tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अथ एषा पत्नी जघनेन गार्हपत्यं संविशति तूष्णीम्

वर्चः धाम् यज्ञ वाहसम् सु पारा नो असद् वश इति

दक्षिणतः शय एतद् वै यजमानस्य आयतनम् स्व एव आयतने शये ऽग्निम् अभ्यावृत्य शये देवता एव यज्ञम् अभ्यावृत्य शय इति ब्राह्मणम्

अथ सनीहारान् प्रहिणोति

त्वं यज्ञेष्व् ईड्य इति

स यथारूपं प्रतिगृह्णाति

अथ तथा एव पुरा नक्षत्राणाम् अन्तर्धानात् संप्रेष्य वाचंयमयोर् व्रते दोहयतः

अथ अपः आचामति दैवीं धियं मनामहे सु मृडीकाम् अभिष्टये

अथ उदिते आदित्ये यजमानः कृष्णाजिनम् आसज्य पूर्वया द्वारा उपनिष्क्रम्य अग्रेण शालां तिष्ठन् भूर् भुवः सुवर् व्रतं कृणुत व्रतं कृणुत इति त्रिर् वाचं विसृजते

आहरन्तं दृष्ट्वा जपति न अन् आहरन्तम् रास्व इयत् सोम आ भूयो भर मा पृणन् पूर्त्या वि राधि मा अहम् आयुषा इति

तद् दक्षिणतः परिश्रित्य व्रतयति ये देवा मनः जाताः मनः युजः सु दक्षाः दक्षपितारस् ते नः पान्तु ते नो ऽवन्तु तेभ्यो नमस् तेभ्यः स्वाहा इति

निर्णिज्य पात्रे प्रयच्छतः

स यं मन्यते न मा प्रत्याख्यास्यति इति तं प्रथमम् अभि प्रहिणोति विश्वे देवा अभि माम् आववृत्रन् पूषा सन्या सोमो राधसा देवः सविता वसोर् वसु दावा इति

अथ अस्मै कंसे वा चमसे वा निःषिच्य व्रतं प्रयच्छति

गोपाय नः स्वस्तये प्रबुधे नः पुनर् दद इति

एतस्मिन् काले प्रतिप्रस्थाता पत्न्यै पात्रे निःषिच्य व्रतं प्रयच्छति

यजुषा यावन्मात्रं व्रतयित्वा तूष्णीं भूयो व्रतयति
आयुषे त्वा

अग्नेः प्रजातम् परि यत् हिरण्यम् अमृतम् दध्रे अधि मर्त्येषु

जरा मृत्युः भवति यः बिभर्ति

आयुष्मान् भवति यः बिभर्ति

यत् हिरण्यम् सूर्येण सु वर्णम् प्रजावन्तः मनवः पूर्वे ईषिरे तत् त्वा चन्द्रम् वर्चसा सम् सृजाति
शिरस् विमर्शनः सर्व लक्ष्य लक्षण भूषितः

मण्डली मेरु वासः च देव वाहनः एव च

उत्सङ्गश् च महाङ्गश् च महागर्भः प्रतापवान्

आरोहणो ऽधिरोहश् च शीलधारी महातपाः

सुद्युम्नो मानवः श्रीमान् सोम वंश प्रवृद्धये

राजा राज्य उदयः कर्ता मृग बाण अर्पणः घनः

रावणेन हतो यो ऽसौ त्रैलोक्य विजये द्विजाः

क्रूर कर्ता क्रूर वासी तनुः आत्मा महौषधः

ऋतुः ऋतु करः तालः मधुः मधुकरः वरः

युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता तस्य वै सुतः

उत्कलस्य उत्कलम् राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमम्

सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्व लोक कृत्

वेदकारः सूत्रकारो विद्वांश् च पर मर्दनः

शरण आगत घाती च मित्र विश्वास घातकः

अक्षुण्णः क्षुण्ण रूपः च वृषणो मृदुर् अव्ययः

कुल हारी कुल अकर्ता बहु वित्तः बहुप्रजः

नित्यो हि अनीशः शुद्धात्मा शुद्धो मानो गतिः हविः

राक्षसघ्नो ऽथ कामारिः महादंष्ट्रः महायुधः

सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्य् अ निन्दितः

अजश् च मृग रूपः च तेजः तेजस्करः विधिः

पक्षी च पक्ष रूपः च अति दीप्तः निशाकरः

बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अध्यात्म अनुगतः बलः

यन्त्र तन्त्र सु विख्यातः लोकः सर्वाश्रयो मृदुः

निर्वाणं हृदयः च एव ब्रह्म लोकः परा गतिः

सर्व अङ्ग रूपी मायावी सुहृदो हि अनिलः बलः

नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ब्रह्मणा कथितं पुरा

बलवान् च उपशान्तः च पुराणः पुण्य कृत्तमः

इक्ष्वाक्वः वंश विस्तारम् पश्चात् वक्ष्ये तपोधनाः

महानखो महारोमा महाकेशो महा जटः

ततः पृथुः मुनि श्रेष्ठाः विश्वकः पार्थिवस् तथा

कैलास स्थः गुहावासी हिमवत् गिरि संश्रयः

देव असुर ईश्वरः विष्णुर् देव असुर महा ईश्वरः

न्यायो निर्वापणो ऽपादः पण्डितो हि अचल उपमः

निर्जीवो जीवनो मन्त्रः सुभगो बहु कर्कशः

उष्णीषी च सुवक्त्रश् च उदग्रो विनतस् तथा

इला बुधस्य भवनं सोमपुत्रस्य च आश्रिता

गुरुः कान्तो निजः सर्गः पवित्रः सर्व वाहनः

हैमो हेमकरो यज्ञः सर्वधारी धरोत्तमः

ललाटाक्षो विश्व देहः हरिणो ब्रह्मवर्चसः

त्रि जटी चीरवासाश् च रुद्रः सेनापतिर् विभुः

सर्वतूर्यनिनादी च सर्वव्यापी अपरिग्रहः

हिरण्यबाहुश् च तथा गुहा वासः प्रवेशनः

आषाढश् च सुषाढश् च स्कन्ध दः हरितो हरः

महाकेतुर् धराधाता नैकतानरतः स्वरः

अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतधारणः

विस्तारो लवणः कूपः कुसुम अङ्गः फल उदयः

धृतिः च एव विधाता च मान्धाता भूतभावनः

इक्ष्वाकोः अश्वमेधेन इला किंपुरुषो ऽभवत्

हरिश् च हरिणाक्षश् च सर्व भूत हरः स्मृतः

मित्रावरुणयोः तु अत्र प्रसादात् मुनि पुंगवाः

पूर्वो मनुः न चक्षाम यमः तु क्रोध मूर्छितः

लम्बितो लम्बितोष्ठश् च लम्बहस्तो वर प्रदः

धन्वन्तरिः धूमकेतुः सूर्यो वैश्रवणस् तथा

महानासो महा कण्ठः महाग्रीवः श्मशानवान्

यमं च यमुनां च एव राज्ञी रेवतम् एव च

एते हि अङ्गिरसः पक्षे क्षत्र उपेताः समाश्रिताः

गण आधिपत्यम् सम्प्राप्तस् तण्डेः तेजसा प्रभोः

लम्बितोष्ठश् च निष्ठश् च महामायः पयोनिधिः

प्रस्वेदनो अ स्वेदनः च आदिकश् च महा मुनिः

स्वस्ति स्वस्ति स्वभावः च भोगी भोग करः लघुः

सर्व आवासी त्रयी वासी उपदेश करः धरः

समीरो दमन आकारः हि अर्थः हि अर्थ करः वशः

नाम्नां सहस्रं जप्त्वा वै गाणपत्यम् अवाप्तवन्

रूपं त्वाष्ट्री स्व देहात् तु छाया आख्याम् सा तु अकल्पयत्

हर्यश्वस्य निकुम्भः तु संहताश्वः तु तद् सुतः

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वः अपरः स्मृतः

तत् पुरूरवसे प्रादात् राज्यम् प्राप्य महा यशाः

उत्कलश् च गयः च एव विनताश्वः तथा एव च

बुधेन अन्तरम् आसाद्य मैथुनाय प्रवर्तिता

नाम्नां सहस्रं विप्राणां वक्तुम् अर्हसि शोभनम्

शुक्लः स्त्री रूप सम्पन्नः शुचिः भूत निषेवितः

शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे रुद्रसहस्रनामकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः

यथाप्रधानं भगवान् इति भक्त्या स्तुतो मया
भिक्षुश् च भिक्षु रूपी च रौद्र रूपः सु रूपवान्

एते हि अङ्गिरसः पक्षे क्षत्र उपेताः द्विजातयः

करूषश् च पृषध्रश् च नवा एते मानवाः स्मृताः

सारङ्गो भूत चक्र अङ्कः केतुमाली सुवेधकः

प्रभासः पर्वतो वायुः अर्यमा सविता रविः

तेजस् अपहारी बलवान् विदितः ऽभ्युदितो बहुः

नर्मदायां समुत्पन्नः सम्भूतिः तस्य च आत्मजः

गम्भीर रोषः गंभीरो गम्भीर बल वाहनः

हर्यश्वात् तु दृषद्वत्यां जज्ञे वसुमना नृपः

उद्गतः त्रिक्रमः वैद्यो वर दः ऽवरजो ऽम्बरः

अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शृणुत सुव्रताः

यमेन ताडिता सा तु छाया वै दुःखिता अभवत्

पुनः शरवणं प्राप्य स्त्री त्वम् प्राप्तो भव आज्ञया

अवेदनीय आवेद्यः सर्वगश् च सुख आवहः

विश्वकस्य आर्द्रकः धीमान् युवनाश्वः तु तद् सुतः

इक्ष्वाकुर् नभगश् च एव धृष्णुः शर्यातिः एव च

न्यग्रोध रूपः न्यग्रोधो विश्वकर्मा च विश्वभुक्

आगमश् च विलोपश् च महात्मा सर्वपूजितः

अश्वमेध सहस्रस्य फलं प्राप्य तद् आज्ञया

विश्व क्षेत्र प्रदः बीजं लिङ्गम् आद्यः तु निर्मुखः

भव प्रसादात् आगत्य लोकपाल त्वम् उत्तमम्

सर्व देव मयः ऽचिन्त्यो देवतात्मा स्वयम्भवः

सूत उवाच

कपिलः कलशः स्थूल आयुधः च एव रोमशः

इतिहासश् च कल्पश् च दमनो जगत् ईश्वरः

उपहारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनस्थितः

ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी हि अनेक दृश्

इज्यो हस्ती तथा व्याघ्रो देवसिंहो महर्षभः

लब्धवन् गाणपत्यम् च ब्रह्म योनिः द्विजोत्तमः

गज हा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः

मूलं विशालो हि अमृतम् व्यक्त अव्यक्तः तपोनिधिः

उग्रो वंशकरो वंशो वंश वादी ह्य् अ निन्दितः

सोमपुत्रात् बुधात् च अपि ऐलो जज्ञे पुरूरवाः

स्वयंभूः सर्वकर्मा च आदिः आदिकरः निधिः

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः

मुचुकुन्दश् च पुण्य आत्मा त्रयः त्रैलोक्य विश्रुताः

ततः शनिं च तपतीं विष्टिं च एव यथाक्रमम्

महा भूतः भूत वृतः हि अप्सरस् गण सेवितः

निशाचरः प्रेतचारी सर्व दर्शी महेश्वरः

संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यात् मनुम् अनुत्तमम्

ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुः भानुः प्रवरो वर दः वरः

महासेनो विशाखश् च षष्टिभागो गवां पतिः

वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्मात् दिवाकरात्

विष्णोः चक्रम् तु यत् घोरम् मण्डलात् भास्करस्य तु

अदितिः सुषुवे पुत्रम् आदित्यम् कश्यपात् द्विजाः

वपुस् आवर्तमानः ऽन्यो वपुस् श्रेष्ठः महा वपूः

मुनिः आत्मा मुनिर् लोकः सभाग्यश् च सहस्र भुज्

विमुक्तो मुक्त केशः च श्रीमान् श्रीवर्धनः जगत्

तण्डि संज्ञम् द्विजं तस्मात् लब्धवन् द्विजसत्तमाः

तस्य आदित्यस्य च एव आसीत् भार्या त्रयम् अथ अपरम्

वंशात् च बृहदश्वः अभूत् कुवलाश्वः तु तद् सुतः

बृहदश्वो ऽनरण्यस्य हर्यश्वः तस्य च आत्मजः

प्रस्कन्दो अपि अविभावः च तुल्यो यज्ञ विभाग विद्

गोपालो गोपतिः ग्रामः गो चर्म वसनः हरः

संयोगी वर्धनो वृद्धो गणिको ऽथ गणाधिपः

पुरुकुत्सस्य दायादस् त्रसद्दस्युर् महा यशाः

सखा प्रवासो दुर्वापः सर्व साधु निषेवितः

नन्दीश्वरः सुनन्दी च नन्दनो विषमर्दनः

भक्तिम् एवम् पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिः विभुः

वार्यक्षः ककुभो वज्री दीप्त तेजाः सहस्रपात्

तीक्ष्णोपायश् च हर्यश्वः सहायः कर्म काल विद्

इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च पुंस्त्वं प्राप च या पुरा

चतुर्मुखो महा लिङ्गः चारु लिङ्गः तथा एव च

आकाशो निर्विरूपश् च विवासा उरगः खगः

सोम वंश अग्रजः धीमान् भव भक्तः प्रतापवान्

ततस् तस्मात् नृपः लब्ध्वा तण्डिना कथितं पुरा

दम्भो दम्भ करः दाता वंशो वंशकरः कलिः

विशालशाखस् ताम्रोष्ठो हि अम्बुजालः सुनिश्चितः

रत्न भूतः ऽथ रत्नाङ्गो महा अर्णव निपात विद्

बाहुस् त्व् अ निन्दितः सर्वः शंकरः अथ अपि अकोपनः

अमोघः संयमो हृष्टो भोजनः प्राण धारणः

व्याल रूपी बिल आवासी गुहावासी तरंग विद्

जटी दण्डी शिखण्डी च सर्वगः सर्वभावनः
निर्ममे भगवान् त्वष्टा प्रधानं दिव्यम् आयुधम्

संतानो बहुलो बाहुः सकलः सर्वपावनः

स कार्मुकः महाबाहुः महाघोरः महातपाः

स्वर्गद्वारं मोक्षद्वारं प्रजाद्वारं त्रिविष्टपः

महा तपाः दीर्घतपा अदृश्यो धन साधकः

अथर्वशीर्षः साम आस्यः ऋच् सहस्र ऊर्जित ईक्षणः

महारूपो महाकायः सर्व रूपः महायशाः

संवत्सरं क्रमात् जप्त्वा त्रिसंध्यं शंकर आश्रमे

कृष्ण वर्णः सुवर्णश् च इन्द्रियः सर्ववर्णिकः

कथं च एव अश्वमेधम् वै करोमि इति विचिन्तयन्

धुन्धुमार त्वम् आपन्नः धुन्धुं हत्वा महा बलम्

स्थावराणां पतिः च एव नियत इन्द्रिय वर्तनः

ऋषय ऊचुः

इक्ष्वाकोः अभवत् वीरः विकुक्षिः धर्म वित्तमः

इक्ष्वाकु ज्येष्ठ दायादः मध्यदेशम् अवाप्तवान्

संताडयामास रुषा पादम् उद्यम्य दक्षिणम्

बहुमालो महामालः शिपिविष्टः सुलोचनः

सिद्धार्थः सर्व भूत अर्थः ऽचिन्त्यः सत्यः शुचि व्रतः

शाबस्तिश् च महा तेजाः वंशकः तु ततस् अभवत्

सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो वृषवाहनः

देवम् इष्ट्वा त्रिसंध्यं च सर्व पापैः प्रमुच्यते

ऋषभो वृषभो भङ्गो मणि बिम्ब जटा धरः

पूय शोणित सम्पूर्णम् कृमीणां निचय अन्वितम्

शरी शतघ्नी खड्गी च पट्टिशी च आयुधी महान्

मासम् एकम् पुमान् वीरः स्त्री त्वम् मासम् अभूत् पुनर्

कला काष्ठा लवो मात्रा मुहूर्तो ऽहः क्षपा क्षणः

कथितं सर्व वेद अर्थ संचयम् सूत सुव्रत

करस्थाली कपाली च ऊर्ध्वसंहननो युवा

महात्मा सर्वभूतश् च विरूपो वामनो नरः

वानस्पत्यो वाजसनो नित्यम् आश्रम पूजितः

ब्रह्म घ्नः च सुरापश् च स्तेयी च गुरु तल्प गः

वृक्षः श्रीमाल कर्मा च सर्वबन्धविमोचनः

गया गयस्य च आख्याता पुरी परम शोभना

तस्मात् लब्ध्वा स्तवं शम्भोः नृपः त्रैलोक्य विश्रुतः

धुन्धुमारस्य तनयाः त्रयः त्रैलोक्य विश्रुताः

तुम्बवीणो महा कोपः ऊर्ध्वरेता जलेशयः

प्रासादः तु बलो दर्पो दर्पणो हव्य इन्द्रजित्

संयुक्तः शोभनो वक्ता आशानां प्रभवो ऽव्ययः

नक्षत्र विग्रहः भावो निभावः सर्वतोमुखः

अभिरामः सु शरणः निरामः सर्वसाधनः

महा मेघ निवासी च महाघोरो वशीकरः

महापादो महाहस्तो महाकायो महा यशाः

मानवेयो महाभागः स्त्री पुंसोः लक्षण अन्वितः

अमर्षणो मर्षण आत्मा यज्ञहा कामनाशनः

देव असुर गण अध्यक्षः देव असुर गणाग्रणी

_ सर्व भूतानाम् निश्चलः चल विद् बुधः

लोककर्ता पशुपतिः महा कर्ता हि अधोक्षजः

निर्मिता येन शाबस्ती गौड देशे द्विजोत्तमाः

नगो नीलः कविः कालो मकरः काल पूजितः

दृढाश्वः च एव चण्डाश्वः कपिलाश्वश् च ते स्मृताः

पद्मगर्भो महागर्भः चन्द्रवक्त्रः नभो ऽनघः

सुद्युम्न इति विख्याता पुंस्त्वं प्राप्ता तु इला पुरा

देव असुर विनिर्माता देव असुर परायणः

अमर ईशः महाघोरो विश्वदेवः सुरारि हा

पुत्र त्रयम् अभूत् तस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः

नीरः तीर्थः च भीमश् च सर्वकर्मा गुण उद्वहः

सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः

नीलस् तथा अङ्ग लुप्तः च शोभनो नर विग्रहः

भस्मशायी भस्म गोप्ता भस्म भूत तनुः गणः

महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः

तेन नाम्नां सहस्रेण स्तुत्वा तण्डिः महेश्वरम्

वसिष्ठ वचनात् तु आसीत् प्रतिष्ठाने महा द्युतिः

महा मूर्धा महामात्रो महा मित्रः नग आलयः

सिंह शार्दूल रूपाणाम् आर्द्र चर्म अम्बरम् धरः

अजैकपाद् च कापाली शं कुमारो महागिरिः

नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ताण्डिना ब्रह्म योनिना

विष्णुवृद्धः सुतः तस्य विष्णुवृद्धा यतः स्मृताः

चक्रहस्तः तु विष्टम्भी मूलस्तम्भन एव च

महाशरो महापाशो नित्यो गिरिचरो मतः

आश्रम स्थः कपोत स्थः विश्वकर्मा पतिः विराज्

ज्योतिषाम् अयनम् सिद्धिः संधिः विग्रहः एव च

सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्र साधकः

देव असुर महामात्रः देव असुर गण आश्रयः

विबुध अग्र्यः सुरः श्रेष्ठः स्वर्ग देवः तथा उत्तमः

वीणी च पणवी ताली नाली कलिकटुस् तथा

अक्षयो रथ गीतः च सर्व भोगी महा बलः
योगी योगो महाबीजो महा रतः महा बलः

देवदेवः सुखोत्सिक्तः सत् असत् सर्व रत्न विद्

लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा प्रसादो ऽभयदो विभुः

महास्कन्धो महाकर्णो महोष्ठश् च महाहनुः

वृषको वृषकेतुश् च अनलो वायुवाहनः

वैणवी पणवी कालः कालकण्ठः कटंकटः

सर्ववासः सर्वचारी दुर्वासा वासवो मतः

महामना महाकामश् चित्त कामः जितेन्द्रियः

युक्तश् च युक्त बाहुः च सुदेवः अपि सुपर्वणः

नृत्यप्रियो नित्य नृत्यः नर्तनः सर्वसाधकः

कृशाश्वः अथ रणाश्वश् च संहताश्व आत्मजौ उभौ

ततो हि अनुज्ञाम् प्राप्य एवम् स्तुतो भक्तिमतां गतिः

आराधयत् महादेवम् यावत् वर्ष अयुत अयुतम्

कमण्डलु धरः धन्वी बाण हस्तः कपालवान्

सिद्धान्त कारी सिद्धार्थः छन्दः व्याकरण उद्भवः

इन्दुः विसर्गः सुमुखः शूरः सर्व आयुधः सहः

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि श्रावयेत् ब्राह्मणान् अपि

मातृ हा पितृ हा च एव वीर हा भ्रूण हा तथा

सः अपि गोकर्णम् आश्रित्य फलकेन अनिल अशनः

हुताशन सहायः च प्रशान्त आत्मा हुताशनः

बहुभूतो बहु धनः सर्व सारः अमृत ईश्वरः

यजुः पाद भुजः गुह्यः प्रकाश ओजाः तथा एव च

अश्वमेध सहस्रस्य फलं प्राप्नोति वै द्विजाः

प्रतिष्ठा धर्म राजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः

विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो

गम्भीर घोषः योग आत्मा यज्ञहा कामनाशनः

सिंह शार्दूल रूपः च गन्ध कारी कपर्दी अपि

वसुभृत् सर्व भूत आत्मा निश्चलः सुविदुर् बुधः

कन्या भावात् च सुद्युम्नो न एव भागम् अवाप्तवन्

प्राणेशो बन्धकी वृक्षो नकुलश् च अद्रिकः तथा

कालयोगी महानादः सर्व आवासः चतुष्पथः

स आम्नायः अथ महा आम्नायः तीर्थदेवः महायशाः

धन हीनः च धर्म आत्मा दृष्टवान् ब्रह्मणः सुतम्

पितॄणाम् आधिपत्यम् तु शाप मोक्षम् तथा एव च

धाता विष्णुश् च शक्रश् च मित्रः त्वष्टा धरो ध्रुवः

इला किम्पुरुष त्वे च सुद्युम्न इति च उच्यते

संवत्सरः कृतीमन्त्रः प्राणायामः परंतपः

मनोवेगो निशाचारः सर्व लोक शुभ प्रदः

ब्रह्मदण्ड विनिर्माता शत घ्नः

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुः ग्रहः ग्रहपतिः मतः

गन्धमाली च भगवन्त् अनन्तः सर्व लक्षणः

उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नः सर्वलोकः प्रजापतिः

दृढाश्वस्य प्रमोदः तु हर्यश्वः तस्य वै सुतः

ऋषय ऊचुः

ज्येष्ठः पुत्र शतस्य आसीत् दश पञ्च च तद् सुताः

वडबा रूपम् आस्थाय तपः तेपे तु सुव्रता

नाभिर् नन्दिकरो हर्म्यः पुष्करः स्थपतिः स्थितः

पवित्रं त्रिमधुः मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः

अश्वमेध सहस्रस्य फलं प्राप्य महा यशाः

सुषुवे च अश्विनः देवौ देवानां तु भिषज् वरौ

अमोघ अर्थ प्रसादः च अन्तर् भाव्यः सुदर्शनः

निवेदनः सुधा जातः स्वर्गद्वारो महा धनूः

प्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च शान्त आत्मा शाश्वतो ध्रुवः

भगहारी नियन्ता च कालो लोकपितामहः

अ सहन्ती पुरा भानोस् तेजस् मयम् अ निन्दिता

वडबाम् अगमत् संज्ञाम् अश्व रूपेण भास्करः

विष्णुः प्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः

दीर्घश् च हरिकेशश् च सुतीर्थः कृष्ण एव च

लिखितो भास्करः पश्चात् संज्ञा पित्रा महात्मना

महाबलो महा तेजाः हि अन्तरात्मा मृग आलयः

मन्त्र विद् परमः मन्त्रः सर्व भाव करः हरः

सर्वाशयः सर्वचारी प्राणेशः प्राणिनां पतिः
गजं सु लक्षण उपेतम् हैमं वा राजतं तु वा

गज दानम् प्रवक्ष्यामि यथावत् अनुपूर्वशस्

स्थित्वा स्वर्गे चिरं कालं राजा गज पतिः भवेत्

शिवम् उद्दिश्य दातव्यं शिवं सम्पूज्य पूर्ववत्

अष्टम्यां वा प्रदातव्यं शिवाय परमेष्ठिने

द्विजाय वा शिवाय अथ दातव्यः पूज्य पूर्ववत्

सहस्र निष्क मात्रेण तद् अर्धेन अपि कारयेत्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

एतत् यः कुरुते दानं शिव भक्ति समाहितम्
अथ धृष्टिम् आदाय दक्षिणस्य पुरोडाशस्य अङ्गारान् अपोहति इदम् अहम् सेनायै अभीत्वर्यै मुखम् अपोहामि इति

संख्याय उद्वासयति यजमानस्य गोपीथाय इति ब्राह्मणम्

अथ एना सम्परिगृह्य अन्तर्वेदि आसादयति भूः भुवर् स्वर् इति एताभिः व्याहृतिभिः

मध्यतस् पुरोडाशौ आसादयति दक्षिणतस् शृतम् उत्तरतस् दधि

वेदेन विरजसम् कृत्वा अभिघारयति आप्यायताम् घृत योनिः अग्निः हव्यानि अनुमन्यताम् खम् अङ्क्ष्व त्वचम् अङ्क्ष्व सुरूपम् त्वा वसु विदम् पशूनाम् तेजसा अग्नये जुष्टम् अभिघारयामि इति यद् देवत्यः _ भवति

अथ एनम् यथाहृतम् प्रतिपर्याहृत्य ध्रुवायाम् अवदधाति ऋषभः असि शाक्वरः घृताचीनाम् सूनुः प्रियेण नाम्ना प्रिये सदसि सीद इति

अथ एनम् उद्वासयति शृतः उत्स्नाति जनिता मतीनाम् इति

प्रत्यज्य कपालानि उद्वासयति इरा भूतिः पृथिव्यै रसः मा उत्क्रमीत् इति

अथ आदत्ते दक्षिणेन आज्य स्थालीम् स स्रुवाम् सव्येन पात्रीम् वेदम् इति

अथ एनम् स्रुवम् अग्रेण स्रुचः पर्याहृत्य दक्षिणेन जुह्वम् प्रस्तरे सादयति स्योनः मे सीद सुषदः पृथिव्याम् प्रथयि प्रजया पशुभिः सुवर्गे लोके दिवि सीद पृथिव्याम् अन्तरिक्षे अहम् उत्तरः भूयासम् अधराः मत् सपत्नाः इति

आज्येन सु संतर्पयति आर्द्रः प्रथस्नुः भुवनस्य गोपः इति

अथ एनम् स्रुवम् आज्यस्य पूरयित्वा अन्तरेण पुरोडाशौ अवदधाति

उपरिष्टात् अभ्यज्य अधस्तात् उपानक्ति यः ते आत्मा पशुषु प्रविष्टः तम् अङ्क्ष्व इति

अथ सांनाय्ये अलंकरोति यः ते आत्मा पशुषु प्रविष्टः देवानाम् विष्ठाम् _ यः वितस्थे आत्मन्वान् सोमैः घृतवान् हि भूत्वा देवान् गच्छ स्वर् यजमानाय मे इति

एतत् समादाय प्रदक्षिणम् आवृत्य प्रत्यञ्च् आद्रुत्य जघनेन गार्हपत्यम् उपविश्य पात्र्याम् द्वेधा उपस्तृणीते स्योनम् ते सदनम् करोमि घृतस्य धारया सु शेवम् कल्पयामि तस्मिन् सीद अमृते प्रतितिष्ठ व्रीहीनाम् मेधैः सुमनस्यमानः इति

एवम् एव उत्तरम् पुरोडाशम् उद्वासयति अथ शृतम् अथ दधि
ततस् तुष्टः तु भगवन्त् तस्मै नारायणो हरिः

महेश्वरेण अथ चतुर्मुखेण साध्यैर् मरुद्भिः सह लोकपालैः

पतन्ति शस्त्राणि तथा उज्ज्वलानि स्वर् भूमि पातालम् अथो दहन्ति

ततः पद्म सहस्राणाम् सहस्राणि दश एव तु

लक्षैस् त्रिभिर् द्वादशभी रथानां सोमः अपि अगात् तत्र विवृद्ध मन्युः

चमसाध्वर्यवः तत्र विश्वे देवा दश एव तु

अन्तः प्रविश्य अथ कथं कथंचिद् निवारयामास सुरैः सह एव

धृतिस् त्यक्त्वा पीतं नन्दिं सोमम् एव अभजन् तदा

सोमः पितॄणाम् अधिपः कथं शास्त्र विशारदैः

स्तूयमानस्य तस्य अभूत् अधिकः धाम सम्भवः

आशाः तम् मुमुचुः गर्भम् अशक्ताः धारणे ततः

सोमः प्राप्य अथ दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यम् ऋषि संस्कृतम्

न तृप्तिः आसीत् च गृहे अपि तस्य तारा अनुरक्तस्य सुख आगमेषु

यो वामदेवः प्रथितः पृथिव्याम् अनेक रुद्र अर्चित पाद पद्मः

आदिष्टो ब्रह्मणा पूर्वम् अत्रिः सर्ग विधौ पुरा

अशेष सत्त्व क्षय कृत् प्रवृद्धः तीक्ष्ण आयुध अस्त्र ज्वलन एकरूपः

तथा इति उक्तः स आजह्रे राजसूयं तु विष्णुना

तत्र ब्रह्मर्षिभिः प्रोक्तम् अस्मत् स्वामी भवतु अयम्

यक्षेश्वरः कोटि शतैः अनेकैः युतः ऽन्वगात् स्यन्दन संस्थितानाम्

तपः चचार शीतांशुः विष्णु ध्यान एक तत्परः

स्वकीया इव सोमः अपि कामयामास ताः तदा

अनुत्तमं नाम तपः सृष्टि अर्थम् तप्तवन् प्रभुः

ततो वव्रे वरान् सोमः शक्र लोकम् जयामि अहम्

तुष्टुवुः सोम देवत्यैः ब्रह्म आद्याः मन्त्र संग्रहैः

तत् दिशः जगृहुः धाम् स्त्री रूपेण सुत इच्छया

अकारणं किं क्षय कृत् जनानाम् सोम त्वया अपि इत्थम् अकारि कार्यम्

बृहस्पतिः स्वाम् अपगृह्य तारां हृष्टो जगाम स्व गृहम् स रुद्रः

प्रत्यक्षम् एव भोक्तारो भवन्तु मम मन्दिरे

वेताल यक्ष उरग किंनराणाम् पद्मेन च एकेन तथा अर्बुदेन

ततः स शिष्यः गिरिशः पिनाकी बृहस्पति स्नेह वश अनुबद्धः

तारां स ताराधिपतिः स्मर आर्तः केशेषु जग्राह विविक्त भूमौ

शशाक शापं न च दातुम् अस्मै न मन्त्र शस्त्र अग्नि विषैः अशेषैः

रूप लावण्य संयुक्ताः तस्मै कन्याः सुवर्चसः

नक्षत्र दैत्य असुर सैन्य युक्तः शनैश्चर अङ्गारक वृद्ध तेजाः

प्रभा प्रभाकरं त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम्

चिरं विहृत्य अथ जगाम तारां विधुः गृहीत्वा स्व गृहम् ततस् अपि

गर्भो भूत्वा उदरे तासाम् आस्थितः अब्द शत त्रयम्

शान्ति कृत् तत् अन्तर् नयने स्थितम्

स्यन्दने अथ सहस्राश्वे वेद शक्ति मये प्रभुः

ऋषिभिः देव गन्धर्वैः ओषधीभिः तथा एव च

होता अत्रिः भृगुः अध्वर्युः उद्गाता अभूत् चतुर्मुखः

सह एव जग्मुः च गणेशक आद्याः विंशत् चतुःषष्टि गण अस्त्र युक्ताः

वेद धाम रसम् च अपि यत् इदम् चन्द्र मण्डलम्

आरोप्य लोकम् अनयत् आत्मीयम् स पितामह

न शशाक अपचाराय शापैः शस्त्र आदिभिः पुनः

राजसूये सुर गणाः ब्रह्म आद्याः सन्तु मे द्विजाः

जग्मुः भयम् सप्त तथा एव लोकाः चचाल भूर् द्वीप समुद्र गर्भा

तेजस् वितानात् अभवत् भुवि दिव्य औषधी गणः

ब्रह्म विष्णु अर्क रुद्राणाम् अभ्यन्तरम् अतीन्द्रियम्

स याचयामास ततस् तु दैन्यात् सोमम् स्व भार्या अर्थम् अनङ्ग तप्तः

त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादितम्

बृहत् नितम्ब स्तन भार खेदात् पुष्पस्य भङ्गे अपि अति दुर्बल अङ्गाम्

भार्याम् इमाम् अर्पय वाक्पतेः त्वम् न च अवमानः अस्ति पर स्व हारे

धनुः गृहीत्वा अजगवम् पुरारिः जगाम भूत ईश्वर सिद्ध जुष्टः

रक्षस् पालः शिवः नः आस्ताम् शूल धरः हरः

ततः समाप्ते अवभृथे तद् रूप आलोकन इच्छवः

स सोमम् एव अभ्यगमत् पिनाकी गृहीत दीप्त अस्त्र विशाल वह्निः

ददौ यदा तां न कथंचिद् इन्दुः तदा शिवः क्रोध परः बभूव

तयोः निपातेन समुद्र भूम्योः अथ अन्तरिक्षस्य च भीतिः आसीत्

अथ अभवत् भीषण भीम सेन सैन्य द्वयस्य अपि महा आहवः असौ

काम बाण अभितप्त अङ्गाः नव देव्यः सिषेविरे

वरं वृणीष्व प्रोवाच परमात्मा जनार्दनः
सदस्याः सनक आद्याः तु राजसूय विधौ स्मृताः

समादाय अथ तं गर्भम् एकीकृत्य चतुर्मुखः

कदाचिद् उद्यान गताम् अपश्यत् अनेक पुष्प आभरणैः च शोभिताम्

तेन ओषधीशः सोमो अभूत् द्विजेशः च अपि गद्यते

सा अपि स्मर आर्ता सह तेन रेमे तद् रूप कान्त्या हृत मानसेन

तस्य अपकर्तुम् विविधैः उपायैः न एव अभिचारैः अपि वाच् अधीशः

ऋषय ऊचुः

युद्धाय सोमेन विशेष दीप्त तृतीय नेत्र अनल भीम वक्त्रः

दीपयन् विश्वम् अखिलम् ज्योत्स्नया सचराचरम्

स याच्यमानः अपि ददौ न तारां बृहस्पतेः तद् सुख पाश बद्धः

तं दृष्ट्वा च अष्टम अंशेन तस्मात् सोमः अभवत् शिशुः

सूत उवाच
अथ यत् प्रथम जम् गां ददाति

भैषज्यम् एव तत् कुरुते

अथ यत् सरस्वतीं यजति

अथ यत् पुरस्ताद् वा उपरिष्टात् वा शम्योर्वाकस्य अन् आवाहितान् वाजिनो यजति

एतम् एव तत् प्रीणाति

अथ यद् अग्नीषोमौ प्रथमौ देवतानां यजति

अथ उ ऋतवो वै वाजिनः

प्रतिष्ठे वै द्यावापृथिवी प्रतिष्ठित्या एव

दार्शपौर्णमासिके वा एते देवते

अथ यत् पूषणं यजति

तथा ह अस्य पूर्वपक्षे वैश्वदेवेन इष्टम् भवति

तान् एव तत् प्रीणाति

घोरा वै मरुतः स्वतवसः

सर्वेषाम् एव देवानां प्रीत्यै

ऋतून् एव तत् प्रीणाति

वाचम् एव तत् प्रीणाति

देव अश्वाः वै वाजिनः

प्रथम कर्म हि एतत्

अथ यत् परस्तात् पौर्णमासेन यजते

अथ यत् सवितारं यजति

अथ यन् मरुतः स्वतवसो यजति

अत्र देवाः स अश्वाः प्रीता भवन्ति

अथ यद् वैश्वदेवी पयस्या

वाग् वै सरस्वती

तस्माद् एनौ प्रथमौ यजति

एते वै सर्वे देवा यद् विश्वे देवाः
कन्या कुम्भ वृष स्थे ऽर्के कृष्णपक्षेषु सर्वदा

निधाय पिण्डम् एकैकं सर्व दर्भेषु अनुक्रमात्

गोमयेन उपलिप्तायाम् गो मूत्रेण तु मण्डलम्

वैश्वदेवं ततः कुर्यान् निवृत्ते पितृ कर्मणि

शिव भक्तः पितृ परः सूर्य भक्तः अथ वैष्णवः

विष् पीतम् मातुलं बन्धुम् ऋत्विज् आचार्य सोमपान्

दक्षिणां दिशम् आकाङ्क्षन् पितॄन् याचेत मानवः

रत्नि मात्रम् परि श्लक्ष्णम् हस्त आकार अग्रम् उत्तमम्

सूत उवाच

दक्षिणं जानुम् आलभ्य त्वं मया तु निमन्त्रितः

स्वाध्याय कलहम् च एव दिवास्वप्नं च सर्वदा

तिलाः पात्राणि सत् वासः गन्ध धूप अनुलेपनम्

एतत् अस्तु इति तत् प्रोक्तम् अन्वाहार्यम् तु पार्वणम्

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिः एव च

कस्मिन् वासर भागे वा पितृभ्यः श्राद्धम् आचरेत्

दर्वी त्रयम् तु कुर्वीत खादिरं रजत अन्वितम्

विधिना केन कर्तव्यं कथं प्रीणाति तत् पितॄन्

कृतघ्नान् नास्तिकान् तद्वत् म्लेच्छ देश निवासिनः

कस्मिन् दत्तम् कथं याति श्राद्धं तु मधुसूदन

पुनर् भोजनम् अध्वानम् यानम् आयास मैथुनम्

वायु भूताः नु गच्छन्ति तथा आसीनान् उपासते

बैडाली बकवृत्तिः च दम्भी देवलक आदयः

यथा इन्दु संक्षये तद्वत् अन्यत्र अपि निगद्यते

सर्व ज्ञः _ मन्त्री ज्ञात वंशः कुल अन्वितः

यः च व्याकुरुते वाक्यं यः च मीमांसते ऽध्वरम्

कुर्यात् अहरहर् श्राद्धम् अन्नाद्येन उदकेन वा

अग्निमान् निर्वपेत् पित्र्यम् चरुं च सम मुष्टिभिः

आचान्तेषु पुनर् दद्यात् जल पुष्प अक्षत उदकम्

तद्वत् पिण्ड आदिके कुर्यात् आवाहन विसर्जनम्

पतितः अभिशस्तः क्लीबः पिशुन व्यङ्ग रोगिणः

भवितव्यं भवद्भिः च मया च श्राद्ध कारिणा

अ क्रोधनैः शौच परैः सततं ब्रह्मचारिभिः

अग्नौ कुर्यात् अनुज्ञातः विप्रैर् विप्रो यथाविधि

पूर्वं दत्त्वा तु तद् हस्ते स पवित्रम् तिल उदकम्

तत् पिण्ड अग्रम् प्रयच्छेत स्वधा एषाम् अस्तु इति ब्रुवन्

पिण्डान्वाहार्यकं कुर्यात् श्राद्धम् इन्दु क्षये सदा

दक्षिण अग्नौ प्रतीते वा य एकाग्निः द्विज उत्तमः

पार्वणं त्रिविधं प्रोक्तं शृणु तावत् महीपते

एते भोज्याः प्रयत्नेन वर्जनीयान् निबोध मे

पितृ यज्ञम् विनिर्वर्त्य तर्पण आख्यम् तु यो ऽग्निमान्

वर्जयेत् लिङ्गिनः सर्वान् श्राद्ध काले विशेषतः

पिण्डान् तु दद्यात् अग्नौ जले अपि वा

तेषु दर्भेषु तं हस्तं विमृज्यात् लेपभागिनाम्

स्वस्तिवाचनकं सर्वं पिण्ड उपरि समाहरेत्

षट् अपि ऋतून् नमस्कृत्य गन्ध धूप अर्हण आदिभिः

पितृभ्यो निर्वपामि इति सर्वं दक्षिणतो न्यसेत्

पुराण वेत्ता धर्म ज्ञः स्वाध्याय जप तत्परः

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं श्राद्धम् उच्यते

श्रद्धा च नो मा व्यगमत् बहु देयं च नो अस्तु इति

परिवित्तिः नियुक्त आत्मा प्रमत्त उन्मत्त दारुणाः

गोमयेन उपलिप्ते तु दक्षिण प्रवणे स्थले

जान्व् आच्य सव्यं यत्नेन दर्भ युक्तः विमत्सरः

श्राद्धं समाचरेत् भक्त्या गोष्ठे वा जल संनिधौ

षट् च तस्मात् हविस् शेषात् पिण्डान् कृत्वा तत उदकम्

निनयेत् अथ दर्भेषु नाम गोत्र अनुकीर्तनैः

सामगो ब्रह्मचारी च वेद युक्तः ऽथ ब्रह्म विद्

आहरेत् अपसव्यम् तु सर्वं दक्षिणतः शनैः

आसनेषु उपक्ﾱप्तेषु दर्भवत्सु विधान वत्

पञ्च अग्निः स्नातकः च एव त्रिसुपर्णः षडङ्ग विद्

पूर्वेद्युस् अपरेद्युस् वा विनीत आत्मा निमन्त्रयेत्

यत्र एते भुञ्जते श्राद्धे तत् एव परमार्थ वत्

सोदकं च अन्नम् उद्धृत्य सलिलं प्रक्षिपेत् भुवि

तथा एव च ततः कुर्यात् पुनर् प्रत्यवनेजनम्

आधत्त पितरो गर्भम् अत्र संतान वर्धनम्

उद पात्रम् च कांस्यं च मेक्षणं च समिध् कुशान्

अन्नं च नो बहु भवेत् अतिथीन् च लभेमहि

पयस् मूल फलैः वा अपि पितृभ्यः प्रीतिम् आवहन्

विप्राणां क्षालयेत् पादाव् अभिनन्द्य पुनः पुनः

द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीन् एकैकम् उभयत्र च

वर्णयन् भोजयेत् अन्नम् मिष्टं पूतं च सर्वदा
निमन्त्रितान् हि पितर उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान्

साम स्वर विधि ज्ञः च पङ्क्ति पावन पावनः

याचितारः च नः सन्तु मा च कंचन

अग्नीषोम यमाभ्याम् तु कुर्यात् आप्यायनम् बुधः

एवं निमन्त्र्य नियमं श्रावयेत् पितृ बान्धवान्

ततः कृत्वा अन्तरे दद्यात् पत्नीभ्यः अन्नम् कुशेषु सः

भोजयेत् च अपि दौहित्रं यत्नतः स्व सुहृद् गुरून्

विधाय लेखा यत्नेन निर्वापेषु अवनेजनम्

मत्स्य उवाच

विसृज्य ब्राह्मणान् तद्वत् तेषाम् कृत्वा प्रदक्षिणम्

दैव पूर्वम् नियोज्य अथ विप्रान् अर्घ्य आदिना बुधः

कुनखी श्याव दन्तः च कुण्डगोल अश्व _

दक्षिण अभिमुखः कुर्यात् करे दर्वीं निधाय वै

वर्जयेत् क्रोध परताम् स्मरन् नारायणम् हरिम्

यत्र यत्र प्रदातव्यं सपिण्डीकरणात् परम्

एवम् आसाद्य तत् सर्वम् भवनस्य अग्रतस् भुवि

श्रुत्वा एतत् सर्वम् अखिलं मनुः पप्रच्छ केशवम्

अदैवं तत् विजानीयात् पार्वणम् पर्वसु स्मृतम्

ते ऽपि तस्य आयताः कार्याः चतुर् अङ्गुल विस्तृताः