tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
मृगशीर्षं मृगशिरो मार्गः चान्द्रमसम् मृगः

आन्वीक्षिकी तर्कविद्या मीमांसा तु विचारणा

आकारणं हवो हूतिः संहूतिः बहुभिः कृता

यमः कृतान्तः पितृ दक्षिणा आशा प्रेतात् पतिः दण्डधरः ऽर्कसूनुः

हृल्लेखा उत्कलिके च अथ अवहित्थ आकारगोपनम्

ज्योतिष्काः पञ्च चन्द्र अर्क ग्रह नक्षत्र तारकाः

स्वर्वैद्यौ अश्विनीपुत्रौ अश्विनः वडवासुतौ

वृषाकपिः माधव वासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधर विश्वरूपौ

दृष्टिवादो द्वादशाङ्गी स्यात् गणिपिटक आह्वया

कौमुदी कुमुदिनी इभ दक्षजा रोहिणी द्विज निशा ओषधी पतिः

राजा निशो रत्नकरौ च चन्द्रः सोमो अमृत श्वेत हिम द्युतिः

सौधर्म ईशान सनत्कुमार माहेन्द्र ब्रह्म लान्तकजाः

अनूरुः विनतासूनुः अरुणः गरुडाग्रजः

भास् प्रभावसु गभस्ति भानवः भा मयूख महसी छविः विभा

वरुणः तु अर्णवमन्दिरः प्रचेताः

आसारो वेगवान् वर्षः वात अस्तम् वारि शीकरः

गौरी काली पार्वती मातृमात्री अपर्णा रुद्राणी अम्बिका त्र्यम्बका उमा

भवेत् पैत्रम् तु अहोरात्रम् मासेन अब्देन दैवतम्

आर्द्रा तु कालिनी रौद्री पुनर्वसू तु यामकौ

गिर् बृहत्योः पतिः उतथ्यानुज अङ्गिरसौ गुरुः

पूज्ये तत्रभवन्त् अत्रभवान् च भगवान् अपि

ततं वीणा प्रभृतिकम् ताल प्रभृतिकम् घनम्

कृत्तिका बहुलाः च अग्निदेवाः ब्राह्मी तु रोहिणी

व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्य _ उषः

शङ्खो ऽस्य पाञ्चजन्यो ऽङ्कः श्रीवत्सो असिः तु नन्दकः

एकान्त दुःख प्रचिताः उत्सर्पिण्याम् अपि ईदृशाः

लुप्त वर्ण पदम् ग्रस्तम् अवाच्यम् स्यात् अनक्षरम्

वासन्तिकः केलिकिलो वैहासिको विदूषकः

वितर्कः स्यात् उन्नयनम् परामर्शो विमर्शनम्

कालस्य क्रियया मानं तालः साम्यं पुनर् लयः

अनर्थकं तु प्रलापो विलापः परिदेवनम्

विश्वावसोः तु बृहती तुम्बरोः तु कलावती

सुषम दुःषमा ते द्वे दुःषमा सुषमा पुनः

प्राणावायं च क्रियाविशालम् अथ लोकबिन्दुसारम् इति

पण्डा तत्त्व अनुगा मोक्षे ज्ञानं विज्ञानम् अन्यतस्

तनयः तु जयन्तः स्यात् जयदत्तः जयः च सः

गर्भकं रजनी द्वंद्वम् प्रदोषो रजनी मुखम्

कथंकथिक ता च अथ देवप्रश्न उपश्रुतिः

उदाहार उपोद्घात उपन्यासः च वाङ्मुखम्

उपलिङ्गं तु अरिष्टम् स्यात् उपसर्गः उपद्रवः

वक्रोष्टिका अथ हसितं किंचिद् दृष्ट रद अङ्कुरे

सरो नन्दीसरः पर्षद् सुधर्मा नन्दनं वनम्

पिनाकं स्यात् आजगवम् अजकावम् च तद् धनुः

लघिमा वशिता ईशित्वम् प्राकाम्यं महिमा अणिमा

त्रिंशता तैः अहोरात्रः तत्र अहर् दिवसः दिनम्

ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदो ऽञ्जनः

जैवातृको अब्जः च कला शश एण छाया भृत् इन्दुर् विधुर् अत्रिदृग्जः

गौरी गान्धारी सर्व अस्त्र महाज्वाला च मानवी

स्युः कारणानि कार्याणि सहचारीणि यानि च

अभियोग उद्यमौ प्रौढिः उद्योगः कियदेतिका

पञ्चमं भगवत्यङ्गं ज्ञातधर्मकथा अपि च

उल्लापः काकु वाच् अन्योन्योक्तिः संलाप संकथे

प्रश्नव्याकरणं च एव विपाकश्रुतम् एव च

दिष्टान्तो ऽस्तं कालधर्मो ऽवसानं सा तु सर्व गा

संविद् संधा आस्था अभ्युपायः परः श्रवः

मदनो जराभीरुः अनङ्ग मन्मथौ कमनः कलाकेलिः अनन्यजः ऽङ्गजः

मैत्रावरुणिः आग्नेयः और्वशेय आग्निमारुतौ

राहु ग्रासः अर्क इन्दुवोः ग्रहः उपराग उपप्लवः

भिया च तत् च अहिभयम् भूपतीनां स्व पक्ष जम्

प्रकाशः तेजः उद्द्योत आलोको वर्च आतपः

नक्षत्रं तारका तारा ज्योतिषी भम् उडु ग्रहः

बीभत्स अद्भुत शान्ताः च रसा भावाः पुनर् त्रिधा

वल्लकी सा अथ तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी

अश्लेषाभूः शिखी केतुः ध्रुवः तु उत्तानपाद जः

वैवर्ण्यं कालिका अथ अश्रु बाष्पो नेत्राम्बु रोदनम्

स्कन्दः स्वामी महासेनः सेना नीः शिखिवाहनः

अयने द्वे गतिः उदञ्च् दक्षिण अर्कस्य वत्सरः

स्यात् नाटकम् प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः

स्यात् व्योमकेशः शिपिविष्ट भैरवौ दिश् कृत्तिवासाः भव नीललोहितौ

दामोदरः शौरि सनातनौ विभुः पीताम्बरो मार्ज जिनौ कुमोदकः
वार्ता प्रवृत्तिः वृत्तान्ते उदन्तो अथ आह्वयः ऽभिधा

ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुद् प्रीति आमोद सम्मदाः

सर्वज्ञ नाट्य प्रिय खण्ड पशवः महा परे देव नटेश्वराः हरः

ऊह अपोहः अर्थ विज्ञानम् तत्त्व ज्ञानम् च धी गुणाः

षष्ठे पुनः षोडश अब्द आयुषः हस्त समुच्छ्रयाः

चाण्डालानां तु कण्डोलवीणा चाण्डालिका च सा

त्रिविक्रमो जह्नु चतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्त गदाग्रजौ स्वभूः

आवेगः तु त्वरिः तूर्णिः संवेगः सम्भ्रमः त्वरा

अध्याहारः तर्कः ऊहो असूया अन्य गुण दूषणम्

धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्या एताः चतुर्दश

शृङ्गार हास्य करुणा रौद्र वीर भयानकाः

हाहा आदयः तु गन्धर्वा गान्धर्वा देवगायनाः

अस्त्याः ज्ञानात् सत्यात् तद् आत्मनः कर्मणः च परम्

किंनरः तु किम्पुरुषः तुरंगवदनः मयुः

दर्पो ऽभिमानो ममता मानः चित्त उन्नतिः स्मयः

पृतनाषाह् उग्रधन्वा मरुत्वन्त् मघवा अस्य तु

भयं भी भीतिः आतङ्कः आशङ्का साध्वसं दरः

विष्वक्सेन नरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति दैत्यारिः च पुराण यज्ञपुरुषः तार्क्ष्यध्वजः ऽधोक्षजः

क्षणः तैः पञ्चदशभिः क्षणैः षड्भिः तु नाडिका

कालनेमि हयग्रीव शकट अरिष्ट कैटभाः

उच्चैर्घुष्टं वर्णना इडा स्तवः स्तोत्रं स्तुतिः नुतिः

मित्रो ध्वान्तारातिर् अब्ज अंशुहस्तः चक्राब्ज अहर्बान्धवः सप्तसप्तिः

तमो राहुः सैंहिकेयो भरणीभूः अथ आहिकः

गीत नृत्त वाद्य त्रयम् नाट्यं तौर्यत्रिकं च तत्

प्रत्याख्यानं विद्याप्रवाद कल्याण नामधेये च

सा मिथो ऽहमहमिका या तु सम्भावना आत्मनि

राष्ट्रीयो नृपतेः श्यालो दुहिता भर्तृ दारिका

देवाः सुपर्व सुर निर्जर देवता ऋभु बर्हिर्मुख अनिमिष दैवत नाकि लेखाः

मुकुन्द कुन्द नीलाः च खर्वः च निधयो नव

सौपर्णेयो वैनतेयः सुपर्ण सर्पारातिः वज्रजित् वज्रतुण्डः

अपस्मारः स्यात् आवेशः निर्वेदः स्व अवमाननम्

कालिन्दीसोदरः च अपि धूमोर्णा तस्य वल्लभा

स्वर्गः त्रिविष्टपम् _ तविष ताविषौ नाकः

मार लोक ख जित् धर्मराजः विज्ञानमातृकः
सर्वो ह एव स अङ्गः स तनुः अमृतः सम्भवति य एवं वेद

तेषां यद् एव गायत्रं शिर आसीत् तत् समभवत्

त्रीणि माध्यंदिनं सवनम् अवाहरत्

ते सर्व एव स अङ्गाः स तनवः ऽमृताः समभवन्

आमहीयव प्रतिपद् एव माध्यंदिनं सवनम् आसीत्

ते देवाः प्रजापतिम् उपेत्य ब्रुवन् एकं वाव किल साम आस गायत्रम् एव

सामभिर् माध्यंदिनं सवनं तृतीयसवनं च

स ह एव देव लोकम् गमयति य एवं विद्वान् उद्गायति

यद् वाव नो गायत्रं शिरो ऽभूत् तत् समभूत्

अथ ह अन्ये गन्धर्व लोकम् वा एव पितृ लोकम् वा गमयन्ति

तं देवेभ्यः प्रायच्छत्

यद् अब्रवीच् छन्दांस्य् अत्र प्रतिवप्स्यामि छन्दोभिर् एता आख्यायिष्यन्त इति तस्माद् एता गायत्रीः सतीश् छन्दोभिर् आख्यायन्ते

स इन्द्रः

सो ऽब्रवीच् छन्दांस्य् अत्र प्रतिवप्स्यामि छन्दोभिर् एता आख्यायिष्यन्त इति

गायत्रेण एव प्रातस्सवनं प्रायच्छत्

तम् अब्रुवन् यत इदम् आदिथाः किम् इह भविष्यति इति

एतस्मात् तद् यद् विद्वान् श्रेयान् भवति इति ह स्म आह शाट्यायनिः

अथ उपगीतेन एव ते ऽयजन्त

तेन अयजन्त

स एतस्माद् एव प्रातस्सवनात् षड् गायत्राण्य् उदखिदत्

प्रजापतिर् यज्ञम् असृजत
स्निग्धं सोम आत्मकम् शुद्धम् ईषत् लोहित _

जीवनीय औषध क्षीर रस आद्याः तत्र भेषजम्

पूर्वो धातुः परं कुर्याद् वृद्धः क्षीणश् च तद्विधम्

जातान् क्षीर घृतैः तिक्त संयुतैः वस्तिभिस् तथा

अस्थ्य् अध्यस्थ्य् अधिदन्तांश् च मज्जा नेत्र अङ्ग गौरवम्

कुक्षाव् आध्मानम् आटोपं गौरवं वेदनां शकृत्

शुक्रे चिरात् प्रसिच्येत शुक्रं शोणितम् एव वा

कुक्षौ भ्रमति यात्य् ऊर्ध्वं हृद् पार्श्वे पीडयन् भृशम्

मांसं गण्ड अर्बुद ग्रन्थि गण्ड ऊरु उदर वृद्धिताः

पर्वसु स्थूलमूलानि कुर्यात् कृच्छ्राण्य् अरूंषि च

दोषा दुष्टा रसैर् धातून् दूषयन्त्य् उभये मलान्

अस्थि मारुतयोः न एवम् प्रायो वृद्धिर् हि तर्पणात्

मेदसि स्वपनं कट्याः प्लीह्नो वृद्धिः कृश अङ्गता

तेषां साद अतिदीप्तिभ्याम् धातु वृद्धि क्षय उद्भवः

ओजः कोप क्षुध् ध्यान शोक श्रम आदिभिः

निष्पद्यन्ते यतो भावा विविधा देह संश्रयाः

यस्माद् अतस् ते हित चर्यया एव क्षयाद् विवृद्धेर् इव रक्षणीयाः

क्षयेण विपरीतानां गुणानां वर्धनेन च

सम्यक् गत्या च धातूनाम् अक्षाणां पाटवेन च

रूपाणि जहति क्षीणाः समाः स्वं कर्म कुर्वते

मल उचितत्वात् देहस्य क्षयो वृद्धेस् तु पीडनः

रक्ते अम्ल शिशिर प्रीति सिरा शैथिल्य रूक्ष ताः

पित्ते मन्दो ऽनलः शीतं प्रभा हानिः कफे भ्रमः

हृदय स्थम् अपि व्यापि देह स्थिति निबन्धनम्

ओजस् वृद्धौ हि देहस्य तुष्टि पुष्टि बल उदयः

यथाबलं यथास्वं च दोषा वृद्धा वितन्वते

दुश्छायो दुर्मना रूक्षो भवेत् क्षामश् च तद् क्षये

वायोर् अन्यत्र तद् जान् तु तैर् एव उत्क्रम योजितैः

स्थौल्य कार्श्य उपचारेण मेदस् जान् अस्थि संक्षयात्

स्थितो वायुः पित्तं तु स्वेद रक्तयोः

व्यायाम अभ्यञ्जन स्वेद मद्यैः स्वेद क्षय उद्भवान्

मूत्र वृद्धि क्षय उत्थान् च मेह कृच्छ्र चिकित्सया

पुरीषे वायुर् अन्त्राणि स शब्दः वेष्टयन्न् इव

प्रीणनं जीवनं लेपः स्नेहो धारण पूरणे

वृद्धाः क्षीणाश् च भूयिष्ठं लक्षयन्त्य् अबुधास् तु न

पित्तं श्लेष्म अग्नि सदन प्रसेक आलस्य गौरवम्

लिङ्गं क्षीणे ऽनिले ऽङ्गस्य सादो ऽल्पं भाषित ईहितम्

मूत्रं तु वस्ति निस्तोदम् कृते ऽप्य् अकृत संज्ञताम्

श्लेष्मा स्थिरत्व स्निग्धत्व संधिबन्ध क्षमा आदिभिः

स्वेदो अतिस्वेद दौर्गन्ध्य _ एवं च लक्षयेत्

दोष धातु मलाः मूलं सदा देहस्य तं चलः

बल निद्रा इन्द्रिय भ्रंश प्रलाप भ्रम दीन ताः

य एव देहस्य समा विवृद्ध्यै त एव दोषा विषमा वधाय

तत् तत् त्यजन् समश्नंश् च तौ तौ वृद्धि क्षयौ जयेत्

कण्ठ आदिषु अधिमांसं च तद्वन् मेदस् तथा श्रमम्

श्वैत्य शैत्य श्लथाङ्ग त्वम् श्वास कास अतिनिद्रताः

तोदो ऽत्यर्थं वृषणयोर् मेढ्रं धूमायति इव च

विशेषाद् रक्त वृद्धि उत्थान् रक्त स्रुति विरेचनैः

मला मलायनानि स्युर् यथास्वं तेष्व् अतो गदाः

यद् नाशे नियतं नाशो यस्मिंस् तिष्ठति तिष्ठति

मूत्रे ऽल्पं मूत्रयेत् कृच्छ्राद् विवर्णं सास्रम् एव वा

संज्ञा मोहः तथा श्लेष्म वृद्धि उक्त आमय सम्भवः

मांस वृद्धि भवान् रोगान् शस्त्र क्षार अग्निकर्मभिः

कार्श्य कार्ष्ण्य उष्ण काम त्व कम्प आनाह शकृत् ग्रहान्

विकारान् साधयेत् शीघ्रम् क्रमात् लङ्घन बृंहणैः

कुष्ठ वात अस्र पित्तास्र गुल्म उपकुश कामलाः

व्यङ्ग अग्नि नाश सम्मोह रक्त त्वच् नेत्र मूत्र ताः

उत्साह उच्छ्वास निश्वास चेष्टा वेग प्रवर्तनैः

अस्थ्नां मज्जनि सौषिर्यं भ्रमस् तिमिर दर्शनम्

अधो द्वे सप्त शिरसि खानि स्वेद वहानि च

वायुना अनुगतः ऽस्माच् च वृद्धि क्षय समुद्भवान्

यद् अन्नं द्वेष्टि यद् अपि प्रार्थयेत अविरोधि तु

मेष अज मध्य कुल्माष यव माष द्वय आदिभिः

स्वेदे रोम च्युतिः स्तब्धरोमता स्फुटनं त्वचः

स्व मलायन संशोष तोद शून्यत्व लाघवैः

कुर्वते हि रुचिं दोषा विपरीत समानयोः

श्लेष्मा शेषेषु तेन एषाम् आश्रय आश्रयिणाम् मिथः
पल अंशकैः क्षीर समम् घृतस्य प्रस्थं पचेज् जीर्ण कफ ज्वर घ्नम्

मृद्वीकाया बलायाः च स्नेहाः सिद्धा ज्वर छिदः

नव ज्वरे मल स्तम्भात् कषायो विषमज्वरम्

निष्पीडितो घृत युतः तद् रसः ज्वर दाह जित्

लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्ते ऽग्नौ लाघवे सति

ज्वर काल स्मृतिम् च अस्य हारिभिर् विषयैर् हरेत्

योज्यं हिङ्गु समा व्याघ्री वसा नस्यं स सैन्धवम्

स्नान अभ्यङ्ग प्रदेहान् च परिशेषं च लङ्घनम्

सूत्र उक्तैः च गणैस् तैस् तैर् मधुर अम्ल कषायकैः

नख रास्ना पुर वचा चण्डा एला द्वय चोरकैः

पटोल निम्ब कर्कोट वेत्र पत्त्र उदकेन वा

शाप आथर्वण मन्त्र उत्थे विधिर् दैव व्यपाश्रयः

त्रि चतुर् पञ्चशस् क्वाथा विषमज्वर नाशनाः

स्वेद मूत्र शकृत् वातान् कुर्याद् अग्नेः च पाटवम्

विशेषाद् विषमान् प्रायस् ते हि आगन्तु अनुबन्ध जाः

मुस्तं च वस्तिः स गुड क्षौद्र सर्पिः ज्वर अपहः

कषायो दोष शेषस्य पाचनः शमनो ऽथवा

विडङ्ग सौवर्चल चव्य पाठा व्योष अग्नि सिन्धूद्भव यावशूकैः

ओषधि गन्ध जे पित्त शमनम् विष जित् विषे

सद्यः प्राण हरः यस्मात् तस्मात् तस्य विशेषतः

द्विविध उपक्रम ज्ञानम् अवेक्षेत च लङ्घने

यौवन आसव मत्ताः च तम् आलिङ्गेयुर् अङ्गनाः

द्राक्षा धात्री रसम् तद्वत् स द्राक्षाम् वा हरीतकीम्

अचिर ज्वरितस्य अपि भेषजं योजयेत् तदा

यथास्वं च सिरां विध्येद् अशान्तौ विषमज्वरे

शृतशीतं मधु युतम् तृष् दाह ज्वर नाशनम्

श्लेष्म उत्तरे वीत तुषाः तथा वाटीकृता यवाः

धूपनस्य अञ्जन उत्त्रासाः ये च उक्ताः चित्तवैकृते

विबद्ध वर्चाः स यवाम् पिप्पली आमलकैः कृतां

नीलिनीम् अजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्

कुष्ठ स्थौणेय शैलेय सरल अमरदारुभिः

आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा

अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् संग्रहं नयेत्

तथा आरनाल सलिल क्षीर शुक्त घृत आदिभिः

तत्र साम ज्वर आकृत्या जानीयाद् अविशोषितम्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

दोषेण भस्मना इव अग्नौ छन्ने ऽन्नं न विपच्यते

यथा उपशय संस्पर्शान् शीत उष्ण द्रव्य कल्पितान्

धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्यो ऽयम् अपराजितः

ज्वरे ऽनुवासनं दद्याद् यथा स्नेहम् यथामलम्

क्षीरं पित्त अनिल आर्तस्य पथ्यम् अपि अतिसारिणः

युक्तं लङ्घित लिङ्गैः तु तं पेयाभिः उपाचरेत्

अथवा वृष गाङ्गेयी शृङ्गवेर दुरालभाः

स्नेहाद् वातं घृतं तुल्यं योग संस्कारात् कफम्

किराततिक्तम् अमृता चन्दनं विश्वभेषजम्

इष्टैः अर्थैः मनोज्ञैः च यथा दोष शमेन च

आमाशय गते दोषे बलिनः पालयन् बलम्

त्यजेद् बल लाभात् च व्यायाम स्नान मैथुनम्

बदरी पल्लव उत्थेन फेनेन अरिष्टकस्य वा

मलानां पाचनानि स्युर् यथावस्थं क्रमेण वा

जीर्ण औषधः ऽन्नं पेया आद्यम् आचरेत् श्लेष्मवान् न तु

प्राग्रूपेषु ज्वर आदौ वा बलं यत्नेन पालयन्

गुरु असात्म्य विदाहि अन्नम् यत् च अन्यत् ज्वर कारणम्

मनोह्वा सैन्धवं कृष्णा तैलेन नयन अञ्जनम्

क्रोध जः याति कामेन शान्तिं क्रोधेन काम जः

तैस् तैर् विधानैः स गुडम् भल्लातकम् अथ अपि वा

पाक्यं शीतकषायं वा पाठ उशीरम् स वालकम्

सृष्ट _ बहु पित्तः वा स शुण्ठी माक्षिकाम् हिमाम्

योजयेत् त्रिफलां पथ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्

अस्वेद निद्रः तृष्णा आर्तः सिता आमलक नागरैः

क्वथितैः कल्कितैर् युक्तैः सुरा सौवीरक आदिभिः

नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका

रक्त आद्याः शालयो जीर्णाः षष्टिकाः च ज्वरे हिताः

श्लेष्म अभिष्यण्ण देहानाम् अतः प्राग् अपि योजयेत्

कषाय पान पथ्य अन्नैः दश अहे इति लङ्घिते

तमालपत्त्र भूतीक शल्लकी धान्य दीप्यकैः

तिक्तकं वृष घृतम् च पैत्तिके यत् च पालनिकया शृतं हविः

मद्यं स त्र्यूषणम् तक्रं कुलत्थ व्रीहि कोद्रवान्

स मसूरी दलम् क्वाथः स घृतः ज्वर कास हा

निरूहस् तु बलं वह्निं विज्वर त्वम् मुदं रुचिम्

पिप्पलीभिर् युतान् गालान् कलिङ्गैर् मधुकेन वा
शीत उष्ण स्निग्ध रूक्ष आद्यैः ज्वरो यस्य न शाम्यति

स्वास्थ्यं क्षुत् तृड् रुचिः पक्तिर् बलम् ओजः च जायते

ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्का रुज् श्वास कासवान्

सद्यस् भुक्तस्य संजाते ज्वरे सामे विशेषतः

मुस्ता आमलक ह्रीवेर पद्म केसर पद्मकम्

सुरां तीक्ष्णं च यन् मद्यं शिखि तित्तिरि दक्ष जम्

तस्य अग्निः दीप्यते ताभिः समिद्भिः इव पावकः

दश अहे स्याद् अतीते ऽपि ज्वर उपद्रव वृद्धि कृत्

पाचयेत् कटुकां पिष्ट्वा कर्परे ऽभिनवे शुचौ

इति अयम् षष् अहः नेयो बलं दोषं च रक्षता

तस्माद् दोष अनुसारेण तेषु आहार आदि कल्पयेत्

तैलं स क्षीरम् अभ्यङ्गात् सद्यो दाह ज्वर अपहम्

दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषा अभ्यङ्गम् आचरेत्

पटोलं शारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी

शोफः संजायते येन कश्चिद् एव विमुच्यते

कुरुते अरुचि हृल्लास हिध्मा आध्मान आदिकान् अपि

उष्णम् एवंगुण त्वे ऽपि युञ्ज्यान् न एकान्त पित्तले

पटोल पत्त्र निम्ब त्वच् त्रिफला कटुका युतम्

यो वर्णितः पित्त हरः दोषोपक्रमणे क्रमः

न शाम्यति एवम् अपि चेद् ज्वरः कुर्वीत शोधनम्

सिद्धां ज्वर अतिसारी अम्लाम् पेयां दीपन पाचनाम्

चविका पिप्पली मूल द्राक्षा आमलक नागरैः

हित अहित विवेकैः च ज्वरं क्रोध आदि जम् जयेत्

ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घन आद्यैः प्रशस्यते

वात श्लेष्म आत्मके स्वेदः प्रशस्तः स प्रवर्तयेत्

उदीर्य च अग्निम् स्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्

धूपान् अगुरु जान् यान् च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे

वस्तिं मधु घृताभ्याम् च पीडयेज् ज्वर नाशनम्

पुर ध्याम वचा सर्ज निम्ब अर्क अगुरु दारुषु

वृश्चीव बिल्व वर्षाभू साधितम् ज्वर शोफ नुद्

कटुका च इति स क्षौद्रम् मुस्ता पर्पटकम् तथा

दुरालभा अमृता मुस्ता नागरम् वात जे ज्वरे

कफ स्थान आनुपूर्वया वा तुल्यकक्षाञ् जयेन् मलान्

अत्यन्त लघुषु मांसैर् जाङ्गलैः च हिता रसाः

संस्कृतं शीतम् उष्णं वा तस्मात् धारोष्णम् एव वा

चतस्रः पर्णिनीर् यष्टी फल उशीर नृपद्रुमान्

वमन स्वेद काल अम्बु कषाय लघु भोजनैः

अनम्ल तक्र सिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च

तिल्वक त्वच् कृत आवापम् विषमज्वर जित् परम्

यवाग्वां वा ओदनम् क्षुद्वान् अश्नीयाद् भृष्ट तण्डुलम्

पटोल निम्ब त्रिफला मृद्वीका मुस्ता वत्सकाः

अग्नि अनग्नि कृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषज भोजनम्

यवागूं सर्पिषा भृष्टां मल दोष अनुलोमनाम्

यथायोगम् इमे योज्याः कषाया दोष पाचनाः

अथवा पिप्पली मूल गुडूची विश्वभेषजम्

कल्कितैर् मुस्ता मदन कृष्णा मधुक वत्सकैः

व्याघ्री परूष तर्कारी द्राक्षा आमलक दाडिमैः

आम संग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः

पटोल कटुका मुस्ता प्राणदा मधुकैः कृताः

स रक्त पिच्छा अति सृतेः स तृष् शूल प्रवाहिकात्

पटोल अतिविषा निम्ब मूर्वा धन्वयवासकाः

वीत शीतम् च विज्ञाय तास् ततो ऽपनयेत् पुनः

देह धातु अबल त्वात् च ज्वरो जीर्णो ऽनुवर्तते

स उदर्द पीनस श्वासे जङ्घा पर्व अस्थि शूलिनि

षष् अहम् वा मृदु त्वम् वा ज्वरो यावद् अवाप्नुयात्

कनीयः पञ्चमूलं च पित्ते शक्रयवा घनम्

जीर्णे घृते च भुञ्जीत मृदु मांस रस ओदनम्

सर्षपाः स यवाः सर्पिर् धूपो विड् वा बिडाल जा

स्नैहिकं शून्य शिरसः दाह आर्ते पित्त नाशनम्

तृष्णग् अल्प अल्पम् उष्ण अम्बु पिबेद् वात कफ ज्वरे

दैव आश्रयम् च भैषज्यं ज्वरान् सर्वान् व्यपोहति

ज्वर अपहैः फल रसैः अद्भिर् वा लाज तर्पणात्

चतुर्गुणेन अम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्

ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां न इच्छन्ति तेषु तु

त्रिफला कोल तर्कारी क्वाथे दध्ना शृतं घृतम्

ऊर्ध्व गम् रक्तपित्तं च पिपासां कामलाम् अपि

ग्रह उत्थे भूत विद्या उक्तम् बलि मन्त्र आदि साधनम्

कृते ऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद् विशोषणम्

दक लावणिकैः यूषै रसैर् वा मुद्ग लाव जैः

स हृल्लास प्रसेक अन्न द्वेष कास विषूचिके

प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कर अग्रेण परामृशेत्
कुर्याद् अञ्जन धूमान् च तथा एव आगन्तु जे ऽपि तान्

अन्यैः च तद्विधैर् द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्

ज्वर अरोचक तृष्णा आस्य वैरस्य अपक्ति नाशनाः

अच्छानि अनल सम्पन्नानि अनुपाने ऽपि योजयेत्

वात पित्त जिताम् अग्र्यं संस्कारं च अनुरुध्यते

पलङ्कषा निम्ब पत्त्रम् वचा कुष्ठं हरीतकी

पिबेत् तद्वत् च भूनिम्ब गुडूची मुस्ता नागरम्

अयम् एव विधिः कार्यो विषमे ऽपि यथायथम्

च्यवमानं ज्वर उत्क्लिष्टम् उपेक्षेत मलं सदा

तीव्र ज्वर परीतस्य दोष वेग उदये यतः

कवोष्णैस् तैः परीषेकम् अवगाहं च कल्पयेत्

कुर्याद् यथास्वम् उक्तं च रक्तमोक्ष आदि साधनम्

सिता मधुभ्याम् प्रायेण संयुता वा कृत अकृताः

शुद्ध वात क्षय आगन्तु जीर्णज्वरिषु लङ्घनम्

केवल अनिल वीसर्प विस्फोट अभिहत ज्वरे

अभ्यङ्ग आलेप सेक आदीन् ज्वरे जीर्णे त्वच् आश्रिते

ऊष्मा पित्ताद् ऋते न अस्ति ज्वरो न अस्ति ऊष्मणा विना

कफ वाते वचा तिक्ता पाठा आरग्वध वत्सकाः

लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस् तिक्तको रसः

शिंशपा सार सिद्धम् च क्षीरम् आशु ज्वर अपहम्

करुण आर्द्रम् मनः शुद्धं सर्व ज्वर विनाशनम्

लङ्घन आदि क्रमम् तत्र कुर्याद् कफ संक्षयात्

धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्ध अनिल वर्चसः

जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्पलीं मधुकं वचाम्

विदधाति ज्वरं दोषस् तस्मात् कुर्वीत लङ्घनम्

सेवित्वा तद् अहर् स्वप्याद् अथवा पुनर् उल्लिखेत्

तं च शीलयतः शीघ्रं स दाहः नश्यति ज्वरः

न पिबेद् औषधं तत् हि भूय एव आमम् आवहेत्

तस्यां तस्याम् अवस्थायां तत् तत् कुर्याद् भिषग्जितम्

पिबेज् ज्वरस्य आगमने स्नेह स्वेद उपपादितः

आम अभिभूत कोष्ठस्य क्षीरं विषम् अहेः इव

वस्ति पार्श्व शिरस् शूली व्याघ्री गोक्षुर साधिताम्

ज्वर क्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्

मद्य उद्भवे मद्य नित्ये पित्त स्थान गते कफे

तर्पणेन रसेण इक्षोः मद्यैः कल्प उदितानि वा

अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं स आज्य सैन्धवम्

तस्य संशमनं सर्पिर् दीप्तस्य इव अम्बु वेश्मनः

फाण्टो हिमो वा द्राक्षा आदिः जाती कुसुम वासितः

प्रातः स तैलम् लशुनं प्राग्भक्तं वा तथा घृतम्

भय शोक उद्भवौ ताभ्यां भी शोकाभ्याम् तथा इतरौ

संशीलयेद् वेपथुमान् यत् च अन्यत् अपि पित्तलम्

बलं हि अलम् दोष हरम् परं तत् च बल प्रदम्

वात श्लेष्म ज्वर श्वास कास पीनस शूल जित्

प्रीति कराः मनसो विषयाः च घ्नन्ति अपि विष्णु कृतम् ज्वरम् उग्रम्

शोफ मूत्र शकृत् वात विबन्ध ज्वर कास जित्

तद् क्वाथेन परीषेकम् अवगाहं च योजयेत्

विष मद्य उत्थिते ग्रीष्मे क्षत क्षीणे ऽस्रपित्तिनि

पित्त श्लेष्म हर त्वे ऽपि कषायः स न शस्यते

ओदनस् तैः स्रुतो द्विस् त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्

कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वान् अपोहति

पिप्पली चूर्ण युक्तः वा क्वाथः छिन्नोद्भवा उद्भवः

स्नेह उक्तम् आचार विधिम् सर्वशस् च अनुपालयेत्

अपच्यमानं भैषज्यं भूयो ज्वलयति ज्वरम्

मृणाल चन्दन उशीर नीलोत्पल परूषकम्

त्रिफला पिचुमन्द त्वच् मधुकम् बृहती द्वयम्

स उशीर तिक्ता त्रिफला काश्मर्यम् कल्पयेत् हिमम्

जाती आमलक मुस्तानि तद्वत् धन्वयवासकम्

शूल उदावर्त विष्टम्भ जननाः ज्वर वर्धनाः

पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस् तैलं च एकत्र साधितम्

उष्ण अम्भसा स मधुना पिबेत् स लवणेन वा

शीत वीर्यैः हिम स्पर्शैः क्वाथ कल्कीकृतैः पचेत्

तस्मात् पित्त विरुद्धानि त्यजेत् पित्त अधिके ऽधिकम्

प्राग् लाज पेयाम् सु जराम् स शुण्ठी धान्य पिप्पलीम्

पटोल निम्ब छदन कटुका चतुरङ्गुलैः

पृथ्वीका शिग्रु सुरसा हिंस्रा ध्यामक सर्षपैः

दयिताः स्तन शालिन्यः पीना विभ्रम भूषणाः

यथा उचिते ऽथवा काले देश सात्म्य अनुरोधात्

सिद्धं शुण्ठी बला व्याघ्री गोकण्टक गुडैः पयः

यथास्व औषध सिद्धाभिः मण्ड पूर्वाभिः आदितस्

पूर्वे कषायाः स घृताः सर्वे योज्या यथामलम्

तत्र उत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफ प्राये चले मले
कफ वात ज्वर ष्ठीव कुक्षि हृद् पार्श्व वेदनाः

इन्द्रिय बोधनम्

ज्वरं मदात्ययं छर्दिं मूर्छां दाहं श्रमं भ्रमम्

ग्रीष्मे तयोर् वा अधिकयोः तृष् छर्दिस् दाह पीडिते

शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं तृष् ज्वर अपहम्

तत् कफं विलयं नीत्वा तृष्णाम् आशु निवर्तयेत्

स कास श्वास पार्श्व आर्तौ वात श्लेष्म उत्तरे ज्वरे

विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्ति अतस् ऽन्यथा

घन चन्दन शुण्ठी अम्बु पर्पट उशीर साधितम्

धात्री द्राक्षा सितानाम् वा कल्कम् आस्येन धारयेत्

रुज् विबन्ध अनिल श्लेष्म युक्ते दीपन पाचनम्

दीप्त अग्नेः बद्ध शकृतः प्रयुञ्जीत अनुवासनम्

स ज्वरम् ज्वर मुक्तम् वा दिन अन्ते भोजयेल् लघु

निवृत्तो ऽपि ज्वरः शीघ्रं व्यापादयति दुर्बलम्

सर्पिर् दद्यात् कफे मन्दे वात पित्त उत्तरे ज्वरे

स्रंसनं त्रीन् अपि मलान् वस्तिः पक्वाशय आश्रयान्

वमनानि प्रयुञ्जीत बल काल विभाग विद्

श्लेष्म क्षय विवृद्ध ऊष्मा बलवान् अनलस् तदा

मधूक पुष्प मृद्वीका त्रायमाणा परूषकम्

तथा तिक्ता वृष उशीर त्रायन्ती त्रिफला अमृताः

दोषाणां समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च

धूम गण्डूष कवडान् यथादोषं च कल्पयेत्

पथ्या कुस्तुम्बुरी मुस्ता शुण्ठी कत्तृण पर्पटम्

कारवेल्लक कर्कोट बालमूलक पर्पटैः

प्रायेण तस्मान् न हिता जीर्णे वात उत्तरे ज्वरे

प्रदेहैः कफ पित्त घ्नैः नावनैः कवड ग्रहैः

शृतम् एरण्ड मूलेन बाल बिल्वेन वा ज्वरात्

विपरीतं ज्वर ऊष्माणम् जयेत् पित्तं च शैत्यतः

केवलैः अपि तद्वत् च शुक्त गो मूत्र मस्तुषु

तानि क्वथित शीतम् च वारि मद्यं च सात्म्यतः

पञ्च एते संतत आदीनाम् पञ्चानां शमना मताः

जीर्णज्वरे रुचि करम् दद्यान् नस्यं विरेचनम्

पक्वो ऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृत आस्पदः

स कट्फल वचा भार्गी देवाह्वम् मधु हिङ्गुमत्

बल अधिष्ठानम् आरोग्यम् आरोग्य अर्थः क्रिया क्रमः

कोष्ठे विबद्धे स _ पिबेत् तु परिकर्तिनि

वमनं वमन अर्हस्य शस्तं कुर्यात् तद् अन्यथा

सर्पिस् पान हिम आलेप सेक मांस रस अशनम्

न विज्वरो ऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत् तथा

वार्ताक निम्ब कुसुम पटोल फल पल्लवैः

शोधन अर्हस्य वमनं प्राग् उक्तं तस्य योजयेत्

कपित्थ मातुलुङ्ग अम्ल विदारी लोध्र दाडिमैः

रूक्षांस् तिक्त रस उपेतान् हृद्यान् रुचि करान् पटून्

प्रक्षीण कफ पित्तस्य त्रिक पृष्ठ कटि ग्रहे

क्वाथयेत् कल्कयेद् यष्टी शताह्वा फलिनी फलम्

कफ पित्त हराः मुद्ग कारवेल्ल आदि जाः रसाः

स सैन्धवाम् तथा अम्ल अर्थी तां पिबेत् सह दाडिमाम्

सुतरां तत् हि अतस् दद्याद् यथास्व औषध साधितम्

पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विष मद्य जे

लङ्घनं बृंहणं वा आदौ ज्वर आगमन वासरे

ओषधयो मणयः च सु मन्त्राः साधु गुरु द्विज दैवत पूजाः

दूर्वा आदिभिः वा पित्त घ्नैः शोधन आदि गण उदितैः

मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शया अपि वा

उद्रिक्त पित्ते दवथु दाह मोह अतिसारिणि

पृश्निपर्णी बला बिल्व नागर उत्पल धान्यकैः

तेन अभ्यञ्ज्यात् सुख उष्णेन तैः सु पिष्टैः च लेपयेत्

प्राग् अल्प वह्निः भुञ्जानो न हि अजीर्णेन पीड्यते

घृतम् आशु निहन्ति साधितं ज्वरम् अग्निं विषमं हलीमकम्

रक्त अवसेचनैः शीघ्रं सर्पिस् पानैः च तं जयेत्

रूक्षं हि तेजो ज्वर कृत् तेजसा रूक्षितस्य च

दोष दूष्य आदि बलात् ज्वर घ्न क्वाथ साधितः

बद्ध _ कटुका द्राक्षा त्रायन्ती त्रिफला गुडम्

मुद्ग आद्यैः लघुभिर् यूषाः कुलत्थैः च ज्वर अपहाः

गर्भ भूवेश्म शयनम् कुथ कम्बल रल्लकान्

सिता बदर मृद्वीका सारिवा मुस्ता चन्दनैः

संनिपात ज्वरे व्याघ्री देवदारु निशा घनम्
अपानान् प्राणान् संछिद्य द्विषतः पातय अधरान्

यः मे भूतिम् अन् आमयत् वित्तम् आयुः जिघांसति इन्द्रः च तस्मै अग्निः च दिवः अश्मानम् अस्यताम्

प्रत्यक् वधेन प्रच्युतान् भ्रातृव्यान् घोर चक्षसः इन्द्र अग्नी एनान् वृश्चताम्

तप्ते घर्मे नि उच्यताम्

प्रत्यक् वध प्रत्यक् जहि भ्रातृव्यान् द्विषतः मम

यः मा देव जनैः सर्पैः विद्युता ब्रह्मणा अभ्यमात् अगस्त्येन मेदिना इन्द्रः च अग्निः च तम् हताम्

मा उद् शेषि कः चन

यः मा दिप्सात् अ दिप्सन्तम् यः च दिप्सति दिप्सन्तम् वैश्वानरस्य दंष्ट्रयोः अग्नेः अपि दधामि तम्

यः मे प्राणम् यः मे अपानम् व्यानम् श्रेष्ठम् जिघांसति इन्द्रः च तस्य अग्निः च प्राणम् प्राण हनौ हताम्

यः मे वेश्म यः मे सभाम् श्रियम् श्रेष्ठाम् जिघांसति इन्द्रः च तस्य अग्निः च कृत्याम् वि तनुताम् गृहे

एतम् द्विषन्तम् अवधिषम् अन्धेन तमसा आवृतम्

अभि तम् द्यावा पृथिवी सम् तपताम्

यः मे मृत्युम् अ समृद्धिम् अह्ना रात्र्या च इच्छति इन्द्रः च तस्य अग्निः च अर्चिषा दहताम् स्वम्