tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अग्नेः जनित्रम् असि इति अधिमन्थन शकलम् निदधाति वृषणौ स्थ इति प्राञ्चौ दर्भौ

उर्वशी असि इति अधरारणिम् आदत्ते पुरूरवाः इति उत्तरारणिम्

नाभि दघ्ने मध्य देशे वा त्रि गुणया प्रदक्षिणम् त्रिस् परिव्ययति परिवीः असि परि त्वा दैवीः विशः व्ययन्ताम् इति

उत्तरम् उत्तरम् गुणम् उत्तमम् करोति

उपान्ते रशनाम् व्यतिषज्य अन्तम् प्रवेष्टयति

इषे त्वा इति बर्हिषी आदत्ते उपवीः असि इति प्लक्ष शाखाम्

अथ एनम् पशुम् स्नापयन्ति अन् अङ्ग हीनम् अ पन्न दन्तम् अजम् लोहम् तूपरम् द्वि रूपम् पीवानम्

आयुः असि इति अरणी समवधाय संप्रेष्यति

समौ अन्तौ कृत्वा अणिमति स्थविमत् प्रवयति दिवः सूनुः असि इति

या बहु पर्णा बहु शाखा तया उपाकुर्यात् पशु कामस्य

परिवीयमाणाय अनुब्रूहि इति

अग्रेण यूपम् पुरस्तात् प्रत्यञ्चम् शाखया बर्हिर्भ्याम् पशुम् उपाकरोति प्रजापतेः जायमानाः इति द्वाभ्याम् उप उ देवान् दैवीः विशः इति प्रतिपद्य रेवतीः रमध्वम् इन्द्र अग्निभ्याम् त्वा जुष्टम् उपाकरोमि इति अन्तेन
पुंवन् मिथुनान्य् अन्यत्र अजाभ्यः

तथा प्रष्टी

पूर्वेण आग्नीध्रीयम् अवस्थाप्य पुरस्तात् जपम् जपित्वा दर्भ मुष्टिना अश्व मुखानि संमृज्याद् द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अश्व नामभ्याम् एकैकस्य अश्वः असि इति एतद् प्रभृतिभिः उदक् संस्थम् इति धानंजय्यः

द्वैधं द्वयोः

यथाजाति मृगान्

तस्या उत्तमं पादं दशमे ऽहन्य् अभ्यस्येयुः

अथ धिष्ण्यान् उपतिष्ठेरन्

सर्वेण इति धानंजय्यः

त्वा देवि दक्षिणे ऽद इति च यत् तत् स्यात् तेन दात्र इदम् आविश एतत् ते भुञ्जति इति हिंसीर् इति च

हुत आदित्य ग्रहे प्रतिहर्ता आर्भवे

उभयत्र सर्वे सत्रेषु

एतान्य् एव अश्वासु अश्वतरेषु अश्वतरीषु च यथार्थम् ऊहेत्

सर्वाण्य् एकैकस्मिन्न् उदक् संस्थम् इति शाण्डिल्यः

दक्षिणं पूर्वं

समस्तेन उत्तरयोः सवनयोर् इति गौतम शाण्डिल्यायनौ

माध्यंदिनेन स्तुत्वा सत्त्रेषु दधिघर्मस्य भक्षयेयुः समुपहूय दधिक्राव्ण इति

एवम् एव निष्क्रम्य पृथक् स्तोत्रेभ्यः समस्तेन उपतिष्ठेरन् यान्य् ऊर्ध्वम् उक्थेभ्यः

सर्वासां देवस्य त्वा इति पुरस्तात् जपः

तत्र ऊह आपादीनि पदानि

अश्व रथम् चेद् दद्यात्

तेन क इदम् इत्य् उपरिष्टात् जपः

सर्वाण्य् एकस्मिंस् तूष्णीम् इतराणि इति अपरम्

पर्यायेभ्यस् तु रात्रेः

यथासनम् उपविश्य प्रस्तोता हविर्धानं गच्छेन् माध्यंदिने

वरुणस् त्वा इति यथादैवतं प्रतिगृह्णीयात्

अ प्राणत् च

अन् उपस्थानम् शाण्डिल्यः

त्रिभिश् चेद् अर्धान्य् एकस्मिन्न् अर्धानि द्वयोः

धुर्यौ प्रथमम् इत्य् अपरम्

पूर्वेण पत्नीशालाम् अन्तरेण आग्नीध्रीयम् सदः च तीर्थेन दक्षिणा नयेयुः
मन्त्रैः एभिः समभ्यर्च्य नमस्कार अन्त दीपितैः

पूर्वेण तपनाय इति मार्तण्डाय इति च अनले

ब्रह्मा उवाच

सर्व दुष्ट उपशमना सदा कल्याणसप्तमी

कृत स्नान जपः विप्रैः सह एव घृत पायसम्

न वित्त शाठ्यम् कुर्वीत यतो मोहात् पतति अधस्

आयुः आरोग्यम् ऐश्वर्यम् अनन्तम् इह जायते

पश्चिमे वरुणाय इति भास्कराय इति च अनिले

ततो व्याहृति मन्त्रेण विसृजेत् द्विज पुंगवान्

याम्ये दिवाकराय इति विधात्र इति नैरृते

प्राच् मुखः ऽष्टदलं मध्ये तद्वत् वृत्ताम् च कर्णिकाम्

सा तु कल्याणिनी नाम विजया च निगद्यते

भगवन्

अनेन विधिना यः तु कुर्यात् कल्याणसप्तमीम्

ततस् त्रयोदशे मासि गा वै दद्यात् त्रयोदश

शृणोति पठते च इह सर्व पापैः प्रमुच्यते

प्रातर् गव्येन पयसा स्नानम् अस्याम् समाचरेत्

ईश्वर उवाच

भुक्त्वा च वेद विद्वसे बिडाल व्रत वर्जिते

मन्दारसप्तमीं तद्वत् शुभ दाम् शुभसप्तमीम्

सौरं धर्मं प्रवक्ष्यामि नाम्ना कल्याणसप्तमीम्

इमाम् अनन्त फल दाम् यः तु कल्याणसप्तमीम्

शुक्ल वस्त्रैः फलैः भक्ष्यैः धूप माल्य अनुलेपनैः

एवं नियम कृत् सुप्त्वा प्रातर् उत्थाय मानवः

तिल पात्रम् हिरण्यं च ब्राह्मणाय निवेदयेत्

वस्त्र अलंकार संयुक्ताः सुवर्ण आस्याः पयस्विनीः

सर्व पाप विनिर्मुक्तः सूर्य लोके महीयते

सौम्ये विकर्तनाय इति रवये च अष्टमे दले

ततः शुक्ल अम्बरः पद्मम् अक्षताभिः प्रकल्पयेत्

स्थण्डिले पूजयेत् भक्त्या गुडेन लवणेन च

सर्व अनन्त फलाः प्रोक्ताः सर्वा देव ऋषि पूजिताः

प्रीयताम् अत्र भगवन्त् परमात्मा दिवाकरः

विशोकसप्तमीं तद्वत् फल आढ्याम् पाप नाशिनीम्

घृत पात्रम् स कनकम् स उदकुम्भम् निवेदयेत्

शक्तितः पूजयेत् भक्त्या गुड क्षीर घृत आदिभिः

आदौ अन्ते च मध्ये च नमः अस्तु परमात्मने

किंचिद् व्रतम् समाचक्ष्व स्वर्ग आरोग्य सुख प्रदम्

अनेन विधिना सर्वं मासि मासि व्रतं चरेत्
तेभ्यः श्रान्तेभ्यस् तप्तेभ्यः संतप्तेभ्यः पञ्च महाव्याहृतीर् निरमिमीत

दक्षिणस्याः पिशाच वेदम्

वृधद् इति सर्प वेदात्

स य इच्छेत् सर्वैर् एतैः पञ्चभिर् वेदैः कुर्वीय इति एताभिर् एव तन् महाव्याहृतिभिः कुर्वीत

सर्वैर् ह वा अस्य एतैः पञ्चभिर् वेदैः कृतं भवति य एवं वेद यश् च एवम् विद्वान् एवम् एताभिर् महाव्याहृतिभिः कुरुते

ध्रुवायाश् च ऊर्ध्वायाः च पुराण वेदम्

करद् इति पिशाच वेदात्

स तान् पञ्च वेदान् अभ्यश्राम्यद् अभ्यतपत् समतपत्

उदीच्या इतिहास वेदम्

तास् तत्र एव अभ्यश्राम्यत् अभ्यतपत् समतपत्

रुहद् इत्य् असुर वेदात्
इध्मम् प्रोक्षति

बर्हिः आसन्नम् प्रोक्ष्य उपनिनीय पुरस्तात् प्रस्तरम् गृह्णाति

यूप शकलम् अवास्यति सु आवेशः असि अग्रेगाः नेतॄणाम् वनस्पतिः अधि त्वा स्थास्यति तस्य वित्तात् इति

अथ उत्तरेण अग्निष्ठाम् अश्रिम् मध्यमे गुणे स्वरुम् अवगूहति अन्तरिक्षस्य त्वा सानौ अवगूहामि इति

एताः असदन् इति समभिमृश्य प्रदक्षिणम् आवृत्य प्रत्यङ् आद्रुत्य याचति यवमतीः प्रोक्षणीः बर्हिः हस्तम् आज्य स्थालीम् स स्रुवाम् स्वरु रशनम् मैत्रावरुण दण्डम् यूप शकलम् हिरण्यम् उद पात्रम् इति

बर्हिः हस्तम् व्यतिषज्य अवस्तृणाति पितॄणाम् सदनम् असि इति

अपरिवर्गम् एव अस्मिन् तेजः दधाति इति ब्राह्मणम्

अणिमति स्थविमत् प्रवयति

अथ प्रवृह्य चषालम् यूपस्य अग्रम् अनक्ति देवः त्वा सविता मध्वा अनक्तु इति

पत्नी उपरम् अनक्ति

सर्वतस् परिमृशति

अन्वक् यजमानः अनूची पत्नी अग्रेण यूपम् परीत्य दक्षिणतस् उदक् मुखाः तिष्ठन्ति पूर्वः एव अध्वर्युः अपरः यजमानः अपरा पत्नी

अथ एनत् हिरण्यम् अन्तर्धाय स्रुव आहुत्या अभिजुहोति पितृभ्यः स्वाहा इति

उपान्ते व्यतिषजति

मैत्रावरुण दण्डेन संहन्ति ब्रह्म दृंह क्षत्रम् दृंह प्रजाम् दृंह रायस्पोषम् दृंह इति

वेदिम् प्रोक्षति

अवटे अपः अवनयति शुन्धताम् लोकः पितृषदनः इति

एतत् संनिधाय यूपम् प्रक्षालयति यत् ते शिक्वः परावधीत् तक्षा हस्तेन वास्या आपः ते तत् वनस्पते अपनुदन्तु शुन्धनीः इति

आ अन्तम् एव यजमानम् तेजसा अनक्ति

अन्तरतः च बाह्यतस् च सु अभ्यक्तम् कृत्वा चषालम् प्रतिमुञ्चति सु पिप्पलाभ्यः त्वा ओषधीभ्यः इति

पञ्चविधम् बर्हिः स्तीर्त्वा प्रस्तर पाणिः प्राङ् अभिसृप्य कार्ष्मर्य मयान् परिधीन् परिदधाति

बर्हिः प्रोक्षति

स यत्र अग्निष्ठाम् अश्रिम् आहवनीयेन सम्पादयति तत् ध्रुवस्य चषालम् प्रेक्षयति तत् विष्णोः परमम् पदम् सदा पश्यन्ति सूरयः दिवि इव चक्षुः आततम् इति

अ न्यूनम् अन् अतिरिक्तम् परिन्यस्य उद पात्रम् उपनिनीय अथ एताम् त्रिगुणाम् रशनाम् त्रिस् संभुज्य मध्यमेन गुणेन नाभि दघ्ने परिव्ययन् आह परिवीयमाणाय अनुब्रूहि इति

ऊर्ध्वे समिधौ आदधाति

अथ एनम् प्रदक्षिणम् पुरीषेण पर्यूहति ब्रह्म वनिम् त्वा क्षत्र वनिम् सु प्रजा वनिम् रायस्पोष वनिम् पर्यूहामि इति

यूपः एष प्रक्षालितः प्रपन्नः सम्पन्न चषालः प्राक् अवटात् उपशेते

उच्छ्रयति उद् दिवम् स्तभान अन्तरिक्षम् पृण पृथिवीम् उपरेण दृंह इति

अथ एनम् वैष्णवीभ्याम् ऋग्भ्याम् कल्पयति ते ते धामानि विष्णोः कर्माणि पश्यत इति द्वाभ्याम्

त्रिस् प्रदक्षिणम् परिव्ययति परिवीः असि परि त्वा दैवीः विशः व्ययन्ताम् परि इमम् रायस्पोषः यजमानम् मनुष्याः इति

यवान् प्रस्कन्दयति यवः असि यवय अस्मत् द्वेषः यवय अरातीः इति

उच्छ्रयन् आह उच्छ्रीयमाणाय अनुब्रूहि इति
शव गन्धी च वीसर्पः कर्दम आख्यम् उशन्ति तम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे वीसर्पनिदानं नाम त्रिषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः

बाह्य हेतोः क्षतात् स रक्तम् पित्तम् ईरयन्

शान्त अङ्गार असितः नीलो रक्तो वा आशु च चीयते

इति अयम् ग्रन्थिवीसर्पः कफ मारुत कोप जः

संनिपात समुत्थाः च सर्व लिङ्ग समन्विताः

ते ऽपि स्वेदान् विमुञ्चति बिभ्रतो व्रण लक्षणम्

स्फोटैः शोथ ज्वर रुजा दाह आढ्यम् श्याव शोणितम्

दूषयित्वा तु दीर्घ अनुवृत्त स्थूल खर आत्मकाम्

करोति सर्वम् अङ्गम् च दीप्त अङ्गार अवकीर्ण वत्

अग्नि दग्धः इव स्फोटैः शीघ्र ग त्वात् द्रुतम् स च

यथोत्तरं च दुःसाध्यः तत्र दोषो यथायथम्

पक्व वत् शीर्ण मांसः च स्पष्ट स्नायु सिरा गणः

स्व दोष लिङ्गैः चीयन्ते सर्वैः स्फोटैः उपेक्षिताः

क्वचिद् मर्म अरति ग्रस्तः भूमि शय्या आसन आदिषु

पीडकैः अवकीर्णः अति पीत लोहित पाण्डुरैः

कफेन रुद्धः पवनो भित्त्वा तं बहुधा कफम्

अधिष्ठानं च तं प्राहुः बाह्यम् तत्र भयात् श्रमात्

चेष्टमानः ततस् क्लिष्टो मनस् देह प्रमोहवान्

श्वास कास अतिसार आस्य शोष हिक्का वमि भ्रमैः

पित्तात् द्रुत गतिः पित्त ज्वर लिङ्गः अति लोहितः

कफात् कण्डू युतः स्निग्धः कफ ज्वर समान रुज्

धन्वन्तरिः उवाच

ग्रन्थीनां कुरुते मालां स रक्ताम् तीव्र रुज् ज्वराम्

वात पित्तात् ज्वर छर्दि मूर्छा अतीसार तृष् भ्रमैः

मूर्छा अग्नि हानिः भेदः ऽस्थ्नां पिपासा इन्द्रिय गौरवम्

गम्भीर पाकः प्राय ऊष्म स्पृष्टः क्लिन्नो ऽवदीर्यते

मर्म अनुसारी वीसर्पः स्यात् वातः अति बलः ततस्

मोह वैवर्ण्य मूर्छा अङ्ग भङ्ग अग्नि सदनैः युताम्

प्रायेण आमाशयम् गृह्णन् एक देशम् न च अति रुज्

व्यथते ऽङ्गं हरेत् संज्ञाम् निद्रां च श्वासम् ईरयेत्

ग्रन्थि भेद अग्नि सदन तमक अरोचकैः युतः

अङ्ग अवसाद विक्षेपौ प्रलाप अरोचक भ्रमाः

स्यात् विसर्पः विघातात् तु दोषैः दुष्टैः च शोथ वत्

स्निग्धो ऽसितो मेचक आभः मलिनः शोथवान् गुरुः

शीर्ण स्नायु सिरा मांसाः क्लिन्नाः च शव गन्धयः

विसर्प आदि निदानम् ते वक्ष्ये सुश्रुत तत् शृणु

हिक्कां च स गतो अवस्थाम् ईदृशाम् लभते नरः

तत्र वातात् सः वीसर्पो वात ज्वर सम व्यथः

रक्तं वा वृद्ध रक्तस्य त्वच् सिरा स्नायु मांस गम्

सर्वगो लक्षणैः सर्वैः सर्व ग त्वच् समर्पणः

दुष्प्रबोधो ऽश्नुते निद्रां सो ऽग्निवीसर्प उच्यते
अत्याक्रम्य आश्राव्य आह अश्विभ्याम् तिरोअह्नियान् सोमान् प्रस्थितान् प्रेष्य इति

त्रिवृत् स्तोत्रं भवति

पङ्क्ति छन्दसः अश्वि पीतस्य इति भक्ष मन्त्रम् नमति

स्तीर्ण एवं बर्हिषि पिष्टलेपं निनयति

वषट्कृते सह सोमैः प्रतिप्रस्थाता पुरोडाशं सर्व हुतम् जुहोति

एवम् विहितौ अपरौ द्वौ भवतः

एवम् विहिताः अपरे त्रयश् चमस गणाः

मैत्रावरुण चमस मुख्यः द्वितीयश् चमस गणः ब्राह्मणाच्छंसि चमस मुख्यः तृतीयो अछावाक चमस मुख्यः चतुर्थः

आददते चमसांश् चमसाध्वर्यवः

आश्विनं शस्त्रं परःसहस्रम्

आश्विनं द्वि कपालम् निर्वपति

आदत्ते ग्रहम् अध्वर्युः

इति वै खलु यद्य् अतिरात्रः

उदित आदित्ये परिदधाति इति विज्ञायते

यजुः उत्पूताभिः अद्भिः पुरोडाशं श्रपयति

इति प्रथमो रात्रिपर्यायः

एतेन शस्त्र याज्यानाम् आनुपूर्व्यं व्याख्यातम्

अथ यद्य् अप्तोर्यामः संधि चमसान् उन्नयंश् चतुर्भ्यश् चमस गणेभ्यः राजानम् अतिरेचयति

आदत्ते पुरोडाशं प्रतिप्रस्थाता

होतृ चमस मुख्यान् संधि चमसान् उन्नयति
सु स्निग्धम् मृदुलं शोणं नेपालं निर्विकारकम्

लोह नाग युतम् च इति श्रुत्वा तद् दोष सप्तकम्

अरुचिः चित्त संतापः पाने दोषा विष उपमाः

सितं कृष्ण अरुण छायम् म्लेच्छकं तु अति वामि च

पाण्डुः अर्शः ज्वरः कुष्ठं कासः च क्षत स क्षयान्

कज्जलीकृत्य पत्रेषु अध ऊर्ध्वं प्रदापयेत्

अथ ताम्र आदि उत्पत्ति भेद मारण गुणाः

अत्यन्त कफ रोगेषु वासा क्षुद्रा पिबेत् अनु

तस्मात् एतत् समुद्भूतम् ताम्रम् आहुः पुराविदः

वालुकाभिः प्रपूर्य अथ पाचयेत् प्रहर द्वयम्

ताम्रं कषायं मधुरं स तिक्तम् अम्लम् च पाके कटु सारकं च

अथ भेदाः

इति ग्रन्थ अन्तरात् ताम्र ईश्वरः

इति ताम्र गुणाः

लवङ्गं पिप्पली सार्धं कफ रोग विनाशनम्

पित्त अपहम् श्लेष्म हरम् च शीतं तत् रोपणम् स्यात् लघु लेखनम् वा

पीतं समस्त पित्तम् शोथ कफम् शूलम् उपाकरोति

भ्रमो मूर्च्छा विदाहः च स्वेद उत्क्लेदन वान्तयः

एको दोषो विषे ताम्रे तु अष्ट दोषाः प्रकीर्तिताः

हंडिकायां शरावेण मुद्रयित्वा विधानतः

विष वत् स्थापितम् ताम्रं यत्नतः साध्यते हि तत्

पुनर् अम्ले विनिक्षिप्य स्थापयेत् दिन सप्तकम्

अन्यत् च सूक्ष्माणि ताम्र पत्त्राणि पल द्वितय मात्रया

उल्बं यत् कार्त्तिकेयस्य पतितं धरणी तले

द्वौ अर्कौ नेपाल म्लेच्छौ रसे नेपालम् उत्तमम्

अथ मारणम्

मीनाक्षी मत्स्यगन्धा चाङ्गेरी स्पष्टम् अन्यत्

इति
अक्षरम् अतिशिष्यते त्रि अक्षरम्

अथ खल्व् आत्म संमितम् अतिमृत्यु सप्तविधं साम् उपासीत

तत इह एकम्

उद्गीथ इति त्रि अक्षरम् उपद्रव इति चतुर् अक्षरम् त्रिभिस् त्रिभिः समं भवति

तत् समम् एव भवति

हिङ्कार इति त्रि अक्षरम्

तत् समम्

तानि ह वा एतानि द्वाविंशतिर् अक्षराणि

तत् समम्

निधनम् इति त्रि अक्षरम्

परो ह अस्य आदित्य जयात् जयो भवति य एतद् एवं विद्वान् आत्म संमितम् अतिमृत्यु सप्तविधं साम् उपास्ते साम् उपास्ते

प्रस्ताव इति त्रि अक्षरम्

आप्नोति इह आदित्यस्य जयम्

तन् नाकम्

एकविंशत्या आदित्यम् आप्नोति

एकविंशो वा इतो ऽसाव् आदित्यः

आदिर् इति द्वि अक्षरम्

द्वाविंशेन परम् आदित्याज् जयति

तद् विशोकम्

प्रतिहार इति चतुर् अक्षरम्
एष यः असौ अमुष्मात् अधिसृज्यते

इमम् अर्धम् अग्निना परियन्ति

देवानाम् अर्धम् उपचरन्ति

सा गार्हपत्यम् अग्रे आदधात् अथ ओदनपचनम् अथ आहवनीयम् अनयोः लोकयोः व्यवगृहीत्यै

ते ओदनपचनम् अग्रे आदधत अथ गार्हपत्यम् अथ आहवनीयम्

उभौ एव एनौ सह आधत्ते

सा असुरान् अग्निम् आदधानान् अगच्छत्

ततोबन्धुः अस्य यज्ञः ततआयनः

अयम् वाव अग्निः यः अयम् अन्तरग्नि

यत् द्वितीयम् ज्योतिः तत् एव तत्

एतस्याम् वै देवाः दिशि

सा देवान् अग्निम् आदधानान् अगच्छत्

यतोबन्धुः एव अस्य यज्ञः यतआयनः ततस् एनम् प्रतीच्छति

ते वैश्यस्य प्रत्येनसः

अङ्गिरसाम् त्वा देवानाम् व्रतेन आदधे इति ब्राह्मणेन आधेयः

वाच् वै देवताम् निरवदत

भूः भुवर् इति अपरः आधेयः सत्यस्य अन् अनुगत्यै

ततस् मनुष्याः देवान् उप प्राजायन्त

यस्याम् एव देवाः दिशि ताम् दिशम् अभ्यावृत्य जुहोति

निरुदित देवता हि वै वाच्

भूः भुवर् इति अपरः आधेयः

इन्द्रस्य त्वा मरुत्वतः व्रतेन आदधे इति राजन्येन आधेयः

यतोबन्धुः एव अस्य यज्ञः यतआयनः ततस् एनम् प्रतीच्छति

तान् अब्रवीत् आपन् श्रियम् वि इमम् लोकम् अछिन्दन् पुण्याः भविष्यन्ति प्रजा तु एषाम् न भविष्यति इति

भूः भुवर् स्वर् इति पूर्वः

एतत् वै वाचः स देवम्

एष हि एतस्य योनिः

ततोबन्धुः अस्य यज्ञः ततआयनः

तस्मात् एष सर्वाः प्रजाः प्रत्यङ्

एतस्मात् हि एषः अधि प्रह्रियते

एतस्मात् हि एषः अधिसृज्यते

यः असौ पूर्वः असौ आदित्यः

ते आहवनीयम् अग्रे आदधत अथ गार्हपत्यम् अथ ओदनपचनम्

ये वै देवानाम् राजानः ते राजन्यस्य प्रत्येनसः इन्द्रः वरुणः धाता त्वष्टा

इमाम् दिशम् अभ्यावृत्य जुहोति

अयम् वै अपरः भूः असौ पूर्वः भुवर्

अग्निना वै देवाः अन्नम् अदन्ति

एतत् वै वाचः सत्यम्

अग्निः ब्रह्म

ये वै देवानाम् अङ्गिरसः ते ब्राह्मणस्य प्रत्येनसः अग्निः वायुः वाच् बृहस्पतिः

एतत् वाव स त्रिस् व्याहरत् भूः भुवर् स्वर् इति

उभौ एव एनौ सह आधत्ते

सः असुरान् ब्रह्मणा अपानुदत

भूष्णु वै सत्यम्

अथ तत् सर्वम् न सत्यम् यत् वाचा शपते यत् प्राशूः भवति

सा इडा एव मनोः आदधात्

इडा वै मनौ आसीत्

असौ वाव एष आदित्यः प्रत्यङ् आधीयते

प्राचः वै देवान् प्रजापतिः असृजत अपाचः असुरान्

देवानाम् एव अर्धम् परियन्ति

यतोबन्धुः एव अस्य यज्ञः यतआयनः ततस् एनम् प्रतीच्छति

यः असौ अमुष्मात् अधिसृज्यते

यः एवम् विद्वान् एतेन आधत्ते भवति एव

ततोबन्धुः अस्य यज्ञः ततआयनः
स यद् आह सम् अग्निर् इत्य् अग्निर् एव एनम् तत् सर्वेण इतरेण समर्धयति येन अवकीर्यमाणः व्यृध्यते

स यद् आह सं मा सिञ्चन्तु मरुत इति मरुत एव अस्मै तत् पुनः प्राणं ददति य एवं वेद तस्मै

चतुर्धा ह वा एष प्रविशति यो ऽवकीर्यत इन्द्रं बलेन मरुतः प्राणेन बृहस्पतिं ब्रह्मवर्चसेन अग्निम् एव इतरेण सर्वेण

स यद् आह सं बृहस्पतिर् इति बृहस्पतिर् एव अस्मै तद् ब्रह्मवर्चसं ददाति य एवं वेद तस्मै

आप्नोति इमान् त्रीन् लोकान् सर्वम् आयुर् एत्य् अव पाप्मानं हते गच्छति स्वर्गं लोकम्

तद् आहुः कतिधा अवकीर्यमाणः प्रविशति इति

तस्य एषा प्रायश्चित्तिः

काम अभिद्रुग्धः ऽस्म्य् अभिद्रुग्धो ऽस्मि काम कामाय स्वाहा इति

स त्रिर् अभिमन्त्रयते

सं मा सिञ्चन्तु मरुतः सम् इन्द्रः सं बृहस्पतिस् सं मा अयम् अग्निः सिञ्चत्व् आयुषा च बलेन च दीर्घम् आयुः कृणोतु म इति
त्रीणि व्रताय विष्णुः त्वा अन्वेतु

एकम् इषे विष्णुः त्वा अन्वेतु

सप्तमम् पदम् अवस्थाप्य जपति सखायौ सप्त पदौ अभूव सख्यम् ते गमेयम् सख्यात् ते मा योषम् सख्यात् मम मा योष्ठाः इति

अथ अस्याः दक्षिणेन पादेन दक्षिणम् पादम् अवक्रम्य दक्षिणेन हस्तेन दक्षिणम् अंसम् उपरि उपरि अन्ववमृश्य हृदय देशम् अभिमृशति यथा पुरस्तात्

द्वे ऊर्जे विष्णुः त्वा अन्वेतु

ताम् अपरेण अग्निम् प्राञ्चम् उपवेश्य पुरस्तात् प्रत्यञ्च् तिष्ठन् अद्भिः प्रोक्षति आपः हि स्थ मयोभुवः इति तिसृभिः हिरण्य वर्णाः शुचयः पावकाः इति चतसृभिः पवमानः सुवर्जनः इति च एतेन अनुवाकेन

प्राणानाम् ग्रन्थिः असि सः मा विस्रसः इति नाभि देशम्

चत्वारि मायोभवाय विष्णुः त्वा अन्वेतु

अत्र बीजानि अधिश्रयन्ति
शं नः स्वरूणां मितयो भवन्तु शं नः प्रस्वः शम् व् अस्तु वेदिः

शं रोदसी बृहती शं नो अद्रिः शं नो देवानां सु हवानि सन्तु

शं नो विष्णुः शम् उ पूषा नो अस्तु शं नो भवित्रं शम् व् अस्तु वायुः

शं नः सत्यस्य सु यमस्य शंसः शं नो अर्यमा पुरु जातः अस्तु

शं न इन्द्रो वसुभिर् देवो अस्तु शम् आदित्येभिर् वरुणः सु शंसः

शं न ओषधीर् वनिनो भवन्तु शं नो रजसः पतिर् अस्तु जिष्णुः

शं नो भगः शम् उ नः शंसो अस्तु शं नः पुरन्धिः शम् उ सन्तु रायः

शं नो अग्निर् ज्योतिः अनीकः अस्तु शं मित्रा वरुणौ अश्विना शम्

शं नो अदितिर् भवतु व्रतेभिः शं नो भवन्तु मरुतः सु अर्काः

शं नः सु कृताम् सु कृतानि सन्तु शं न इषिरो अभि वातु वातः

शं न इन्द्र अग्नी भवताम् अवोभिः शं न इन्द्रा वरुणा रात हव्या

शं नः पर्वता ध्रुवयो भवन्तु शं नः सिन्धवः शम् उ सन्त्व् आपः

शं नो द्यावा पृथिवी पूर्व हूतौ शम् अन्तरिक्षं दृशये नो अस्तु

शं नो देवः सविता त्रायमाणः शं नो भवन्तु उषसः विभातीः

शम् इन्द्रा सोमा सुविताय शं योः शं न इन्द्रा पूषणा वाज सातौ
फल श्रुतिम् कुसुमितां न वेद ज्ञाः वदन्ति हि

गुण दोषौ विधीयेते नियम अर्थम् हि कर्मणाम्

संस्कारेण अथ कालेन महत्त्व अल्पतया अथ वा

मन्त्रस्य च परिज्ञानं कर्म शुद्धिः मद् अर्पणम्

स्वे स्वे ऽधिकारे या निष्ठा स गुणः परिकीर्तितः

य एतान् मद् पथिनः हित्वा भक्ति ज्ञान क्रिया आत्मकान्

अग्नि मुग्धाः धूम तान्ताः स्वं लोकं न विदन्ति ते

मद् स्मृत्या च आत्मनः शौचं शुद्धः कर्म आचरेत् द्विजः

शब्दब्रह्म सु दुर्बोधम् प्राण इन्द्रिय मनस् मयम्

यतो निवर्तते कर्म स दोषो ऽकर्मकः स्मृतः

तमसा ग्रस्यते पुंसश् चेतना व्यापिनी द्रुतम्

क्वचिद् गुणो ऽपि दोषः स्याद् दोषो ऽपि विधिना गुणः

द्रव्यस्य विचिकित्सा अर्थम् गुण दोषौ शुभ अशुभौ

विषय अभिनिवेशेन न आत्मानम् वेद न अपरम्

एतावान् सर्व वेद अर्थः शब्द आस्थाय मां भिदाम्

कामिनः कृपणा लुब्धाः पुष्पेषु फल बुद्धयः

तया विरहितः साधो जन्तुः शून्याय कल्पते

गायत्र्य् उष्णिग् अनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिर् एव च

कृष्णसारो ऽप्य् अ सौवीर कीकट अ संस्कृत इरिणम्

इष्ट्वा इह देवता यज्ञैर् गत्वा रंस्यामहे दिवि

उक्थ शस्त्राः ह्य् असुतृपो यथा नीहार चक्षुषः

रजस् सत्त्व तमस् निष्ठाः रजस् सत्त्व तमस् जुषः

वेदा ब्रह्म आत्म विषयाः त्रि काण्ड विषयाः इमे

श्रेयस् विवक्षया प्रोक्तं यथा भैषज्य रोचनम्

ते मे मतम् अ विज्ञाय परोक्षं विषय आत्मकाः

माया मात्रम् अनूद्य अन्ते प्रतिषिध्य प्रसीदति

दर्शितो ऽयं मया आचारः धर्मम् उद्वहतां धुरम्

एवं व्यवसितं केचिद् अ विज्ञाय कुबुद्धयः

श्री भगवन्त् उवाच

मानिनां च अति लुब्धानाम् मद् वार्त्ता अपि न रोचते

उत्पत्त्या एव हि कामेषु प्राणेषु स्व जनेषु च

एष धर्मो नृणां क्षेमः शोक मोह भय अपहः

आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्श रूपिणा

धर्मः सम्पद्यते षड्भिर् अधर्मस् तु विपर्ययः

विपर्ययस् तु दोषः स्याद् उभयोर् एष निश्चयः

मां विधत्ते ऽभिधत्ते मां विकल्प्य अपोह्यते त्व् अहम्

वेदेन नाम रूपाणि विषमाणि समेष्व् अपि

अनन्त पाराम् बृहतीं सृजत्य् आक्षिपते स्वयम्

त्रिष्टुब् जगत्य् अतिच्छन्दो ह्य् अत्यष्टि अतिजगत् विराज्

आब्रह्म स्थावर आदीनाम् शारीरा आत्म संयुताः

धान्य दारु अस्थि तन्तूनाम् रस तैजस चर्मणाम्

स्नान दान तपस् अवस्था वीर्य संस्कार कर्मभिः

विषयेषु गुण अध्यासात् पुंसः सङ्गस् ततो भवेत्

ओंकाराद् व्यञ्जित स्पर्श स्वर ऊष्म अन्तस्थ भूषिताम्

यजन्ते देवता यज्ञैः पितृ भूतपतीन् खलाः

हिंसा विहाराः ह्य् आलब्धैः पशुभिः स्व सुख इच्छया

द्रव्यस्य शुद्धि अशुद्धी च द्रव्येण वचनेन च

भूमि अम्बु अग्नि अनिल आकाशाः भूतानां पञ्च धातवः

सङ्गात् तत्र भवेत् कामः कामाद् एव कलिर् नृणाम्

किं विधत्ते किम् आचष्टे किम् अनूद्य विकल्पयेत्

यतो यतो निवर्तेत ततस् ततः

एवं पुष्पितया वाचा व्याक्षिप्त मनसाम् नृणाम्

देश काल आदि भावानाम् वस्तूनां मम सत्तम

वृक्ष जीविकया जीवन् व्यर्थं भस्त्रा इव यः श्वसन्

अमेध्य लिप्तम् यद् येन गन्ध लेपम् व्यपोहति

अकृष्ण सारः देशानाम् अ ब्रह्मण्यः ऽशुचिर् भवेत्

भजते प्रकृतिं तस्य तच् छौचं तावद् इष्यते

मया उपबृंहितम् भूम्ना ब्रह्मना अनन्त शक्तिना

कथं युञ्ज्यात् पुनस् तेषु तांस् तमो विशतो बुधः

छन्दस् मयः अमृत मयः सहस्र पदवीम् प्रभुः

गुण दोष अर्थ नियमः तद् भिदाम् एव बाधते

फल श्रुतिः इयं नॄणां न श्रेयो रोचनं परम्

न ते माम् अङ्ग जानन्ति हृदिस्थं इदं यतः

आशिषो हृदि संकल्प्य त्यजन्त्य् अर्थान् यथा वणिक्
अथ इमम् अस्या वर आ पृथिव्या आरेशत्रुं कृणुहि सर्व वीरम्
अ भागः सन्न् अप परेतो अस्मि तव क्रत्वा तविषस्य प्रचेतः

त्वं हि मन्यो अभिभूति ओजाः स्वयंभूर् भामो अभिमातिषाहः

विश्वचर्षणिः सहुरिः सहीयान् अस्मास्व् ओजः पृतनासु धेहि

मन्युर् इन्द्रो मन्युर् एव आस देवो मन्युर् होता वरुणो जातवेदाः

मन्यो वज्रिन्न् अभि न आ ववृत्स्व हनाव दस्यूंर् उत बोध्य् आपेः

अयं ते अस्म्य् उप न एह्य् अर्वाङ् प्रतीचीनः सहुरे विश्व दावन्

यस् ते मन्यो ऽविधद् वज्र सायक सह ओजः पुष्यति विश्वम् आनुषक्

अभीहि मन्यो तवसस् तवीयान् तपसा युजा वि जहि शत्रून्

मन्युं विश ईडते मानुषीर् याः पाहि नो मन्यो तपसा सजोषाः

अभि प्रेहि दक्षिणतो भवा नो ऽधा वृत्राणि जङ्घनाव भूरि

तं त्वा मन्यो अक्रतुर् जिहीड अहम् स्वा तनूर् बल दावा न एहि
रथ वदयोः च

पेष वास वाहन धिषु च

वन गिर्योः संज्ञायां कोटर किंशुलक आदीनाम्

द्वितीये च अनुपाख्ये

पुम् वत् कर्मधारय जातीय देशीयेषु

आ सर्वनाम्नः

समानस्य छन्दस्य् अ मूर्ध प्रभृति उदर्केषु

क्यङ् मानिनोः च

प्रावृष् शरद् काल दिवाम् जे

पितरामातरा च छन्दसि

सध माद स्थयोः छन्दसि

घ रूप कल्प चेलट् ब्रुव गोत्र मत हतेषु ङ्यो अनेक अ चः ह्रस्वः

षष्ठ्या आक्रोशे

बन्धे च विभाषा

इष्टका इषीका मालानाम् चित तूल भारिषु

विभाषा पुरुषे

स्थे च भाषायाम्

अष्टनः सञ्ज्ञायाम्

एक ह ल् आदौ पूरयितव्ये ऽन्यतरस्याम्

चौ

उदकस्य उदः सञ्ज्ञायाम्

तत्पुरुषे कृति बहुलम्

एक आदिः च एकस्य च आदुक्

पद् यत्य् अ तद् अर्थे

सङ्ख्या वि साय पूर्वस्य अह्नस्य अहन् अन्यतरस्यां ङौ

तिरसस् तिर्य् अ लोपे

ऋचि तु नु घ मक्षु तङ् कु त्र उरुष्याणाम्

आ त् महतः समान अधिकरण जातीययोः

ह ल् अ त् अन्तात् सप्तम्याः सञ्ज्ञायाम्

मनसः सञ्ज्ञायाम्

चितेः कपि

ṛ तः विद्या योनि सम्बन्धेभ्यः

न इन् सिद्ध बध्नातिषु च

वैयाकरण आख्यायाम् चतुर्थ्याः

ओजः सहः अम्भः तमसः तृतीयायाः

समः समि

सञ्ज्ञा पूरण्योः च

विभाषा चत्वारिंशत् प्रभृतौ सर्वेषाम्

घ काल तनेषु काल नाम्नः

वा उपसर्जनस्य

कर्णे लक्षणस्य अ विष्ट अष्ट पञ्च मणि भिन्न छिन्न छिद्र स्रुव स्वस्तिकस्य

वा शोक ष्यङ् रोगेषु

साढ्यै साढ्वा साढा इति निगमे

पुत्रे ऽन्यतरस्याम्

वा घोष मिश्र शब्देषु

वाचंयम पुरन्दरौ च

वले

देवता द्वन्द्वे च

ई त् अग्नेः सोम वरुणयोः

स्व अङ्गात् च इ तः अ मानिनि

मन्थ ओदन सक्तु बिन्दु वज्र भार हार वीवध गाहेषु च

अ मूर्ध मस्तकात् स्व अङ्गात् अ कामे

कारे सत्य अगदस्य

इ त् वृद्धौ

द्वि अन्तर् उपसर्गेभ्यः ऽप ई त्

विभाषा उदरे

न लोपः नञः

पथि च छन्दसि

मतौ बहु अ चः अन् अजिर आदीनाम्

अर्थे विभाषा

नरे सञ्ज्ञायाम्

पृषोदर आदीनि यथा उपदिष्टम्

सहस्य सः सञ्ज्ञायाम्

ज्योतिः जनपद रात्रि नाभि नाम गोत्र रूप स्थान वर्ण वयः वचन बन्धुषु

तीर्थे ये

आज्ञायिनि च

अ षष्ठी अ तृतीया स्थस्य अन्यस्य दुग् आशिः आशा आस्था आस्थित उत्सुक ऊति कारक राग छेषु

प्रकृत्या आशिष्य् अ गो वत्स हलेषु

कवञ् च उष्णे

रात्रेः कृति विभाषा

श्येन तिलस्य पाते ञे

स्त्रियाः पुम् वत् भाषित पुंस्कात् अन् ऊङ् समान अधिकरणे स्त्रियाम् अ पूरणी प्रिय आदिषु

कोः कत् तत्पुरुषे अ चि

नभ्राज् नपात् नवेदः नासत्या नमुचि नकुल नख नपुंसक नक्षत्र नक्र नाकेषु प्रकृत्या

आनङ् ṛ तः द्वन्द्वे

द्वि अ चः अ तः तिङः

नद्याः शेषस्य अन्यतरस्याम्

इ कः काशे

छन्दसि च

उपसर्गस्य घञि अ मनुष्ये बहुलम्

ग्रन्थ अन्त अधिके च

तस्मान् नुड् अ चि

इ कः सुञि

उषासा उषसः

पादस्य पद् आजि आति ग उपहतेषु

कार नाम्नि च प्राचां ह ल् आदौ

सहि वहोः ओ त् अ वर्णस्य

इ कः वहे अ पीलोः

दृश् दृश वतुषु

मित्रे च ऋषौ

इदम् किमोः ईश् की

नगो अ प्राणिषु अन्यतरस्याम्

ङी आपोः सञ्ज्ञा छन्दसोः बहुलम्

वृद्धि निमित्तस्य च तद्धितस्य अ रक्त विकारे

सहस्य सध्रिः

ख् इति अन् अव्ययस्य

द्वि अष्टनः सङ्ख्यायाम् अ बहुव्रीहि अशीत्योः

उ क् इतः च

इ कः ह्रस्वो अ ङ्यः गालवस्य

तसिल् आदिषु आ कृत्वसुचः

सम्प्रसारणस्य

ऊ त् अनोर् देशे

इ चः एक अ चः अम् प्रत्यय वत् च

विभाषा वर्ष क्षर शर वरात्

विष्वक् देवयोः च टेर् अद्रि अञ्चतौ व प्रत्यये

त्वे च

शय वास वासिषु अ कालात्

तृणे च जातौ

संहितायाम्

का पथि अक्षयोः

ऋचः शे

चरणे ब्रह्मचारिणि

अन्येषाम् अपि दृश्यते

त्रेस् त्रयः

दिवो द्यावा

ओषधेश् च विभक्ताव् अ प्रथमायाम्

नहि वृति वृषि व्यधि रुचि सहि तनिषु क्वौ

परस्य च

मन्त्रे सोम अश्व इन्द्रिय विश्वदेव्यस्य मतौ

एक तद्धिते च

ईषत् अर्थे च
उभाव् एव इन्द्रम् च सोमं च आप्याययन्ति

ऋत्विजो वा एतस्य सखायः

तस्मात् स्रुचौ च आज्यम् च अन्तिकम् आहार्षीत्

ऋतम् ऋत वादिभ्यः नमो दिवे नमः पृथिव्या इति

तान् एव अस्य एतेन आप्याययन्ति

अवधीयेत सोमः

तस्मात् स्रुचौ सौमीम् आहुतिं न आशाते

घृतं वै देवा वज्रं कृत्वा सोमम् अघ्नन्

आ तुभ्यम् इन्द्रः प्यायताम् आ त्वम् इन्द्राय प्यायस्व इति आह

स्वस्ति ते देव सोम सुत्याम् उदृचम् अशीय इति आह

आशिषम् एव एताम् आशास्ते

अन्तरिक्ष देवत्यः हि सोम आप्यायितः

स्रुचौ बाहू
यो ह वा आयतांश् च प्रतियतांश् च स्तोमभागान् विद्यात् स विष्पर्धमानयोः समृत सोमयोः ब्रह्मा स्यात्

ततो ऽसुरा इति

एते ह वा आयताश् च प्रतियताश् च स्तोमभागाः

स आयतांश् च प्रतियतांश् च स्तोमभागाञ् जपन्न् उपरि उपरि असुराणां ब्रह्माणम् अवैक्षत

तत एषाम् अधःशिरा ब्रह्मा पतति

यजमाने ऽधःशिरसि पतिते स देशो ऽधःशिराः पतति यस्मिन्न् अर्धे यजन्ते

देवाश् च ह वा असुराश् च समृत सोमौ यज्ञाव् अतनुताम्

ततो यज्ञः

ततो यज्ञः

ताञ् जपन्न् उपरि उपरि परेषां ब्रह्माणम् अवेक्षेत

स्तुत इषे स्तुत ऊर्जे स्तुत देवस्य सवितुः सवे बृहस्पतिं वः प्रजापतिं वो वसून् वो देवान् रुद्रान् वो देवान् आदित्यान् वो देवान् साध्यान् वो देवान् आप्त्यान् वो देवान् विश्वान् वो देवान् सर्वान् वो देवान् विश्वतस् परि हवामहे

तत एषाम् अधःशिरा ब्रह्मा अपतत्

अथ बृहस्पतिर् आङ्गिरसो देवानां ब्रह्मा

जनेभ्यो ऽस्माकम् अस्तु केवलः

ततो यजमानः