tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ततः सा संनतिर् दीना व्रीडिता दीन चेतना

एवम् एतत् पुरा वृत्तं मम प्रत्यक्षम् अच्युत

तव च अन्तर्हितः योगस् ततः संस्मारितो मया

स तद् कारणम् आचख्यौ न च सा श्रद्दधाति तत्

कदाचिद् ब्रह्मदत्तस् तु भार्यया सहितो वने

ब्रह्मदत्तो महा हासम् अकस्माद् एव च अहसत्

कण्डरीको ऽपि योग आत्मा सांख्य योगम् अनुत्तमम्

सप्त व्याधा दशार्णेषु मृगाः कालंजरे गिरौ

ब्रह्मदत्तस्य तनयः स वैभ्राजस् त्व् अजायत

को वै पिपीलिक रुतम् मानुषो वेत्तुम् अर्हति

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां प्रत्यागच्छद् अरिंदम

चतुर्णां तु पिता यो ऽसौ ब्राह्मणानां महात्मनाम्

सोमो हि भगवान् देवो लोकस्य आप्यायनम् परम्

श्लोकं सो ऽधीत्य पुत्रेभ्यः कृतकृत्य इव अभवत्

श्राद्धस्य फलम् उद्दिश्य सोमस्य आप्यायनाय वै

योग धर्मः हृदि सदा परिवर्तेत भारत

योग आत्मा तपसा युक्तो विष्वक्सेन इति श्रुतः

मुहूर्ताद् इव राजा स सह ताभ्यां रथे स्थितः

न ददर्श अन्तरम् च अपि श्लोकं श्रावयितुं तदा

प्राणान् वा अपि परित्यक्ष्ये राजन् सत्येन ते शपे

अथ एनम् संनतिर् धीरा देवलस्य सुता तदा

श्रावयामास राजानं श्लोकं तं सचिवौ च तौ

श्रुत्वा च इदम् उपाख्यानं महा अर्थम् महतां गतिम्

स राजा परम आपन्नः देव श्रेष्ठम् अगात् तदा

समाहितो निराहारः षष् रात्रेण महा यशाः

उवाच परम प्रीता योगाद् वन गतम् नृपम्

जानन्त्या त्वं महा राज पिपीलिक रुत ज्ञ ताम्

ततः पिपीलिक रुतम् स शुश्राव नराधिपः

वृष्णि वंश प्रसङ्गेन तस्य वंशं निबोध मे

तस्य रश्मीन् अगृह्णाच् च कण्डरीको द्विजर्षभः

चक्रवाकाः सरित् द्वीपे यूयं तेभ्यो ऽवसीदथ

इदम् अन्तरम् इत्य् एव ततः स ब्राह्मणस् तदा

ब्रह्मदत्त प्रभाते त्वं कल्याणं समवाप्स्यसि

दृष्ट्वा बभूवुर् अस्वस्थाः पौराश् च आगन्तवः च ह

शरण्यं सर्व भूत ईशम् भक्त्या नारायणं प्रभुम्

स राजा परम प्रीतः पत्न्याः श्रुत्वा वचस् तदा

कामिनीं कामिनस् तस्य याचतः क्रोशतो भृशम्

एवम् एतत् पुरा गीतं मार्कण्डेयेन धीमता

प्रसाद्यमाना भर्त्रा सा तम् उवाच शुचि स्मिता

ऋते देव प्रसादात् वै पूर्व जाति कृतेन वा

प्रविवेश पुरीं प्रीतो रथम् आरुह्य काञ्चनम्

ये च अन्ये धारयिष्यन्ति तेषां चरितम् उत्तमम्

प्राप्य योग गतिम् सिद्धो विशुद्धः स्वेन कर्मणा

जगाम ब्रह्मदत्तो ऽथ स दारः वनम् एव ह

ब्राह्मणं विपुलैर् अर्थैर् भोगैश् च समयोजयन्

योग आचार्य गतिम् प्राप यशश् च अग्र्यम् महा तपाः

मार्कण्डेय उवाच

चमर व्यजनम् च अपि बाभ्रव्यः समवाक्षिपत्

तपः फलेन वा राजन् विद्यया वा नराधिप

अभिषिच्य स्व राज्ये तु विष्वक्सेनम् अरिंदमम्

उवाच च एनम् कुपिता न एष भावो ऽस्ति पार्थिव

तिर्यग्योनिषु ते जातु न भविष्यन्ति कर्हिचित्

स्रस्त रश्मि प्रतोदौ तौ पतित व्यजनौ उभौ

तद् धारयस्व गाङ्गेय श्रेयसा योक्ष्यसे ततः

तत् तस्या वचनं श्रुत्वा महिष्याः परुषं विभो

चोदितः क्रोधम् उद्दिश्य सक्तः कामेषु वै मया

क्रमं प्रणीय पाञ्चालः शिक्षाम् उत्पाद्य केवलाम्

स तेन एव अनुबन्धेन कदाचिल् लभते शमम्

ततो मनोगतिं याति सिद्धानां भुवि दुर्लभाम्

इतो वयं गमिष्यामो गतिम् इष्टाम् अनुत्तमाम्
ग्रास जारणायाम् यन्त्र आदि करणम् आह दोलायाम् इत्यादि

शक्त्यवतरे अष्ट बृहत् शास्त्रे क्वचिद् अष्टौ ग्रासा उक्ताः क्वचिद् विंशति ग्रासाः इति

शेषाः चत्वारः कुतः यतो अन्य शास्त्रेषु अष्ट एव ग्रासाः

यथाक्रमेण एव चतुःषष्टि आदिना एव चत्वारो ग्रासा दोलायां जार्याः शेषा ग्रासाः चत्वारः असंख्या वा कच्छपयन्त्रे जलयन्त्रे च जार्याः
सः अपि अत्र लक्ष्मीम् अचलाम् अवाप्य गन्धर्व विद्याधर लोक भाज् स्यात्

यस्याः संकीर्तनात् एव तुष्यति इह दिवाकरः

अनेन विधिना शुक्ल सप्तम्याम् मासि मासि च

अप्सरोभिः परिवृतः ततस् याति परां गतिम्

शक्त्या च कपिलां दद्यात् अलंकृत्य विधानतः

व्रत अन्ते शयनं दद्यात् सुवर्ण कमल अन्वितम्

ईश्वर उवाच

गां च दद्यात् स्व शक्त्या तु सुवर्ण आढ्याम् पयस्विनीम्

अहोरात्रे गते पश्चात् अष्टम्याम् भोजयेत् द्विजान्

तिल पात्रे च सौवर्णे विधाय कमलं शुभम्

ततो द्वि कालवेलायाम् उद कुम्भ समन्विताम्

अनेन विधिना यः तु कुर्यात् कमलसप्तमीम्

नमः ते प्रभाकर नमः अस्तु ते

यथाशक्ति अथ भुञ्जीत मांस तैल विवर्जितम्

यः पश्यति इदम् शृणुयात् च मर्त्यः पठेत् च भक्त्या अथ मतिं ददाति

सर्वं समाचरेत् भक्त्या वित्त शाठ्य विवर्जितः

अतः परं प्रवक्ष्यामि तद्वत् कमलसप्तमीम्

नमः कमल हस्ताय नमः ते विश्वधारिणे

भाजन आसन दीप आदीन् दद्यात् इष्टान् उपस्करान्

वसन्त अमल सप्तम्याम् स्नातः सन् गौरसर्षपैः

कल्पे कल्पे लोकान् सप्त गत्वा पृथक् पृथक्

दद्यात् सम्पूज्य वस्त्र माल्य विभूषणैः
ये बध्यमानम् अनु दीध्याना अन्वैक्षन्त मनसा चक्षुषा च

दिवं गछ प्रति तिष्ठा शरीरैः स्वर्गं याहि पथिभिर् देव यानैः

निष्क्रीतः स यज्ञियं भागम् एतु रायस् पोषा यजमानं सचन्ताम्

ये ग्राम्याः पशवो विश्व रूपाः विरूपाः सन्तो बहुधा एक रूपाः

य ईशे पशु पतिः पशूनाम् चतुष्पदाम् उत यो द्विपदाम्

अग्निष् टान् अग्रे प्र मुमोक्तु देवो विश्व कर्मा प्रजया संरराणः

वायुष् टान् अग्रे प्र मुमोक्तु देवः प्रजा पतिः प्रजया संरराणः

प्रजानन्तः प्रति गृह्णन्तु पूर्वे प्राणम् अङ्गेभ्यः पर्य् आचरन्तम्

उपाकृतं शशमानं यद् अस्थात् प्रियम् देवानाम् अप्य् एतु पाथः
स एतां प्रतिपदम् अपश्यत्

एषा उ ह वै समृद्धा स्तोत्रिया यस्यै पवस्व इति आरम्भः

प्र मिथुनेन जायते य एवं वेद

ततो वै स तासां प्रजानां श्रैष्ठ्यम् अगच्छत्

सोमेन एव देवानां चित्रेण बहुर् भवति प्रजायते

विश्वम् एव एतेन काव्यम् अवरुन्द्धे

सो ऽकामयत श्रैष्ठ्यम् आसां प्रजानां गच्छेयम् इति

अभि विश्वानि काव्य इति

समृद्धया एव अस्य स्तोत्रियया स्तुतं भवति

प्रजापतिः प्रजा असृजत

सर्वेषाम् अस्य साम्नां प्रतिपदा स्तुतं भवति

सोमो वै देवानां चित्रम्

पवस्व वाचो अग्रिय इति श्रैष्ठ्य कामः प्रतिपदं कुर्वीत
अथ ताम्र आदि धातूनाम् सूर्य आदीनाम् अधिष्ठानम् आह सुगमम्

आरः पित्तलिः नागः सीसकः हेम स्वर्णं वङ्गं रङ्गं तीक्ष्णं तीक्ष्णलोहं कान्तलोहं वृत्तलोहम्
यथा श्व गणिनाम् धेनुः श्वभ्यो दुह्यते न ब्राह्मणेभ्यः एवम् अयं राजा सत्त्व प्रज्ञा वाक्य शक्ति हीनेभ्यः दुह्यते न आत्म गुण सम्पन्नेभ्यः असौ राजा पुरुष विशेष ज्ञः तत्र गम्यताम् इति लुब्ध वर्गम् उपजापयेत्

परिक्षीणः अन्य आत्त स्वः कदर्यः व्यसनी अत्याहित व्यवहारः च इति लुब्ध वर्गः

स्वयम् उपहतः विप्रकृतः पाप कर्मा अभिख्यातः तुल्य दोष दण्डेन उद्विग्नः पर्यात्त भूमिः दण्डेन उपनतः सर्व अधिकरण स्थः सहसा उपचित अर्थः तद् कुलीनः वा आशंसुः प्रद्विष्टो राज्ञा राज द्वेषी च इति भीत वर्गः

लभेत साम दानाभ्याम् कृत्यान् च पर भूमिषु

कृत्य अकृत्य पक्ष उपग्रहः स्व विषये व्याख्यातः पर विषये वाच्यः

अकृत्यान् भेद दण्डाभ्याम् पर दोषान् च दर्शयन्

संश्रुत्य अर्थान् विप्रलब्धः तुल्य कारिणोः शिल्पे वा उपकारे वा विमानितः वल्लभ अवरुद्धः समाहूय पराजितः प्रवास उपतप्तः कृत्वा व्ययम् अलब्ध कार्यः स्वधर्माद् दायाद्याद् वा उपरुद्धः मान अधिकाराभ्याम् भ्रष्टः कुल्यैर् अन्तर्हितः प्रसभ अभिमृष्ट स्त्रीकः कारा अभिन्यस्तः पर उक्त दण्डितः मिथ्या आचार वारितः सर्व स्वम् आहारितः बन्धन परिक्लिष्टः प्रवासित बन्धुः इति क्रुद्ध वर्गः

यथा मद अन्धः हस्ती मत्तेन अधिष्ठितः यद् यद् आसादयति तत् सर्वं प्रमृद्नाति एवम् अयम् अ शास्त्र चक्षुः अन्धो राजा पौर जानपद वधाय अभ्युत्थितः शक्यम् अस्य प्रति हस्ति प्रोत्साहनेन अपकर्तुम् अमर्षः क्रियताम् इति क्रुद्ध वर्गम् उपजापयेत्

आत्म संभावितः मान कामः शत्रु पूजा मर्षितः नीचैर् उपहितः तीक्ष्णः साहसिकः भोगेन असंतुष्टः इति मानि वर्गः

यथा चण्डाल उदपानः चण्डालानाम् एव उपभोग्यः न अन्येषाम् एवम् अयं राजा नीचो नीचानाम् एव उपभोग्यः न त्वद्विधानाम् आर्याणाम् असौ राजा पुरुष विशेष ज्ञः तत्र गम्यताम् इति मानि वर्गम् उपजापयेत्

तेषां मुण्ड जटिल व्यञ्जनैः यो यद् भक्तिः कृत्य पक्षीयः तम् तेन उपजापयेत्

योजयेत यथाशक्ति स अपसर्पान् स्व कर्मसु

यथा लीनः सर्पो यस्माद् भयं पश्यति तत्र विषम् उत्सृजति एवम् अयं राजा जात दोष आशङ्कः त्वयि पुरा क्रोध विषम् उत्सृजति अन्यत्र गम्यताम् इति भीत वर्गम् उपजापयेत्
अ संहेयम् ह वै द्विषन्तं भ्रातृव्यं गमयति य एवं वेद

न वै सु यज्ञः इव अतिरात्रः

वाग् वा एषा

ते देवा एतम् अनुष्टुभ् शीर्षाणम् वज्रं समभरन्

द्वादश वा अग्निष्टोमस्य स्तोत्राणि द्वादश मासाः संवत्सरः

विराजा ज्योतिषा अन्वभ्यवायन्

गच्छति ब्रध्नस्य विष्टपं य एवं वेद

यानि छन्दांस्य् अहर् वहन्ति तानि रात्रिं वहन्त्य् एषा गायत्र्य् एषा विराड् एषा ककुब् एषा अनुष्टुभ्

रात्र्या तु वाव त्रयोदशो मास आप्यते

एषा वै ब्रध्नस्य विष्टपं यद् रात्रिः

त्रीण्य् उक्थानि त्रि देवत्यः संधिः

एषा वा अग्निष्टोमस्य सम्मा यद् रात्रिः

तद् यत् पान्तं भवति तेन एव यज्ञः क्रियते ऽह्नश् च संलम्बो रात्रेश् च संतत्या अ व्यवच्छेदाय

एषा वा अग्निष्टोमस्य च संवत्सरस्य च सम्मा यद् रात्रिः

विराड् वा एषा

तान् संधिना अभिपलायन्तः आश्विनेन अ संहेयम् अगमयन्

त्रिष्टुभा वषट्करोति

तेन एनान् अन्वभ्यवायन्

द्वादश वा अग्निष्टोमस्य स्तोत्राणि द्वादश रात्रेः

बृहतीषु स्तुवन्ति

तेन बृहतीभ्यो न यन्ति

अह्नो ऽसुरा नुत्ता रात्रिं प्राविशन्

वाचा ज्योतिषा अन्वभ्यवायन्

तासां यद् द्वादश अक्षराणि पदानि तेन जगतीभ्यो न यन्ति

एषा वा उक्थ्यस्य सम्मा यद् रात्रिः
षष् सर्षपैः यवः तु एकः गुञ्जा एका तु यवैः त्रिभिः

परा अन्या मात्रा अन्य जीर्ण सूतस्य मात्रा माषम् एकम् माषको यथा

एवं सर्वत्र ज्ञेयम्

इति

शत वेधिनः सूतस्य गुञ्जा प्रमाणा मात्रा ज्ञेया तथा तेन प्रकारेण सहस्रैक वेधिनः सूतस्य अपि गुञ्जा मानम् एव लक्ष वेधिनः सूतात् अर्धा रक्तिका पुनः कोटि वेधिनः सूतात् सिद्धार्थः सर्षप माना

जीर्ण रसस्य मात्राम् आह घन इत्यादि

एतैः कैः घन सत्त्व कान्त काञ्ची भास्कर तीक्ष्णैः अभ्रक सत्त्व चुम्बक ताप्य ताम्र सारैः इति

अथ वेध विशेषेण परिमाणम् आह शत इत्यादि

गुञ्जाभिः दशभिः प्रोक्तो माषको ब्रह्मणा पुरा
घट्टयन् जानुना जानु पादौ उद्यम्य पातयन्

अत्यर्थ विवृता यस्य यस्य च अत्यर्थ संवृता

भ्रुवोः वा यदि वा मूर्ध्नि सीमन्त आवर्तकान् बहून्

न बिभर्ति शिरो ग्रीवा न पृष्ठं भारम् आत्मनः

यैः विन्दति पुरा भावैः समेतैः परमां रतिम्

अस्थि श्वेताः द्विजा यस्य पुष्पिताः पङ्क संवृताः

ग्लायते नासिका वंशः पृथु त्वम् यस्य गच्छति

आयम्य उत्पाटितान् केशान् यो नरो न अवबुध्यते

दन्तान् खादति यो जाग्रन् असाम्ना विरुदन् हसन्

काष्ठेन भूमिं विलिखन् न रोगात् परिमुच्यते

अपूर्वान् अकृतान् व्यक्तान् दृष्ट्वा मरणम् आदिशेत्

ललाट प्रस्रुत स्वेदः मुमूर्षुः च्युत बन्धनः

गोसर्गे वदनात् यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्

त्रि अहम् एतेन जीवन्ति लक्षणेन आतुराः नराः

न उपैति कण्ठम् आहारः जिह्वा कण्ठम् उपैति च

अरोगाणां पुनर् तु एतत् षष् रात्रम् परम् उच्यते

दीर्घम् उच्छ्वस्य यो ह्रस्वं नरो निःश्वस्य ताम्यति

मुहुर् हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः

हस्तौ पादौ च मन्ये च तालु च एव अति शीतलम्

अवाक् शिराः वा जिह्मा वा यस्य वा विशिरा भवेत्

विकृत्या यस्य वा नीलौ न स रोगात् विमुच्यते

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

तैः एव अरममाणस्य ग्लास्नोः मरणम् आदिशेत्

श्यावा शुष्का अथवा शूना प्रेत जिह्वा निसर्पिणी

जिह्मा वा परिशुष्का वा नासिका न स जीवति

विजानाति न चेद् दुःखम् न स रोगात् विमुच्यते

उच्चैस् छिद्राणि विमृशन् आतुरः न स जीवति

यस्य जन्तोः न तं धीरो भेषजेन उपपादयेत्

न हनू पिण्डम् आस्य स्थम् आतुरस्य मुमूर्षतः

इमानि लिङ्गानि नरेषु बुद्धिमान् विभावयेत अवहितः मुमूर्षुषु

उपरुद्ध आयुषम् ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्

सहसा ज्वर संतापः तृष्णा मूर्च्छा बल क्षयः

शिरो विक्षिपते कृच्छ्रात् मुञ्चयित्वा प्रपाणिकौ

यस्य केशा निरभ्यङ्गा दृश्यन्ते अभ्यक्त संनिभाः

अनातुरो वा रोगी वा षष् रात्रम् न अतिवर्तते

दन्तैः छिन्दत् नख अग्राणि नखैः छिन्दन् शिरोरुहान्

अशूनः शून संकाशः प्रत्याख्येयः स जानता

यो ऽपास्यति मुहुर् वक्त्रम् आतुरः न स जीवति

विकृत्या न स रोगं तं विहाय आरोग्यम् अश्नुते

अथ अतस् अवाक्शिरसीयम् इन्द्रियम् व्याख्यास्यामः

विश्लेषणं च सन्धीनां मुमूर्षोः उपजायते

चक्षुषी च उपदिह्येते यथा प्रेतः तथा एव सः

आयुषि अन्तम् गते जन्तोः बलम् च परिहीयते

जटीभूतानि पक्ष्माणि दृष्टिः च अपि निगृह्यते

जन्तो रूप प्रतिच्छाया न एनम् इच्छेत् चिकित्सितुम्
त एतं सौम्यं श्यामं चरुम् अक्षिष्व् आदधत

तम् एतेन मन्त्रेण अदधत येन ह्य् आजिम् अजयन् नृ चक्षाः येन श्येनं शकुनं सुपर्णं यद् आहुश् चक्षुर् अदिताव् अनन्तं सोमो नृ चक्षाः मयि तद् दधात्व् इति

अङ्गिरसां वै सत्त्रम् आसीनानां शर्करा अक्षिष्व् अजायन्त

स यो ऽनूचानः सन्न् अयश ऋतः स्यात् स हि तं प्राश्नीयात्

ते अकामयन्त अन् अन्धाः स्याम प्रपश्येम इति

स यो ऽनूचानः सन्न् अयश ऋतो भवत्य् अमुं ह वै तस्य लोकं यशो गतं भवति

तस्माद् उ ह एतम् न एव प्राश्नीयात्

तद् एतेन पुनर् आह्रियते यद् एतं सौम्यं श्यामं चरुं प्राश्नाति

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् न एव एष प्राश्यः कस् ततो यश आहरेद् यत्र भूयसी रात्रीर् वत्स्यन् स्याद् इति

अनूचान इह वा अलं यशसे

अन् अन्धः ह एव भवति प्रपश्यति य एवं वेद

तद् आहुः प्राश्या३ न प्राश्या३ इति
यद्य् अथर्वत ॐ भूर् भुवः स्वर् जनद् ॐ इत्य् आहवनीय एव जुहुयात्

अग्निर् ज्योतिर् अन्तरिक्षं वै यजुषाम् आयतनम्

सौर्यम् औद्गात्रम्

यस्या यस्या अन्ततः सोमो व्यापद्येत तस्यै तस्यै देवताया इष्टिं निर्वपेद् आज्य होमान् वा

अथ जुहुयात्

पृथिवी वा ऋचाम् आयतनम्

आदित्य ज्योतिः आपो ऽथर्वणाम् आयतनं चन्द्रमा ज्योतिर् इति च

यदि सामत ॐ स्वर् जनद् इत्य् आहवनीये जुहुयात्

चान्द्रमसं ब्रह्मत्वम्

वनस्पते ऽन्ततः स्य अनुष्टुभम् छन्दसो यं तम् अभ्युक्त एतेन संदधामि इति संधाय यन् मे स्कन्नम् इति स्कन्ने

यद् अस्मृति इति च कर्म विपर्यास इति च तद् यद् ऋक्त ॐ भूर् जनद् इति गार्हपत्ये जुहुयात्

यदि यजुष्ट ॐ भुवो जनद् इति दक्षिणाग्नौ जुहुयात्

आग्नेयं हौत्रम्

चन्द्रमा ब्रह्मा

वायुर् ज्योतिर् द्यौर् वै साम्नाम् आयतनम्

त्वां यज्ञो विष्णुर् यज्ञ विष्णू अनूनं हित्वा आत्मानं देवेषु विदयामि इति

अथ दैवतानि

वायव्यम् आध्वर्यवम्
स ह एषः अन् आनृतः वाचम् देवीम् उदिन्द्धे वद वद वद इति

यत् इह एनत् अपि रहसि इव कुर्वन् मन्यते अथ ह एनत् आविस् एव करोति

देवाः वै ब्रह्मणः वत्सेन वाचम् अदुह्रन्

तस्मात् वाव पापम् न कुर्यात्

दुहे ह वै वाचम् सर्वान् कामान् यः एवम् वेद

तत् यत् इह पुरुषस्य पापम् कृतम् भवति तत् आविष्करोति

अथ यः अग्निः मृत्युः सः

ताम् एताम् वाचम् यथा धेनुम् वत्सेन उपसृज्य प्रत्ताम् दुहीत

सा या सा वाच् ब्रह्म एव तत्
सनिं मेधाम् अयासिषं स्वाहा इति

त्रि अहम् एक अहम् वा न अधीयीरन्

पौरोडाशिकं याजमानं होतारो हौत्रं पैतृमेध इति स ब्राह्मणानि स अनुब्राह्मणानि प्राजापत्यानि

अग्नये काण्ड ऋषये स्वाहा

याज्ञिकीभ्यो देवताभ्यः स्वाहा

तस्य च एव एकस्य काण्डस्य एतत् अहर् अनध्यायः

सर्व भूतेभ्यः स्वाहा इति

प्रजापतये काण्ड ऋषये स्वाहा

अथर्ववेदाय स्वाहा

अग्न्याधेयम् अग्निहोत्रम् अग्न्युपस्थानम् अग्नि चयनम् सावित्रं नाचिकेतं चातुर्होत्रीयं वैश्वसृज आरुणाः इति स ब्राह्मणानि स अनुब्राह्मणानि आग्नेयानि

सर्वाभ्यो देवताभ्यः स्वाहा इति

अथ ब्राह्मणान् तर्पयत्य् अपूपैर् धानाभिः सक्तुभिर् ओदनेन इति यद्य् उ वा एतेभ्यः भवति

स्वायम्भुवं काण्डं काठके पठितो विधिः स्वयम्भूश् च अत्र दैवतं सर्व भूत पतिः शुचिर् इति

ऋषयश् छन्दांस्य् आचार्या वेदा यज्ञाश् च प्रीयन्ताम् इति वाचयित्वा

एवम् एव कारा व्रतम्

सर्प देव जनेभ्यः स्वाहा

नित्यं च एव भुक्त्वा ऊर्ध्वम्

स्वयम्भुवे काण्ड ऋषये स्वाहा इति

सांहितीभ्यो देवताभ्यः स्वाहा

यजुर्वेदाय स्वाहा

श्रावण्यां पौर्णमास्यां क्रियेत अपि वा आषाढ्याम्

एवं काण्ड विसर्गे

राजसूयः पशुबन्धः इष्टयो नक्षत्र इष्टयः दिवश्येनयो ऽपाघाः सात्रायणम् उपहोमाः कौकिली सूक्तानि औपानुवाक्यं याज्या अश्वमेधः पुरुषमेधः सौत्रामण्य् अच्छिद्राणि पशुहौत्रम् उपनिषद इति स ब्राह्मणानि स अनुब्राह्मणानि वैश्वदेवानि

अथ वेद आहुतीः जुहोति

एतावद् एव नाना न अत्र अनुवाकः

अथ सावित्रीं जुहोति तत् सवितुर् वरेण्यम् इत्य् एताम्

मासं प्रदोषे न अधीयीरन्

ऋग्वेदाय स्वाहा

अथर्व अङ्गिरोभ्यः स्वाहा

सावित्रीभ्यः प्रभृति ऊर्ध्वम् ओषध्यनुवाकान् अधीयीरन् न अत्र भूमौ भुञ्जीत न पशु वत् इति

अथ काण्ड ऋषीन् जुहोति

वारुणीभ्यो देवताभ्यः स्वाहा

स एकः काण्ड ऋषिः

एवम् एव काण्ड उपाकरण काण्ड समापनाभ्याम्

सोमाय काण्ड ऋषये स्वाहा

मध्यरात्रात् स्तनिते स प्रदोषम् अहर् अनध्यायः

जय प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्

तस्य च एव एकस्य काण्डस्य आद्यः ऽनुवाकः

अस्तमिते च उदयात् विद्युति च स्वप्न अन्तम्

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृती आ अग्नि मुखात् कृत्वा चतस्रः प्रधान आहुतीः जुहोति

सदसस्पतिम् अद्भुतं प्रियम् इन्द्रस्य काम्यम्
तथा उ ह एव अस्मै वर्षति

वासोर् मान्दानो वा इति चतुः प्रारुक्षत्

व्रीहयश् शक्वर्यः

सामानि ह्य् अस्मात् सृष्टानि

गौर् एव रथन्तरम्

अथ उ पशवो वै वामदेव्यम्

अजा वैरूपम्

स यदि वृष्टि कामः स्याद् आपो वायुर् आपो वायुर् इति पुरस्ताद् व्याहृत्य वामदेव्येन स्तुवीत

स्वधूर् एव गेयम्

प्राणान् न इद् अवच्छिद्यामहा इति

तेन अस्य आपीनेन रसवता स्तुतं भवति

तद् आप्याययति

आन्धासा वात्सान् नो वा इति त्रिः

अश्वो बृहत्

पृष्ठं पृष्ठं हि प्रतिवहति इति

तत् ह वै सु गीतम् ब्रह्म साम्नः यद् एनद् ब्रह्म लोकैः सम्पाद्य उद्गायति

सप्तम उ लोके ब्रह्म

ईश्वरो ह उपजीवी भवितोर् यो अन्यस्य अनुवर्त्म गायति

सप्त कृत्वो ब्रह्म साम्नः प्ररोहति

प्राणो हि वामदेव्यम्

आ प्रतिहाराद् अन् अवानम् गेयम्

तत् ह स्म आह ब्रह्मदत्तश् चैकितानेयो रूक्षितम् इव एतत् यद् वामदेव्यं निर्धूतम् इव

न उ ह अन्यस्य अनुवर्त्म गेयम्

यथा जरत् कोशः वा स्याद् अश्वतरो वा

तस्मिन् पृष्ठ रूपम् वा गायेद् एता वा व्याहृतीर् व्याहृत्य उद्गायेत् गौश् च अश्वः च अजा च अविः च व्रीहिश् च यवश् च इति

स पशुमान् भवति य एवं विद्वान् वामदेव्येन स्तुते

तत् सप्त सम्पद्यन्ते

यवा रेवतयः
गन्धक रागः बाह्यो बहिस् भवः पुनर् मनःशिला ताले मनःशिला मनोह्वा तालं हरितालं तौ उभे विलुलित रागे चञ्चल रागे पुनर् माक्षिक सत्त्व रसकौ स्वर्णमाक्षिक सत्त्व खर्परिकौ द्वौ एव रञ्जने रसरागे शस्तौ गन्धक मनःशिला तालेभ्यः प्रधानौ अत्यधिकौ इति अर्थः

तत्र गन्धकः कीदृशं रागं ददाति तद् स्वरूपम् आह बाह्य इत्यादि
उत्तमं धातारं करोति

अनूबन्ध्यायास् तन्त्रं प्रक्रमयति

अनुब्रूहि

प्रैषवान् पशुपुरोडाशः

प्रायणीयस्य निष्कास उदयनीयम् ओप्य श्रपयति

सर्वेषां स पशुपुरोडाशानाम् समानः स्विष्टकृत् प्रैषवान्

याः प्रायणीयस्य पुरोनुवाक्यास् ता उदयनीयस्य याज्याः करोति

शालामुखीय उदयनीयेन चरन्ति

तिस्र एके समामनन्ति

मैत्रावरुणीं वशाम् अनूबन्ध्याम् उपाकरोति

उदयनीयायास् तन्त्रं प्रक्रमयति

सिद्धम् इष्टिः संतिष्ठते

उपांशु वैश्वदेव्या मध्यतः प्रचरति इति एकेषाम्

यज इति इतरेभ्यः संप्रेष्यति

समाना इडा

न यजमानः प्राश्नाति

अनूबन्ध्यायाः पशुपुरोडाशं देविका हवींषि अनुनिर्वपति धात्रे पुरोडाशं द्वादश कपालम् इत्य् एतानि

सिद्धः पशुः संतिष्ठते

एतावन् नाना

समानम् आ वपाया होमात्

हुतायां वपायां दक्षिणस्यां वेदि श्रोण्याम् परिश्रिते यजमानः केश श्मश्रु वापयते

यः प्रायणीयः स उदयनीयः

समानम् आ पशु उपाकरणात्

पथ्यां स्वस्तिम् उत्तमाम् आज्यभागानां यजति
एकार्णवे तदा वृत्ते दिव्ये वर्ष सहस्रके

उपासित्वा महा योगम् शिष्येभ्यः प्रददुः पुनः

चिन्तयन्ति महादेवं गन्तारो रुद्रम् अव्ययम्

ववन्दे देवदेवेशम् अद्भुतम् कृष्ण पिङ्गलम्

पुनर् अन्यः प्रवृत्तः तु कल्पो नाम्ना आसितः तु सः

कृष्णेन मौलिना युक्तं कृष्ण स्रज् अनुलेपनम्

मनसा ध्या अनुयुक्तेन प्रपन्नः तु तम् ईश्वरम्

प्राणायाम परः श्रीमान् हृदि कृत्वा महेश्वरम्

स्रष्टु कामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः

अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्म रूपम् व्यचिन्तयत्

कृष्णः कृष्ण शिखः च एव कृष्ण आस्यः

योगेन योग सम्पन्नाः प्रविश्य मनसा शिवम्

अथ अस्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्ण स्रज् अनुलेपनाः

तथा वै ध्यायमानस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ततस् तस्मिन् गते कल्पे पीत वर्णे स्वयंभुवः

स तं दृष्ट्वा महात्मानम् अघोरम् घोर विक्रमम्

चत्वारः तु महात्मानः संबभूवुः कुमारकाः

तस्य चिन्तयमानस्य पुत्र कामस्य वै प्रभोः

अथ अपश्यत् महा तेजाः प्रादुर्भूतं कुमारकम्
प्रत्य् औहन् मृत्युम् अमृतेन साकम् अन्तर्दधाना दुरितानि विश्वा

त्रेधा अमृतस्य चक्षणं त्रीण्य् आयूंषि ते ऽकरम्

वीरुद्भिष् टे अर्जुनं संविदानं दक्षं दधातु सुमनस्यमानम्

भूमिष् ट्वा पातु हरितेन विश्व भृत् अग्निः पिपर्त्व् अयसा सजोषाः

दिवस् त्वा पातु हरितं मध्यात् त्वा पात्व् अर्जुनम्

हरिते त्रीणि रजते त्रीण्य् अयसि त्रीणि तपसा आविष्टितानि

अहर् जातस्य यन् नाम तेन त्वा अति चृतामसि

अन्नस्य भूमा पुरुषस्य भूमा भूमा पशूनां त इह श्रयन्ताम्

त्रेधा जातम् जन्मना इदम् हिरण्यम् अग्नेर् एकं प्रियतमं बभूव सोमस्य एकम् हिंसितस्य परापतत्

आर्तवा ऋतुभिः संविदाना अनेन मा त्रिवृता पारयन्तु

इमास् तिस्रो देव पुराः तास् त्वा रक्षन्तु सर्वतः

इमम् इन्द्र सं सृज वीर्येण अस्मिन् त्रिवृत् श्रयताम् पोषयिष्णु

भूम्या अयस्मयं पातु प्रागाद् देव पुरा अयम्

पुरं देवानाम् अमृतं हिरण्यम् य आबेधे प्रथमो देवो अग्रे

तास् त्वं बिभ्रद् वर्चस्व्य् उत्तरो द्विषतां भव

आ त्वा चृतत्व् अर्यमा पूषा बृहस्पतिः

घृताद् उल्लुप्तम् मधुना समक्तं भूमिदृंहम् अच्युतम् पारयिष्णु

तस्मै नमो दश प्राचीः कृणोम्य् अनु मन्यतां त्रिवृद् आबधे मे

त्रि आयुषम् जमदग्नेः कश्यपस्य त्रि आयुषम्

संवत्सरस्य तेजसा तेन संहनु कृण्मसि

नव प्राणान् नवभिः सं मिमीते दीर्घ आयु त्वाय शत शारदाय

त्रयः पोषास् त्रिवृति श्रयन्ताम् अनक्तु पूषा पयसा घृतेन
उत अवमम् भियसा नेशत् आत् उ ते

प्रतङ्कम् दद्रुषीणाम् सर्वासाम् अरसम् विषम्

न घा इद् त्वम् असि ताबुवम्

यत् ते अपोदकम् विषम् तत् ते एतासु अग्रभम्

ददिः हि मह्यम् वरुणः दिवः कविः

अरसाः किम् करिष्यथ

कैरात पृश्ने उपतृण्य बभ्रो आ मे शृणुत असिताः अलीकाः

तस्तुवेन अरसम् विषम्

आलिगी च विलिगी च पिता च माता च विद्म वः सर्वतस् बन्धू

उग्रेण ते वचसा बाधे आत् उ ते

मा जीवीः

उरुगूलायाः दुहिता जाता दासी असिक्न्या

इरा इव धन्वन् नि जजास ते विषम्

प्रत्यक् अभी एतु त्वा विषम्

वृषा मे रवः नभसा न तन्यतुः

तस्तुवम् न तस्तुवम्

विषेण हन्मि ते विषम्

चक्षुषा ते चक्षुः हन्मि

आश्रावयन्तः नि विषे रमध्वम्

अहे म्रियस्व

तमसः इव ज्योतिः उद् एतु सूर्यः

याः काः च इमाः खनित्रिमाः तासाम् अरसतमम् विषम्

अहम् तम् अस्य नृभिः अग्रभम् रसम्

कर्णा श्वाविध् तत् अब्रवीत् गिरेः अवचरन्तिका

वचोभिः उग्रैः नि रिणामि ते विषम्

ताबुवम् न ताबुवम्
कर्षूश् च

शृताव् अभिघार्य दक्षिणा उद्वास्य न प्रत्यभिघारयेत्

दक्षिणा प्रवणम्

तस्यां च एव अञ्जनम् निघृष्य तिस्रो दर्भ पिञ्जूलीः अञ्जति स व्यन्तराः

उदक पूर्वम् तिलोदकं ददाति पितुर् नाम गृहीत्वा असौ एतत् ते तिलोदकं ये च अत्र त्वा अनु यांश् च त्वम् अनु तस्मै ते स्वधा इति

अथ अमुष्मात् च सक्थ्नो मांस पेशीम् अवकृत्य नवायां सूनायाम् अणुशश् छेदयेत्

प्रादेश आयामाः चतुरङ्गुल पृथ्वीः तथा अवखाताः

चतुर् अवर अर्ध्यान् प्रक्रमान्

दक्षिण पूर्वे अष्टम देशे परिवारयन्ति

यदा वितुषाः स्युः

यथा मांस अभिघाराः पिण्डा भविष्यन्ति इति

पश्चात् कर्षूणां स्वस्तरम् आस्तारयेत्

तथामुखैः कृत्यम्

अपरेण कर्षूः पर्याहृत्य लक्षणे निदध्यात्

पश्चाद् अग्नेर् उलूखलं दृंहयित्वा सकृत् संगृहीतम् व्रीहि मुष्टिम् अवहन्ति सव्य उत्तराभ्याम् पाणिभ्याम्

अप उपस्पृश्य एवम् एव इतरयोः

पूर्व उपक्रमाः

बृसीं च उपदध्यात्

दक्षिण अर्धे परिवृतस्य तिस्रः कर्षूः खनयेत् पूर्व उपक्रमाः

अपरश्वो वा

शुचौ देशे ब्राह्मणान् अ निन्द्यान् अयुग्मान् उदक् मुखान् उपवेश्य

तैलं च उपकल्पयेत्

पत्नी बर्हिषि शिलां निधाय स्थगरं पिनष्टि

दर्भान् प्रदाय

तथा गन्धान्

श्वस् ततो ऽन्वष्टक्यम्

तत्र अस्मै आहरन्त्य् एकैकशः सव्यं बाहुम् अनु

पश्चाद् उपसंचारः

सकृद् एव सु फलीकृतान् कुर्वीत

क्षौम दशाम् च

दक्षिण अग्रैः कुशैः
न आतनक्ति

एतावन् नाना

तथा एव रात्रौ प्रातर्दोहाय वत्सान् अपाकरोति

न अ सोम याजी संनयेद् इति विज्ञायते

उपधाय कपालानि सायंदोह वत् प्रातर्दोहं दोहयति

उदक् अग्रम् पवित्रं निदधाति

अपि वा अपराह्णे एव उभयोः दोहयोर् वत्सान् अपाकुर्यात्

अपिधाय अनधस् सादयति विष्णो हव्यं रक्षस्व इति

अथ इतरे इन्द्र याजिनः

ऐन्द्रम् एके सांनाय्यं समामनन्ति माहेन्द्रम् एके

यदि मृद् मयेन अपिदध्यात् तृणं काष्ठं वा अन्तर्धाय अपिदध्यात्

तस्माद् यः कश्चन सोमेन इष्ट्वा महेन्द्रं यजेत इति विज्ञायते

न मृद् मयेन अपिदध्यात्

त एते महेन्द्र याजिनः शुश्रुवान् ग्रामणी राजन्य और्वो गौतमो भारद्वाजः
तत् लेपे क्षेपे च योज्यम् इति अर्थः

एतत् श्रेष्ठं सर्व उत्तमम् क्रामणं अनेन सूतः क्रामति विशति लोहेषु इति व्याप्तिः तत् क्रामणम् कथितम्

कान्तं चुम्बकं विषं कन्द जम् विषं कन्द विषाणि कालकूट आदीनि त्रयोदश दरदं हिङ्गुलं तैः च पुनः रक्त तैल इन्द्रगोप आद्यैः रक्तो रक्तकवर्गः तैलं कङ्गुणी आदेः इन्द्रगोपो जीव विशेषः इत्याद्याः क्रामण उचिताः तत् च

क्रामण योगम् आह कान्त विष इत्यादि
न अन्यत् अतो ऽस्ति मन्तृ

ततो ह वाचक्नव्य् उपरराम

अथ य एतद् अक्षरं गार्गि विदित्वा अस्मात् लोकात् प्रैति स ब्राह्मणः

पृच्छ गार्गि इति

न अन्यत् अतो ऽस्ति श्रोतृ

एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्यो ऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्यो ऽन्या यां यां च दिशम् अनु

एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि सूर्य चन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः

सा ह उवाच यद् ऊर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यद् अवाक् पृथिव्या यद् अन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद् भूतं च भवच् च भविष्यच् च इति आचक्षते कस्मिंस् तद् ओतं च प्रोतं च इति

अथ ह वाचक्नवी उवाच ब्राह्मणाः भगवन्तः _ अहम् इमम् द्वौ प्रश्नौ प्रक्ष्यामि तौ _ मम विवक्ष्यति न वै जातु वः इमम् कश्चिद् ब्रह्मोद्यम् जेता इति

स ह उवाच एतद् वै तद् अक्षरं गार्गि ब्राह्मणा अभिवदन्त्य् अ स्थूलम् अन् अणु अ ह्रस्वम् अ दीर्घम् अ लोहितम् अ स्नेहम् अच्छायम् अ तमः अ वायु अन् आकाशम् अ सङ्गम् अ रसम् अ गन्धम् अचक्षुष्कम् अ श्रोत्रम् अ वाच् अ मनः अ तेजस्कम् अ प्राणम् अ मुखम् अ गात्रम् अन् अन्तरम् अ बाह्यम्

कस्मिन् नु खल्व् आकाश ओतश् च प्रोतश् च इति

न तद् अश्नाति किंचन

सा ह उवाच यद् ऊर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यद् अवाक् पृथिव्या यत् अन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद् भूतं च भवच् च भविष्यच् च इति आचक्षते कस्मिंस् तद् ओतं च प्रोतं च इति

एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि द्यावापृथिव्यौ विधृते तिष्ठतः

तौ मे ब्रूहि इति

यो वा एतद् अक्षरम् गार्ग्य् अ विदित्वा अस्मिन् लोके जुहोति यजते तपस् तप्यते बहूनि वर्ष सहस्राणि अन्तवद् एव अस्य तद् भवति

न वै जातु युष्माकम् इमं कश्चिद् ब्रह्मोद्यं जेता इति

न अन्यत् अतो ऽस्ति द्रष्टृ

एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि मनुष्याः प्रशंसन्ति यजमानं देवा दर्वीं पितरो ऽन्वायत्ताः

तद् वा एतद् अक्षरं गार्ग्य् अ दृष्टम् द्रष्टृ अ श्रुतम् श्रोतृ अ मतम् मन्तृ अ विज्ञातम् विज्ञातृ

सा ह उवाच नमस् ते ऽस्तु याज्ञवल्क्य यो म एतं व्यवोचो ऽपरस्मै धारयस्व इति पृच्छ गार्गि इति

एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि निमेषा मुहूर्ता अहर् रात्राणि अर्ध मासाः मासा ऋतवः संवत्सरा इति विधृतास् तिष्ठन्ति

न अन्यत् अतो ऽस्ति विज्ञातृ

स ह उवाच यद् ऊर्ध्वं गार्गि दिवो यद् अवाक् पृथिव्या यद् अन्तरा द्यावापृथिवी इमे यद् भूतं च भवच् च भविष्यच् च इति आचक्षत आकाशे तद् ओतं च प्रोतं च इति
याम् पर्यस्तमयम् उत्सर्पेत् इति सा स्थितिः

उत्तराम् उ ह वै समुद्रः विजते सोमम् अनु दैवतम्

उत्तराम् इति कौषीतकम्

एतत् वै देव सत्यम् यत् चन्द्रमाः

उत्तराम् उपवसेत्

तस्मात् उपवसति उत मे देवाः हविः अश्नीयुः इति

अ निर्ज्ञाय पुरस्तात् अमावास्यायाम् चन्द्रमसम् यत् उपवसति तेन पूर्वाम् प्रीणाति

पूर्वाम् पौर्णमासीम् उपवसेत्

यत् यजते तेन उत्तराम्

यत् दर्श पूर्णमासयोः उपवसति न ह वै अव्रतस्य देवाः हविः अश्नन्ति