tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तया एव सो ऽयं किल गोप्तुम् उद्यतः कथं नु मां धर्म परः जिघांसति

स त्वं जिघांससे कस्मात् दीनाम् अकृत किल्बिषाम्

अमूषां क्षुध् परीतानाम् आर्तानाम् परिदेवितम्

प्रशस्य तं प्रीत मनाः मैत्रेयः प्रत्यभाषत

पौरान् जानपदान् श्रेणीः प्रकृतीः समपूजयत्

तस्याम् एवम् हि दुष्टायां दण्डो न अत्र न शस्यते

नमः स्व रूप अनुभवेन निर्धुत द्रव्य क्रिया कारक विभ्रम ऊर्मये

मैत्रेय उवाच

स एव मां हन्तुम् उदायुधः स्वराड् उपस्थितो ऽन्यं शरणं कम् आश्रये

यदा अभिषिक्तः पृथुः अङ्ग विप्रैः आमन्त्रितः जनतायाः च पालः

तस्य मेध्यं हयं देवः कस्य हेतोः अपाहरत्

तस्मै समुन्नद्ध निरुद्ध शक्तये नमः परस्मै पुरुषाय वेधसे

प्रवेपमाना धरणी निशाम्य उदायुधम् च तम्

वयं राजञ् जाठरेण अभितप्ताः यथा अग्निना कोटर स्थेन वृक्षाः

यावत् न नङ्क्ष्यामह उज्झित ऊर्जाः वार्ता पतिः त्वम् किल लोकपालः

भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद् वधः ऽवधः

छन्दयामास तान् कामैः प्रतिपूज्य अभिनन्द्य च

त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा माया गाम् तिलशः शरैः

प्रजा निरन्ने क्षिति पृष्ठे एत्य क्षुध् क्षाम देहाः पतिम् अभ्यवोचन्

पुमान् योषित् उत क्लीब आत्म सम्भावनः ऽधमः

एवं मन्यु मयीम् मूर्तिं कृतान्तम् इव बिभ्रतम्

शरं धनुषि संधाय यत्र यत्र पलायते

त्वाम् अद्य याताः शरणं शरण्यं यः साधितो वृत्ति करः पतिः नः

वक्तुम् अर्हसि यो अदुह्यत् वैन्य रूपेण गाम् इमाम्

सनत्कुमारात् भगवतः ब्रह्मन् ब्रह्म विद् उत्तमात्

प्रणता प्राञ्जलिः प्राह मही संजात वेपथुः

स वै भवान् आत्म विनिर्मितम् जगत् भूत इन्द्रिय अन्तःकरण आत्मकम् विभो

मां विपाट्य अजराम् नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम्

शमयिष्यामि मद् बाणैः भिन्नायाः तव मेदसा

संदधे विशिखं भूमेः क्रुद्धः त्रिपुर हा यथा

किम् उत त्वद्विधा राजन् करुणाः दीन वत्सलाः

यत् च अन्यत् अपि कृष्णस्य भवान् भगवतः प्रभोः

प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम्

यवसं जग्धि अनुदिनम् न एव दोग्धि औधसम् पयः

वसुधे त्वां वधिष्यामि मद् शासन पराङ्मुखीम्

पृथुः प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम्

सूत उवाच

सर्ग आदि यो अस्य अनुरुणद्धि शक्तिभिः द्रव्य क्रिया कारक चेतना आत्मभिः

तत् नः भवान् ईहतु रातवे ऽन्नं क्षुधा अर्दितानाम् नरदेव देव

यां दुदोह पृथुः तत्र को वत्सो दोहनं च किम्

प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृत आगःसु अपि जन्तवः

दीर्घं दध्यौ कुरु श्रेष्ठ निमित्तं सो ऽन्वपद्यत

श्रवः सु श्रवसः पुण्यं पूर्व देह कथा आश्रयम्

इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीत शरासनः

पृथुः उवाच

स वीर मूर्तिः समभूत् धराधरः यो मां पयसि उग्र शरः जिघांससि

लोके न अविन्दत त्राणं वैन्यात् मृत्योः इव प्रजाः

विदुर उवाच

अपाम् उपस्थे मयि नावि अवस्थिताः प्रजा भवान् अद्य रिरक्षिषुः किल

गौः सती अपाद्रवत् भीता मृगी इव मृगयु द्रुता

भक्ताय मे ऽनुरक्ताय तव च अधोक्षजस्य च

उवाच च महाभागं धर्म ज्ञ आपन्न वत्सल

मैत्रेय उवाच

कस्मात् दधार गो रूपम् धरित्री बहु रूपिणी

भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु

त्वं खलु ओषधि बीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भुवा

धावन्ती तत्र तत्र एनम् ददर्श अनूद्यत आयुधम्

चोदितो विदुरेण एवम् वासुदेव कथाम् प्रति

न ज्ञायते मोहित चित्त वर्त्मभिः तेभ्यः नमो वीर यशस्करेभ्यः

सा दिशो विदिशो देवी रोदसी च अन्तरम् तयोः

ताम् अन्वधावत् तत् वैन्यः कुपितो अति अरुण ईक्षणः

लब्ध्वा ज्ञानं स विज्ञानम् राजर्षिः कां गतिं गतः

त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता

न लक्ष्यते यः तु अकरोत् अकारयत् यः ऽनेक एकः परतस् च ईश्वरः

मैत्रेय उवाच

नमः परस्मै पुरुषाय मायया विन्यस्त नाना तनवे गुण आत्मने

न मुञ्चसि आत्म रुद्धानि माम् अवज्ञाय मन्द धीः

आत्म योग बलेन इमाः धारयिष्यामि अहम् प्रजाः

येन अहम् आत्म आयतनम् विनिर्मिता धात्रा यतो ऽयं गुण सर्ग सङ्ग्रहः
अङ्गिरा मुखतो ऽत्रिर् मरीचिर् मनसो ऽभवत्

यत् वृत्तम् अनुतिष्ठन् वै लोकः क्षेमाय कल्पते

ससर्ज अग्रे ऽन्धतामिस्रम् अथ तामिस्रम् आदि कृत्

ततस् त्वाम् अभिधास्यन्ति नाम्ना रुद्र इति प्रजाः

एवं व्याहृतयश् च आसन् प्रणवो ह्य् अस्य दह्रतः

महा मोहम् च मोहं च तमश् च अज्ञान वृत्तयः

सत्त्व आकृति स्वभावेन ससर्ज आत्म समाः प्रजाः

मनसो देहतश् च इदम् जज्ञे विश्वकृतो जगत्

ऋषीणां भूरि वीर्याणाम् अपि सर्गम् अविस्तृतम्

उग्ररेता भवः कालो वामदेवो धृतव्रतः

हृदि कामो भ्रुवः क्रोधो लोभश् च अधर दच्छदात्

रुद्राणां रुद्र सृष्टानाम् समन्ताद् ग्रसतां जगत्

अभ्यधाद् भद्रया वाचा मा तत् करोमि ते

विद्या दानं तपः सत्यं धर्मस्य इति पदानि च

बाढम् इत्य् अमुम् आमन्त्र्य विवेश तपसे वनम्

तम् अधर्मे कृतमतिं विलोक्य पितरं सुताः

अकामां चकमे क्षत्तः स कामः इति नः श्रुतम्

मरीचि मुख्याः मुनयो विश्रम्भात् प्रत्यबोधयन्

कदाचिद् ध्यायतः स्रष्टुर् वेदा आसंश् चतुर्मुखात्

तां दिशो जगृहुर् घोरां नीहारं यद् विदुस् तमः

ऋच् यजुस् साम अथर्व आख्यान् वेदान् पूर्व आदिभिः मुखैः

अलं प्रजाभिः सृष्टाभिर् ईदृशीभिः सुरोत्तम

अथ अभिध्यायन्तः सर्गं दश पुत्राः प्रजज्ञिरे

भगवत् ध्यान पूतेन मनसा अन्याम् ततो ऽसृजत्

प्राणाद् वसिष्ठः संजातो भृगुस् त्वचि करात् क्रतुः

उत्सङ्गान् नारदो जज्ञे दक्षो ऽङ्गुष्ठात् स्वयम्भुवः

इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रियः

आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं वेदम् आत्मनः

यद् अरोदीः सुरश्रेष्ठ स उद्वेगः इव बालकः

अधर्मः पृष्ठतो यस्मान् मृत्युर् लोक भयंकरः

चातुर्होत्रं कर्म तन्त्रम् उपवेद नयैः सह

सर्वेभ्य एव वक्त्रेभ्यः ससृजे सर्व दर्शनः

एभिः सृज प्रजा बह्वीः प्रजानाम् असि यत् पतिः

धिया निगृह्यमाणो ऽपि भ्रुवोर् मध्यात् प्रजापतेः

तदा मिथुन धर्मेण प्रजा ह्य् एधांबभूविरे

एवं युक्तकृतस् तस्य दैवं च अवेक्षतः तदा

आश्रमांश् च यथा संख्यम् असृजत् सह वृत्तिभिः

दृष्ट्वा पापीयसीं सृष्टिं न आत्मानम् बह्व् अमन्यत

वार्त्ता संचय शालीन शिल उञ्छः इति वै गृहे

ताभ्यां रूप विभागाभ्याम् मिथुनं समपद्यत

छायायाः कर्दमो जज्ञे देवहूत्याः पतिः प्रभुः

शब्दब्रह्म आत्मनः तस्य व्यक्त अव्यक्त आत्मनः परः

आत्म स्थम् व्यञ्जयामास स धर्मं पातुम् अर्हति

आकूतिं रुचये प्रादात् कर्दमाय तु मध्यमाम्

निशाम्य असंख्यशस् यूथान् प्रजापतिर् अशङ्कत

इतिहास पुराणानि पञ्चमं वेदम् ईश्वरः

तप आतिष्ठ भद्रं ते सर्व भूत सुख आवहम्

प्रियव्रत उत्तानपादौ तिस्रः कन्याश् च भारत

सूर्यश् चन्द्रस् तपश् च एव स्थानान्य् अग्रे कृतानि ते

विदुर उवाच

तपसा एव यथा पूर्वं स्रष्टा विश्वम् इदं भवान्

प्रजापति पतिः तन्वं तत् याजैः व्रीडितस् तदा

आस्याद् वाक् सिन्धवो मेढ्रान् निरृतिः पायोर् अघ आश्रयः

वैखानसा वालखिल्य औदुम्बराः फेनपा वने

मज्जायाः पङ्क्तिर् उत्पन्ना बृहती प्राणतो ऽभवत्

स्त्री या आसीत् शतरूपा आख्या महिष्य् अस्य महात्मनः

यस् तु तत्र पुमान् सो ऽभून् मनुः स्वायम्भुवः स्वराट्

न एतत् पूर्वैः कृतं त्वद् ये न करिष्यन्ति च अपरे

अहो अद्भुतम् एतन् मे व्यापृतस्य अपि नित्यदा

सद्यो ऽजायत तद् मन्युः कुमारो नीललोहितः

यद् यद् येन असृजत् देवस् तन् मे ब्रूहि तपस् धनैः

स वै विश्वसृजाम् ईशो वेद आदीन् मुखतो ऽसृजत्

कस्य रूपम् अभूद् द्वेधा यत् कायम् अभिचक्षते

तपसा एव परं ज्योतिर् भगवन्तम् अधोक्षजम्

स्पर्शस् तस्य अभवत् जीवः स्वरो देह उदाहृतः

शास्त्रम् इज्यां स्तुति स्तोमम् प्रायश्चित्तं व्यधात् क्रमात्

एवम् परिक्रम्य गिरां पतिम्

कथं स्रक्ष्याम्य् अहं लोकान् समवेतान् यथा पुरा

स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान् भवः

तस्य उष्णिह् आसील् लोमभ्यो गायत्री च त्वचो विभोः

स इत्थं गृणतः पुत्रान् पुरो दृष्ट्वा प्रजापतीन्
दक्षाय अदात् प्रसूतिं च यत आपूरितं जगत्

ततो ऽपराम् उपादाय स सर्गाय मनो दधे

सर्व भूत गुहा आवासम् अञ्जसा विन्दते पुमान्

ज्ञात्वा तद् हृदये भूयश् चिन्तयामास कौरव

धर्मः स्तनाद् दक्षिणतो यत्र नारायणः स्वयम्

सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राह्मं च अथ बृहत् तथा

आकूतिर् देवहूतिश् च प्रसूतिर् इति सत्तम

भृगुर् वसिष्ठो दक्षश् च दशमस् तत्र नारदः

वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयम्भूर् हरतीं मनः

स्वराः सप्त विहारेण भवन्ति स्म प्रजापतेः

पुलहो नाभितो जज्ञे पुलस्त्यः कर्णयोर् ऋषिः

महिमा वेदगर्भो ऽथ यथा अस्राक्षीत् निबोध मे

मया सह दहन्तीभिर् दिशश् चक्षुर्भिर् उल्बणैः

मन्युर् मनुर् महिनसो महन्त् शिवः ऋतध्वजः

भगवत् शक्ति युक्तस्य लोक संतान हेतवः

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिस् तथा एव च

धर्मस्य पादाश् चत्वारस् तथा एव आश्रम वृत्तयः

यस् त्वं दुहितरं गच्छेर् अ निगृह्य अङ्गजम् प्रभुः

षोडशी उक्थौ पूर्व वक्त्रात् पुरीषी अग्निष्टुतौ अथ

स च अपि शतरूपायां पञ्च अपत्यानि अजीजनत्

हृद् इन्द्रियाण्य् असुर् व्योम वायुर् अग्निर् जलं मही

मैत्रेय उवाच

इति तस्य वचः पाद्मो भगवान् परिपालयन्

इत्य् आदिष्टः स्व गुरुणा भगवान् नीललोहितः

ऊष्माणम् इन्द्रियाण्य् आहुर् अन्तःस्था बलम् आत्मनः

स्थापत्यं च असृजत् वेदं क्रमात् पूर्व आदिभिः मुखैः
पूज्यमानं च ददृशे देवदेवं जनार्दनम्

राज्ञ् स्वर्ग उपमम् देशम् इमम् प्राप्तः असि अरिंदमैः

केश आकुल मुखा भाति मधुपैः इव पद्मिनी

कान्त अम्बु ताडन आकृष्ट केशपाश निबन्धना

कण्ठ माल्य गुणैः काचिद् कान्तेन कृष्यता अम्भसि

काचिद् आदर्शन करा व्यग्रा दूती मुख उद्गतम्

तेन राज्ञ् समागम्य कृतकृत्यो भविष्यसि

सर्वाभ्यः काचिद् आत्मानम् मेने सर्व गुण अधिकम्

मासस्य मध्ये स नृपः प्रविष्टः तद् आश्रमम् रत्न सहस्र चित्रम्

कृत्वा पुष्प उच्चयम् भूरि ग्रन्थयित्वा तथा स्रजः

कान्तं च ताडयामास जात खेदा वर अङ्गना

चेष्टा नानाविध आकाराः पश्यन् अपि न पश्यति

काचिद् स्व नेत्र चपल नीलोत्पल युतम् पयः

आपानगोष्ठीषु तथा तासां स नर पुंगवः

एवम् अस्तु इति अथ उक्तः तैः स तु राजा पुरूरवाः

तथा विदित्वा मुग्ध त्वात् बभूव व्रीडिता भृशम्

तुतोष स जनो राज्ञः तस्य अलौल्येन कर्मणा

छन्ना काचिच् चिरात् प्राप्ता कान्तेन अन्विष्य यत्नतः

सखी जनेन संत्यक्ता कान्तेन अभिसमुझिता

पीत्वा पप्रच्छ रमणं क्व गते ते मम उत्पले

क्रीडमानाः तु गन्धर्वैः देव रामाः मनोरमाः

तोय अशनः तत्र हि उवास मासं यावत् सित अन्तः नृप फाल्गुनस्य

ददर्श अत्रिम् मुनिं राजा प्रत्यक्षं तपसां निधिम्

रमण आलिङ्गनम् चक्रे मनस् अभिलषितम् चिरम्

नाना विचित्र शयनाम् कुसुम उत्कर मण्डिताम्

वायु नुन्न अति सुरभि कुसुम उत्कर मण्डिते

काचित् सत्वरिता दूत्या भूषणानां विपर्ययम्

काचिद् पृष्ठ कृत आदित्या केश निस्तोय कारिणी

काचिद् कान्त अर्पितम् सुभ्रूः कान्त पीत अवशेषितम्

राजा उवाच

एवम् अप्सरसां पश्यन् क्रीडितानि स पर्वते

कुर्वाणा न एव बुबुधे मन्मथ आविष्ट चेतना

एवं प्रसादं सम्प्राप्य देवदेवात् जनार्दनात्

तम् ऊचुः नृपतिम् गत्वा गन्धर्व अप्सरसाम् गणाः

पुष्प उच्चय प्रसक्तानाम् क्रीडन्तीनां यथासुखम्

क्रीडा विहारम् गन्धर्वैः पश्यन् अप्सरसाम् सह

तान् आदाय गृहं गच्छ तिष्ठ इह यदि वा पुनः

कृतकृत्यो यथाकामं पूजयित्वा जनार्दनम्

कृत्त माल्यम् विलुलितं संक्रान्त कुच कुङ्कुमम्

सुस्नात देव गन्धर्व देवरामा गणेन च

जल आर्द्र वसनम् सूक्ष्मम् अङ्ग लीनम् शुचि स्मिता

सर्वान् कामान् अवाप्तः असौ वर दानेन केशवात्

प्रिय एव सदा एव आसीत् गन्धर्व अप्सरसाम् नृपः

अग्रं निवेद्य देवाय गन्धर्वेभ्यः तदा ददौ

स्वप्नम् एवम् स राजर्षिर् दृष्ट्वा देवेन्द्र विक्रमः

काचिद् आताडयत् कान्तम् उदकेन शुचि स्मिता

अमोघ दर्शनाः सर्वे भवन्तः तु अमित ओजसः

काचिद् एवम् रहो नीता रमणेन रिरंसुना

स तु आश्रम पदे रम्ये त्यक्त आहार परिच्छदः

स्व चक्षुस् सदृशैः पुष्पैः संछन्ने नलिनी वने

एवम् एतत् महीपालैः न अत्र कार्या विचारणा

शृण्वती कान्त वचनम् अधिका तु तथा बभौ

काश्चिद् पश्यति भूपालं नलिनीषु पृथक् पृथक्

कृत देव अर्चनः राजा तथा हुत हुताशनः

शुश्राव विविधं गीतं तन्त्री स्वर विमिश्रितम्

ताड्यमाना अथ कान्तेन प्रीतिं काचिद् उपाययौ

तत्र उवास सुखी मासं पूजयानो जनार्दनम्

नाना गन्ध अन्वित लताम् नाना गन्ध सुगन्धिनीम्

पाययामास रमणं स्वयं काचिद् वर अङ्गना

अस्तु अस्मिन् गहने कुञ्जे विशिष्ट कुसुमा लता

प्रत्यूष काले विधिवत् स्नातः स प्रयत इन्द्रियः

काचिद् भुग्ना सखी दत्त जानु देशे नख क्षता

आवसन् संयुताः कान्तैः पर ऋद्धि रचिताम् गुहाम्

मण्डयन्तीः स्व गात्राणि कान्त संन्यस्त मानसाः

त्वया एव पीतौ तौ नूनम् इति उक्ता रमणेन सा

काचिद् पुष्प उच्चये सक्ता लता जालेन वेष्टिता

त्रुट्यत् स्रग्दाम पतितम् रमणं प्राहसत् चिरम्
अ व्यङ्ग ता शिवे भक्तिः वैष्णवः वा भवेत् कथम्

समर्पयेत् विप्र वराय भक्त्या कृताञ्जलिः पूर्वम् उदीर्य मन्त्रम्

शान्ति प्रदाता सर्वेषां ग्रहाणां प्रथमो भव

अङ्गुष्ठ मात्रम् पुरुषं तथा एव सौवर्णम् अत्यायत बाहु दण्डम्

अथ तद् भीम वक्त्रस्य स्वेद बिन्दुः ललाट जः

ब्रह्मन् किमर्थम् एतत् ते हास्यम् आकस्मिकम् कृतम्

भित्त्वा स सप्त पातालानि अदहत् सप्त सागरान्

यत् यत् इष्टतमम् लोके यत् च अस्य दयितं गृहे

गन्ध माल्य आदिकम् सर्वं तथा एव विनिवेदयेत्

दातव्यम् एतत् सकलम् द्विजाय कुटुम्बिने न एव तु दाम्भिकाय

तत् तत् गुणवते देयं तत् एव अक्षय्यम् इच्छता

साधु साधु इति तेन उक्तम् अहो माहात्म्यम् उत्तमम्

विष्णौ वा अथ शिवे भक्तः सप्तद्वीपा अधिपः भवेत्

कृतं त्वया वीरभद्र दक्ष यज्ञ विनाशनम्

शूद्रेण क्रियमाणस्य व्रतस्य तव दर्शनात्

अङ्गारव्रतम् इति एतत् सः वक्ष्यति महीपतेः

पिप्पलाद उवाच

तस्य उत्तरम् इदम् ब्रह्मन् पिप्पलादस्य धीमतः

शुक्र उवाच

स कदाचिद् भवान् तस्य पूजा अर्घ्य आदिकम् उत्तमम्

अथ तद् वचनम् श्रुत्वा भार्गवस्य महात्मनः

मन्त्रेण अनेन दत्त्वा अर्घ्यम् रक्तचन्दन वारिणा

सुवर्ण शृङ्गीम् कपिलाम् अथ अर्च्य रौप्यैः सुरैः कांस्य दोहाम् स वत्साम्

तत् तथा हसितं तस्य पप्रच्छ सुर सूदनः

तथा इति सम्पूज्य स पिप्पलादं वाक्यं चकार अद्भुत वीर्य कर्मा

अनेक वक्त्र नयनः ज्वलत् ज्वलन भीषणः

रूपेण अप्रतिमम् कान्त्या सः अहसत् भृगुनन्दनः

अभ्यर्च्य अभिलिखेत् पद्मम् कुङ्कुमेन अष्टपत्त्रकम्

विविधा च रुचिः जाता यस्मात् ते विदूर गा

भूमिपुत्र महाभाग स्वेद उद्भवैः पिनाकिनः

पिप्पलाद उवाच

कृत्वा असौ यज्ञ मथनम् पुनर् भू तल सम्भवः

शय्यां च शक्तितो दद्यात् सर्व उपस्कर संयुताम्

पुरा दक्ष विनाशाय कुपितस्य तु शूलिनः

ईश्वर उवाच

चतुर् भुजम् हेम मये निविष्टं पात्रे गुडस्य उपरि सर्पि युक्ते

तथा अस्तमिते आदित्ये गोमयेन अनुलेपयेत्

प्राङ्गणं पुष्प मालाभिः अ क्षताभिः समन्ततः

युधिष्ठिर उवाच

पश्यतः अपि भवेत् रूपम् ऐश्वर्यम् किमु कुर्वतः

साधु साधु महा बाहो विरोचन शिवं तव

वसन्तं नैमिष अरण्ये पिप्पलादं महा मुनिम्

तम् एवम् वादिनम् शुक्र उवाच वदतां वरः

वीरभद्र इति ख्यातः कर पाद अयुतैः युतः

भगवन्त् तत् व्रतम् सम्यक् श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः

ईश्वर उवाच

मृदा स्नानं तदा कुर्यात् पद्मराग विभूषितः

यस्मात् च भक्त्या धरणीसुतस्य विनिन्द्यमानेन _ आदि दानम्

त्रिजगन्त् निर्दहन् भूयस् शिवेन विनिवारितः

देवलोके अद्वितीयम् च तव रूपं भविष्यति

शूद्रः तूष्णीम् स्मरन् भौमम् आस्ते भोग विवर्जितः

माहात्म्यं च विधिं तस्य यथावत् वक्तुम् अर्हसि

समस्त यज्ञाय जित इन्द्रियाय पात्राय शील अन्वय संयुताय

ईश्वर उवाच

शृणु च अन्यत् भविष्यम् यत् रूप सम्पद् विधायकम्

भक्त्या यः तु पुनः कुर्यात् एवम् अङ्गारक अष्टकम्

नक्तम् अ क्षार लवणम् अश्नीयात् घृत संयुतम्

कुङ्कुमस्य अपि अभावे तु रक्तचन्दनम् इष्यते

प्रह्लादस्य सुतं दृष्ट्वा द्विस् अष्ट परिवत्सरम्

भविष्यति युगे तस्मिन् द्वापर अन्ते पितामह

सप्त कल्प सहस्राणि रुद्र लोके महीयते

साधु पृष्टं त्वया भद्र इदानीं कथयामि ते

तस्मात् त्वम् अपि दैत्य इन्द्रैः व्रतम् एतत् समाचर

विरोचन उवाच

तेन त्वं रूपवान् जातः सुर शत्रु कुल उद्वहैः

ईश्वर उवाच

प्रेक्षिष्यन्ते जनाः पूजां करिष्यन्ति वरात् मम

इदानीम् अलम् एतेन लोक दाहेन कर्मणा

साधु साधु इति माम् एवम् उक्तवन् त्वम् वदस्व मे

अत्र अपि उदाहरन्ति इमम् इतिहासम् पुरातनम्

अग्निः मूर्धा दिवो मन्त्रं जपन् आस्ते उदङ्मुखः

रूप अर्थी त्वां प्रपन्नः अहम् गृहाण अर्घ्यम् नमः अस्तु ते

संजातस् तद् क्षणात् राज्ञ् ग्रह त्वम् अगमत् पुनर्

इति एवम् उक्त्वा भृगुनन्दनः अपि जगाम दैत्यः च चकार सर्वम्
ततस् अर्चयेत् विप्र वरम् रक्त माल्य अम्बर आदिभिः

चत्वारः करकाः कार्या भक्ष्य भोज्य समन्विताः

प्रह्राद नन्दनः वीरः पुनः पप्रच्छ विस्मितः

कथम् आरोग्यम् ऐश्वर्यम् मतिः धर्मे गतिः तथा

रूप सौभाग्य सम्पन्नः पुनर् जन्मनि जन्मनि

दृष्टवन् क्रियमाणम् च शूद्रेण च व्यवस्थितः

शृणुष्व यत् वक्ष्यति वै धर्म पुत्राय धार्मिकः

धुरंधरं रक्तम् अतीव सौम्यं धान्यानि सप्त अम्बर संयुतानि

दद्यात् तेन एव मन्त्रेण भौमं गोमिथुन अन्वितम्

पिप्पलादस्य संवादो युधिष्ठिर पुरःसरैः
सर्वेषाम् एव वचनात् प्रसाद अनुगतम् तदा

भविष्यतः सखायौ च द्वाव् इमौ सचिवौ तव

एवं ते समयं चक्रुः सुवाच् तम् प्रत्यभाषत

अवरं वरं प्रार्थयसे तस्माद् वाक्यं निबोध मे

अस्माकं ज्ञान संयोगः सर्वेषां योग साधनः

तांस् त्रीन् अभीप्सतो राज्यं व्यभिचार प्रधर्षितान्

आवां ते सचिवौ स्याव तव प्रिय हित एषिणौ

यस्मात् काम प्रधानः त्वं योग धर्मम् अपास्य वै

तान् अयाचन्त चतुरस् त्रयस् ते सहचारिणः

शप्त्वा तान् अभिभाष्य अथ चत्वारश् चक्रुर् अण्डजाः

गां प्रोक्षयित्वा धर्मेण पितृभ्य उपकल्पताम्

इदं च वाक्य संदर्भ श्लोकम् एकम् उदाहृतम्

इतश् च्युताश् च मानुष्यं प्राप्य योगम् अवाप्स्यथ

ततस् तं चक्रवाकौ द्वाव् ऊचतुः सहचारिणौ

सर्व सत्त्व रुत ज्ञः च स्वतन्त्रो ऽयं भविष्यति

राजा त्वं भविता तात काम्पिल्ये नगर उत्तमे

तथा इति उक्त्वा च तस्य आसीत् तदा योग आत्मनः मतिः
विश्वरूपा महागर्भा विश्वेश इच्छा अनुवर्तिनी

सर्वम् आवृत्य तिष्ठन्तं ददर्श परमेश्वरम्

संध्या सर्व समुद्भूतिः ब्रह्मवृक्ष आश्रया आनतिः

त्रिविक्रम पद उद्भूता धनुष्पाणिः शिवोदया

तस्माद् विमुक्तिम् अन्विच्छन् पार्वतीं परमेश्वरीम्

तत् ईदृशम् समालोक्य स्व रूपम् शैल सत्तमः

भीतः कृताञ्जलिः तस्याः प्रोवाच परमेश्वरीम्

श्रुति स्मृतिभ्याम् उदितः धर्मो यज्ञ आदिकः मतः

कापालं पञ्चरात्रं च यामलं वामम् आर्हतम्

यशस्विनी यशोदा च षडध्वपरिवर्तिका

सा एषा माहेश्वरी देवी शंकर अर्ध शरीरिणी

सर्वा सर्व ईश्वरा सूक्ष्मा सु सूक्ष्मा ज्ञान रूपिणी

आद्या हृद् कमल उद्भूता गवां माता रणप्रिया

नाम्नाम् अष्ट सहस्रम् तु देव्या यत् समुदीरितम्

संहृत्य दर्शयामास स्व रूपम् अपरम् पुनः

अजा विभावरी सौम्या भोगिनी भोग दायिनी

सुरेन्द्र माता सुद्युम्ना सुषुम्ना सूर्य संस्थिता

विष्णुना पुनर् एव एनम् पप्रच्छुः प्रणता हरिम्

वैद्युती शाश्वती योनिः जगन्मात्री ईश्वर प्रिया

परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधौ

चतुर्षु अपि च वेदेषु चतुर् मूर्तिः महेश्वरः

अशोच्या भिन्नविषया हिरण्य रजत प्रिया

भूत अन्तरात्मा कूटस्था महापुरुष संज्ञिता

ततो मे सकलं रूपं काल आद्यम् शरणं व्रज

वृषासन गता गौरी महाकाली सुर अर्चिता

विसङ्गा भेद रहिता मनोज्ञा मधुसूदनी

अहं वै सर्व भावान् आत्मा सर्व अन्तरा शिवा

सर्व शक्ति आत्मका माया दुर्निवारा दुरत्यया

महा भगवती दुर्गा वासुदेव समुद्भवा

पुरा पितामहेन उक्तम् मेरु पृष्ठे सु शोभनम्

अशेष देवता मूर्तिः देवता वर देवता

विद्याधर प्रिया सिद्धा विद्याधर निराकृतिः

सहस्रमूर्धानम् अनन्तशक्तिं सहस्रबाहुं पुरुषं पुराणम्

सर्व यज्ञ तपस् दानैः तत् एव अर्चय सर्वदा

धर्म संस्थापन अर्थाय ते आराधन कारणात्

लब्ध्वा देव अधिदेवस्य सन्निधिं परमेष्ठिनः

माम् उपास्य महा राजैः ततो यास्यसि तत् पदम्

रूपं ते अशेष कला विहीनम् अगोचरं निर्मलम् एक रूपम्

स्व संवेद्यम् अवेद्यम् तत् परे व्योम्नि व्यवस्थितम्

इज्या पूज्या जगद्धात्री दुर्विज्ञेया सुरूपिणी

अ मानिनः बुद्धिमन्तः तापसाः शंसित व्रताः

प्रशान्तं सौम्य वदनम् अनन्त आश्चर्य संयुतम्

भारती परम आनन्दा परापर विभेदिका

लक्ष्मी आदि शक्ति जननी शक्ति चक्र प्रवर्तका

योगिनः तत् प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम्

निर्यन्त्रा यन्त्र वाह स्था नन्दिनी भद्र कालिका

एतद् वः कथितं विप्राः पुत्र त्वम् परमेष्ठिनः

अन्याः च शक्तयो मुख्याः तस्य देवस्य निर्मिताः

कल्याणी कमला रामा पञ्चभूता वरप्रदा

यद् यत् स्व रूपम् मे तात मनसो गोचरं भवेत्

हिमवन्त् उवाच

ऐश्वर्य वर्त्म निलया विरक्ता गरुड आसना

संसार सागरात् अस्मात् उद्धरामि अचिरेण तु

तथा उक्तः ऽसौ द्विधा स्त्री त्वम् पुरुष त्वम् अथ अकरोत्

विकृतिः शांकरी शास्त्री गण गन्धर्व सेविता

सर्व इन्द्रिय मनस् माता सर्व भूत हृदि स्थिता

पुण्या पुष्करिणी भोक्त्री पुरंदर पुरःसरा

सर्व भूत आत्म भूत स्थम् सर्व आधारम् निरञ्जनम्

हिरण्या राजती हैमी हेम आभरण भूषिता

तस्मात् सर्व प्रकारेण मद् भक्तः मद् परायणः

पञ्च ब्रह्म समुत्पत्तिः परमार्थ अर्थ विग्रहा

नित्योदिता स्वयंज्योतिर् उत्सुका मृतजीवनी

पश्य बालाम् इमाम् राजन् राजीव सदृश आननाम्

का एषा भगवती देवी शंकर अर्ध शरीरिणी

शयानम् अन्तर् सलिले तथा एव नारायण आख्यम् प्रणतो ऽस्मि रूपम्

वैराग्य ऐश्वर्य धर्म आत्मा ब्रह्म मूर्तिः हृदिस्थिता

शिवा उमा परमा शक्तिः अनन्ता निष्कला अमला

व्योम मूर्तिः व्योम लया व्योम आधारा अच्युता अमरा

तां दृष्ट्वा जायमानां च स्व इच्छया एव वराननाम्

सौदामिनी जनानन्दा भ्रुकुटि कुटिल आनना

प्रोच्यते सर्व वेदेषु मुनिभिः तत्त्व दर्शिभिः

कर्णिकार करा कक्ष्या कंस प्राण अपहारिणी

महाश्रीः श्री समुत्पत्तिः तमस् पारे प्रतिष्ठिता
दीक्षा विद्याधरी दीप्ता महा इन्द्र विनिपातिनी

त्वं हि सा परमा शक्तिः अनन्ता परमेष्ठिनी

लभते महतीं लक्ष्मीं महादेव प्रसादात्

उन्मीलनी सर्वसहा सर्व प्रत्यय साक्षिणी

सर्व शक्ति मयम् शुभ्रं सर्व आकारम् सनातनम्

अनन्त वर्णा अनन्यस्था शङ्करी शान्त मानसा

अहो मे सु महत् भाग्यं महादेवी समागमात्

सदाशिवा वियन्मूर्तिर् विश्व मूर्तिः अमूर्तिका

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन जप्तव्यं हि द्विजातिभिः

स कालो अग्निः हरः रुद्रो गीयते वेद वादिभिः

बिभेद पुरुष त्वम् च दशधा च एकधा पुनः

सांख्यानां कपिलो देवो रुद्राणाम् असि शङ्करः

नृसिंही दैत्य मथना शङ्ख चक्र गदा धरा

प्रजापतिं विनिन्द्य एषा कालेन परमेश्वरी

भद्रकाली जगन्माता भक्तानां भद्र दायिनी

सर्व वाद आश्रया संख्या सांख्य योग समुद्भवा

अभ्यर्च्य गन्ध पुष्प आद्यैः भक्ति योग समन्वितः

तस्याः प्रभावम् अतुलम् सर्वे देवाः स वासवाः

मया न अस्ति समो लोके देवो वा दानवो ऽपि वा

संकर्षणी जगद्धात्री कामयोनिः किरीटिनी

अन्वेष्टव्यं हि तद् ब्रह्म जन्म बन्ध निवृत्तये

शान्तिः प्रतिष्ठा सर्वेषां निवृत्तिः अमृत प्रदा

शिवा सर्व गता अनन्ता गुण अतीता सु निष्कला

माम् अन् आश्रित्य परमं निर्वाणम् अमलम् पदम्

मनस्विनी मन्युमाता महा मन्यु समुद्भवा

हिताय सर्व भूतानाम् जाता च तपसा आवयोः

शङ्खिनी पद्मिनी सांख्या सांख्य योग प्रवर्तका

रसज्ञा रसदा रामा लेलिहाना अमृतस्रवा

दैत्य दानव निर्मात्री काश्यपी कालकल्पिका

सर्वतः पाणि पाद अन्तम् सर्वतो अक्षि शिरस् मुखम्

चाणूर हन्तृ तनया नीति ज्ञा कामरूपिणी

विद्येश्वर प्रिया विद्या विद्युज्जिह्वा जित श्रमा

ब्रह्म ईश विष्णु जननी ब्रह्म आख्या ब्रह्म संश्रया

ज्ञानेन एकेन तत् लभ्यम् क्लेशेन परमं पदम्

नाम्नाम् अष्ट सहस्रेण तुष्टाव परमेश्वरीम्

तस्य एवम् तपतो वक्त्राद् रुद्रः कालाग्नि संनिभः

वीर ईश्वरा विमान स्था विशोका अशोक नाशिनी

व्योम लक्ष्मी सिंहरथा चेकिताना अमित प्रभा

योगमाया विभाव ज्ञा महामाया महीयसी

देवी उवाच

धर्म उदया भानुमती योगि ज्ञेया मनोजवा

मम उपदेशात् संसारं नाशयामि ते अनघैः

ज्योतिःशास्त्रं न्यायविद्या मीमांसा च उपबृंहणम्

त्वया सृष्टं जगत् सर्वं प्रधान आद्यम् त्वयि स्थितम्

दंष्ट्र करालम् दुर्धर्षं जटा मण्डल मण्डितम्

यत् मम साक्षात् परं रूपम् ऐश्वरम् दृष्टम् अद्भुतम्

एतावत् उक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम्

देवी पुरुष मोहिनी

सम्प्राप्य योगं परमं दिव्यं तत् पारमेश्वरम्

ऋषय ऊचुः

ज्ञान ज्ञेया जरातीता वेदान्त विषया गतिः

वैराग्य ज्ञान निरता निरालोका निरिन्द्रिया

सर्व वेदान्त वेदेषु निश्चितं ब्रह्म वादिभिः

सूक्ष्मं विचित्रं त्रिगुणं प्रधानं नतो ऽस्मि ते रूपम् अलुप्त भेदम्

अनादिः अव्यक्त गुहा महानन्दा सनातनी

शान्ता माहेश्वरी नित्या शाश्वती परमा अक्षरा

सर्व साधारणा सूक्ष्मा हि अविद्या पारमार्थिका

विद्या मया सहस्राक्षी सहस्रवदन आत्मजा

श्रीधरा श्रीकरी कल्या श्रीधर अर्ध शरीरिणी

त्वा एव शरणं यास्ये प्रसीद परमेश्वरि

योगीश्वरी ब्रह्मविद्या महाविद्या सुशोभना

नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं देवानां च एव संनिधौ

महा विमान मध्य स्था महानिद्रा आत्म हेतुका

त्रि तत्त्व माता त्रिविधा सु सूक्ष्म पद संश्रया

सा एषा धात्री विधात्री च परमानन्दम् इच्छताम्

दक्षाद् रुद्रो ऽपि जग्राह स्वकीयाम् एव शूलभृत्

शाश्वत ऐश्वर्य विज्ञान मूर्तिः सर्व प्रवर्तका

कोटि सूर्य प्रतीकाशम् तेजस् बिम्बम् निराकुलम्

महीयसी ब्रह्मयोनिर् महा लक्ष्मी समुद्भवा

शान्तिः विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिः च इति ताः स्मृताः

विन्दन्ति मुनयो वेत्ति शङ्करो वा स्वयं हरिः

वीक्षते तत् परं तत्त्वम् ऐश्वरम् ब्रह्म निष्कलम्

श्रुति स्मृति विरुद्धानि निष्ठा तेषां हि तामसी

न जाने त्वा अहम् वत्से यथावद् ब्रूहि पृच्छते
विश्व अमर ईश्वर ईशाना भुक्तिः मुक्तीः शिवा अमृता

सत्क्रिया गिरिजा शुद्धा नित्य पुष्टा निरन्तरा

अभिन्ना अभिन्न संस्थाना वंशिनी वंश हारिणी

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा मुनीनां पुरुषोत्तमः

नियोगाद् ब्रह्मणो देवीं ददौ रुद्राय तां सतीम्

प्राप्य अहम् ते गिरि श्रेष्ठैः न अन्यथा कर्म कोटिभिः

व्योम संज्ञा परा काष्ठा सा इयम् हैमवती मता

एवंविधानि च अन्यानि मोहन अर्थानि तानि तु

मङ्गल्या मङ्गला माला मलिना मल हारिणी

नारायणी नर उद्भूतिः कौमुदी लिङ्गधारिणी

श्रुत्वा च अन्ये ऽपि मुनयः तद् मुखात् धर्मम् उत्तमम्

अहं वै याचिता देवैः संजाता परमेश्वरात्

अकार्या कार्य जननी नित्यं प्रसव धर्मिणी

अस्याः तु अनादि संसिद्धम् ऐश्वर्यम् अतुलम् महत्

सम्पूज्य पार्श्वतः शंभुं त्रिनेत्रं भक्ति संयुतः

अदितिः नियता रौद्री पद्मगर्भा विवाहना

अकलङ्का निराधारा नित्य सिद्धा निरामया

निःसंकल्पा निरातङ्का विनया विनय प्रदा

एवम् उक्ता अथ सा देवी तेन शैलेन पार्वती

तस्मात् मुमुक्षुः धर्म अर्थः मद् रूपम् वेदम् आश्रयेत्

दक्षिणा दहना दाह्या सर्व भूत नमस्कृता

कूष्माण्डी धन रत्न आढ्या सुगन्धा गन्धदायिनी

स्थानेश्वरी निरानन्दा त्रिशूल वर धारिणी

महा अनुभावा सत्त्व स्था महा महिष मर्दना

नियोगाद् ब्रह्मणो राज्ञ् तेषु धर्मः प्रतिष्ठितः

नाशयामि तमः कृत्स्नं ज्ञान दीपने माचिरात्

युगे युगे ऽत्र सर्वेषां कर्ता वै धर्म शास्त्र विद्

भक्त्या तु अनन्यया तात पद् भावम् परम् आश्रितः

स त्वं नियोगाद् देवस्य ब्रह्मणः परमात्मनः

खगध्वजा खग आरूढा पर अर्घ्या पर मालिनी

प्रधानं पुरुषो माया माया च एवम् प्रपद्यते

श्रुति स्मृति उदितम् सम्यक् कर्म वर्ण आश्रम आत्मकम्

चतुर् व्यूहः ततस् देवः प्रोच्यते परमेश्वरः

जगत् प्रिया जगत् मूर्तिः त्रिमूर्तिः अमृत आश्रया

यशस्विनी साम गीतिः भव अङ्ग निलय आलया

अधर्म अभिनिवेशम् च त्यक्त्वा वैराग्यम् आस्थितः

चैत्रा संवत्सरारूढा जगत्संपूरणी इन्द्रजा

धुन्वती दुःप्रकम्प्या च सूर्यमाता दृषद्वती

अचिन्त्या केवला अनन्त्या शिव आत्मा परम आत्मका

पोषणी परम ऐश्वर्य भूति दा भूति भूषणा

मेना उवाच

मां विद्धि परमां शक्तिं परमेश्वर समाश्रयाम्

कपिला कापिला कान्ता कनक आभा कलान्तरा

किरीटिनं गदा हस्तम् नूपुरैः उपशोभितम्

दधानम् उरसा मालां विशालां हेम निर्मिताम्

ऋच् यजुस् साम रूपेण सर्ग आदौ सम्प्रवर्तते

लोहिता सर्पमाला च भीषणी वनमालिनी

ज्ञानेन कर्म योगेन भक्ति योगेन वा नृप

आदि अन्त हीनम् जगत् आत्म भूतम् विभिन्न संस्थम् प्रकृतेः परस्तात्

असंख्येया अप्रमेय आख्या शून्या शुद्ध कुल उद्भवा

वाच्या वर ईश्वरा वन्द्या दुर्जया दुरतिक्रमा

पद्म माला पापहरा विचित्रा मुकुट आनना

सरस्वती सर्व विद्या जगत् ज्येष्ठा सुमङ्गला

सुप्रभा सुस्तना गौरी धर्म काम अर्थ मोक्ष दा

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपम् ऐश्वरम्

सह एव मानसैः पुत्रैः तताप परमं तपः

भवानी च एव रुद्राणी महालक्ष्मी अथ अम्बिका

स्वायंभुवो मनुर् धर्मान् मुनीनां पूर्वम् उक्तवन्

भीतो ऽस्मि साम्प्रतं दृष्ट्वा रूपम् अन्यत् प्रदर्शय

तेजस् मयम् जन्म विनाश हीनम् प्राण अभिधानम् प्रणतो ऽस्मि रूपम्

अनन्त शयना अनन्या नरनारायण उद्भवा

ते सु निर्धूत तमसः ज्ञानेन एकेन मद् मयाः

स एवम् उक्तः भगवान् देवदेव्या गिरीश्वरः

मायया एव अथ विप्र इन्द्राः सा च अनादिः अनन्तया

कामधेनुर् बृहद्गर्भा धीमती मोह नाशिनी

शतरूपा शतावर्ता विनता सुरभिः सुरा

महाफला अनवद्य अङ्गा कामपूरा विभावरी

धर्मात् संजायते भक्तिः भक्त्या सम्प्राप्यते परम्

एका माहेश्वरी शक्तिः अनेक उपाधि योगात्

सावित्री च असि जप्यानां यजुषां शतरुद्रियम्

द्वि नेत्रम् द्वि भुजम् सौम्यं नील अलक विभूषितम्

ॐ नमः ते महादेवि नमः ते परमेश्वरि

अनेक आकार संस्थाना काल त्रय विवर्जिता