tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
वेद अर्थ वित्तमैः कार्यं यत् स्मृतम् मुनिभिः पुरा

ऋचो यजूंषि सामानि तथा एव आथर्वणानि च

अकुर्वाणः तु विप्र इन्द्राः भ्रूण हा तु प्रजायते

सत्त्वं रजः तमः च इति तस्मात् धर्मम् समाश्रयेत्

प्राजापत्यं गृहस्थानां स्थानम् उक्तम् स्वयंभुवा

ध्यायेत् अथ अर्चयेत् एतान् ब्रह्म विद्या परायणः

वेद अभ्यासः ऽन्वहं शक्त्या श्राद्धं च अतिथि पूजनम्

वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्मम् अनुवर्तताम्

ततो मे सहसा उत्पन्नः प्रसादो मुनि पुंगवाः

ब्रह्मचारि वनस्थानाम् भिक्षुकाणां द्विजोत्तमाः

सर्वेषाम् एव भक्तानां शम्भोः लिङ्गम् अनुत्तमम्

यदि इच्छेत् अचिरात् स्थानं यत् तत् मोक्ष आख्यम् अव्ययम्

दक्षम् अत्रिम् वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योग विद्यया

येन इयम् विपुला सृष्टिः वर्धते मम माधव

अ क्रोधनान् सत्य परान् दूरतः परिवर्जय

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम्

ज्ञान योग रतान् दान्तान् ब्रह्मिष्ठान् ब्रह्म वादिनः

जघन्य गुण वृत्ति स्थाः अधो गच्छन्ति तामसाः

अथर्व शिरसः ऽध्येतॄन् धर्म ज्ञान् परिवर्जय

न तेषु रमते धीरः पाषण्डी तेन जायते

योग अभ्यास रतः नित्यम् आरुरुक्षुः जित इन्द्रियः

धारयेत् सर्वदा शूलं ललाटे गन्ध वारिभिः

होमो मूल फल आशि त्वम् स्वाध्यायः तपः एव च

अहं वै पालयामि इदम् संहरिष्यति शूलभृत्

सर्व लोक विरुद्धम् च धर्मम् अपि आचरेत् न तु

वार्त्ता उपायम् पुनर् चक्रुः हस्त सिद्धिम् च कर्म जाम्

तस्माद् गार्हस्थ्यम् एव एकम् विज्ञेयं धर्म साधनम्

कर्मणा प्राप्यते धर्मो ज्ञानेन च न संशयः

नारायणी महामाया मूलप्रकृतिः अव्यया

वर्ण आश्रम प्रयुक्तेन धर्मेण प्रीति संयुतः

अन्योन्यम् अनुरक्ताः ते हि अन्योन्यम् उपजीविनः

ब्रह्म तेजस् मयम् शुक्लं यत् एतत् मण्डलं रवेः

अनादिनिधना शक्तिः सा एषा ब्राह्मी द्विजोत्तमाः

परित्यजेत् अर्थ कामौ यौ स्यातां धर्म वर्जितौ

वैवाह्यम् अग्निम् इन्धीत सायं प्रातर् यथाविधि

एवं वर्ण आश्रमान् सृष्ट्वा देवदेवो निरञ्जनः

तस्मात् एतत् विजानीध्वम् आश्रमाणाम् चतुष्टयम्

गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं मुनि पुंगवाः

तृतीये च अन्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी

ससर्ज ब्राह्मणान् वक्त्रात् क्षत्रियान् च भुजाद् विभुः

संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वनवासिनाम्

ज्ञान संन्यासिनः केचिद् वेद संन्यासिनः ऽपरे

सम्यग् दर्शन सम्पन्नः स योगी भिक्षुः उच्यते

य एवं वेद धर्म अर्थ काम मोक्षस्य मानवः

भूतैर् भव्यैर् भविष्यद्भिः चरितैः उपबृंहितम्

ज्ञानाय वर्तते भिक्षुः प्रोच्यते पारमेष्ठिकः

इति एष भगवान् ब्रह्मा स्रष्टृ त्वे स व्यवस्थितः

अग्नयो अतिथि शुश्रूषा यज्ञो दानं सुर अर्चनम्

प्रपन्ना ये जगद्बीजं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

साक्षात् प्रजापतेः मूर्तिः निसृष्टा ब्रह्मणा द्विजाः

स्थानम् ऐन्द्रम् क्षत्रियाणां संग्रामेषु अपलायिनाम्

ब्रह्मणो वचनात् पुत्रा दक्ष आद्याः मुनि सत्तमाः

धर्मात् संजायते सर्वम् इति आहुः ब्रह्म वादिनः

श्री कूर्मः उवाच

चतुर्मुखः ततस् जातो ब्रह्मा लोकपितामहः

भवति एव धृतं स्थानम् ऐश्वरम् तिलके कृते

द्वितीया ब्रह्मणः प्रोक्ता देवस्य अक्षर भावना

तासु क्षीणासु अशेषासु काल योगेन ताः पुनः

सत्यं सन्तोष आस्तिक्यं श्रद्धा च इन्द्रिय निग्रहः

यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहम्

आर्जवं च अनसूया च तीर्थ अनुसरणम् तथा

अहं नारायणो देवः पूर्वम् आसम् न मे परम्

भृगु आदयः तद् वदनात् श्रुत्वा धर्मान् अथ ऊचिरे

यः तु नारायणं देवं प्रपन्नः परमं पदम्

भिक्षा चर्या च शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च

त्रियायुषं च भक्तानां त्रयाणां विधि पूर्वकम्

क्षमा दमो दया दानम् अलोभः त्यागः एव च

वेद वेदान्त विज्ञान संछिन्न अशेष संशयान्

गृहस्थं च वनस्थं च भिक्षुकं ब्रह्मचारिणम्

श्रियं ददाति विपुलां पुष्टिं मेधां यशो बलम्

उदासीनः साधकः च गृहस्थो द्विविधो भवेत्
शुचि स्मिता सु प्रसन्ना मङ्गला महिम आस्पदा

सर्वेषाम् आश्रमाणाम् तु द्वैविध्यं श्रुत दर्शितम्

हैरण्यगर्भं तत् स्थानं यस्मात् न आवर्तते पुनः

शुद्ध अन्तःकरणाः सर्वाः स्वधर्म निरताः सदा

सितेन भस्मना कार्यं ललाटे तु त्रिपुण्ड्रकम्

मोहयित्वा मम आदेशात् संसारे विनिपातय

गुप्तये सर्व वेदानाम् तेभ्यो यज्ञो हि निर्बभौ

उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरण अन्तिकः

प्राणायाम आदिषु रतान् दूरात् परिहर अमलान्

ऋणानि त्रीणि अपाकृत्य त्यक्त्वा भार्या धन आदिकम्

तस्मात् अर्थम् च कामं च त्यक्त्वा धर्मं समाश्रयेत्

इह लोके सुखी भूत्वा प्रेत्य आनन्त्याय कल्पते

तेषां ललाटे तिलकं धारणीयं तु सर्वदा

भक्ति योग समायुक्तान् ईश्वर अर्पित मानसान्

वक्ष्यमाणं मया सर्वम् इन्द्रद्युम्नाय भाषितम्

आत्मनो मुनि शार्दूलाः तत्र देवो महेश्वरः

वैश्यान् ऊरु द्वयात् देवः पादात् शूद्रान् पितामहः

यस्मिन् धर्म समायुक्तौ अर्थ कामौ व्यवस्थितौ

धर्म एव अपवर्गाय तस्माद् धर्मं समाश्रयेत्

सप्तर्षीणां तु यत् स्थानम् स्मृतं तद् वै वनौकसाम्

तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं यः तु ध्यान परः भवेत्

तपः तप्यति यो ऽरण्ये यजेद् देवान् जुहोति च

स्व धाम्ना पूरयती इदम् मद् पार्श्वम् समुपाविशत्

सर्वाः ताः निष्फलाः प्रेत्य तमस् निष्ठाः हि ताः स्मृताः

धर्मात् संजायते हि अर्थः धर्मात् कामो ऽभिजायते

विभज्य स्व इच्छया आत्मानम् सो अन्तर्यामी ईश्वरः स्थितः

असृजन्त प्रजाः सर्वा देव मानुष पूर्विकाः

प्रवर्तते मयि अजस्रम् आद्या च अक्षर भावना

देश अन्तर गतः वा अथ मृत पत्नीकः एव वा

आदौ वेद मया भूता यतः सर्वाः प्रवृत्तयः

योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः सांख्य एव च

ब्रह्मणः सहजं रूपं नित्या एषा शक्तिः अव्यया

तद् अन्तरे ऽभवत् क्रोधः कस्माच्चित् कारणात् तदा
संविष्टाभ्यां परिदां करोति न आमयति न रुदति यत्र वयं वदामसि यत्र च अभिमृशामसि इति

अङ्गाद् अङ्गात् सम्भवसि हृदयाद् अधि जायसे

स्तनं प्रतिधापयति

आत्मा वै पुत्र नामा असि स जीव शरदः शतम् इति

परिमुक्तायां क्षिप्रम् एव उपनिर्हरेत्

न एतासाम् अपाम् उदक अर्थम् कुर्वन्ति

यदा यदा सूतिका रोगः स्याद् दक्षिणस्य पदस् तप्त उदकेन पार्ष्णिं क्लेदयित्वा तदा तदा तं देशम् अवमार्ष्टि यत्र अस्याः दुःखं भवति धनुः मटची पुरुषस्य हस्तयोर् एकशतं शृणोर् अङ्ग ते धापयितारस् त्वं रोगस्य ईशिषे त्वम् उ रोगस्य सूतिका रोग भैषज्यम् असि अमुष्याः इति

वेद ते भूमि हृदयं दिवि चन्द्रमसि श्रितम्

तस्मै त्वं स्तन प्रप्याय आयुः वर्चो यशो बलम् इति

मा ते पुत्रं रक्षो वधीन् मा धेनुर् अत्यासारिणी

अयं कुमारो जरां धयतु दीर्घम् आयुः

वेद अमृतस्य गोप्तारं मा अहम् पौत्रम् अघम् रुदम् इति

अथ एनम् वात्सप्रेण अभिमृशति दिवस् परि इति अनुवाकेन

शिरस्त उद कुम्भम् निदधात्य् आपः सुप्तेषु जाग्रत रक्षांसि निः इतस् नुदध्वम् इति
वषट्कृते पूर्व अर्धे जुहोति

अदितिम् इष्ट्वा मारुतीम् ऋचम् अन्वाह

वषट्कृते अपर अर्धे जुहोति

उपहूतायाम् इडायाम् अग्नीध आदधाति षडवत्तम्

अथ चतुर एव आज्यस्य गृह्णान आह अग्नये इत्य् उपांश्व् अनुब्रूहि इति उच्चैः

अत्र एतत् मेक्षणम् आहवनीये अतिवाल्य अद्भिः अभ्युक्ष्य उत्तरतस् सादयत्य् अथ उदङ् अत्याक्रम्य यथायतनं स्रुचौ सादयित्वा प्राशित्रम् अवदाय इडाम् अवद्यति

अथ चतुर एव आज्यस्य गृह्णान आह सवित्र इत्य् उपांश्व् अनुब्रूहि इति उच्चैः

अथ उपस्तीर्य उत्तर अर्धात् चरोर् अवद्यन्न् आह अग्नये स्विष्टकृते अनुब्रूहि इति

पूर्व अर्धात् अवदाय अपर अर्धात् अवद्यत्य् अभिघारयति प्रत्यनक्ति

वषट्कृते मध्ये जुहोति

अष्ट अवत्तः स्विष्टकृद् द्वादश अवत्ता इडा

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह सोमम् इत्य् उपांशु यज इति उच्चैः

अथ उपस्तीर्य पूर्व अर्धात् चरोर् अवद्यन्न् आह अदित्यै इत्य् उपांश्व् अनुब्रूहि इति उच्चैः

द्विर् अभिघारयति न प्रत्यनक्ति

मरुतो यत् ह वो दिव इति

अथ एतत् मेक्षणम् अधस् अधस् स्रुचाव् आग्नीध्राय उत्प्रयच्छन् आह अतिवालयतात् एव मा अनुप्रहार्षीः इति

अथ वै भवति

वषट्कृत उत्तर अर्धे जुहोति

पथ्यायै स्वस्तय इत्य् उपांशु अनुब्रूहि इति उच्चैः

वषट्कृत उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर् जुहोति

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह पथ्यां स्वस्तिम् इत्य् उपांशु यज इति उच्चैः

प्राश्नन्ति

वषट्कृते दक्षिण अर्धे जुहोति
सुभूतिः आह कथं भगवन् तथागतानाम् प्रज्ञापारमितया पञ्च स्कन्धा दर्शिताः किं वा भगवन् प्रज्ञापारमितया दर्शितम् एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् न लुज्यन्ते न प्रलुज्यन्ते इति सुभूते पञ्च स्कन्धा लोक इति तथागतानां प्रज्ञापारमितया दर्शिताः

एवं हि सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाः सत्त्वा असंख्येयाः सत्त्वा इति यथाभूतं प्रजानाति

अस्याः सर्वज्ञ तायाः दर्शयित्री लोकस्य च संदर्शयित्री

एवं हि सुभूते प्रज्ञापारमिता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री

पुनर् अपरम् सुभूते तथागता इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां विक्षिप्तानि चित्तानि विक्षिप्तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

एवं हि सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां संक्षिप्तानि चित्तानि संक्षिप्तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

तत् कस्य हेतोः एतया हि वयं जनिताः

इमे सुभूते पञ्च स्कन्धाः तथागतेन लोक इति आख्याताः

एवं हि सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानाम् असंक्लिष्टानि चित्तानि असंक्लिष्टानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानां संक्लिष्टानि चित्तानि संक्लिष्टानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति अ संक्लेश संक्लिष्टानि सुभूते तानि चित्तानि अ संकेतानि

पुनर् अपरम् सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानां संक्लिष्टानि चित्तानि संक्लिष्टानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

अलक्षणानि हि तानि चित्तानि अ क्षीणानि अ विक्षीणानि अ विक्षिप्तानि तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

एवं हि सुभूते तथागता इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां विक्षिप्तानि चित्तानि विक्षिप्तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

एवम् एव सुभूते तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा इमां प्रज्ञापारमितां समन्वाहरन्ति

एवं हि सुभूते तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा एनां प्रज्ञापारमितां केलायन्ति ममायन्ति गोपायन्ति

तत् कस्य हेतोः न लुज्यन्ते न प्रलुज्यन्ते इति दर्शिताः शून्यता स्वभावाः हि सुभूते पञ्च स्कन्धाः अ स्वभाव त्वात्

अतोनिर्जाता हि सुभूते तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः

अतोनिर्जाता हि सुभूते तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानां सर्वज्ञ ता

एवं हि सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानां संक्लिष्टानि चित्तानि संक्लिष्टानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् यत् भगवान् एवम् आह प्रज्ञापारमिता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री इति कथं भगवन् प्रज्ञापारमिता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री कतमश् च भगवन् लोकः तथागतैः अर्हद्भिः सम्यक्संबुद्धैः आख्यातः एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् पञ्च सुभूते स्कन्धाः तथागतेन लोक इति आख्याताः

पुनर् अपरम् सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानां लीनानि चित्तानि लीनानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

एवम् इयम् सुभूते प्रज्ञापारमिता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानां जनयित्री एवम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री

तत् कस्य हेतोः एषा हि माता जनयित्री तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम्

ये ऽपि ते लिखन्ति उद्गृह्णन्ति धारयन्ति वाचयन्ति पर्यवाप्नुवन्ति प्रवर्तयन्ति देशयन्ति उपदिशन्ति उद्दिशन्ति सु आध्यायन्ति सर्वे ते तथागतस्य अर्हतः सम्यक्संबुद्धस्य अनुभावेन अधिष्ठानेन समन्वाहारेण
प्रज्ञापारमिता हि सुभूते तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम् अस्य सर्वज्ञ ज्ञानस्य जनयित्री दर्शयित्री एवम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री

कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां विक्षिप्तानि चित्तानि विक्षिप्तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति धर्मतातः सुभूते तानि चित्तानि विक्षिप्तानि

एवं खलु सुभूते प्रज्ञापारमिताम् आगम्य तथागतो अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानाम् अप्रमेयाणि असंख्येयानि चित्त चरितानि च यथाभूतं प्रजानाति

एवं हि सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानां लीनानि चित्तानि लीनानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

सर्वे ते मातुः ग्लानायाः उद्योगम् आपद्येरन् कथम् अस्माकम् मातुः जीवित अन्तरायः न भवेत् इति कथम् अस्माकम् माता चिरं जीवेत् कथम् अस्माकम् मातुः कायो न विनश्येत् कथम् अस्माकम् माता चिर स्थितिका भवेत् कथम् अस्माकम् मातुः नाम अ विनष्टम् भवेत् कथम् अस्माकम् मातुः न दुःखा वेदना उत्पद्येत न च अस्याः अ स्पर्श विहारः अमनआपः काये उत्पद्येत

कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाः सत्त्वाः असंख्येयाः सत्त्वा इति यथाभूतं प्रजानाति सत्त्व अस्वभाव तया सुभूते अप्रमेयाः सत्त्वा असंख्येयाः सत्त्वा इति यथाभूतं प्रजानाति

कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां संक्षिप्तानि चित्तानि संक्षिप्तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति स संक्षेपं क्षयतः क्षयं च अ क्षयतः यथाभूतं प्रजानाति

न च सुभूते शून्यता लुज्यते वा प्रलुज्यते वा

पुनर् अपरम् सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाः सत्त्वाः असंख्येयाः सत्त्वा इति यथाभूतं प्रजानाति

एवं हि सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानाम् अप्रमेय अक्षयाणि चित्तानि अप्रमेय अक्षयाणि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

ये ऽपि ते सुभूते भविष्यन्ति अनागते ऽध्वनि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यन्ते ते ऽपि सर्वे एनाम् एव प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यन्ते

यान्य् अपि तानि सुभूते अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां चित्त चरितानि तान्य् अपि सुभूते तथागतः सत्त्व असद्भाव तया एव प्रजानाति

पुनर् अपरम् सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानाम् असंक्लिष्टानि चित्तानि असंक्लिष्टानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति

इति ते पुत्राः ताम् मातरं सर्व सुख उपधानैः सु धृताम् धारयेयुः सु गोपायिताम् गोपायेयुः सु केलायिताम् केलायेयुः मा खलु अस्याः काचिद् दुःखा वेदना दुःखो वा स्पर्श उत्पद्येत चक्षुषो वा श्रोत्रतो वा घ्राणतो वा जिह्वातो वा कायतो वा मनस्तो वा वाततो वा पित्ततो वा श्लेष्मतो वा संनिपाततो वा दंशतो वा मशकतो वा सरीसृपतो वा मनुष्यतो वा अमनुष्यतो वा आपाततो वा उत्पाततो वा अनिष्ट निपातः शरीरे निपतेत्

ये ऽपि ते सुभूते एतर्हि अप्रमेयेषु असंख्येयेषु लोकधातुषु तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा दश दिशि लोके तिष्ठन्ति ध्रियन्ते यापयन्ति बहु जन हिताय बहु जन सुखाय लोक अनुकम्पायै महतो जन कायस्य अर्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां च अनुकम्पका अनुकम्पाम् उपादाय अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धाः ते ऽपि सर्वे एनाम् एव प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धाः

न च सुभूते आनिमित्तं वा अप्रणिहितं वा अन् अभिसंस्कारः वा अनुत्पादो वा अभावो वा धर्मधातुः वा लुज्यते वा प्रलुज्यते वा

अहम् अपि सुभूते एतर्हि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध एनाम् एव प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः
कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानाम् असंक्लिष्टानि चित्तानि असंक्लिष्टानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति प्रकृति प्रभास्वराणि सुभूते तानि चित्तानि

दुष्कर कारिका एषा अस्माकं जीवितस्य दात्री लोकस्य च संदर्शयित्री

एवम् इयम् सुभूते प्रज्ञापारमिता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री

एवं ते पुत्राः ताम् मातरं सर्व सुख उपधानैः समन्वाहृत्य केलायेयुर् ममायेयुः गोपायेयुः एषा अस्माकम् माता जनयित्री दुष्कर कारिका एषा अस्माकं जीवितस्य दात्री लोकस्य च संदर्शयित्री इति

पुनर् अपरम् सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानां संक्षिप्तानि चित्तानि संक्षिप्तानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति
ते ह स्म निमेष मात्रम् अभिसंपततः

त उ एव आशीविषाः

स हिरण्मय्योः कुश्योर् आस

तं ह अग्नयः गन्धर्वा जुगुपुर् एत एव धिष्ण्याः

तस्यै परेतायै सोम पालाः एकम् अक्षरम् अविन्दन्त

यत् क्षत्रियो ब्राह्मणम् उ एव

सा जगती प्रथमा उदपतत् ओजिष्ठा बलिष्ठा भूयिष्ठा वीर्यवत्तमा मन्यमाना

तद् एतद् ब्रह्मणा च क्षत्रेण च उभयतस् ऽन्नाद्यं परिगृहीतम्

तानि इमानि छन्दांस्य् अब्रुवन् सोमम् आहराम यज्ञं तनवामहा इति

अथ बृहती

तस्माद् उ तम् एव तपस् तेपानं मन्यन्ते यो ददत्

विन्दते क्षत्रियं भर्तारं य एवं वेद

तस्माद् य एव पशुमान् भवति तं दीक्षा उपनामुका

तस्मात् त्रिष्टुभो लोके दक्षिणा नीयन्ते

चतुर् अक्षराणि ह वा अग्रे छन्दांस्य् आसुर् अ यज्ञ वाहानि

सा त्रि अक्षरा पुनर् आगच्छत् तपश् च दक्षिणाश् च आहरन्ती

अथ त्रिष्टुब् उदपतत्
अर्वाचीनं वसु विदम् भगं नो रथम् इव अश्वाः वाजिन आ वहन्तु

उत उदिते मघवन् सूर्ये वयं देवानां सुमतौ स्याम

सम् अध्वराय उषसः नमन्त दधिक्रावा इव शुचये पदाय

प्रातर् अग्निं प्रातर् इन्द्रं हवामहे प्रातर् मित्रावरुणा प्रातर् अश्विना

उत इदानीम् भगवन्तः स्याम उत प्रपित्व उत मध्ये अह्नाम्

भग प्रणेतर् भग सत्य राधः भग इमाम् धियम् उद् अवा ददन् नः

तं त्वा भग सर्व इज् जोहवीति स नो भग पुरएता भव इह

अश्वावतीर् गोमतीर् न उषासो वीरवतीः सदम् उछन्तु भद्राः

भग एव भगवाꣳ अस्तु देवास् तेन वयं भगवन्तः स्याम

आध्रश् चिद् यं मन्यमानस् तुरश् चिद् राजा चिद् यं भगं भक्षि इति आह

भग प्र णो जनय गोभिर् अश्वैर् भग प्र नृभिर् नृवन्तः स्याम
अप पाप्मानं हते य एवं वेद

यद् वावान इति धाय्या अच्युता

यथादेवतम् एनेन यथास्तोमं यथासाम यथाछन्दसं राध्नोति य एवं वेद

यद् द्याव इन्द्र ते शतं यद् इन्द्र यावतस् त्वम् इति वैरूपम् पृष्ठम् भवति राथंतरे ऽहनि तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्

अभि त्वा शूर नोनुम इति रथंतरस्य योनिम् अनु निवर्तयति राथंतरं ह्य् एतद् अहर् आयतनेन

यद् वै समान उदर्कम् तत् तृतीयस्य अह्नः रूपं यद् अश्ववद् यद् अन्तवद् यत् पुनरावृत्तं यत् पुनर्निनृत्तं यद् रतवद् यत् पर्यस्तवद् यत् त्रिवद् यद् अन्त रूपम् यद् उत्तमे पदे देवता निरुच्यते यद् असौ लोको ऽभ्युदितो यद् वैरूपं यज् जागतं यत् कृतम् एतानि वै तृतीयस्य अह्नः रूपाणि

त्र्य् अर्यमा मनुषो देवताता इति सूक्तं त्रिवत् तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्

तं तम् इद् राधसे महे त्रय इन्द्रस्य सोमा इति मरुत्वतीयस्य प्रतिपद् अनुचरौ निनृत्तवत् त्रिवत् तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्

तान् ह स्म अनु एव आगच्छन्ति सम् एव सृज्यन्ते तान् अश्वा भूत्वा पद्भिर् अपाघ्नत यद् अश्वा भूत्वा पद्भिर् अपाघ्नत तद् अश्वानाम् अश्व त्वम्

तस्माद् अश्वः पशूनां जविष्ठस् तस्माद् अश्वः प्रत्यङ् पदा हिनस्ति

त्यम् ऊ षु वाजिनं देव जूतम् इति तार्क्ष्यो ऽच्युतः

युक्ष्वा हि देव हूतमाꣳ अश्वाꣳ अग्ने रथीर् इव इति तृतीयस्य अह्नः आज्यम् भवति

अग्निर् नेता त्वं सोम क्रतुभिः पिन्वन्त्य् आप इति धाय्या अच्युताः

अश्नुते यद् यत् कामयते य एवं वेद

इन्द्र त्रि धातु शरणम् इति सामप्रगाथस् त्रिवांस् तृतीये ऽहनि तृतीयस्य अह्नः रूपम्

देवा वै तृतीयेन अह्ना स्वर्गं लोकम् आयंस् तान् असुरा रक्षांस्य् अन्ववारयन्त ते विरूपा भवत विरूपा भवत इति भवन्त आयंस् ते यद् विरूपा भवत विरूपा भवत इति भवन्त आयंस् तद् वैरूपं साम अभवत् तद् वैरूपस्य वैरूप त्वम्
आबध्य मूत्रं भ्रमति संस्तम्भ उद्वेष्ट गौरवम्

स्थानात् च्युतम् मूत्रयतः प्राक् पश्चात् वा प्रवर्तते

मूत्रं वर्तयते पूर्वं स रक्तम् रक्तम् एव वा

कुर्यात् तीव्र रुज् आध्मानम् अशक्तिम् मल संग्रहम्

मूत्र बिन्दुम् तुल्य गन्धम् स्यात् विघातम् तम् आदिशेत्

बद्धं बद्ध्वा सुखं मेहेत् अच्छम् गोमेदक उपमम्

विधारणात् प्रतिहतम् वातात् आवर्तितम् यदा

आक्षिप्तम् अल्प मूत्रस्य वस्तौ नाभौ च वा मले

आशय उपचय अल्प त्वात् सुखी

स दाहम् रोचना शङ्ख चूर्ण वर्णम् भवेत् च तत्

वस्ति वस्ति शिरस् मेढ्र कटि वृषण पायु च

भल्लातक अस्थि संस्थाना रक्ता पीता सिता अश्मरी

इति विस्तारतः प्रोक्ता रोगा मूत्र प्रवर्तिताः

श्लेष्म आश्रया च सर्वा स्यात् अथ अस्याः पूर्वलक्षणम्

निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विपच्यते

अश्मरी तुल्य रुज् ग्रन्थिः मूत्रग्रन्थिः स उच्यते

मूत्र स्रोतः ऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा

शोषयति उपसंगृह्य शुक्रं तत् शुक्रम् अश्मरी

मूत्राण्य् पीतं स दाह _

रूक्षस्य क्लान्त देहस्य वस्ति स्थौ पित्त मारुतौ

मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रम् उद्धृतम्

तत्र वात अभिसृत्य आर्तः दन्तान् खादति वेपते

वस्ति वङ्क्षण मेढ्र आर्ति युक्तः अल्प अल्पम् मुहुर् मुहुर्

पित्तं कफो द्वौ अपि वा संहन्येते ऽनिलेन चेत्

नाभ्याः अधस्तात् उदरम् मूत्रम् आपूरयेत् तदा

रूक्ष दुर्बलयोः वातेन उदावर्तम् शकृत् यदा

दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलो ऽनिलः

असौ वा वायुना भिन्ना सा तु अस्मिन् अनुलोम गे

पीडिते ज्वर कासे ऽस्मिन् अश्मरी एव च शर्करा

वातकुण्डलिका इति एव मूत्रं तु विधृते ऽचिरम्

बस्तौ च मूत्र सङ्गि त्वम् मूत्रकृच्छ्रं ज्वरो ऽरुचिः

रक्तं वा कफ जः वस्ति मेढ्र गौरव शोथवान्

मूत्रं स पित्तम् स कफम् स शुक्रम् वा तदा क्रमात्

कृच्छ्रात् मूत्रम् तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत्

प्रवृद्ध वायुना मूत्रे वस्ति स्थे च एव दाह कृत्

पित्तेन दह्यते बस्तिः पच्यमान इव उष्णवान्

उष्णं पुनः पुनः कृच्छ्रात् उष्णवातम् वदन्ति तम्

मूत्रम् अल्प अल्पम् अथवा विमुञ्चति सकृत् सकृत्

एक संवहनाः प्रोक्ता गुद अस्थि विवर आश्रयाः

स्थित्वा प्लवेत् शनैस् पश्चात् स रुजम् वा अथवा अरुजम्

अष्ठीला आभम् घनं ग्रन्थिं करोति अचलम् उन्नतम्

पित्त व्यायाम तीक्ष्ण अम्ल भोजन आध्मानक आदिभिः

शकृत् मार्गस्य वस्तेः च वायुः अन्तरम् आश्रितः

श्याम रूक्षा अश्मरी च अस्य स्यात् चिता कण्टकैः इव

मूत्रक्षयं स रुज् दाहम् जनयेतां तद् आह्वयम्

वाताष्ठीला इति स आत्मानम् विष् मूत्र अनिल सर्ग कृत्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे मूत्राघातमूत्राकृच्छनिदानं नाम अष्टपञ्चाशदुत्तरशततमः ऽध्यायः

बिन्दुशः च प्रवर्तेत मूत्रं बस्तौ तु पीडिते

तस्याम् उत्पन्न मात्रायाम् शुष्कम् एत्य विलीयते

स्थान च्युतम् अभुक्तम् वा अण्डयोः अन्तरे ऽनिलः

शुष्कं समस्त वर्णम् वा मूत्रसादं वदन्ति तम्

मूत्राघातः प्रमेहः च कृच्छ्रात् मर्म समाश्रयेत्

मूत्र संधारणम् कुर्यात् क्रुद्धः वस्तेः मुखे मरुत्

विगुणः कुण्डलीभूतो बस्तौ तीव्र व्यथः ऽनिलः

स अनिलम् मुञ्चति शकृत् मुहुर् मेहति बिन्दुशः

यदा वायुः मुखम् वस्तेः व्यावर्त्य परिशोषयन्

अन्तर् वस्ति मुखे तृष्णा स्थिर अल्पम् सहसा भवेत्

मूत्र उत्सर्गम् स विच्छिन्नम् तत् श्रेयः गुरु शेफसोः

तद् संक्षोभात् भवेत् स असृक् मांसम् अध्वनि रुज् भवेत्

पार्श्वेभ्यः पूर्यते श्लक्ष्णैः स्यन्दमानैः अनारतम्

अथ अतस् मूत्राघातस्य निदानं शृणु सुश्रुत

धन्वन्तरिः उवाच

अधस् मुखः ऽपि वस्तिः हि मूत्र वाहि सिरा मुखैः
स्त्री ह सायं प्रातः पुमान् इति

इति गृहमेधि व्रतम्

आसीनः पितृभ्यो दद्याद् यथोपपादम् इतरान्

एक एकम् वा अनुनिधानम् उभयतः परिषिञ्चेत्

स्वयं त्व् एव आसस्यम् बलिम् हरेद् यवेभ्यो ऽध्य् आ व्रीहिभ्यो व्रीहिभ्यो ऽध्य् आ यवेभ्यः स त्व् आसस्यो नाम बलिर् भवति

यस्य त्व् एषाम् अग्रतः नियुक्तम् अग्नौ कृत्वा अग्रम् ब्राह्मणाय दत्त्वा भुञ्जीत

सकृद् अपो निनीय चतुर्धा बलिं निदध्यात् सकृद् अन्ततः परिषिञ्चेत्

अथ अपरम् बलिं हरेत् शयनम् वा अधिवर्चम् वा स कामाय वा बलिर् भवति मन्यवे वा

विश्राणिते फलीकरणानाम् आचामसि अपाम् इति बलिं हरेत् स रौद्रो भवति स रौद्रो भवति

अथ अपरान् बलीन् हरेद् उदधानस्य मध्यमस्य द्वारस्य अब्दैवतः प्रथमो बलिर् भवत्य् ओषधि वनस्पतिभ्यः द्वितीय आकाशाय तृतीयः

यद्य् एकस्मिन् काले व्रीहि यवौ अन्यतरस्य हृत्वा कृतं मन्येत

प्राजापत्या पूर्वा आहुतिः भवति सौविष्टकृत्य् उत्तरा

अपि वा अन्यः ब्राह्मणः

स्वयं त्व् एव एतान् यावद् वसेद् बलीन् हरेत्

एतस्य एव बलि हरणस्य अन्ते कामम् प्रब्रुवीत भवति ह एव अस्य

भाषेत अन्न संसिद्धिम् अतिथिभिः कामं सम्भाषेत

यस्य उ जघन्यं भुञ्जीत एव इति

यद्य् एकस्मिन् काले पुनः पुनर् अन्नं पच्येत सकृद् एव एतत् बलितन्त्रं कुर्वीत

अथ बलीन् हरेद् बाह्यतो वा अन्तर् वा सु भूमिम् कृत्वा

दम्पती एव

आसीन एव ऽग्नौ जुहुयात्

दीर्घ आयुः ह एव भवति

स यत् प्रथमम् निदधाति स पार्थिवो बलिर् भवत्य् अथ यद् द्वितीयम् स वायव्यो यत् तृतीयम् स वैश्वदेवो यच् चतुर्थं स प्राजापत्यः

अथ एतत् बलि शेषम् अद्भिर् अभ्यासिच्य अवसलवि दक्षिणा निनयेत् तत् पितृभ्यो भवति

अथ हविष्यस्य अन्नस्य उद्धृत्य हविष्यैर् व्यञ्जनैर् उपसिच्य अग्नौ जुहुयात् तूष्णीं पाणिना एव
सा द्वितीयम् अहः प्राप्य बृहती भवति याम् इमां श्रेष्ठी वाचं वदति इति अवोचद् इति

ताम् एतां विप्रयुञ्जते

सा एषा वदति

सा हि दूरात् श्रूयते

सा षष्ठम् अहः प्राप्य रेवती भवति यया अन्नाद्यम् प्रदीयते

सा न मासि मास्य्

सा पञ्चमम् अहः प्राप्य शक्वरी भवति यया प्रशिष्टः शक्नोति

सा प्रथमम् अहः प्राप्य रथन्तरं भवति

आजानं याम् इमां वाचं वदन्ति

तां विहरन्ति

तूष्णीं निषद्यम्

समानीं बत वाचं वदति न बत एनम् पर्येति इति

वाग् वै रथन्तरम्

एवं तद् यन् मासि मासि पृष्ठान्य् उपयन्ति

इमां वा अयं ह्यो ऽवदद् इमां पूर्वेद्युर् इमां पूर्व समाम्

एतत् ह वै वैराज्यं वाचो यत् तूष्णीं निषद्यं याम् इमां श्रेष्ठिनस् तूष्णीम् आसीनस्य एव जिज्ञासन्ते
यत्नश् च क्रियतां कंस गर्भ स्थे यदि शक्यते

तत्र मन्त्रयताम् एवं देवतानां मया श्रुतः

आज्ञाप्यतां हयः केशी प्रलम्बो धेनुकस् तथा

यो ऽहं दोर्भ्याम् उदाराभ्यां क्षोभये ऽहं धराम् इमाम्

निर्जगाम असुरः कंसः स्व पुर्याः पद्म लोचनः

संगृह्य वीणां संसक्ताम् अगच्छं ब्रह्मणः सभाम्

हास्यः खलु स सत्त्वेषु नारदो न विशारदः

अटध्वं पृथिवीं कृत्स्नां यथा इष्टम् कामरूपिणः

श्लाघ्यश् च स हि ते मृत्युर् भूत पूर्वः च तं स्मर

न अहम् भीषयितुं शक्यो देवैर् अपि स वासवैः

दिव्या त्रि धारा दृष्टा मे पुण्या त्रिपथगा नदी

उवाच च उग्रसेनस्य सुतं परम कोपनम्

निषसाद आसने तस्मिन् स वै शक्र सखः मुनिः

दृष्टं मे ब्रह्मसदनं ब्रह्म ऋषि गण सेवितम्

वैशंपायन उवाच

सो ऽहं कदाचिद् देवानां समाजं मेरु मूर्धनि

प्रेषयामास कंसस्य उग्रसेन सुतस्य वै

सु श्लिष्टान् अपि लोकेषु भेदयंल् लभते रतिम्

गते त्व् एवं मम वचः श्रूयतां गृह्यतां च वै

सो अभिवाद्य ऋषये तस्मै पूजां चक्रे यथाविधि

एवं स विलपन्न् एव वाच् मात्रेण तु केवलम्

अद्य प्रभृति भूतानाम् एष देव अनुवर्तिनाम्

घटयानो नरेन्द्राणां तन्त्री वैराणि च एव ह

परं रहस्यं देवानां स ते मृत्युर् भविष्यति

देव गन्धर्व निर्घोषैः अप्सरोभिश् च नादितम्

गर्भ स्थानाम् अपि गतिर् विज्ञेया भुवि देहिनाम्

दिव्य आसन गतान् देवान् अपश्यं स पितामहान्

सनन्दन वनम् च एव दृष्ट्वा चैत्ररथं वनम्

जहास उच्चैस् ततः कंसः प्रकाश दशनः चिरम्

इत्य् उक्त्वा नारदे याते तस्य वाक्यं विचिन्तयन्

मां च वो नाथम् आश्रित्य न अस्ति देव कृतम् भयम्

ततस् ते तन् महद् भूतं दिव्यं न कथयाम्य् अहम्

अनुसृत्य दिवो लोकान् अहं ब्रह्म पुरोगमान्

अरिष्टो वृषभश् च एव पूतना कालियस् तथा

अस्या गर्भो ऽष्टमः कंस स ते मृत्युर् भविष्यति

भवन्तो हि यथाकामं मोदन्तां विगत ज्वराः

त्रिविष्टपाद् आपतितो मथुरा उपवने स्थितः

भुज्यन्तां सर्व काम अर्थाः स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम्

आसनं च अग्नि वर्ण आभम् विसृज्य उपजहार वै

आहव स्थः शयानो वा प्रमत्तो मत्त एव वा

उपस्पृष्टं च तीर्थेषु दिव्येषु च यथाक्रमम्

परतो ऽपि परस् त्व् एषां स्वयंभूश् च स्वयंभुवाम्

विनाश शंसी कंसस्य नारदो मथुरां ययौ

पूजितो ऽहं त्वया वीर विधि दृष्टेन कर्मणा

देवानां स तु सर्व स्वम् त्रिदिवस्य गतिश् च सः

नृ पक्षि पशु संघानाम् करोमि कदनं महत्

सो ऽहं तत्र सित उष्णीषान् नाना रत्न विभूषितान्