tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ऋजु जानुः भवेत् वामः दक्षिणः सु प्रसारितः

गुण अन्तम् तु ततः कृत्वा कार्मुके प्रिय कार्मुकः

अथवा दक्षिणं जानु कुब्जं भवति निश्चलं

वैशाखे यदि वा जाते स्थितौ वा अपि अथवा आयतौ

दृष्टं सम पदम् स्थानम् एतत् लक्षणात् तथा

धरण्यां स्थापयित्वा तु तोलयित्वा तथा एव च

तत्र शस्त्र अस्त्र सम्पत्त्या द्विविधं परिकीर्तितं

नाभि अन्तरा न एव बाह्या न ऊर्ध्वका न अधरा तथा

प्रथमं त्रि अङ्गुलम् ज्ञेयं द्वितीये द्वि अङ्गुलम् स्मृतं

गुल्फौ पार्ष्णि ग्रहौ च एव स्थितौ पञ्च अङ्गुल अन्तरौ

खड्ग आदिकम् अमुक्तं च नियुद्धं विगत आयुधम्

क्षेपिणी चाप यन्त्र आद्यैः यन्त्रमुक्तं प्रकीर्तितं

ऋजु माया विभेदेन भूयो द्विविधम् उच्यते

एवं विकटम् उद्दिष्टम् द्वि हस्त अन्तरम् आयतम्

तिर्यञ्च् भूतः भवेत् वामः दक्षिणो ऽपि भवेत् ऋजुः

चतुर् हस्तम् धनुः श्रेष्ठं त्रयः स अर्धम् तु मध्यमं

गृहीत्वा सायकं पुङ्खात् तर्जन्या अङ्गुष्ठकेन तु

वितस्त्यः पञ्च विस्तारे तत् आलीढम् प्रकीर्तितं

हल आकृति मयम् यत् च स्तब्ध जानु ऊरु दक्षिणम्

स्रस्त अंशः निश्चल ग्रीवः मयूर आञ्चित मस्तकः

न च कुब्जा न च उत्ताना न चला न अति वेष्टिता

पूर्वेण मुष्टिना ग्राह्य स्तन अग्रे दक्षिणे शरः

एवंविधम् उपक्रम्य मोक्तव्यं विधिवत् खगं

दृष्टि मुष्टि हतम् लक्ष्यं भिन्द्याद् बाणेन सुव्रतः

एतद् उच्छेदम् इच्छन्ति ज्ञातव्यं हि त्वया द्विज

ऊर्ध्वं विमुक्तके कार्ये लक्ष श्लिष्टम् तु मध्यमं

एतत् एव विपर्यस्तं प्रत्यालीढम् इति स्मृतं

त्रि वितस्ति अन्तरा स्थानम् एतद् वैशाखम् उच्यते

श्रेष्ठं प्रकृष्टं विज्ञेयं धनुस् शास्त्र विशारदैः

अमुक्तं बाहुयुद्धं च पञ्चधा तत् प्रकीर्तितं

बाह्य अङ्गुलि स्थितौ पादौ स्तब्ध जानु बलौ उभौ

स्वस्तिकेन अत्र कुर्वीत प्रणामं प्रथमं द्विज

हंस पङ्क्ति आकृति समे दृश्येते यत्र जानुनी

अनेन विधि योगेन सम्पुटं परिकीर्तितं

उरसा तु उत्थितः यन्ता त्रिकोण विनत स्थितः

किंचिद् विवर्तितौ पादौ सम दण्ड आयतौ स्थिरौ

छादयित्वा ततो लक्ष्यं पूर्वेण अनेन मुष्टिना

अनामया पुनर् गृह्य तथा मध्यमया अपि च

चतुष्पादं धनुर्वेदं वेदे पञ्चविधं द्विज

कुर्यात् योग्यानि योद्धुम् इच्छुः जित श्रमः

धनुस् श्रेष्ठानि युद्धानि प्रास मध्यानि तानि च

तावत् आकर्षयेत् वेगात् यावद् बाणः सु पूरितः

ललाट नासा वक्त्र अंसाः कुर्युर्

विन्यासो धनुश् च एव द्वादश अङ्गुलम् अन्तरम्

जानुनी द्विगुणे स्याताम् उत्तानौ चरणौ उभौ

अग्निर् उवाच

देश स्थैः शङ्करै राज्ञः कार्या युद्धे सहाय ता

श्लिष्टाः स्युः सहिता यदि

भुजाभ्याम् अत्र कुञ्जाभ्यां प्रकोष्ठाभ्यां शुभ व्रतैः

इत्य् आग्नेये महापुराणे धनुर्वेदो नाम अष्टचत्वारिंशत् अधिक द्विशततमः ऽध्यायः

कूर्परं तद् अधस् कार्यम् आकृष्य तु धनुष्मता

रथ नाग अश्व पत्तीनाम् योधान् च आश्रित्य कीर्तितं

यस्य बाणं धनुः श्रेष्ठं पुङ्ग देशे च पत्रिणः

युद्ध अधिकारः शूद्रस्य स्वयं शिक्षया

उत्क्षिपेत् उत्थितम् हस्तम् अन्तरेण अक्षि कर्णयोः

निवेश्य कार्मुकं नितम्बे शर संकरम्

अधस् कटिम् तु धनुषः फल देशम् तु पत्रिणः

कार्मुकं गृह्य वामेन बाणं दक्षिणकेन तु

कनीयः तु त्रयः प्रोक्तं नित्यम् एव पदातिनः

शिला तोमर यन्त्र आद्यम् पाणिमुक्तं प्रकीर्तितं
तस्मिन् सर्वे कामाः अवरुध्यन्ते

एषाम् एव लोकानाम् अभिजित्यै

अव ग्राम्यान् पशून् रुन्द्धे यः एवम् वेद

सप्त च वै शतानि विंशतिः च संवत्सरस्य अहोरात्राः

शत आयुः वै पुरुषः शत वीर्यः शत इन्द्रियः

स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्यै

संवत्सरः प्रजापतिः

अष्टौ शतानि अनूच्यानि अ ब्राह्मण उक्तस्य यः वा दुरुक्त उक्तः शमल गृहीतः यजेत

सप्त च शतानि विंशतिः च अनूच्यानि प्रजा पशु कामस्य

सप्त वै देव लोकाः

अष्ट अक्षरा वै गायत्री

तस्मात् अ परिमितम् एव अनूच्यम्

सप्तधा वै वाच् अवदत्

संवत्सरः प्रजापतिः यम् प्रजायमानम् विश्वम् रूपम् इदम् अनुप्रजायते

तिस्रः देवताः अन्वाह

सप्त उषस्यानि छन्दांसि अन्वाह

अ परिमितः वै प्रजापतिः

सप्त वै ग्राम्याः पशवः

सहस्र आश्वीने वै इतस् स्वर्गः लोकः

सप्त आग्नेयानि छन्दांसि अन्वाह

प्रजापतिः यज्ञः

उप एनम् यज्ञः नमति यस्य एवम् विद्वान् त्रीणि च शतानि षष्टिम् च अन्वाह

तावत् वै वाच् अवदत्

गायत्र्या एव अस्य तत् पाप्मानम् शमलम् अपहन्ति

अप पाप्मानम् हते यः एवम् वेद

आयुषि एव एनम् तत् वीर्ये इन्द्रिये दधाति

सप्त आश्विनानि छन्दांसि अन्वाह

त्रीणि च वै शतानि षष्टिः च संवत्सरस्य अहानि

प्रजापतेः वै एतत् उक्थम् यत् प्रातरनुवाकः

त्रीणि च शतानि षष्टिः च अनूच्यानि यज्ञ कामस्य

सहस्रम् अनूच्यम् स्वर्ग कामस्य

तावान् संवत्सरः

स यत् अ परिमितम् अन्वाह सर्वेषाम् कामानाम् अवरुद्ध्यै

प्रजापतिम् एव तत् प्रजायमानम् प्रजया पशुभिः अनुप्रजायते प्रजात्यै

अ परिमितम् अनूच्यम्
ये कीलालेन तर्पयथो ये घृतेन याभ्याम् ऋते न किंचन शक्नुवन्ति

मन्वे वां द्यावापृथिवी सुभोजसौ सचेतसौ ये अप्रथेथाम् अमिता योजनानि

ये उस्रिया बिभृथो ये वनस्पतीन् ययोर् वां विश्वा भुवनान्य् अन्तः

द्यावापृथिवी भवतं मे स्योने ते नो मुञ्चतम् अंहसः

द्यावापृथिवी भवतं मे स्योने ते नो मुञ्चतम् अंहसः

अ संतापे सु तपसौ हुवे ऽहम् उर्वी गम्भीरे कविभिर् नमस्ये

प्रतिष्ठे ह्य् अभवतं वसूनां ते नो मुञ्चतम् अंहसः

ये अमृतं बिभृथो ये हवींषि ये स्रोत्या बिभृथो ये मनुष्यान्

यन् मा इदम् अभिशोचति येन येन वा कृतं पौरुषेयान् न दैवात्

प्रतिष्ठे ह्य् अभवतं वसूनां प्रवृद्धे देवी सुभगे उरूची
पञ्च एते वैकृताः सर्गाः प्राकृताश् च त्रयः स्मृताः

राकाश् च अनुमतिः च अत्रेः अनसूया अपि अजीजनत्

स्वायम्भुव आद्याः ताः कृत्वा विष्णु आदेः भुक्ति मुक्ति दाः

माया च वेदना च एव मिथुनं तु इदम् एतयोः

पौर्णमासश् च सम्भूत्यां मरीचेः अभवत् सुतः

कन्या च निकृतिः ताभ्याम् च

देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिः असूयत

प्राकृता स्यात् अन्तर प्रलयात् अनु

ख्याति आद्याः दक्ष कन्याः तु भृगु आद्याः उपयेमिरे

हिंसा भार्या तु अधर्मस्य तयोः जज्ञे तथा अनृतम्

मुख्यः सर्गश् चतुर्थः तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

वेदना च सुतं च अपि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात्

प्रीत्यां पुलस्त्य भार्यायाम् तद् सुतः ऽभवत्

क्षमायां पुलहात् जाताः सहिष्णुः कर्म पादिकाः

मृत्योर् व्याधि जरा शोक तृष्णा क्रोधाः च जज्ञिरे

अग्निर् उवाच

सोमं दुर्वाससं पुत्रं दत्तात्रेयं च योगिनम्

ब्रह्मतो नव सर्गाः तु जगतो मूल हेतवः

अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गैः सात्त्विकः तामसः च यः

पितृभ्यश् च स्वधायां च मेना वैधारिणी सुते

इति एष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धि पूर्वकः

तयोः जज्ञे ऽथ वै मायां मृत्युं भूत अपहारिणम्

तन्मात्राणां द्वितीयः तु भूत सर्गः हि स स्मृतः

नित्यो सर्गः त्रिधा प्रकथितो जनैः

तथा ऊर्ध्वस्रोतसाम् षष्ठो देव सर्गः तु स स्मृतः

सवनः च अलघुः शुक्रः सुतपाः सप्त च ऋषयः

पावकः पवमानो अभूत् शुचिः स्वाहा अग्नि जः ऽभवत्

तिर्यक्स्रोताः तु यः प्रोक्तस् तैर्यग्योन्यः ततस् स्मृतः

भीमम् उग्रम् महादेवम् उवाच स पितामहः

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः

अग्निस्वात्ता बर्हिषदो ऽनग्नयः स अग्नयः ह्य् अजात्

मार्कण्डेयो मृकण्डोश् च जज्ञे वेदशिराः ततस्

ब्रह्मणश् च रुदन् जातो रोदनात् रुद्र नामकः

अङ्गुष्ठ पर्व मात्राः ते ये हि षष्टि सहस्रिणः

जायते यत्र अनुदिनम् हि संमतः

श्रियं च पत्नी विष्णोः या स्तुता शक्रेण वृद्धये

भवं शर्वम् अथ ईशानम् तथा पशुपतिं द्विज
तत् एनत् प्रीतम् ब्रह्मणः गोपायति

तत् उ ह स्म आह सौजातः आराढिः अजीतपुनर्वण्यम् वै एतत् यत् एते आहुती इति यथा ह कामयेत तथा एते कुर्यात् यः इतस् अनुशासनम् कुर्यात् इति

क्षत्राय स्वाहा इति तत् एनत् प्रीणाति

इमे तु एव जुहुयात् ब्रह्म प्रपद्ये ब्रह्म मा क्षत्रात् गोपायतु ब्रह्मणे स्वाहा इति

क्षत्रम् हि राष्ट्रम्

तत् तत् इति

तत् एनत् प्रीतम् क्षत्रात् गोपायति

ब्रह्मणे स्वाहा इति तत् एनत् प्रीणाति

तत् तत् इति

क्षत्रम् वै एष प्रपद्यते यः राष्ट्रम् प्रपद्यते

ब्रह्म वै एष प्रपद्यते यः यज्ञम् प्रपद्यते

ब्रह्म मा क्षत्रात् गोपायतु इति आह यथा एनम् ब्रह्म क्षत्रात् गोपायेत्

अथ अनूबन्ध्यायै समिष्ट यजुषाम् उपरिष्टात् क्षत्रम् प्रपद्ये क्षत्रम् मा ब्रह्मणः गोपायतु क्षत्राय स्वाहा इति

तस्मात् एते एव होतव्ये

तम् क्षत्रम् प्रपन्नम् ब्रह्म न परिजिनाति

सा एषा इष्टापूर्तस्य एव अ परिज्यानिः क्षत्रियस्य यजमानस्य यत् एते आहुती
चन्द्रमा देवो दैव्यो ब्रह्मा स मे ब्रह्मा अस्तु इत्य् उपांशु दैव्यं ब्रह्माणं वृत्वा असौ मानुष इत्य् उच्चैर् मानुषं वृणीते

तं वृणीते

चतुरो वृणानो महर्त्विजो वृणीते ऽध्वर्युं ब्रह्माणं होतारम् उद्गातरम् इति

आकाशो देवो दैव्यः सदस्यः स मे सदस्यो ऽस्त्व् इत्य् उपांशु दैव्यं सदस्यं वृत्वा असौ मानुष इत्य् उच्चैर् मानुषं वृणीते

वसन्ते ज्योतिष्टोमेन यक्ष्यमाणो ब्राह्मणान् आर्षेयान् ऋत्विजो वृणीते यूनः स्थविरान् वा अनूचानान् अन् अङ्ग हीनान् ऊर्ध्व वाचः चतुरः

अग्निर् देवो दैव्यो होता स मे होता अस्तु इत्य् उपांशु दैव्यं होतारं वृत्वा असौ मानुष इत्य् उच्चैर् मानुषं वृणीते

आदित्यो देवो दैव्यो ऽध्वर्युः स मे ऽध्वर्युर् अस्त्व् इत्य् उपांशु दैव्यम् अध्वर्युं वृत्वा असौ मानुष इत्य् उच्चैर् मानुषं वृणीते

आपो देवीर् दैव्या होत्राशंसिनस् ते मे होत्राशंसिनः सन्त्व् इत्य् उपांशु दैव्यान् होत्राशंसिनो वृत्वा असौ च असौ मानुष इत्य् उच्चैर् मानुषान् वृणीते

सर्वान् वा

स कृत अ कृत कर्मणाम् उपद्रष्टा भवति

पर्जन्यो देवो दैव्य उद्गाता स म उद्गाता अस्तु इत्य् उपांशु दैव्यं उद्गातारं वृत्वा असौ मानुष इत्य् उच्चैर् मानुषं वृणीते
सर्वम् एव म आत्मानं प्रयच्छ इति अब्रवीत्

एषा पुरोहित अवसाने

ताम् अब्रवीन् नमस् ते ऽस्तु किंकामा मा अभिविध्यसि इति

विन्दते पुरोधां वा पुरोधा मात्रम् वा य एवं वेद

ताम् अभ्यविध्यत्

छन्दांसि यद् इमान् लोकान् व्यभजन्त इमम् एव लोकं गायत्र्य् अभजत अन्तरिक्षम् त्रिष्टुब् अमुं जगती

सा इमाम् एव गायत्रीं पुनर् उपपल्यायत

प्रदानं मे प्रयच्छ इति अब्रवीत्

तस्या अबिभेद् आयतनं म उपहरिष्यत इति

तस्या अबिभेद् आयतनं म उपहरिष्यत इति

ताम् अब्रवीन् नमस् ते ऽस्तु किंकामा मा अभिविध्यसि इति

तस्यै द्वे अष्ट अक्षरे पदे प्रायच्छत्

यां याम् एव तां गायत्री च जगती च सम्प्रायच्छतां सा एव एषा बृहत्य् अभवत्

सा अमूम् जगतीम् उपपल्यायत

तद् यद् गायत्री सर्वम् आत्मानं प्रायच्छत् तस्माद् ब्राह्मणः सर्वेण आत्मना क्षत्रियम् अभ्येति

तां पुरो ऽधत्त

अथ उ यज् जगती न सर्वम् इव आत्मानम् प्रायच्छत् तस्माद् उ क्षत्राद् विड् अपक्रामम् इव चरति

तस्यै द्वादश अक्षरम् पदं प्रायच्छत्

ताम् अभ्यतपत्

सा एषा गायत्री प्रथमतो युज्यत उच्चा ते जातम् अन्धसा इति

तथा इति

समानं नाव् अन्नाद्यं भविष्यति पुरस् त्वा धास्य इति

क्षत्रं त्रिष्टुप्

ब्रह्म वै गायत्री

तस्यै सर्वम् आत्मानं प्रायच्छत्

तस्माद् बृहत्यै त्रीणि च अष्ट अक्षराणि पदानि द्वादश अक्षरम् च

ताम् अब्रवीद् यत् ते प्रादां किम् उ न्व् एव इच्छसि इति

प्रदानं मे प्रयच्छ इति अब्रवीत्

विड् जगती

अथ किम् उ मम भविष्यति इति
पिता मातरिश्वा इति आह प्राणो वै पिता प्राणो मातरिश्वा प्राणो रेतो रेतस् तत् सिञ्चति

क इदं शंसिष्यति स इदं शंसिष्यति इति आह प्रजापतिर् वै कः प्रजापतिः प्रजनयिष्यति इति एव तद् आह

पुरा आहावात् जपति यद् वै किंच ऊर्ध्वम् आहावात् शस्त्रस्य एव तत्

तद् यद् एताभ्याम् अ प्रसूतः करोत्य् अ कृतम् तद् अकृतम् अकर् इति वै निन्दन्ति

वाग् आयुर् विश्व आयुः विश्वम् आयुर् इत्य् आह प्राणो वा आयुः प्राणो रेतो वाग् योनिर् योनिं तद् उपसंधाय रेतः सिञ्चति

उपांशु जपत्य् उपांश्व् इव वै रेतसः सिक्तिः

सम्यङ् द्विपाद् भवति तस्मात् सम्यञ्चो भूत्वा द्विपादो रेतः सिञ्चन्ति

अछिद्रा उक्था कवयः शंसन्न् इति ये वा अनूचानास् ते कवयस् त इदम् अछिद्रं रेतः प्रजनयन्न् इत्य् एव तद् आह

पराञ्चं चतुष्पद्य् आसीनम् अभ्याह्वयते तस्मात् पराञ्चो भूत्वा चतुष्पादो रेतः सिञ्चन्ति

सोमो विश्व विद् नीथानि नेषद् बृहस्पतिर् उक्थामदानि शंसिषद् इति ब्रह्म वै बृहस्पतिः क्षत्रं सोमः स्तुत शस्त्राणि नीथानि च उक्थ मदानि च दैवेन च एव एतत् ब्रह्मणा प्रसूतो दैवेन च क्षत्रेण उक्थानि शंसति

अछिद्रा पदा धा इति रेतो वा अछिद्रम् अतो हि अछिद्रः सम्भवति
स य एवम् एताः शक्वर्यो लोकेषु प्रोता वेद

एताः शक्वर्यो लोकेषु प्रोताः

लोकी भवति सर्वम् आयुर् एति

द्यौर् उद्गीथः

तद् व्रतम्

महान् कीर्त्या

लोकान् न निन्देत्

अन्तरिक्षं प्रस्तावः

दिशः प्रतिहारः

महान् प्रजया पशुभिर् भवति

पृथिवी हिङ्कारः
स्रुवं च जुहूं च उपभृतम् च ध्रुवां च प्राशित्रहरणं च आज्य स्थालीम् च वेदं पात्रीं च प्रणीता प्रणयनम् च इडापात्रम् च इति उत्तरेण आहवनीयम्

प्रादेश मात्र्यः अरत्नि मात्र्यः बाहु मात्र्यः वा स्रुचो भवन्ति त्वक् बिलाः मूल दण्डाः हस्ति ओष्ठ्यः वायस पुच्छाः हंस मुख प्रसेचनाः वा

यान्य् अन् आदिष्ट वृक्षाणि यः कश् च यज्ञियो वृक्षस् तस्य स्युर् इत्य् आश्मरथ्यः

श्वो भूते ऽग्नीन् परिस्तीर्य यथा पुरस्तात् कर्मणे वां देवेभ्यः शकेयम् इति हस्ताव् अवनिज्य पात्राणि प्रक्षाल्य द्वन्द्वं प्रयुनक्ति दश अपराणि दश पूर्वाणि

वैकङ्कती ध्रुवा अग्निहोत्रहवणी च

खादिरः स्रुवः स्फ्यः शम्या प्राशित्रहरणं च

आश्वत्थ्य् उपभृत्

स्फ्यं च कपालानि च अग्निहोत्रहवणीम् च शूर्पं च कृष्णाजिनं च शम्यां च उलूखलम् च मुसलं च दृषदं च उपलाम् च इति उत्तरेण गार्हपत्यम्
जाते राथन्तरम् गायेत् वामदेव्यम् ह्रियमाणे बृहत् निहिते सर्वाणि तृचेषु मनसा

निहिते यजुषा उपविशेत्

पूर्वे कल्पे भूयांसि इति शाण्डिल्यः

अथ अपि गानम् एव अध्वर्यवे विधीयते न मनसा इति

अपि वा रहस्यानि एव मनसा गायेत्

कर्म आदिषु सर्वेषु अध्वर्यु संप्रैषम् आगमयेत्

पाकयज्ञाः इति आचक्षते एक अग्नौ यज्ञान्

अथ अन्यान् निदधीरन्

तूष्णीम् पाकयज्ञे दक्षिणाम् ॐ इति वा प्रतिगृह्णीयात्

पूर्वया च द्वारा अनादेशे प्रविशेत्

तत् चेद् अन् ऋत्विग्भिः प्राशयेयुः तण्डुलान् आदाय अपविध्येयुः

अत्र प्रथमम् इति शाण्डिल्यः

आधास्यमानस्य अरण्योः प्रत्तयोः यथार्थम् स्यात्

न वितानम् पृष्ठतस् कुर्वीत

निधीयमानानाम् दक्षिणतस् स्थित्वा निहितेषु अपः उपस्पृश्य अन् अवेक्षम् प्रत्याव्रजेत्

तेषाम् होष्यन् सु तूष्णीम् उपविशेत्

वाचा गायेत् इति हि उक्ते किम् अन्यत् वाचा प्रतीयेत

भूः भुवः स्वर् बृहस्पति ब्रह्मा अहम् मानुषः ॐ इति एतेन उपविशेत् यजुषा इति यत्र स्यात्

प्रथम उत्तमयोः स्थाने वारवन्तीय यज्ञायज्ञीये इति लामकायनः

अग्न्याधेये दक्षिणया द्वारा प्रपद्य चातुष्प्राश्यम् निर्वप्स्यत्सु तूष्णीम् उपविशेत्

आ वसोः सदने सीदामि इति उपविशेत्

पूर्वाह्णे दक्षिणेन अग्नि आयतनानि गत्वा यत्र अग्निम् मन्थिष्यन्तः स्युः तद् दक्षिणतस् निरस्तः परावसुः इति दक्षिणा तृणम् निरस्येत्

पशुः एव पशोः दक्षिणा पूर्णपात्रम् स्थालीपाकस्य उभयोः यथोत्साहम् वा

शूलगवे च बलीन् ह्रियमाणान् अनुगच्छेत्

न हि अरण्ये गेयानाम् गानम् ग्रामे विद्यते इति
विषुवतः स्वरसामानः

पृष्ठ्य अभिप्लवाभ्याम् गवायुषी

अन्वञ्च एव अङ्गिरसः गुरुभिः सामभिः सर्वै स्तोमैः सर्वैः पृष्ठ्यैः स्वर्गं लोकम् अभ्यस्पृशन्त

तं वा एतं स्पृश्यं सन्तं पृष्ठ्य इत्य् आचक्षते परोक्षेण

विश्वजितः पृष्ठ्य अभिप्लवौ

यद् अभ्यप्लवन्त तस्माद् अभिप्लवः

स्वरसामभ्यो विश्वजित्

त आदित्या लघुभिः सामभिश् चतुर्भि स्तोमैर् द्वाभ्यां पृष्ठ्याभ्यां स्वर्गं लोकम् अभ्यप्लवन्त

तेषां शतं शतं तद् यथा अरण्यानि आरूढा अशना पिपासे ते पाप्मानं तृंहती परिप्लवेते

अभिजितः स्वरसामानः

अभिप्लवात् पृष्ठ्यो निर्मितः

आदित्याश् च ह वा अङ्गिरसश् च स्वर्गे लोके ऽस्पर्धन्त वयं पूर्वे स्वर् एष्यामो वयं पूर्व इति

पृष्ठ्याद् अभिजित्

गवायुर्भ्यां दशरात्रः

परोक्ष प्रियाः इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्ष द्विषः

एवं ह एव एते प्रप्लवन्ते ये अ विद्वांसः उपयन्ति

स्वरसामभ्यो विषुवान्
एतासाम् एव नवतिशतस्य स्तोत्रियाणां पञ्च च सहस्राण्य् आ चत्वारिंशतान्य् आ द्वासप्ततिर् अक्षराणि

अयम् अयम् ह वाव दश कृतम् उपाप्नोति

अक्षरैर् इति ब्रूयात्

अथ उ स्तोत्रैर् इति

तद् आहुर् यद् द्वापर स्तोमः ऽथ केन कृत स्तोमः इति

तद् ये एव ते द्वासप्ततितमे अक्षरे ताव् एव विराजः स्तनौ

अपि नूनम् एतां विराजं प्रतिवेशतो दुह्र इति ह स्म आह

तद् उ ह स्म आह कहोडः कौषीतकेयो दीर्घ स्तनी बत तेषां विराड् येषां स्तोत्रिये विराजः स्तनाव् इति

स द्विपाद् यजमानः प्रतिष्ठित्या इति

ताम् ऋषय उपासत

ताम् उ एव वयं परोवर उपास्महे

अथ उ यद् दश कृतम् इति ब्रूयात् तेन उ एव कृत स्तोमः इति
उत्तमं पदं पुनर् अभ्यस्यति

तं प्राकुर्वत

अषाढो ह सावयसो अतिरात्रेण ईजे

एतम् अर्ध इडम् उपावयन् व्य् एव एनम् एति

तस्मात् हि ऊधर् धारा अतिक्षरन्ति

वज्रम् एव एतत् द्विषते भ्रातृव्याय प्रहरति स्तृत्यै

न इति ह इतरः उवाच

वज्रो वै भ्रातृव्याय षोडशी

तेन एनत् व्यायन्

स ह उवाच तां वै वयं कृत्स्नाम् इडाम् उपेत्य स्वरेण एव संतत्य रात्रिं प्रवत्स्यामहा इति

स प्रकृत एतम् अर्ध इडम् न्यहन्

तं ह उवाच मा एवम् कुरुथा अवलुप्त इडः स्वरः परस्ताद् अ प्रतिष्ठितः पारिचर्यस्य रूपम् इति

ते बलं स्वरं विदित्वा प्रत्याद्रवन्

त्राणाय वा एष यद् अर्ध इडम् इति

सर्वो ह खलु वै षोडशिमान् यत्र उद्वंशीयम् क्रियते

अध्यर्ध इडम् स्वरति

तमो वै देव असुरान् अन्तर् आसीत्

तद् उ ह अतिधन्वः शौनकः प्रसृप्त आस

षोडश्य् एव तेन रूपेण क्रियते

ते देवा एतम् अर्ध इडम् अपश्यन्
उपनिष्क्रम्य हृदयशूलेन चरन्ति

धाम्नो धाम्नो राजन्न् उद् उत्तमं वरुण पाशम् इत्य् एताभ्याम् आदित्यम् उपस्थाय चात्वाले मार्जयन्ते सु मित्राः न आप ओषधयः सन्त्व् इति

स यदि भक्षयेद् एतया भक्षयेत् मनसा अग्निभ्यः प्रहिणोमि भक्षं मम वाचा तं सह भक्षयन्त्व् अ प्रमाद्यन् अ प्रमत्तः चरामि शिवेन मनसा सह भक्षयत

यद्य् अतीयाद् अ मांस खादः स्यात्

संतिष्ठते पशुबन्धः

एवम् एव षट्सु षट्सु मासेषु संवत्सरे संवत्सरे वा पशुना यजेत

समिधः कृत्वा अ प्रतीक्षम् आयन्ति

शुष्कस्य च आर्द्रस्य च संधौ हृदयशूलम् उद्वासयति शुग् असि तम् अभिशोच यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इति

एधो ऽस्य् एधिषीमहि इति आहवनीये समिध आधाय उपतिष्ठन्ते अपो अन्वचारिषम् इति

न आहिताग्निम् पशुना अन् ईजानम् संवत्सरो ऽतीयात्

अत्यशिता ह वा एतस्य अग्नयः भवन्ति य आहिताग्निः संवत्सरं पशुना अन् इष्ट्वा मांसं खादति इति विज्ञायते

यद्य् आदिष्टो भक्षयेद् एतं मन्त्रम् उक्त्वा भक्षयेद् एतं मन्त्रम् उक्त्वा भक्षयेत्
असि

सम् ते मांसस्य विस्रस्तम् सम् अस्थि अपि रोहतु

प्र द्रव रथः सु चक्रः सु पविः सु नाभिः

रोहणी असि रोहणी अस्थ्नः छिन्नस्य रोहणी

यदि कर्तम् पतित्वा संशश्रे यदि वा अश्मा प्रहृतः जघान ऋभुः रथस्य इव अङ्गानि सम् दधत् परुषा परुः

छिन्नम् सम् धेहि ओषधे

चर्मणा चर्म रोहतु

लोम लोम्ना सम् कल्पय

असृक् ते अस्थि रोहतु

प्रति तिष्ठ ऊर्ध्वः

यत् ते रिष्टम् यत् ते द्युत्तम् अस्ति पेष्ट्रम् ते आत्मनि धाता तत् भद्रया पुनर् सम् दधत् परुषा परुः

मांसम् मांसेन रोहतु

सः उद् तिष्ठ

असृक् ते अस्थि रोहतु

मज्जा मज्ज्ञा सम् धीयताम्
त्रि शीर्षा ह वै त्वाष्ट्र आस

हन्त एनम् हनानि इति

स ह इयत् वीर्यावान् आस

यस्मा उ ह वा भूयः कामयते तस्मै परोक्षं वदति

स प्रत्यक्षम् अस्मभ्यं वदति परोक्षम् असुरेभ्यः

तस्माद् उ ह इन्द्रः बिभयांचकार यच् च आसुरी पुत्रः आस यद् उ च इयत् वीर्यावान् आस

स ह स्म प्रत्यक्षं देवेभ्यो वदति परोक्षम् असुरेभ्यः

स ह स्म एकाकी एव अनुपरिसर्पम् सर्वं यज्ञं संस्थापयति
परियद् वा एतद् देव चक्रम् यद् अभिप्लवः षﾱअहस् तस्य याव् अभितो ऽग्निष्टोमौ तौ प्रधी ये चत्वारो मध्य उक्थ्यास् तन् नभ्यम्

अयं वै लोको ज्योतिर् असौ लोको ज्योतिस् ते एते ज्योतिषी उभयतः संलोकेते

गच्छति वै वर्तमानेन यत्र कामयते तत् स्वस्ति संवत्सरस्य पारम् अश्नुते य एवं वेद

यो वै तद् वेद यत् प्रथमः षﾱअहः स वै स्वस्ति संवत्सरस्य पारम् अश्नुते यस् तद् वेद यद् द्वितीयो यस् तद् वेद यत् तृतीयो यस् तद् वेद यच् चतुर्थो यस् तद् वेद यत् पञ्चमः

ज्योतिर् गौर् आयुर् इति स्तोमेभिर् यन्त्य् अयं वै लोको ज्योतिर् अन्तरिक्षं गौर् असौ लोक आयुः

तेन एतेन उभयतोज्योतिषा षﾱअहेन यन्ति तद् यद् एतेन उभयतोज्योतिषा षﾱअहेन यन्त्य् अनयोर् एव तल् लोकयोर् उभयतः प्रतितिष्ठन्तो यन्त्य् अस्मिंश् च लोके ऽमुष्मिंश् च उभयोः

ज्योतिर् गौर् आयुर् इति त्रीण्य् अहानि गौर् आयुर् ज्योतिर् इति त्रीणि

स एव एष उत्तरस् त्रि अहः
तान् प्रतिगृह्य निदधौ

तत्र उद्गातॄन् आस्तावे स्तोष्यमाणान् उपोपविवेश

न वै अजीविष्यम् इमान् अ खादन् इति ह उवाच कामः मम उद पानम् इति

ते ह समारताः तूष्णीम् आसांचक्रिरे

एवम् एव उद्गातारम् उवाच उद्गातर् या देवता उद्गीथम् अन्वायत्ता ताम् _ अ विद्वान् उद्गास्यसि मूर्धा ते विपतिष्यति इति

तान् खादित्वा अमुम् यज्ञम् विततम् एयाय

तम् ह उवाच न इतस् अन्ये विद्यन्ते यत् च ये मम इमे उपनिहिताः इति

एवम् एव प्रतिहर्तारम् उवाच प्रतिहर्तर् या देवता प्रतिहारम् अन्वायत्ता ताम् _ अ विद्वान् प्रतिहरिष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यति इति

न स्विद् एते अपि उच्छिष्टाः इति

सः ह खादित्वा अतिशेषान् जायायै आजहार

उच्छिष्टम् वै मम पीतम् स्यात् इति ह उवाच

मटची हतेषु कुरुषु आटिक्या सह जायया उषस्तिः ह चाक्रायणः इभ्य ग्रामे प्रद्राणकः उवास

तान् अस्मै प्रददौ _ अनुपानम् इति

सः ह इभ्यम् कुल्माषान् खादन्तम् बिभिक्षे

एतेषाम् मे देहि इति ह उवाच

सः ह प्रातर् संजिहानः उवाच यत् _ अन्नस्य लभेमहि लभेमहि धन मात्राम् राजा असौ यक्ष्यते सः माम् सर्वैः आर्त्विज्यैः वृणीत इति
सुवर्ण मेदिनी प्रोक्तम् लिङ्गे ऽस्मिन् दानम् उत्तमम्

पूर्ववत् निखिलम् कृत्वा मण्डले वेदि मध्यतस्

सनत्कुमार उवाच

जप होम अर्चन दान अभिषेक आद्यम् च पूर्ववत्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे सुवर्णमेदिनीदानं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः

एक हस्ता प्रकर्तव्या चतुर् अस्रा सु शोभना

सहस्र कलश आद्यैः च शङ्करं पूजयेत् शिवम्

सुवर्ण मेदिनी दानम् प्रवक्ष्यामि समासतः

सप्त भाग एक भागेन सहस्रात् विधि पूर्वकम्

लक्षणेन यथापूर्वं कुण्डे वा मण्डले ऽथवा

मेदिनीं कारयेत् दिव्याम् सहस्रेण अपि वा पुनः

अथवा मध्यतो द्वीपं नव खण्डम् प्रकल्पयेत्

पूर्व उक्त देश काले तु कारयेत् मुनिभिः सह
दिने दिने प्रकर्तव्यं नूतनं बीजपूरकम्

पुनः लवणं सैन्धवम् आसुरी राजिका शिग्रुः सौभाञ्जनं वृक्ष विशेषः काञ्जिकं पूर्व उक्तम् अम्लीभूतम् एतैः च इति

स्वेदनं रसराजस्य क्षार अम्ल विष मद्यकैः

विशेषः च अत्र

अमुना एव प्रकर्तव्यं रसराजस्य दीपनम्

द्वारं निरुध्य यत्नेन वस्त्र मध्ये निबन्धयेत्

दोला स्वेदः प्रकर्तव्य एकविंशत् दिन अवधि

लेलिहानो हि धातून् च पीड्यमानो बुभुक्षया

अष्टम उद्दिष्टस्य दीपन संस्कारस्य विधिं स्पष्टयन् आह भू खग इत्यादि

तस्य मध्ये क्षिपेत् सूतम् कला अंश क्षार संयुतम्

इति

असौ पूर्व संस्कृत रसः एतैर् औषधैस् त्रि दिनम् निरन्तरं यथा स्यात् तथा स्वेदेन दीपितः क्षुध् पीडितः सन् ग्रास अर्थी कवल अभिलाषी जायते
नमो ऽस्त्व् असिताय नमस् तिरश्चिराजये

स्वजाय बभ्रवे नमो नमो देव जनेभ्यः

सं ते हन्मि दता दतः सम् उ ते हन्वा हनू

मा नो देवा अहिर् वधीत् स तोकान् सह पुरुषान्
अथ यद् अशरीरं तद् अमृतम्

अष्ट अक्षरः प्रस्तावः

षोडश कलम् वै ब्रह्म

षोडश अक्षरम् गीतं तच् चतुर्विंशतिः सम्पद्यन्ते

चतुर्विंशति अर्ध मासः संवत्सरः

तद् यत् शरीरवत् तन् मृत्योर् आप्तम्

तं रक्षांस्य् अन्वसचन्त

पुरुष्यं तत्

यद् उप अस्मै गायता नर इति तेन गायत्रम् अभवत्

प्राणो वै ब्रह्म

कलाश एव एनम् तद् ब्रह्म अविशत्

तद् एतच् चतुर्विंशति अक्षरम् गायत्रम्

तस्माद् एषा एव प्रतिपत् कार्या

तस्य अशरीरेण साम्ना शरीराण्य् अधूनोत्

तम् अप्रपश्यम् अमुखं शयानम् ब्रह्म अविशत्

प्रजापतिम् ब्रह्म असृजत

ता ऋचः शरीरेण मृत्युर्

तम् उप अस्मै गायता नर इत्य् ऋचा आश्रवणीयेन उपागायन्

स उदतिष्ठत् प्रजानां जनयिता

तम् अपश्यम् अमुखम् असृजत
इरावतीर् अनमीवा अनागसः शिवा नो भवत जीवसे

मा वयम् आयुषा वर्चसा च रास्व इयत् सोम आ भूयो भर

त्वं यज्ञेष्व् ईड्यो व्रतम् अस्मासु धारय

शिवा नः पुनर् आयन्तु वाचः

वैश्वानरो ऽदब्धस् तनू पाः अपबाधतां दुरितानि विश्वा

ये देवा मनु जाताः मनः युजः सु दक्षाः दक्ष पितरः ते नो ऽवन्तु ते नः पान्तु तेभ्यः स्वाहा

वरुणाय त्वा

मरुद्भ्यस् त्वा

कामो हविषां मन्दिष्ठो ऽग्ने त्वं सु जागृहि वयं सु मन्दिषीमहि

देवीर् आपो अपां नपाद् य ऊर्मिर् हविष्य इन्द्रियावान् मदिन्तमस् तं वो मा क्रमिषं

पूषा प्रतिग्रहीता

शिवाः पीता भवत यूयम् आपो अस्माकं योना उदरे सु शेवाः

देवः सविता वसोर् वसु दावा

पुनर् मनः पुनर् आयुर् ना आगात् पुनः प्राणः पुनर् आकूतम् आगात्

वायवे त्वा

पूषा सनीनां सोमो राधसां मा पृणन् पूर्त्या विराधिष्ट

वायुर् गोपाः

गोपाय नः स्वस्तये प्रबुधे नः पुनस् कृधि

त्वम् अग्ने व्रत पाः असि देव आ मर्त्येष्व् आ

इन्द्राय त्वा
इति स्व विषये व्याख्यातम्

तुला मान भाण्डम् च अर्पयेयुः

यत् च पण्यं प्रचुरं स्यात् तद् एकीकृत्य अर्घम् आरोपयेत्

अटवी अन्तपाल पुर राष्ट्र मुख्यैः च प्रतिसंसर्गं गच्छेद् अनुग्रह अर्थम्

वारि पथे वा उपलभेत

अह्नः च अष्टमे भागे पण्य अध्यक्षस्य अर्पयेयुः इदं विक्रीतम् इदं शेषम् इति

पर भूमि जम् पण्यम् अनुग्रहेण आवाहयेत्

आत्मनो वा भूमिं प्राप्तः सर्व देय विशुद्धम् व्यवहरेत

पण्य अध्यक्षः स्थल जल जानाम् नानाविधानां पण्यानां स्थल पथ वारि पथ उपयातानाम् सार फल्गु अर्घ अन्तरम् प्रिय अप्रिय ताम् च विद्यात् तथा विक्षेप संक्षेप क्रय विक्रय प्रयोग कालान्

अ सति उदये भाण्ड निर्वहणेन पण्य प्रतिपण्य आनयनेन वा लाभं पश्येत्

स्थूलम् अपि च लाभं प्रजानाम् औपघातिकं वारयेत्

बहु मुखम् वा राज पण्यम् वैदेहकाः कृत अर्घम् विक्रीणीरन्

प्राप्ते ऽर्घे वा अर्घ अन्तरम् कारयेत्

उभयं च प्रजानाम् अनुग्रहेण विक्रापयेत्

पर विषये तु पण्य प्रतिपण्ययोः अर्घं मूल्यं च आगमय्य शुल्क वर्तनी आतिवाहिक गुल्म तर देय भक्त भाग व्यय शुद्धम् उदयं पश्येत्

पण्य अधिष्ठातारः पण्य मूल्यम् एक मुखम् काष्ठ द्रोण्याम् एक छिद्र अपिधानायाम् निदध्युः

नदी पथे च विज्ञाय व्यवहारं चरित्रतः

छेद अनुरूपम् च वैधरणं दद्युः

स्व भूमि जानाम् राज पण्यानाम् एक मुखम् व्यवहारं स्थापयेत् पर भूमि जानाम् अनेक मुखम्

नाविक सार्थवाहेभ्यः च परिहारम् आयति क्षमम् दद्यात्

षोडश भागः मान व्याजी विंशति भागः तुला मानम् गण्य पण्यानाम् एकादश भागः
मुखत एव तत् देवान् प्रीणाति

अग्निर् वै देवानां मुखम्

तस्मान् मध्यंदिने मरुतः सांतपनान् यजति

ऐन्द्रो वा एष यज्ञ क्रतुः यत् साकमेधाः

अथ यत् सायं गृहमेधीयेन चरन्ति

यजमानम् एव तत् पोषयति

एवम् एव एतत् इष्टि महा व्रतम्

तस्मात् पोषवन्तौ आज्यभागौ भवतः

पुष्टि कर्म वा एतद् यद् गृहमेधीयः

अथ यद् अग्निम् अनीकवन्तं प्रथमं देवतानां यजति

मध्यंदिने वै संतपति

अथ यत् प्रातः पूर्ण दर्वेण चरन्ति
सोमो ददद् गन्धर्वाय गन्धर्वो ऽग्नये ददत्

प्रमृणीहि दुरस्यून् सहस्व पृतनायत इति

इयं नार्य् उपब्रूते ऽग्नौ लाजान् आवपन्ती

प्रदक्षिणम् अग्निं परिणयति

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वस् ततो ऽपरः

इमान् लाजान् आवपामि समृद्धि करणान् मम

तृतीयो अग्निष् टे पतिस् तुरीयस् ते मनुष्य जाः

संसृष्टं मनो अस्तु वां संसृष्टः प्राणो अस्तु वाम् इति

समितं संकल्पेथां सं वां सृजामि हृदये

तुभ्यं च संवननांस् तद् अग्निर् अनुमन्यताम् इयम् स्वाहा इति

एवम् एव त्रिर् आस्थापयति त्रिः परिणयति त्रिर् आवपति

अथ एनौ ब्रह्मा अभिमन्त्रयते

भगेन त्वा संसृजामि मासरेण सुराम् इव इति

विश्वा उत त्वया वयं धारा उदन्या इव

तां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रगायाम् अस्य् अग्रत इति

अथ अस्याः भ्राता अञ्जलिना अञ्जलौ उपस्तीर्ण अभिघारितान् लाजान् आवपति

अथ एनाम् अश्मानम् आस्थापयति

अथ एनाम् प्राचीं वा उदीचीम् वा