tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
मृत्योर् भागे क्षिति गते कलेर् भागे तथा एव च

क्षयाय पृथिवीन्द्राणां सर्वम् एतद् अ कारणम्

चय अट्टालक केयूरा प्रासाद वर कुण्डला

वसुंधरायाः साह्य अर्थम् अंशं स्वं न अनुयुञ्जसे

अनुज्ञातो नरेन्द्रेण राघवेण महात्मना

स्फीता राष्ट्र समाकीर्णा समृद्ध भवन आकुला

अश्विनोर् देव भिषजोः भागे वै भास्करस्य च

विषय आसन्न भूतः ऽस्मि तव राम रिपुश् च सः

अभिषेक आर्द्र केशेन राज्ञा रञ्जन काम्यया

देवदेव पृथिवी अर्थे प्रयोक्तुं कार्यम् ईदृशम्

त्वं भारते कार्य गुरुः त्वं चक्षुस् त्वं परायणः

स कुञ्जर त्वम् आपन्नो दैत्यः कंसस्य वाहनः

तद् आगच्छ स्वयं विष्णो गच्छाव पृथिवी तलम्

स नारदो ऽथ ब्रह्म ऋषिः ब्रह्म लोक चरः ऽव्ययः

त्रासनः सर्व भूतानाम् बले महति तस्थिवान्

तव प्रसादात् तेषां वै दानवानां क्षयो भवेत्

जघने तद् वनं कृत्वा युद्धाय अभिमुखः स्थितः

मूर्तयो हि तव अव्यक्ताः दृश्य अ दृश्याः सुर उत्तमैः

व्यसनेषु जघन्यस्य धर्म मध्यस्य धीमतः

प्रेषयामास रामाय दूतं परुष वादिनम्

पुण्य आपणवती दुर्गा रत्न संचय गर्विता

क्रव्य आदः बाधते लोकान् आसुरेण अन्तरात्मना

नर नारी समुदिता सा पुरी स्म प्रकाशते

प्रांशु प्राकार सम्पन्ना परिखा अर्गल मेखला

ये त्वया निहता दैत्याः संग्रामे तारका मये

त्वद् कथा द्वेषिणः सर्वे त्वद् मयान् घ्नन्ति मानवान्

पूर्वम् एव अवनि गते भागे देव पुरोधसः

न युक्तं जानता देव त्वया तत्त्व अर्थ दर्शिना

यन् मां क्षिपसि दोषेण वेद आत्मानम् च सु स्थिरम्

तौ शरैः साधु निशितैः अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः

तिष्ठन् नारायणस्य अंशे नारदः प्रत्यदृश्यत

क्षेत्राणि रसवन्त्य् अस्याः काले देवश् च वर्षति

अरोग वीर पुरुषा हस्ति अश्व रथ संकुला

कृतं दूतेन यत् कार्यं गच्छ त्वं दूत माचिरम्

उग्रसेन इति ख्यातो महासेन पराक्रमः

भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां ग्रह उपमः

देव भागान् गतान् दृष्ट्वा किं त्वं सर्व अग्र गः विभुः

सहजैर् बध्यते सर्वः प्रवृद्धैर् इन्द्रिय अरिभिः

चन्द्र अंशु शुक्ले वसने वसानो रुक्म भूषणः

तस्य पुत्रो महान् आसील् लवणो नाम दानवः

खर इत्य् उच्यते दैत्यो धेनुकः सो असुर उत्तमः

वराहश् च किशोरश् च ताव् उभौ दानव उत्तमौ

जेतव्यानि इन्द्रियाणि आदौ तद् जये हि ध्रुवो जयः

तस्य दूतस्य तच् छ्रुत्वा भाषितं तत्त्व वादिनः

तस्य स्म सु महा ऋद्धि आसीत् महा पादप संततम्

अथ सौमित्रिणा बाणैः पीडितो दानवो युधि

युध्यस्व अद्य मया सार्धं मृधे यद्य् असि वीर्यवान्

न च तौ युद्ध वैमुख्यम् श्रमं वा अपि उपजग्मतुः

प्रहृतं राक्षसे नीचे न एष दृष्टः सतां विधिः

शंकरस्य गते भागे विश्वेषां च दिवौकसाम्

उभयोर् एव धृतयोः शूरयो रण मूर्धनि

उद्यान वन सम्पन्ना सु सीमा सु प्रतिष्ठिता

जगत्यां संतरिष्यन्ति कार्यात् कार्य अन्तरम् गताः

अयोध्यायाम् अ योध्यायाम् रामे दाशरथौ स्थिते

वसूनाम् अष्टमे भागे प्राग् एव धरणीं गते

यद् एतत् पार्थिवं क्षत्रं स्थितं त्वयि विधि ईश्वर

दुर्लभं स्वर्ग गमनम् त्वयि जाग्रति केशव

बल ज्येष्ठस्य नृपतेर् न अस्ति सामन्त जम् भयम्

भय दः सर्व भूतानाम् सत् पथात् बाह्य ताम् गतः

तस्य पुत्र त्वम् आपन्नो यो ऽसौ विष्णो त्वया हतः

स शीघ्र यानः सम्प्राप्तस् तद् दानव वनम् महत्

कंसो नाम विशाल अक्षः भोज वंश विवर्धनः

भागेष्व् एतेषु गगनाद् अवतीर्णेषु मेदिनीम्

शिरश् चिछेद खड्गेन लवणस्य महा मृधे

सताम् अ क्रोध जः धर्मः शुभां नयति सत् गतिम्

अंशावतरणं विष्णो यद् इदं त्रिदशैः कृतम्

भागे सोमस्य वह्नेश् च वरुणस्य च गां गते

छित्त्वा वनं स सौमित्रिर् निवेशम् अभिरोचयत्
अथ मङ्गल शब्दः च त्वया रात्रौ महान् श्रुतः

इति कलुष त्रि दारणम् जनानाम् अपि पठति इह शृणोति च अथ भक्त्या

मुनिः अभ्यधात् अथ भव अन्तरितम् समीक्ष्य पृथ्वीपतेः प्रसभम् अद्भुत हेतु वृत्तम्
तेषां पृथक् पृथक् देयम् भोजयेत् ब्राह्मणान् अपि

शतम् अष्ट उत्तरम् तेभ्यः पृथक् पृथक् अनुत्तमम्

शिवाय हरये स्वाहा स्वधा वौषड् वषट् तथा

प्रणयात् कुण्ड मध्ये च स्थण्डिले शिव संनिधौ

सनत्कुमार उवाच

गुरुः एकः हि वै श्रीमान् ब्रह्मा विष्णुः महेश्वरः

नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि

तान् उद्दिश्य यथान्यायं विप्रेभ्यो दापयेत् धनम्

अथ अन्यत् सम्प्रवक्ष्यामि सर्व दान उत्तम उत्तमम्

पूर्व उक्त देश काले च मण्डपे च विधानतः

मन्त्राभ्यां विधिना उक्ताभ्याम् प्रणव आदि स मन्त्रकम्

पूर्वं विष्णुं समासाद्य पद्मयोनिम् अतस् परम्

ब्रह्म ब्राह्मण वृद्धाय ब्रह्मणे विश्व वेधसे

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः
अ रोमशौ स्तनौ पीनौ घनाव् अ विषमौ शुभौ

वज्र आकाराः च धनिनां मत्स्य पुच्छ निभाः बुधे

पार्श्व आयता चिर आयुस् दा तु उपविष्टा धनेश्वरम्

अङ्गुष्ठ मूल गाः रेखाः पुत्राः सूक्ष्माः च दारिकाः

दरिद्रः क्षार गन्धे च दीर्घ आयूः शीघ्र मैथुनी

शुभम् अर्ध इन्दु संस्थानम् अतुङ्गं स्यात् अलोमशम्

शङ्ख आतपत्र पद्मैः च मत्स्य स्वस्तिक सत् रथैः

बलि मध्य गता नाभिः शूल बाधाम् करोति हि

नृपाणां श्रोत्रियाणां च द्वे द्वे श्रिये च धीमताम्

निःस्वः चिपिट कण्ठः स्यात् सिरा शुष्क गलः सुखी

संवृतैः च एव निम्नैः च धनिनः परिकीर्तिताः

तुष तुल्य नखाः क्लीबाः कुटिलैः स्फुटितैः नराः

हरिः उवाच

भवेत् सिंह कटी राजा निःस्वः कपि कटिः नरः

शङ्ख आतपत्र शिबिका गज पद्म उपमाः नृपे

वाजि कुञ्जर श्रीवृक्ष यूप इषु यव तोमरैः

घट मूर्धा पाप रुचिः धन आद्यैः परिवर्जितः

उन्नतैः भोगिनः निम्नैः निःस्वाः पीनैः धन अन्विताः

सिराभिः च धन ईश्वराः

चिपिटैः च पितुः मृत्युः गो आद्याः परिमण्डलैः

श्लिष्ट अङ्गुली ताम्र नखौ शिर उज्झितौ

रेखा अन्वितम् तु अविधवाम् कुर्यात् संभोगिनीं स्त्रियम्

आ जानु लम्बितौ बाहू वृत्तौ पीनौ नृप ईश्वरे

निम्नैः ललाटैः बन्ध अर्हाः क्रूर कर्म रताः तथा

घन अङ्गुलिः च स धनः तिस्रः रेखाः च यस्य वै

दशन अङ्गुलि पर्वाणि नख केश त्वचः शुभाः

चक्षुः कक्षा नासिका च षट् स्युर् नृप कृकाटिकाः

ऊर्ध्वं द्वाभ्यां पिण्डिकाभ्यां जङ्घे च अति शिरालके

अशीघ्र मैथुनी अल्प आयूः स्थूल स्फिच् स्यात् धन उज्झितः

समैः स्त्री रत्न धनिनः मध्ये निम्नैः च कन्यकाः

निम्नं वक्रम् अपुत्राणाम् कृपणानां च ह्रस्वकम्

निर्धना विषमैर् दीर्घैः पीत उपचितकैः नृपाः

पर दार रताः पीतै रूक्षैर् निःस्वा नरा मताः

श्रोणी ललाटकम् स्त्रीणाम् ऊरो कूर्म उन्नतम् शुभम्

यत् यत् गात्रम् महा रूक्षम् शिरालं मांस वर्जितम्

कपि तुल्य कराः निःस्वा व्याघ्र तुल्य करैः बलम्

स्थूल अङ्गुलिभिः निःस्वाः स्युः नताः स्युः सु कृशैः तदा

दीर्घ नासे च सौभाग्यं चौरः च आकुञ्चित इन्द्रियः

श्लिष्ट अङ्गुली च उन्नत अग्रौ तां प्राप्य नृपतिः भवेत्

सु अल्प छिद्रौ सु पुटौ च अ वक्रौ च नृप ईश्वरे

दीर्घ आयूः सुभगः च एव निर्धनो विरल अङ्गुलिः

नृपा हीनाः करच्छदैः स शब्दैः धन वर्जिताः

स शब्द निःशब्द मूत्राः स्युर् दरिद्राः च मानवाः

अङ्गुष्ठ मूल जैः पुत्री स्यात् दीर्घ अङ्गुलि पर्वकः

श्लक्ष्णा दीर्घा च विज्ञेया तालू श्वेते धन क्षये

अन्यथा तु अर्थ हीनानाम् दारिद्र्यस्य च कारणम्

अधो गो आढ्यम् कुर्यात् च नृप त्वम् पद्म कर्णिका

शूर्प आकारौ विरूक्षौ च वक्रौ पादौ शिर अलकौ

कूर्म उन्नतौ गूढ गुल्फौ नृपतेः स्मृतौ

ताम्रैः भूपाः धन आढ्याः च अङ्गुष्ठैः स यवैः तथा

नर स्त्री लक्षणम् प्रोक्तं वक्ष्ये तद् ज्ञान दायकम्

विंशतिः वाम वक्राभिः आयुः क्षुद्राभिः अल्पकम्

च बहु आयुः रूक्षैः मणिभिः ईश्वरः

अल्पे तु अतनयः लिङ्गे शिराले ऽथ सुखी नरः

मेढ्रे वाम नते च एव सुत अर्थ रहितः भवेत्

संशुष्कौ पाण्डुर नखौ निःस्वस्य विरल अङ्गुली

स्त्रीषु गम्यासु सक्ताः स्युः सुत अर्थे परिवर्जिताः

विषमैः धन हीनाः च दन्ताः स्निग्धा घनाः शुभाः

अकम्पं हसितं श्रेष्ठं मीलित अक्षम् अघ आवहम्

चौर्याय कृष्ण मांसाः च दीर्घा भर्तुः च मृत्यवे

अनुल्बणं संधि देशम् समं जानु द्वयम् शुभम्

स्थूल ग्रन्थि युते लिङ्गे भवेत् पुत्र आदि संयुतः

गम्भीर अक्षाः ईश्वराः स्युः मन्त्रिणः स्थूल चक्षुषः

पुंसः स्यात् अति विस्तीर्णम् ललाटं वदनं हि उरः

कोश गूढे दीर्घैः भुग्नैः च धन वर्जितः

निर्धना धनवन्तः च अर्ध इन्दु सदृशैः नराः

शूरः स्यात् महिष ग्रीवः शास्त्र आत्तः मृग कण्ठकः

प्रचुर अश्रु दीनम् रूक्षं च रुदितं च सुख आवहम्

शुष्कैर् निःस्वा विशुष्कैः च दुर्भगाः परिकीर्तिताः
लक्षणैः अङ्कुश आद्यैः च स्त्रियः स्यू राज वल्लभाः

मत्स्य उदराः बहु धनाः नाभिभिः सुखिनः स्मृताः

अगम्या गामी जिह्म बलिः भूपाः पार्श्वैः च मांसलैः

न पृथू बाल इन्दु निभे भ्रुवौ च अथ ललाटकम्

कनिष्ठिका अनामिका वा यस्या न स्पृशते महीम्

स्यात् कृष्ण तारक अक्षाणाम् अक्ष्णाम् उत्पाटनं किल

छिन्न अग्र कूप नासः स्याद् अगम्या गमने रतः

प्रोत्तान कर दातारः विषमैः विषमाः नराः

कुन्द पुष्प समाः दन्ता भाषितं कोकिला समम्

अर्थवान् सम वक्षाः स्यात् पीनैर् वक्षोभिः ऊर्जितः

पुत्राः शुक्रे मत्स्य गन्धे तनु शुक्रे च कन्यकाः

महा भोगी मांस गन्धे यज्वा स्यात् मद गन्धिनि

च एव भुग्न अल्पौ श्लिष्टौ च विपुलौ शुभौ

राज्ञ्याः स्निग्धौ समौ पादौ तलौ ताम्रौ नखौ तथा

सम्पूर्णं भोगिनां कान्तं श्मश्रु स्निग्धं शुभं मृदु

बृहत्यः पुत्राः तन्व्यः तु प्रमदाः परिकीर्तिताः

पृथुलया प्रचण्डाः च स्त्रियः स्युः न अत्र संशयः

केशाः च वै कुञ्चिताः च प्रवासे म्रियते नरः

अङ्गुष्ठं वा गता अतीत्य तर्जनी कुलटा च सा

अस्वेदिनौ मृदु तलौ कमल उदर संनिभौ

करैः कर तलैः च एव लाक्षाभिर् ईश्वराः तलैः

जङ्घे च रोम रहिते सु वृत्ते विसिरे शुभे

कृष्णे च परुषो वक्रं समं सौम्यं च संवृतम्

गता पाणि तले या च या ऊर्ध्व पाद तले स्थिता

समुद्र उक्तम् प्रवक्ष्यामि नर स्त्री लक्षणम् शुभम्

विपुलः त्रिषु गम्भीरो दीर्घः सूक्ष्मः च पञ्चसु

सम उन्नतम् च हृदयम् अकम्पम् मांसलं पृथु

क्रूरे दक्षिण वक्रा स्याद् बलिनां च क्षुतं सकृत्

अनुद्धतैः चूचुकैः च भवन्ति सुभगा नराः

मण्डल अक्षाः च पापाः स्युः निःस्वाः स्युर्

उन्नतानि च ह्रस्वानि जङ्घा ग्रीवा च लिङ्गकम्

बिम्ब उपमैः च स्फुटितैर् ओष्ठै रूक्षैश्

विपरीतैः पर प्रेष्याः निर्द्रव्याः सुख वर्जिताः

आरक्तौ अधरौ श्रेष्ठौ मांसलं वर्तुलं मुखम्

विस्तीर्ण मांस उपचिता गम्भीरा विपुला शुभा

तीक्ष्णा दन्ताः समाः श्रेष्ठा जिह्वा रक्ता समा शुभा

सु अल्प आयुषः बहु छिन्नाः दीर्घ आच्छिन्ना महा आयुषम्

मेधाविनां च सूक्ष्माः स्युः भृत्यानाम् चिपिटाः स्मृताः

वाम आवर्तः च साध्यं वै मेधां दक्षिणतस् तथा

नासा समा सम पुटा स्त्रीणां तु रुचिरा शुभा

नृप त्वम् स्यात् चतसृभिः आयुः पञ्चनवति अथ

शुक नासः सुखी स्यात् च शुष्क नासः अति जीवनः

नृपतेः कर तल गाः मणिबन्धात् समुत्थिताः

दृक् स्निग्धा विपुला भोगे अल्प आयुः अधिक उन्नता

सिरालैः विषमैः शुष्कैः वित्त हीनाः भवन्ति हि

भीरु वक्रः पाप कर्मा धूर्तानां चतुरश्रकम्

दक्षिण आवर्त चलित मूत्राभिः च नृपाः स्मृताः

ऊना ऊन आयुषम् कुर्यात् रेखाः च अङ्गुष्ठ मूल गाः

निर्मांस जानुः सौभाग्यम् अल्पैः निम्नैः रतिः स्त्रियाः

बृहत् कर्णाः च धनिनो राजानः परिकीर्तिताः

आचार्याः शुक्ति विशालैः शिरालैः पाप कारिणः

मांसल स्फिच् सुखी स्यात् च सिंह स्फिच् भूपतिः स्मृतः

रोमशे च अति मांसे च कुम्भ आकारम् तथा उदरम्

केशान्त उपगताभिः च अशीति आयूः नरः भवेत्

अरेखेन आयुः नवतिर् विच्छिन्नाभिः च

पाण्डरैः मणिभिः निःस्वा मलिनैः सुख भागिनः

न निम्नं न उन्नतम् स्त्रीणां भवेत् कर तलम् शुभम्

स्निग्धा नीलाः च मृदवो मूर्धजाः कुञ्चिताः कचाः

अस्वेदिनौ मृदु तलौ

त्रि वलिः क्ष्माप आचार्य सुखी

घन दीर्घासु सक्त भ्रूः बाल इन्दु उन्नत _

महा दुःखम् दुर्भगाणां स्त्री मुखम् पुत्रम् आप्नुयात्

कृष्णैः आकुञ्चितैः केशैः स्निग्धैः एकैक सम्भवैः

स्तनौ स रोमौ अशुभौ कर्णौ च विषमौ तथा

ऊरू करि कर आकारौ अरोमौ च समौ शुभौ

निःस्वानां रोमशौ ह्रस्वौ श्रेष्ठौ करि कर प्रभौ

सम कक्षाः च भोग आढ्याः निम्न कक्षाः धन उज्झिताः

अपत्य रहितः च एव स्थूल लिङ्गः घन उज्झितः

प्रदेशिनी मध्यमाभ्याम् अन्तराल गता सती

आढ्यो निःस्वः च खण्ड भ्रूः मध्ये च विनत _

स्त्रीणां पुंसां तथा सा स्यात् राज्याय च सुखाय च
वक्रे ऽन्यथा पुत्रवान् स्यात् दारिद्र्यम् विनते तु अधस्

एक बलिः शत आयूः स्यात् श्री भोगी द्वि वलिः स्मृतः

निगूढ गुल्फ उपचितौ पद्म कान्ति तलौ शुभौ

वक्षोभिः विषमैः निःस्वः शस्त्रेण निधनाः तथा

पञ्चभिः सप्तभिः षड्भिः पञ्चाशत् बहुभिः तथा

वक्र अन्तैः पद्म पत्त्र आभैः लोचनैः सुख भागिनः

आढ्यानां वर्तुलं वक्रं निर्द्रव्याणां च दीर्घकम्

मृदुभिः सु समैः च एव दक्षिण आवर्त रोम्भिः

बलवान् युद्ध शीलः च स एव च

शुभं तु लक्षणं स्त्रीणां प्रोक्तं तु अशुभम् अन्यथा

संहतं च अस्फुटित अग्रम् रक्त श्मश्रुः च चौरकः

विषमैः जत्रुभिः निःस्वा अस्थि नद्धैः च मानवाः

बहु मूलैः च विषमैः स्थूल अग्रैः कपिलैः तथा

संवृतैः च ललाटैः च कृपणा उन्नतैः नृपाः

नराणां लक्षणं प्रोक्तं वदामि स्त्रीषु लक्षणम्

ललाट उपसृताः तिस्रः रेखाः स्युः शत वर्षिणाम्

नाभिः स्वरः च स सत्त्वम् च त्रयं गम्भीरम् ईरितम्

विकटैः च दरिद्राः स्युः स मांसैः राज्यम् एव च

मांसलैः च धन उपेताः आरक्तैः अधरैः नृपाः

निःस्वाः च बहु रेखाः स्युर् निर्द्रव्याः चिबुकैः कृशैः

कनिष्ठिका मूल भवा रेखा कुर्यात् शत आयुषम्

अगम्या गमने प्रीतौ जङ्घा विरल रोमिका

अश्वत्थ पत्त्र सदृशम् विपुलं गुह्यम् उत्तमम्

रेखा या मणिबन्ध उत्था गता मध्याङ्गुलिं करे

अन् अश्रु स्निग्ध रुदितम् अ दीनम् शुभ दम् नृणाम्

चत्वारिंशत् च वक्राभिः त्रिंशत् भ्रू लग्न गामिभिः

विशाल उन्नता सुखिनी दरिद्रा विषम _

उन्नतैर् विपुलैः शङ्खैः ललाटैः विषमैः तथा

सु मांसलम् कर्ण युग्मम् समं मृदु समाहितम्

समाभ्यां क्षितिपः प्रोक्तः प्रलम्बेन शत अब्दवान्

स्त्रीणां समं शिरः श्रेष्ठं पादे पाणि तले ऽथवा

नीलोत्पल निभम् चक्षुः नासा लग्नम् न लम्बकम्

महद्भिः आयुः आख्यातम् हि अल्प लिङ्गः धनी नरः

निःस्वाः च कुनखैः तद्वत् विवर्णैः परतर्ककाः

प्रदेशिनी गता रेखा कनिष्ठा मूल गामिनी

गूढो मणिः च शुभ दः नितम्बः च गुरुः शुभः

दाक्षिण्य युक्तम् अ शठम् हंस शब्द सुख आवहम्

स्मिते कूपे गण्डयोः च सा ध्रुवं व्यभिचारिणी

कठिनौ रोमशा शस्ता मृदु ग्रीवा च कम्बु भा

निर्मांसैश् चिपिटैर् भोगाः कृपणा ह्रस्व कर्णकाः

वज्र अब्ज हल चिह्नौ च दास्याः पादौ ततो ऽन्यथा

प्रलम्बिनी ललाटे तु देवरं हन्ति च अङ्गना

कक्षा अश्वत्थ दला श्रेष्ठा सुगन्धिर् मृग रोमिका

मार्जार लोचनैः पाप्मा दुरात्मा मधु पिङ्गलैः

षष् उन्नतः चतुर् ह्रस्वः रक्तः सप्तसु असौ नृपः

विस्तीर्णाभिः बहुलाभिः निम्नाभिः क्लेश भागिनः

वापी देव कुल्या आभाः त्रिकोण आभाः च धार्मिके

कुम्भ अङ्कुश पताका आभाः मृणाल आभाः निधि ईश्वरे
गृहात् चलित मात्रस्य गयायां गमनं प्रति

प्रमातामही तथा वृद्धप्रमातामही इति वै

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः

गदाधरं ततः पश्येत् पितॄणाम् अनृणो भवेत्

सर्वे मुक्ता विशालो ऽपि स पुत्रः अभूत् च पिण्ड दः

उद्यतः तु गयां गन्तुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः

श्राद्धं पिण्ड उदकम् कार्यं मध्ये वै कूप यूपयोः

सिद्धानां प्रीति जननैः पापानां च भयङ्करैः

अक्षयान् लभते लोकान् कुलानाम् उद्धरेत् शतम्

वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम्

तथा मातामहः च एव प्रमातामह एव च

कृत्वा श्राद्ध आदिकम् पिण्डं मध्ये वै यूप कूपयोः

श्राद्धं तु नव देवत्यम् कुर्यात् द्वादश दैवतम्

उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देव ऋषि गण सेवितम्

कृते श्राद्धे ऽक्षयवटे दृष्ट्वा च प्रपितामहम्

पुनः महानद्यां श्राद्धी स्वर्गं पितॄन् नयेत्

पञ्चमे ऽह्नि गयालोले स्नात्वा वट तले ततः

धर्मारण्यं मतङ्गस्य वाप्यां पिण्ड आदि कृत् भवेत्

सूर्य इन्दु कार्त्तिकेयेषु कृतं श्राद्धं तथा अक्षयम्

फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽह्नि स्नात्वा देव आदि तर्पणम्

गयायां पिण्ड दानेन तव सर्वं भविष्यति

यजेत वा अश्वमेधेन नीलं वा वृषम् उत्सृजेत्

एकस्मिन् भोजिते विप्र कोटिः भवति भोजिताः

दिवा च सर्वदा रात्रौ गयायां श्राद्ध कृत् भवेत्

भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिम्

धर्मारण्यं समासाद्य वाजपेय फलम् लभेत्

एष्टव्या बहवः पुत्त्रा यदि एकः ऽपि गयां व्रजेत्

कृतकृत्यो विशालो ऽपि राज्यं कृत्वा दिवं ययौ

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

प्रथमे ऽह्नि विधिः प्रोक्तो द्वितीय दिवसे व्रजेत्

पितरो यान्ति देव त्वम् न अत्र कार्या विचारणा

श्रुत्वा वणिग् गयाशीर्षे प्रेतराजाय पिण्डकम्

कथं पुत्र आदयः स्युः मम विप्राश्

राजसूय अश्वमेधाभ्याम् फलं स्याद् ब्रह्मतीर्थके

वाराणस्यां कृतं श्राद्धं तीर्थे शोणनदे तथा

वृद्धप्रमातामहः च तथा मातामही परम्

अन्येषां च एव पिण्डो अयम् अक्षय्यम् उपतिष्ठताम्

ये मद् कुले तु पितरो लुप्त पिण्ड उदक क्रियाः

गयाशीर्षे तु यः पिण्डान् नाम्ना येषां तु निर्वपेत्

तेषां सेवन मात्रेण पितरो मोक्ष गामिनः

मम नाम्ना गयाशीर्षे पिण्ड निर्वपणम् कुरु

अन्वष्टकासु वृद्धौ च गयायां मृत वासरे

अयं पितामहः कृष्ण ऋषयो ऽनेन घातिताः

मुण्डनं च उपवासः च सर्व तीर्थेषु अयम् विधिः

कृत्वा प्रदक्षिणं गच्छेत् प्रतिग्रह विवर्जितः

अल्पेन तपसा तत्र महा पुण्यम् अवाप्नुयात्

ये च अपि अकृत चूडाः तु ये च गर्भात् विनिःसृताः

कृत पिण्डः फल्गुतीर्थे पश्येद् देवं पितामहम्

पिता पितामहः च एव तथा एव प्रपितामहः

दृष्ट्वा आकाशे सितं रक्तं कृष्णं पुरुषम् अब्रवीत्

उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोति अनुत्तमाम्

कृत्वा श्राद्धं गयाशीर्षे कुर्यात् रुद्र पद आदिषु

वट मूलम् समासाद्य शाकेन उष्ण उदकेन वा

तृतीये ऽह्नि ब्रह्मसदो गत्वा स्नात्वा अथ तर्पणम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे गयामाहात्म्यं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः

तस्मिन् निवर्तयेत् श्राद्धम् स्नानं च एव निवर्तयेत्

तेषां पिण्ड प्रदान अर्थम् आगतः ऽस्मि गयाम् इमाम्

कामान् सः लभते दिव्यान् मोक्ष उपायम् च सर्वशः

नरक स्थाः दिवं यान्ति स्वर्ग स्थाः मोक्षम् आप्नुयुः

अत्र मातुः पृथक् श्राद्धम् अन्यत्र पतिना सह

विशालायां विशालो अभूत् राज पुत्रः ब्रवीत् द्विजान्

विशालो ऽथ गयाशीर्षे पिण्ड दः अभूत् च पुत्रवान्

विधाय कार्पटी विषम् ग्रामस्य अपि प्रदक्षिणम्

लेलिहानैर् महा घोरैः अ क्षतैः पन्नग उत्तमैः

के यूयं तेषु च एव एकः सितः प्रोचे विशालकम्

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा न च इह आवर्तते पुनः

आत्मानं तारयेत् सद्यस् दश पूर्वान् दश अपरान्

अहं सितः ते जनक इन्द्र लोकम् गतः

माता पितामही च एव तथा एव प्रपितामही
अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृ देवताः

कूप उदकेन तत् कार्यम् पितॄणां दत्तम् अक्षयम्
पत्नी अर्थम् देवदेवस्य ददौ विष्णुः तदा आयुधम्

नमो धृत उदग्र पताकिने नमः ते नमः प्रभाव प्रणताय ते अस्तु

सम्भूतौ अर्क सदृशौ विशाले शर कानने

पिनद्ध नाना आभरणाय भर्त्रे नमो रणे दानव दारणाय

यतस् ततस् विशाखः असौ ख्यातो लोकेषु षण्मुखः

ततस् च प्रेषयामास शक्रो लब्ध समाश्रयः

यावत् गज घटा घण्टा रणत्कार रव उत्कटाम्

नव अर्क विद्युत् द्युतये नमः अस्तु ते नमः अस्तु ते षण्मुख कामरूप

तम् एव जहि हृद्यः अर्थः एष नः भय अपहैः

नमः ते नमः ते वर वीर्य शालिने कृपा परः नो भव भव्य मूर्ते

एवम् उक्तः तथा इति उक्त्वा सर्व अमर पदानुगः

देवा ऊचुः

तारक उवाच

जितः स शक्रो न अकस्मात् जायते संश्रय आश्रयः

स्कन्दो विशाखः षड्वक्त्रः कार्त्तिकेयः च विश्रुतः

श्रुत्वा एतत् दूत वचनम् कोप संरक्त लोचनः

सर्वैः अमर संघातैः ब्रह्म इन्द्र उपेन्द्र भास्करैः

बन्दि उद्घुष्ट स्तुति रवाम् नाना वाद्य निनादिताम्

निरीक्ष्य नेत्रैः अमलैः सुर ईशान् शत्रून् हनिष्यामि गत ज्वराः स्थ

जय जनित सम्भ्रमैः लीला लून अखिल अराते जय सकल लोक तारकैः दितिज असुर वर तारक अन्तकैः

शाख अभिधाः समाख्याताः षट्सु वक्त्रेषु विस्तृताः

तद् अ चिन्त्वा एव दितिजो न्यस्त चिन्तः अभवत् क्षणात्

जय ललित चूडा कलाप नव विमल दल कमल कान्तैः दैत्य वंश दुःसह दाव अनलैः

जय अतुल शक्ति दीधिति पिञ्जरैः भुज दण्ड चण्ड रण रभसैः

क्रिया परे यज्ञ पतिम् च स्तुत्वा विनेमुः एवम् तु अमर अधिप आद्याः

नमः कुमाराय महा प्रभाय स्कन्दाय च स्कन्दित दानवाय

बलवान् दुर्जयः दुष्टो दुराचारः अतिकोपनः

अपूर्वः को भवेत् योद्धा यो मया न विनिर्जितः

चञ्चल स्यन्दन उदग्र ध्वज राजि विराजिताम्

ददुः मुदित चेतस्काः स्कन्दाय आदित्य वर्चसे

यत् जगत् दलनात् आप्तम् किल्बिषं दानव त्वया

निस्त्रप त्वात् न ते लज्जा विद्यते शक्र दुर्मते

विमानैः च अद्भुत आकारैः चलित अमर चामरैः

तारकैः असुरैः तद् श्रुत्वा घट शक्त्या यथा इच्छया

तारकस्य वध अर्थाय जगतः कण्टकस्य वै

ततस् चिन्ता आकुलः दैत्यः शुश्राव कटुक अक्षरम्

नमः अस्तु त्रैलोक्य भय अपहाय नमः अस्तु ते बाल कृपा परस्मै

नमो विशाल अमल लोचनाय नमो विशाखाय महाव्रताय

एवं सुराः तु ते सर्वे परिवारम् अनुत्तमम्

सेनां नाकसदां दैत्यः प्रासाद स्थः व्यलोकयत्

सुताम् अस्मै ददौ शक्रो देवसेना इति विश्रुताम्

छत्त्रैः च अमर जालैः च भूषणैः च विलेपनैः

तस्याम् एव ततः षष्ठ्याम् अभिषिक्तः गुहः प्रभुः

स तु गत्वा अब्रवीत् दैत्यम् निर्भयो भीम दर्शनः

गन्ध माल्यैः शुभैः धूपैः तथा क्रीडनकैः अपि

एवं तदा षड्वदनः तु स इन्द्रान् उवाच तुष्टः च गुहः ततस् तान्

कं वः कामं प्रयच्छामि देवता ब्रूत निर्वृताः

जय विशाख विभो जय सकल लोक तारकैः जय देव सेना नायकैः

दूतं दानव सिंहस्य परुष अक्षर वादिनम्

न अलब्ध संश्रयः शक्रो वक्तुम् एवम् हि च अर्हति

शक्रः त्वा आह देव ईशः दैत्य केतो दिवस्पतिः

अथ गाथा

वामं विदार्य निष्क्रान्तः सुतो देव्याः पुनः शिशुः

स्कन्द जय बाल सप्त वासरैः जय भुवन आवलि शोक विनाशनैः

कुमार उवाच

षण्मुख मधुर रव मयूर रथैः सुर मुकुट कोटि घट्टित चरण नख अङ्कुर महा आसनैः

दैत्य इन्द्रः तारकः नाम सर्व अमर कुल अन्त कृत्

अभिषिक्तो विधानेन यथावत् षण्मुखः प्रभुः

नाना नाक तरु उत्फुल्ल कुसुम आपीड धारिणीम्

यक्षाणां दश लक्षाणि ददौ अस्मै धनाधिपः

स्व कान्ता वक्त्र पद्मानाम् म्लानतां च व्यलोकयत्

स्कन्दात् च वदने वह्नेः शुक्रात् सुवदनः अरि हा

चिन्तयामास स तदा किंचिद् उद्भ्रान्त मानसः

सिद्ध बन्दिभिः उद्घुष्टम् इदम् हृदय दारणम्

चैत्रस्य बहुले पक्षे पञ्चदश्यां महा बलौ

यदि अपि असाध्यम् हृद्यं वो हृदये चिन्तितं परम्

पांशु वर्षम् असृज् पातम् गगनात् अवनी तले

उवाच दूतं दुष्ट आत्मा नष्ट प्राय विभूतिकः
नमो नमः ते ऽस्तु मनोहराय नमो नमः ते अस्तु रण उत्कटाय

भुज नेत्र प्रकम्पम् च वक्त्र शोष मनस् भ्रमम्

कृत्तिका मेलनात् एव शाखाभिः सविशेषतः

ददौ क्रीडनकं त्वष्टा कुक्कुटं कामरूपिणम्

तां भूषण निबद्धाम् च किंनर उद्गति नादिताम्

दुष्टान् च प्राणिनो रौद्रान् सः अपश्यत् दुष्ट वेदिनः

एवम् उक्ते गते दूते चिन्तयामास दानवः

बालकाभ्यां चकार एकम् मत्वा च अमर भूतये

सूत उवाच

स्कन्द जय गौरी नन्दनैः घण्टा प्रियैः प्रिय विशाख विभो धृत पताक प्रकीर्ण पटलैः
अथ ये अस्य उदञ्चः रश्मयस् ता एव अस्य उदीच्यः मधुनाड्यः

तद् वा एतद् यद् एतद् आदित्यस्य परःकृष्णं रूपम्

तद् व्यक्षरत्

ते वा एते अथर्व अङ्गिरसः एतद् इतिहास पुराणम् अभ्यतपन्

तस्य अभितप्तस्य यशस् तेज इन्द्रियं वीर्यम् अन्नाद्यं रसो ऽजायत

अथर्व अङ्गिरसः एव मधुकृतः

इतिहास पुराणम् पुष्पम्
नवम् अन्नं वसां तैलं _ _ सुख उदकम्

कषाय अपहृत स्नेहः ततः स्नातो यथाविधि

वात घ्न तैलैः अभ्यङ्गं मूर्ध्नि तैलं विमर्दनम्

तीक्ष्ण मद्य दिवास्वप्न पुरस् वातान् परित्यजेत्

तीक्ष्णांशुर् _ _ ग्रीष्मे संक्षिपति इव यत्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

कायमाने चिते चूत प्रवाल फल लुम्बिभिः

स्निग्धाश् च इह _ _ _ बलिनो रसाः

तिक्तं स्वादु कषायं च क्षुधितो ऽन्नं भजेल् लघु

मध्यन्दिने _ _ _ स्वप्याद् धारागृहे ऽथवा

जलार्द्रास् तालवृन्तानि विस्तृताः _ _

वर्षा शीत उचित अङ्गानाम् सहसा एव अर्क रश्मिभिः

_ एव च मन्देन तेष्व् इत्य् _ _

मस्तु _ _ वा पञ्चकोल अवचूर्णितम्

कोमलैः कल्पिते तल्पे _ _ _

असात्म्य जाः हि रोगाः स्युः सहसा _ _

_ _ _ स्वेदं पादत्राणं च सर्वदा

उत्क्षेपाश् च _ _ जल वर्षि हिम अनिलाः

पानकं पञ्च सारम् वा _ _ _ स्थितम्

पिबेद् रसं न _ रसालां राग खाण्डवौ

कदल दल कल्हार मृणाल कमल उत्पलैः

विचित्र पुष्प वृक्षेषु काननेषु सुगन्धिषु

हर्म्य पृष्ठे वसेद् बाष्प शीत सीकर वर्जिते

_ _ _ _ लिह्यात् सक्तून्

अङ्गार ताप संतप्त गर्भ भूवेश्म चारिणः

चन्दन उशीर कर्पूर मुक्ता स्रज् वसन उज्ज्वलः

अतो हिमे ऽस्मिन् सेवेत _ _ _ रसान्

आस्थापनं _ _ जीर्णं धान्यं रसान् कृतान्

_ _ _ न दोषो जातु जायते

सौमनस्य कृतः हृद्यान् वयस्यैः सहितः पिबेत्

तस्माद् आदानम् आग्नेयम् ऋतवो दक्षिणायनम्

भजेन् मधुरम् एव _ लघु स्निग्धं हिमं द्रवम्

_ _ _ _ संशुष्कं क्षौद्र वत् लघु

मद्यं न पेयं पेयं वा वा

_ _ समासेन विपरीतम् अतो ऽन्यदा

नियुद्धं कुशलैः सार्धं पादाघातं च युक्तितः

ऋत्वोर् _ _ _ ऋतुसंधिर् इति स्मृतः

दैर्घ्यान् निशानाम् एतर्हि प्रातर् एव बुभुक्षितः

सौधेषु _ _ चन्द्रिकां रजनी मुखे

शशाङ्ककिरणान् भक्ष्यान् रजन्यां भक्षयन् पिबेत्

मासैर् _ _ _ _ क्रमात् षड् ऋतवः स्मृताः

प्रावार अजिन कौशेय प्रवेणी कौचव आस्तृतम्

हत्वा _ कुरुते रोगान् अतस् तं त्वरया त्यजेत्

_ _ लघुभिः प्रावृतः शयनं भजेत्

शीते ऽग्र्यं वृष्टि घर्मे ऽल्पं बलं मध्यं तु शेषयोः

शीते वर्षासु च _ त्रीन् वसन्ते ऽन्त्यान् रसान् भजेत्

_ _ _ _ _ _ _

न अभिष्यन्दि न वा रूक्षं _ _ _ _

_ _ _ युक्तं साम्लं

वनेषु _ _ _ _ _

स्वादुं निदाघे शरदि _ _ _

भजेत् साधारणं सर्वम् ऊष्मणस् तेजनं च यत्

_ _ _ जित्वा श्लेष्माणम् उल्बणम्

_ _ च _ सकर्पूरं सुशीतलम्

अवश्यकार्यं संभाव्य यथोक्तं शीलयेद् अनु

अभ्रंकष महा शाल ताल रुद्ध उष्णरश्मिषु

आसना _ _ _ _ मालिनः

कुङ्कुमेन स दर्पेण प्रदिग्धो _ _

हरन्ति शीतम् उष्ण अङ्गाः _ _ _

रूक्षं शीतं घर्म घन अन्तयोः

पुस्त स्त्री स्तन हस्त आस्य प्रवृत्त उशीर वारिणि

शिशिरो ऽथ वसन्तश् च ग्रीष्मो _ _ _

आदान ग्लान वपुषाम् अग्निः सन्नो ऽपि सीदति

आदानं च तद् आदत्ते नृणां प्रतिदिनं बलम्

_ _ विसर्गश् च यद् बलं विसृजत्य् अयम्

अथ अतस् ऋतुचर्या अध्यायम् व्याख्यास्यामः

तीक्ष्णैर् _ _ _ लघुः _ च भोजनैः

_ _ _ हाराः सहरिचन्दनाः

भवत्य् _ _ धातून् स पचेद् _ _

निर्गदान् _ _ _ _ _

_ _ _ _ _ _ त्यजेत्

ससितं माहिषं क्षीरं _ _ _

_ _ _ परितो _ _

कफश् चितो हि शिशिरे वसन्ते _ _ _

तुषार क्षार सौहित्य दधि तैल वसा आतपान्

_ _ _ _ _ _ त्यजेत्

समन्ताद् अप्य् अहर् रात्रम् अगस्त्य उदय निर्विषम्

_ _ _ _ समदाः प्रमदाः प्रियाः

_ _ चित्राभिर् मध्याह्नं गमयेत् सुखी

तिक्तः कषायः कटुको बलिनो ऽत्र रसाः क्रमात्

सतुषारेण मरुता सहसा शीतलेन च

अन्यथा _ _ _ _ करोति तत्

निवृत्त काम तन्त्रस्य सु सूक्ष्म तनु वाससः

रसान् स्निग्धान् पलं पुष्टं गौडम् अच्छसुरां सुराम्

_ _ _ _ _ _ _ _ च

दिव्यं कौपं शृतं च _ भोजनं त्व् अतिदुर्दिने

तस्मिन् ह्य् _ _ _ _ _ _

तदा हि शीतम् अधिकं रौक्ष्यं च _ _ _
मनोहर कल आलापाः शिशवः सारिकाः शुकाः

अपादचारी सुरभिः सततं _ _

अयम् एव विधिः कार्यः शिशिरे ऽपि विशेषतः

तप्तं तप्तांशु किरणैः शीतं _ _

नित्यं सर्व _ _ _ _ _ ऋताव् ऋतौ

कुन्द इन्दु धवलम् शालिम् अश्नीयाज् जाङ्गलैः पलैः

अतो ऽस्मिन् पटु कटु अम्ल व्यायाम अर्क करान् त्यजेत्