tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ग्राही तिक्तः अनिल श्लेष्म पित्त कास आम नाशनः

इन्द्रवारु द्वयम् तिक्तं कटु पाके सरं लघु

वत्सादनी चन्द्रहासा जीवन्ती चक्रलक्षणा

मेध्या गण्ड अपची छर्दि कृमि योनि अर्ति पाण्डु जित्

रक्त अतिसार तृष् दाह दोषत्रय वमि ज्वरान्

शालिपर्णी ध्रुवा सौम्या त्रिपर्णी पीतनी स्थिरा

हरिद्रा कटुका तिक्ता रूक्षा उष्णा श्लेष्म पित्त _

छिलिहिण्टः परं वृष्यः श्लेष्मलः पवन अपहः

विभीतकः स्वादु पाकः कषायः कफ पित्त _

नेत्र आमय हरा हन्ति कण्डू ग्रह व्रणान्

चर्विता वर्धयति अग्निम् पेषिता मल शोधिनी

तत्र अपि पूर्वं ज्ञातव्या द्रव्य नाम गुण अगुणाः

तुच्छको वरतिक्तः च शक्रद्रुः पाण्डुरद्रुमः

गन्धवर्णा महागन्धा वर्षापुष्पा प्रसादिनी

बिल्वः शलाटुः शैलूषो मालूरः च सदाफलः

वन्ध्याकर्कोटिका लघ्वी कफ _ व्रण शोधिनी

अति उष्णा दामनी तीक्ष्णा वह्नि बुद्धि स्मृति प्रदा

वासन्तो ऽक्षो विन्ध्यजातः संवर्तः तिलपुष्पकः

आरामशीतला देवगन्धा कुक्कुरमर्दनः

रूक्षो नेत्र हितः केश्यो मज्जातो मद कारकः

शोष दोषत्रय हरा बृंहणा उष्णा रसायिनी

अग्निमन्थो जयः केतुः अरणिः वैजयन्तिका

प्रवाहिका आमवात अस्र कफ दाह निबर्हणः

वृद्धदारुः कषाय उष्णः सरः तिक्तः रसायनम्

विष्णुक्रान्ता नीलपुष्पी जया वश्या अपराजिता

स्वर्या स्मृति प्रदा कुष्ठ पाण्डु मेह अस्र कास जित्

अनुष्णं तुवरं स्वादु तद् पुष्पम् कफ रक्त नुद्

रूक्षा हन्ति कफ श्वास कुष्ठ मेह ज्वर कृमीन्

द्रोणपुष्पी गुरू रूक्षा स्वादु उष्णा वात पित्त _

वातला ग्राहिणी श्लेष्म रक्त विद्रधि नाशिनी

नमकारी शमीपत्त्रा समङ्गा रक्तपादिका

मूर्छा दाह मद भ्रान्ति कण्ठ उत्कर्षण कारिणी

सुगन्धिमूला अतिरसा श्रेयसी रसा

पाषाणभेदः पाषाणो ऽश्मरीभेदो ऽश्मभेदकः

शरपुङ्खा कालशाकं प्लीहारिः कालिका मता

महानिम्बो हिमो रूक्षस् तिक्तो ग्राही कषायकः

शतावरी गुरुः शीता स्वादुः स्निग्धा रसायनी

बृंहणं शीतलम् पित्तरक्त क्षय समीर नुद्

गुरुः पित्तास्र पवन दाहान् हन्ति रसायिनी

सारिवा अन्या कृष्णमूली भद्रा चन्दनसारिवा

पाटला कामदूती स्यात् कुम्भीका कालवृन्तिका

विदारिगन्धा अतिगुहा दीर्घमूला अंशुमती अपि

नाशयेद् वामनी तीक्ष्णा क्षय हिक्का कृमि ज्वरान्

सैरेयः कुष्ठ वातास्र कफ कण्डू विष अपहः

चित्रः पंचाङ्गुलो व्याघ्रपुच्छो गन्धर्वहस्तकः

ऋद्धिर् बल्या त्रिदोष घ्ना शुक्रला मधुरा गुरुः

रसायनी कषाया उष्णा अस्मृति मेह विनाशिनी

मोचनिर्यासकः पिच्छो मोचस्रावी च वेष्टकः

वृष्यो वात आमवात अस्र शोफ मेह कफान् जयेत्

भृङ्गराजः कटुः तिक्तः रूक्ष उष्णः कफ वात जित्

रेचनः कृमि शूल आम शोष श्लेष्म विष अपहः

धात्री फल अमृतफल आमलकम् श्रीफलं शिवम्

कोविदारः अस्य भेदः स्यात् कुद्दालः कुण्डली कुली

माषपर्णी अल्परोमा च मेषवल्ली इति कीर्तिता

नालिनी रेचनी तिक्ता केश्या मोह भ्रम आवहा

उत्तानपत्त्रो दुर्वात आमवैरी च चञ्चुलः

कृमि इन्द्रलुप्त कुष्ठानि तद्वत् श्वेता अतिशस्यते

अपामार्गो ऽरुणो वात विष्टम्भी कफ नाशनः

रास्ना रक्ता युक्तरसा रसना गन्धनाकुलिः

मञ्जिष्ठा मधुरा तिक्ता कषाया स्वर वर्ण कृत्

अन्या शुक्ला क्षीरशुक्ला क्षीरवल्ली पयस्विनी

महाजालिनिका चर्मरङ्गा स्यात् पीतकीलिका

तिक्तदुग्धा अक्षिभैषज्यम् पुत्रश्रेणी विषाणिका

सितक्षुद्रा चन्द्रहासा लक्ष्मणा क्षेत्रदूतिका

प्रमेह श्वास कास अश्म कृच्छ्र हृद् रोग वात जित्

अष्टवर्गो ऽष्टभिर् द्रव्यैर् एतैः शीतः अति शुक्रलः

पुङ्खा यकृत् प्लीह दुष्टव्रण विष अपहा

भूधात्री वात कृत् तिक्ता कषाया मधुरा हिमा

सोमवल्ली यज्ञनेता सोमक्षीरी द्विजप्रिया

चिरपोटा दीर्घपत्रा कुन्तलस् तिक्तका मता

अशोकरोहिणी मत्स्यशकला शकुलादिनी

कटङ्कटेरी पीतद्रुः स्वर्णवर्णा कटंकटी

चेतकी चूर्ण योगे स्यात् सप्तधा एवम् प्रकीर्तिता
अश्वगन्धा अनिल श्लेष्म शोफ श्वित्र क्षय अपहा

मेदा युग्मम् गुरु स्वादु वृष्यं स्तन्य कफ आवहम्
हृल्लास कण्डू ज्वर कामलान् च प्लीह आमवातौ च गरं निहन्ति

तत् एव युक्ति युक्तम् तु प्राण दायि रसायनम्

लोह नाग युतम् च इति शुल्वं दुष्टं प्रकीर्तितम्

पुनर् मर्द्यं पुनः पाच्यं सप्त वारान् पुनर् पुनः

शुद्धिम् आयान्ति अमी योज्या भिषग्भिः योग सिद्धये

गो मूत्रे च कुलत्थानां कषाये तु त्रिधा त्रिधा

मेषी क्षीरेण दरदम् अम्लवर्गैः च भावितम्

पीडां विधत्ते विविधां नराणां कुष्ठं क्षयं पाण्डु गदम् च कुर्यात्

स्वैः स्वैः एवम् क्वाथैर् भाव्यं वारान् भवेत् सप्त

तत उद्धृत्य पत्राणि लेपयेत् द्विगुणेन च

ततः पचेत् च तद् द्रावैः दोलायन्त्रे दिनं सुधीः

मर्दयेत् कन्यका द्रवैः याम युग्मम् ततः पुटेत्

भवेत् कार्य क्षमम् वह्नौ क्षिप्तं लिङ्ग उपमम् भवेत्

भावयेत् अष्ट यामम् तत् एवम् अभ्रम् विशुध्यति

महाबला नागबला मेघनादः पुनर्नवा

तालकं कणशः कृत्वा तत् चूर्णम् काञ्जिके पचेत्

रसस्य षोडश अंशेन द्रव्यं युञ्ज्यात् पृथक् पृथक्

तद् क्वाथे पाद अंशे पूत उष्णे प्रक्षिपेत् गिरिजम्

याम एकेन भवेत् भस्म तद् तुल्या स्यात् मनःशिला

विषं प्राण हरम् प्रोक्तं व्यवायि च विकाशि च

सलिले तरणं च अपि तद् सिद्धिः पुटनात् भवेत्

कूष्माण्डं तिल तैलम् च माष अन्नम् राजिकां तथा

दाह छेद घनैः नष्टं रूप्यं दुष्टं प्रकीर्तितम्

एको दोषो विषे ताम्रे तु अशुद्धे अष्ट भ्रमो वमिः

रसायनं योगवाहि श्लेष्म मेह अश्म शर्कराः

ज्वालामुखी तथा हन्याद् यथा हन्ति मनःशिला

धृत्वा तद् गोलकम् भाण्डे शरावेण च रोधयेत्

कूपिका कण्ठ पर्यन्तम् वालुकाभिः च पूरिते

म्रियन्ते द्वादश पुटैः सत्यं गुरु वचः यथा

दोलायन्त्रेण मास एकम् ततः कूष्माण्ड ज द्रवैः

यशदं गिरि जम् तस्य दोषाः शोधन मारणे

पुटं दध्ना पुटं क्षौद्रैः देयम् तुत्थ विशुद्धये

मेदस् मेह कृमीन् कुष्ठम् तद् किट्टम् तद्वत् एव हि

पत्तलीकृत पत्त्राणि ताम्रस्य अग्नौ प्रतापयेत्

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफ पित्त हृत्

अर्शः शोफं क्षयं कण्डूं त्रिदोषं च नियच्छति

चक्षुष्या लेखनाः च अपि सारका विष हारकाः

तस्य साहजिका दोषा वङ्गस्य इव निदर्शिताः

तालकस्य प्रकारेण तार पत्त्राणि बुद्धिमान्

वज्र वत् सर्व रत्नानि शोधयेत् मारयेत् तथा

स वस्त्र कुट्टित मृदा मुद्रयेत् अयोः मुखम्

सूक्ष्माणि ताम्र पत्त्राणि कृत्वा संस्वेदयेत् बुधः

रोगान् हन्ति द्रढयति वपुः वीर्य वृद्धिम् विधत्ते तारुण्य आढ्यम् रमयति शतं योषितां नित्यम् एव

गुञ्जाम् एकाम् समारभ्य यावत् स्युः नव रक्तिकाः

पुनर् च तस्मात् अपरत्र पात्रे पश्चात् च पात्रात् अपरत्र भूयः

शिलाजतु स्मृतं तिक्तं कटु उष्णम् कटु पाकि च

ततः स पावक द्रावैः स्विन्नः स्यात् अति दीप्तिमान्

शोधिनी पाण्डु रोग घ्ना कृमि हृत् न अति लेखना

धूमसारं रसं तोरीं गन्धकं नवसादरम्

दीर्घ आयुष्कान् जनयति सुतान् सिंह तुल्य प्रभावान् मृत्योः भीतिं हरति सुतरां सेव्यमानं मृत अभ्रम्

घृते जीर्णे तत् अभ्रम् तु सर्व योगेषु योजयेत्

समुद्धृत्य पुनर् तालम् दत्त्वा रुद्ध्वा पुटे पचेत्

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफ पित्त हृत्

जपा कुसुम संकाशम् स्निग्धं गुरु घन क्षमम्

मूत्रकृच्छ्रं क्षयं श्वासं शोथम् अर्शांसि पाण्डु ताम्

कुमारिका चित्रक रक्त सर्षपैः कृतैः कषायैर् बृहती विमिश्रितैः

एतत् समस्तम् व्यस्तं वा पूर्व अम्लेन एव पेषयेत्

त्रिफला शिग्रु शिखिभिः लवण आसुरी संयुतैः

तेन भाग त्रयम् तार पत्त्राणि परिलेपयेत्

विन्दति वह्नेः दीप्तिम् पुष्टिं वीर्यं बलं विपुलम्

तद् गोलक समम् गन्धं निदध्यात् अधर उत्तरम्

देहस्य पुष्टिं हरते तनोति रोगान् ततस् शोधनम् अस्य कुर्यात्

तक्रेण वा अज मूत्रेण म्रियते स्वर्णमाक्षिकम्

पुनर् धमेत् अतितराम् यथा कल्को विलीयते

एवं कदर्थितः सूतः षण्ढो भवति निश्चितम्

रूप्यं तु अशुद्धम् प्रकरोति तापं विबन्धकं वीर्य बल क्षयम् च
स्वेदन आदिषु सर्वत्र रसराजस्य योजयेत्

याम द्वयात् भवेत् उष्णम् धान्य राशौ न्यसेत् ततस्

मेष शृङ्ग भुजंग अस्थि कूर्म पृष्ठ अम्लवेतसान्

आयुः पुष्टिं बलं वीर्यं वर्णं सौख्यं करोति च

वेष्टयेद् अर्क पत्त्रैः च सम्यक् गजपुटे पचेत्

गुण हीनम् भवेत् वर्षात् ऊर्ध्वं तद् रूपम् औषधम्

शिला सिन्दूरयोः चूर्णम् समयोः अर्क दुग्धकैः

आग्नेयं वात कफ हृत् योगवाहि मद आवहम्

माक्षिकस्य त्रयो भागा भाग एकम् सैन्धवस्य च

पुराणाः स्युः गुणैः युक्ता आसवो धातवो रसाः

गोष्ठ अन्तर् गो खुर क्षुण्णम् शुष्कं चूर्णित गोमयम्

तैलं पक्वम् अपक्वम् च चिर स्थायि गुण अधिकम्

संधान पूर्ण कुम्भ अन्तर् स्व अवलम्बन संधितम्

निषिञ्चेत् तप्त तप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके

तुल्यं गिरिजेन जले वसु गुणिते भावना औषधम् क्वाथ्यम्

मद्यम् अम्ल रसम् च एव वर्जयेत् लौह सेवकः

मणयो वीर्यतः शीता मधुराः तुवराः रसात्

शोधितं कुरुते कान्तिं वीर्य वृद्धिम् तथा आयुषम्

पुट षट्कम् ततो दद्याद् एवं तीक्ष्ण मृतिः भवेत्

पिष्ट्वा वङ्ग चतुर्थ अंशम् अयस् दर्व्या प्रचालयेत्

तत्र प्रथमतस् तस्य बहिस् मलम् अपाकर्तुम् केवल जलेन प्रक्षालनं कर्तव्यं ततस् तद् अन्तर्गत मृत्तिका सिकता आदि दोष दूरीकरणाय वक्ष्यमाण क्वाथेन तत्र भावना देया इति अत्र वाग्भटस्य मतम् आह

कण्ठं पिठरं तस्य पिधानं धारयेत् मुखे

यथा वस्त्राद् विनिःस्रुत्य दुग्ध मध्ये अखिलम् पतेत्

भेषजं कूपिका संस्थम् वह्निना यत्र पच्यते

तया वार त्रयम् सम्यक् काच कूपीम् प्रलेपयेत्

पवित्रं बृंहणं नेत्र्यं मेधा स्मृति मति प्रदम्

तयोः कज्जलिकां कुर्यात् दिनम् एकम् विमर्दयेत्

अशुद्धो गन्धकः कुर्यात् कुष्ठम् पित्त रुजाम् भ्रमम्

त्र्यूषणं त्रिफला वन्ध्या कन्दैः क्षुद्रा द्वय अन्वितैः

नाना धान्यैः यथाप्राप्तैस् तुष वर्जैः जल अन्वितैः

कण्डू कुष्ठ आस्य रोग अस्र कफ पित्त कच व्रणान्

सुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रसायनम्

क्षिपेत् च द्वादश अंशेन दरदं तीक्ष्ण चूर्णात्

हीन त्वम् गुटिका लेहौ लभेते वत्सरं यदि

तार शुल्ब उज्झितम् स्निग्धं कोमलं गुरु हेम सत्

भाण्डे वितस्ति गम्भीरे मध्ये निहित कूपिके

ततो मूषा पुटे धृत्वा पचेत् गजपुटेन च

विष द्वय क्षय उन्माद त्रिदोष ज्वर शोष जित्

पाण्डु उदर अर्शस् ज्वर कुष्ठ कास श्वास क्षयान् पीनसम् अम्लपित्तम्

एवं सप्त पुटैः मृत्युं लौह चूर्णम् अवाप्नुयात्

एवं यन्त्रे चतुर् यामम् पक्वं शुध्यति तालकम्

पुटेत् चतुर्दश पुटैः तारम् भस्म प्रजायते

अङ्गार उपरि तत् यन्त्रम् रक्षेत् यत्नात् अहर्निशम्

लोह आदेः अपुनर्भावः तद् गुण त्वम् गुण आढ्य ता

विदाहं स्वेदम् उत्क्लेदम् न करोति कदाचन

एवं स गन्धकः शुद्धः सर्व कर्म उचितः भवेत्

दोलायन्त्रेण शुद्धः स्यात् ततस् कार्येषु योजयेत्

सिन्धुवार सदृश् पत्त्रः वत्स नाभि आकृतिः तथा

तिक्तं कषायं कटु हिङ्गुलं स्यात् नेत्र आमय घ्नम् कफ पित्त हारि

फलत्रयस्य यूषेण पटोल्या मधुकस्य च

तद् शोधनम् ऋते व्यर्थम् अनेक मल मेलनात्

अथ स्निग्धस्य शुद्धस्य घृतं तिक्तक साधितम्

कृत्वा धान्याभ्रकं तत् च शोषयित्वा अथ मर्दयेत्

क्षिप्त्वा अग्निम् मुद्रयेत् भाण्डम् तद् भाण्डपुटम् उच्यते

गोलकं च ततो रुद्ध्वा शराव दृढ सम्पुटे

ताम्रं कषायं मधुरं स तिक्तम् अम्लम् च पाके कटु सारकं च

गृहीत्वा अहनि शुभे वज्रं व्याघ्री कन्द उदरे क्षिपेत्

द्वयोः समं लौह चूर्णम् मर्दयेत् कन्यका द्रवैः

तस्याः स्थाल्या मुखे स्थालीम् अपराम् धारयेत् समाम्

कांस्यं कषायं तीक्ष्ण उष्णम् लेखनं विशदं सरम्

पित्तलः कटुकः पाके कण्डू वीसर्प जन्तु जित्

एकविंशति वारैः तत् म्रियते न अत्र संशयः

हृद्यम् आयुष्करम् कान्ति वाच् विशुद्धि स्थिर त्व कृत्

वालुकाभिः प्रपूर्य अथ विभूति लवण अम्बुषु

निबद्धम् औषधं सूतं भूर्जे तत् त्रिगुणे वरे
वङ्गं लघु सरं रूक्षं कुष्ठं मेह कफ क्रिमीन्

तालेन दशम अंशेन यामम् एकम् ततः पुटेत्

निक्षिप्य अति उष्ण पानीये याम एकम् स्थापयेत् सुधीः

स्नुही क्षीरेण सम्पिष्टं माक्षिकं तेन लेपयेत्

निम्बू रस निम्ब पत्त्र रसैः वा याम मात्रकम्

षण्ढ त्व नाशनः शूरः खेचरः सिद्धि दः परः

स्वादु तिक्तं च तुवरं पाके च स्वादु पिच्छिलम्

एको दोषो विषे ताम्रे तु असम्यक् मारिते पुनः

दीप्त उपलैः संवृणुयात् यन्त्रम् भूधर नामकम्

कर्पूर वत् सु विमलम् गृह्णीयाद् गुणवत्तरम्

इत्थं संमूर्छितः सूतः त्यजेत् सप्त अपि कञ्चुकान्

गोलकेन समं गन्धं दत्त्वा च एव अधर उत्तरम्

तदा कार्याणि कुरुते प्रयोज्यः सर्व कर्मसु

तुल्यं घृतं मृत अभ्रेण लोह पात्रे विपाचयेत्

महिषी विष्ठया लिप्त्वा कारीष अग्नौ विपाचयेत्

शिग्रुः कोशातकी वन्ध्या काकमाची च बालकम्

सिन्दूर उष्णो वीसर्प कुष्ठ कण्डू विष अपहः

दाहे छेदे सितं श्वेतं कषे स्फुटं लघु त्यजेत्

पुट त्रयम् कुमार्याः च कुठारछिन्निका रसैः

एतत् गजपुटम् प्रोक्तं ख्यातं सर्व पुट उत्तमम्

भावयेत् आतपे तीव्रे विमला शुध्यति ध्रुवम्

अथ भस्म समम् तालं क्षिप्त्वा अम्लेन विमर्दयेत्

तद् रसेण आयसम् चूर्णं संनीय प्लावयेत् इति

भग्न संधान जननः व्रण शोधन रोपणः

तालकं हरते रोगान् कुष्ठ मृत्यु ज्वर अपहम्

घृतम् अब्दात् परं पक्वं हीन वीर्य त्वम् आप्नुयात्

यशदं च सरं तिक्तं शीतलं कफ पित्त हृत्

नाना रुजानाम् च तथा प्रकोपं कुर्यात् च हृल्लासम् अशुद्ध लौहम्

जम्बीर वारिणा स्विन्नाः क्षालिताः कोष्ण वारिणा

काच कूप्याम् विनिक्षिप्य तां च मृद्वस्त्र मुद्रया

सम्यक् विशोष्य मुद्रां तां स्थालीं चुल्ल्यां विधारयेत्

स्वेदात् तीव्रः भवेत् सूतः मर्दनात् च सु निर्मलः

भवेत् ततस् तु संशुद्धिः स्वर्णमाक्षिकम् ऋच्छति

त्रिफला गिरिकर्णी च हंसपादी च चित्रकम्

वनोपल सहस्र अर्धम् कोष्ठिका उपरि निक्षिपेत्

हन्ति वीर्य्यं बलं रूपं तस्मात् शुद्धः प्रयुज्यते

तत् देवकुसुम चन्दन कस्तूरी कुङ्कुमैः युक्तम्

मीनाक्षी च एव सर्पाक्षी सहदेवी शतावरी

मयूरग्रीव ताप्याभ्याम् नष्टपिष्टीकृतस्य च

नागः तु नाग शत तुल्य बलम् ददाति व्याधिं च नाशयति जीवनम् आतनोति

यस्य रोगस्य यो योगः तेन एव सह योजितः

वातरक्तं तथा कुष्ठम् अपस्मार उदरम् हरेत्

एवं तत् म्रियते तालं मात्रा तस्य एक रक्तिका

मास द्वयात् तथा चूर्णं लभते हीन वीर्य ताम्

तावत् लोहम् समश्नीयात् यथा दोष अनलम् नरः

तालकस्य एव भेदः अस्ति मनोगुप्ता एतत् अन्तरम्

स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य मर्दयेत् शूरण द्रवैः

अशुद्धं कुरुते वज्रं कुष्ठं पार्श्व व्यथाम् तथा

गृहकन्या हरति मलं त्रिफला अग्निम् चित्रको विषं हन्ति

मृत्तिकां वाससा सार्द्धं कुट्टयेद् अति यत्नतस्

दध्ना गुडेन सिन्धूत्थ राजिका गृहधूमकैः

अधस् अर्धानि करण्डानि अर्धानि उपरि निक्षिपेत्

पात्रे तत् अन्यत्र ततो निदध्यात् तत्र अपरम् कोष्ण जलम् क्षिपेत् च

व्याधि व्याधित सात्म्यम् समनुसरन् भावयेत् अयस् पात्रे

एवं भावनां दत्त्वा संशोष्य केवलेन जलेन शोधनं कर्तव्यं तद् प्रकारम् आह अग्निवेशः

एवं वेला त्रयम् दद्यात् कल्कम् हेम मृतिः भवेत्

विषं विषम् इति आहुः ताम्रम् तु विषम् उच्यते

ततो गजपुटे पक्त्वा पुनर् अम्लेन मर्दयेत्

तत् धान्याभ्रम् इति प्रोक्तम् अभ्र मारण सिद्धये

घृष्ट्वा दरदम् ऊर्ध्वम् तु पातयेत् सूत युक्ति वत्

समेन कांस्य पत्त्राणि शुद्धानि अम्ल द्रवैः मुहुर्

धारणात् ते तु मङ्गल्या ग्रह दृष्टि हराः अपि

गुरु नेत्र हितम् रूक्षं कफ पित्त हरम् परम्

शुद्धम् एव हि तं सूतं सर्व कर्मसु योजयेत्

कृष्ण अभ्रकम् धमेत् वह्नौ ततः क्षीरे विनिक्षिपेत्

धृत्वा मूषा पुटे रुद्ध्वा पुटे त्रिंशत् वनोपलैः

निषिञ्चेत् तप्त तप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके

तप्ते घृते तद् समानम् क्षिपेत् गन्धक जम् रजः
पञ्चभूत मयः एष कीर्तितः तेन तद् गुण गणैः विराजते

वमनं च विरेकं च भ्रमं क्लमम् अथ अरुचिम्

वह्निं प्रदीपयति काम बलम् करोति मृत्युं च नाशयति संतत सेवितः सः

एवं लौहस्य पत्राणां विशुद्धिः सम्प्रजायते

एभिः चूर्णैः युतम् सूतं यावत् यामम् विमर्दयेत्

पत्तलीकृत पत्त्राणि हेम्नो वह्नौ प्रतापयेत्

दाडिमस्य दलं पिष्ट्वा तद् चतुर्गुण वारिणा

सीसं रङ्ग गुणम् ज्ञेयं विशेषात् मेह नाशनम्

मन्द अनल त्वम् बल हानिम् उग्राम् विष्टम्भि ताम् नेत्र गदान् स कुष्ठान्

तद् गोलम् स्थापयेत् सम्यक् मृद् मूषा सम्पुटे पचेत्

फलत्रिकेण अपि विमर्दितो रसो दिन त्रयम् सर्व मलैः विमुच्यते

पचेत् गजपुटेन एव सूतकं याति भस्म ताम्

क्षिप्त्वा तद् सम्पुटे सूतं तत्र मुद्रां प्रदापयेत्

त्रि रात्रम् स्थापयेत् नीरे तत् क्लिन्नम् मर्दयेत् करैः

विद्रुतं गन्धकं दृष्ट्वा तनु वस्त्रे विनिक्षिपेत्

त्रि यामायाम् चतुर् यामम् यामिनी अन्ते अश्व मूत्रके

अथवा पारदस्य अर्धम् शुद्ध गन्धकम् एव हि

स्थालीं चुल्ल्यां समारोप्य क्रमात् वह्निम् विवर्धयेत्

लोह पात्रे विनिक्षिप्य घृतम् अग्नौ प्रतापयेत्

तद् मध्ये निक्षिपेत् सूतं बद्ध्वा तत् त्रि दिनम् पचेत्

नीलाञ्जनं शुक्ति भेदाः क्षुल्लकाः स वराटकाः

रौप्यं शीतं कषायं च स्वादु पाक रसम् सरम्

मर्दयित्वा पुटेत् वह्नौ दद्याद् एवं पुट त्रयम्

स्वर्णस्य द्विगुणं सूतम् अम्लेन सह मर्दयेत्

कम्बलात् गलितम् सूक्ष्मं वालुका रहितम् च यत्

अग्निं निरन्तरं दद्यात् यावत् दिन चतुष्टयम्

मर्दयित्वा ततो नीरं गृह्णीयात् वस्त्र गालितम्

शुद्धं लौह भवम् चूर्णं पातालगरुडी रसैः

गो मूत्रे च कुलत्थानां कषाये अत्र त्रिधा त्रिधा

सर्पाक्षी चिञ्चिका वन्ध्या भृङ्ग अब्दैः स्वेदितो बली

स्वर्णमाक्षिक वत् दोषाः विज्ञेयाः तारमाक्षिके

स्वेदयेत् दिनम् एकं च दोलायन्त्रेण बुद्धिमान्

एवं हेम्नः परेषां च धातूनां शोधनं भवेत्

एवं पुट द्वयात् कांस्यम् रीतिः च म्रियते ध्रुवम्

इष्टिकां खटिकां तद्वत् स्फटिकाम् सिन्धुजन्म च

मनःशिला मन्द बलम् करोति जन्तुं ध्रुवं शोधनम् अन्तरेण

द्रोणपुष्पी प्रसूनानि विडङ्गम् अरिमेदकः

कज्जलीं हेम पत्त्राणि लेपयेत् समया तया

विष उपमम् रक्त विकार वृन्दम् क्षयं च कृच्छ्राणि कफ ज्वरम् च

स्थालीम् ऊर्ध्व मुखाम् सम्यङ् निरुध्य मृदु मृत्स्नया

स्मृति ओजस् रूप दः वृष्यो वृद्धि कृत् धातु वर्धनः

मेषशृङ्गी चित्रकं च नवसारं समं समम्

बृहत् भाण्डे तुषैः पूर्णे मध्ये मूषां विधारयेत्

कुष्ठानि शूलं किल वात शोथम् पाण्डुं प्रमेहं च भगन्दरं च

निरुत्थं जायते भस्म सर्व कर्मसु योजयेत्

आतपे शोषयेत् तत् च पुटेत् एवम् पुनः पुनः

सेचयेत् पाचयेत् एवम् सप्त रात्रेण शुध्यति

कृत्वा तद् मध्य गम् वज्रं म्रियते ध्मातम् एव हि

तस्माद् अति अधिकम् किंचित् पावकं ज्वालयेत् क्रमात्

वालुकाभिः समस्त अङ्गम् गर्ते मूषां रस अन्विताम्

विलिप्य परितो वक्त्रे मुद्रां दत्त्वा विशोषयेत्

लौहं तिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु

बहु औषधि कषायेण स्वेदितः स बली भवेत्

यदा विशुद्धं जलम् एवम् ऊर्ध्वम् कृष्णं समस्तं मलम् एति अधस्तात्

शश दन्तम् समं पिष्ट्वा वज्री क्षीरेण गोलकम्

सूर्यावर्तो वज्रकन्दः कदली देवदालिका

मेह अश्मरी विद्रधि मुष्क रोगान् नागो ऽपि कुर्यात् कथितान् विकारान्

शोधनं च अपि तस्य इव भिषग्भिर् गदितं पुरा

अतस् तद् दोष शान्ति अर्थम् शोधनं तस्य कथ्यते

असम्यक् मारितम् स्वर्णं बलं वीर्यं च नाशयेत्

रस पोटलिकाम् काष्ठे दृढं बद्ध्वा गुणेन हि

कुलत्थस्य कषायेण घृष्ट्वा तैलेन वा पुटेत्

दत्त्वा उपरि शरावं तु त्रि दिन अन्ते समुद्धरेत्

पित्त अपहम् श्लेष्म हरम् च शीतं तत् रोपणम् स्यात् लघु लेखनं च

काञ्चनार रसैः घृष्ट्वा सम सूतक गन्धयोः

षोडश अङ्गुलके खाते कस्यचित् कौक्कुटं पुटम्
निर्धूमं च ततः शुद्धं सर्व कर्मसु योजयेत्

एवं दश पुटैः पक्वं वङ्गं भवति मारितम्

खल्वे विमर्दयेत् एकम् दिनं पश्चात् विशोधयेत्

शुद्ध सूत समम् कुर्यात् प्रत्येकम् गैरिकं सुधीः

रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत्

संतानिक कीट पतंग दंश दुष्ट ओषधी दोष निवारणाय

तिल तैले पचेत् यामम् यामं च त्रिफला जले

इष्टिका चूर्ण चूर्णाभ्याम् आदौ मर्द्यो रसः ततस्

विष्ठया मर्दयेत् तुत्थम् मार्जारक कपोतयोः

तद् चूर्ण सहितम् सूतं स्थाली मध्ये परिक्षिपेत्

काञ्चनार त्वचः कल्कैः मूषा युग्मम् प्रकल्पयेत्

भिन्न पत्त्रम् तु तत् कृत्वा तण्डुलीय अम्लयोः द्रवैः

पिठरीं वालुका पूरैः भृत्वा कूपिका गलम्

अधस्तात् ज्वालयेत् अग्निम् तद् तद् उक्त क्रमेण हि

मलस्य बन्धं किल मूत्र रोधम् स शर्करम् कृच्छ्र गदम् च कुर्यात्

गुञ्जा अहिफेनः धत्तूरः सप्ता उपविष जातयः

कथ्यते रामराजेन कौतूहल _ अधुना

निरुत्थं जायते भस्म गन्धो देयः पुनः पुनः

हरितालं कटु स्निग्धं कषाय उष्णम् हरेत् विषम्

शुद्ध सूतस्य गृह्णीयाद् भिषज् भाग चतुष्टयम्

पत्तलीकृत पत्त्राणि लोहस्य अग्नौ प्रतापयेत्

सेवितं सर्व रोग घ्नम् मृतं वज्रं न संशयः

प्राक् केवल जल धौतम् शुष्कं क्वाथैः ततस् भाव्यम्

क्रम वृद्ध्या अग्निना सम्यग् यावत् याम चतुष्टयम्

अश्वत्थ चिञ्चा त्वच् चूर्णम् चतुर्थ अंशेन निक्षिपेत्

द्रव्येषु अनुक्तमानेषु मतं मान मितम् बुधः

मातुलुङ्ग द्रवैः वा अथ जम्बीरस्य द्रवैः पचेत्

असौख्य कारि एव सदा सुवर्णम् अशुद्धम् एतद् मरणम् च कुर्यात्

वङ्गं च गिरि जम् तत् च खुरकं मिश्रकं द्विधा

कफं पित्तं गरं शूलं शोफ अर्शस् प्लीह पाण्डु ताः

उपरि स्थम् घनं यत् स्यात् तत् क्षिपेत् अन्य पात्रके

तत् समरस ताम् यातं संशुष्कं प्रक्षिपेत् रसे भूयः

गोवरं तत् समाख्यातम् वरिष्ठं रस साधने

निधाय संधि रोधम् च कृत्वा संशोष्य गोलकम्

कङ्कुष्ठं गैरिकं शङ्खः कासीसं टङ्कणं तथा

तस्माद् एभिर् मिश्रैर् वारान् संमूर्छयेत् सप्त

वनोपल सहस्रेण पूर्णे मध्ये विधारयेत्

भावयेत् अम्लवर्गैः च दिनम् एकम् प्रयत्नतः

तद् सम्पुटे क्षिपेत् सूतम् मलयू दुग्ध मिश्रितम्

द्रव्य अन्तरस्य संसर्गात् सन्ति अन्ये अपि गुणाः तयोः

बलं स वीर्यम् हरते नराणां रोग व्रजम् पोषयति इह काये

पूर्व अम्ल भाण्ड मध्ये तु धान्याम्लकम् इदम् स्मृतम्

काकोदुम्बरिका दुग्धैः रसं किंचिद् विमर्दयेत्

रक्त सर्षप तैल अक्ते तथा धार्यं च वाससि

ततः पिष्ट्वा च मीनाक्षीं चाङ्गेरीं वा पुनर्नवाम्

प्रलिम्पेत् तेन कल्केन वस्त्रम् अङ्गुल मात्रकम्

वह्निं खरतरं कुर्याद् एवं दत्त्वा पुट त्रयम्

खादन् हरति फिरङ्गं व्याधिं स उपद्रवम् सपदि

शिलाजतु श्रेष्ठम् अवाप्य पात्रे प्रक्षिप्य तस्मात् द्विगुणम् च तोयम्

दत्त्वा भाण्ड मुखे मुद्रां ततस् चुल्ल्याम् विपाचयेत्

निषिञ्चेत् तप्त तप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके

यन्त्रे भूधर संज्ञे तु ततः सूतो विशुध्यति

अधस्तात् ज्वालयेत् अग्निम् यावत् प्रहर पञ्चकम्

गृह्णीयात् ऊर्ध्व संलग्नम् सिन्दूर सदृशम् रसम्

ततो वट जटा क्वाथैः तद्वत् देयं पुट त्रयम्

तत् प्रयोज्यम् यथास्थानं यथामात्रं यथाविधि

करोति रोगान् मृत्युं च तत् हन्यात् यत्नात् ततस्

तस्मात् विषम् प्रयोगे तु शोधयित्वा प्रयोजयेत्

हीनाः स्युर् घृत तैल आद्याः चतुर् मास अधिकाः तथा

अभ्रं कषायं मधुरं सु शीतम् आयुष्करम् धातु विवर्धनम् च

सत्यः अनुभूतः योग इन्द्रैः क्रमः अन्यः लोह मारणे

गुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं दाहे छेदे घन क्षमम्

मृद् भाण्डम् पूरितं रक्षेत् यावत् अम्ल त्वम् आप्नुयात्

कुमार्या च निशा चूर्णैः दिनम् सूतं विमर्दयेत्

शोथं कृमीन् शूलम् अपाकरोति प्राहुः बुधाः बृंहणम् अल्पम् एतत्

वल्मीकं क्षार लवणम् भाण्डरञ्जकमृत्तिकाम्

तिक्तं कषायं शीतं च सर्व श्रेष्ठम् तत् आयसम्
तद् मध्ये _ मुण्डी विष्णुक्रान्ता पुनर्नवा

न केवलं स्वर्ण रूप्य गुणाः तापीजयोः मताः

अग्निं निरन्तरं दद्यात् यावत् दिन चतुष्टयम्

धृत्वा सत् सम्पुटे गोलं मृण्मूषा सम्पुटे च तत्

याम युग्मम् ततः पिण्डं कृत्वा ताम्रस्य पात्रके

स्वाङ्गशीतं ततो यन्त्राद् गृह्णीयात् रसम् उत्तमम्

मृद् मूषा सम्पुटे पक्वः सूतो याति एव भस्म ताम्

नष्टपिष्टं रसं कृत्वा लेपयेद् ऊर्ध्व भाजनम्

कुलत्थस्य कषायेण घृष्ट्वा तलेन वा पुटेत्

हन्यात् त्रिदोषम् व्रण मेह कुष्ठम् प्लीहोदरं ग्रन्थि विष क्रिमीन् च

वङ्गस्य इव हि बोद्धव्या गुणान् तु गणयामि अथ

विरेकः स्वेद उत्क्लेदो मूर्छा दाहः अरुचिः तथा

पारदः सकल रोग हा स्मृतः षष् रसः निखिल योगवाहकः

ततो द्वि याम मात्रेण वङ्गं भस्म प्रजायते

रीतिका तु भवेद् रूक्षा स तिक्ता लवणा रसे

वह्निं विनिक्षिपेत् तत्र महापुटम् इति स्मृतम्

एवं कांस्यस्य रीत्याः च विशुद्धिः सम्प्रजायते

गो मूत्र गन्धवत् कृष्णम् स्निग्धं मृदु तथा गुरु

पुनः पचेत् शरावाभ्याम् एवं षष्टि पुटैः मृतिः

निषिञ्चेत् तप्त तप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके

नागवल्ली रसैः घृष्टः कर्कोटी कन्द गर्भितः

एवं द्वादशभिः यामैः म्रियते रस उत्तमः

ताम्बूल रस सम्पिष्ट शिला लेपात् पुनः पुनः

काञ्चिकेन द्वयं पिष्ट्वा पचेत् गजपुटेन च

ऊर्ध्व स्थाल्याम् जलं क्षिप्त्वा चुल्ल्याम् आरोप्य यत्नतः

ततो दीप्तैः अधस् पातम् उपलैः तस्य कारयेत्

ओषध्यो लघु पाकाः स्युः निर्वीर्याः वत्सरात् परम्

अर्क क्षीरम् स्नुही क्षीरम् लांगली करवीरकः

शनैर् उद्घाटयेद् यन्त्रम् ऊर्ध्व स्थाली गतम् रसम्

विष अश्म कुष्ठ कण्डू घ्नम् तद् गुणम् खर्परं मतम्

एवम् एक पुटेन एव सूतकं भस्म जायते

सिंहो गज ओघम् तु यथा निहन्ति तथा एव वङ्गः अखिल मेह वर्गम्

त्रि अहम् युञ्जीत गिरिजम् एकैकेन तथा त्रि अहम्

पत्तलीकृत पत्त्राणि कांस्यस्य अग्नौ प्रतापयेत्

याम एकम् गोलकं तत् च निक्षिपेत् शूरण उदरे

गन्धकेन अम्ल घृष्टेन तस्य कुर्यात् च गोलकम्

शिलाजम् एवम् देहस्य भवति अति उपकारकम्

विन्ध्य आदौ बहुलं तत् तु तत्र लोहं यतस् अधिकम्

काञ्चनार प्रकारेण लाङ्गली हन्ति काञ्चनम्

एवं ताम्रस्य पत्राणां विशुद्धिः सम्प्रजायते

म्रियते न अत्र संदेहः प्रयोज्यं सर्व कर्मसु

पुटन द्रव्य संयुक्ताम् कोष्ठिकां मुद्रितां मुखे

तालकं तु अति पीतम् स्यात् भवेत् रक्ता मनःशिला

यन्त्रं डमरु संज्ञम् स्यात् तत् स्थाल्याः मुद्रिते मुखे

दोलायन्त्रम् इदम् प्रोक्तं स्वेदन आख्यम् तत् एव हि

सूतकाद् द्विगुणं गन्धं दत्त्वा कुर्यात् च कज्जलीम्

वनोपल सहस्रेण पूरिते पुटन औषधम्

पाच्यं गजपुटे क्षिप्तं मृतं भवति निश्चितम्

एषाम् एक रसेण एव त्रिक्षारैर् लवणैः सह

चालयेत् लौह जे पात्रे यावत् पात्रम् सु लोहितम्

सप्त वारान् प्रयत्नेन शुद्धिम् आयाति निश्चितम्

बृहत् भाण्ड स्थितैः यत्र गोवरैर् दीयते पुटम्

हृद् पार्श्व पीडाम् च करोत्य् अ सह्याम् अ शुद्धम् अभ्रं गुरु वह्नि हृत् स्यात्

मृत्तिकां शोषयित्वा तु कूप्यां कज्जलिकां क्षिपेत्

पचेत् त्रि अहम् अजा मूत्रे दोलायन्त्रे मनःशिलाम्

ततः पुनर्नवा क्षारैः स्थाल्याम् अर्धं प्रपूरयेत्

अति अम्लम् आरनालम् वा तद् अभावे प्रयोजयेत्

शराव सम्पुटे धृत्वा पुटेत् त्रिंशत् वनोपलैः

प्रमेह आदिक रोगान् च नाशयति अचिरात् ध्रुवम्

चत्वारि पात्राणि असित आयसानि न्यस्य आतपे तत्र कृत अवधानः

एतत् चूर्णम् अधस् च ऊर्ध्वम् दत्त्वा मुद्रा प्रदीयते

ये गुणा गरले प्रोक्ताः ते स्युः हीनाः विशोधनात्

व्याघ्री कन्द गतम् वज्रं त्रि दिनात् तत् विशुध्यति

तिक्ता स्निग्धा विष श्वास कास भूत कफ अस्र _

कोष्ठे रुद्धं प्रयत्नेन गो विष्ठा उपरि धारयेत्

निषिञ्चेत् तप्त तप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके

पाद अंशम् सूतकं दत्त्वा यामम् अम्लेन मर्दयेत्
तत् छेदे कठिनं रूक्षं विवर्णं स मलम् दलम्

मारणं वा अज मूत्रेण तारमाक्षिकम् ऋच्छति

गुर्वी मनःशिला वर्ण्या सरा उष्णा लेखनी कटुः

गम्भीरे विस्तृते कुण्डे द्वि हस्ते चतुरस्रके