tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तस्मात् कन्या विनिर्याय हारि हार आदि भूषणाः

अचेतस्याश् च कर्तव्यं तेषां लेख्यं मया किल

ज्ञात्वा तु दृढ निर्बन्धाम् साची दुहितरं प्रियाम्

चञ्चत् प्रदेशिनीकं च पाणिम् उच्चैः प्रसारितम्

संवाहयितुम् आरब्धा स कम्पेन स वेपथु

तस्याम् एव स संतुष्टः शुद्ध पुण्य अर्जित आकृतौ

कन्या यूथ परीवारः प्राप्तः सोपान पद्धतिम्

अनुज्ञातास् ततो वैद्यैः सुगन्धि स्नेह धारिणः

अहो नागरक त्वम् ते निष्पन्नम् अनुजीविनः

यदि वा अहम् अनुग्राह्या वक्षो वा प्रबल श्रमम्

गृहीत बाल आभरणाम् अनयन् नृप संसदम्

स्वामिन्यै कारयिष्यामि प्रणामम् अचिराद् इति

एवं नाम इति च उक्त्वा सः परिवर्तितवान् रथम्

चिकित्सकम् इव अधनम्

एवम् उक्ता अब्रवीत् एवम् एवं नाम निगद्यताम्

मन्दम् मन्दं च नः सैन्यं स्यन्दनं परितो ऽगमत्

तद् दोहदम् इव आसाद्य प्रियां प्रवहणे स्थिताम्

तेन उक्तम् मा त्रसीर् वेशान् न इदम् मातंग पक्षणम्

मया उदितम् त्रि याम अन्ते प्रबुद्धाः स्तुत देवताः

ततो हृदय वासिन्या पद्मदेविकया सह

विभ्रान्त ग्राहिणी पाणि कर प्रकर पिञ्जरम्

मम त्व् आसीत् प्रगल्भा इयम् अनाचारा च या मम

स्वामिनो यौवन मधु क्व असौ कथय ताम् इति

युवराज अर्थिनी देवी स च ऋत गुण वत्सलः

तेन उक्तम् अर्यपुत्राय ब्रवीमि यदि पृच्छति

अष्टम्यां मणि मुक्तस्य प्रकीर्ण बहल _

न केचन भवन्तस् तु येन निर्लक्षणा इति

अथ सा नयन अन्तेन श्रवण अन्त विसारिणा

अयि बल्लवकैः अपेहि किं मा छुपसि दुर्भगाम्

कामदेव आलयम् च अन्यः कुर्वन् को ऽपि प्रदक्षिणम्

मया तु पुर इत्य् उक्ते त्वरितः सारथी रथम्

तन्त्रीणां वर्ण तन्त्री इव मधुरा पद्मदेविका

अप्रमत्ता हि जीवन्ति मृता एव प्रमादिनः

अथ सम्पादितं तत्र यात्रा स्थेन रुमण्वता

का इयम् आहूयति इति एतद् अ विचार्य एव यानतः

अब्रुवन् भवन्तो मूढ बुद्धयः

तथा मम अप्रतीकाराम् लज्जा शोक कराम् कथाम्

भर्तृदारक विज्ञाप्यम् आगच्छत किल इति माम्

उपायम् एतम् आशङ्क्य समुद्र उत्सेक दुष्करम्

मन्ये सारथिना उपायैः अहं वेशं प्रवेशितः

दृष्टा कमलिनी कूले तत्र आर्य दुहित्री मया

दैन्य म्लान मुख अम्भोजाः ता निरैक्षन्त पृष्ठतः

पाद स्थाने ततः स्थित्वा सा अब्रवीत् कः करोतु वः

गणिकाभिस् त्व् अहं ताभिर् आरण्यक इव द्विपः

यः संवाहन शास्त्र ज्ञः स स्वतन्त्रः प्रवर्तताम्

तद् अहं तां नमस्कर्तुम् उत्तमाङ्ग आहित अञ्जलिः

यो ऽसौ विनय गर्वेण दुःखम् आस्ते स गोमुखः

तस्माद् गुरुर् गुरोर् आज्ञा सा एव संपाद्यताम् इति

पश्यसि इति ततो देवि त्रयम् इत्य् अहम् उक्तवान्

अस्यास् तु स्वामिनीं पश्य युवराजे विराजति

एवंप्राये च वृत्तान्ते चामरं चलयन् मनाक्

दुर्भगैर् धार्यते कस्मात् स्व शिल्प कथितैः इति

किम् इयं वञ्च्यते मुग्धा पत्त्र पुष्प फल आदिभिः

प्रातः स आदरम् आदत्त चित्रं मण्डनम् आत्मनः

इव दृढ द्वाराम् आद्यां कक्ष्यां प्रवेशितः

रथस्य तस्य पुरुषो मां विनीत वत्

सूर्यकान्त शिला कान्ति निरस्त तिमिराम् ततः

संक्षिप्त वस्तु रम्ये ऽर्थे न कदाचिद् विरज्यते

तन् मित्रम् अति कष्टात् यद् व्यसनात् किल रक्षति

सप्तम्यां रच्यमानानि रङ्ग धूपन वासनेभिः

अथ स्थित्वा क्षणं तूष्णीं शनकैर् इदम् अब्रवीत्

तूष्णीम् भूता क्षणं दृष्टिं नासा अग्रे निश्चलाम् अधात्

अखण्ड शशि बिम्ब आभम् गोमुखश् छत्रम् अग्रहीत्

स्वप्तुम् इच्छाम्य् अहं सख्यस् तावन् निर्गम्यताम् इति

महा गुणाः ततश् च अन्याः ततो ऽप्य् अन्यास् ततः पराः

अथ उपगम्य संभ्रान्तस् तां कृताञ्जलिर् अब्रवम्

कान्ति बाधित पद्मिन्यः परिवार्य रथं स्थिताः

सु कुमार मरुत् प्राप्तम् इव विद्रुम पल्लवम्

ततो माम् अनुजानीत भर्तृ तन्त्राः हि योषितः

तेन उक्तम् किम् इह आश्चर्यम् अनुपासित साधुना

या सखीभिर् विना निद्रां न एव लब्धवती पुरा

अ शीर्णम् मन्मथ तरोः प्रकीर्णं बीजम् एतया
सा अब्रवीत् जालम् अप्य् एतद् आश्वासयति मादृशम्

सुखान्य् अनुभविष्यामि संततानि इति अचिन्तयत्

पद वाक्य प्रमाण अर्थ चतुरेण आगमा इव

कुल क्रम आगताः भृत्या रथ वाहन जीविनः

च तद् दृष्टिम् दृष्टम् उद्घाटितं मया

स एव सहचारि त्वात् आनेष्यति नृप आत्मजम्

दृश्यमानो भुजंगो ऽपि कालेन परिचीयते

स्पृष्ट पाद तलौ हस्ताव् उरस्य् आधातुम् इच्छति

अचेतस्यो हि पुरुषः कथम् एवं वदेद् इति

इति गोमुखतः श्रुत्वा कथां नवदश प्रियाम्

उपचारो भवेद् एष सत्यम् एव इति अचिन्तयम्

त्वद् प्रवीणः ऽहम् इत्य् उक्तौ तौ च भूपतिना किल

तद् कथा अपहृत व्रीडः प्रकाशम् अहम् अब्रवम्

अथवा तिष्ठ तावत् त्वम् अहम् एव आनयामि तम्

दुकूल पाशम् आसज्य कंधरायाम् अनन्तरम्

तद् गुण श्रवण अम्भोभिः सिच्यमानं तदा तदा

उत्तमा मध्यमा हीनाश् चतुर्थास् तु न केचन

ताम् अपृच्छं महा राज्ये वत्स राजे सु राज्ञि

अ प्रार्थितः ऽपि यः कश्चिद् आरोहति स लिख्यताम्

यस्याः शोक उपतप्तायाः यतो रक्षस् ततो भयम्

आगत्य आगत्य ताः कन्याः कान्त रूप विभूषणाः

चिरं गोमुख जीव इति मां पूर्वं समभाषत

तया प्रासादम् आरुह्य वाच् प्रस्पन्दित वर्जिते

भरतो नाम राजा आसीत् त्रिवर्ग अन्त परायणः

लोकेन अलक्षिता कांश्चित् सहस्व दिवसान् इति

आगत्य आर्य आकृतिम् अमुं निर्दाक्षिण्यं न पश्यसि

उन्नम्यताम् इति मया तत्र अपि इदम् प्रयोजनम्

अनुज्ञां लभते यावत् तावद् आस्ते निराकुला

अभाषत कृतार्थो ऽहं निद्रां प्राप्स्यामि संप्रति

एष विज्ञापयाम्य् अद्य श्वो विज्ञापयिता इति च

न निवेदयते तुभ्यं स्व अर्थ भ्रंश विशङ्कया

अ प्रमेय गुण आकाराम् कन्यां कन्याभिर् आवृताम्

चेतस्या वास मध्येन त्वां नयामि इति च उक्तवन्

गत्वा आर्य दुहित्र्याः मूलम् आसेवे पद्मदेविकाम्

एवं निरभिमाना च यया अहम् समया अर्थितः

अथ अहम् अर्यपुत्रेण यौवराज्ये विभूषिते

कलाभिर् अथ चित्राभिर् बुद्धिं सर्व विदाम् इव

वातायनं कवाट स्थ मणि जाल अंशु भासुरम्

मया उक्तम् अर्यपुत्रस्य प्रावीण्यं गज नीतिषु

स विकासैः स तोषा इव कपोल नयन अधरैः

अहो संभावना कार्या महा नागरकः भवान्

रुमण्वत् आदयः वा अपि मन्त्रिणः स परिग्रहाः

किं तु यानि न यानि इति संशयाने क्षणं मयि

तद् अङ्क न्यस्त चरणा ध्यायन्ती पुरुषोत्तमम्

कटुका दुर्घटाश् च इयम् मन्यमाना न्यवर्तत

उत्कट आकार चरिताः स मदाः प्रमदाः क्वचित्

सो ऽब्रवीन् महति क्लेशे पातिताः प्रभुणा वयम्

प्रभोर् अधिकम् आत्मानम् इत्थं कः कथयेद् इति

अप्रस्ताव प्रयुक्ताः हि यान्ति निष्फल ताम् क्रियाः

संचरन् मन्दिरं अहं निर्गतो राज वेश्मनः

सा अब्रवीत् अलम् आकर्ण्य प्रवृद्ध सुख भागिनः

लम्ब कर्णम् अथ अपश्यम् विनीतं लम्ब शाटकम्

स समाहृतवान् कान्ताः कुमारीर् महोदधेः

अतीतश् च महान् अध्वा शिष्यते स्तोकम् अन्तरम्

यूयं हि सर्व कामिभ्यः बाह्या दारु मनुष्यकाः

स्वयम् आरभ्य हस्ताभ्यां युष्मभ्यं प्रहिता इति

फलेन ज्ञास्यसि इति उक्त्वा प्रस्ताव अवहितः ऽभवम्

उदलम्बयद् आत्मानं स त्वरा नागदन्तके

आसीच् च मम दीर्घ आयूः अयं भवतु कुञ्जरः

जाता असि कृपणा इदानीम् दास वर्गम् अपास्य या

सर्वतो हस्त मात्रः ऽहम् अचेतन मुख आदिकः

तदा एव हृदये ऽस्माकं राज उत्सङ्ग निषण्णया

माल्य भूषण धूप आदि प्राय पण्यम् वणिक्पथम्

पश्यामि स्म च विस्तीर्ण शिला तल धरातलम्

अहं राज कुलम् याता देवेन आहूय स आदरम्

विज्ञाप्यम् अस्ति मे किंचित् तच् च न अद्य इति अभाषत

व्यसने प्रहरन्त्या तु शत्रु त्वम् दर्शितं त्वया

पृथिव्यां सन्ति यावन्तश् चेतस्याः पुरुष उत्तमाः

अथ वस्त्र अन्तम् आलम्ब्य मदीयं पद्मदेविका

प्रसुप्त इव संसारे चित्रे दृष्टिं न्यवेशयम्

भर्तृदारक विज्ञाप्यम् अस्मिन् राज कुले वयम्

मृष्ट हाटक दण्डम् च चामरं मरुभूतिकः

धूर्तैर् मद् प्रयुक्तैः त्वं वेशम् एतं प्रवेशितः
पर चित्त ज्ञ ता यस्मान् न अस्ति रागवताम् इति

इच्छायाश् च अविघातेन तेन नः क्षम्यताम् इति

अथ बद्धाञ्जलिः प्रह्वो माम् अवोचत् मरुभूतिकः

परिशेषास् तु यास् तासां मनस् नयन हारिणः

तेन उक्तम् नर्तन आचार्यौ अस्पर्धेतां परस्परम्

अथ चामरम् उज्झित्वा स्फुटन्न् इव कुतूहलात्

न च इमम् गोमुखाद् अन्यः श्रोतुम् आलापम् अर्हति

ततः सारथि कायस्थ हस्ति आरोह आदिभिः तथा

अचेतनैर् अलं पुण्यैः किल शब्दः प्रलीयताम्

अ पृष्टः को नु कथयेच् चेतस्यम् इति चिन्तयन्

त्वादृशां सुहृदां यस्याः सम दुःख स जीवनम्

इतश् च अतिथि सत्कारः किम् अत्र क्रियताम् इति

यस्य या कुशला शिष्या स नर्तयतु ताम् इति

प्रशस्तैर् अन्वितां तत्र प्रदेशैः पुष्कर आदिभिः

मनस् श्रोत्र हर आलापः वसन्तम् इव कोकिलः

स्व कौशलानि शंसन्तो विघ्नन्ति स्म गतिं मम

भुवम् आगतम् आत्मानम् आशु चेतितवान् अहम्

अलब्ध अवसरः कालम् एतावन्तम् अयापयम्

ते न केचन भण्यन्ते ये न काम्या न कामिनः

को हि नन्दन संचारि कामिनी जन कामुकः

न तुभ्यं स्थल मण्डूकैः न हि भस्मनि हूयते

जाता कलिङ्गसेना इयम् सरस्याम् इव पद्मिनी

न अस्ति एव च मम आयासः शरद् कान्ति उन्मना यतः

किं पुनस् त्रयम् इत्य् उक्ते देव्यै कथितवान् अहम्

योषिन् मधुकरी या असौ उपभोक्तुं व्यवस्यति

जानाम्य् एव यथा बुद्धिः सर्वैः सर्वा सु खेदिता

अभ्यस्यामः स यानानि नियुद्धान्य् आयुधानि च

अप्रत्याख्यात कथितम् कथय इति अनुमोदितम्

तत् प्रविश्य तद् आदेशात् विकसत् रमणीयकम्

पठन्तीः पट्टिका व्यग्राः पश्यामि स्म कुमारिकाः

मन्द शब्दम् मया दृष्टा क्रन्दन्ती पद्मदेविका

यैः कृता परतन्त्रा इयम् लक्ष्मीर् येन च सूचिता

मा स्म अन्यः कश्चिद् आरोहद् इत्य् आरोहम् अहं रथं

सा अब्रवीत् अथ विद्यानाम् आसाम् आसेवनस्य कः

कण्ठ पाशम् तम् एतस्याः काल पाशम् इव आक्षिपम्

मन्दपुण्यैर् असंभाव्यां पाद संवाहनाम् इति

अनुमान उपमा शब्दौ सु दूरे ताव् उपासताम्

आनुकूल्येन निर्वाह्य कालम् एक पदे त्वया

मया तु करभेन इव शमीनाम् अग्र पल्लवाः

मम अभिप्रायम् ऊहित्वा सा अब्रवीत् दर्शित स्मिता

जङ्गमस्य कुतः शोको युवराजे च राजति

तं च इयम् सिद्धम् एव अर्थम् अर्थि भावात् अबुध्यत

एताः प्रस्थापिताः सख्यः किम् अकारणम् एतया

चलयन्तीं क्वचित् कांचिद् विपञ्चीम् अञ्चित अङ्गुलिम्

विहन्तुम् अहम् एतस्य न इच्छाम् इच्छामि दन्तिनः

न च पृष्टा मया देवी स संदेहे ऽपि चेतसि

तरन् मकर गम्भीराम् विशेद् वैतरणीम् इति

युष्माभिः प्रेषितानि इति ताम् आश्वासितवान् अहम्

वृत्तान्तो ऽयम् अतस् तेषां मा गमत् कर्ण गोचरम्

प्रविश्य रथ संक्षोभ खेदम् विनयताम् इति

कः पुनः स्याद् अयं ग्रन्थ इति श्रोतुं मया इच्छता

वर्ण क्रम विशुद्ध्या यद् राज्यम् अस्य इव भूपतेः

अलं वां कलहं कृत्वा कर्म शास्त्र विदा युवाम्

मनस् रुह कर आकारान् अष्टौ प्राकल्पयद् गणान्

अनिष्ट फल ताम् वा अपि कोपयित्वा प्रभून् इति

करणान्य् अस्वतन्त्राणि न जाने कीदृशं मनः

यत् तत् प्रवहणं गच्छत् पथि युष्माभिर् ईक्षितम्

स शरीराः इव न्यस्ता वास्तु विद्या कृताम् धियः

न उपायम् अपरं दृष्ट्वा प्रयुक्तं भर्तृ दारिका

अथ देव्या विहस्य उक्तम् चेतस्यः खलु गोमुखः

तेन उक्तम् दृढ मूढः ऽसि न किंचिद् अपि बुध्यसे

तया उक्तम् कुशली राजा देव्यौ च अन्तःपुराणि च

राज अवरोधन आकारम् द्वाःस्थ अध्यासित तोरणम्

न हि प्रभु त्व मात्रेण भवत्य् उत्तम कामुकः

तं महा गणिका शब्दम् अलभन्त नराधिपात्

न किंचिद् अपि सा अवोचत् मया पृष्टा असकृत् यदा

अधुना तु रथः क्षिप्रं प्रतीपं नीयताम् इति

सौम्यो ऽपि पुण्यवान् अस्मान् निर्धूमं दग्धुम् इच्छति

करोति स्म सखी मध्ये राज आस्थान गताः कथाः

ततस् तस्यै नमस्कृत्य कुमार वटकाम् अगाम्

हंसैर् इव शशाङ्क आभैः विमानं यादसां पतिः

निरन्तर खुर न्यासैः पारसीकैस् तुरंगमैः
रथ अग्र अवस्थितः रश्मीन् तपन्तकः

इदं कथय नस् तावद् व्यसने ऽभ्युदये ऽपि वा

य एवम् अनुनीतो ऽपि रथं न आरोढुम् इच्छति

न च काल स्वभाव आद्यैः तादृशी सुकरा आकृतिः

उपागच्छं मुहूर्ताच् च ताम् एव आर्य सुता आगता

पृष्ठतो ऽनुनयन्तं च युवानं युवतिं क्वचित्

इदम् आख्याय ते को वा स्त्रीभ्यः साहसिकः परः

स्वामिन्या वयम् आयाते कस्मिन् न अभ्यन्तरीकृताः

ततः क्रीडा गृहात् तस्माद् बाह्यां ताम् एव वीथिकाम्

भवताम् उचितः कालः कतमद् वा विनोदनम्

अलंकृतं च गुप्तं च गमितं च पवित्र ताम्

दीर्घ _ गृहम् इदं चिन्तामणि सधर्मणा

अवोचम् अथ यन्तारम् अशोभनम् अनुष्ठितम्

तद् रूपम् विस्मितः पश्यंस् तूष्णीम् आसं मुहूर्तकम्

तासाम् एका ब्रवीत् प्रौढा शिरस् विरचित अञ्जलिः

करिष्यथ स्वयं तस्या गुण रूप विचारणाम्

एक जीव शरीरायै किं तुभ्यम् अपि कथ्यते

मुक्त निद्रा अशन आलापा शय्या एक शरणा भवत्

वन्दित्वा प्रस्थितं सा मां क्षणम् आलोक्य विस्मिता

कम्प निःश्वास जननान् अमुञ्चत् पल्लवान् इव

निर्दिष्टाः कामशास्त्र ज्ञैः पुरुषास् तु चतुर्विधाः

उपविष्टस् तु नृपतेर् ऊरौ वामे नृप आत्मजः

दिने ऽन्यत्र च सेवित्वा क्षणं युष्मान् अहं पुनः

तद् वः किं विस्मृतं कार्यम् इति मा इति मया उदितम्

ता गण अन्तर्गता यस्माद् अन्यासां च महत्तमाः

धर्म आदीनाम् प्रधानं यत् तद् आचष्टां भवान् इति

धृष्टा हि द्वेष्य ताम् यान्ति प्रणयिन्यो ऽपि योषितः

इदं त्व् आस्तीर्ण पर्यङ्कम् शरणं भर्तृदारकः

भेद संधान दक्षः हि दूतः कार्ये नियुज्यते

अथ अपरे दिवसे गत्वा आर्य दुहित्र्याः गृहम्

ततः कृच्छ्राद् इव उत्थाय नितम्ब भर मन्थरम्

तेन मातर् निवर्तस्व लब्ध अनुज्ञा गमिष्यसि

वेगाद् इषुर् इव आगत्य प्राण अपहरण उद्यतम्

कर्णीरथ प्रवहणे शिबिकां च शिव आकृतिम्

भर्तृ दारिकया कश्चित् स्मर्यते न विमानितः

सुर असुर उरग स्त्रीणाम् निन्दन्ती रूप संपदम्

प्रकर्षो यस्य यस्यां वो विद्यां कथय ताम् इति

मुच्यताम् एष संतापः सिद्धं विद्धि प्रयोजनम्

अधमान् कथयिष्यामि भवन्तस् तु न केचन

तन् न मित्रं न धर्म अर्थौ किं तु कामो ऽयम् अर्जितः

योषित् वर्षवर प्रायम् विनीत जन संकुलम्

तत्र युष्मान् अभुञ्जानान् पश्यामि स्म मया विना

गणे गणे च प्रमुखां मुखर आभरण आवृताम्

तया पृष्टा क्व यासि इति यत्र त्वम् इति च अब्रवीत्

यद् एतद् उच्यते लोके सर्वथा न तद् अन्यथा

मङ्गल अलंकृताः पश्चाद् इतिहासम् अधीमहे

अलं तद् रूप कथया तद् गुण आख्यान दीर्घया

को नाम मानुष मुखः सन्न् अशुद्धम् उदाहरेत्

श्रुत्वा इदम् अहम् अस्यास् तु जाता यत् सत्यम् आकुला

आसीद् आसां प्रणामो ऽयम् अर्यपुत्रेण नागरः

पद्मावत्या च पृष्टो ऽहं किम् अस्मिन् पुत्र गोमुख

अनुज्ञात आसन छत्त्र चामराम् अकरोन् नृपः

प्रत्यक्षेण अपि तद् रूपम् दुर्निरूपं निरूपकैः

दहने ऽपि वसन्न् अन्तर् न दहत्य् अरणीं स तु

किं तु प्रस्तावम् आसाद्य यतेथाः कार्य सिद्धये

गुणि सङ्ग निमित्ताः हि गुणा गुणवताम् इति

मम त्व् आसीद् अहो धूर्ता मुग्धा आभा च अपि खल्व् इयम्

आसीच् च मम का अपि एषा देवता ब्रह्म वादिनी

स्वामिनि प्रभुर् इत्य् अस्मान् उपालम्भेन तक्षसि

प्रज्ञा पराक्रम प्राणम् लक्ष्मीर् इव नराधिपम्

बाधमानं मनो जातम् उच्छ्वसत् कर्कश अङ्कुरम्

प्रस्थिता प्रस्थिताम् दृष्ट्वा राज आस्थानाय मातरम्

देवी दुःख अङ्ग दानेन संभावयतु माम् इति

शयनीयम् अथ आनीय स जलैः व्यजन अनिलैः

मया दृष्टः प्रविष्टश् च हृदयं मे अनिवारितः

तया निर्भर्त्स्यमानं च वाक्यैर् मधुर दारुणैः

राज आस्थानम् तनु स्नेहाः परुषा हि नराधिपाः

तेन उक्तम् अन्यतो यातु चेतस्य अध्यासितः रथः

सुवर्ण तार ताम्राणि कल्पितानि ततः परम्

यावद् घटक संघट्ट कठोर कटयः खलाः

तादृशान् एव पुरुषान् सेवमानाः पराङ्मुखान्

ततः क्रोधाद् विहस्य इदम् अवोचन् मरुभूतिकः
समाप्त अवयवः यावन् मनोभव महा तरुः

अथ वा पश्य ताम् एव पश्यताम् एव पीड्यते

उन्नमय्य मुखं सा अपि विकसत् लोचन उत्पलम्

तेन उक्तम् धर्म मित्र अर्थाः यतः काम प्रयोजनाः

अलं च आलाप जालेन सर्वथा अहम् नृप आत्मजम्

अथ माम् अब्रवीद् देव्याः पुरतो मुद्रिकालता

किं तु शक्यं न लब्धं फलम् ईप्सितम्

आसीच् च मम का एता विट शास्त्रम् अधीयते

न च एकम् अपि पश्यामि युक्तं चेतस्य लक्षणैः

उच्छिष्टान् आगतश् च अस्मि गृहीत्वा मोदक आदिकान्

ततः संभ्रान्तया गत्वा मया अस्याः मातुर् अन्तिकम्

तद् आवेदित मार्गेण गत्वा प्रमद काननम्

तयोः संजल्पतोर् एवम् अहं गोमुखम् अब्रुवम्

अयं केन अपि कार्येण प्रविशन् भर्तृदारकः

राजहंसो हि नलिनीं स्वयम् एव उपसर्पति
हुत्वा अथ अस्यै मूर्ध्नि संस्रावं जुहोति

आदित्य प्रायश्चित्ते वायो प्रायश्चित्ते ऽग्ने प्रायश्चित्ते ऽग्ने प्रायश्चित्ते वायो प्रायश्चित्त आदित्य प्रायश्चित्त इति

इति

आदित्य प्रायश्चित्ते त्वं प्रायश्चित्तिर् असि ब्राह्मणस् त्वा नाथ कामः उपधावामि या अस्यै पति घ्नी तनूः ताम् इतस् नाशय स्वाहा

मधु हे मधु इदम् मधु जिह्वा मे मधु वादिनी

शिवा त्वं मह्यम् एधि क्षुर पविः जारेभ्यः

अथ एनाम् उपयच्छते

अथ एनाम् परिष्वजते

सं त्वा कामस्य योक्त्रेण युञ्जान्य् अ विमोचनाय

भुवो यशः त्वयि जुहोमि स्वाहा

या ते पति घ्नी तनूः जार घ्नीम् तु एताम् करोमि

इति

चतुर्थ्यां स्नातां प्रयत वस्त्राम् अलंकृतां ब्राह्मण संभाषाम् आचम्य उपह्वयते

सुवः श्रियं त्वयि जुहोमि स्वाहा

सं सं हृदयानि सं नाभिः सं त्वचः

भूर् भगं त्वयि जुहोमि स्वाहा

त्रि रात्रम् मलवत् वाससा ब्राह्मण व्याख्यातानि व्रतानि चरति

माम् अनुव्रता भव सह चर्या मया भव

अग्ने प्रायश्चित्ते त्वं प्रायश्चित्तिर् असि ब्राह्मणस् त्वा नाथ कामः उपधावामि या अस्यै घोरा तनूस् ताम् इतस् नाशय स्वाहा

अभि त्वा पञ्चशाखेन शिवेन अ विद्विषा अवता

साहस्रेण यशस्विना हस्तेन अभिमृशामसि सुप्रजास्त्वाय

यद् युक्तः देव गन्धर्वः तेन संवनिनौ स्वके

अथ अस्यै मुखेन मुखम् ईप्सते

इति
गृध्रैः आमिष संगृद्धैः कृष्यमाण इतस्ततः

असम्प्रजन्य दोषेण भवन्ति आपत्ति कश्मलाः

विस्तरेण सदाचारो यस्मात् तत्र प्रदर्शितः

बुद्धाः च बोधिसत्त्वाः च सर्वत्र अव्याहत ईक्षणाः

निर्माणम् इव निर्मानं धारयामि एष मानसम्

संक्षेपेण अथवा तावत् पश्येत् सूत्रसमुच्चयम्

यत् काय चित्त अवस्थायाः प्रत्यवेक्षा मुहुर् मुहुर्

उद्धतं स उपहासम् वा यदा मान मद अन्वितम्

कायं दास्यति गृध्रेभ्यः तदा त्वं किं करिष्यसि

न आन्त्राणि चूषितव्यानि किं कायेन करिष्यसि

एवं हि सुकृतं सर्वम् अन्यथा न उभयम् भवेत्

न अवकाशः प्रदातव्यः कस्यचिद् सर्व कर्मसु

सर्व आरम्भाः हि तुष्टि अर्थाः सा वित्तैः अपि दुर्लभा

बको बिडालः चौरः च निःशब्दो निभृतः चरन्

श्रुति सौख्यम् कृपा मूलम् मृदु मन्द स्वरम् वदेत्

व्याधि आकुलः नरो यद्वन् न क्षमः सर्व कर्मसु

बोधिसत्त्व व्रत धरम् महायान अर्थ कोविदम्

यथाकामम् गमम् कायं कुरु सत्त्व अर्थ सिद्धये

संघात पर्वत आघातात् भीतः चित्त व्रणम् न किम्

असम्प्रजन्य चौरेण स्मृति मोष अनुसारिणा

नहि वैतनिक उपात्तम् सर्वं तस्मै प्रदीयते

मत्स्य आदयः क्व नीयन्तां मारयेयं यतो न तान्

सातत्य अभिनिवेश उत्थम् प्रतिपक्ष उत्थम् एव च

कियतो मारयिष्यामि दुर्जनान् गगन उपमान्

उपस्थान अर्थि मे चित्तं तस्मात् तिष्ठामि काष्ठ वत्

पाप चित्त समुद्भूतम् तत् तत् सर्वम् जगौ मुनिः

स्मृत्वा ताथागतीं शिक्षां भीतस् तद् क्षणम् उत्सृजेत्

नानाविध प्रलापेषु वर्तमानेषु अनेकधा

फलेन सह सर्वस्व त्याग चित्तात् जने अखिले

नश्यतु अन्यत् च कुशलं मा तु चित्तं कदाचन

न इतर अर्थम् त्यजेत् श्रेष्ठाम् अन्यत्र आचार सेतोः

जपाः तपांसि सर्वाणि दीर्घ काल कृतानि अपि

परस्पर विरुद्धाभिः बाल इच्छाभिः अखेदितम्

कथं कायः स्थित इति द्रष्टव्यं पुनर् अन्तरा

एतच् च अन्यत् च बुद्ध उक्तम् ज्ञेयं सूत्रान्त वाचनात्

अदरिद्रं जगन्त् कृत्वा दानपारमिता यदि

अदान्ता मत्त मातंगाः न कुर्वन्ति इह तां व्यथाम्

यथा चपल मध्यस्थः रक्षति व्रणम् आदरात्

आकाशगर्भे सूत्रे च मूल आपत्तीः निरूपयेत्

सर्वे नरक पालाः च डाकिन्यो राक्षसाः तथा

एतत् एव समासेन सम्प्रजन्यस्य लक्षणम्

तस्मात् सु अधिष्ठितम् चित्तं मया कार्यं सु रक्षितम्

उपाध्याय अनुशासिन्या भीत्या अपि आदर कारिणाम्

एवम् एव हि सत्त्वानाम् आशाम् आशु प्रपूरयेत्

पर चोदन दक्षाणाम् अनधीष्ट उपकारिणाम्

तु कर्तव्यम् अन्यथा स्यात् असंवृतः

तासु अवस्थासु याः शिक्षाः शिक्षेत् ताः एव यत्नतः

स्मृतिः यदा मनस् द्वारे रक्षा अर्थम् अवतिष्ठते

न खादितव्यम् अशुचि त्वया पेयं न शोणितम्

धन्यानां गुरु संवासात् सुकरम् जायते स्मृतिः

कायेन एवम् अवस्थेयम् इति आक्षिप्य क्रियां पुनः

गता अपि प्रत्युपस्थाप्या संस्मृत्य अपायिकाम् व्यथाम्

शेष आपत्ति शमः तेन बोधि चित्त जिन आश्रयात्

परोक्षं च गुणान् ब्रूयाद् अनुब्रूयाच् च तोषतः

या अवस्थाः प्रपद्येत स्वयं परवशः अपि वा

धर्मं निर्गौरवे स्वस्थे न शिरस् वेष्टिते वदेत्

रात्रिंदिवं च त्रिस्कन्धं त्रिकालं च प्रवर्तयेत्

बाह्या भावा मया तद्वत् शक्याः वारयितुं न हि

लाभा नश्यन्तु मे कामं सत्कारः काय जीवितम्

सर्वे बद्धा भवन्ति एते चित्तस्य एकस्य बन्धनात्

शिक्षासमुच्चयः अवश्यम् द्रष्टव्यः च पुनः पुनः

एवं दुर्जन मध्यस्थः रक्षेच् चित्त व्रणम् सदा

एवं ते रक्षतः च अपि मृत्युः आच्छिद्य निर्दयः

स्व पक्ष अभिनिविष्टम् वा तस्मात् तिष्ठामि काष्ठ वत्

कायो यास्यति खादित्वा कस्मात् त्वम् कुरुषे व्ययम्

निरिन्द्रियेण इव मया स्थातव्यं काष्ठ वत् सदा

अनुनीतं प्रतिहतं यदा पश्येत् स्वकम् मनः

स उत्प्रास अतिशयम् वक्रं वञ्चकं च मनो भवेत्

भोक्ष्ये तुष्टि सुखम् तस्मात् पर श्रम कृतैः गुणैः

तप्त अयस् कुट्टिमम् केन कुतो जाताः च ताः स्त्रियः
स्व वर्णे भाष्यमाणे च भावयेत् तद् गुण ज्ञ ताम्

क्लेश तस्कर संघः अयम् अवतार गवेषकः

अस्थीनि अपि पृथक् कृत्वा पश्य मज्जानम् अन्ततस्

तस्मात् स्मृतिः मनस् द्वारात् न अपनेया कदाचन

न शिक्षा रक्षितुं शक्या चलं चित्तम् अरक्षता

तथा आभ्याम् व्याकुलं चित्तं न क्षमं सर्व कर्मसु

सर्वम् एव अग्रात् तेषाम् तेषाम् अस्मि पुरः स्थितः

अमेध्य घटितम् यन्त्रं कस्मात् रक्षसि पूतिकम्

यस्मात् भयानि सर्वाणि दुःखान्य् अ प्रमितानि च

न स्थास्यति इति भृत्याय न वस्त्र आदि प्रदीयते

शिक्षां रक्षितु कामेन चित्तं रक्ष्यं प्रयत्नतः

असहिष्णु अलसम् भीतं प्रगल्भं मुखरं तथा

अधुना वद कस्मात् त्वम् कायम् अद्य अपि रक्षसि

स्व चित्तम् प्रत्यवेक्ष्य आदौ कुर्यात् धैर्येण युक्तिमत्

भुञ्जीत मध्यमां मात्रां त्रिचीवर बहिस् त्यजेत्

स्मृतिं च सम्प्रजन्यं च सर्व यत्नेन रक्षत

लाभ सत्कार कीर्ति अर्थि परिवार अर्थि वा पुनः

उपानह् चर्म मात्रेण छन्ना भवति मेदिनी

आत्म सत्त्व वशम् नित्यम् अनवद्येषु वस्तुषु

स लज्जम् स भयम् शान्तं पर आराधन तत्परम्

उपचित्य अपि पुण्यानि मुषिता यान्ति दुर्गतिम्

श्री सम्भव विमोक्षात् च शिक्षेत् यत् गुरु वर्तनम्

सु निश्चितम् सु प्रसन्नम् धीरं सादर गौरवम्

शिक्षाः सूत्रेषु दृश्यन्ते तस्मात् सूत्राणि वाचयेत्

धर्मचिन्ता महा स्तम्भे यथा बद्धो न मुच्यते

मुख पूरम् न भुञ्जीत स शब्दम् प्रसृत आननम्

त्यजेद् भ्रू कुटि संकोचम् पूर्वाभाषी जगत् सुहृद्

नाथ निर्वाण शय्या वत् शयीत ईप्सितया दिशा

यत् पटोः _ अपि चित्तस्य ब्रह्म ता आदिकम्

त्वत्तश् चेद् पृथक् एव अयम् तेन अत्र तव को व्ययः

कुत्र मे वर्तत इति प्रत्यवेक्ष्यं तथा मनः

समाधान धुरम् न एव क्षणम् अपि उत्सृजेत् यथा

प्रलम्ब पादम् न आसीत न बाहू मर्दयेत् समम्

पूर्वं तावत् इदम् चित्तं सदा उपस्थाप्यम् ईदृशम्

निष्फला नेत्र विक्षेपाः न कर्तव्याः कदाचन

एवं सर्वासु अवस्थासु कार्यं बुद्ध्वा समाचरेत्

स्व चित्तम् वारयिष्यामि किं मम अन्यैः निवारितैः

यदा आत्म उत्कर्षण आभासम् एव च

शस्त्राणि केन नरके घटितानि प्रयत्नतः

विनिपात गताः नाथ व्रत स्थान् संविभज्य च

जगद् दरिद्रम् अद्य अपि सा कथं पूर्व तायिनाम्

सद्धर्म सेवकम् कायम् इतर अर्थे न पीडयेत्

दान काले तु शीलस्य यस्मात् उक्तम् उपेक्षणम्

सम्प्रजानं लघूत्थानः प्राञ्चम् अवश्यम् नियोगतः

सच्छिद्र कुम्भ जल वत् न स्मृताव् अवतिष्ठते

इमं चर्म पुटम् तावत् स्व बुद्ध्या एव पृथक् कुरु

एवं वशीकृत स्व आत्मा नित्यं स्मित मुखः भवेत्

स अधिक्षेपम् स संरम्भम् स्थातव्यं काष्ठ वत् तदा

लब्धे विरति चित्ते तु शीलपारमिता मता

वक्तुम् इच्छति मे चित्तं तस्मात् तिष्ठामि काष्ठ वत्

चित्तात् एव भवन्ति इति कथितं तत्त्व वादिना

मारिते क्रोध चित्ते तु मारिताः सर्व शत्रवः

लोक अप्रसादकम् सर्वं दृष्ट्वा पृष्ट्वा च वर्जयेत्

पुण्य कारिणम् आलोक्य स्तुतिभिः संप्रहर्षयेत्

दानपारमिता प्रोक्ता तस्मात् सा चित्तम् एव तु

चित्त रक्षा व्रतम् मुक्त्वा बहुभिः किं मम व्रतैः

शिक्षां दृष्ट्वा समाचरेत्

क्लेश उत्पादात् इदम् ह्य् एतत् एषाम् इति दया अन्वितम्

कर्म उपकरणम् त्व् एतत् मनुष्याणाम् शरीरकम्

न तत् अस्ति न यत् पुण्यम् एवम् विहरतः सतः

चित्तस्य एकस्य दमनात् सर्वे दान्ता भवन्ति च

दन्तकाष्ठस्य खेटस्य विसर्जनम् अपावृतम्

सरेत् अपसरेत् वा अपि पुरः पश्चान् निरूप्य च

न करोति अन्यथा कायः कस्मात् अत्र प्रतिक्रियाम्

दक्ष उत्थान सम्पन्नः सदा भवेत्

तुल्य आशये तु तत् त्याज्यम् इत्थम् न परिहीयते

न स्वीकरोषि हे मूढ काष्ठ पुत्तलकम् शुचिम्

इति ध्यात्वा तथा तिष्ठेत् त्रपा आदर भय अन्वितः

तत् एव तावन् निष्पाद्यं तद्गतेन अन्तरात्मना

सुभाषितेषु सर्वेषु साधुकारम् उदीरयेत्

न च अत्र मे व्ययः कश्चिद् परत्र च महत् सुखम्
न हि तत् विद्यते किंचिद् यन् न शिक्ष्यं जिन आत्मजैः

करोति याम् अवीचि आदौ मुक्तः चित्त मतंगजः

सम्प्रजन्यं तदा आयाति न च याति आगतम् पुनः

चित्तं रक्षितु कामानाम् मया एष क्रियते अञ्जलिः

युक्तं गृध्र शृगाल आदेः आहार अर्थम् तु रक्षितुम्

भूमिं छादयितुं सर्वां कुतस् चर्म भविष्यति

न कर्तव्यं न वक्तव्यं स्थातव्यं काष्ठ वत् तदा

गुण उपकारि क्षेत्रे च दुःखिते च महत् शुभम्

दिशो विश्रम्य वीक्षेत परावृत्य इव पृष्ठतः

अ प्रीति दुःखम् द्वेषैः तु महद् दुःखं परत्र च

प्राप्य अवतारम् मुष्णाति हन्ति सत् गति जीवितम्

एवम् अन्विष्य यत्नेन न दृष्टं सारम् अत्र ते

न इष्टम् जले स्थले भोग्ये मूत्र आदेः च अपि गर्हितम्

बद्धश् चेच् चित्त मातंगः स्मृति रज्ज्वा समन्ततः

सत् छत्त्र दण्ड शस्त्रे च न अवगुण्ठित मस्तके

पारम्पर्येण साक्षात् वा सत्त्व अर्थम् न अन्यत् आचरेत्

यत् बुद्ध्वा कर्तुम् आरब्धम् ततस् अन्यत् न विचिन्तयेत्

असम्प्रजन्य क्लेशः अपि वृद्धिं च एवम् गमिष्यति

दुःखं हन्तुं सुखं प्राप्तुं ते भ्रमन्ति मुधा अम्बरे

वेतनं तस्मात् स्व अर्थम् कुरु मनः अधुना

यदा चलितु कामः स्यात् वक्तु कामः अपि वा भवेत्

चित्त शोधनम् आचारम् नियतं तावत् आचरेत्

एतान् एव समाश्रित्य बुद्धत्वं मे भविष्यति

त्यजेन् न जीवितं तस्मात् अशुद्धे करुणा आशये