tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तत् तन् न आदृत्यम् यथा एव गत्वा काष्ठाम् अपराध्नुयात् तादृक् तत्

गोभिर् अरुणैर् उषा आजिम् अधावत् तस्माद् उषस्य् आगतायाम् अरुणम् इव एव प्रभात्य् उषसो रूपम्

अश्वतरी रथेन अग्निः आजिम् अधावत् तासाम् प्राजमानो योनिम् अकूﾱअयत् तस्मात् ता न विजायन्ते

नमो मित्रस्य वरुणस्य चक्षस इति जागतं तत् उ आशीः पदम् आशिषम् एव एतेन आशास्ते आत्मने च यजमानाय च

गर्दभ रथेन अश्विनौ उदजयताम् अश्विनाव् आश्नुवातां यद् अश्विना उदजयताम् अश्विनाव् आश्नुवातां तस्मात् स सृत जवः दुग्ध दोहः सर्वेषाम् एतर्हि वाहनानाम् अन् आशिष्ठः रेतसस् त्व् अस्य वीर्यं न आहरताम् तस्मात् स द्विरेता वाजी

तद् आहुर् उद् उ त्यं जातवेदसम् इति सौर्याणि प्रतिपद्येत इति

उद् उ त्यं जातवेदसम् इति द्वितीयं शंसति

सूर्यो नो दिवस् पात्व् इत्य् एतेन एव प्रतिपद्येत यथा एव गत्वा काष्ठाम् अभिपद्येत तादृक् तत्

तद् आहुः सप्त सौर्याणि छन्दांसि शंसेद् यथा एव आग्नेयम् यथा उषस्यम् यथा आश्विनम् सप्त वै देव लोकाः सर्वेषु देव लोकेषु राध्नोति इति

अश्व रथेन इन्द्रः आजिम् अधावत् तस्मात् स उच्चैस् घोषः उपब्दिमान् क्षत्रस्य रूपम् ऐन्द्रो हि स
कुविच् छकत् कुवित् करत् कुविन् नो वस्यसस् करत्

अस्तं भरन्त्य् अब्रवीद् इन्द्राय सुनोमि त्वा शक्राय सुनोमि त्वा

आ चन त्वा चिकित्सामो ऽधि चन त्वा न इमसि

इमं जम्भ सुतम् पिब धानावन्तं करम्भिणम् अपूपवन्तम् उक्थिनम्

कन्या वार् अवायती सोमम् अपि स्रुता अविदत्

अथ उ ततस्य यच् छिरः सर्वा ता रोमशा कृधि

शनैर् इव शनकैर् इव इन्द्राय इन्दो परि स्रव

असौ य एषि वीरको गृहं गृहं विचाकशत्

अपालाम् इन्द्र त्रिष् पूत्व्य् अकृणोः सूर्य त्वचम्

इमानि त्रीणि विष्टपा तानि इन्द्र वि रोहय

कुवित् पति द्विषः यतीर् इन्द्रेण सं गमामहै
तेन अस्तुवत

तत् स्वारं भवति

यद् एव अदः तृतीयसवनाद् ऋजीषम् अतिरेचयन्ति तेन अस्याम् चरन्ति

तद् यद् एता मद्वतीर् भवन्ति रसम् एव अस्याम् एतद् दधत्य् आ एव एनाम् एतेन प्याययन्ति

तद् एतद् अभिपूर्वस्य एव अन्नाद्यस्य अवरुद्धिः साम

शाक्त्येन वै शाक्त्याः पशून् अवारुन्धत

रसो वै मदः

शाक्त्या अन्नाद्य कामाः तपो ऽतप्यन्त

अन्नं वै गौरीवितम्

न अभिषुन्वन्ति

ततो वै ते ऽन्नाद्यम् अवारुन्धत

अतिरिक्त एव तद् अतिरिक्तं रात्र्याम् अन्नाद्यं दधति

प्राणो वै स्वरः

अव पशून् रुन्द्धे बहु पशुः भवति य एवं वेद

तस्य वा एतस्य अस्ति यथा एव गौरीवितस्य एवम्

अव अन्नाद्यम् रुन्द्धे अन्न आदः श्रेष्ठः स्वानां भवति य एवं वेद

धीता इव एषा यद् रात्रिः पीडिता इव

अन्नम् उ ह वा इदं सर्वम् अतिरिरिचे

प्र व इन्द्राय मादनम् इति मद्वतीर् भवन्ति
दश हस्त्याः अङ्गुलयः दश पाद्याः

ताः त्रिस् प्रथमया त्रिस् उत्तमया एकया न त्रिंशत्

द्वि प्रतिष्ठः वै पुरुषः

ताः पराच् वचनेन पञ्चविंशतिः भवन्ति

मुखतः पाप्मानम् अपघ्नते

न्यूने वै रेतः सिच्यते न्यूने प्राणाः

तस्मात् द्वे एव पञ्चविंशतिः भवन्ति

न्यून अक्षरा विराज्

ते द्वे छन्दसी भवतः प्रतिष्ठायै एव

अग्निम् नरः दीधितिभिः अरण्योः इति अन्नाद्य कामः

तानि चत्वारि छन्दांसि भवन्ति

पञ्चविंशः अयम् पुरुषः

हस्त च्युती जनयन्त इति जातवत्

चतुष्पादाः वै पशवः पशूनाम् अवरुद्ध्यै

अथ इह मुखतः एव अग्निम् आगच्छन्ति

अग्निः वै अन्न आदः

चिरतरम् इव वै इतरेषु आज्येषु अग्निम् आगच्छन्ति

ताः अभिसंपद्यन्ते बृहतीम् च विराजम् च छन्दः या एतस्य अह्नः संपद् ताम् अथ उ अनुष्टुभम्

आत्मा एव पञ्चविंशः

एतस्मात् वै अह्नः यजमानः जायते

न्यूने अन्नाद्यम् प्रतिष्ठितम् एतेषाम् कामानाम् अवरुद्ध्यै

चतुष्पादाः पशवः

त्रयः वै इमे त्रिवृतः लोकाः एषाम् एव लोकानाम् अभिजित्यै

यजमानम् एव तत् द्वि प्रतिष्ठम् चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति

द्वौ बाहू

द्वौ ऊरू

एतान् कामान् अवरुन्धे यः एवम् वेद
सत्त्वं विशुद्धं वसुदेव शब्दितम् यद् ईयते तत्र पुमान् अपावृतः

एवं गिरित्रः प्रियया अभिभाषितः प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृद् प्रियः

विद्या तपः वित्त वपुः वयः कुलैः सतां गुणैः षड्भिर् असत्तम इतरैः

प्रत्युद्गम प्रश्रयण अभिवादनम् विधीयते साधु मिथः सुमध्यमे

व्यक्तं त्वम् उत्कृष्ट गतेः प्रजापतेः प्रिय आत्मजानाम् असि सुभ्रु मे मता

न एतादृशानाम् स्व जन व्यपेक्षया गृहान् प्रतीयाद् अनवस्थित आत्मनाम्

यदा अभिषिक्तः दक्षस् तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना

स्मृतौ हतायां भृत मान दुर्दृशः स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम्

तस्मिन् भगिन्यो मम भर्तृभिः स्वकैर् ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद् दिदृक्षवः

प्रजापतीनां सर्वेषाम् आधिपत्ये स्म यः ऽभवत्

ते यद्य् अन् उत्पादित दोष दृष्टयः बलीयसा अनात्म्य मदेन मन्युना

सत्त्वे च तस्मिन् भगवान् वासुदेवो ह्य् अधोक्षजो मे नमसा विधीयते

अन् आहुताः अप्य् अभियन्ति सौहृदं भर्तुर् गुरोर् देहकृतश् च केतनम्

वयं च तत्र अभिसराम वाम ते यद्य् अर्थि ता अमी विबुधा व्रजन्ति हि

त्वया उदितम् शोभनम् एव शोभने अन् आहुताः अप्य् अभियन्ति बन्धुषु

स्वानां यथा वक्र धियाम् दुरुक्तिभिर् दिवानिशं तप्यति मर्म ताडितः

बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतु उत्तमम्

पापच्यमानेन हृदा आतुर इन्द्रियः समृद्धिभिः पूरुष बुद्धि साक्षिणाम्

पश्य प्रयान्तीर् अभव अन्य योषितः ऽप्य् अलंकृताः कान्त सखाः वरूथशः

तथा अपि मानं न पितुः प्रपत्स्यसे मत् आश्रयात् कः परितप्यते यतः

प्रजापतेस् ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञ महा उत्सवः किल

संभावितस्य स्व जनात् पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते

ऋषिर् उवाच

तत्र मे ननु भर्तृ संमिताः मातृष्वसॄः क्लिन्न धियम् च मातरम्

मैत्रेय उवाच

यो विश्वसृज् यज्ञ गतम् वर ऊरु माम् अनागसं दुर्वचसा अकरोत् तिरः

तद् उपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम्

तस्मिन् ब्रह्मर्षयः सर्वे देव ऋषि पितृ देवताः

तथा अपि अहं योषिद् अ तत्त्व विद् च ते दीना दिदृक्षे भव मे भव क्षितिम्

व्रजन्तीः सर्वतो दिग्भ्य उपदेव वर स्त्रियः

तन् मे प्रसीद इदम् अमर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान् कारुणिको बत अर्हति

कथं सुतायाः पितृ गेह कौतुकम् निशम्य देहः सुर वर्य न इङ्गते

अहं च तस्मिन् भवता अभिकामये सह उपनीतम् परिबर्हम् अर्हितुम्

तत् ते निरीक्ष्यो न पिता अपि देहकृद् दक्षो मम द्विट् तद् अनुव्रताः च ये

जामातुः श्वशुरस्य अपि सु महान् अतिचक्रमे

यासां व्रजद्भिः शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानैः कलहंस पाण्डुभिः

तथा अरिभिः न व्यथते शिलीमुखैः शेते अर्दित अङ्गः हृदयेन दूयता

सती दाक्षायणी देवी पितृ यज्ञ महा उत्सवम्

ये ऽभ्यागतान् वक्र धिया अभिचक्षते आरोपित भ्रूभिः अमर्षण अक्षिभिः

संस्मारितो मर्म भिदः कु वाच् इषून् यान् आह को विश्वसृजां समक्षतः

त्वया आत्मनः ऽर्धे ऽहम् अदभ्र चक्षुषा निरूपिता मा अनुगृहाण याचितः

प्राज्ञैः परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयाय एव न देह मानिने
त्रीणि पर्वाणि कर्मणः पौर्णमासी अमावास्ये पुण्यं नक्षत्रम्

परिसमुह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य बर्हिर् उदपात्रम् उपसाद्य परिचरणेन आज्यम् परिचर्य

वरम् अनड्वाहम् ब्राह्मणः कर्त्रे दद्यात्

नित्यान् पुरस्ताद्धोमान् हुत्वा आज्यभागौ च

एष ह वै विद्वान् यद् भृगु अङ्गिरः विद्

सीरं वैश्यो ऽश्वं प्रादेशिको ग्राम वरम् राजा

अथ जुहोति

तद् उपकल्पयन्ते कंसम् अहते वसने शुद्धम् आज्यं शान्ता ओषधीर् नवम् उद कुम्भम्

दिव्यो गन्धर्व इति मातृनामभिर् जुहुयात्

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

द्विषन्तम् एते अनुयन्तु सर्वे पराञ्चो यन्तु निर्वर्तमानाः

द्विषन्तम् एता अनुयन्तु वृष्टयो ऽपां वृष्टयो बहुलाः सन्तु मह्यम्

अग्नये स्वाहा इति हुत्वा

लोहित वर्षम् मधु पांसु वर्षम् यद् वा वर्षं घोरम् अनिष्टम् अन्यत्

स आह उपकल्पयध्वम् इति
यो ऽस्मान् ब्रह्मणस्पते ऽदेवो अभिमन्यते

यो नः सोम अभिदासति सनाभिर् यश् च निष्ट्यः

वज्रेण अस्य मुखे जहि स सम्पिष्टो अपायति

अप तस्य बलं तिर महि इव द्यौर् वधत्मना

यो नः सोम सु शंसिनः दुःशंस आदिदेशति

सर्वं तम् रन्धयासि मे यजमानाय सुन्वते
नित्यानि च एव कर्माणि काम्यानि च विशेषतः

मातामहानां मरणे त्रि रात्रम् स्यात् अशौचकम्

मातुः च सूतकं तत् स्यात् पिता स्यात् स्पृश्य एव च

सकृत् प्रसिञ्चन्ति उदकम् नाम गोत्रेण वाग्यताः

ऊन द्वि वर्षात् मरणे सद्यः शौचम् उदाहृतम्

स्नात्वा स चैलम् स्पृष्ट्वा अग्निम् घृतं प्राश्य विशुध्यति

सर्वेषाम् एव गुणिनाम् ऊर्ध्वम् तु विषमं पुनः

तद् आशौचे निवृत्ते ऽसौ स्नानं कृत्वा विशुध्यति

षष् रात्रेण अथवा सर्वे त्रि रात्रेण अथवा पुनः

सूतकं सूतिकां च एव वर्जयित्वा नृणां पुनः

अथ ऊर्ध्वम् दन्त जननात् सपिण्डानाम् अशौचकम्

सद्यः शौचं सपिण्डानां गर्भस्रावात् च वा ततः

दश अहम् प्राहुः आशौचम् सपिण्डेषु विपश्चितः

तत ऊर्ध्वं तु पतने स्त्रीणां द्वादश रात्रिकम्

पितॄन् आवाहयेत् तत्र पुनः प्रेतं च निर्दिशेत्

स्वम् एव शौचं कुर्यातां विशुद्धि अर्थम् असंशयम्

देह अभावात् पलाशैः तु कृत्वा प्रतिकृतिं पुनः

पत्नी कुर्यात् सुत अभावे पत्नी अभावे

एक द्वि त्रिगुणैः युक्तम् चतुर् त्रि एक दिनैः शुचिः

भिन्न वर्णाः तु सापिण्ड्यं भवेत् तेषां त्रि पूरुषम्

अग्नौ मरुप्रपतने वीर अध्वनि अपि अनाशके

यदि अन्नम् अत्ति तेषां तु त्रि रात्रेण ततः शुचिः

देश अन्तर गतम् श्रुत्वा सूतकं शावम् एव तु

प्रेत अर्थम् पितृपात्रेषु पात्रम् आसेचयेत् ततः

अप्रत्तानां तथा स्त्रीणां सापिण्ड्यं साप्तपौरुषम्

जात मात्रस्य बालस्य यदि स्यात् मरणम् पितुः

प्रेताय च गृह द्वारि चतुर्थे भोजयेद् द्विजान्

प्राक् संस्कारात् त्रि रात्रम् स्यात् तस्मात् ऊर्ध्वम् दश अहकम्

शुष्क अन्नेन फलैः वा अपि वैतानं जुहुयात् तथा

मृतेषु वा अथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः

अघ वृद्धिमत् आशौचम् ऊर्ध्वं चेत् तेन शुध्यति

गृहे मृतासु दत्तासु कन्यकासु त्रि अहम् पितुः

अहस् त्व् अ दत्त कन्यानाम् अशौचं मरणे स्मृतम्

चतुर्थे तस्य संस्पर्शं मनुः आह प्रजापतिः

पिता पितामहः च एव तथा एव प्रपितामहः

दन्तात् सोदरे सद्य चौलाद् एक रात्रकम्

तथा एव मरणे स्नानम् ऊर्ध्वम् संवत्सराद् यदि

राजा च एव अभिषिक्तः च प्राण सत्त्रिणः एव च

न कुर्याद् विहितं किंचित् स्वाध्यायं मनसा अपि च

तद् वर्ण विधि दृष्टेन स्वं तु शौचं स्व योनिषु

स्त्रीणाम् असंस्कृतानाम् तु प्रदानात् पूर्वतः सदा

दद्यात् च अन्नम् सोदकुम्भं प्रत्यहं प्रेत धर्मात्

परपूर्वासु भार्यासु पुत्रेषु कृतकेषु च

अस्थिसंचयनात् अर्वाक् एक अहम् क्षत्र वैश्ययोः

आचार्य पुत्रे पत्न्यां च अहर् रात्रम् उदाहृतम्

ब्राह्मण अर्थे च संन्यस्ते सद्यःशौचं विधीयते

सद्यः शौचं समुद्दिष्टं सगोत्रे संस्थिते सति

एवं मृताह्नि कर्तव्यं प्रतिमासं तु वत्सरम्

कारवः शिल्पिनो वैद्या दासी दासाः तथा एव च

सद्यःशौचं समाख्यातं दुर्भिक्षे च अपि उपद्रवे

दश अहात् तु परं सम्यक् अधीयीत जुहोति च

सद्यःशौचं समाख्यातं सर्प आदि मरणे तथा

अघ वृद्धिमत् आशौचम् तदा पूर्वेण शुध्यति

आशौचिनां गृहाद् ग्राह्यं शुष्क अन्नम् च एव नित्यशः

यथा इष्ट आचरणे ज्ञातौ त्रि रात्रम् इति निश्चयः

अधीयानः तथा यज्वा वेद विद् च पिता भवेत्

लेप भाजः त्रयः च आत्मा सापिण्ड्यं साप्तपौरुषम्

त्रि रात्रम् स्यात् तथा आशौचम् एक अहम् तु अन्यथा स्मृतम्

अथ कश्चित् प्रमादेन म्रियते अग्नि विष आदिभिः

सपिण्डानां तु मरणे मरणात् इतरेषु च

षष् रात्रम् वै दश अहम् च विप्राणां वैश्य शूद्रयोः

पतितानां न दाहः स्यात् न अन्त्येष्टिः न अस्थिसंचयः

माता पित्रोः सुतैः कार्यं पिण्ड दान आदिकम् च यत्

मृते पितरि वै पुत्रः पिण्डम् अब्दम् समाचरेत्

अदन्त जात मरणे पित्रोः एक अहम् इष्यते

योनि सम्बन्धे बान्धवेषु तथा एव च

डिम्ब आहव हतानाम् च विद्युता पार्थिवैः द्विजैः

असपिण्डं द्विजं प्रेतं विप्रो निर्हृत्य बन्धु वत्

सद्यः शौचं सपिण्डानां कर्तव्यं सोदरस्य च
एक रात्रम् निर्गुणानां चैलात् ऊर्ध्वम् त्रि रात्रकम्

आहिताग्निः यथान्यायम् दग्धव्यः त्रिभिः अग्निभिः

अनाथं च एव निर्हृत्य ब्राह्मणं धन वर्जितम्

ऊर्ध्वं दश अहात् एक अहम् सोदरो यदि निर्गुणः

न आशौचम् कीर्त्यते सद्भिः पतिते च तथा मृते

स्नानेन एव भवेत् शुद्धिः स चैलेन न संशयः

ये समाना इति द्वाभ्यां पिण्डान् अपि एवम् एव हि

फलानि पुष्पं शाकं च लवणं काष्ठम् एव च

तोयं दधि घृतं तैलम् औषधम् क्षीरम् एव च

यः तैः सह अशनम् कुर्यात् शयन आदीनि च एव हि

शूद्र विश् क्षत्रियाणाम् तु ब्राह्मणे संस्थिते सति

शूद्र क्षत्रिय विप्राणाम् वैश्येषु आशौचम् इष्यते

दश अहेन शव स्पर्शे सपिण्डः च एव शुध्यति

त्रि रात्रम् सपिण्डानाम् उदाहृतम्

वैश्य क्षत्रिय विप्राणाम् शूद्रेषु आशौचम् एव तु

तावन्ति अहानि अशौचम् स्यात् प्रायश्चित्तं ततस् चरेत्

एक अहात् क्षत्रिये शुद्धिः वैश्ये स्यात् च द्वि अहेन तु

सपिण्डीकरणं श्राद्धं देव पूर्वम् विधीयते

सद्यः शौचं भवेत् तस्य सर्व अवस्थासु सर्वदा

अतीते सूतके प्रोक्तं सपिण्डानां त्रि रात्रकम्

जाते कुमारे तत् अहर् कामं कुर्यात् प्रतिग्रहम्

अर्वाक् षष् मासात् स्त्रीणां यदि स्याद् गर्भ संस्रवः

बान्धवो वा अपरः वा अपि स दश अहेन शुध्यति

यदि स्यात् सूतके सूतिः मरणे वा मृतिः भवेत्

ये च एक जाताः बहवो भिन्न योनयः एव च

वैश्यः पञ्चदश अहेन शूद्रो मासेन शुध्यति

क्रिया हीनस्य मूर्खस्य महा रोगिणः एव च

शुध्येद् विप्रो दश अहेन द्वादश अहेन भूमिपः

एक अहम् स्यात् उपाध्याये स्व ग्रामे श्रोत्रिये ऽपि च

दाहः कार्यो यथान्यायं सपिण्डैः श्रद्धया अन्वितैः

एक रात्रम् समुद्दिष्टं गुरौ सब्रह्मचारिणि

तस्य आशौचम् विधातव्यं कार्यं च एव उदक आदिकम्

ऊन द्वि वार्षिके प्रेते माता पित्रोः तत् इष्यते

अनस्थि संचिते शूद्रे रौति चेद् ब्राह्मणः स्वकैः

एक रात्रम् सपिण्डानां यदि ते अत्यन्त निर्गुणाः

षष् रात्रम् वा त्रि रात्रम् स्यात् एक रात्रम् क्रमेण हि

पञ्चमे नवमे च एव तथा एव एकादशे ऽहनि

तदा मास समैः तासाम् अशौचम् दिवसैः स्मृतम्

सपिण्ड ता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते

त्रि रात्रम् असपिण्डेषु स्व गृहे संस्थितेषु च

प्राप्नोति तत् परं स्थानं यत् उक्तम् वेद वादिभिः

दश अहम् निर्गुणे प्रोक्तम् अशौचम् च अति निर्गुणे

चतुर्थे बान्धवैः सर्वैर् अस्थ्नां संचयनं भवेत्

यथा इष्ट आचरणस्य आहुः मरण अन्तम् अशौचकम्

वेदान्त विद् च अधीयानः यो ऽग्निमान् वृत्ति कर्षितः

क्षत्र विश् शूद्र दायादाः ये स्युः विप्रस्य बान्धवाः

नैष्ठिकानां वनस्थानां यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

द्वादशे वा अथ कर्तव्यम् अ निन्द्ये तु अथवा अहनि

एकादशे ऽह्नि कुर्वीत प्रेतम् उद्दिश्य भावतः

अयुग्मान् भोजयेद् विप्रान् नवश्राद्धं तु तत् विदुः

सपिण्डानां त्रि रात्रम् स्यात् संस्कारे भर्तुः एव हि

एकं पवित्रम् एको ऽर्घः पिण्ड पात्रम् तथा एव च

अवरः चेद् वरं वर्णम् अवरम् वा वरो यदि

यः तु कुर्यात् पृथक् पिण्डं पितृ हा सो ऽभिजायते

अनेन एव जीवन् वा श्राद्धम् आचरेत्

अशौचं क्षत्रिये प्रोक्तं क्रमेण द्विज पुंगवाः

प्रतिसंवत्सरं कार्यं विधिः एष सनातनः

द्वितीये ऽहनि कर्तव्यं क्षुर कर्म स बान्धवैः

अर्ध मासः ऽथ षष् रात्रम् त्रि रात्रम् द्विज पुंगवाः

व्यास उवाच

त्रि रात्रम् स्यात् तथा आचार्ये स्व भार्यासु अन्य गासु च

अथ चेत् पञ्चमी रात्रिम् अतीत्य परतो भवेत्

पिण्डं प्रतिदिनं दद्युः सायं प्रातर् यथाविधि

व्यापादयेत् तथा आत्मानम् स्वयं यो अग्नि विष आदिभिः

त्रि रात्रम् दश रात्रम् वा ब्राह्मणानाम् अशौचकम्

चतुर्थे पञ्चमे वा अहनि संस्पर्शः कथितो बुधैः

व्रतादेशात् सपिण्डानाम् अर्वाक् स्नानं विधीयते

यज्ञे विवाह काले च देव यागे तथा एव च

यावत् तत् अन्नम् अश्नाति दुर्भिक्ष उपहतः नरः
न च अश्रु पात पिण्डौ वा कार्यं श्राद्ध आदि

विप्रे ब्राह्मणो रौति चेत् तदा

सपिण्डीकरणं प्रोक्तं पूर्णे संवत्सरे पुनः

सत्रिणो व्रतिनः तावत् सद्यस् शौचाः उदाहृताः

समानोदक भावः तु जन्म नाम्नोः अवेदने

शुचीन् अ क्रोधनान् भूम्यान् शालाग्नौ भावयेद् द्विजान्

दातारो नियमी च एव ब्रह्म विद् ब्रह्मचारिणः

ऊढानां भर्तृ सापिण्ड्यम् प्राह देवः पितामहः

मरण उत्पत्ति योगे तु मरणात् शुद्धिः इष्यते

शेषेण एव भवेत् शुद्धिः अहर् शेषे त्रि रात्रकम्

सोदकेषु एतत् एव स्यात् मातुः आप्तेषु बन्धुषु

अशित्वा च सह उषित्वा दश रात्रेण शुध्यति
अधिकारिणो निरूप्य रीति निश्चय अर्थम् आह

न इह कतकं पयस इव पङ्कस्य प्रसादनाय भवति इति
मनः सर्वस्य पश्यतः इह भूयः स्यात्

उद् अगाताम् भगवती विचृतौ नाम तारके

मृगाय अरण्ये तिष्ठते क्षेत्रियाय अकरम् नमः

आखोः इदम् क्षैत्रपत्यम् मनोः च मानवस्य च

वि क्षेत्रियस्य मुञ्चताम् संग्रन्थिम् हृदयस्य च

अप उष्टम् सर्वम् क्षेत्रियम् सर्वाः च यातुधान्यः

अपोच्छन्ती दुष्वप्न्यम् अप दुर्हार्दम् उच्छतम्
कामं तान् धार्मिको राजा शूद्र कर्मसु योजयेद् इति

रात्र्या च अपि संधीयते न च एनम् वरुणो गृह्णाति

अथ अपि उदाहरन्ति

तीर्थं गत्वा अप्रयतः ऽभिषिक्तः प्रयतो वा अन् अभिषिक्तः प्रक्षालित पाद पाणिः अप आचम्य सुरभिमत्या अब्लिङ्गाभिः वारुणीभिर् हिरण्यवर्णाभिः पावमानीभिर् व्याहृतिभिर् अन्यैश् च पवित्रैर् आत्मानं प्रोक्ष्य प्रयतो भवति

संध्ययोश् च संपत्ताव् अहर् रात्रयोः च संतत्यै

दर्भेष्व् आसीनो दर्भान् धारयमाणः स उदकेन पाणिना प्रत्यक् मुखः सावित्रीं सहस्र कृत्वस् आवर्तयेत्

सर्व कर्मणाम् च एव आरम्भेषु प्राक् संध्या उपासन कालात् च एतेन एव पवित्र समूहेन आत्मानम् प्रोक्ष्य प्रयतो भवति

तत्र सायम् अतिक्रमे रात्रि उपवासः प्रातर् अतिक्रमे अहर् उपवासः

अथ अपि उदाहरन्ति

द्वाभ्याम्

तत् त्वा यामि इति

एवम् एव प्रातः प्राच् मुखः तिष्ठन्

प्राणायामशो वा शत कृत्वस्

उभयतस् प्रणवाम् स सप्त व्याहृतिकाम् मनसा वा दश कृत्वस्

सायं प्रातः सदा संध्यां ये विप्रा न उ उपासते

इमं मे वरुण

बाहुभ्यां मनसा वा अपि वाचा वा यत् कृतं भवेत्

वारुणीभ्यां रात्रिम् उपतिष्ठते

मन्त्रवत् प्रोक्षणम् च अपि द्विजातीनां विशिष्यत इति

मित्रस्य चर्षणी धृतः

अह्ना च अपि संधीयते मित्रश् च एनम् गोपायत्य् आदित्यश् च एनम् स्वर्गं लोकम् उन्नयति

मैत्रीभ्याम् अहर् उपतिष्ठते

सायं संध्याम् उपस्थाय तेन तस्मात् प्रमुच्यते

त्रिभिश् च प्राणायामैस् तान्तो ब्रह्महृदयेन

अथ अपि उदाहरन्ति

स एवम् एव अहर् अहर् अहर् रात्रयोः संधिषु उपतिष्ठमानः ब्रह्म पूतः ब्रह्म भूतः ब्राह्मणः शास्त्रम् अनुवर्तमानो ब्रह्म लोकम् अभिजयति इति विज्ञायते

संध्यां न उपासते विप्राः कथं ते ब्राह्मणाः स्मृताः

यद् उपस्थ कृतम् पापं पद्भ्यां वा यत् कृतं भवेत्

अन् अस्तमिते उपक्रम्य सु पश्चात् अपि पश्चिमाम्

अपि च अत्र प्रजापति गीतौ श्लोकौ भवतः

अन् आगताम् तु ये पूर्वाम् अन् अतीताम् तु पश्चिमाम्

द्वाभ्याम्

अपः अवगाहनम् स्नानं विहितं सार्ववर्णिकम्
उपवासात् परं भैक्ष्यं भैक्ष्यात् परम् अ याचितम्

दत्त्वा गो मिथुनम् च एव पाण्डुरं विधि पूर्वकम्

ऋषय ऊचुः

तथा गो मिथुनम् च एव कपिलं विनिवेदयेत्

अहिंसा सत्यम् अस्तेयम् ब्रह्मचर्यं क्षमा दया

धर्म काम अर्थ मोक्ष अर्थम् सर्व पाप विशुद्धये

ब्रह्मचारी जित क्रोधः शिव ध्यान परायणः

वृषभं नील वर्ण आभम् उरस् देश समुन्नतम्

नन्दिना कथितानि इह ब्रह्म पुत्राय धीमते

ततस् च आश्वयुजे मासि कृत्वा एवम् नक्तभोजनम्

कार्तिके च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्

आषाढे मासि च अपि एवम् नक्तभोजन तत्परः

सर्व यज्ञ फलम् प्राप्य स याति परमां गतिम्

त्रिस् स्नानम् च अग्नि होत्रम् च भू शय्या नक्तभोजनम्

गोष्ठ शायी मुनि श्रेष्ठाः क्षितौ निशि भवं स्मरेत्

क्षीर षष्टिक भक्तेन सम्पूज्य वृषभध्वजम्

मार्गशीर्षे च मासे अपि कृत्वा एवम् नक्तभोजनम्

प्रसङ्गात् लिङ्ग दानस्य व्रतानि अपि वदस्व नः

सूत उवाच

अ याचितात् परं नक्तं तस्मान् नक्तेन वर्तयेत्

हविष्य भोजनम् स्नानं सत्यम् आहार लाघवम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथा विभव विस्तरम्

स्नाप्य रुद्रं महादेवं सम्पूज्य विधि पूर्वकम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु प्रार्थयेत् परमेश्वरम्

प्राप्ते भाद्रपदे मासे कृत्वा एवम् नक्तभोजनम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च वेद वेदाङ्ग पारगान्

देवैः भुक्तम् तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस् तथा

भूमि शय्याम् च मास अन्ते पौर्णमास्यां घृत आदिभिः

रुद्राय पौर्णमास्यां तु दद्यात् वै घृतकम्बलम्

श्वेत अग्र पादम् पौण्ड्रं च दद्यात् गो मिथुनम् पुनः

श्यामाक अन्न घृत क्षीरैः जित क्रोधः जित इन्द्रियः

पौर्णमास्यां घृत आद्यैः तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि

याम्यम् आसाद्य वै लोकं यमेन सह मोदते

पौर्णमास्यां शिवं स्नाप्य दद्यात् गो मिथुनम् सितम्

पौर्णमास्यां महादेवं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम्

कृष्ण अष्टम्याम् तु नक्तेन यावत् कृष्ण चतुर्दशी

कृशरं घृत संयुक्तम् भुञ्जानः संयत इन्द्रियः

ज्येष्ठे मासे च देवेशं भवं शर्वम् उमापतिम्

द्वयोर् मासस्य पञ्चम्योः द्वयोः _ नरः

ब्राह्मणान् भोजयेत् च एव निरृतेः स्थानम् आप्नुयात्

अपराह्णे च पितृभिः संध्यायां गुह्यक आदिभिः

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथा विभव विस्तरम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान्

सूर्य सायुज्यम् आप्नोति न अत्र कार्या विचारणा

पृथिवीं भाजनं कृत्वा भुक्त्वा पर्वसु मानवः

पौर्णमास्यां भवं स्नाप्य पञ्चगव्य घृत आदिभिः

वैशाखे च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्

च अद्भिः पूतं घृत आदिभिः

चतुर्दश्याम् अथ अष्टम्याम् उपवासम् च कारयेत्

दत्त्वा गो मिथुनम् च एव कापिलं पूर्ववद् द्विजाः

भूरि खण्ड आज्य सम्मिश्रम् सक्तुभिः च एव गोरसम्

स याति मुनि शार्दूलैः वाह्नेयं लोकम् उत्तमम्

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोः उभययोः अपि

पौर्णमास्यां च विधिवत् स्नाप्य दत्त्वा चरुं पुनः

फाल्गुने च एव सम्प्राप्ते कुर्यात् वै नक्तभोजनम्

शाल्यन्नं पयसा युक्तं घृतेन च यथासुखम्

तानि व्यासात् उपश्रुत्य युष्माकं प्रवदामि अहम्

प्रतिमासं प्रवक्ष्यामि शिव व्रतम् अनुत्तमम्

भोजयेद् ब्राह्मणान् शिष्टान् जपेत् शान्तिम् विशेषतः

सर्व वेलाम् अतिक्रम्य नक्तभोजनम् उत्तमम्

पौर्णमास्यां च पूर्व उक्तम् कृत्वा शर्वाय शंभवे

नील स्कन्धम् वृषं गां च दत्त्वा भक्त्या यथाविधि

सम्पूज्य श्रद्धया भक्त्या कृत्वा वै नक्तभोजनम्

पौर्णमास्यां घृत आद्यैः तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि

हुत शेषम् च विप्र इन्द्रान् वृक्ष मूल आश्रितः दिवा

इति एतत् अखिलम् प्रोक्तं प्रतिमासं शिव व्रतम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान्

अहोरात्रेण च एकेन त्रि रात्र फलम् अश्नुते

पौर्णमास्यां तु देवेशं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम्

यावकं च ओदनम् दत्त्वा स क्षीरम् स घृतम् द्विजाः

क्षीरधाराव्रतं कुर्यात् सः अश्वमेध फलम् लभेत्
कृष्णं गो मिथुनम् दद्यात् पूजयेत् च एव शंकरम्

भुक्त्वा स विपुलान् लोकान् तत्र एव स विमुच्यते

स याति चन्द्र सायुज्यम् न अत्र कार्या विचारणा

यः अब्दम् एकम् प्रकुर्वीत नक्तं पर्वसु पर्वसु

व्रतानि वः प्रवक्ष्यामि शुभानि मुनि सत्तमाः

श्वेतं गो मिथुनम् दत्त्वा सः अश्वमेध फलम् लभेत्

स घृतम् शङ्करं पूज्य पौर्णमास्यां च पूर्ववत्

यवान्नेन यथान्यायम् आज्य क्षीर आदिभिः समम्

स्नाप्य शक्त्या यथान्यायं चरुं दद्याच् च शूलिने

स याति वायु सायुज्यम् वायु वत् सर्व गः भवेत्

चैत्रे अपि रुद्रम् अभ्यर्च्य कुर्यात् वै नक्तभोजनम्

स याति शाङ्करं लोकं न अत्र कार्या विचारणा

सोम लोकम् अनुप्राप्य सोमेन सह मोदते

माघ मासे तु सम्पूज्य यः कुर्यान् नक्तभोजनम्

वीर आसनः निशार्धं च गवां शुश्रूषणे रतः

संवत्सर अन्ते विप्र इन्द्रान् भोजयेत् विधि पूर्वकम्

वर्षम् एकम् तु भुञ्जानो नक्तं यः पूजयेत् शिवम्

पक्षयोः अष्टमीम् यत्नात् उपवासेन वर्तयेत्

यक्ष लोकम् अनुप्राप्य यक्षराजो भवेत् नरः
उच्छिष्टाज् जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः

अर्ध मासाः च मासाश् च आर्तवाः ऋतुभिः सह

पिता जनितुर् उच्छिष्टो ऽसोः पौत्रः पितामहः

ऋतं सत्यं तपो राष्ट्रं श्रमो धर्मश् च कर्म च

उच्छिष्टाज् जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः

देवाः पितरो मनुष्या गन्धर्व अप्सरसः च ये

आपः समुद्र उच्छिष्टे चन्द्रमा वात आहितः

ओतं निहितम् उच्छिष्टे यज्ञस्य अणूनि विद्यया

स क्षियति विश्वस्य ईशानः वृषा भूम्याम् अतिघ्न्यः

उत्सन्ना यज्ञाः सत्राण्य् उच्छिष्टे ऽधि समाहिताः

उच्छिष्टे यज्ञस्य अङ्गानि अन्तर् गर्भ इव मातरि

शर्कराः सिकता अश्मान ओषधयो वीरुधस् तृणा

नव भूमीः समुद्रा उच्छिष्टे ऽधि श्रिता दिवः

एक रात्रः द्वि रात्रः सद्यःक्रीः प्रक्रीर् उक्थ्यः

राद्धिः प्राप्तिः समाप्तिर् व्याप्तिर् मह एधतुः

चतुर्होतार आप्रियश् चातुर्मास्यानि नीविदः

उच्छिष्टाज् जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः

षोडशी सप्त रात्रः च उच्छिष्टात् जज्ञिरे सर्वे ये यज्ञा अमृते हिताः

सन्न् उच्छिष्टे असंश् च उभौ मृत्युर् वाजः प्रजापतिः

नाभिम् इव सर्वतश् चक्रम् उच्छिष्टे देवताः श्रिताः

आ सूर्यो भात्य् उच्छिष्टे ऽहोरात्रे अपि तन् मयि

ऋचः सामानि छन्दांसि पुराणं यजुषा सह

बिभर्ति भर्ता विश्वस्य उच्छिष्टः जनितुः पिता

हिङ्कार उच्छिष्टे स्वरः साम्नो मेडिश् च तन् मयि

साह्न अतिरात्रौ उच्छिष्टे द्वादश अहः ऽपि तन् मयि

दक्षिणा इष्टम् पूर्तं च उच्छिष्टे ऽधि समाहिताः

राजसूयं वाजपेयम् अग्निष्टोमः तत् अध्वरः

लौक्या उच्छिष्ट आयत्ता व्रश् च द्रश् च अपि श्रीर् मयि

चतूरात्रः पञ्च रात्रः षष् रात्रः च उभयः सह

ऋक् साम यजुर् उच्छिष्ट उद्गीथः प्रस्तुतं स्तुतम्

उच्छिष्टाज् जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः

उच्छिष्टाज् जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः

अग्निहोत्रं च श्रद्धा च वषट्कारो व्रतं तपः

प्रतीहारो निधनं विश्वजिच् च अभिजित् च यः

उच्छिष्टे नाम रूपं च उच्छिष्टे लोक आहितः

उपहव्यं विषूवन्तं ये च यज्ञा गुहा हिताः

प्राण अपानौ चक्षुः श्रोत्रम् अक्षितिश् च क्षितिश् च या

अभ्राणि विद्युतो वर्षम् उच्छिष्टे संश्रिता श्रिता

भूतं भविष्यद् उच्छिष्टे वीर्यं लक्ष्मीर् बलं बले

उच्छिष्टे सर्वे प्रत्यञ्चः कामाः कामेन तातृपुः

उच्छिष्टे घोषिणीर् आप स्तनयित्नुः श्रुतिर् मही

उच्छिष्टे द्यावापृथिवी विश्वं भूतं समाहितम्

उच्छिष्टे यज्ञा होत्राः पशुबन्धास् तद् इष्टयः

सूनृता संनतिः क्षेमः स्वधा ऊर्जा अमृतम् सहः

अत्याप्तिर् उच्छिष्टे भूतिश् च आहिता निहिता हिता
अपहताः प्रतिष्ठाः इत्य् अपूपैः प्रतिहत्य कृषति

रसवतो दक्षिणे शष्पवतो मध्यमे पुरोडाशवत उत्तरे

सारूपवत्से शकृत् पिण्डान् गुग्गुलु लवणे प्रतिनीय अश्नाति

उदपात्र उत्तरान्

एहि पूर्णक इत्य् उत्तरम्

सीते वन्दामहे त्वा इत्य् आवर्तयित्वा उत्तरस्मिन् सीता अन्ते पुरोडाशेन इन्द्रम् यजते

सर्वम् अनक्ति

दक्षिणम् उष्टारं प्रथमं युनक्ति

यत्र संपातान् आनयति ततो लोष्टं धारयन्तं पत्नी पृच्छत्य् अकृक्षत इति

कीनाशा इतरान्

अश्विनौ स्थालीपाकेन

अनडुह् सांपदम्

दर्भान् प्रत्यवभुज्य संवपति

उत्तरतो मध्यमायां निवपति

अभ्यज्य उत्तर फालम् प्रातर् आयोजनाय निदधाति

किम् आहार्षीर् इति

सीरा युञ्जन्ति इति युग लाङ्गलम् प्रतनोति

अश्विना फालं कल्पयताम् उपावतु बृहस्पतिर् यथा असत् बहु धान्यम् अयक्ष्मं बहु पूरुषम् इति फालम् अतिकर्षति

शष्प हविषाम् अवधाय

सीतायां संपातान् आनयन्ति

वित्तिं भूतिं पुष्टिं प्रजां पशून् अन्नम् अन्नाद्यम् इति

इरावान् असि धार्तराष्ट्रे तव मे सत्त्रे राध्यताम् इति प्रतिमिमीते
रहस्यं प्रायश्चित्तम् अ विख्यात दोषस्य

ऋतु अन्तरा रमणः उदक उपस्पर्शनात् शुद्धिम् एके

स्त्रीषु

चतुरृचं तरत्समन्दी इति अप्सु जपेद् अ प्रतिग्राह्यम् प्रतिजिघृक्षन् प्रतिगृह्य वा

तद् व्रतः एव वा ब्रह्म हत्या सुरा पान स्तेय गुरु तल्पेषु प्राणायामैस् तान्तो ऽघमर्षणं जपन् समम् अश्वमेध अवभृथेन इदम् च प्रायश्चित्तम्

सावित्रीं वा सहस्र कृत्वस् आवर्तयन् पुनीत इह एव आत्मानम्

अन्तर् जले वा अघमर्षणम् त्रिर् आवर्तयन् सर्व पापेभ्यः विमुच्यते

अभोज्यं बुभुक्षमाणः पृथिवीम् आवपेत्

पयस् व्रतः वा दश रात्रम् घृतेन द्वितीयम् अद्भिः तृतीयम् दिवादिषु एकभक्तिकः जल क्लिन्न वासाः लोमानि नखानि त्वचं मांसं शोणितं स्नायु अस्थि मज्जानम् इति होमा आत्मनो मुखे मृत्योर् आस्ये जुहोमि इति अन्ततस् सर्वेषां प्रायश्चित्तं भ्रूणहत्यायाः

अथ अन्यत्
यत्र अङ्गानि तद् आत्मा

यत्र वा आत्मा तद् अङ्गानि

यद् वैषुवतम् अपरेषां परेषाम् इति

तद् आहुर् यद् द्वादश मासाः संवत्सरो ऽथ ह एतत् अहर् अवाप्नुयाम इति

एवम् उ ह एव तद् अपरेषां परेषाम् इत्य् अपरेषां च एव परेषां च इति ब्रूयात्

न वा आत्मा अङ्गानि अतिरिच्यते न उ ऽङ्गान्य् आत्मानम् अतिरिच्यन्त इति
आग्नेयो ब्राह्मण ऐन्द्रो राजन्यः

तासु साकमश्वम्

तद् यत् सत्रा सर्वान् असुरान् असहत तत् सत्रासाहीयस्य सत्रासाहीय त्वम्

ते ऽब्रुवन् स्वर्गं लोकं गत्वा साकं वा अश्वेन स्वर्गं लोकम् अगन्म इति

तेन अस्तुत

स यदा एव प्र इति अपश्यद् अथ एनम् अहन्

इन्द्रो वृत्राय वज्रम् उदयच्छत्

ब्रह्म वा अग्निः क्षत्रम् इन्द्रः

यद् उ प्र इति अपश्यत् तस्मात् प्रमंहिष्ठीयम् इत्य् आख्यायते

प्रमंहिष्ठीयं भ्रातृव्यवान् कुर्वीत

अश्नुते स्वर्गं लोकं य एवं वेद

तद् एव साकमश्वस्य साकमश्व त्वम्

त एतत् साम अपश्यन्

तं न अशक्नोत् प्रहर्तुम्

तथा ह अस्मात् राष्ट्रम् अन् अपक्रमि भवति गच्छति पुरोधां पुर एनं दधते

तद् एतत् स्वर्ग्यं साम

तेन सत्रा सर्वान् असुरान् असहत

आग्नेय ऐन्द्रम् एतत् साम

हन्ति द्विषन्तं भ्रातृव्यं य एवं वेद

तेषां त्वान् इव न अजयत्

ब्रह्मणा एव तत् क्षत्रं दधार क्षत्रेण ब्रह्म

तद् एनान् अश्व एव भूत्वा स्वर्गं लोकम् अवहत्