tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तस्मिन् निपतिते वीरे त्रैलोक्य आश्चर्य कारिणा

स निहत्य अस्त्र जालेन वीरः कुरु वरूथिनीम्

उच्चैः पुत्र वधम् भीमो द्रोणम् अश्रावयत् पुरस्

पश्यामि तिमिर आक्रान्ताः कश्मल अभिहतः दिशः

भीतो अभिमन्यु वृक्त अन्तात् विषण्णः भ्रातृ वत्सलः

स्यन्दनात् अवरुह्य अथ क्रूर कर्मा वृकोदरः

लाघवात् द्रोणम् उत्सृज्य प्रविष्टे श्वेतवाहने

महा अस्त्र संकटे घोरे वर्तमानं वृकोदरम्

तयोः पार्थो रथौ हत्वा छित्त्वा च धनुषी शरैः

उवाच कैटभारातिः निवात कवच अन्तकम्

चकार मौलि रत्न अंशु छुरित उष्णीषम् आननम्

पुनः संग्रामम् आलोक्य समायातो ऽथ संजयः

अपातयत् कृपाणेन पश्यतां सर्व धन्विनाम्

ततो नारायण अस्त्रेण दह्यमानाः समन्ततः

त्वयि याते ऽर्जुनं द्रष्टुं द्रोण ग्रहण जम् भयम्

सूर्यभासं च हत्वा एतान् गान्धाराणाम् क्षयं व्यधात्

विधाय विरथं शल्यं शर जालैः अमोहयत्

ततो ऽवहारं सैन्यानां पार्थ सायक पीडिताः

स्फूर्जत् किञ्जल्क पटलाः वात लोलाः इव द्रुमाः

श्रुत्वा तनय वृत्तान्तम् मोहात् स्थाणुः इव अभवत्

विद्राव्य पाण्डव चमूम् कर्णः चक्रे नृप क्षयम्

चक्रिरे समरं घोरं द्रोण कर्ण कृप आदिभिः

आचार्यम् एत्य राधेयो गाढ विद्धः समभ्यधात्

विद्राव्य भिन्न सर्व अङ्गम् शकुनिं क्षतज उक्षितम्

तस्य नादेन महता दिशः समभिपूरिताः

दुद्रुवुः पृथिवीपाला भग्न स्यन्दन कुञ्जराः

द्रक्ष्यामि क्व पुनः कान्तं स्वप्न लब्धम् इव ईप्सितम्

भक्त्या तुष्टाव वर दम् वरेण्यं हर्ष निर्भरः

राम शिष्यः ततस् द्रोणः क्षत्रिय क्षय दीक्षितः

कर्ण अनुजान् यम पुरम् प्राहिणोत् कपिकेतनः

गिरि वर्ष्म गज आरूढः बाणैः प्राग्ज्योतिष ईश्वरः

तान् बाण वर्षिणः वीरान् विधाय विमुखान् शरैः

तस्मात् युक्तिम् उपाश्रित्य जये नीतिः विधीयताम्

किम् एतत् इति गोविन्दो जगाद पृथु विस्मयः

शराणां द्रौणि मुक्तानाम् दिव्यानां समरे रुचः

ततो विजय दायादः केसरी इव मद द्विपम्

विद्रुतेषु अरि सैन्येषु सम्भोग अर्हेषु राजसु

नीते मद्र अधिपे तूर्णं रथेन कृतवर्मणा

शकटं विकट आटोपम् गुप्तं सु भट कोटिभिः

निनाय संशय तुलाम् मृत्यु दंष्ट्र अङ्कुरैः इव

कर्णम् आच्छादितम् दृष्ट्वा भीम चाप च्युतैः शरैः

गोविन्देन अर्थितः यत्नात् लोक संहार शान्तये

पश्य शत्रु वशम् यातं श्रान्तं सात्यकिम् आहवे

बाण वर्षी क्षणात् प्राप द्रोण अनल पतंग ताम्

वृद्धक्षत्त्रः पिता प्रादात् वरम् अस्य क्षितौ शिरः

लेभे सात्यकि जेतारम् भूरिश्रवसम् आत्मजम्

अवारयत् भर्ग वरात् दृप्तः राजा जयद्रथः

हेम पुङ्खैः शरैः चक्रे ज्वलित अनल संनिभम्

नारायण अस्त्र निःसृतैः प्रदीप्त आयुध मण्डलैः

प्रविष्टो निधनं नीतः कुरुभिः कूट योधिभिः

तस्य निष्पीड्यमानस्य निर्ययुः स्रोतसां मुखैः

तं दहन्तम् अनेकानि दृष्ट्वा

कोपात् अभ्याययौ कर्णः कुर्वन् बाण मयम् जगत्

तं नमस्कृत्य पप्रच्छ भगवन् समरे पुरः

अवप्लुत्य ययौ तस्मात् द्रोणः गरुड विक्रमः

चिछेद जलसंधस्य शक्रायुध निभम् धनुः

उद्ययौ शोणित आताम्रः भगवान् वासर ईश्वरः

दिशः सम्पूरयन् बाणैः अश्वत्थामा समाद्रवत्

ब्रह्मरन्ध्र विनिष्क्रान्तम् ज्योतिः व्योम् समाविशत्

इति रुद्रः स्तुतः स्वप्ने महा भुजग विग्रहम्

इति उक्त्वा संदधे दीप्तं तत् अस्त्रम् नियतः शुचिः

निघ्नन् साहाय्यकम् चक्रे मृत्योः इव जगत् क्षये

भीमसेन मुखाः दूरं जह्रुः त्रस्ताः तुरंगमान्

ततः किरीटि प्रमुखैः द्रौणि कृप ईरितैः

यत् इमाम् सात्यकिः अपि प्राप्तः क्लीब उचिताम् दशाम्

भग्ने समिति राधेये धौरेये धैर्य शालिनाम्

विस्फुरत् स्फार मुकुटः दीप्त जाम्बूनद अङ्गदः

अत्र अन्तरे शर ज्वाला लीढ क्षितिप काननम्

छिन्न छत्त्र ध्वज रथम् पतत् भुज भट आननम्

रक्त कल्लोलिनी वेगैः नीतेषु स्यन्दनेषु अपि

अत्र अन्तरे श्वेतहयः प्रविशन् कुरु वाहिनीम्

शर इषु अङ्कुरितः चन्द्रः सान्द्रं
तद् बाण जाल निर्भिन्नः बभाषे च वृकोदरः

उवाच अनल्प संकल्पः यूपकेतुः धनंजयम्

अत्र अन्तरे भीमसेनो बाह्लिक अधिपतेः शिरः

तं समग्र गुण आरामम् तनयं राम विक्रमम्

परिवृत्तान् समाकृष्ट शल्यान् आघ्रात भू तलान्

स्फुरत् मौलि प्रभा जालम् शिरः कायात् सुधन्वनः

भीम पार्षत गुप्तस्य सत्यं मे न भविष्यति

दुर्योधन मुखान् वीरान् अयोधयत् असंभ्रमः

ततो जयद्रथ आकाङ्क्षी तूर्णम् अच्युत सारथिः

गान्धारौ धन्विनां धुर्यौ धनंजयम् अयुध्यताम्

धृष्टद्युम्न मुखान् जित्वा क्षपित अनीक नायकः

असमाप्ते ऽह्नि निखिले न हतः चेद् जयद्रथः

उक्त्वा एतत् कर्णम् अभ्यायात् विनदन् रजनीचरः

इति आग्रहात् परमम् आग्रहम् इन्द्रसूनोः प्रीत्या विधाय मुनि मौलि मणौ प्रयाते

माम् अ निर्जित्य कौन्तेय भेत्तुं शक्या न वाहिनी

चकार घोर दिग्दाह पिङ्गलान् इव भूधरान्

अन्ये च अभ्येत्य भूपालाः सायकैः तम् अवाकिरन्

रात्रौ इति अर्जुन भयात् कुरवः तस्थुः उत्थिताः

ऊर्जितैः शतशो योधा गर्जितैः व्यसवः ऽभवन्

अत्र अन्तरे धर्मसुतो दूर स्थस्य किरीटिनः

तां गदां गदया रक्षो हत्वा जाम्बूनद अङ्गदाम्

सो ऽपि तद् सायकैः भिन्नः सेना संगरम् आविशत्

ततो युधिष्ठिरं प्राप्य तौ च सात्यकि फल्गुनौ

ते कृष्णौ अवहन् वाहाः जात द्विगुण रंहसः

पाण्डु सैन्येषु भग्नेषु द्रौणिं पश्चात् अभिद्रुतम्

अल्प अवशेषान् राजानम् चकार विरथं शरैः

दन्त निष्पेष संजाताः स्फुलिङ्गा इव बभ्रमुः

सो ऽर्जुनं पावक अस्त्रेण सात्यकि प्रमुखान् तथा

ततः सात्यकिम् आकृष्य माल्यवद्भिः शिरोरुहैः

नृपैः अनुगतः सर्वैः प्रविष्टः कुरु वाहिनीम्

शरेण अशनि तुल्येन विदार्य तम् अपातयत्

वज्र तुल्यम् तम् आयान्तम् दारुणं सर्व भूभुजाम्

जगाद धर्मतनयं श्वसन् अनुशय आकुलः

पृष्टो वैचित्रवीर्येण वीर संहारम् अभ्यधात्

तं भीमः प्रतिजग्राह संरम्भ गुरु गर्जितम्

नृप वैकर्तन द्रोण द्रौणि हार्दिक्य गौतमान्

हृत्वा अनुजम् विराटस्य शतानीकं प्रहारिणम्

भिन्दानं कुञ्जर घटाः रुन्धानं सायकैः दिशः

इति ब्रुवाणौ संरम्भात् तौ मिथो हन्तुम् उद्यतौ

विह्वलो विषम आत्मा च रक्षितः सात्यकिः मया

तम् आयान्तम् शरैः विद्ध्वा नदत् पवन नन्दनः

अहो न सात्यकि शरैः भिन्नाम् दृष्ट्वा वरूथिनीम्

दृष्ट्वा द्रोण सुतः क्रुद्धो धिक् अस्त्राणि इति अभाषत

भूरि भूरिश्रवस् चित्र दुःशासन सुयोधनाः

अमोघम् आप्तवन् तस्मात् दैत्यात् सः ऽसौ नराधिपः

सत्यजित् प्रमुखाः येन हताः ते ते महा रथाः

ततः संशप्तक गण उत्सृष्टैः अ विवरैः शरैः

सहस्रशो वध्यमानाः क्षत्र कानन वह्निना

इति उक्तवति कौन्तेये लब्ध संज्ञः ऽथ सात्यकिः

निषक्तं वक्षसि प्राप हेम स्रग्दाम विभ्रमम्

अस्य धैर्यम् अमर्यादम् दृष्ट्वा प्रौढं च विक्रमम्

व्योम निर्झरिणी स्वच्छ पताका अलंकृतैः भुजैः

गर्जन्ति स फलम् वीराः प्रावृषेण्या इव अम्बुदाः

नवं मन्मथम् आयातम् दिवि देव वधू जनः

निपातिते सत्यजिति प्रवरे सर्व धन्विनाम्

कर्ण आनने राक्षसेन प्रास्ता विषम योधिना

निज अश्वान् व्यथितान् वीक्ष्य बभाषे कृष्णम् अर्जुनः

युक्ताः तूबरकाः स्फीताः कानने लब्ध वृत्तयः

वृद्धस्य स्व यशस् शुभ्रम् छत्त्रं तस्य व्यरोचत

अवधीत् त्वरितम् कर्णं कृष्णा कोपः इव आपतन्

अलायुधेन संसक्तं रजन्यां कूट योधिना

उवाच सात्यकिं मत्वा स धुर्यं सर्व धन्विनाम्

स अश्व सूतौ स पुत्रौ च कथा शेषौ चकार तौ

पतन् सः भुवि दोस् दण्डः कङ्कण आवलि निःस्वनः

बभूव विशिख व्रातैः नर नाग रथ क्षयः

हस्तयोः च शरैः अस्य चकार अ प्राप्त वर्मणोः

दिव्य अस्त्र दग्धैः मातंगैः इव त्रिदिव गामिभिः

नमः शिवाय भीमाय श्रीकण्ठाय कपालिने

आरुहन्त इव आकाशम् शक्र अश्वि विजिगीषया

अहो नु पर दोष ज्ञः निर्दोष इव भाषसे

भीमे रक्षां निधाय अस्य मङ्गल अलंकृतः ययौ

कर्णः कृपस्य आरुरोह रथं भग्न मनोरथः
सुरव्रतं हतं श्रुत्वा धृतराष्ट्रो ऽतिदुःखितः

कान्तं शिरो अहरत् तारा युग युक्तम् इव उडुपम्

जघान पौरवं वीरं राजानं च सुदर्शनम्

सैन्धव अर्थिनम् आयान्तम् वेला शैलः इव उदधिम्

रथं दौःशासनेः स अश्वम् स निष्पिष्य स सारथिम्

प्राहिणोत् सूतपुत्राय शरैः चिछेद तान् च सः

ततः प्रविदधे त्वाष्ट्रं महा अस्त्रम् वज्रिनन्दनः

चित्रासुः चित्रसेनः च विकेशः च इति तान् द्रुतम्

सर्व उपायैः स हन्तव्यो असुर वत् विश्व कण्टकः

दिव्यं मन्त्र मयम् वर्म दुर्भेद्यो येन सो ऽभवत्

स्फाराभिः शत धाराभिः पार्थः कर्णम् अपूरयत्

बध्नामि ब्रह्मसूत्रेण तव शत्रु निबर्हणम्

विरथं छिन्न धन्वानम् द्रोण मुख्याः तम् आद्रवन्

एते माम् अभिवाञ्छन्ति योद्धुं संघर्ष शालिनः

यं नमस्कृत्य वर दम् राजन्ते दिवि देवताः

शान्त तेजस् मये वह्नौ तारा तार अस्थि संकुले

दृष्ट्वा प्रादुश्चकार उग्रम् ब्रह्मास्त्रं तद् प्रशान्तये

तस्मिन् अभ्युद्गते दीप्त श्मश्रु जिह्वा विलोचने

हतेषु तेषु राधेयो धुनानो विपुलं धनुः

अधुना एव अखिलाम् सेनाम् एकः क्रुद्धो विनाशयेत्

कौतुकात् क्ष्माम् इव आयातः वीरः सुर कुमारकः

भयम् आविरभूत् घोरम् समरे सर्व भूभुजाम्

तत् प्रवेक्ष्यामि दहनं दूषण अनृत शान्तये

खड्गेन यज्ञ शीलस्य वीरस्य यशसां निधेः

सोमदत्तस्य तनयं शलं हत्वा अथ सात्यकिः

दीप्तैः अपूरयत् द्रोणम् खद्योतैः इव पादपम्

क्षपित दिनकर अक्षम् दक्ष दीक्षा विघातम् भवम् अभवम् अभेदम् स्वच्छ भाव उपलभ्यम्

ध्रुवं स निहतः पापैः वीरः राजीव लोचनः

विसृष्टा राक्षस इन्द्रेण शैल संघ प्रमाथिनी

तस्मात् अवारयन् घोरात् लोक संहार वैशसात्

सर्व भूत महा कायः वर्षन् सः विपुलाः शिलाः

तूर्णं गाण्डीवधन्वानं वीत निद्रम् उपाययौ

रथात् रथम् अभिप्लुत्य निजघान आशु मुष्टिना

अत्र अन्तरे रुक्मरथो विशन् पाञ्चाल वाहिनीम्

रथे स्थितं युध्यमानं भीमसेनम् असम्भ्रमात्

इति उक्ते पुष्कराक्षेण वीरौ जिष्णु सुयोधनौ

भज्यमानेषु अनीकेषु कर्णेन रण शालिना

तूर्णं बाण आवलिः कर्णं गाण्डीव पतिता आविशत्

मूकीभूतान् इव शुचा तान् अपृच्छत् स सम्भ्रमः

दिवस प्रोषितम् पुत्रं द्रष्टुम् उत्कण्ठित आशयः

समाहूय अर्जुनम् निन्युः दक्षिण आशाम् युयुत्सवः

विद्रुते कौरव बले निहतेषु अभिमानिषु

पलायन्ताम् इतस् सर्वे महत् भयम् उपस्थितम्

श्रान्तः छिन्न धनुस् खड्गः तत् किम् नाम वदन्ति नः

मारुतेः अवमानम् च कलयन् शतमन्यु जः

घटोत्कचेन निहते राक्षसे जम्भ विक्रमे

अर्जुनं रक्षतः तूर्णम् तत् अस्त्रम् कैटभद्विषः

दौःशासनिं ततः कृत्वा पृषत्केन पराङ्मुखम्

नकुलः सहदेवः च शुक तित्तिरि सप्रभैः

चकार विमुखं कृत्त ध्वज स्यन्दन कार्मुकम्

ततो दुर्योधन गिरा द्रोण कर्णौ महीभुजाम्

दूरात् अलक्षितः द्रौणिः चिछेद आशु पतत्रिभिः

ब्रह्मास्त्रेण एव सहसा हत्वा अस्त्रम् शक्रनन्दनः

अभूत् भृशम् शिला शस्त्र निर्घर्ष उद्धूत पावकः

त्रिगर्तान् स अनुगान् हत्वा भगदत्तम् अथ अपतत्

वध्यमानं बलं दृष्ट्वा सौभद्रेण प्रहारिणा

ततः शोण हयः क्रुद्धः पाण्डवानाम् अनीकिनीम्

स त्रिशूल गदा चक्र भुशुण्डि शर तोमराः

गाण्डीवधन्वना कृष्णो ननाद आस्फोटयन् दिशः

स अनुगैः पाण्डु तनयैः गजैः इव सरोजिनीम्

बाल आतप अरुणानि इव वपूंषि रुधिरैः व्यधात्

शक्तिः च कर्ण दोस् दण्डात् समम् याता जयाय वः

धृष्टद्युम्न प्रभृतयः द्रोण मुख्यान् अयोधयन्

विना ते अनुजम् भीम कथं जीवितुम् उत्सहे

प्रताप मन्दिर स्तम्भे भुजे भुवि निपातिते

न्यवारयत् कृष्ण गिरा भीमसेनः सह अनुजैः

ब्रह्मबन्धो पुनर् द्वेषात् यदि एवम् अभिधास्यति

एतत् तावत् कृतम् कर्म शैनेयेन अतिमानुषम्

प्रेरिता कुरुराजेन शुभ्र पक्षा किरीटिनम्

रथेन मोघ संरम्भम् कृत्वा पुनर् अभूत् पुरस्

स्वस्ति वत् प्रतिभाषन्ते हन्तव्यं त्वां प्रयत्नतः

पूर्व लब्धम् महा अस्त्रम् तत् दृष्ट्वा पाशुपतं जयः
एको अभिमन्युः निहतः स मायैः सर्व पार्थिवैः

सरस्वती मानस राजहंसः कृष्णो अपि अ कृष्णः मुनिः आजगाम

तया द्रोण परित्यक्तः रथः शकल ताम् ययौ

सहस्र याम ताम् याता त्रियामा अभूत् महीभुजाम्

पातयिष्यति यः तुल्यम् तस्य अपि निपतिष्यति

द्रोण कार्मुक निर्घोषैः पृथिवी समकम्पत

अस्त अद्रि चूडामणि ताम् गन्तुम् इच्छति भास्करे

तस्मिन् अकाल कल्प अन्ते रुद्रः किं वपुषा अमुना

निर्भिन्नो राक्षसः चक्रम् प्राहिणोत् कर्ण पावकम्

ततो ऽपरं समास्थाय स्यन्दनं सूतनन्दनः

अ जय्यम् समरे द्रोणं त्यक्त्वा धीमति फल्गुणे

बध्यमान अल्प शेषा अभूत् पाण्डवानाम् अनीकिनी

अवाकिरन् हेम पुङ्खैः निज नाम अङ्कितैः शरैः

दारयन्तं कुरु चमूम् सात्यकिं शर वर्षिणम्

लोके सत्यम् अ वीरे ऽस्मिन् एकः त्वम् वीर ताम् गतः

द्रोणं प्रदक्षिणीकृत्य प्रविश्य अनिल रंहसा

तथा चित्ररथं वीरं पाञ्चालान् अवधीत् युधि

करवालम् अथ आकृष्य क्रुध्यन् तम् द्रौणिः आद्रवत्

ततो दुर्योधनः शोकं संस्तम्भ्य धृति सागरः

वीरौ कृष्ण अर्जुनौ एतौ नर नारायणौ ऋषी

पूजयति अर्जुनः मान्यान् भीमः ऽहं पश्य माम् इति

उन्ममाथ रथ अग्रेभ्यः शैलेभ्यः पादपान् इव

विरावं वध्यमानानां सैन्यानां च तरस्विनाम्

तस्य निःश्वसतः कोपात् कालस्य इव दिधक्षतः

प्रापुः तमांसि दारिद्र्यं छत्त्रेषु व्यजनेषु च

भीम पार्षत शैनेय फल्गुन आद्यान् अयोधयन्

निर्विभागे ततो युद्धे प्रवृत्ते नृपति क्षये

प्रविश्य बाणैः विदधे विप्रकीर्णां सहस्रधा

दारणीं दैत्य संघानाम् उत्ससर्ज नभस्तले

दृष्ट्वा प्रविष्टं तं सर्वे कुरु वीराः समाद्रवन्

तं हत्वा विनदन् घोरम् हैडिम्बो घोर विक्रमः

भूपाः प्रविश्य शिबिराणि दिन अवसाने चक्रुः कथाः प्रवर वीर कथा अनुबद्धाः

पाञ्चालेषु अथ भग्नेषु सृञ्जयेषु च सर्वतः

अकाण्ड प्रलय आरम्भ सर्व भूतानि मेनिरे

हत अश्वम् कृत्त चापम् च दृष्ट्वा सर्वे युधिष्ठिरम्

अहो वीर व्रतम् पार्थ कीदृशं दर्शितं त्वया

विरेजुः तानि अनीकानि दीपैः खड्गेषु बिम्बितैः

हते रुक्मरथे वीरे गुरौ सर्व धनुष्मताम्

ऊचे त्वया कृत आश्वासः निहतः स जयद्रथः

मांस अस्थि कूट कुट्टाकैः सूदशालासु शोभसे

श्रुत्वा एतत् ऊचे सौभद्रः प्रहर्ष उत्फुल्ल लोचनः

महा रथैः परिवृतं जिघृक्षुः तूर्णम् आद्रवत्

सुदर्शनस्य नृपतेः चकर्त रुचिरं शिरः

श्रुतायुषा तोमरेण शूलेन अन्येन च आहतः

मुक्त अङ्कुश धनुस् बाणः भगदत्तो अभवत् व्यसुः

इति राज्ञां निनादो ऽभूद् अभिमन्यु रथम् प्रति

आचरन्ति निषिद्धं ये विहितं च त्यजन्ति ये

भिद्यमानेषु सैन्येषु निपतत् गज वाजिषु

हुत्वा प्राण अनलम् बाणैः भ्रू मध्ये निहित ईक्षणः

रौद्रकर्माणम् अभयम् चित्रकान्तिं सुदर्शनम्

रथ अयुतैः त्रिभिः पार्थम् आहूय पृथक् आस्थितः

इति उक्त्वा तस्य मन्त्रेण भास्वत् कनक कङ्कटम्

पृष्टो धनंजयेन इति हृष्ये द्वैपायनो ऽब्रवीत्

राक्षसेन गदां भीमः प्राहिणोत् तद् वध आशया

इति उक्ते कुरुराजेन भारद्वाजो जगाद तम्

राजा सुदक्षिणो अभ्यायात् काम्बोजः कुरु दक्षिणः

विद्रावितेषु वीरेषु वृषसेनेन सायकैः

वक्त्रं मुक्ता आवलि भाभिः जात हासम् इव अहरत्

इति उक्त्वा प्राहिणोत् तस्मै गदाम् अशनि गौरवाम्

तुल्यं बाण सहस्रैः च मुमोह कपिकेतनः

लोकान् व्रजेयं तद् तुल्यान् हन्याम् यदि न तं युधि

अन्ये तु विविध छायैः चित्र वर्म अम्बर ध्वजैः

श्वः कर्तास्मि महा व्यूहम् दुर्भेद्यं त्रिदशैः अपि

तथा इति अभिहिते सूतं सौभद्रः समचोदयत्

प्रगल्भते धुरं धत्ते युधि गाण्डीवधन्वनः

उक्त्वा इति शोक दहन क्वाथ्यमानः धनंजयः

धृष्टद्युम्न सुतम् हत्वा कृतवर्माणम् आशुगैः

तस्मिन् विमर्दे तुमुले दिक्षु रुद्धासु पांसुभिः

भीमो बभाषे भूपालान् अभयम् कर्तुम् अर्हथ

उचितं वा ते एव एतत् मन्त्री यस्य जनार्दनः

ते ऽपि पाण्डवम् आयान्तम् दृष्ट्वा प्रमद निर्भराः
हतो गजो रथः छिन्नः पतितो ऽयं नराधिपः

दृढसेनं क्षत्रदेवं वसुदानं च पार्थिवम्

गाण्डीवधन्वा सेना अग्रे दीप्तकेतुः अदृश्यत

वृद्धक्षत्त्रस्य सहसा पपात अग्रे निजं शिरः

ब्रह्मास्त्रेण च तां द्रोणो भस्मसादकरोत् क्षणात्

मण्डलीकृत कोदण्डः चक्रे बाण मयम् नभः

जाता हृद्य अर्थ लोभेन कूट युद्ध विदग्ध ता

योत्स्यामहे सु प्रकृतैः इति सत्यं शपामहे

द्रोणेन शकट व्यूहे निर्मिते भृश संहते

कबन्ध ताण्डव उच्चण्ड संरम्भ ललिताः दिशः

अत्र अन्तरे पुनः कर्णः समागत्य वृकोदरम्

अनुजानातु माम् आर्यः त्रिगर्तानाम् वधं प्रति

नारायणं नमस्कृत्य नरं च एव नरोत्तमम्

पुनः स्यन्दनम् आस्थाय सूतपुत्रो वृकोदरम्

मुनि संघे गते व्योम्ना द्रोणो भीम वचः स्मरन्

जामदग्न्यस्य शिष्यो ऽयं प्रवृद्धः क्षत्रिय अनलः

प्रतिज्ञाम् अवदत् घोराम् सैन्धवे सव्यसाचिनः

चरामि पदवीं जिष्णोः दारयन् कुरु वाहिनीम्

शरैः अपूरयत् भीमः भीम सायक वर्षिणम्

ततो विराट द्रुपदौ भारद्वाजं शितैः शरैः

बाह्लिकं शकुनिं द्रोणिं वृषसेनं च गौतमम्

अयं ते सत्यजित् वीरः पाञ्चाल्यः प्रवरो रथः

इति प्रलाप मुखराम् तां समाश्वास्य माधवः

शरैः विद्राव्य तरसा वृन्दारकम् अपातयत्

अथ स्नाताः कृत अवश्य करणीयाः हुत अग्नयः

आकर्ण पलितः श्यामो धौरेयः सर्व धन्विनाम्

जगदुः शल्य दुर्ग्राह्याः स दुर्दर्शन दुष्प्रभाः

शब्देन साध्वस कृता भुवनानि चकम्पिरे

कर्ण सौबल हार्दिक्य दुःशासन मुखाः ततस्

तडितां मण्डलेन इव पिङ्गं गाण्डीव तेजसा

सेहिरे न महीपाला द्रष्टुं तेजो महा ओजसः

भीम कर्ण शरैः क्षिप्रं बभूव जन संक्षयः

तस्मिन् विफल ताम् याते महा अस्त्रे दीप्त तेजसि

न एषा सभा सा पाञ्चालीं यत्र त्वं कृष्टवन् असि

गोप्ता द्रोण अभिसरणे शक्र तुल्य पराक्रमः

भैमः ससर्ज कर्णाय स्वयं रुद्रेण निर्मिताम्

वेग दीर्घीकृत स्मेर किरीट आभरण प्रभम्

अश्वत्थाम अभिधम् हत्वा गदया मद कुञ्जरम्

द्रोणि कर्णौ प्रसाद्य अथ कुरु राजे रण उन्मुखः

प्रणेता सर्व वीराणाम् सदृशः प्राज्य तेजसा

पातयन् राज वक्त्राणि जिष्णुः सैन्धवम् आद्रवत्

विलोक्य दूरात् कंसारिः फल्गुणाय न्यवेदयत्

विद्रुते पाण्डव बले पीडिते द्रोण सायकैः

तं पुत्र शोक विधुरम् चकार विमुखं शरैः

ते सात्यकि प्रभृतिभिः संसक्ता धन्विनां वराः

त्वं तु वृद्ध निराचारो मोहात् एवम् प्रभाषसे

ततः कनक पृष्ठानाम् शराणां धनुषां तथा

हरन् वक्त्राणि वीराणां पाञ्चालान् समुपाद्रवत्

हंहो बहु _ न इयम् उचिता तव युद्ध भूः

त्वया अर्जुन वधे शक्तिः धार्यते किम् अनर्थका

चेदि सोमक पाञ्चाल मत्स्य केकय सृञ्जयाः

दुर्योधन अनुजम् वीरम् आयान्तम् शर वर्षिणम्

धिया रुद्रं नमस्कृत्य देवौ कृष्णौ अमन्यत

निवृत्तः समरात् पार्थः पथि व्यासं व्यलोकयत्

तं दृष्ट्वा विकटा ज्वालम् पाटितानां व्यथा रवः

वीरकेतुं सुधन्वानं चित्रकेतुं च पार्थिवम्

मिथः शशंसुः प्रमदात् अभिनन्द्य पराक्रमम्

वीर शय्या स्थिते भीष्मे शेखरे सर्व धन्विनाम्

तुमुले अस्मिन् निरालोके विषमे समुपस्थिते

घटोत्कच संभ्रान्तः शर जालैः अपूरयत्

एतत् व्यास वचः श्रुत्वा शान्त मन्युः गुरोः सुतः

इति उक्त्वा मारुतसुतः स्यन्दनेन अभ्र नादिना

अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतः पार्थेन सैन्धवः

बभाषे संनिधौ राज्ञां त्रैलोक्य विजय क्षमम्

पतितं मेनिरे मूर्ध्नि तुल्यं सर्वे महा रथाः

ददाह पाण्डव चमूम् शर श्रेणि शिखा शतैः

अस्तम्भयत् भुज स्तम्भम् जम्भ अरातेः स्मित आननः

व्यूहस्य आदीर्यमाणस्य निर्घोषः तुमुलः ऽभवत्

मन्ये तं मन्यते कान्तं तारापति निभ आननम्

निर्गन्तुम् अनभिज्ञम् माम् अनुयान्तु महा रथाः

भग्न चक्र ध्वज हयात् विकीर्ण युग कूबरात्

येन अन्य रण सक्तस्य छद्मना मे हतो भुजः

विश्वस्तान् घ्नन्ति ये स्वैरं निक्षेपं भक्षयन्ति ये

श्रुत्वा एतत् अब्रवीत् कृष्णः जितः कर्णो ऽधुना सखे
स रत्न मुकुटैः शीर्षैः स प्रास असि शरैः करैः

एता आयान्तु वैक्लव्यं मद् प्रताप ऊष्मणा दिशः

दुःशासनम् अथ आयान्तम् सात्यकिः शर वर्षिणम्

चिता अग्नि पिङ्गल श्मश्रु जटा भीषणयोः तयोः

न जघान रणे कर्णः स्मरन् कुन्ती वचः मुहुः

प्रमाथिनं विरजसं सुहस्तं सुदृढं तथा

सैन्यं पुरस् च पश्चात् च गृहीतं धार्यते कथम्

गाढ प्रहार संजात मूर्छा विह्वल मानसौ

द्रोणः पश्चात् अथ अभ्येत्य ब्रह्मास्त्रेण धनंजयम्

शशाङ्कम् इव भल्लेन कण्ठ मूलात् जहार सः

दत्त वेताल तालः अभूत् अकाण्ड धृति खण्डनः

स्व मही पीडन रुषा दष्टः शेष शतैः इव

शरैः निपात्य विदधे घोरां रक्त तरंगिणीम्

श्वेताश्वे स्यन्दने कृष्णौ शुभ्रौ शङ्खौ प्रदध्मतुः

आयान्त एव विमुखाः तुल्य आभरण वाससः

लज्जमान इव आचार्यः दुर्योधनम् अभाषत

काल अग्नि तेजसम् वीरं धौरेयं सर्व धन्विनाम्

मोहनं सर्व लोकानाम् स्कन्द तारकयोः इव

अभिमन्यो तव पिता यातः संशप्तकान् प्रति

अथ द्रोणं समभ्येत्य बभाषे कौरव ईश्वरः

नमो रुद्राय दैत्य इन्द्र द्रावित इन्द्र भय छिदे

उपस्थितैः कृत्य काले दिव्य अस्त्रैः इव सेवितः

चित्राक्षः चित्रवर्मा च चित्रबाणः शरासनः

युध्यमानं ततो वीरं कर्णम् अभ्येत्य कौरवः

कर्णस्य दलयन् वीरान् युध्यमानस्य सात्यकिः

धृष्टद्युम्नः ततस् क्रुद्धः सर्व आभरण भेदिभिः

गज वाजि रथ अनीके दारिते तेन पत्त्रिभिः

श्रुत्वा एतत् चापम् आकृष्य बभाषे कुम्भसंभवः

अस्मिन् क्षणे वैनतेय व्यूहे द्रोणेन निर्मिते

बल अनुसारम् युध्यस्व वृथा श्लाघां तु मा कृताः

हता सुभद्रा रहिता पुत्रेण अमृत वर्षिणा

तौ मिथः शर सम्पात निर्घर्षण समुत्थितैः

आचार्येण इति अभिहिते सर्वे दुर्योधन अनुगाः

विधाय विमुखं कर्णं भीमो दुर्योधन अनुजम्

गुरो शिष्यं ते अन्वेष्टुम् फल्गुणं प्रस्थितस्य मे

निर्घोषः श्रूयते घोरः पाञ्चजन्यस्य दुःसहः

गच्छामि पार्थिवाः सर्वे मां वा रक्षन्तु संहताः

भीम सायक निर्भिन्न जिह्वा कर्णम् च सात्यकिः

तेन दिश् तट संघट्ट पट्ट टांकार शालिना

भीम बाण विनिर्भिन्नः संस्तम्भ्य आधिरथिः व्यथाम्

कृतवर्म मुखैः कृत्वा सूचि व्यूहम् तद् अन्तरे

इयं ते मत्स्य दुहित्री न वोढा महिषी प्रिया

दुग्ध उदधेः इव श्रीमत् चन्द्र मण्डलम् उद्यतम्

जघान वीर योधानाम् रथानाम् अयुतानि षट्

कृष्णैः आर्तान् वाजिनः क्लान्तान् दस्यु शस्त्र शर क्षतान्

चतुर् वर्ष शतः दर्पात् युवा इव विचचार सः

आश्वासितः केशवेन कुपितः कर्णम् आद्रवत्

भीमसेनो ऽपि कालिङ्गं राज पुत्रम् तरस्विनम्

तेन मन्दर तुल्येन गजेन अनीक वारिधेः

प्रेरितो भगदत्तेन क्रुद्धो अधावत् द्विप अधिपः

अवारयत् महा अनीकम् सात्यकिः सत्य पौरुषः

निर्विभागं युयुधिरे क्रोध अन्धाः कुरु पाण्डवाः

तं दृष्ट्वा चन्द्र वदनम् कुमारं भूमि पातितम्

युक्ते शतेन गम्भीर निर्घोषे स्यन्दने स्थितम्

स कृष्णा हरणे पूर्वं विजितः तैः महेश्वरात्

रथेन कुरु सेनानाम् धृतिम् उन्मूलयन् इव

तौ दृष्ट्वा पतितौ वीराः संनिपेतुः प्रहारिणः

तस्य चण्डकरस्य इव शर रश्मि सहस्रिणः

अर्जुनः ते प्रियः शिष्यः त्वा उल्लङ्घ्य गतो यदि

ततो व्यथितम् आलोक्य स्व सैन्यम् श्वेतवाहनः

महा अस्त्र तेजसा व्याप्ताः पेतुः भूमिभृताम् वराः

ततो बीभत्सुः अवदत् निन्दा मुखरितान् नृपान्

ते तुरंग खर उद्धूत धूलि ग्रस्त नभस्तलाः

हतानां भूभुजां जीवैः इव व्याप्ते नभस्तले

दृष्ट्वा पार्थः तदा आहूतः युधिष्ठिरम् अभाषत

द्रोणाय प्राहिणोत् दीप्ताम् शिशुपाल सुतः बली

पातिता मोहात् तम् एव एत्य निहन्ति या

भुवि स्थितं शरैः भिन्नम् कर्णं दृष्ट्वा सुयोधनः

हते घटोत्कचे वीरे दशकण्ठ पराक्रमे

आकृष्टं पाश हस्तेन येन तं मेनिरे जनाः

द्रौणि हार्दिक्य गान्धार शर शल्य बृहद्बलाः

पुरा युद्धम् इदम् ज्ञात्वा दुर्जयाः शक्तिभिः हताः

प्रणयात् इति राधेयो भूभुजा स्वयम् अर्थितः
अत्र अन्तरे समाकृष्य धृष्टद्युम्नः शिरोरुहैः

तथा अपि अद्य करोमि एष यथाशक्ति हितं तव

चेदि पाञ्चाल मत्स्यानाम् ब्रह्मास्त्रेण उग्र विक्रमः

स तेन निर्जितः पूर्वं सोमदत्तो अति मन्युना

जघान मार्त्तिकं भोजं तथा कुञ्जर केतनम्

दौःशासनिः तम् उत्थाय गदया मूर्धनि अताडयत्

पवित्रे शयने निद्रां लेभे शक्रसुतः ततस्

इति ब्रुवाणे संरम्भात् स आवेगम् कैटभद्विषि

स अनुगान् पाण्डु तनयान् भेत्तुम् व्यूह अग्रम् उद्यतान्

नूनं युद्धेषु अयोग्यः ऽहं येन अस्त्रम् धृतवन् असि

विरथं कर्णम् आलोक्य युध्यमानं प्रयत्नतः

चामरैः इव भूपाला वीज्यमानाः क्षणं बभुः

क्रोध अन्धः पाण्डु तनयैः वार्यमाणः ऽपि संभ्रमम्

गर्जितं चकिताः सर्वे राजहंसा न सेहिरे

तयोः काञ्चन पुङ्खाभिः शर मालाभिः आवृताः

अथ अन्तरम् समासाद्य दारयन् वर वारणान्

चक्रिरे समरं घोरं दुर्योधन मुखाः परैः

तमोभिः आवृते व्योम्नि कृपाण वन मेचकैः

कर्णो अस्रु पूर्ण नयनः रथम् अन्यम् समाददे

आकीर्यमाणो घोरेण शिला शस्त्र अस्त्र वर्षिणा

विद्राव्य कौरवीं सेनां द्रोण शेषाम् इव अकरोत्

इति रुक्मरथेन उक्तः वैलक्ष्यात् क्ष्माम् विलोकयन्

प्रेक्ष्य चायत् सहस्र आरम् तेजस् पिञ्जरित अम्बरम्

प्रस्थितस्य अर्जुनम् जेतुं बबन्ध कुरु भूपतेः

संत्यक्तं विद्रुतैः म्लेच्छैः प्रहार शकलीकृतैः

दन्त प्रभैः कृष्ण वालैः स्वयं राजा युधिष्ठिरः

इति अभूत् दारुणः शब्दो यत्र यत्र धनंजयः

इति इव कर्ण तालाभ्याम् मुहुर् मुहुर् अवीजयत्

परिष्वजस्व हा पुत्र क्व यातो ऽसि विहाय माम्

वृथा मनोरथं कर्तुं शिक्षिता न भवद्विधाः

स तान् आपततः वीरान् मण्डलीकृत कार्मुकः

अथ कर्ण कृप द्रौणि दुःशासन सुयोधनाः

ततः कर्ण अन्त कृष्टेन कुम्भयोः कुञ्जर ईश्वरम्

ततो विमर्द नष्टेषु तेषु दीपेषु संगरे

तद् वोढुः महसि धुरं त्वम् इमाम् तद् गुण अधिकः

रम्भा काण्ड वने भग्ने प्रभिन्नेन इव दन्तिना

पाण्डवा द्रौपदेयाः च राक्षसः च घटोत्कचः

तत् गत्वा वीर जानीहि वृत्तान्तं सव्यसाचिनः

हृष्टो मेने समुत्तीर्णम् अर्जुनम् रिपु सागरात्

विध्यमानं बलं दृष्ट्वा भारद्वाज सुतः परैः

हा पुत्र नयन आनन्दैः मन्दिर अमृत दीधिते

खड्गेन सात्यकि शिरः छेत्तुम् दृष्ट्वा तम् उद्यतम्

स कार्मुकः न शक्यो ऽयं स खड्ग रथ कङ्कटः

ततो द्रौणि प्रभृतयः पार्थं सर्वे महा रथाः

प्रायः पूर्वं मनांसि एव कथयन्ति शुभ अशुभम्

प्रसक्तं व्रजतः तस्य पुरः कुञ्जर भेदिनः

न ज्ञायते प्रणष्टे ऽत्र शङ्ख शब्दे कथं स्थितः

शेखरं सर्व वीराणाम् वदान्यं बहु याजिनम्

कोलाहलं स्व सैन्यानाम् तूर्णं तं देशम् आययौ

तयोः शब्देन पवन स्कन्द संघट्ट कारिणा

इदम् अन्तरम् इति आप्तान् एकः सर्वान् अयोधयत्

इति उक्ते शौरिणा जिष्णुः छित्त्वा सिन्धु शिरः जवात्

प्रतिज्ञा भारम् अखिलम् हृष्टः सु अल्पम् अमन्यत

अथ सु अल्प अवशेषे ऽह्नि तूर्णं सैन्धव काङ्क्षिणः

उक्ते जनार्दनेन इति प्रहार अभिमुखम् भुजम्

दुर्ग्राह्यः पाण्डवो राज्ञ् गुप्तः गाण्डीवधन्वना

ततः सृञ्जय पाञ्चाल मत्स्य सेनासु दुःसहाः

स भारद्वाजम् आसाद्य वैनतेय इव आशुगः

ये चरन्ति गुरु द्रोहम् साधून् परिवदन्ति ये

ऋषयो ऽथ समभ्येत्य तं क्रूरतर कारिणम्

यदा हतः सिन्धुपतिः कृतवन् न भवान् तदा

वीराः च अन्ये महीपालाः समभिद्रुत्य संहताः

भुवि वा दिवि पाताले मेरु मन्दर कन्दरे

तिष्ठ स्थितो ऽहं युध्यस्व हतो असि इति मुहुर् मुहुर्

पातयामि एष समरे शक्त्या वासव दत्तया

कथं नु लङ्घयेत् वीरैः वराकः त्वा पृथासुतः

लज्जमानेन भीमेन व्याहृतं भृशम् अप्रियम्

अपक्रान्ते क्षणं द्रोणे स अनुजम् कौरव ईश्वरम्

रथं समुत्सृज्य तम् उग्र कर्मा प्रणम्य पप्रच्छ गुरोः तनूजः

गज वाजि रथान् पिंषन् वसा कर्दमिनीम् व्यधात्

सौभद्रं द्रावित अनीकम् सह सर्वैः महा रथैः

अथ काञ्चन संनाहैः इव सर्वे समावृताः