tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
त्वया यज्ञम् वि तन्वते इति यज्ञम् एव अस्मै एतत् वितनोति

तत् यत् आग्नावैष्णवम् हविः भवति यौ दीक्षायाः ईशाते तौ प्रीतौ दीक्षाम् प्रयच्छताम् यौ दीक्षयितारौ तौ दीक्षयेताम् इति

अग्निः वृत्राणि जङ्घनत् त्वम् सोम असि सत् पतिः इति वार्त्रघ्नौ एव कुर्यात्

त्वम् अग्ने सप्रथाः असि सोम याः ते मयः भुवः इति आज्य भागयोः पुरोनुवाक्ये अनुब्रूयात् यः पूर्वम् अन् ईजानः स्यात् तस्मै

अग्निः प्रत्नेन मन्मना सोम गीर्भिः त्वा वयम् इति यः पूर्वम् ईजानः स्यात् तस्मै

तौ दीक्षायाः ईशाते

वृत्रम् वै एष हन्ति यम् यज्ञः उपनमति

आग्नावैष्णव्यौ रूप समृद्धे

तत् तत् न आदृत्यम्

तस्मात् वार्त्रघ्नौ एव कर्तव्यौ
एकं चेद् बहवो हन्युः संरब्धाः पुरुषं नराः

चतुर्णाम् अपि वर्णानां प्रायश्चित्तम् अकुर्वताम्

पौगण्डाः परतस् तं तु विभजेरन् यथा अंशात्

पराजयश् च द्विविधः पर उक्तः स्व उक्तः एव च

यदि तत् कार्यम् उद्दिश्य कालं परिनियम्य वा

तद् अभावे पिता माता भ्राता पुत्राश् च कीर्तिताः

अजा शृङ्ग निभम् श्यामं सु पीनम् शृङ्ग सम्भवम्

तेषां स्व समयैः धर्म शास्त्रात् ऽन्येषु तैः सह

उत्पन्ने च औरसे पुत्रे चतुर्थ अंश हराः सुताः

कामात् तु संश्रितां यस् तु दासीं कुर्यात् कुलस्त्रियम्

तपस्विनां तु कार्याणि त्रैविद्यैर् एव कारयेत्

लभेत तत् सुतो वा अपि निवृत्तिः परतो भवेत्

देश काल अर्थ सम्बन्ध परिमाण क्रिया आदिभिः

सामन्ताः साधनं पूर्वम् अनिष्ट उक्तौ गुण अन्विताः

स मूल्याद् दशमं भागं दत्त्वा स्व द्रव्यम् आप्नुयात्

षड्गुणः काय मध्ये स्यान् मूर्ध्नि त्व् अष्टगुणः स्मृतः

ब्राह्मणस्य हि दास त्वात् नृप तेजः विहन्यते

देयं भार्या कृतम् ऋणं भर्त्रा पुत्रेण मातृकम्

सकलं द्रव्य जातम् यद् भागैर् गृह्णन्ति तत् समैः

अयुक्ते कारणे यस्मात् पितरौ तु न दापयेत्

यत् पुनर् लभते नारी नीयमाना पितुर् गृहात्

पाद वन्दनिकम् च एव प्रीतिदत्तं तद् उच्यते

दत्त आदत्ते ऽथ भृत्यानां स्वामिना निर्णये सति

श्राव्यमाणो ऽर्थिना यत्र यो ह्य् अर्थो न विघातितः

तिष्ठति द्विगुणा वृद्धिः फाल कैट आविकस्य च

ब्राह्मणानां समूहस् तु गणः सम्परिकीर्तितः

विंशत् दश विनाशे वै कोश पानम् विधीयते

निसृष्ट अर्थः तु यो यस्मिन् तस्मिन्न् अर्थे प्रभुस् तु सः

तेषाम् एको ऽन्यथावादी भेदात् सर्वे न साक्षिणः

पैतामहं समानं स्यात् पितुः पुत्रस्य च उभययोः

सवर्णा असवर्णास् तु ग्रास आच्छादन भाजनाः

एक एव प्रमाणं स विवादे तत्र कीर्तितः

साहस स्तेय पारुष्य गो अभिशापे तथा अत्यये

षष्ट्या नाशे जलं देयं चत्वारिंशति वै घटम्

न स तं प्राप्नुयात् कामं पूर्व स्वामी लभेत तम्

संसक्त सक्त दोषे तु तद् संसक्ताः प्रकीर्तिताः

न जातु ब्राह्मणं हन्यात् सर्व पापेषु अवस्थितम्

प्राड्विवाको ऽथ दण्ड्यः स्यात् सभ्याश् च एव विशेषतः

जय पत्त्रम् ततो दद्यात् परिज्ञानाय पार्थिवः

राज्ञां च क्रमशो नाम निवासं साध्य नाम् च

प्रतिवादी भवेत् हीनः सो ऽनुमानेन लक्ष्यते

मानुषी वध आदिः दैविकी मता

यद् द्वयोर् अनयोर् वेत्थ कार्ये ऽस्मिंश् चेष्टितं मिथः

विभक्ता अविभक्ता वा दायादाः स्थावरे समाः

न अ विज्ञातः ग्रहीतव्यः प्रतिभू त्व क्रियाम् प्रति

व्यत्यास परिहासात् च यद् दत्तं तत् पुनर् हरेत्

दान काले ऽथवा तूष्णीं स्थितः सो ऽर्थो ऽनुमोदितः

महापातक योक्त्री च राग द्वेष करा च या

अर्थ अर्थी च अन्य विषये दीर्घ कालम् वसेन् नरः

पीडयेत् तु धनी यत्र ऋणिकं न्याय वादिनम्

शङ्का विश्वास संधाने विभागे रिक्थिनां सदा

राज आदेशेन मोक्तव्या विख्याप्य जन संनिधौ

विषम स्थाः च ते सर्वे न आसेध्याः कार्य साधकैः

सर्वम् एव तु दाप्यः स्याद् अभियुक्तो बृहस्पतिः

अनीशाः स्त्रीधनस्य उक्ताः दण्ड्यास् त्व् अपहरन्ति ये

शौर्य प्राप्तम् तु यद् वित्तं विभाज्यं तद् बृहस्पतिः

दृश्यते च जयस् तस्य यस्मिन् रक्षा व्यवस्थिता

तद् मोक्षण अर्थम् यद् दत्तं वहेयुस् ते यथा अंशात्

तथा

तत् धनम् वृद्धिम् आप्नुयात्

तद् वंश्यस्य आगतस्य अंशः प्रदातव्यो न संशयः

साक्षिभिर् लिखितेन अर्थे भुक्त्या च एव प्रसाधयेत्

लिङ्गिनां प्रशठानां तु मन्त्र योग क्रिया विदाम्

पित्र्यं पित्र्य ऋण संशुद्धम् आत्मीयं च आत्मना कृतम्

खर्जूर बदर आदीनाम् मुष्टिं गृह्णन् न दुष्यति

पूर्व उक्तात् उक्त शेषम् च सर्वं तत् स्यात् प्रकीर्णकम्

तद् वृत्ति जीविनः ये च तद् सेवा हित कारिणः

सप्त अहात् तु यत्र साक्ष्य् अनृतं वदेत्

उत्पादयति यो हिंसां देयं वा न प्रयच्छति

वश्य इन्द्रियम् जित आत्मानम् धृत दण्डम् विकारिषु
अतो ऽन्येषु सभा मध्ये दिव्यं देयं विदुर् बुधाः

अकुर्वंस् तत् तथा दण्ड्यस् तस्य दोषम् अदर्शयन्

भर्त्रा पुत्रेण वा सार्धं केवलेन आत्मना कृतम्

वृत्त देश कुल आदीनाम् अश्लीला सा बुधैः स्मृता

प्रतिश्रुतस्य अदानेन दत्तस्य आच्छादनेन च

आरुह्य संशयं यत्र प्रसभं कर्म कुर्वते

एक पात्रे च वा पङ्क्त्यां संभोक्ता यस्य यो भवेत्

दैव राज कृतम् दोषं साक्षिभिः प्रतिपादयेत्

समावृत्तो ऽव्रती कुर्यात् स्व धन अन्वेषणम् ततः

यावान् अध्वा गतस् तेन प्राप्नुयात् तावतीं भृतिम्

क्रिया समूह कर्तृ त्वे कोशम् एव प्रदापयेत्

सर्वेष्व् एव विवादेषु सदा कुर्यान् नराधिपः

मूल्यम् एव प्रदाप्यः स्याद् यद्य् असौ धनवान् भवेत्

शौण्डिक व्याध जनक गोप नाविक योषिताम्

दासाः कर्मकराः शिष्या नियुक्ता बान्धवास् तथा

संसृष्टानां तु संसृष्टाः पृथक् स्थानाम् पृथक् स्थिताः

मुक्ता वज्र प्रवालाणाम् सप्त अहम् स्यात् प्रवीक्षणम्

स्तेन साहसिक उद्वृत्त पारजायिक शंसनात्

तप्त माषक दिव्ये च क्रमाद् दण्डं प्रकल्पयेत्

निरुद्धो दण्डितश् च एव संशय स्थाः च न क्वचित्

सम्यक् विज्ञान सम्पन्नः न उपदेशम् प्रकल्पयेत्

चर्म सस्य आसव द्यूते पण्य मूल्ये च सर्वदा

यशस् वृत्त हरान् पापान् आहुर् धर्म अर्थ हारकान्

मद्य प स्त्री व्यसनिनाम् कितवानां तथा एव च

वाम हस्तेन वा वादं वदन् दण्डम् अवाप्नुयात्

यः साक्षी न एव न आहूतः न अपि दर्शितः

मुद्रां वा निक्षिपेत् तस्मिन् पुरुषं वा समादिशेत्

वर्ण संकर जातानाम् पाप अभ्यास प्रवर्तिनाम्

अदुष्टम् एव काले तु स मूल्याद् दशमं वहेत्

विद्या धनम् तु तद् विद्यान् न विभाज्यं बृहस्पतिः

शिल्पिष्व् अपि हि धर्मो ऽयं मूल्याद् यच् च अधिकम् भवेत्

क्षेत्रं चेद् विकृषेत् कश्चिद् अश्नुवीत स तद् फलम्

परिभुक्तं तु यद् वासः क्लिष्ट रूपम् मलीमसम्

न अविद्यानाम् तु वैद्येन देयं विद्या धनात् क्वचित्

उक्ते तु साक्षिणो राज्ञा न प्रष्टव्याः पुनः पुनः

पुंसां च षोडशे वर्षे जायते व्यवहारि ता

न कश्चिद् अभियोक्तारं दिव्येषु विनियोजयेत्

ज्ञाति सम्बन्धि सुहृदाम् ऋणं देयं स बन्धकम्

अ हीन क्रम चिह्नम् च लेख्यं तत् सिद्धिम् आप्नुयात्

कुप्यं पञ्चगुणं भूमिस् तथा एव अष्टगुणा मता

यदा कुर्यान् न नृपतिः स्वयं कार्य विनिर्णयम्

कृत अकृत विवादेषु साक्षिभिः पत्त्र निर्णयः

लिखितस्य इति धर्मो ऽयं प्राप्ते भर्तृ कुले वसेत्

क्रय विक्रयणे क्रय्यं यन् मूल्यं धर्मतो ऽर्हति

आपद् कृतात् ऋते पुंसां कुटुम्ब अर्थे हि विस्तरः

भ्रातुः सकाशात् पित्रोर् वा लब्धं सौदायिकं स्मृतम्

पूर्ववादी क्रियां यावत् सम्यङ् न एव निवेशयेत्

चोरतः सलिलाद् अग्नेर् द्रव्यं यस् तु समाहरेत्

अ प्रसिद्धम् विरुद्धं यद् अति अल्पम् अति भूरि च

तद् स्व हस्त आदिभिः तेषां विशुध्येत् तु न संशयः

भर्तुः पित्रोः सकाशाद् वा अन्वाधेयं तु तद् भृगुः

समूहो वणिज आदीनाम् पूगः सम्परिकीर्तितः

शुद्ध निष्ठीवनात् शुद्धः नियम्यो ऽशुचिर् अन्यथा

वणिजः कर्षकाश् च एव शिल्पिनश् च ब्रवीत् भृगुः

तयोर् अन्ते सदस्याः तु प्राड्विवाकस् ततः परम्

साध्य अर्थ अंशे ऽपि गदिते साक्षिभिः सकलं भवेत्

न च अर्थ सिद्धिः उभयोर् न च एकत्र क्रिया द्वयम्

मत्त उन्मत्तेन विक्रीतं हीन मूल्यम् भयेन वा

अपास्य श्रोत्रिय द्रव्यम् श्रोत्रियेभ्यस् तद् अर्पयेत्

शुक्ति शङ्ख आकृतिः भङ्गे विद्यात् तत् वत्सनाभकम्

वृद्धिर् अष्टगुणा ज्ञेया गुडस्य लवणस्य च

गो प्रचारः च रक्षा च वस्त्रं यच् च अङ्ग योजितम्

वदेद् वादी स हीयेत न अभियोगम् तु सो ऽर्हति

व्रत उपवास निरता ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिता

पुत्रेण अपि समं देयम् ऋणं सर्वत्र पैतृकम्

दिनं मास अर्ध मासौ वा ऋतुः संवत्सरो ऽपि वा

नर्तकानाम् एष एव धर्मः सद्भिर् उदाहृतः

अप्सु प्रवेशने यस्य शुद्धं तम् अपि निर्दिशेत्
भिन्न काले तु यत् कार्यं विज्ञातं तत्र साक्षिभिः

न चेत् प्रत्यभिजानीयात् तत् स्व हस्तैः प्रसाधयेत्

शक्तस्य संनिधाव् अर्थे येन लेख्येन भुज्यते

ततो विंशति वर्षाणि स्थितं पत्रं स्थिरं भवेत्

भू स्वामी तु स्मृतो राजा न अन्य द्रव्यस्य सर्वदा

स दण्डम् अभियोगं च दापयेद् अभियोजकम्

आधाता यत्र न स्यात् तु धनी बन्धं निवेदयेत्

याच्यमानो न दद्याद् वा दाप्यस् तत् स उदयम् भवेत्

बाल धात्रीम् अदासीं च दासीम् इव भुनक्ति यः

प्राण द्रव्य अपहारे च तं विद्याद् आततायिनम्

तत्र धर्मो ह्य् अधर्मेण हतो हन्ति न संशयः

परीक्ष्यकारिणं धीरम् अत्यन्तं श्रीर् निषेवते

तृतीयः शपथः प्रोक्तः तैर् ऋणं साधयेत् क्रमात्

चोराणां मुख्य भूतः तु चतुरो ऽंशांस् ततो हरेत्

अध्यावाहनिकं च एव स्त्रीधनं तद् उदाहृतम्

आसीनः प्राञ्च् मुखः स्थित्वा पश्येत् कार्याणि कार्यिणाम्

तद् अप्य् अयुक्तं विज्ञेयम् एष साक्षि विनिश्चयः

तत् तारयत्य् अनन्तं स्याद् धर्म अर्थम् दानम् ईदृशम्

स्तम्भ उपताप पैशुन्य चापल क्रोध वर्जितः

अतथ्यं तथ्य भावेन स्थापितं ज्ञान विभ्रमात्

मूल क्रिया तु तत्र स्याद् भाविते वादि निह्नवे

अनिर्देशश् च देशस्य निर्देशो अदेश कालयोः

अ निरुद्धः यथाकालं राजमार्गः स उच्यते

आरम्भे दद्यात् प्रवृत्तौ मध्यमः स्मृतः

न अतथ्येन प्रमाणं तु दोषेण एव तु दूषयेत्

अन्य संज्ञा अनुयोगी वा वाग्दुष्टं तं नरं विदुः

न अन्यथा तत् पुनः कार्यं न्याय अपेतम् विवर्जयेत्

अनेन विधिना लब्धं विद्यात् प्रत्युपकारतः

समस्तान् विदित आचारान् विज्ञात अर्थान् पृथक् पृथक्

दक्षं कुलीन मध्यस्थम् अनुद्वेग करम् स्थिरम्

प्रीति दत्तम् न वर्धेत यावन् न प्रतियाचितम्

एतद् द्वयं समाख्यातं द्रव्य हानि करम् बुद्धैः

साहस आत्ययिके च एव परीक्षा कुत्रचित् स्मृता

मतिर् उत्पद्यते यावद् विवादे वक्तुम् इच्छतः

लोके रिक्थ विभागे ऽपि न कश्चित् प्रभु ताम् इयात्

क्षेत्र आदीनाम् तथा एव स्युर् भ्राता भ्रातृ सुतः सुतः

लिखितं तत् प्रमाणम् तु मृतेष्व् अपि हि तेषु च

याचितो अर्ध कृते तस्मिन्न् अ प्राप्ते न तु दाप्यते

राजकीयं स्मृतं लेख्यं सर्वेष्व् अर्थेषु साक्षिमत्

संदिग्धम् उत्तरं ज्ञेयं व्यवहारे बुधैस् तदा

सभा स्थानेषु पूर्वाह्णे कार्याणां निर्णयं नृपः

लेख्य आचारेण लिखितं साक्षि आचारेण साक्षिणः

अस्पृश्य धूर्त दासानाम् म्लेच्छानां पाप कारिणाम्

स्वामि अर्थे जीवितं त्यक्त्वा तद् ध्वज आहृतम् उच्यते

तं प्रतीक्ष्य यथान्यायम् उत्तरं दापयेन् नृपः

न उपभोगे बलं कार्यम् आहर्त्रा तद् सुतेन वा

तेन अपि अंशेन हीयेत मूल्यतः क्रय विक्रये

सर्वेषु सर्व दिव्यम् वा विषं वर्ज्य द्विजोत्तमे

यो याचितकम् आदाय न दद्यात् प्रतियाचितः

देशस्य अनुमतेन एव व्यवस्था या निरूपिता

एष दण्डो हि दासस्य न अर्थ दण्डः विधीयते

स आगमेन तु भुक्तेन सम्यक् भुक्तम् यदा तु यत्

अथ पञ्चत्वम् आपन्नो लेखकः सह साक्षिभिः

भर्तुः स्वाम्यं तदा तत्र शेषं तु स्त्रीधनं स्मृतम्

तद् ऊर्ध्वम् स्थापयेत् शिल्पी दाप्यो दैव हते ऽपि तत्

एतत् सर्वं पिता पुत्रैर् विभागे न एव दाप्यते

ध्रुवं द्यूतात् कलिर् यस्माद् विषं सर्प मुखात् इव

देश काल विहीनः च द्रव्य संख्या विवर्जितः

जेतुर् दद्यात् स्वकं द्रव्यं जिताद् ग्राह्यं त्रि पक्षकम्

अर्थशास्त्र उक्तम् उत्सृज्य धर्म शास्त्र उक्तम् आव्रजेत्

तस्मिन्न् अपि प्रसिद्धे ऽर्थे न देया स्यात् कथंचन

कारणं भुक्तिर् एव एका संतता या त्रि पौरुषा

यथार्हम् एतान् सम्पूज्य सु पुष्प आभरण अम्बरैः

मतिर् न उत्सहते यत्र विवादे कार्यम् इच्छतोः

उपश्रवण सम्भोग कार्य आख्यान उपचिह्निताः

मानवाः सद्य एव आहुः सहोढानां प्रवासनम्

त्रि अहम् दोह्यं परीक्षेत पञ्च अहात् वाह्यम् एव तु

न साक्ष्यं तेषु विद्येत स्वयम् आत्मनि योजयेत्
आचार्यस्य पितुर् मातुर् बान्धवानां तथा एव च

साध्यस्य सत्य वचनम् प्रतिपत्तिर् उदाहृता

विनीतः शास्त्र सम्पन्नः कोश शौर्य समन्वितः

अनृत आख्यान शीलानाम् जिह्वा छेदः विशोधनम्

सिद्धेन अर्थेन संयोज्यो वादी सत्कार पूर्वकम्

संवत्सरं जड उन्मत्त मनस्के व्याधि पीडिते

अवीचि वासिनः ये तु व्यपेत आचारिणः सदा

परत्र भीरुं धर्मिष्ठम् उद्युक्तं क्रोध वर्जितम्

प्रयोगं कुर्वते ये तु हेम धान्य रस आदिना

बलाद् अकामं यत्र आधिम् अनिसृष्टं प्रवेशयेत्

स्मार्यते ह्य् अर्थिना साक्षी स स्मारित इह उच्यते

तेन भूयो ऽपि शक्र त्वम् नरेन्द्र त्वम् पुनः पुनः

षष् आब्दिके त्रि रात्रम् स्यात् सप्त अहम् द्वादश आब्दिके

प्रत्यर्थी च मृतो यत्र तत्र अपि एवं प्रकल्प्यते

रथ्या निर्गमन द्वार जल वाह आदि संशये

प्रक्रान्ते साहसे वादे पारुष्ये दण्ड वाचके

विवेचयति यस् तस्मिन् प्राड्विवाकस् ततः स्मृतः

तद् स्त्रीणाम् उपभोक्ता तु दद्यात् तत् ऋणम् एव हि

अमेध्यं शोधयित्वा तु दण्डयेत् पूर्व साहसम्

द्वौ साक्षिणौ त्व् अलिखितौ पूर्व पक्षस्य साधकौ

अक्रम ऊढा सुतः त्व् ऋक्थी सवर्णश् च यदा पितुः

मुषितः शपथं दाप्यो बन्धुभिर् वा विशोधयेत्

व्याघातेषु नृप आज्ञायाः संग्रहे साहसेषु च

तिष्ठेद् भर्तृ कुले या तु न सा पितृ कुले वसेत्

अर्थ काल बल अपेक्षैः अग्नि अम्बु सुकृत आदिभिः

तद् दृश्यमानं विभजेन् न दानं पैतृकाद् धनात्

पर उक्तः स्याद् दशविधः स्व उक्तः एकविधः स्मृतः

भावितं चेत् प्रमाणेन विरोधात् परतो यदा

साक्षिणः साधनं प्रोक्तं न दिव्यं न च लेख्यकम्

पितृ मातृ पति भ्रातृ ज्ञातिभिः स्त्रीधनं स्त्रियै

स्थावरे षष् प्रकारे ऽपि न अत्र कार्या विचारणा

स्वस्थेन आर्तेन वा दत्तं श्रावितं धर्म कारणात्

स प्राड्विवाकः स अमात्यः स ब्राह्मण पुरोहितः

उदकं च एव दासश् च निबन्धो यः क्रम आगतः

त्रिर् आहूतम् अनायान्तम् आहूत प्रपलायिणम्

त्रैविद्य प्रहितम् तत्र लेख्य साक्ष्यम् प्रवादयेत्

कुल शील वयस् वृत्त वित्तवद्भिः अ मत्सरैः

हितेषु च एव लोकस्य सर्वान् भृत्यान् नियोजयेत्

गण पाषण्ड पूगाः च व्राताश् च श्रेणयस् तथा

गुरु कार्येषु दण्डः स्यान् नित्यं पञ्च शत अवरः

एतैर् एव नियुक्तानां साधूनां दिव्यम् अर्हति

वणिजः कर्षकांश् च अपि शिल्पिनश् च ब्रवीत् भृगुः

एतत् सर्वं विभागे तु विभाज्यं न एव रिक्थिभिः

मत्तेन उपाधि भीतेन तथा उन्मत्तेन पीडितैः

ब्राह्मणं तु प्रकुर्वीत नृप भक्तम् कुल उद्वहम्

तेन चेत् क्षत्र विप्राणाम् द्विगुणो द्विगुणो भवेत्

न्यास दोषात् विनाशः स्यात् शिल्पिनम् तन् न दापयेत्

काकस्य दन्ता नो सन्ति सन्ति इत्यादि यद् उत्तरम्

नृपस्य सूचयेज् ज्ञात्वा सूचकः स उदाहृतः

ब्रह्मचारी चरेत् कश्चिद् अव्रतं षट्त्रिंशत् आब्दिकम्

अभियुक्तश् च रुद्धश् च तिष्ठेयुश् च नृप आज्ञया

दिगन्तर प्रपन्ने अज्ञात अर्थे च वस्तुनि

प्रत्यक्षम् अनुमानेन न कदाचित् प्रबाध्यते

सद्यो वा एक अह पञ्च अह त्रि अहम् वा गुरुलाघवात्

तस्य इह भागिनौ तौ तु न फलं हि विना एकतस्

गोत्र स्थितिः तु या तेषां क्रमाद् आयाति धर्मतः

मूल आनयन कालः तु देयो योजन संख्यया

प्राप्तम् एतैस् तु यत् किंचित् तद् उत्कोच आख्यम् उच्यते

मुद्रा शुद्धम् क्रिया शुद्धम् भुक्ति शुद्धम् स चिह्नकम्

देश आचार विरुद्धम् यत् संदिग्धं क्रम वर्जितम्

छन्नम् अन्येन च आरूढम् संयतं च अन्य वेश्मनि

लिखितं साक्षिणो भुक्तिः प्रमाणं त्रिविधं स्मृतम्

साम भेद आदिभिः मार्गैर् यावत् सो ऽर्थः समुत्थितः

पिता बन्धुः पितृव्यश् च श्वशुरो गुरवस् तथा

विभावयामि कुलिकैः साक्षिभिर् लिखितेन वा

अन्वाधेयं तद् उक्तं तु लब्धं बन्धु कुलात् तथा

स्वामिने न अर्पयेत् यावत् तावद् दाप्यः स भाटकम्

धनिकेन स्व हस्तेन लिखितं साक्षि वर्जितम्

न अर्पयेत् कृतकृत्य अर्थः स तु दाप्यः स भाटकम्
विघ्नयन् वाहको दाप्यः प्रस्थाने द्विगुणां भृतिम्

यस्य वा अपि उपधिं पश्येत् तत् सर्वं विनिवर्तयेत्

संग्रामाद् आहृतं यत् तु विद्राव्य द्विषतां बलम्

अनाम्ना तानि कार्याणि क्रिया वादान् च वादिनाम्

निबन्धम् आवहेत् तत्र दैव राज कृतात् ऋते

ऋणम् एवंविधं देयं न अन्यथा तत् कृतम् स्त्रिया

यदा शुद्धा क्रिया न्यायात् तदा तद् वाक्य शोधनम्

संसक्तास् त्व् अथ सामन्तास् तद् संसक्ताः तथा उत्तराः

मर्यादा चिह्नितम् क्षेत्रं ग्रामं वा अपि यदा भवेत्

तस्मिन् भोगः प्रयोक्तव्यः सर्व साक्षिषु तिष्ठति

गौतमानाम् अनिष्टं यत् प्राणि उच्छेदात् विगर्हितम्

धार्यो ऽवरुद्धस् त्व् ऋणिकः प्रकाशं जन संसदि

ते ऽपि तद् भागिनः तस्माद् बोधनीयः स तैर् नृपः

निश्चयं स्मृति शास्त्रस्य मतं तत्र एव लेखयेत्

सर्व शास्त्र प्रवीणाः च सभ्याः कार्या द्विजोत्तमाः

अन्य हस्तात् परिभ्रष्टम् अकामाद् उद्धृतं भुवि

तस्य अर्थि वादः दातव्यो न यः पूर्वं निवेदयेत्

लेख्ये च सति वादेषु न दिव्यं न च साक्षिणः

पणानां ग्रहणं तु स्यात् तद् मूल्यम् वा अथ राजनि

यथार्थम् उत्तरं दद्याद् अयच्छन्तं च दापयेत्

ब्रह्म हत्या सुरा पान स्तेय गुरु अङ्गना गमे

तद् स्व हस्त कृतैः अन्यैः पत्रैस् तद् लेख्य निर्णयः

प्रमाणं सभिकस् तत्र शुचिश् च सभिको यदि

निवेश्य कालं वर्षं च मासं पक्षं तिथिं तथा

युक्तिष्व् अप्य् असमर्थासु शपथैर् एव

यत्र उपदिश्यते कर्म कर्तुर् अङ्गं न तु उच्यते

न हीन पक्षाम् युवतिं कुले जातां प्रसूतिकाम्

द्वितीये ऽहनि दुर्बुद्धेर् विद्यात् तस्य पराजयम्

आर्हत सौगतानाम् तु समूहः सङ्घ उच्यते

दद्यात् तद् पक्ष सम्बद्धम् प्रतिवादी तदा उत्तरम्

नाना आयुध धराः व्राताः समवेताः प्रकीर्तिताः

तस्माद् राजा निवर्तेत विषये व्यसनं हि तत्

अबाध त्याग मात्रेण न भवेत् स पराजितः

राजन्ये ऽग्निं घटं विप्रे वैश्ये तोयं नियोजयेत्

साधयेत् तत् पुनः साध्यं व्याघाते साधनस्य हि

माषो विंशति भागः तु ज्ञेयः कार्षापणस्य तु

ऋणिकेन तु या वृद्धिर् अधिका संप्रकल्पिता

सभ्य दोषात् तु यन् नष्टं देयं सभ्येन तत् तदा

कालं तत्र न कुर्वीत कार्यम् आत्ययिकं हि तत्

लेश उद्देशः तु युक्तिः स्याद् दिव्यानि इह विष आदयः

लभते चेन् न द्विगुणं पुनर् वृद्धिं प्रकल्पयेत्

एवं विचारयन् राजा धर्म अर्थाभ्याम् न हीयते

मृत साक्षि प्रमाणं तु सु अल्प भोगेषु तत् विदुः

येन येन पर द्रोहम् करोत्य् अङ्गेन तस्करः

सौभाग्यवत् अवैधव्य काम्यया भर्तृ भक्तया

निर्भाजयेन् न च एव एकम् अकस्मात् कारणं विना

कुल्यानां वचनं तत्र प्रमाणं तद् विपर्यये

भक्षितं स उदयम् दाप्यः समं दाप्य उपेक्षितम्

क्रिया न दैविकी प्रोक्ता विद्या मानेषु साक्षिषु

भगिन्यो बान्धवैः सार्धं विभजेरन् स भर्तृकाः

अस्वतन्त्रेण मुग्धेन त्याज्यं तस्य पुनर् भवेत्

यस्य अर्थे येन यद् दत्तं विधिना अभ्यर्थितेन तु

क्रियाकारेषु सर्वेषु साक्षि त्वम् न ततो ऽन्यथा

यस्य यो विहितो दण्डः पर्याप्तस्य स वै भवेत्

न कश्चिद् अभियोक्तारं दिव्येषु विनियोजयेत्

सम विद्या अधिकानाम् तु देयं वैद्येन तद् धनम्

अथ चेत् स द्वि भार्यः स्यान् न च तां भजते पुनः

कन्याया दूषणे स्तेये कलहे साहसे निधौ

काल देश विरोधे तु यथायुक्तं प्रकल्पयेत्

प्रतिज्ञाय प्रयातश् च कृतकालश् च न अन्तरा

रिक्थिनं सुहृदं वा अपि छलेन एव प्रसाधयेत्

एतेष्व् एव अभियोगः चेन् न परीक्षेत साक्षिणः

सु अल्पेन अपि च यत् कर्म नष्टं चेद् भृतकस्य तत्

गो ब्राह्मण जिघांसा च शस्य व्याघात कृत् तथा

स्वामी दत्त्वा अर्ध मूल्यम् तु प्रगृह्णीत स्वकं धनम्

तस्माद् यत्नेन कर्तव्या द्विज पूजा सदा नृपैः

अ प्रसिद्धम् निराबाधं निरर्थं निष्प्रयोजनम्

न च भार्या कृतम् ऋणं कथंचित् पत्युर् आभवेत्

बाह्यम् एवं समाख्यातं लक्षणं धर्म साधकैः
अविरोधेन धर्मस्य निर्गतं राज शासनम्

न तत् सिद्धिम् अवाप्नोति तिष्ठत्स्व् अपि हि साक्षिषु

साक्षी तत्र न दण्ड्यः स्याद् अब्रुवन् दण्डम् अर्हति

आकाश भूतम् आदध्याद् अ निर्दिष्टम् च तद् भवेत्

स जये ऽवधृते सभ्यैः पुनस् तां न आप्नुयात् क्रियाम्

तत्र लब्धं तु यत् किंचित् धनं शौर्येण तद् भवेत्

त्रय प्रोषित निक्षिप्त बन्ध अन्वाहित याचितम्

निष्ठुर अश्लील तीव्र त्वात् तद् अपि त्रिविधं स्मृतम्

बन्धुना अपहृतम् द्रव्यं बलान् न एव प्रदापयेत्

यदा त्व् एवंविधः पक्षः कल्पितः पूर्ववादिना

ऋत्विज् न्यायेन यल् लब्धम् एतद् विद्या धनम् भृगुः

अदुष्टस्य एव यो दोषान् कीर्तयेद् दोष कारणात्

दूषिते पत्रके वादी तद् आरूढान् तु निर्दिशेत्

तस्मिन् प्रेते न वाच्यो ऽसौ भुक्त्या प्राप्तं हि तस्य तत्

आरक्षकांश् च दिक्पालान् यदि चौरो न लभ्यते

दान हेतुः तथा कालाद् भोगस् त्रि पुरुष आगतः

ज्ञात्वा निसृष्टं यत् प्रीत्या दद्याद् आत्म इच्छया तु सः

श्रुत्वा लेख्य गतम् त्व् अर्थं प्रत्यर्थी कारणाद् यदि

आवेदयति यः पूर्वं स्तोभकः स उदाहृतः

अनेन विधिना लेख्यं पश्चात्कारं विदुर् बुधाः

यस्य वा अर्थ गता पीडा शारीरी वा अधिका भवेत्

रोगो ऽग्निर् ज्ञाति मरणम् ऋणं दाप्यो दमं च सः

तत्र कर्म च यत् कुर्याद् आचार्यस्य एव तद् फलम्

न अतथ्येन प्रमाणं तु दोषेण एव तु दूषयेत्

वाच् पारुष्ये यथा एव उक्ताः प्रातिलोम्य अनुलोमात्

पीडनेन उपरोधेन साधयेद् ऋणिकं धनी

वैवाहिकं तु तद् विद्याद् भार्यया यत् सह आगतम्

अनेन विधिना यच् च वाक्यं तत् स्यात् प्रकीर्णकम्

दैविकी वा क्रिया प्रोक्ता प्रजानां हित काम्यया

देवता स्नान पानीय दिव्ये तण्डुल भक्षणे

तथा तुष्टि करम् देयं समुत्थानं च पण्डितैः

बहूनां संमतो यस् तु दद्याद् एको धनं नरः

मेढ्रश् च उन्माद शुक्राभ्याम् हीनः क्लीबः स उच्यते

श्रुति स्मृति अविरोधेन देश दृष्टः स उच्यते

प्रयत्न साध्ये विच्छिन्ने धर्म आख्ये न्याय विस्तरे

यत्र उक्तः माषकैर् दण्डो राजतं तत्र

न उपस्थाता दश द्वौ च षोडश एव निरुत्तरः

तद् युक्त प्रतिलेख्येन तद् विशिष्टेन वा सदा

मर्तु कामेन या भर्त्रा प्रोक्ता देयम् ऋणं त्वया

विभाव्यो वादिना यादृक् सदृशैर् एव भावयेत्

स्मार्त काले क्रिया भूमेः स आगमा भुक्तिर् इष्यते

विक्रीतं च तद् अन्यत्र विक्रेता न अपराध्नुयात्

अथवा कितवो राज्ञे दत्त्वा भागं यथा उदितम्

व्याधित उन्मत्त वृद्धानाम् तथा दीर्घ प्रवासिणाम्

सहस्रं षट्शतं च एव तथा पञ्च शतानि च

अ दत्त त्यक्त विक्रीतम् कृत्वा स्वं लभते धनम्

अ विज्ञात आश्रयात् क्रीतं विक्रेता यत्र वा मृतः

यत्र स्यात् परिहार अर्थम् पतितस् तेन कीर्तनम्

अकुर्वतस् तु सत्यंकार प्रयोजनम्

निक्षिप्तं वृद्धि शेषम् च क्रय विक्रयम् एव च

द्विजानां पूजनं च एव एतद् अर्थम् कृतो नृपः

दैवीं व्यवहारे विनिर्दिशेत्

स्त्री सङ्गे साहसे चौर्ये यत् साध्यं परिकल्पितम्

यैश् च संस्क्रियते न्यासो दिवसैः परिनिश्चितैः

प्रव्रज्या वसितम् शूद्रं जप होम परायणम्

गूढ चारी स विज्ञेयः कार्य मध्य गतः तथा

वादिना यद् अभिप्रेतं स्वयं साधयितुम् स्फुटम्

कालं शक्तिं विदित्वा तु कार्याणां च बलाबलम्

लभेत असौ त्रि पक्षम् वा सप्त अहम् वा ऋण आदिषु

आश्रयः शस्त्र दाता च भक्त दाता विकर्मिणाम्

द्विजातिः प्रतिभू हीनः रक्ष्यः स्याद् बाह्य चारिभिः

गमने त्व् आगमः कार्यः पुमान् अन्यो जले विशेत्

आधि भोगः त्व् अशेषो यो वृद्धिस् तु परिकल्पितः

अदुष्टां योषितं हत्वा हन्तव्यो ब्राह्मणो ऽपि हि

न्याय स्थम् न इच्छते कर्तुम् अन्यायं वा करोत्य् अयम्

भोक्तुम् अर्हति क्ﾱप्त अंशम् गुरु शुश्रूषणे रता

अन्यथा तुल्य दोषः स्यान् मिथ्या उक्तौ तु उत्तमः स्मृतः

समवेतास् तु ये वणिजो ऽपि वा

निसृष्टाः कृत्य करणे गुरुणा यदि गच्छता
अपुत्रा शयनं भर्तुः पालयन्ती गुरौ स्थिता

तद् एव यद्य् अनुज्ञाप्य भक्षयेत् प्रीति पूर्वकम्

स्थावरे विक्रय आधाने लेख्यं कूटं करोति यः

बन्धु दत्तम् तु बन्धूनाम् अभावे तत्

पर भक्त उपयोगेन विद्या प्राप्तान् यतस् तु या

विभक्ते संस्थिते द्रव्यं पुत्र अभावे पिता हरेत्

कार्याणां निर्णयो दृश्यो ब्राह्मणैः सह न अन्यथा

प्रत्यक्षं देशयेत् साक्ष्यं परोक्षं न कथंचन

शील उपचारम् तत् सर्वं दत्त्वा क्षेत्रम् अवाप्नुयात्

द्रव्य स्वम् पञ्चधा कृत्वा त्रि भागः मूल्यम् उच्यते

रक्तं तत् असितम् कुर्यात् च एव तद् लक्षणात्

न लोह शिल्पिनाम् अग्निं सलिलं न अम्बु सेविनाम्

यदि लब्धं भवेत् किंचित् प्रज्ञप्तिर् वा कृता भवेत्

पक्ष एक देश व्याप्य इव तत् तु न एव उत्तरम् भवेत्

पूर्वपक्ष श्रुत अर्थः तु प्रत्यर्थी तद् अनन्तरम्

यस् तत्र संकर श्वभ्रान् वृक्ष आरोपणम् एव च

शास्त्रेण निन्दितं त्व् अर्थ मुख्यः राज्ञा प्रचोदितः

स्थान भ्रष्टाः त्व् अपङ्क्ति स्थाः संदिग्धा लक्षण च्युताः

मति शुश्रूषया एव स्त्री सर्वान् कामान् समश्नुते

स वृद्धिकम् गृहीत्वा तु शेषं राज्ञि अथ अर्पयेत्

त्रिभिर् एतैर् अविच्छिन्ना स्थिरा षष्ट्याब्दिकी मता

प्रसह्य दापयेद् देयं तस्मिन् स्थाने न च अन्यथा

यदि संव्यवहारं ते कुर्वन्तो ऽप्य् अनुमोदिताः

न च याचेत यः कश्चिल् लाभात् स परिहीयते

कुर्युर् भयाद् वा लोभाद् वा दाप्यास् तु उत्तम साहसम्

द्रव्य हृत् दाप्यते तत्र तस्य अभावे पुरंध्रि हृत्

यस्य द्रव्येण यत् पण्यं साधितं यो विभावयेत्

समवेतैस् तु यद् दत्तं प्रार्थनीयं तथा एव तत्

एवं प्रत्यर्थिना उक्ते तु कूट लेख्यम् प्रकीर्तितम्

पारुष्ये कूट करणे नृप द्रोहे तथा एव च

बाल वृद्ध आतुर स्त्रीणाम् न दण्डस् ताडनं दमः

समवेतैस् तु सामन्तैर् अभिज्ञैः पाप भीरुभिः

अनेन विधिना ज्ञेयं दिव्यं दिव्य विशारदैः

अभिशापे समुत्तीर्णे प्रायश्चित्ते कृते जनैः

राज प्रसाद लब्धम् च सर्वेषाम् एव तत् समम्

प्रच्छादितं यदि धनं पुनर् आसाद्य तत् समम्

अनेक पद संकीर्णः पूर्वपक्षो न सिध्यति

गर्ह्यः स पापो दण्ड्यश् च लोपयन् राज शासनम्

बन्धूनाम् अप्य् अभावे तु पितृ द्रव्यम् तद् आप्नुयात्

निवृत्तास् तु यद् आरम्भात् ग्रहणं न वधः स्मृतः

मूर्खैर् लुब्धैश् च दुष्टैश् च पुनर् देयानि तानि वै

एषु वादेषु दिव्यानि प्रतिषिद्धानि यत्नतः

न्याये न प्रवर्त्यो महीभृता

मित्र आदिषु प्रयुञ्जीत वाग्दण्डं धिक् तपस्विनि

प्रयोजन अर्थम् आनीतः प्रसङ्गाद् आगतश् च यः

विभजेयुः पुनर् द्वि अंशम् स लभेत उदयः यतः

संभवे तु प्रयुञ्जानो दैविकीं हीयते ततः

सनाभिभिर् बान्धवैश् च यद् भुक्तं स्व जनैः तथा

मिथ्या च एव एक देशे च सङ्करात् तद् अनुत्तरम्

पत्रे विलिख्य तान् सर्वान् वाच्यः प्रत्युत्तरं ततः

ज्ञात्वा संख्यां सुवर्णानां शत नाशे विषं स्मृतम्

कर्म आरम्भम् तु यः कृत्वा सिद्धं न एव तु कारयेत्

आद्यौ तु वितथे दाप्यौ तद् काल आवेदितम् धनम्

आततायिनि च उत्कृष्टे तपस् स्वाध्याय जन्मनः

न प्रजा अनुमतः यस्माद् अन्यायेषु प्रवर्तते

अशक्तितो न दद्याच् चेत् खिल अर्थः यत् कृतो व्ययः

आचार द्रव्य दान इष्ट कृत्य उपस्थान निर्णये

अस्मै दत्तं मया सार्धं सहस्रम् इति भाषिते

व्याख्या गम्यम् अ सारम् च न उत्तरम् शस्यते बुधैः

हेतु आदिभिः न पश्येच् चेद् दण्ड पारुष्य कारणम्

तुला मान प्रतिमान प्रतिरूपक लक्षितैः

रोगो ऽग्निर् ज्ञाति मरणम् द्वि सप्त अहात् त्रि सप्त वा

दशकं तु शते वृद्धिं गृह्णीयाच् च पराजयात्

राज्ञः स्व हस्त संयुक्तम् स मुद्रा चिह्नितम् तथा

द्रविण अर्हः च धुर्यश् च न अन्यथा दापयेत् सुतम्

युद्ध उपदेशकः च एव तद् विनाश प्रदर्शकः

अधिष्ठाता ऋणं दाप्यस् तासां भर्तृ क्रियासु तत्

यस्मात् कार्य समारम्भात् चिरात् तेन विनिश्चयः