tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
त्रयी मयम् रूपम् इदं च सौकरं भू मण्डलेन अथ धृतेन ते

तस्य अभिपश्यतः ख स्थः क्षणेन किल भारत

तस्मिन् प्रसन्ने सकल आशिषाम् प्रभौ किं दुर्लभं ताभिर् अलं लव आत्मभिः

तमाल नीलम् सित दन्त कोट्या क्ष्माम् उत्क्षिपन्तं गज लीलया अङ्ग

प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयो ऽनुवाकैर् विरिञ्चि मुख्याः उपतस्थुर् ईशम्

प्रीतस् तुभ्यम् अहं तात स्वस्ति स्ताद् वां क्षितीश्वर

श्री शुकः उवाच

तत्र अपि दैत्यं गदया आपतन्तम् सुनाभ संदीपित तीव्र मन्युः

तेषां सतां वेद वितान मूर्तिः ब्रह्म अवधार्य आत्म गुण अनुवादम्

आपीय कर्णाञ्जलिभिर् भव अपहाम् अहो विरज्येत विना नरेतरम्

यन् निर्व्यलीकेन हृदा शाधि माम् इति आत्मना अर्पितम्

श्रुतस्य पुंसां सुचिर श्रमस्य नन्व् अञ्जसा सूरिभिर् ईडितो ऽर्थः

अनन्यदृष्ट्या भजतां गुहा आशयः स्वयं विधत्ते स्व गतिम् परः पराम्

इत्य् उपस्थीयमानो ऽसौ मुनिभिर् ब्रह्म वादिभिः

उत्सृष्ट दीर्घ ऊर्मि भुजैः इव आर्तः चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि माम् इति

जिह्वा प्रवर्ग्यस् तव शीर्षकं क्रतोः सत्य आवसथ्यम् चितयो ऽसवो हि ते

निशम्य ते घर्घरितं स्व खेद क्षयिष्णु माया मय सूकरस्य

चरितं तस्य राजर्षेर् आदिराजस्य सत्तम

य एवम् एतां हरिमेधसो हरेः कथां सु भद्राम् कथनीय मायिनः

घ्राणेन पृथ्व्याः पदवीं विजिघ्रन् क्रोड अपदेशः स्वयम् अध्वर अङ्गः

न विस्मयो ऽसौ त्वयि विश्व विस्मये यो मायया इदम् ससृजे ऽतिविस्मयम्

एतावत्य् आत्मजैर् वीर कार्या ह्य् अपचितिर् गुरौ

ब्रह्मा उवाच

यद् ओकः सर्व भूतानाम् मही मग्ना महा अम्भसि
आण्ड जम् जीव जम् उद्भिद् जम् इति

यथा तु खलु सोम्यैः इमाः तिस्रः देवताः त्रिवृत् त्रिवृत् एकैका भवति तत् मम विजानीहि इति

सा इयम् देवता ऐक्षत _ अहम् इमाः तिस्रः देवताः अनेन जीवेन आत्मना अनुप्रविश्य नाम रूपे व्याकरवाणि इति तासाम् त्रिवृतम् त्रिवृतम् एकैकाम् करवाणि इति
दिशः च विदिशः च अहम् प्रकृतिः च पुमान् अहम्

देवा हि अपृच्छन् तम् देवं को भवान् इति शङ्करम्

स नारायणकाः देवाः स इन्द्राः च मुनयः तथा

भविष्यामि च लोके अस्मिन् मत्तः न अन्यः कुतश्चन

गौः अहम् गह्वरः च अहम् नित्यं गहन गोचरः

भूयो देव गण श्रेष्ठैः शिव माहात्म्यम् उत्तमम्

कथं वा देव मुख्यैः च श्रुतो दृष्टः च शङ्करः

सत्यः अहम् सर्वगः शान्तः त्रेताग्निः गौरवम् गुरुः

बुद्धिः च अहम् अहंकारः तन्मात्राणि इन्द्रियाणि च

विष्णुः नारायणः श्रीमान् सर्वं सोम मयम् जगत्

न अपश्यन्त ततो देवं रुद्रं परम कारणम्

ऋग्वेदः अहम् यजुर्वेदः सामवेदः अहम् आत्मभूः

त्रिष्टुभ् जगती अनुष्टुभ् च छन्दः अहम् तद् मयः शिवः

प्रसन्न वदनः तस्थौ देवानां मध्यतः प्रभुः

तथा ऊर्ध्वबाहवः देवा रुद्रं स्तुन्वन्ति शंकरम्

चरुः च वह्निः यज्ञः च वज्रपाणिः शचीपतिः

इत्यादौ भगवन्त् उक्त्वा तत्र एव अन्तरधीयत

इतिहास पुराणानि कल्पः अहम् कल्पना अपि अहम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे सप्तदशो ऽध्यायः

गुह्यः अहम् सर्व वेदेषु वरेण्यः अहम् अजः अपि अहम्

बहिस् च अहम् तथा च अन्तर् पुरस्तात् अहम् अव्ययः

अपहृत्य च विज्ञानम् एषाम् एव महेश्वरः

अक्षरं च क्षरं च अहम् क्षान्तिः शान्तिः अहम् क्षमा

एवं सर्वं च माम् एव यो वेद सुर सत्तमाः

दृष्टो रुद्रेण देवेशः ससर्ज सकलं च सः

स एव सर्व विद् सर्वम् सर्वात्मा परमेश्वरः

देवानां प्रथमं देवं जायमानं मुख अम्बुजात्

अब्रवीत् भगवन्त् रुद्रः हि अहम् एकः पुरातनः

सोमं ससर्ज यज्ञ अर्थम् सोमात् इदम् अजायत

गां गोभिः ब्राह्मणान् सर्वान् ब्राह्मण्येन हवींषि च

वर्ण आश्रम व्यवस्थाः च स्थापयामास वै विराट्

अथर्वणः अहम् मन्त्रः अहम् तथा च अङ्गिरसाम् वरः

सर्वात्मा च कथं शम्भुः कथं पाशुपतं व्रतम्

अव्यक्तात् अभवत् स्थाणुः शिवः परम कारणम्

शृण्वतो न अस्ति मे तृप्तिस् त्वद् वाक्य अमृत पानात्

व्यतिरिक्तं न मत्तो ऽस्ति न अन्यत् किंचित् सुर उत्तमाः

नित्यो ऽनित्यो अहम् अनघः ब्रह्मा अहम् ब्रह्मणस्पतिः

ते देवाः परमात्मानं रुद्रं ध्यायन्ति शङ्करम्

धर्मं धर्मेण सर्वान् च तर्पयामि स्व तेजसा

आसं प्रथम एव अहम् वर्तामि च सुर उत्तमाः

आयुषा आयुः तथा सत्यं सत्येन सुर सत्तमाः

कथं शरीरी भगवान् कस्मात् रुद्रः प्रतापवान्
प्राजापत्यां निरूप्य इष्टिम् आग्नेयाम् अथवा पुनः

कमण्डलु करः विद्वान् त्रिदण्डी याति तद् परम्

स्नान शौच रतः नित्यं कमण्डलु करः शुचिः

एवं वन आश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागम् आयुषः

यः तु मोहेन वा आलस्यात् एक अन्न आदी भवेद् यतिः

वेदान्त ज्ञान निष्ठः वा पञ्च यज्ञान् समाहितः

न एकत्र निवसेद् देशे वर्षाभ्यो ऽन्यत्र भिक्षुकः

चतुर्थम् आयुषः भागं संन्यासेन नयेत् क्रमात्

अहिंसा सत्यम् अस्तेयम् ब्रह्मचर्यं तपः परम्

ग्राम अन्ते वृक्ष मूले वा वसेद् देवालये ऽपि वा

न तस्य निष्कृतिः काचिद् धर्म शास्त्रेषु कथ्यते

भैक्ष्येण वर्तयेत् नित्यम् न एक अन्न आदी भवेत् क्वचित्

एक अन्नम् वर्जयेत् नित्यम् कामं क्रोधं परिग्रहम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे ऽष्टाविंशो ऽध्यायः

दान्तः पक्व कषायः ऽसौ ब्रह्मा आश्रमम् उपाश्रयेत्

आत्मना एव सहायेन सुख अर्थम् विचरेत् इह

क्षमा दया च व्रतानि अस्य विशेषतः

ज्ञान संन्यासिनः केचिद् वेद संन्यासिनः परे

स्वाध्यायं च अन्वहम् कुर्यात् सावित्रीं संध्ययोः जपेत्

समः शत्रौ च मित्रे च तथा मान अपमानयोः

मुण्डी शिखी वा अथ भवेत् त्रिदण्डी निष्परिग्रहः

धौत काषाय वसनः

एक वासाः अथवा विद्वान् कौपीन आच्छादनः तथा

मोक्ष शास्त्रेषु निरतो ब्रह्मसूत्री जित इन्द्रियः

ब्रह्मचर्य रतः नित्यं वन वास रतः भवेत्

योग अभ्यास रतः शान्तो ब्रह्म विद्या परायणः

राग द्वेष विमुक्त आत्मा सम लोष्ट अश्म काञ्चनः

अध्यात्म मतिः आसीत निरपेक्षो निरामिषः

यज्ञ उपवीती शान्त आत्मा कुश पाणिः समाहितः

पुत्रेषु वा अथ निवसन् ब्रह्मचारी यतिः मुनिः

स्नात्वा आचम्य विधानेन शुचिः देवालय आदिषु

अधियज्ञं ब्रह्म जपेत् आधिदैविकम् एव च

अभ्यसेत् सततं वेदं प्रणव आख्यम् सनातनम्

आत्म ज्ञान गुण उपेतः यतिः मोक्षम् अवाप्नुयात्

दृष्टि पूतम् न्यसेत् पादं वस्त्र पूतम् जलं पिबेत्

प्रोच्यते वेद संन्यासी मुमुक्षुः विजित इन्द्रियः

त्रयाणाम् अपि च एतेषाम् ज्ञानी तु अभ्यधिकः मतः

होम मन्त्रान् जपेत् नित्यम् काले काले समाहितः

वेदम् एव अभ्यसेत् नित्यम् स याति परमां गतिम्

न अभिनन्देत मरणं न अभिनन्देत जीवितम्

सत्य पूताम् वदेद् वाणीं मनस् पूतम् समाचरेत्

व्यास उवाच

यदा मनसि संजातं वैतृष्ण्यं सर्व वस्तुभिः

जीर्ण कौपीन वासाः स्यात् नग्नः वा ध्यान तत्परः

दम्भ अहंकार निर्मुक्तः निन्दा पैशुन्य वर्जितः
पचो वः

अन् अन्त्यस्य अपि प्रश्न आख्यानयोः

क्षायो मः

न भ कुर् छुराम्

उदात्त स्वरितयोः य णः स्वरितो अन् उदात्तस्य

है हे प्रयोगे है हयोः

अहन्

लू आदिभ्यः

संयोग अन्तस्य लोपः

ब्रूहि प्रेष्य श्रौषट् वौषट् आवहानाम् आदेः

उपरि स्विद् आसीद् इति च

झ लः झ लि

न ङि सम्बुद्ध्योः

प्लुताव् ऐ चः इ त् उ तौ

निर्वाणो अ वाते

अन् उदात्तम् प्रश्न अन्त अभिपूजितयोः

अन् उपसर्गात् फुल्ल क्षीब कृश उल्लाघाः

तिप्य् अन् अस्तेः

म् वोः च

वा द्रुह मुह ष्णुह ष्णिहाम्

वित्तो भोग प्रत्यययोः

ये यज्ञ कर्मणि

पूर्वत्र असिद्धम्

दधस् त थोः च

क्षिया आशीः प्रैषेषु तिङ् आकाङ्क्षम्

दिवो अ विजिगीषायाम्

विभाषा पृष्ट प्रतिवचने हेः

नुद विद उन्द त्रा घ्रा ह्रीभ्यः ऽन्यतरस्याम्

चोः कुः

दूरात् हूते च

ॐ अभ्यादाने

उपसर्गस्य अयतौ

ए तः ई त् बहुवचने

भित्तं शकलम्

चिद् इति उपमा अर्थे प्रयुज्यमाने

विचार्यमाणानाम्

न लोपः सुप् स्वर सञ्ज्ञा तुक् विधिषु कृति

अ चि विभाषा

अनो नुट्

नाद् घस्य

एक आदेशः उदात्तेन उदात्तः

मो नो धातोः

भुवश् च महाव्याहृतेः

संयोग आदेः आ तः धातोर् यण्वतः

वसु स्रंसु ध्वंसु अनडुहाम् दः

आहः थः

कृपो रो लः

ह लि च

ह्रस्वाद् अङ्गात्

याज्या अन्तः

अग्नीध् प्रेषणे परस्य च

आसन्दीवत् अष्ठीवत् चक्रीवत् कक्षीवत् रुमण्वत् चर्मण्वती

प्र स्त्यः ऽन्यतरस्याम्

वाक्यस्य टेः प्लुत उदात्तः

दश् च

पूर्वं तु भाषायाम्

गुरोर् अन् ṛ तः अन् अन्त्यस्य अप्य् एकैकस्य प्राचाम्

शुषः कः

न मु ने

म् आ त् उपधायाः च मतोर् वो अ यव आदिभ्यः

प्रतिश्रवणे च

र् वोः उपधाया दीर्घ इ कः

उपधायां च

अवयाः श्वेतवाः पुरोडाश् च

व्रश्च भ्रस्ज सृज मृज यज राज भ्राज छ शाम् षः

क्षियो दीर्घात्

न लोपः प्रातिपदिक अन्तस्य

रो अ सुपि

ए चः अ प्रगृह्यस्य अ दूरात् हूते पूर्वस्य अर्धस्य आ त् उत्तरस्य इ त् उ तौ

तयोर् य् वौ अ चि संहितायाम्

आम्रेडितं भर्त्सने

धि च

प्रत्यभिवादे अ शूद्रे

अङ्ग युक्तम् तिङ् आकाङ्क्षम्

रात् सस्य

झ लाम् ज शः ऽन्ते

स सजुषः रुः

ष ढोः कः सि

ओ त् इतः च

झ यः

स् कोः संयोग आद्योः अन्ते च

न ध्या ख्या पॄ मूर्च्छि मदाम्

राजन्वान् सौराज्ये

द आदेः धातोर् घः

झ षः त थोः धो अ धः

ग्रो यङि

अम्नः ऊधः अवः इत्य् उभयथा छन्दसि

र दाभ्याम् निष्ठा तः नः पूर्वस्य च दः
तिष्यो वै रुद्रश् चन्द्रमास् सोमः

सोमो वा आसां प्रजानाम् अधिपतिः

स ईश्वरः प्रमेतोः

सौमारौद्रं चरुं निर्वपेत् कृष्णानां व्रीहीणाम् अभिचरन्

प्रादेश मात्रः चरुर् ऊर्ध्वो भवत्य् एवं तिर्यङ्

अनड्वाहं तस्मै दद्यात्

कृष्णम् इव वै तमः

अ शान्त्यै

कृष्णानां व्रीहीणां भवति

अग्निः प्रजनयति

तस्य अर्धम् अर्धम् सर्वं स्यात्

अर्धं शुक्लानां व्रीहीणां स्याद् अर्धं कृष्णानाम् अर्धं शर मयम् बर्हिषो ऽर्धं दर्भ मयम् अर्धं वैभीतकम् इध्मस्य अर्धम् अन्यस्य वृक्षस्य

पय एतस्य आमयति यस्य आमयति

तेजांसि ह्य् एष प्रत्यारोहन्न् एति

सोमो वै ब्राह्मणस्य स्वा देवता

शान्त्यै

रौद्रीः प्रतीचीनम्

मृत्युना एव एनम् ग्राहयति

ऋतुष्व् एव प्रतितिष्ठति

ईश्वरस् तु तद् अति दुश्चर्मा एव भवितोः

सौमीर् अतः प्राचीनम् ओषधयः

भेषजम् एव अस्मै करोति

सौमारौद्रं चरुं निर्वपेच् छुक्लानां व्रीहीणां श्वेतायाश् श्वेत वत्सायाः आज्यं मथितं स्यात् तस्मिन् ब्रह्मवर्चस कामः

तया अस्मात् तमो ऽपाघ्नन्

तिष्यापूर्णमासे यजेत

ब्रह्मवर्चसम् एव संदधाति

असा एव अस्मात् आदित्य उद्यंस् तमो ऽपहन्ति

शान्तिर् ह्य् आपः

ईश्वरो दुश्चर्मा भवितोर् य एतया यजते

पयो वै पयः

शीर्त्यै

न एष जीवो न मृतो य आमयावी

षष् पदा भवति

रुद्रो ऽग्निस् स प्रजनयिता

सौम्यो वै जीवन्न् आग्नेयः प्रमीतः

द्वितीय त्वाय एव तत्

उपक्षरन्ति सिन्धवो मयोभुव इति

तमसा एष प्रावृतो यो ऽलं ब्रह्मवर्चसाय सन् न ब्रह्मवर्चसी भवति

अधिपतिम् एव एनम् निर्याच्य रुद्राय अपिदधाति

तस्मै देवाः प्रायश्चित्तिम् ऐच्छन्

प्रत्यक्षम् एव एनाः ऋध्नोति

अतीव ह्य् अस्माद् अपहन्ति

सोम एव अस्मै रेतो दधाति

सौमारौद्रं चरुं निर्वपेद् भ्रातृव्य तायै वा द्वितीय तायै वा

स्वायाम् एव अस्मै देवतायां द्वितीयं जनयति

पशवः पूषा

सौमारौद्रं चरुं निर्वपेत् पयस्य् आमयाविनः

षड् वा ऋतवः

शुष्यन्ति प्रतीचीनम्

एतावान् वै पुरुषः

तं हन्यात्

तम एव अस्मात् अपहन्ति

नाराशंस्या परिदधाति

पयसा एव अस्य पयस् स्पृणोति

यावद् अस्य प्राणा अभि यावान् एव अस्य आत्मा तस्मात् तमो ऽपहन्ति

वैभीतक इध्मः

रुद्रो ऽग्निर् अधिपतिर् वध्यस्य च अ वध्यस्य च ईशे

स्वाम् एव देवतां पशुभिर् बंहयते

तमो मृत्युः

तयोर् एव एनम् भागधेयेन निष्क्रीणाति

सौमारौद्रं चरुं निर्वपेत् प्रजा कामः वा पशु कामः वा

परिश्रिते यजेत

विन्दते प्रजां वा पशून् वा यतरस्मै कामाय निर्वपति

ग्रसितं वा एष एतं सोमारुद्रयोर् निष्खिदति यो होता भवति

तम् एतया इष्ट्या अयाजयन्

त्वचम् एव कुरुते

अप्य् अस्य तां रात्रीम् अपो गृहान् न अवहरेयुः

शुष्यन्ति प्राचीनम्

सा एव तत्र प्रायश्चित्तिः

पयसि भवति
वायवी तु विनाशाय क्लेशाय महते ऽपि वा

दुर्बलो बहु भुङ्क्ते यः प्राक् भुक्तात् अन्नम् आतुरः

रूक्षा श्यावा अरुणा या तु वायवी सा हत प्रभा

अङ्गेषु विकृता यस्य छाया प्रेतः तथा एव सः

क्षीणस्य अन् अश्नतः तस्य मासम् आयुः परं भवेत्

न अच्छायः न अप्रभः कश्चिद् विशेषाः चिह्नयन्ति तु

प्रति प्रमाण संस्थाना जल आदर्श आतप आदिषु

मुहुर् मुहुर् न सप्त अहम् स जीवति विकत्थनः

दृष्ट्यां यस्य विजानीयात् पन्नरूपां कुमारिकाम्

स्व आदीनाम् पञ्च पञ्चानां छाया विविध लक्षणाः

शुद्ध वैडूर्य विमला सु स्निग्धा च आम्भसा मता

मृतम् एव तम् आत्रेयः व्याचचक्षे पुनर्वसुः

कण्टकैः च आचिता जिह्वा यथा प्रेतः तथा एव सः

आयुर्वेद विद् इति आख्याम् लभते कुशलो जनः

एताः च अन्याः च याः काश्चित् प्रतिच्छाया विगर्हिताः

संसृष्टा व्याधयो यस्य प्रतिलोम अनुलोम गाः

छिन्ना भिन्न आकुला छाया हीना वा अपि अधिका अपि वा

छाया विवर्तते यस्य स्वस्थो ऽपि प्रेत एव सः

वर्णम् आक्रामति छाया भास् तु वर्ण प्रकाशिणी

अतस् च एव विपर्यासो विकृत्या प्रेत लक्षणम्

प्रकूजति प्रश्वसिति शिथिलं च अतिसार्यते

व्यावृत्त मूर्ध जिह्वा आस्यः भ्रुवौ यस्य च विच्युते

ताः शुभा रूक्ष मलिनाः संक्षिप्ताः च अशुभ उदयाः

सर्वा मुमूर्षतां ज्ञेया न चेद् लक्ष्य निमित्त जाः

यस्य गण्डौ उपचितौ ज्वर कासौ च दारुणौ

इष्टं च गुण सम्पन्नम् अन्नम् अश्नाति यो नरः

आसन्ना लक्ष्यते छाया भाः प्रकृष्टा प्रकाशते

मध्यम् अल्पम् महत् च उक्तम् प्रमाणं त्रिविधं नृणाम्

इदं लिङ्गम् अरिष्ट आख्यम् अनेकम् अभिजज्ञिवान्

बल हीनः पिपासा आर्तः शुष्क आस्यः न स जीवति

स्यात् तैजसा प्रभा सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता

नृणां शुभ अशुभ उत्पत्तिम् काले छाया प्रभा आश्रयाः

संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभया तथा

नाभसी निर्मला नीला स स्नेहा स प्रभा इव च

उपरुद्धस्य रोगेण कर्शितस्य अल्पम् अश्नतः

शश्वत् च बल वर्णाभ्याम् हीयते न स जीवति

ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते च यः

स्थिरा स्निग्धा घना श्लक्ष्णा श्यामा श्वेता च पार्थिवी

ऊर्ध्वं च यः प्रश्वसिति श्लेष्मणा च अभिभूयते

नष्टा तन्वी द्विधा छिन्ना विकृता च या

वायवी गर्हिता तु आसाम् चतस्रः स्युः सुख उदयाः

शोफः च अत्यर्थम् उत्सिक्तम् निःसृतौ वृषणौ भृशम्

संत्रासः च उष्ण गात्र त्वम् यस्य तं परिवर्जयेत्

विशुद्ध रक्ता तु आग्नेया दीप्त आभा दर्शन प्रिया

बहु मूत्र पुरीषम् स्यात् यस्य तं परिवर्जयेत्

ऊर्ध्व अग्रे नयने यस्य मन्ये च आरत कम्पने

अथ अतस् पन्नरूपीयम् इन्द्रियम् व्याख्यास्यामः

व्यापन्ना ग्रहणी प्रायः सो अर्ध मासम् न जीवति

ज्योत्स्नायाम् आतपे दीपे सलिल आदर्शयोः अपि

कामला अक्षिणोः मुखम् पूर्णं शङ्खयोः मुक्त मांस ता

बल हीनः पिपासा आर्तः शुष्क आस्यः न स जीवति
तान् अवरुन्द्धे

सर्वम् एव ब्रह्म सृजते

कस्मात् सर्वे चतुर्होतार उच्यन्त इति

यद् एव देवा अकुर्वत तद् असुरा अकुर्वत

अ प्रयुक्ताः वा एते अन् अवरुद्धाः यच् चतुर्होतारः

इयं वै सर्पराज्ञी

तेजसे वीर्याय

यद् एक एव चतुर्होता इति

यत् समभरंस् तत् संभाराणां संभार त्वम्

अभि भ्रातृव्यस्य गृहान् अभि पशून् आरोहति

आहुः

अन्नाद्याय एव एताम् विदुः

तद् एषां व्रतम्

यावान् एव यज्ञो यावान् द्वादश अहः तं गृहीत्वा दीक्षते

स यज्ञः भवत्य् अ यज्ञः इतरः

रेत एव प्रसिक्तं होता प्रजनयति

एषा वा अनाहिताग्नेर् इष्टिर् यच् चतुर्होतारः

अग्न्याधेये व्याचक्षीत

तद् देवाः पत्नीभिस् सम्प्रापद्यन्त

तद् एषां चतुर्होतृ त्वम्

अथ एताः पत्न्यः

एतावान् वै यज्ञो यावान् द्वादश अहः

ते देवा यज्ञम् आदाय व्यक्रामन्

ब्रह्मणो वा एतद् उदरणं यद् अग्न्याधेयम्

मनसा प्रस्तौति मनसा उद्गायति मनसा प्रतिहरति

ते ऽसुरा ह्लीकाः पत्नीः प्रख्याय पुनर् आवर्तन्त

तम् उपरि समभरन्

अन्नवान् भवति य एवं वेद

रेतसः प्रजाः प्रजायन्ते

चत्वारो वा एते यज्ञाः

तृप्ता पत्नी रेतो धत्ते

यच् चतुर्होतॄन् होता वदति

विद्वान् पत्नीं तर्पयति

अन्नं चतुर्होतारः

यावान् एव यज्ञस् तं गृहीत्वा दीक्षते

प्रजनिष्णुः प्रजया च पशुभिश् च भवति

अन्नं वै चतुर्होतारः

रेत एव एतत् उद्गातारः प्रसिञ्चन्ति

तस्यै तद् उक्थम् अनिरुक्तं यच् चतुर्होतारः

समृत सोमः एतेषां चतुर्भिः चतुर्भिः प्रचरिष्यञ् जुहुयात्

यस्य पत्नीर् विद्वान् अग्निद् भवति

दक्षिणतो वै देवानाम् असुरा यज्ञम् अभ्यजयन्

द्वादश अहे वाचयेत्

पूर्व एव यज्ञं पूर्वो देवता गृह्णाति

एतावान् वै यज्ञः

सर्पराज्ञ्या ऋग्भिर् दशमे ऽहन्न् उद्गाता उद्गायेत्

तेषां चत्वारो होतारः

यच् चतुर्होतॄन् होता वदति

सह वै देवानां च असुराणाम् च यज्ञौ प्रतता आस्ताम्

तान् एव प्रयुङ्क्ते

अथ एते संभाराः

दीक्षायां वाचयेत्

अन्नम् एव आप्त्वा अन्नम् अवरुन्द्धे

ब्रह्मण एतद् उदरणं यद् असा आदित्य उदेति

तेन असुरान् पराभावयन्

संवत्सरं चतुर्णाम् एको न अश्नीयात्
उक्थ्यो भवति पशवो वा उक्थानि पशूनाम् अवरुद्ध्यै

उक्थ्य एव स्यात् पशु समृद्धः यज्ञः पशु समृद्धम् सत्रं सर्वाणि चतुर्विंशानि स्तोत्राणि प्रत्यक्षात् हि एतत् अहश् चतुर्विंशं तस्माद् उक्थ्य एव स्यात्

स यद्य् अग्निष्टोमः स्याद् अष्टाचत्वारिंशास् त्रयः पवमानाः स्युश् चतुर्विंशानि इतराणि स्तोत्राणि तद् उ षष्टिश् च एव त्रीणि च शतानि स्तोत्रियास् तावन्ति संवत्सरस्य अहानि अहश्श एव तत् संवत्सरम् आरभन्ते

तस्य पञ्चदश स्तोत्राणि भवन्ति पञ्चदश शस्त्रानि स मासो मासश एव तत् संवत्सरम् आरभन्ते

तस्य षष्टिश् च त्रीणि च शतानि स्तोत्रियास् तावन्ति संवत्सरस्य अहानि अहश्श एव तत् संवत्सरम् आरभन्ते

चतुर्विंशः स्तोमो भवति तच् चतुर्विंशस्य चतुर्विंश त्वम्

चतुर्विंशम् एतद् अहर् उपयन्त्य् आरम्भणीयम्

अग्निष्टोम एतद् अहः स्याद् इत्य् आहुर् अग्निष्टोमो वै संवत्सरो न वा एतद् अन्यो ऽग्निष्टोमाद् अहर् दाधार न विव्याच इति

एतेन वै संवत्सरम् आरभन्त एतेन स्तोमांश् च छन्दांसि च एतेन सर्वा देवता अनारब्धं वै तच् छन्दो ऽनारब्धा सा देवता यद् एतस्मिन्न् अहनि न आरभन्ते तद् आरम्भणीयस्य आरम्भणीय त्वम्
मनसा प्रतिगृणाति

यदा एतस्य मानसस्य शस्त्रस्य पारम् एत्य् अथ होता उच्चैस् चतुर्होतॄन् व्याचष्टे

मनसा उद्गायति

सम्प्रसृप्तान् विदित्वा अध्वर्युः मनसा एव प्राङ् द्रुत्वा मनसा इमाम् पात्रं कृत्वा मनसा अन्यम् ग्रहं प्रजापतये गृह्णाति उपयाम गृहीतः ऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णामि इति

तस्मिन् संस्थिते समिध् हाराः यन्ति

मनसा प्रतिहरति

आहृत्य समिध आग्नीध्रीये संन्यस्यन्ति

मनसा प्रसौति

यद् इदं किं च तद् इति मनसा परिमृज्य सादयति एष ते योनिः प्रजापतये त्वा इति

अथ सदः प्रसर्पन्ति तूष्णींस्तोमाय

मनसा होत्रे एषा उत्तमा इति प्राहुः

तस्मा अध्वर्युः प्रतिगृणाति

मनसा अध्वर्युः प्रत्याह्वयते

मनसा प्रस्तौति

अथ अपः उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा मनसा एव स्तोत्रम् उपाकरोति
प्रधान अन्ते इति शालिकिः

तत्र उदाहरन्ति भूर् इत्य् ऋचो भुव इति यजूंषि सुवर् इति सामानि

व्याहृतीनां प्रयोगे यथाकृतं यथावद् भवति इति आचार्या ब्रुवते

पुरस्तात् स्विष्टकृत इत्य् औपमन्यवः

प्रवृत्ते कर्मणि प्रधान आदौ जुहुयाद् इति बोधायनः

अथ पाकयज्ञानां प्रायश्चित्तिः

तद् यथा द्रव्य हविः मन्त्र कर्म आदीनाम् अतिपन्न स्कन्न भिन्न भग्न नष्ट दुष्ट विपरीत दग्ध आशृत्यनिकृतानाम् अन् आम्नातेषु जुहुयात् मनो ज्योतिः अयाश् च अग्ने यद् अस्मिन् कर्मणि स्वस्ति न इन्द्रो वृद्ध श्रवाः इति व्याहृतिभिश् च
प्रणमति मकरम् अधः विनिधाय करे च शरम् नव चूतम्

राधिका विरहे तव केशव

सा विरहे तव दीना माधव मनसिज विशिख भयात् इव भावनया त्वयि लीना

कलयति विहित हुताश विकल्पम्

निन्दति चन्दनम् इन्दु करणम् अनु विन्दति खेदम् अधीरम्

श्री जयदेव भणितम् इदम् अधिकम् यदि मनसा नटनीयम्

नयन नलिनम् इव विगलित नालम्

सा मनुते कृश तनुः अति भारम्

सा विरहे तव दीना माधव मनसिज विशिख भयात् इव भावनया त्वयि लीना

सा रोमाञ्चति विलपति उत्कम्पते ताम्यति ध्यायति उद्भ्रमति प्रमीलति पतति उद्याति मूर्छति अपि

किंतु क्लान्ति वशेन शीतल तनुम् त्वाम् एकम् एव प्रियम् ध्यायन्ती रहसि स्थिता कथम् अपि क्षीणा क्षणम् प्राणिति

राधिका विरहे तव केशव

विरह विहित मरणा इव निकामम्

दिशि दिशि किरति स जल कण जालम्

राधिका विरहे तव केशव

विलपति हसति विषीदति रोदिति चञ्चति मुञ्चति तापम्

राधिका विरहे तव केशव

श्री जयदेव भणितम् इति गीतम्

कुसुम विशिख शर तल्पम् अनल्प विलास कला कमनीयम्

प्राह प्रेम भर उद्भ्रान्तम् माधवम् राधिका सखी

विलिखति रहसि कुरङ्ग मदेन भवन्तम् असमशर भूतम्

पश्यति विषम् इव वपुषि स शङ्कम्

आवासः विपिनायते प्रिय सखी माला अपि जालायते तापः अपि श्वसितेन दाव दहन ज्वाला कलापायते

हरिः इति हरिः इति जपति स कामम्

बाल शशिनम् इव सायम् अलोलम्

प्रति पदम् इदम् अपि निगदति माधव तव चरणे पतिता अहम्

स्तन विनिहितम् अपि हारम् उदारम्

मदन दहनम् इव वहति स दाहम्

राधिका विरहे तव केशव

एतावति अतनु ज्वरे वर तनुः जीवेत् न किम् ते रसात् प्रसीदसि यदि त्यक्तः अन्यथा न अन्तकः

राधिका विरहे तव केशव

श्वसिति कथम् असौ रसाल शाखाम् चिर विरहेन विलोक्य पुष्पित अग्राम्

क्षणम् अपि विरहः पुरा न सेहे नयन निमीलन खिन्नया यया ते

विधुम् इव

त्वयि विमुखे मयि सपदि सुधा निधिः अपि तनुते तनु दाहम्

राधिका विरहे तव केशव

स्व हृदय मर्मणि वर्म करोति स जल नलिनी दल जालम्

सा विरहे तव दीना माधव मनसिज विशिख भयात् इव भावनया त्वयि लीना

श्वसित पवनम् अनुपम परिणाहम्

कन्दर्प ज्वर संज्वर आतुर तन्वः आश्चर्यम् अस्याः चिरम् चेतः चन्दन चन्द्रमस् कमलिनी चिन्तासु संताम्यति

सरस मसृणम् अपि मलयज पङ्कम्

सा विरहे तव दीना माधव मनसिज विशिख भयात् इव भावनया त्वयि लीना

राधिका विरहे तव केशव

व्रतम् इव तव परिरम्भ सुखाय करोति कुसुम शयनीयम्

ध्यान लयेन पुरः परिकल्प्य भवन्तम् अतीव दुरापम्

हरि विरह आकुल बल्लव युवति सखी वचनम् पठनीयम्

सा अपि त्वद् विरहेन हन्त हरिणी रूपायते हा कथम् कन्दर्पः अपि यमायते विरचयन् शार्दूल विक्रीडितम्

त्यजति न पाणि तलेन कपोलम्

नयन विषयम् अपि किसलय तल्पम्
यज्ञ एव तत् स्वर्गे लोके स्वर्गं लोकं निधत्ते य एवं वेद

यज्ञो वा आहवनीयः स्वर्गो लोक आहवनीयः

उद्धर आहवनीयम् इत्य् अपराह्ण आह यद् एव अह्ना साधु करोति तद् एव तत् प्राङ् उद्धृत्य तत् अभये निधत्ते

उद्धर आहवनीयम् इति प्रातर् आह यद् एव रात्र्या साधु करोति तद् एव तत् प्राङ् उद्धृत्य तत् अभये निधत्ते

वैश्वदेवेन अग्निहोत्रेण षोﾱअश कलेन पशुषु प्रतिष्ठितेन राध्नोति य एवं वेद

एतद् वा अग्निहोत्रं वैश्वदेवं षोﾱअश कलम् पशुषु प्रतिष्ठितम्
स्वर्या ह्य् एषा मनीषा यद् वाक्

स इमां वाचम् मनसा बिभर्ति

प्राणो वै पतङ्गः

मनो वा ऋतम् एवंविद उ कवयः

इति

ॐ इत्य् एतद् एव अक्षरम् ऋतम्

ऋतस्य पदे कवयो निपान्ति इति

तां द्योतमानां स्वर्यम् मनीषाम् इति

तां द्योतमानां स्वर्यम् मनीषाम् ऋतस्य पदे कवयो निपान्ति

स इमाम् पुरुषे ऽन्तर् वाचं वदति

तेन यद् ऋचम् मीमांसन्ते यद् यजुस् तत् साम तद् एनां निपान्ति

प्राणो वै गन्धर्वः पुरुष उ गर्भः
तेजः वै ब्रह्मवर्चसम् प्राची दिश्

यः सोम पीथम् इच्छेत् प्रयाज आहुतिभिः उदङ् सः इयात्

यत् वै तत् देवाः यज्ञम् प्राजानन् अस्याम् वाव तत् प्राजानन्

पथ्याम् यजति

अस्यै वै यज्ञः तायते अस्यै क्रियते अस्यै संभ्रियते

तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति यः एवम् विद्वान् प्राङ् एति

इयम् हि अदितिः

उत्तरा ह वै सोमः राजा

यत् उत्तमाम् अदितिम् यजति यज्ञस्य प्रज्ञात्यै स्वर्गस्य लोकस्य अनुख्यात्यै

चक्षुषा वै देवाः यज्ञम् प्राजानन्

अन्न आदः वै एषः अन्न पतिः यत् अग्निः

सम्यञ्चः अस्मै इमे लोकाः श्रियै दीद्यति यः एवम् वेद

यः पशून् इच्छेत् प्रयाज आहुतिभिः प्रत्यङ् सः इयात्

प्राण अपानौ अग्नीषोमौ

प्रसवाय सविता

प्रसवाय सविता

सर्वासु दिक्षु राध्नोति

यत् पथ्याम् एव यजति वाचा एव तत् यज्ञम् पन्थाम् अपिनयति

यः तेजः ब्रह्मवर्चसम् इच्छेत् प्रयाज आहुतिभिः प्राङ् सः इयात्

पशुमान् भवति यः एवम् विद्वान् प्रत्यङ् एति

प्र सोम पीथम् आप्नोति यः एवम् विद्वान् उदङ् एति

तत् उत्तमाम् अदितिम् यजति

अन्न आदः अन्न पतिः भवति अश्नुते प्रजया अन्नाद्यम् यः एवम् विद्वान् दक्षिणा एति

तस्मात् अपि मुग्धः चरित्वा यदा एव अनुष्ठ्या चक्षुषा प्रजानाति अथ प्रजानाति

प्रतिष्ठित्यै अदितिः

प्रतिष्ठित्यै अदितिः

पथ्याम् एव यजति

स्वर्ग्या एव ऊर्ध्वा दिश्

यत् पथ्याम् यजति वाचम् एव तत् यज्ञ मुखे संभरति

सम्यञ्चः वै इमे लोकाः

पशवः वै एते यत् आपः
द्विगुणः निखातः चूलिकायाः चतुर् भागः

प्राकार मध्ये वापीम् कृत्वा पुष्करिणी द्वारम् चतुर् शालम् अध्यर्ध अन्तरम् स अणिकम् कुमारीपुरम् मुण्ड हर्म्य द्वि तलम् मुण्डक द्वारम्

तासु पाषाण कुद्दालाः कुठारी काण्ड कल्पनाः मुषुण्ढी मुद्गराः दण्डाः चक्रयन्त्र शतघ्न्यः कार्याः कार्मारिकाः शूलाः वेधन अग्राः च वेणवः उष्ट्रग्रीव्यः अग्नि संयोगाः कुप्य कल्पे च यः विधिः

अन्तरेषु द्वि हस्त विष्कम्भम् पार्श्वे चतुर्गुण आयामम् देवपथम् कारयेत्

प्राकार समम् मुखम् अवस्थाप्य त्रि भाग गोधा मुखम् गोपुरम् कारयेत्

बहिस् जानु भञ्जनी शूल प्रकर कूप कूट अवपात कण्टक प्रतिसर अहिपृष्ठ तालपत्त्र शृङ्गाटक श्वदंष्ट्रा अर्गल उपस्कन्दन पादुक अम्बरीष उदपानकैः प्रतिच्छन्नम् छन्न पथम् कारयेत्

प्राकारम् उभयतस् मेण्ढकम् अध्यर्ध दण्डम् कृत्वा प्रतोली षष् तुला अन्तरम् द्वारम् निवेशयेत् पञ्च दण्डात् एक उत्तरम् आ अष्ट दण्डात् इति चतुरश्रम् षष् भागम् आयामात् अधिकम् अष्ट भागम् _

तेषाम् नदी पर्वत दुर्गम् जनपद आरक्ष स्थानम् धान्वन वन दुर्गम् अटवी स्थानम् आपदि अपसारः _

पञ्चदश हस्तात् एक उत्तरम् आ अष्टादश हस्तात् इति तल उत्सेधः

अग्निः अवहितः हि तस्मिन् वसति

निवेश अर्धम् हस्तिनखम्

द्वि हस्तम् तोरण शिरः

स्तम्भस्य परिक्षेपः षष् आयामः

अट्टालक प्रतोली मध्ये त्रि धानुष्क अधिष्ठानम् स अपिधान छिद्र फलक संहतम् इन्द्रकोशम् कारयेत्

चतुर् दण्ड अपकृष्टम् परिखायाः षष् दण्ड उच्छ्रितम् अवरुद्धम् तद् द्विगुण विष्कम्भम् खातात् वप्रम् कारयेत् ऊर्ध्व चयम् मञ्च पृष्ठम् कुम्भकुक्षिकम् _ हस्तिभिः गोभिः च क्षुण्णम् कण्टकि गुल्म विष वल्ली प्रतानवन्तम्

दण्ड अन्तराः द्वि दण्ड अन्तराः _ चर्याः कारयेत् अ ग्राह्ये देशे प्रधावनिकाम् निष्किर द्वारम् च

त्रि भाग अधिक आयामाः भाण्ड वाहिनीः कुल्याः कारयेत्

द्वौ परिघौ

दश भागिकौ द्वौ प्रतिमञ्चौ अन्तरम् आणि हर्म्यम् च

चतुर्दिशम् जनपद अन्ते साम्परायिकम् दैव कृतम् दुर्गम् कारयेत् अन्तर् द्वीपम् स्थलम् _ निम्न अवरुद्धम् औदकम् प्रास्तरम् गुहाम् _ पार्वतम् निरुदक स्तम्बम् इरिणम् _ धान्वनम् खञ्जन उदकम् स्तम्ब गहनम् _ वन दुर्गम्

त्रि पञ्च भागिकौ द्वौ कपाट योगौ

आदि तलस्य पञ्च भागाः शालाः वापी सीमा गृहम् च

पृथु शिला संहतम् _ शैलम् कारयेत् न तु एव काष्ठ मयम्

अर्ध वास्तुकम् उत्तम आगारम् त्रि भाग अन्तरम् _ इष्टका अवबद्ध पार्श्वम् वामतस् प्रदक्षिण सोपानम् गूढ भित्ति सोपानम् इतरतस्

तस्य परिखाः तिस्रः दण्ड अन्तराः कारयेत् चतुर्दश द्वादश दश इति दण्डान् विस्तीर्णाः विस्तारात् अवगाढाः पाद ऊनम् अर्धम् _ त्रि भाग मूलाः मूल चतुरश्राः _ पाषाण उपहिताः पाषाण इष्टका बद्ध पार्श्वाः _ तोय आन्तिकाः आगन्तु तोय पूर्णाः _ स परिवाहाः पद्म ग्राहवतीः च

समुच्छ्रयात् अर्ध तले स्थूणा बन्धः च

विष्कम्भ चतुरश्रम् अट्टालकम् उत्सेध सम अवक्षेप सोपानम् कारयेत् त्रिंशत् दण्ड अन्तरम् च

द्वयोः अट्टालकयोः मध्ये स हर्म्य द्वि तलाम् अध्यर्ध आयामाम् प्रतोलीम् कारयेत्

चत्वारः हस्ति परिघाः

मुख समः संक्रमः संहार्यः भूमि मयः _ निरुदके

भूमि द्रव्य वशेन _ निवेशयेत्

पांसु शेषेण वास्तु छिद्रम् राज भवनम् _ पूरयेत्
बहवः स्युर् अ निन्दिताः स्व कर्मसु प्रात्ययिका राज्ञां निष्प्रीति अनभितापाः च अन्यतरस्मिन्

मैथुन संयोगे च

यानेषु अश्व वत्

न अनृत वचने दोषो जीवनं चेत् तद् अधीनम्

गो वत् वस्त्र हिरण्य धान्य ब्रह्मसु

क्षुद्र पशु अनृते साक्षी दश हन्ति

अपि शूद्राः

आत्ययिके च

न तु पापीयसो जीवनम्

ब्राह्मणस् तु अब्राह्मण वचनात् अन् अवरोध्यः अ निबद्धः चेद्

न पीडा कृते निबन्धः

शपथेन एके सत्य कर्म

गो श्व पुरुष भूमिषु दशगुण उत्तरान्

तत् देव राज ब्राह्मण संसदि स्याद् अब्राह्मणानाम्

हरणे नरकः

न अ समवेत अ पृष्टाः प्रब्रूयुः

साक्षि सभ्य राज कर्तृषु दोषो धर्म तन्त्र पीडायाम्

अवचने अन्यथा वचने च दोषिणः स्युः

पशु वत् मधु _

मिथ्या वचने याप्यो दण्ड्यश् च साक्षी

प्रमत्त उक्ते च

स्वर्गः सत्य वचने विपर्यये नरकः