष्यं च विष अपहम्

कण्डू विसर्प श्वित्राणाम् नाशनी व्रण रोपणा

शल्लकी स्यात् कषाया अति शीता वीर्ये प्रकीर्तिता

माङ्गल्या वन्दनीया अग्र्या पावनी रुचिरा रुचिः

वात घ्नम् ज्वर तृष् मेह नुद् रक्तम् हन्ति योगतः

कालीयकं तु पीतं स्यात् तथा नारायणप्रियम्

कङ्कुष्ठं कालकुष्ठं च विरङ्गं रङ्गनायकम्

शङ्खो वारिभवः कम्बुः जलदः दीर्घनिस्वनः

कुष्ठं कटु उष्णम् तिक्तं स्यात् कफ मारुत रक्त जित्

एलवालुकम् आलूकं वालुकं हरिवालुकम्

मालतीपत्त्रिका च एव प्रोक्ता सा मलनाशिनी

शतघ्नी रङ्गमाता च द्रुमव्याधिः अलक्तकः

नक्तंचरः शिवा दुर्गा महिषाक्षः पलंकषः

भूत आवेश भयम् हन्ति प्रलेप तिलक आदिभिः

शैलेयं तिक्तकं शीतं सुगन्धि कफ पित्त जित्

वात अतिसार मेह घ्नम् लघु वृष्यं च दीपनम्

शैलेयकं हिमं प्रोक्तं दाह जित् विष नाशनम्

पित्त असृज् कफ दाह घ्नम् कृमि घ्नम् गुरु रूक्षणम्

कुष्ठानि सादयति एव कफं खण्डयति क्षणात्

सितपुष्पं दाशपुरं गोनर्दं जीर्णपुष्पकम्

जातिपत्री कटु उष्णा स्यात् सुरभिः कफ नाशिनी

द्वितीयं कर्परीतुत्थं कर्परीतुत्थकं तथा

तुरुष्कः कटु तिक्त उष्णः स्निग्धो वात बलास जित्

सिक्थकं मधुकं सिक्थं मधूच्छिष्टं मधूत्थितम्

लाक्षा तिक्त कषाया स्यात् स्निग्धा शोणित पित्त _

तुत्थकं दृष्टि रोग घ्नम् शीतं श्वित्र विनाशनम्

लवंग कुसुमम् हृद्यं शीतलं पित्त नाशनम्

चक्षुष्या दृक्प्रसादा च सा एव प्रोक्ता कुलत्थिका

उशीरं च अमृणालम् स्यात् अभयम् समगन्धिकम्
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे चन्द्रवंशवर्णनं नाम एकोनचत्वारिंशदुत्तरशततमः ऽध्यायः

हरिः उवाच

सहस्रजित् क्रोष्टुमना रघुः च एव यदोः सुताः

चम्प पुत्रः च हर्यङ्गः तस्य भद्ररथः सुतः

अलर्कात् सन्नतिर् जज्ञे सुनीतः सन्नतेः सुतः

पौरवी भार्या मदिरा आनकदुन्दुभेः

गृत्समदात् शौनकः अभूत् काश्यात् दीर्घतमाः तथा

कृताद् वृषधनश् च अभूत् सहदेवस् तद् आत्मजः

दश लक्षम् च पुत्राणां पृथुकीर्ति आदयः वराः

उग्रसेनस्य कंसो अभूत् सुनामा च वट आदयः

यतिः ययातिः संयातिर् आयातिर् विकृतिः क्रमात्

जयध्वजो मधुः शूरो वृषणः पञ्च स व्रताः

तस्य आहुकः च आहुकी च कन्या च एव आहुकस्य तु

सहस्रजितः शतजित् तस्मात् वै हय हैहयौ

निशठः च उल्मुकः जातो देवक्यां षट् च जज्ञिरे

वैद्यो धन्वन्तरिः तस्मात् केतुमन्त् च तद् आत्मजः

ऋचीकाज् जमदग्निः च रामः तस्य अभवत् सुतः

बलाकाश्वः तस्य पुत्रो बलाकाश्वात् कुशः स्मृतः

सूर्यस्य कथितो वंशः सोम वंशम् शृणुष्व मे

पृथुश्रवसो अभूत् तमः उशनास् तमसो ऽभवत्

नारायण सुतः ब्रह्मा ब्रह्मणो ऽत्रेः समुद्भवः

शिबेः तु सत्यकः पुत्रः सत्यकात् सात्यकिः तथा

देववन्त् उपदेवः च हि अक्रूरस्य सुतौ स्मृतौ

सत्त्वश्रुतः सुतः च अंशोः ततस् वै सात्त्वतो नृपः

प्रतिबाहुः वज्र सुतः चारुः तस्य सुतो ऽभवत्

जह्नोः सुमन्तुः अभवत् सुमन्तोः अपजापकः

भद्रश्रेण्यः तस्य पुत्त्रो भद्रश्रेण्यस्य दुर्दमः

ऋतध्वजः तस्य पुत्रो हि अलर्कः च ऋतध्वजात्

सारण आद्याः शठः च एव रेवत्यां बलभद्रतः

वृषणस्य मधुः पुत्त्रो मधोः वृष्णि आदि वंशकः

ततो मधुरथो जज्ञे शकुनिः तस्य च आत्मजः

प्रचेता दुर्गमस्य एव अनोः वंशम् शृणुष्व मे

पृथुलाक्षः तस्य पुत्रः चम्पः अभूत् पृथुलाक्षात्

संतर्दन आदयः पञ्च श्रुतकीर्त्यां च कैकयात्

जयद्रथस्य विजयो विजयस्य धृतिः सुतः

कुकुरो भजमानस्य तथा कम्बलबर्हिषः

षोडश स्त्री सहस्राणि भार्याणां च अभवन् हरेः

अनपानाद् दिविरथः ततस् धर्मरथो ऽभवत्

रुक्मः च पृथुरुक्मः च ज्यामघः पालितो हरिः

अनरण्यो हयात् पुत्रः धर्मो हैहयतो ऽभवत्

अनमित्र अन्वये वृष्णिः श्वफल्कः चित्रकः सुतः

पञ्च पुत्र शतानि आसन् रजेः शक्रेण संहृताः

वैष्णवाः स्युः महात्मानः इति एते काशयो नृपाः

कालंजयात् सृञ्जयः अभूत् सृञ्जयात् तु पुरुञ्जयः

महामनस् जात् तितिक्षोः पुत्रो अभूत् च रुषद्रथः

कुन्तिः किल अस्य पुत्रो अभूत् कुन्तेः वृष्णिः सुतः स्मृतः

जीमूतात् विकृतिः जज्ञे ततो भीमरथो ऽभवत्

हृदिकः च स्वयम्भोजात् कृतवर्मा तद् आत्मजः

राजाधिदेवी शूरात् च पृथां कुन्तेः सुताम् अदात्

तद् पुत्रः नाम श्री रुक्मकवचः ततस्

तस्य पुत्रः तु अधिरथः कर्णः तस्य सुतो ऽभवत्

काश्य काशौ गृत्समदः सुहोत्रात् अभवन् त्रयः

बृहन्मना बृहद्भानोस् तस्य पुत्रो जयद्रथः

दिवोदासात् प्रतर्दनः शत्रुजित् सः ऽत्र विश्रुतः

जयत्सेनात् संकृतिः च क्षत्त्रधर्मा च संकृतेः

आरद्धस्य एव गान्धारो घर्मो गान्धारतो ऽभवत्

पृथुः विपृथुः चित्रस्य तु अन्धकस्य शुचिः स्मृतः

करम्भिः शकुनेः पुत्रः तस्य वै देववन्त् स्मृतः

भार्यायां च एव शैब्यायां विदर्भात् क्रथ कौशिकौ

संकर्षणः सप्तमो अभूत् अष्टमः कृष्ण एव च

प्रद्युम्नात् अनिरुद्धः अभूत् ककुद्मिन्याम् महा बलः

प्रतिक्षत्रः च शमिनः स्वयम्भोजः तद् आत्मजः

देवक्षत्त्रो देवनतो देवक्षत्रात् मधुः स्मृतः

शतजित् च सहस्राजित् बभ्रुः देवः बृहस्पतिः

उशीनरात् शिबिः जज्ञे वृषदर्भः शिबेः सुतः

कन्या सत्यवती दत्ता ऋचीकाय द्विजाय सा

देवकी प्रमुखा भद्रा रोहिण्यां बलभद्रकः

प्रसेनः च अपरः ख्यातो हि अनमित्रात् शिबिः तथा

धृष्टः तु कुकुरात् जज्ञे तस्मात् कापोतरोमकः

वृकदेवा उपदेवा च सहदेवा सुरक्षिता

वीतिहोत्रस्य भर्गो अभूत् भर्गभूमिः तद् आत्मजः

रुक्मिणी सत्यभामा च लक्ष्मणा चारुहासिनी
शशबिन्दुः चित्ररथात् पत्न्यः लक्षं च तस्य ह

आहेर् संजज्ञे तस्य चित्ररथः सतः

सत्यकेतुः सुनीतस्य सत्यकेतोः विभुः सुतः

अन्धः पौण्ड्रः च बालेया हि अनपानः तथा अङ्गात्

श्वफल्कात् च एव गान्दिन्याम् अक्रूरः वैष्णवो ऽभवत्

तस्मात् च दुन्दुभिः जज्ञे पुनर्वसुः अतस् स्मृतः

नहुषस्य सुताः ख्याता ययातेः नृपतेः तथा

कुलेर् युगन्धरः पुत्रः ते शैबेयाः प्रकीर्तिताः

विभोः तु सुविभुः पुत्रः सुविभोः सुकुमारकः

श्री रुक्मकवचस्य एते विदर्भो ज्यामघात् तथा

कृताग्निः कृतकर्मा च कृतौजाः सु महा बलः

पृथा च श्रुतदेवी च श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः

देववन्त् उपदेवः च सहदेवा सुतौ स्मृतौ

सात्यकेः सञ्जयः पुत्रः कुलिः च एव तद् आत्मजः

द्रुह्योः तु तनयः सेतुर् आरद्धः च तद् आत्मजः

भीमरथः केतुमतो दिवोदासः तद् आत्मजः

जयध्वजात् तालजङ्घः भरतः तालजङ्घात्

वह्निः तु तुर्वसोः वंशे वह्नेः भर्गः अभवत् सुतः

श्रीदेवी शान्तिदेवी च वसुदेव उवाह ताः

कौशिकस्य ऋचिः पुत्रः ततस् चैद्यः नृपः किल

कुशाश्वः कुशनाभश् च अमूर्तरयः वसुः कुशात्

पृथुकीर्तिः पृथुजयः पृथुदानः पृथुश्रवाः

अनिरुद्धात् सुभद्रायाम् वज्रो नाम नृपो ऽभवत्

युधिष्ठिरो भीम पार्थः नकुलः सहदेवकः

देवकः च उग्रसेनः च देवकात् देवकी तु अभूत्

जनमेजयः तु तद् पुत्रः महाशालः तद् आत्मजः

अमावसोर् भीम नामा भीम पुत्रः च काञ्चनः

धृतेर् धृतव्रतः पुत्रः सत्यधर्मा धृतव्रतात्

सोमात् तारा बुधं जज्ञे बुध पुत्रः पुरूरवाः

यदुं च तुर्वसुं च एव देवयानी व्यजायत

वृष्णेः च निवृतिः पुत्रो दशार्हे निवृतेः तथा

क्षत्रवृद्धः क्षत्रवृद्धात् सुहोत्रः च अभवत् नृपः

कृतवीर्यात् अर्जुनः अभूत् अर्जुनात् शूरसेनकः

रोमपादो धर्मरथाच् चतुरङ्गस् तद् आत्मजः

बलिः सुतपसो जज्ञे हि अङ्ग वङ्ग कलिङ्गकाः

रोमपादो रोमपादात् बभ्रुः बभ्रोः धृतिः तथा

देवः शतधनुः च एव शूरात् वै देवमीढुषः

महाभोजात् तु भोजो अभूत् तद् वृष्णेः च सुमित्रकः

अत्रेः सोमः तस्य भार्या तारा सुरगुरोः प्रिया

विश्वावसुः शतायुः च

वृषसेनः तु कर्णस्य पुरु वंश्यान् शृणुष्व मे

ऋजुदासो भद्रदेवः कंस एव अवधीत् च तान्

घृतः तु घर्म पुत्रः अभूत् दुर्गमः च तु

राजाधिदेव्यां जज्ञाते विन्दः च एव अनुविन्दकः

काञ्चनस्य सुहोत्रो अभूत् जह्नुः च अभूत् सुहोत्रतः

बृहत्कर्मा सुतः तस्य बृहद्भानुः ततस् ऽभवत्

सुकुमाराद् धृष्टकेतुर् वीतिहोत्रस् तद् आत्मजः

विदूरथ सुतस्य अथ सूरस्य अपि शमी सुतः

बुध पुत्रात् अथ उर्वश्याम् षट् पुत्राः तु श्रुतात्मकः

अनोः सभानरः पुत्रस् तस्मात् कालञ्जयो ऽभवत्

दश पुत्रा मारिषायां वसुदेव आदयः ऽभवन्

अनमित्रस्य निघ्नो अभूत् निघ्नात् छत्राजितः ऽभवत्

हेमो रुषद्रथात् जज्ञे सुतपा हेमतो ऽभवत्

भजिनो भजमानः च सात्वतात् अन्धकः सुतः

सा दत्ता कुन्तिना पाण्डोः तस्याम् धर्म अनिल इन्द्रकैः

क्रोष्टोः विजज्ञिवाः पुत्रः आहिस् तस्य महात्मनः

विजयः संजयस्य अपि विजयस्य कृतः सुतः