tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
एतत् अमृतम् अभयम्

तौ ह प्रजापतिः उवाच साधु अलंकृतौ सु वसनौ परिष्कृतौ भूत्वा उद शरावे अवेक्षेथाम् इति

प्रेतस्य शरीरम् भिक्षया वसनेन अलंकारेण इति संस्कुर्वन्ति

एतत् ब्रह्म इति

एष आत्मा इति ह उवाच

तेभ्यः ह एताम् उपनिषदम् प्रोवाच आत्मा एव इह महय्यः आत्मा परिचर्यः आत्मानम् एव इह महयन् आत्मानम् परिचरन् उभौ लोकौ आप्नोति इमम् च अमुम् च इति

तौ ह प्रजापतिः उवाच किम् पश्यथ इति

तौ ह उद शरावे अवेक्षांचक्राते

तौ ह ऊचतुः सर्वम् एव इदम् आवाम् भगवन् आत्मानम् पश्यावः _ लोम्भ्यः _ नखेभ्यः प्रतिरूपम् इति

तौ ह अन्वीक्ष्य प्रजापतिः उवाच अन् उपलभ्य आत्मानम् अन् अनुविद्य व्रजतः यतरे एतद् उपनिषदः भविष्यन्ति देवाः _ असुराः _ ते पराभविष्यन्ति इति

तस्मात् अपि अद्य इह अ ददानम् अ श्रद्दधानम् अ यजमानम् आहुः आसुरः _ इति

तौ ह शान्त हृदयौ प्रवव्रजतुः

तौ ह ऊचतुः यथा एव इदम् आवाम् भगवन् साधु अलंकृतौ सु वसनौ परिष्कृतौ स्वः एवम् एव इमौ भगवन् साधु अलंकृतौ सु वसनौ परिष्कृतौ इति

तौ ह साधु अलंकृतौ सु वसनौ परिष्कृतौ भूत्वा उद शरावे अवेक्षांचक्राते
अवभृथेष्टौ संस्थितायाम् अवभृथ निचुम्पुण निचेरुर् असि निचुम्पुण अव देवैर् देव कृतम् एनो ऽयासिषम् अव मर्त्यैर् मर्त्य कृतम् पुरुराव्णो देव रिषस् पाहि इति अप उपस्पृश्य त्रिर् अभ्युक्षेः अन्

यद् वा विश्पतिर् इति द्वितीयस्य इति वा

अपो अद्य अन्वचारिषम् रसेन समसृक्ष्महि

तद् एष श्लोकः

यद् एनश् चकृमा वयं यद् वा अन्य कृतम् आरिमा

आदित्यम् उपतिष्ठेरन्न् उद् वयं तमसस् परि ज्योतिः पश्यन्त उत्तरं स्वः पश्यन्त उत्तरं देवं देवत्रा सूर्यम् अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् इति

अग्निष् तपति इति अवभृथसाम

तस्मिन् समिध आदध्युर् एधो ऽस्य् एधिषीमहि इति प्रथमां समिद् असि समेधिषीमहि इति द्वितीयाम्

सर्व ऋत्विजो निधनम् उपेयुः

तेषां प्रथमस्य सनाद् अग्न इत्य् अवभृथसाम

सर्वे कामाः सर्वे कामाः

इष्टाहोत्रीयम् अभिषेचनीये समस्य इति वा

तस्य आवृत् यथा प्रथमस्य प्रवर्ग्य साम्नः

तम् एव उपतिष्ठेरन्

यावन्त्य् अहानि राजानं भक्षयेयुस् तावत् स्व ब्राह्मणाय उच्छिष्टम् न दद्युः

मा ब्राह्मणाय उच्छिष्टम् दत्त मा पात् सोमम् अ सोम पः इति

अद्भिर् वा प्रोक्ष्य दद्युः

एष ज्योतिः

पयस्वान् अग्न आगमं तं मा संसृज वर्चसा इति

अश्व त्रिरात्रे नाना अवभृथानि सामानि

दधि भक्ष अन्तम् अहीनेषु

एतं परिक्रमं सर्व क्रतुषु विद्यात्

अस्तमितश् चेद् आहवनीयम्
तद् वै ब्रूहि इति अब्रुवन्

तेष्व् असुरेष्व् इदं सर्वम् आसीत्

ते ऽब्रुवन्न् आजिम् एषाम् अयाम गिरिं काष्ठां कृत्वा इति

सो ऽग्निर् अब्रवीद् अहं वा इदम् अदर्शं यथा इदम् जेष्यामि इति

स यदि इतराः धुरो विगायेद् व्य् एव आज्य धुरः गायेत्

ते अक्षरेण एव इदम् सर्वं संनिधाय धुराधुरम् आसजन्

तेषां विभागे न समपादयन्

देव असुराः संयत्ता ज्योङ् न व्यजयन्त

अथ एकम् एव अक्षरम् देवेष्व् आसीद् वाग् एव

यद् अब्रुवन्न् आजिम् एषाम् अयाम इति तद् एषां द्वितीयम् आज्य त्वम्

ते देवा अब्रुवन् वि इमानि भजामहा इति

अथ उ यस्मिन्न् एवंविद् ग्रामे भवति स उ ह एव तं ग्रामं जयति

सो ऽब्रवीद् अक्षरेण एव इदम् सर्वं संनिधाय धुराधुरम् आसजाम इति

तान् अजयन्

स यो ह एवम् विद्वान् संग्रामयोः संनिहितयोर् ब्रूयाद् अक्षरेण त्वा संनिदधामि इति परं ग्रामं स ह एव तं ग्रामं जयति

जयति स्पर्धां द्विषन्तं भ्रातृव्यं य एवं वेद

यद् अब्रवीद् अक्षरेण एव इदम् सर्वं संनिधाय धुराधुरम् आसजाम इति तद् आज्य धुराम् आज्य धूः त्वम्
तस्माज् जातं ब्राह्मणं ब्रह्म ज्येष्ठं देवाश् च सर्वे अमृतेन साकम्

ते कृत्वा समिधाव् उपास्ते तयोर् आर्पिता भुवनानि विश्वा

चक्षुः श्रोत्रं यशो अस्मासु धेह्य् अन्नं रेतो लोहितम् उदरम्

पृथक् सर्वे प्राजापत्याः प्राणान् आत्मसु बिभ्रति

ब्रह्मचारिणं पितरो देव जनाः पृथग् देवा अनुसंयन्ति सर्वे

ब्रह्मचारीष्णंश् चरति रोदसी उभे तस्मिन् देवाः संमनसो भवन्ति

ब्रह्मचारी ब्रह्म भ्राजद् बिभर्ति तस्मिन् देवा अधि विश्वे समोताः

आचार्यो मृत्युर् वरुणः सोम ओषधयः पयः

गन्धर्वा एनम् अन्व् आयन् त्रयस्त्रिंशत् त्रि शताः षष् सहस्राः सर्वान्त् स देवांस् तपसा पिपर्ति

आचार्यो ब्रह्मचारी ब्रह्मचारी प्रजापतिः

इयं समित् पृथिवी द्यौर् द्वितीया उत अन्तरिक्षम् समिधा पृणाति

प्राण अपानौ जनयन्न् आद् व्यानं वाचं मनो हृदयं ब्रह्म मेधाम्

ब्रह्मचर्येण तपसा देवाः मृत्युम् अपाघ्नत

ब्रह्मचर्येण तपसा राजा राष्ट्रं विरक्षति

आचार्यस् ततक्ष नभसी उभे इमे उर्वी गम्भीरे पृथिवीं दिवं च

पूर्वो जातो ब्रह्मणो ब्रह्मचारी घर्मं वसानस् तपसा उदतिष्ठत्

अर्वाग् अन्य इतो अन्यः पृथिव्या अग्नी समेतो नभसी अन्तरा इमे

इन्द्रः ह ब्रह्मचर्येण देवेभ्यः स्वर् आभरत्

पार्थिवा दिव्याः पशव आरण्या ग्राम्याश् च ये

देवानाम् एतत् परिषूतम् अन् अभ्यारूढम् चरति रोचमानम्

अनड्वान् ब्रह्मचर्येण अश्वः घासं जिगीषति

ब्रह्मचारी समिधा मेखलया श्रमेण लोकांस् तपसा पिपर्ति

ब्रह्मचारी जनयन् ब्रह्म अपः लोकं प्रजापतिं परमेष्ठिनं विराजम्

अभिक्रन्दन् स्तनयन्न् अरुणः शितिङ्गो बृहच् छेपो ऽनु भूमौ जभार

तं रात्रीस् तिस्र उदरे बिभर्ति तं जातं द्रष्टुम् अभिसंयन्ति देवाः

स दाधार पृथिवीं दिवं च स आचार्यं तपसा पिपर्ति

तानि कल्पद् ब्रह्मचारी सलिलस्य पृष्ठे तपो ऽतिष्ठत् तप्यमानः समुद्रे

आचार्यो ब्रह्मचर्येण ब्रह्मचारिणम् इच्छते

आचार्य उपनयमानो ब्रह्मचारिणं कृणुते गर्भम् अन्तः

अग्नौ सूर्ये चन्द्रमसि मातरिश्वन् ब्रह्मचार्य् अप्सु समिधम् आ दधाति

यत् यत् ऐच्छत् प्रजापतौ तद् ब्रह्मचारी प्रायच्छत् स्वान् मित्रो अध्य् आत्मनः

ओषधयो भूत भव्यम् अहोरात्रे वनस्पतिः

गर्भो भूत्वा अमृतस्य योनाव् इन्द्रो ह भूत्वा सुरान् ततर्ह

ब्रह्मचार्य् एति समिधा समिद्धः कार्ष्णं वसानो दीक्षितो दीर्घ श्मश्रुः

स सद्य एति पूर्वस्माद् उत्तरं समुद्रं लोकान्त् संगृभ्य मुहुर् आचरिक्रत्

प्रजापतिर् विराजति विराड् इन्द्रो ऽभवद् वशी

अर्वाग् अन्यः परो अन्यो दिवस् पृष्ठाद् गुहा निधी निहितौ ब्राह्मणस्य

तासाम् अर्चींषि पृथग् अभ्रे चरन्ति तासाम् आज्यं पुरुषो वर्षम् आपः

अपक्षाः पक्षिणश् च ये ते जाता ब्रह्मचारिणः

ब्रह्मचारी सिञ्चति सानौ रेतः पृथिव्यां तेन जीवन्ति प्रदिशश् चतस्रः

ते रक्षति तपसा ब्रह्मचारी तस्मिन् देवाः संमनसो भवन्ति
उत्तमे गावः बहु रूपाः

नित्य उदकम् देवयजनम् पुरस्तात्

तद् चमसान् अनु होम भक्षौ

षष् आग्निकानि चतुस्थाने दशमम् विश्वः देवस्य इति

उत्सर्ग काले एके

पश्च आलम्भन आदि आ अध्वर दीक्षणीयायाः कृत्वा चत्वारि औद्ग्रभणानि जुहोति आध्वरिकाणि काय स्वाहा इति च आश्वमेधिकानि त्रीणि

आज्य सक्तु धाना लाजानाम् एकैकम् जुहोति प्राणाय स्वाहा इति प्रतिमन्त्रम् सर्व रात्रम् आवर्तम् व्युष्ट्यै इति व्युष्टायाम् स्वर्गाय इति उदिते

अन्यस्य रशना दान आदि करोति अश्व युक्तम्

दीक्षा द्वादश उपसदः च

त्रयः त्रयः अभितस्

अभ्यञ्जन प्रभृति करोति

आग्निके च सप्तम्याम् निर्वपति

प्राकृत व्रतः अ कृत त्वात्

अध्वर दीक्षणीयायाः चत्वारि त्रीणि त्रीणि च अश्वम् अधिकानि कृष्णाजिन अन्तम् अन्वहम्

वसतीवरीः गृहीत्वा गृहीत्वा प्रतिदिशम् समासिच्य परिहरति

विजय मध्यात् होतुः प्राची दिश् दक्षिणा ब्रह्मणः अध्वर्योः प्रतीची उद्गातुः उदीची

तृतीयम् तृतीयम् अन्वहम् ददाति भूमि पुरुष ब्राह्मण स्व वर्जम्

अभितस् पैतुदारवौ

एकादशिन्यौ सवनीयाः पशवः भवन्ति

आद्यः अग्निः द्विगुणः त्रिगुणः एकविंशतिविधः वा

मध्यमे आग्नेयौ उत्तरयोः च
ते त्वा रक्षन्तु ते त्वा गोपायन्तु तेभ्यो नमस् तेभ्यः स्वाहा

उत् त्वा द्यौर् उत् पृथिव्य् उत् प्रजापतिर् अग्रभीत्

अन्तकाय मृत्यवे नमः प्राणा अपाना इह ते रमन्ताम्

उत् त्वा आदित्याः वसवो भरन्तु उद् इन्द्र अग्नी स्वस्तये

इह ते ऽसुर् इह प्राण इह आयुः इह ते मनः

उद्यानं ते पुरुष न अवयानम् जीवातुं ते दक्षतातिं कृणोमि

गोपायंश् च त्वा जागृविश् च रक्षताम्

रक्षन्तु त्वा अग्नयः ये अप्स्व् अन्ता रक्षतु त्वा मनुष्या यम् इन्धते

विश्वे देवा अभि रक्षन्तु त्वा इह

बोधश् च त्वा प्रतिबोधश् च रक्षताम् अस्वप्नश् च त्वा अनवद्राणः च रक्षताम्

उद् एनं भगो अग्रभीद् उद् एनं सोमो अंशुमान्

सूर्यस् ते तन्वे शं तपाति त्वाम् मृत्युर् दयतां मा प्र मेष्ठाः

श्यामश् च त्वा मा शबलश् च प्रेषितौ यमस्य यौ पथिरक्षी श्वानौ

अन्तरिक्षं रक्षतु देव हेत्याः

मा एतम् पन्थाम् अनु गा भीम एष येन पूर्वं न इयथ तं ब्रवीमि

असुम् ते अनु ह्वयामसि

अयं देवा इह एव अस्तु अयं मा अमुत्र गाद् इतः

मा छित्था अस्मात् लोकात् अग्नेः सूर्यस्य संदृशः

जीवेभ्यस् त्वा स मुदे वायुर् इन्द्रो धाता दधातु सविता त्रायमाणः

सर्व अङ्ग सर्वं ते चक्षुः सर्वम् आयुश् च ते ऽविदम्

उत् त्वा मृत्योर् अपीपरं सं धमन्तु वयोधसः

आहार्षम् अविदं त्वा पुनर् आगाः पुनर्णवः

उत् क्राम अतस् पुरुष मा अव पत्था मृत्योः पड्वीशम् अवमुञ्चमानः

उद् एनं मरुतो देवा उद् इन्द्र अग्नी स्वस्तये

व्य् अवात् ते ज्योतिर् अभूद् अप त्वत् तमो अक्रमीत्

अप त्वन् मृत्युं निरृतिम् अप यक्ष्मं नि दध्मसि

तम एतत् पुरुष मा प्र पत्था भयं परस्ताद् अभयं ते अर्वाक्

मा ते मनस् तत्र गान् मा तिरो भून् मा जीवेभ्यः प्र मदो मा अनु गाः पितॄन्

पृथिवी सूर्यश् च त्वा रक्षतां चन्द्रमाश् च

मा त्वा व्यस्त केश्यः मा त्वा अघरुदः रुदन्

वैश्वानरो रक्षतु जातवेदा दिव्यस् त्वा मा प्र धाग् विद्युता सह

तुभ्यं वातः पवतां मातरिश्वा तुभ्यं वर्षन्त्व् अमृतान्य् आपः

मा त्वा क्रव्याद् अभि मंस्त आरात् संकसुकाच् चर रक्षतु त्वा द्यौ रक्षतु

मा त्वा प्राणः बलम् हासीत्

आ हि रोह इमम् अमृतं सुखं रथम् अथ जिव्रिर् विदथम् आ वदासि

इह अयम् अस्तु पुरुषः सह असुना सूर्यस्य भागे अमृतस्य लोके
षट्त्रिंशद् आहुतयः सम्पद्यन्ते

एवम् अस्मै जुह्वते दुहे

षट्त्रिंशत् अक्षरा वै बृहती

नव अहम् जुहोति

बृहतीं वै स छन्दसां जयति साध्यान् देवान् देवानाम्

ते बृहतीम् अन्वायत्ताः
आचार पालकम् धीरं समयेषु कृत आस्पदम्

आत्मना च धनेन एव श्रद्धा वित्त अनुसारात्

सर्व द्वंद्व सहाः धीरा नित्यम् उद्युक्त चेतसः

धर्म काम अर्थ मुक्ति अर्थम् मनसा कर्मणा गिरा

सूत उवाच

प्रणेमुः च महात्मानो रुद्र ध्यानेन विह्वलाः

सनत्कुमार उवाच

वक्तुम् अर्हसि शैलादे विनयेन आगताय मे

न पुनर् नाम मात्रेण संवित्ति रहितः तु यः

सु प्रसन्ने महाभागे सद्यः पाश क्षयः भवेत्

प्रतिपन्नं जन आनन्दम् श्रुति स्मृति पथ अनुगम्

शिवेन कथितं शास्त्रं धर्म काम अर्थ मुक्तये

तस्मात् तत्त्व विदः ये तु ते मुक्ता मोचयन्त्य् अपि

गुरुम् अन्वेषयेत् भक्तः सुभगं प्रिय दर्शनम्

ते देवा मुनयः सर्वे शिवम् उद्दिश्य शङ्करम्

लोक आचार रतः हि एवम् तत्त्व विद् मोक्ष दः स्मृतः

नृपाणाम् उपकार अर्थम् ब्राह्मण आद्यैः विशेषतः

संवत्सर त्रयम् वा अथ शिष्यान् विप्रान् परीक्षयेत्

तत्त्वं तु विदितं येन स एव आनन्द दर्शकः

तं दृष्ट्वा सर्व भावेन पूजयेत् शिव वत् गुरुम्

तथा ईश त्वम् इति प्रोक्तं सर्व तत्त्व अर्थ बोधकम्

पुरुष आदि विरिञ्चि अन्तम् उन्मन त्वम् परात्परम्

शत कोटि प्रमाणेन तत्र पूजा कथं विभोः

इति उक्त्वा भगवान् रुद्रः तत्र एव अन्तरधात् स्वयम्

तस्मात् वेद अर्थ तत्त्व ज्ञम् आचार्यम् भस्म शायिनम्

गुरुः मान्यः गुरुः पूज्यो गुरुः एव सदाशिवः

काल अध्वरम् महाभाग तत्त्व आख्यम् सर्व संमतम्

अथवा योग मार्गेण शिष्य देहम् प्रविश्य च

कथितं यत् शिव ज्ञानम् शृण्वन्तु मुनि पुंगवाः

शिवेन देवदेवेन भक्तानां हित काम्यया

स्त्रीणां न एव अधिकारः ऽस्ति पूजा आदिषु न संशयः

कालवेला अधिकार आद्यम् अवदद् वदतां वरः

प्राण द्रव्य प्रदानेन आदेशैः च इतस् ततस्

अन्यो ऽन्यं तारयेत् न एव किं शिला तारयेत् शिलाम्

बोधयेद् एव योगेन सर्व तत्त्वानि शोध्य च

तावत् आराधयेत् शिष्यः प्रसन्नो ऽसौ यथा भवेत्

एवंवृत्त समोपेताः वाच् मनस् काय कर्मभिः

अ मानिनः बुद्धिमन्तः त्यक्त स्पर्धाः गत स्पृहाः

गौरवात् एव संज्ञा एषा शिव आचार्यस्य न अन्यथा

शुद्धो विनय सम्पन्नः मिथ्या कटुक वर्जितः

आचिनोति च शास्त्र अर्थान् आचार्यः तेन च उच्यते

योग्या एवं द्विजाः सर्वे शिव भक्ति परायणाः

भिद्यते यस्य सामर्थ्याद् आज्ञा मात्रेण सर्वतः

परिग्रह विनिर्मुक्ताः ते सर्वे पशव उदिताः

संवित्ति जननम् तत्त्वं पर आनन्द समुद्भवम्

गुरुतः शास्त्रात् च एवम् अधिकारम् ब्रवीमि अहम्

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे विंशः अध्यायः

सूत उवाच

उत्तमः च अधमे योज्यो नीच उत्तम वस्तुभिः

शब्दः स्पर्शः तथा रूपं रसो गन्धः च भावतः

आर्जवा मार्दवाः स्वस्था अनुकूलाः प्रियंवदाः

पूज्यो वै ब्राह्मणानां च क्षत्रियाणां विशेषतः

गुरुः च शास्त्र विद् प्राज्ञस् तपस्वी जन वत्सलः

गुरु आज्ञा पालकः च एव शिष्यो अनुग्रहम् अर्हति

ऋषय ऊचुः

व्यास शिष्यैः महाभाग वाह्नेयं वद सांप्रतम्

ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य कर्णात् कर्ण आगतेन तु

योगिनां दर्शनात् वा अपि स्पर्शनात् भाषणात् अपि

सर्व लक्षण सम्पन्नः सर्व शास्त्र विशारदः

तत्त्व हीने कुतो बोधः कुतो हि आत्म परिग्रहः

रुद्रो महादेवो मण्डल स्थः पितामहः

वेदात् षष् अङ्गात् उद्धृत्य सांख्य योगात् च सर्वतः

अयोगी न एव जानाति तत्त्व शुद्धिम् शिव आत्मकाम्

वर्ण आश्रम कृतैः धर्मैः विपरीतम् क्वचिद् समम्

एवं सम्पूजयेयुर् वै ब्राह्मण आद्याः सदाशिवम्

ते योग्याः शिव धर्मिष्ठाः शिव धर्म परायणाः

अर्थ देश आदि संयुक्तम् गूढम् अज्ञान निन्दितम्

स्व संवेद्य परे तत्त्वे निश्चयो यस्य न आत्मनि

शोध्या एवंविधाः च एव तत्त्वानां च विशुद्धये

शैलादिर् उवाच

तस्य सिद्धिः च मुक्तिः च गुरु कारुण्य सम्भवा

विद्यया अभय दातारम् लौल्य चापल्य वर्जितम्

रोमहर्षण सर्वज्ञ सर्व शास्त्र भृताम् वर

संयता धर्म सम्पन्नाः श्रुति स्मृति पथ अनुगाः
तस्मै सनत्कुमाराय नन्दिना कुल नन्दिना

शैवं संक्षिप्य वेद उक्तम् शिवेन परिभाषितम्

स्तुति निन्दा आदि रहितम् सद्यः प्रत्यय कारकम्

पशुभिः प्रेरिता ये तु सर्वे ते पशवः स्मृताः

अहंकारम् अथ अव्यक्तम् काल अध्वरम् इति स्मृतम्

पृथिवी आदीनि भूतानि आविशन्ति च भौवने
ताम् प्रत्युददीप्यत

ते क्षीर आहुतिम् अजुहवुः

तथा इति

ते अब्रुवन् आज्य आहुतिम् जुहवाम तया एनम् जिगीषाम इति

तस्मात् यत्र आज्य आहुतिम् जुह्वति प्रत्युद्दीप्यते एव

ते पशुम् आलभ्य मेदः समवदाय पशु आहुतिम् अजुहवुः

ते अब्रुवन् एत इमम् जिगीषाम इति

ते अब्रुवन् क्षीर आहुतिम् जुहवाम तया एनम् जिगीषाम इति

ते अब्रुवन् अजेष्म वै एनम् अन्नेन हन्त अनपजय्यम् जिगीषाम इति

ताम् अन्नम् अकुरुत

स यः ह स मृत्युः अग्निः एव स

तथा इति

ताम् प्रत्युददीप्यत
दन्तकाष्ठं प्राशयेत् च ददेज् जातीफलं तथा

चम्पकैः

गन्ध अशनः घृत आद्यैः च करवीर ज शोधनम्

खादिरं दन्तकाष्ठं च कार्तिके रुद्रम् अर्चयेत्

वीरेश्वरं फाल्गुने तु पूजयेत् तु मरूबकैः

लव गारा उमाम् अदति शासनः

क्षीर शाक प्रदः पद्मैर् शिवम् अर्चयेत्

बदर्या दन्तकाष्ठं च मदनो दशम अशनः

रति मुक्तम् अनङ्गम् च स्वर्ण मण्डल संस्थितम्

सद्योजातं भाद्रपदे बकुलैः पूपकैः यजेत्

अनङ्गाय इति नैवेद्यं पौषके

श्रावणे करवीरं च शम्भवे शूलपाणये

जागरं ऽभ्यर्च्य वेदयेत्

एतत् उद्यापनम् सर्वं व्रतेषु ध्येयम् ईदृशम्

नैवेद्यं शष्कुलीं ददेत्

माघे नटेश्वराय अर्च्य कुन्दैः मौक्तिक मालया

दन्तकाष्ठं चन्दन आदि नैवेद्यं कृसर आदिकम्

योगेश्वरं पूजयेत् च बिल्व पत्त्रैः कदम्ब जम्

चैत्रे यजेत् सुरूपाय कर्पूरं प्राशयेत् निशि

गन्धर्व आशः मदनकम् आश्विने च सुराधिपम्

प्रद्युम्नं पूजयेत् ज्येष्ठे चम्पकैः बिल्व जम् दशेत्

अगुरुं दन्तकाष्ठं च तम् अपामार्गकैः यजेत्

फलं च श्री सुत आरोग्य सौभाग्य स्वर्गतम् भवेत्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे ऽनङ्गत्रयोदशीव्रतं नाम सप्तदशोत्तरशततमो ऽध्यायः

मल्लिका जम् दन्तकाष्ठं धुत्तूरैः पूजयेत् शिवम्

ब्रह्मा उवाच
पूजायां किं पदं प्रोक्तम् अस्तनं को बिभर्ति उरः

पोटः पर्पटी बन्धः पिष्टी स्तम्भः तु खोटकः

पुनर् बीज बद्धः यथा

आर्द्र त्वम् च घन त्वम् च चापल्यं गुरु तैजसम्

पुनर् ध्मातः द्रुतः खोट इति खोटस्य लक्षणम्

सुनासीरः इति पूज्यः

मूर्छित लक्षणम् रसरत्नाकरे

अ बद्ध सूतम् तु हतं प्रमादात् करोति कष्टं प्रबलं रसेन्द्रः

रसः तु पाद अंश सुवर्ण जीर्णः पिष्टीकृतो गन्धक योगात् च

पुनर् बन्धनम् अनुभूय धृत्वा मुक्ति दः भवति मुक्तिं ददाति इति

छेदे अपि चन्दन तरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य इति

मृत इति विशेष अर्थः

इति

तद् लक्षणम् संकेतकलिकायाम्

यथा

मृतो यथा

बन्धनं च मुख्य तया द्विविधम् अवान्तर व्यापारेण च चतुर्विधम्

करुणा पर त्वम् सतां स्वभाव इति

मूर्छन आदि बन्धन परम्परया यो मृतः स पूज्यो न अन्यथा

अवान्तर चतुर्विध बन्ध उद्देशः यथा

कज्जल आभः यदा सूतो विहाय घन चापलम्

यस्य एतानि न विद्यन्ते तं विद्यात् मृत सूतकम्

पुनः सुमृतः सन् अमरीकरोति इति

इति

जलौका पाट बन्धः च भस्म भस्म निभम् भवेत्

तुल्य अंश गन्धैः पुटितः क्रमेण निर्बीज नामा अखिल रोग हर्ता

बन्धः चतुर्विधः सूते विज्ञेयो भिषज् उत्तमैः

किम् भूत्वा मूर्छित्वा मूर्छितो भूत्वा

इति

क आयुधतया ख्यातः प्रलम्ब असुर विद्विषः

अधुना द्विविध बन्धन उद्देशः निर्बीज बद्धः बीज बद्धः च

इति

इति युक्तः अयम् अर्थः

यः पूर्व विशिष्टः हर जः तस्मात् अन्यः करुणा परः दयावान् कः न को ऽपि यतो रुजं शरीर व्यथाम् हरति

पोटः खोटो जलौका च भस्म त्वम् च चतुर्विधम्

युतः ततस् षड्गुण गन्ध चूर्णैः स बीज बद्धे अपि अधिक प्रभावः

पूज्य इति रसेन्द्रमङ्गले यथा

इति

इति

बीजीकृतैर् अभ्र सत्त्व हेम तार अर्क कान्तैः सह साधितो यः
न अवर्धन्त च ताः तस्य अपध्याता हरेण तु

अदितिः दितिः दनुः काला हि _ सिंहिका मुनिः

जन्मान्तरे ऽपि वैरेण ते विनश्यन्ति शङ्कर

सूर्य आदि परिवारेण मनु आद्याः ईजिरे हरिम्

स्तुत्वा त्वा उपचारैः च पूजयिष्यन्ति शङ्कर

विधारणः च दुर्मेधा अयम् एक गणः स्मृतः

प्रजापति त्वम् सम्प्राप्य भार्या तेषां च मारिष

विवस्वन्त् सविता च एव मित्रो वरुण एव च

गणं क्रोध वशम् विद्धि ते च सर्वे च दंष्ट्रिणः

अनुह्रादः च ह्रादः च प्रह्रादः च एव वीर्यवान्

अतिमित्रो अपि अमित्रः च दूरमित्रो अजितः तथा

ईदृशः च सदृक्षः च एतादृक्षो मिताशनः

प्रसदृक्षः च सुरतः च महा तपाः

संकल्पायाः तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव हि

विश्वेदेवाः तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत

यज्ञे ध्वस्ते ऽथ दक्षो ऽपि शशाप उग्रम् महेश्वरम्

सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

धर्मपत्न्यः समाख्याताः कश्यपस्य वदामि अहम्

दक्ष पुत्र सहस्रम् च तेषु नष्टेषु सृष्टवान्

मितः च समितः च एव सुमितः च महा बलः

शबलाश्वाः ते ऽपि गता भ्रातॄणां पदवीं हर

श्येनी श्येनान् तथा भासी भासान् गृध्रान् च गृध्री अपि

संह्राद पुत्रः आयुष्मन्त् शिबिः बाष्कल एव च

निषादः तेन वै जातो विन्ध्य शैल निवासकः

दुदोह पृथिवीं राजा प्रजानां जीवनाय हि

शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचि गृध्रिके

मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रमणः तथा

भान्वः तु भानवो रुद्र मुहूर्तात् च मुहूर्त जाः

पृथिवी विषयम् सर्व मरुत्वत्याम् व्यजायत

व्यंशः शल्यः च बलवान् नभश् च एव महा बलः

पौलोमाः कालकञ्जाः च मारीच तनयाः स्मृताः

अश्वान् उष्ट्रान् गर्दभान् च ताम्रा वंशः प्रकीर्तितः

अविज्ञातगतिः च एव द्वौ पुत्रौ अनिलस्य तु

गाः तु वै जनयामास सुरभिः महिषान् तथा

आपो ध्रुवः च सोमः च धरः च एव अनिलः ऽनलः

तस्मात् सुषाव सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः

अंशुमन्त् च भगः च एव आदित्या द्वादश स्मृताः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे उत्तानपादवंशादिवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः

सुनीत्यां तु ध्रुवः पुत्रः स लेभे स्थानम् उत्तमम्

नादिर् उग्रो ध्वनिः भासः विमुक्तो विक्षिपः सहः

विनतायाः तु पुत्रौ द्वौ विख्यातौ गरुड अरुणौ

विष्णुः शक्रो ऽर्यमा धाता त्वष्टा पूषा तथा एव च

द्वे प्रादात् सः कृशाश्वाय दश धर्माय च अपि अथ

अधर्म कारी वेणः च मुनिभिः च कुशैः हतः

विरोचनः च प्राह्रादिः बलिः जज्ञे विरोचनात्

नारदो हि अभवत् पुत्रः कश्यपस्य मुनेः पुनः

वृषाकपिः च शम्भुः च कपर्दे रैवतः तथा

सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो नक्षत्र संज्ञिताः

अग्नि पुत्रः कुमारः तु शरस्तम्बे व्यजायत्

ख गा च यक्ष रक्षांसि मुनिः अप्सरसः तथा

अभवन् दनु पुत्राः च द्विमूर्धा शंकरः तथा

ऋतजित् सत्यजित् च एव सुषेणः सेनजित् तथा

स्वर्भानोः सुप्रभा कन्या शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

चतुर्दश कश्यपाय अष्टाविंशतिम् इन्दवे

दक्षः क्रुद्धः शशाप अथ नारदं जन्म च आप्स्यसि

त्वष्टुः च अपि आत्मजः पुत्रो विश्वरूपो महा तपाः

द्युतिः वसुः अनाधृष्यः लाभकामो जयी विराट्

रुरुः तस्य सुतः श्रीमान् अङ्गः तस्य अपि च आत्मजः

हिरण्याक्ष सुताः च आसन् सर्वे एव महा बलाः

हरः च बहुरूपः च त्र्यम्बकः च अपराजितः

दिवंजयः तस्य सुतः तस्य पुत्रो रिपुः स्मृतः

क्रोधा तु जनयामास पिशाचान् च महा बलान्

अदित्यां कश्यपात् च एव सूर्या द्वादश जज्ञिरे

प्राचीनबर्हिस् तद् पुत्रः पृथिव्याम् एकराज् बभौ

बलेः पुत्र शतम् तु आसीत् बाण ज्येष्ठम् वृषध्वज

सिंहिकायां समुत्पन्ना विप्रचित्ति सुताः तथा

निवात कवचाः दैत्याः प्रह्रादस्य कुले ऽभवन्

संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश

उत्कुरः शकुनिः च एव भूतसंतापनः तथा

कद्रूः साध्या हरा क्रोधा विनता सुरभिः खगा

असृजत् मनसा दक्षः प्रजाः पूर्वं चतुर्विधाः

स वेण पुत्रः दिवं ययौ
महानागो महाबाहुः कालनाभः तथा अपरः

स कृशाश्वाय च प्रादात् सुप्रजां च तथा जयाम्

उपदानवी हयशिराः प्रख्याता वर कन्यकाः

अपृथक् अधर्म चरणाः ते ऽतप्यन्त महत् तपः

स्वर्भानुः वृषपर्वा च पुलोमा च महासुरः

सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अमित ओजसाम्

विश्वकर्मा प्रभासस्य विख्यातो देववर्धकिः

ऊरुं ममन्थुः पुत्र अर्थे ततो ऽस्य तनयो ऽभवत्

ईदृक् सदृक् तथा _ ततः प्रतिसदृक् तथा

काद्रवेयाः च फणिनः सहस्रम् अमित ओजसः

प्रत्युषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिम् नाम्ना तु देवलम्

हेतुमान् प्रसवः तद्वत् सुरभः च महायशाः

अभवत् हव शापेन तस्यां दक्षो अभवत् ततस्

एकादशा एते कथिता रुद्राः त्रिभुवन ईश्वराः

लम्बायाः च एव घोषो ऽथ नागवीथी तु यामितः

असिक्नीम् आवहत् भार्याम् वीरणस्य प्रजापतेः

अञ्जको नरकः च एव कालनाभः तथा एव च

तेषां भूतेश शेष वासुकि तक्षकाः

मैथुनेन ततः सृष्टिं कर्तुम् ऐच्छत् प्रजापतिः

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालः लोक प्रकालनः

अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

उपयेमे समुद्रस्य लवणस्य स वै सुताम्

ताभ्यां पुत्र सहस्राणि षष्टिः दानव सत्तमाः

शुकी औदकान् पक्षि गणान् सुग्रीवी तु व्यजायत

एलापत्त्रः तथा नागः कर्कोटक धनंजयौ

षष्टिं कन्या रूप युताः द्वे च एव अङ्गिरसे ददौ

मुनि प्रसादात् आराध्य देवदेवं जनार्दनम्

ऋतधर्मा च विहर्ता वरुणो ध्रुवः

उद्वेषणो गणो नाम वायु स्कन्धे तु सप्तमे

तस्य पुत्र सहस्रम् तु वैरण्यां समपद्यत

तस्य शाखो विशाखः च नैगमेयः च पृष्ठजः

तस्मात् वैरम् न कर्तव्यं कदाचिद् अपि केनचित्

संह्रादः च अवमः तेषाम् प्रह्रादो विष्णु तत्परः

प्रत्यूषः च प्रभासः च वसवो नामभिः स्मृताः

असिक्न्यां जनयामास दक्षो दुहितरो हि अथ

प्रददौ बहुपुत्राय सुप्रभां भामिनीं तथा

सिंहिका च अभवत् कन्या विप्रचित्ति परिग्रहा

षट् सुताः च महा सत्त्वाः ताम्रायाः परिकीर्तिताः

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यः त्वष्टा रुद्रः च वीर्यवान्

अरुन्धती लम्बा भानुर् मरुद्वती

वैश्वानर सुते च उभे पुलोमा कालका तथा

एतत् सर्वम् हरे रूपं राजानो दानवाः सुराः

दश वर्ष सहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

तस्मात् तस्य सुतो जातो विष्णोः मानस रूपधृक्

उभे ते तु महाभागे मारीचेः तु परिग्रहः

एकशुक्रो द्विशुक्रः च त्रिशुक्रः च महा बलः

नारद उक्ताः भुवः च अन्तम् गता ज्ञातुं च न आगताः

रिपोः पुत्रः तथा श्रीमान् चाक्षुषः कीर्तितो मनुः

अङ्गस्य वेणः पुत्रः तु नास्तिको धर्म वर्जितः

देवा एकोनपञ्चाशती मरुतः हि अभवन् इति
क्रमः पित्त विसर्प उक्तः पुष्कर व्यूढयोः हितः

त्रि रात्रम् पञ्च रात्रम् वा सु स्निग्धैः शाल्वण आदिभिः

जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः

योनि _ भूयिष्ठं शस्यते कर्म वात जित्

शीताः पित्त जितः कार्याः स्नेहन अर्थम् घृतानि च

तेभिः एव अभ्यञ्जनम् तैलं साधयेद् व्रण रोपणम्

पिष्ट्वा प्रसन्नया आलोड्य खादेत् तद् घृत भर्जितम्

लेपः क्षौद्र युतैः सूक्ष्मैः उपदंश व्रण अपहः

जीवन्ती क्षीरकाकोली स्थिरा वीर ऋद्धि जीवकैः

एतत् परं च बालानां ग्रह घ्नम् देह वर्धनम्

पित्ते स मधुक क्षीराः वाते तैल अम्ल संयुताः

नाडीम् उभयतस् द्वाराम् निरुद्धे जतुना सृताम्

लिम्पेत् कषायैः स क्षौद्रैः लिखित्वा शतपोनकम्

पाणिना नमयेत् जिह्माम् संवृतां व्यधयेत् पुनः

सेवनीं वर्जयन् युञ्ज्यात् सद्यःक्षत विधिम् ततः

पिष्ट्वा अक्ष अंशाः घृत प्रस्थम् पचेत् क्षीर चतुर्गुणम्

पञ्चकर्म विशुद्धस्य पुरुषस्य अपि च इन्द्रियम्

मणिं प्रपीड्य शनकैः प्रविष्टे च उपनाहनम्

पिष्टैः प्रियालैः च अक्ष अंशैः द्वि बला मधुक अन्वितैः

शुण्ठी मधूक माचीक रक्तचन्दन कट्फलम्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

गर्भ दम् पित्त जानाम् च रोगाणां परमं हितम्

एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः

संनिपात समुत्थायाः कर्म साधारणं हितम्

अयम् एव प्रयोज्यः स्याद् अवपाट्याम् अपि क्रमः

चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितम् आत्रेय पूजितम्

जम्बु आम्र सार कासीस लोध्र कट्फल तिन्दुकैः

पाययेत बलातैलं मिश्रकं सुकुमारकम्

दुर्गन्धानां कषायः स्यात् तैलं वा कल्क एव वा

विप्लुता उपप्लुता योनिः सिध्येत् स स्फोट शूलिनी

धातकी आमलक पत्त्र स्रोतोज मधुक उत्पलैः

क्षतं क्षयम् असृक्पित्तं कासं श्वासं हलीमकम्

प्रवेशयेन् निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्

न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्

तैलात् प्रसाधितात् धार्यः पिचुर् योनौ रुजा अपहः

स्रोतस् द्वारम् असिद्धौ तु विद्वान् शस्त्रेण पाटयेत्

शतावरी मूल तुला चतुष्कात् क्षुण्ण पीडितात्

अदुष्टे प्राकृते बीजे जीव उपक्रमणे सति

सौराष्ट्रिका दाडिम त्वच् उदुम्बर शलाटुषु

रसेन क्षीर तुल्येन पाचयेत घृत आढकम्

स्निग्ध स्विन्नाम् तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत् समाम्

सर्षपा लिखिताः सूक्ष्मैः कषायैः अवचूर्णयेत्

कासीसं त्रिफला काङ्क्षी स आम्र जम्बु अस्थि धातकी

अपस्मार अर्दित आयाम मद उन्मादान् च नाशयेत्

पित्तलानां तु योनीनां सेक अभ्यङ्ग पिचु क्रियाः

त्वचः क्षीरि द्रुमाणाम् च त्रिफलां च पचेज् जले

वचा उपकुञ्चिका अजाजि कृष्णा वृषक सैन्धवम्

परीक्ष्य वर्णैर् दोषाणां दुष्टं तद् घ्नैः उपाचरेत्

पलाश धातकी जम्बु समङ्गा मोच सर्ज जः

वृषकं मातुलुङ्गस्य मूलानि मदयन्तिकाम्

दोषा जन्तु कृताः ये च बालानां तान् च नाशयेत्

अर्शसां छिन्न दग्धानाम् क्रिया कार्या उपदंश वत्

पयस्या हिङ्गु काकोली वाजिगन्धा शतावरीः

स क्वाथः क्षालनं तेन पक्वं तैलं च रोपणम्

मणौ पुनः पुनः स्निग्धं भोजनं च अत्र शस्यते

गुडूची त्रिफला दन्ती क्वाथैः च परिषेचनम्

सामान्यं साधनम् इदं प्रतिदोषं तु शोफ वत्

पुष्ये गृहीत्वा संचूर्ण्य स क्षौद्रम् तण्डुलाम्भसा

यथा दोष उदयम् युञ्ज्याद् रक्त स्थापनम् औषधम्

चूर्णो वा सर्वगन्धानां पूति गन्ध अपकर्षणः

अतो जित्वा तम् अन्यस्य कुर्याद् दोषस्य भेषजम्

योनि दोषम् रजस् दोषम् श्याव श्वेत अरुण असितम्

परूषकैः च विपचेत् प्रस्थम् अक्ष समैः घृतात्

कुम्भीकायां हरेद् रक्तं पक्वायां शोधिते व्रणे

म्रियमाण प्रजानाम् च गर्भिणीनां च पूजितम्

क्षीरे चतुर्गुणे कृष्णा काकनासा सिता अन्वितैः

पिबेद् अर्शःसु अतीसारे रक्तं यः च उपवेश्यते

कल्कैः चूर्णैः कषायाणां क्षौद्र युक्तैः उपाचरेत्

ग्रन्थितं स्वेदितं नाड्या स्निग्ध उष्णैः उपनाहयेत्

पक्वैः स्नायु सिरा मांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः