tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
करम्भम् कृत्वा तिर्यम् पीबस्पाकम् उदारथिम् क्षुधा किल त्वा दुष्टनो जक्षिवान् स न रूरुपः

अरसम् यत् उदीच्यम्

तिष्ठ वृक्षः इव स्थाम्नि

अथा इदम् अधराच्यम् करम्भेण वि कल्पते

प्र त्वा चरुम् इव येषन्तम् वचसा स्थापयामसि

प्रक्रीः असि त्वम् ओषधे

वाः इदम् वारयातै वरणावत्याम् अधि

तेन ते वारये विषम्

अभ्रि खाते न रूरुपः

पवस्तैः त्वा परि अक्रीणन् दूर्शेभिः अजिनैः उत

तत्र अमृतस्य आसिक्तम्

वि ते मदम् मदावति शरम् इव पातयामसि
अथ ब्राह्मणान् भक्तेन उपेप्सेत्

ब्राह्मणस्य तृप्तिम् अनुतृप्यामि इति ह यज्ञस्य वेदयन्ते

पूर्णपात्रो ऽवमः पाकयज्ञानां दक्षिणा

यथा पाणिग्रहणे तथा चूडाकर्मण्य् उपनयने गोदाने

न अव्रतः ब्राह्मणः स्याद् इति

अ हुतस्य प्रायश्चित्तं भवति इति

यावन् न हूयेत अभोजनेन एव तावत् संतनुयात्

अपि ह सुदाः पैजवन ऐन्द्राग्नेन स्थालीपाकेन इष्ट्वा शतं सहस्राणि ददौ

आ सायमाहुतेः प्रातराहुतिर् न अत्येति आ प्रातराहुतेः सायमाहुतिर् आ अमावास्यायाः पौर्णमासं न अत्येति आ पौर्णमास्या आमावास्यम्

आज्य आहुतिषु आज्यम् एव संस्कृत्य उपघातम् जुहुयान् न आज्यभागौ न स्विष्टकृत्

अथ यद् अस्य अन्यत् अन्नम् उपसिद्धं स्यात्

अपरिमितं परार्ध्यम्

कंसं चमसं वा अन्नस्य पूरयित्वा कृतस्य वा अ कृतस्य वा अपि वा फलानाम् एव एतम् पूर्णपात्रम् इत्य् आचक्षते

अथ अपि उदाहरन्ति

एतेन एव अवकाशेन हव्यं वा होतारं वा लिप्सेत

ब्रह्मा एव एकः ऋत्विक्

अप्य् अप एव अन्ततस् जुहुयाद् इति ह स्म आह पाकयज्ञ ऐडो हुतं ह्य् एव

आज्य आहुतिषु अनादेशे पुरस्ताच् च उपरिष्टात् च महाव्याहृतिभिर् होमः
शेषस्य बलि हरणम् प्रदक्षिणं गृह्याभ्यो देवताभ्यो बलिं नयामि तत् मम जुषन्तां ता मा पान्तु ता मा गोपायन्तु ता मा रक्षन्तु ताभ्यो नमः ताभ्यः स्वाहा इति उदधाने मध्ये अगारस्य उत्तर पूर्व अर्धे शयने देहल्यां संवरणे ब्रह्म आयतने एतेषु आयतनेषु

आय स्थाने मृत्योर् अधिष्ठानाय स्वाहा इति

एवं प्रातर् अग्नि स्थाने सूर्यः

शेषं धन्वन्तरये निनयेत्

सायम् प्रातर् होमे

मनसा उत्तराम्

तत एव उत्तरतस् ऽग्नेर् बलिं हरति ये हर्षणा वेपना स्फातिम् आहरा वातस्य भ्राजम् अनुसंचरन्ति

एवम् अशनायति

अग्नय इति प्रथमाम् आहुतिं जुहोति प्रजापतय इति उत्तराम्

सदा गृहेषु स्वस्तिवाचनम्

सायम् प्रातर् अशनस्य बली वर्धयित्वा पूर्वस्माद् अग्नौ जुहोत्य् अग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहा धन्वन्तरये स्वाहा द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा सर्वाभ्यो देवताभ्यः स्वाहा प्रजापतये स्वाहा इति
दीर्घसत्त्रं ह वा एत उपयन्ति ये ऽग्निहोत्रं जुह्वति

स विद्याद् यदि मे ऽपि ग्राम एव अग्नीन् अन्तरेण अयासीत् न एव म आर्तिर् अस्ति न रिष्टिः काचन इति

तद् उ तथा न विद्यात्

तद् आहुर् यद् एतस्य दीर्घ सत्त्रिणः ऽग्निहोत्रं जुह्वतो ऽग्नीन् अन्तरेण युक्तं वा वियायात् सं वा चरेयुः किं तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिर् इति

वज्रो वा एतस्य अग्नीन् व्येति यस्य अन्तरेण युक्तं वा वियाति सं वा चरन्ति

तस्य अयम् एव लोको गार्हपत्यो भवत्य् अन्तरिक्ष लोकः ऽन्वाहार्यपचनो ऽसाव् एव लोक आहवनीयः

तेषां यदि कश्चिद् अन्तरेण सन्न् एजियेत किं तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिर् इति

कामं वा एषु लोकेषु युक्तं च अ युक्तम् च वयांसि संचरन्ति

इमान् वा एष लोकान् अनुवितनुते यो ऽग्नीन् आधत्ते

वज्रो वै चक्रः

एतत् ह वै सत्त्रं जरामूरीयम्
द्विषतः तापयन् हृदः शत्रूणाम् तापयन् मनः दुर्हार्दः सर्वान् त्वम् दर्भ घर्मः इव अभि इद् सम् तापय

वृश्च मे सर्वान् दुर्हार्दः

कृन्त दर्भ सपत्नान् मे

छिन्द्धि दर्भ सपत्नान् मे

छिन्द्धि मे द्विषतः मणे

भिन्द्धि दर्भ सपत्नानाम् हृदयम् द्विषताम् मणे

कृन्त मे सर्वान् दुर्हार्दः

कृन्त मे द्विषतः मणे

भिन्द्धि मे द्विषतः मणे

वृश्च मे द्विषतः मणे

वृश्च मे पृतनायतः

विध्य मे द्विषतः मणे

छिन्द्धि मे सर्वान् दुर्हार्दः

विध्य दर्भ सपत्नान् मे

विध्य मे पृतनायतः

पिंश मे द्विषतः मणे

पिंश मे पृतनायतः

घर्मः इव अभितपन् दर्भ द्विषतः नितपन् मणे हृदः सपत्नानाम् भिन्द्धि इन्द्रः इव विरुजन् वलम्

भिन्द्धि मे पृतनायतः

पिंश दर्भ सपत्नान् मे

वृश्च दर्भ सपत्नान् मे

छिन्द्धि मे पृतनायतः
पुट विधिना वह्नि पुट विधानेन तत् कृतम् खोटं भस्म कार्यं पुनः तत् भस्म सत्वे निर्व्यूढं निर्वाहितं सत् सत्त्व रञ्जकम् भवति ख सत्त्वे अभ्र सत्त्वे राग दायि भवति रञ्जितं तत् सत्त्वम् रस रञ्जकम् भवेत् इति

तत् कृतम् खोटं तैः सर्वैः पिष्टी स्तम्भेन खोट भस्म कार्यम्

प्रकार अन्तरम् आह इति इत्यादि
तत् सुत्यम् अहर् आप्नोति

तद् असौ वै सोमो राजा विचक्षणः चन्द्रमाः

अथ यन् मैत्रावरुणी पयस्या

तस्मात् तस्याम् अ दीक्षित अयनानि प्रयुज्यन्ते

ऐन्द्रं वै सुत्यम् अहः

तद् अनूबन्ध्याम् आप्नोति

स एष सोमो हविर्यज्ञान् अनुप्रविष्टः

तद् यद् दाक्षायणयज्ञेन यजते

तत् तृतीयसवनम् आप्नोति

तम् एतम् अपरपक्षं देवा अभिषुण्वन्ति

दाक्षायणयज्ञेन ऐष्यन् फाल्गुन्यां पौर्णमास्यां प्रयुङ्क्ते

सर्वेषाम् एव कामानाम् आप्त्यै

ऐन्द्राग्नं वै सामतस् तृतीयसवनम्

सोमं राजानं चन्द्रमसं भक्षयानि इति मनसा ध्यायन्न् अश्नीयात्

अथ यद् अमावास्याया उपवसथ ऐन्द्राग्नं द्वादश कपालम् पुरोडाशं निर्वपति

अथ उ दक्षो ह वै पार्वतिर् एतेन यज्ञेन इष्ट्वा सर्वान् कामान् आप

तस्माद् अ दीक्षितः दीक्षित व्रतः भवति

अथ यत् प्रातर् आमावास्येन यजते

देवानाम् अपि सोम पीथः असानि इति

मुखं वा एतत् संवत्सरस्य यत् फाल्गुनी पौर्णमासी

य एव असौ सोमस्य उपवसथे अग्नीषोमीयः

तद् यद् अपरपक्षं दाक्षायणयज्ञस्य व्रतानि चरन्ति

अथ अथ उ दाक्षायणयज्ञस्य

तम् एव अस्य तेन आप्नोति

अथ यद् उपवसथे अग्नीषोमीयम् एकादश कपालम् पुरोडाशं निर्वपति
आसन्ने हविषि आतिथ्ये ऽग्निं मन्थन्ति

प्राणो ऽग्निः

प्र देवं देव वीतये इति प्रवतीं प्रह्रियमाणाय

अभि त्वा देव सवितर् इति सावित्रीं प्रथमाम् अन्वाह

मही द्यौः पृथिवी च न इति द्यावापृथिवीयाम् अन्वाह

उत ब्रुवन्तु जन्तव इति जातवतीं जाताय

सवितृ प्रसूत तायै

तं मर्जयन्त सुक्रतुम् इति परिदधाति स्वेषु क्षयेषु वाजिनम् इत्य् अन्तवत्या

आ यं हस्ते न खादिनम् इति हस्तवतीं हस्तेन धार्यमाणाय

आ जातं जातवेदसि इति आवतीम् आहूयमानाय

द्वादश अग्निमन्थनीयाः अन्वाह

प्रतिष्ठे वै द्यावापृथिवी प्रतिष्ठित्या एव

अग्निना अग्निः समिध्यते त्वं ह्य् अग्ने अग्निना इति समिद्धवत्यौ समिध्यमानाय

संवत्सरस्य एव आप्त्यै

शीर्षन् तत् प्राणम् दधाति

शिरो वा एतद् यज्ञस्य यद् आतिथ्यम्

त्वाम् अग्ने पुष्कराद् अधि इति मथितवन्तं तृचं मथ्यमानाय अन्वाह

तथा उ एव एतत् यजमान आतिथ्येन एव द्विपदः च चतुष्पदः च पशून् आप्नोति

आतिथ्येन ह वै देवा द्विपदः च चतुष्पदः च पशून् आपुः

अन्ते ऽन्तं दधाति
ऋधङ् मन्त्रस् तद् इद् आस इत्य् आश्वत्थ्यां पात्र्यां त्रिवृति गोमय परिचये हस्ति पृष्ठे पुरुष शिरसि वा अमित्रान् जुह्वद् अभिप्रक्रम्य निवपति

नि तद् दधिषे वनस्पते अया विष्ठा अग्न इन्द्रश् दिशश् चतस्रो इति नवं रथं राजानं स सारथिम् आस्थापयति

तिस्रः स्नाव रज्जूः अङ्गारेषु अवधाय

अग्रेषु उत्कुचत्सु मुख्या हन्यन्ते मध्येषु मध्या अन्तेषु अवरे

यदि चिन् नु त्वा नमो देव वधेभ्यः इत्य् अन्वाह

नि तद् दधिष इति राज्ञा उदपात्रम् द्वौ द्वौ अवेक्षयेत्

एवम् इषीकाः

पराजेष्यमाणान् मृत्युर् अतिवर्तते मृत्युम्

वैश्याय प्रदान अन्तानि

एक इष्वा हतस्य आदहने उपसमाधाय दीर्घ दण्डेण स्रुवेण रथ चक्रस्य खेन समया जुहोति

वराह विहतात् राजानो वेदिं कुर्वन्ति

यं न पश्येन् न युध्येत

त्वया वयम् इति आयुधि ग्रामण्ये
सूक्तवाके नमोवाके विधेम स्वाहा इति

व्यवच्छिन्दन्ति परिश्रयणानि

वरुणस्य अन्तर्हित्यै

द्विर् अभिघारयति

अभिघारयति

न भक्षयति

अथ अपः उपस्पृश्य अत्र एतत् ऋजीषं प्रप्लावयन्ति सह कृष्णाजिनेन देवीर् आप एष वो गर्भस् तं वः सु प्रीतम् सु भृतम् अकर्म देवेषु नः सु कृतः ब्रूताद् इति

अथ उपस्तीर्य सर्वश एव वारुणम् अवदधद् आह अग्नीवरुणाभ्याम् स्विष्टकृद्भ्याम् अनुब्रूहि इति

विवर्तयन्ति हविर्धाने दक्षिणेन दक्षिणम् उत्तरेण उत्तरम्

अथ एनाम् अद्भिः पूरयति सं त्वा विशन्त्व् ओषधीर् उत अपः इति

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह वरुणं यज इति

अथ अप्सु स्रुचं प्रतिष्ठापयति समुद्रे ते हृदयम् अप्स्व् अन्तर् इति

तिसृभिर् उद्वतीभिर् उदायन्त्य् उद् वयं तमसस् पर्य् उद् उ त्यं चित्रम् इति

अप्स्व् एव अपः जुहोति यज्ञस्य त्वा यज्ञपते हविर्भिः

आश्राव्य आह अग्नीवरुणौ स्विष्टकृतौ यज इति

प्रत्यनक्ति

अथ अञ्जलिना अपः उपहन्ति सु मित्राः न आप ओषधयः सन्त्व् इति

वषट्कृत उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर् जुहोति

वषट्कृते जुहोति

प्रपथे समिधः कुर्वत एधो ऽस्य् एधिषीमहि इति

अथ अ प्रतीक्षम् आयन्ति

बिन्दून् उप एव स्पृशति

वरुणाय अनुब्रूहि इति

पूर्व अर्धात् अवदाय अपर अर्धात् अवद्यति
यजमानस्य एव पाप्मनो ऽपहत्यै

तद् यद् उपवसथे ऽग्निं प्रणयन्ति

पुरस्ताद् आहवनीयेन

सो वा एतद् उपसदो न आ चन अगच्छन् निर्विद्य इव

ब्रह्मणा एव तद् यजमानस्य पाप्मानम् अपघ्नन्ति

सा आतिथ्ये ताम् उ तत्र न उ एव

उत्तरत आग्नीध्रीयेण

ये अन्तःसदसं तैर् मध्यतः

ब्रह्म वा अग्निः

तां देवाः तत्र न अभजन्त

तस्माद् उ तत्र उपांशु चरेयुः

देवा वै दीक्षिष्यमाणा वाचम् अपासादयन्त

सा दीक्षायाम् आभक्तिम् ऐच्छत

सत्य मयाः उ वयं मद मयाः बुभूषाम इति

सा क्रये ताम् उ तत्र न उ एव

बहु त्वम् उच्चावचं निगच्छसि

तस्माद् उपवसथे प्राञ्चम् अग्निं प्रणयन्ति

वि धिष्ण्यान् हरन्ति
पराभूत वेणोः यष्ट्या बाहु मात्रया अलंकृतया आहन्ति

इदम् अहम् आमुष्यायणस्य अमुष्याः पुत्रस्य प्राण अपानौ अपि आयच्छामि इति आयच्छति

निरृते निरृत्या नः पाशेभ्यो मुञ्च

नद्या अनाम सम्पन्नायाः अश्मानं प्रास्यति

अमुम् उन्नैषम् इत्य् उक्त अवलेखनीम्

सव्यानि

वज्रो ऽसि सपत्न हा त्वया अद्य वृत्रं साक्षीय

स अग्नीनि

बाहु मात्रम् अतीव य इति शरैर् अवज्वालयति

आ अमुम् इत्य् आदत्ते

अग्ने यत् ते तप इति पुरस्ताद्धोमाः

लोहित शिरसम् कृकलासम् अमून् हन्मि इति हत्वा सद्यः कार्यो भाङ्गे शयने

अन्वाह

यत् पात्रम् आहन्ति फट् हतः असौ इति

कोश उरस् शिरः ऽवधाय पदात् पांसून्

निवृत्य स्वेद अलंकृताः जुहोति

कृत्तिका अरोक अरोध अवाप्येषु

छायां वा

निर् अमुं नुद इति संस्थित होमाः

अन्वक् त्रिस् तिर्यक् त्रिः

दक्षिणा अपवर्गाणि

त्वाम् अद्य वनस्पते वृक्षाणाम् उदयुष्महि

उभयतः परिच्छिन्नं शर मयम् बर्हिर् आभिचारिकेषु

मर्मणि खादिरेण स्रुवेण गर्तं खनति

पाशे स इति कोशे ग्रन्थीन् उद्ग्रथ्नाति

उपनिनयते

एकैकं षष् रात्रम्

तत उत्थाय त्रिर् अह्न उदवज्रान् प्रहरति

पश्चाद् अग्नेः शर भृष्टीः निधाय उदञ्चम् व्रजति आ स्वेद जननात्

कथं त्रीन् त्रीन् काशीन् त्रि रात्रम्

बाधकेन अवाञ्च् अग्रेण प्रणयन्न् अन्वाह

स्फोटत्सु स्तृतः

अङ्गशः सर्व हुतम् अन्यम्

पश्चाद् अग्नेर् लवण मृडीचीः तिस्रो ऽशीतीर् विकर्णीः शर्कराणाम्

भरद्वाज प्रव्रस्केण आङ्गिरसम् दण्डं वृश्चति

द्वौ द्वौ त्रि रात्रम्

पूर्वाभिर् बध्नीते

पश्चाद् अग्नेः कर्ष्वां कूदी उपस्तीर्णायाम् द्वादश रात्रम् अ पर्यावर्तमानः शयीत

संधावत्सु स्तृतः

उष्णे अक्षत सक्तून् अन् उपमथितान् अन् उच्छ्वसन् पिबति

इङ्गिडम् आज्यम्

एकपदाभिर् अन्यो ऽनुतिष्ठति

दक्षिणा प्रवणे इरिणे दक्षिणा मुखः प्रयुङ्क्ते

द्वादश्याः प्रातः क्षीरौदनं भोजयित्वा उच्छिष्ट अन् उच्छिष्टम् बहु मत्स्ये प्रकिरति

भक्तस्य अ हुतेन मेखलाया ग्रन्थिम् आलिम्पति

अभि गावो अनूषत अभि द्युम्नं बृहस्पते

यद् अश्नामि इति मन्त्र उक्तम्
यो वै दुग्धाद् दुग्धम् उपैति न स आप्यायते

स प्रजापतिर् ऐक्षत कथं नु देवान् यज्ञस्य आहुतिः गच्छेद् इति

अथ यो अ दुग्धात् दुग्धम् उपैति स आप्यायते

तद् अन्नं वै वषट्कारः

स एते द्वे अक्षरे गायत्र्या उदखिदत्

ततो वै देवान् यज्ञस्य आहुतिः अगच्छत्

देवान् वै यज्ञस्य आहुतिः न अगच्छत्

तस्माद् एते अक्षरे न उपेत्ये

यस्य वै सर्वा गायत्री गीयते सर्वम् अस्य गृहे ऽधिगम्यते

वज्रो वा एष

स एव द्वि अक्षरः वषट्कारो ऽभवत्

यस्य ऊना गीयत ईश्वरो रूक्षो भवितोः

य एते निस्पृशेद् वज्रं निस्पृशेत्

अत्त्य् अन्नं य एवं वेद

अन्यतरद् अक्षरम् अवगृह्य वाचं चतुर्विंशीम् उपेयात्
तथा इतरौ

हारियोजन्यो नाम धाना द्रोणकलशे भवन्ति तासाम् उद्गाता प्रथम आददानः समुपहूता भक्षयिष्याम इति ब्रूयात्

उन्नेतर्य् उपहवम् इष्ट्वा हारियोजनस्य त इति तिरोह्न्यस्य इति अतिरात्रे सर्वत्र वा यथाधीतं द्विर् उपघ्राय पश्चाद् आहवनीयस्य अन्तःपरिधि निवपेयुः

शम् अद्भ्यः इत्य् उदञ्चं चमसं निनयेयुः

जातेष्व् अ जातेषु च पुत्रा इत्य् एव सत्रेषु

ते स्वं सवं चमसं पर्युपविश्य अप्सु धौतस्य इति अवमृश्य जपेयुः

अस्तमितश् चेद् गार्हपत्यं चन्द्रमसं नक्षत्राणि वा

प्रति योजनम् एके यजमान वचनात् अनन्तरम्

आग्नीध्रीये द्वे आहुती जुहुयुर् अपां पुष्पम् असि इति पूर्वां स्वाहाकारेण उत्तराम्

दक्षिणैः पाणिभिः कुशाः संलोभयेयुः

अ हिंकारे ऽपि प्रतिहार वेलायाम् पत्नीम् उद्गाता अवेक्षेत

सु भूः असि इति आदित्यम् उपतिष्ठेरन्

मधुमन्तम् इति पाणीन् उपजिघ्रेरन्

यजमानं वाचयेत् तन्तवे मा ज्योतिषा इति

अप उपस्पृश्य अष्टौ अष्टौ शकलान्य् आहवनीये ऽनुप्रहरेयुर् देव कृतस्य इति एतद् प्रभृतिभिः इकार अन्तैः

तृतीयसवने सर्वेषु स्तोत्रेषु समाप्तेषु भक्षयित्वा स्तोमं विमुञ्चेयुर् ऋतस्य त्वा इति

अत्र वा

अनुप्रहृतेषु भस्म अन्ते

आग्नीध्रीयं गत्वा दधि भक्षम् भक्षयेयुर् अ समुपहूय दधिक्राव्णः इति

सकृद् एव सर्वाण्य् उत्तमेन इति शौचिवृक्षिः

काम इति अभ्यात्मम् आवर्तयेयुः

असाव् अनु मा तनुहि ज्योतिषा इति यथाज्येष्ठं पुत्रान्

अनु ब्राह्मणम् आर्चिकान् संनामान् सर्वत्र कुर्युर् अप्य् अन्यस्मिन् साम्नि

तेषु हरितानि तृणानि प्रास्तानि भवन्ति

वषट्कृते हारियोजनस्य यथेतम् अपरया द्वारा निष्क्रामन्तो जपेयुः
वृष्णा अश्वान्

ऋषभेण गाः

अथ यस्य अहर् गणे अ विसमाप्ते यूपो विरोहेत् प्रवृह्य यूप विरूढानि अवलोप्य तप उ ह्य् अग्ने अन्तराम् अमित्रां तप शंसम् अ ररुषः परस्य तप उ वसो चिकितानो अचित्तान् वि ते तिष्ठन्ताम् अजरा अयासः

उपलेन नादेयान्

व्रीहिणा अन्नानि

अग्निना तपो ऽन्वभवत्

गायत्र्या छन्दांसि

व्याघ्रेण आरण्यान् पशून्

यवेन ओषधीः

वातेन प्राणान्

यमेन पितॄन्

बस्तेन अजाः

चन्द्रमसा नक्षत्राणि

तम् अजरेभिर् वृषभिस् तव स्वैस् तपा तपिष्ठ तपसा तपस्वान्

उदुम्बरेन ऊर्जम्

पञ्चभिर् अपरं पर्युक्ष्य सुपर्णा वाचम् इति विरूढानि हुत्वा पुनर् समायात् तस्मिंस् त्वाष्ट्रम् अजं पिङ्गलं पशुं बहु रूपम् आलभेत

श्येनेन पतत्रिणः

वृष्णिना अवीः

त्रिवृता स्तोमान्

सूर्येण द्यां

वाचा ब्रह्म
अथ उ आहुर् यावद् एव शकृत्य् उल्बं तावता एव इमम् लोकं न स्पृशति तावता अमुम् न इति

एतद् एव एनम् धूर्वति य एवं विद्वांसं धूर्वति इति

तद् उ वा आहुर् यथा वा अक्षेण चक्रौ विष्टब्धाव् एवम् एतेन इमौ लोकौ विष्टब्धौ

वामदेव्यं वाव देवानां मधु

अथ उ आहुर् यावद् एव गोः सूताया उल्बं तावता एव इमम् लोकं न स्पृशति तावता अमुम् न इति

तेषाम् उभयेषां शान्त्यै निषिद्ध्यै

यो वै देवानां मधु वेद मधव्यो भवति

तद् एवम् इव एव मन्यमानेन गेयम्

तद् देवाः संगृह्य ऊर्ध्वाः उदायन्

अथ यान्य् अ स्तुतानि पुरस् त्वम् तेषाम्

ते ऽब्रुवन्न् इयद् वाव इदम् आस इदम् वाव नो देवानां वामम् इति

तद् आहुः प्रादेश मात्रात् वा एतद् इमं लोकं न स्पृशति प्रादेश मात्रात् अमुं न इति

तद् ऊर्ध्वम् उदैषद् यथा पृष्ठं यथा ककुद् एवम्

मधव्यो भवति य एवं वेद

न उ ह अन्यस्य अनुवर्त्म गेयम्

तन् न असृजत

इयं वाव एतस्य धूर् इदम् अन्तरिक्षम्

तद् यन् मध्यतः क्रियते शान्त्या एव निषिद्ध्यै

यद् उच्चैर् गायेच् छ्रेयसो भ्रातृव्यस्य नियानेन यायात्

यन् नीचैर् गायेत् पापीयसो भ्रातृव्यस्य नियानेन यायात्

नि इव इमम् लोकं स्पृशति नि इव अमुम् इति
यो ह एतस्यै देवतायै लोकः स ह एवंविदः लोकः

स ह सा एव देवता भूत्वा एतम् आस्तावम् आसीदति

प्रजापतिर् ह वा एतत् प्रातस्सवने प्रजाः प्रजनयंस् तिष्ठति यद् एतद् बहिष्पवमानम्

स हि इदम् सर्वम् अभ्यजयत्

इन्द्र एव स

स ह सा एव देवता भूत्वा एतम् आस्तावम् आसीदति

यो ह एतस्यै देवतायै लोकः स ह एवंविदः लोकः

रात्रिर् वरुणः

यो ह एतस्यै देवतायै लोकः स ह एवंविदः लोकः

तौ हि इदम् सर्वम् आजि सृत्यायाम् उदभिन्त्ताम्

अथ मैत्रावरुणम् आज्यम्

स ह सा एव देवता भूत्वा एतम् आस्तावम् आसीदति

स ह सा एव देवता भूत्वा एतम् आस्तावम् आसीदति

यो ह एतस्यै देवतायै लोकः स ह एवंविदः लोकः

स ह स सर्वजिद् एव स्तोमः

अथ आग्नेयम् आज्यम्

अग्निर् एव स

स ह सा एव देवता भूत्वा एतम् आस्तावम् आसीदति

अहर् रात्रे एव ते

अहर् ह वै मित्रः

यो ह एतस्यै देवतायै लोकः स ह एवंविदः लोकः

तद् ये के च आदित्यात् अर्वाञ्चो लोकास् तान् ह सर्वान् अहर् रात्रे एव आप्नुतः

स ह सो ऽभिजिद् एव स्तोमः
ते नो मृडत ते नो ऽधि ब्रूत तेभ्यो वो नमस् तेभ्यो वः स्वाहा

ये ऽस्यां स्थ ऊर्ध्वायाम् दिश्य् अवस्वन्तो नाम देवास् तेषां वो बृहस्पतिर् इषवः

ये ऽस्यां स्थ प्रतीच्यां दिशि वैराजा नाम देवास् तेषां व आप इषवः

ते नो मृडत ते नो ऽधि ब्रूत तेभ्यो वो नमस् तेभ्यो वः स्वाहा

ये ऽस्यां स्थ ध्रुवायां दिशि निलिम्पा नाम देवास् तेषां व ओषधीर् इषवः

ये ऽस्यां स्थ उदीच्याम् दिशि प्रविध्यन्तो नाम देवास् तेषां वो वात इषवः

ये ऽस्यां स्थ दक्षिणायां दिश्य् अविष्यवो नाम देवास् तेषां वः काम इषवः

ते नो मृडत ते नो ऽधि ब्रूत तेभ्यो वो नमस् तेभ्यो वः स्वाहा

ते नो मृडत ते नो ऽधि ब्रूत तेभ्यो वो नमस् तेभ्यो वः स्वाहा
तस्य अहानि त्रिवृद् अग्निष्टोमः पञ्चदश उक्थ्यः सप्तदश उक्थ्यः पञ्चविंशो ऽग्निष्टोमो महाव्रतवान् विश्वजित् सर्व पृष्ठः ऽतिरात्रः

तेषाम् अयम् एव त्रिवृद् अग्निष्टोमः संतिष्ठते

ते अनेन एव पृष्ठ्येन षडहेन प्रतिपद्यन्ते

तत् हि सुवर्ग्यम्

उलूखल बुध्नः एषां यूपो भवति

प्रजाति कामः वा व्यावृत् कामः वा पशु कामः वा वाचो वा अन्तम् परिजिगांसन् पञ्चरात्राय दीक्षते

यदा शतं सहस्रं कुर्वन्त्य् अथ एकम् उत्थानम्

तस्मिन् संस्थिते ऽभि यूपं वहन्त्य् अभि धिष्णियान् हरन्त्य् अग्निष्ठे ऽनसि समवशमयन्ते यद् एषां समवशमयितव्यं भवति

तेषाम् आश्वत्थी हविर्धानं च आग्नीध्रम् च भवतः

तस्य अपरिमिताः दीक्षा द्वादश उपसदः

यदा एषाम् प्रमीयेत यदा वा जीयेरन्न् अथ एकम् उत्थानं प्लाक्षे वा प्रस्रवणे

अहर् अहर् शम्या न्यासे शम्या न्यासे यजमाना आक्रोशन्तो ऽज्यानिम् इच्छमाना यदा दश शतं कुर्वन्त्य् अथ एकम् उत्थानम्

ते सरस्वत्यै जघन्य उदके दीक्षन्ते
ब्रह्म क्षत्राभ्याम् एव तद् यजमानस्य पाप्मानम् अपघ्नन्ति

ह्रियमाणं हि अग्निम् स्तौति

ब्रह्म वा अग्निः क्षत्रं सोमः

तद् यद् आसीनो होता एताम् ऋचम् अन्वाह

सवितृ प्रसूतस्य ह वै न काचन रिष्टिर् भवत्य् अरिष्ट्यै

अग्निं हि पूर्वं हरन्ति

सावीर् हि देव प्रथमाय पित्र इति सावित्रीं प्रथमाम् अन्वाह

तद् उ वा आहुर् आसीन एव होता एताम् प्रथमाम् अनुब्रूयात्

तद् यद् उपवसथे ऽग्नीषोमौ प्रणयन्ति

तद् गर्भ कामायै गर्भं ध्यायात्

तद् अध्वर्युर् आहुतिं जुहोति

ब्रह्म वै ब्रह्मणस्पतिः

स यत्र उपाधिगच्छेत् भूतानां गर्भम् आदध इति

तद् एव सर्वाणि भूतानि यथायतनं नियच्छति इति

होता देवो ऽमर्त्य उप त्वा अग्ने दिवे दिव इति केवल आग्नेयौ तृचौ अन्वाह

तस्या एव एषा याज्या जुषस्व प्रतिहर्य इति अभिरूपा

उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पत इति उत्थापयति प्रैतु ब्रह्मणस्पतिर् इति प्रणयति ब्राह्मणस्पत्ये अभिरूपे अन्वाह

तौ वा इतवन्तौ भवतः

तां सम्प्रति एताम् अनुब्रूयाद् अग्ने जुषस्व प्रतिहर्य तद् वच इति

लभते ह गर्भम्

सर्वाणि ह वै भूतानि सोमं राजानं प्रणीयमानम् अनु प्रच्यवन्ते

सवितृ प्रसूत तायै

अथ आग्नीध्रे ऽग्निं निदधति
पूतो मेध्यः शृतो भवति गच्छति स्वर्गं लोकम् एताभिर् ऋग्भिस् तुष्टुवानः

आपो वै पवित्रम्

आ रत्न धाः योनिम् ऋतस्य सीदसि इति

ते ऽकामयन्त पूता मेध्याः शृताः स्याम गच्छेम स्वर्गं लोकम् इति

पुनानः सोम धारया अपः वसानो अर्षसि इति

देवा वा असुरान् हत्वा अ पूताः इव अमेध्याः अमन्यन्त

अन्तरिक्षं वा ऋतम्

त एता ऋचो ऽपश्यन्

उत्सो देवो हिरण्यया इति

अमुम् एव एतेन लोकम् उपासीदन्

अद्भिर् एव अपुनत

ततो वै ते पूता मेध्याः शृता अभवन्न् अगच्छन् स्वर्गं लोकम्

असौ वै लोक उत्सो देवः

ताभिर् अपुनत
बार्हस्पत्यम् अरुणं तूपरम् अभिचरन्न् आलभेत

तस्माद् एषा सर्वेषां पशूनां प्रिया आपः ओषधय आपो ऽसत् खनन्ति

वशा अन्या

स पुनः प्रत्यवैक्षत

देवत्रा इव हि स

तस्माद् यस्य अवाची वाक् सो अन् आर्त्विजीनः

इमम् इदानीम् आलभेय तेन त्वा इतो मुच्येय इति

यो वा इतो ऽपरो जनिष्यते स मे भ्रातृव्यो भविष्यति इति

आग्नेयम् अजम् आलभेत ऐन्द्रम् ऋषभं बुभूषन् यः पाप्म गृहीतः इव मन्येत

इन्द्राय मन्युमते ललामम् ऋषभम् आलभेत संग्रामे

पुरस्तान् मन्योस् समृद्ध्यै

तस्माद् यौ यमौ मिथुनौ जायेते

स एता असृजत ऋषभम् च वशां च यमं च यम्यं च

स आग्नेयम् अजम् आलभत् ऐन्द्रम् ऋषभम्

त ऋषभौ समवासृजन्

ब्राह्मणस्पत्यम् अतिष्ठायम् आलभेत यः कामयेत

सो ऽमन्यत

ऐन्द्रो राजन्यो देवतया

ते देवाः प्रजापता एव अनाथन्त

तद् एव समक्षम् आप्त्वा अवरुन्द्धे

ब्रह्मणा नो मेनी विजयेताम् इति

ब्रह्म वै बृहस्पतिः

भवत्य् एव

एषु ततो देवा अभवन्

देवाश् च वा असुराश् च अस्मिन् लोक आसन्

तेन वै स तान् अग्निना पाप्मनो भोगान् अपिदह्य अथ ऐन्द्रेण इन्द्रियम् वीर्यम् आत्मन्न् अधत्त

तं प्रत्यवमृश्य योनिं न्यवेष्टयत्

स्तृत्यै

ततो वै सो ऽभवत्

समृद्ध्यै

ओषधीनां वा एषा प्रिया

वरुणेन एव भ्रातृव्यं ग्राहयित्वा विष्णुना यज्ञेन प्रणुदते

तं श्वैत्रेयस् समया अभिनत्

तस्माद् एषा न अपरम् सूते

इन्द्रो वा एतस्या अजायत

यद् आग्नेयः

तं हतस् सप्तभिर् भोगैः पर्यहन्

मन्युना वै वीर्यं करोति

यल् ललामः

स्वाद् एव एनम् योनेर् जनयति

रूपेण एव एनम् समर्धयति

मन्युं च एव एषु इन्द्रियं च जित्यै दधाति

पाप्मा वै स तं सप्तभिर् भोगैः पर्यहन्

श्वैत्रेयो ऽरुणस् तूपरो देवानाम् आसीत्

श्यैनेयश् श्येतो अयः शृङ्गः ऽसुराणाम्

ओषधिभ्यो वेहतम् आलभेत प्रजा कामः

इन्द्रियं वा एतद् एतस्या अधिजायते

अतिष्ठायस् स्याम् इति

ऐन्द्रीं सूतवशाम् आलभेत राजन्याय बुभूषते

अथ ऐन्द्रेण इन्द्रियम् वीर्यम् आत्मन्न् अदधात्

एतेन वै देवा असुरान् अस्तृण्वत

असुर्यो हि स वर्णः

स वैष्णुवारुणीं वशाम् आलभत ऐन्द्रम् ऋषभम्

भूत्यै

यत् तूपरः

ते ऽसुरा देवान् अनुदन्त अस्मात् लोकात्

सा या वाक् पराजिता आसीत् सा अवाची अपतत्

यावन्तस् तां वाशिताम् अन्वाधावन्ति ते दक्षिणा

अग्नेर् वै जिह्वा ब्रह्मणस्पतिः

ता एव भागधेयेन उपधावति

परा अस्य भ्रातृव्यो भवति

देवाश् च वा असुराश् च संयत्ता आसन्

तौ समहताम्

तम् आलभत

तेन न अमुच्यत

अथ ऐन्द्रेण इन्द्रियम् वीर्यम् आत्मन् धत्ते

यस् तस्या अधिजायेत तम् ऐन्द्रम् आलभेत इन्द्रिय कामः

ता एतां सूतोः परिबाधन्ते

या अजयत् स ऊर्ध्वा

तस्मात् ताः पुरस् स जघन्यम् ऋषभं वैदेहम् अमन्यत

ब्रह्मणा एव एनम् अभिप्रयुङ्क्ते

परा असुराः अभवन्
धेनु वरम् वा अनडुह् वरम् वा दद्याद् इति ह स्म आह बौधायनः

ऋषभम् इति कात्यः

होता अध्वर्युम् पृच्छत्य् अध्वर्यो ऽवेर् अपा३ इति

स यन्ता शश्वतीर् इषः स्वाहा इति

पुरो ऽक्षं वसतीवरीः सादयति

अथ यद्य् अतिरात्र एतद् एव यजुर् वदन् प्रपद्यते

एत्य आहवनीये जुहोत्य् अन्वारब्धे यजमाने प्राणाय त्वा अपानाय त्वा व्यानाय त्वा सते त्वा अ सते त्व अद्भ्यः त्वा ओषधीभ्यः विश्वेभ्यस् त्वा भूतेभ्यो यतः प्रजा अखिद्रा अजायन्त तस्मै त्वा प्रजापतये विभू दाव्ने ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं जुहोमि स्वाहा इति

अथ यद्य् अग्निष्टोमो जुहोति यम् अग्ने पृत्सु मर्त्यम् आवो वाजेषु यं जुनाः

तृतीयम् एकधनानाम्

पूर्वया द्वारा उपनिष्क्रामति अप इन्द्र द्विषतो मनो ऽप जिज्यासतो जह्य् अप यो नो ऽरातीयति तं जहि इति

अथ एताः होतृ चमसीयाः दक्षिणस्य हविर्धानस्य अन्तरेण ईषे उपातिहृत्य नीड उत्सादयति

उत ईम् अनंनमुर् उत इमाः पश्य इति इतरः प्रत्याह

अथ अन्तरेण हविर्धाने उपविश्य औदुम्बरम् पात्रं चतुर् स्रक्ति याचति

अपोद्धृत्य बर्हिषी अथ एनम् आदाय उपोत्तिष्ठति दिवे त्वा अन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा इति

अथ उदुब्ज्य आधवनीयम् सर्वश एव मैत्रावरुण चमसीयाः पर्यस्यति

यज्ञक्रतूनां व्यावृत्त्या इति ब्राह्मणम्

अथ अध्वर्युः होतुर् उत्काशम् एति

मणि कुण्डलम् इति राथीतरः

तस्मिन् बर्हिषी अन्तर्धाय प्राजापत्यं दधि ग्रहम् गृह्णात्य् उपयाम गृहीतः ऽसि प्रजापतये त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामि दक्षाय दक्ष वृधे रातं देवेभ्यो अग्नि जिह्वेभ्यः त्वा ऋतायुभ्यः इन्द्र ज्येष्ठेभ्यः वरुण राजभ्यः वात आपिभ्यः पर्जन्य आत्मभ्यः इति

तृतीयं वसतीवरीणाम् अवनयति

पश्चाद् अक्षम् एकधनान्
सा तत्र प्रायश्चित्तिः

तत् आहुः कथम् अग्नीन् अन्वादधानः अन्वाहार्यपचनम् आहारयेत् न आहारयेत्

आहारयेत् इति आहुः

पुरा सम्भेदात् छायानाम् आहवनीयम् उद्धरेत्

हिरण्यम् पुरस्कृत्य सायम् उद्धरेत्

तेन एव तत् ज्योतिषा मृत्युम् तमः छायाम् तरति

तत् चेद् मनसि कुर्वीत गार्हपत्यात् अ विच्छिन्नाम् उदक धाराम् हरेत् तन्तुम् तन्वन् रजसः भानुम् अनु इहि इति आहवनीयात्

न एनत् मनसि कुर्यात् इति आहुः आत्मनि अस्य हिताः भवन्ति इति

तूष्णीम् इति आहुः

एतेन ह वै अस्य संचरमाणस्य गार्हपत्य आहवनीयौ पाप्मानम् अपहतः सः अपहत पाप्मा ऊर्ध्वः स्वर्गम् लोकम् एति इति वै ब्राह्मणम् उदाहरन्ति

तेषाम् एषः अन्नादतमः भवति यत् अन्वाहार्यपचनः

अभयम् ह एव अस्मै भवति

तत् आहुः यस्य गार्हपत्य आहवनीयौ अन्तरेण अनः वा रथः वा श्वा वा प्रतिपद्येत का तत्र प्रायश्चित्तिः इति

एतेन ह वै एनम् संचरमाणम् अग्नयः विदुः अयम् अस्मासु होष्यति इति

अभयम् ह एव अस्मै भवति

तत् आहुः यस्य अग्निम् अन् उद्धृतम् आदित्यः अभ्युदियात् वा अभ्यस्तम् इयात् वा प्रणीतः वा प्राक् होमात् उपशाम्येत् का तत्र प्रायश्चित्तिः

एतत् रात्रि रूपम्

अन्न आदः ह अन्न पतिः भवति अश्नुते प्रजया अन्नाद्यम् यः एवम् वेद

तान् उपतिष्ठेत एव अभयम् वः अभयम् मे अस्तु इति

अथ अपि आहुः अहर् अहर् वै एते यजमानस्य अश्रद्धया उद्वासनात् प्रप्लावनात् बिभ्यति

तूष्णीम् वै श्रेयसः आकाङ्क्षन्ते

तस्मिन् एताम् आहुतिम् जुहोति अग्नये अन्न आदाय अन्नपतये स्वाहा इति

सा तत्र प्रायश्चित्तिः

मृत्युः वै तमः छाया

अन्तरेण गार्हपत्य आहवनीयौ होष्यन् संचरेत
अनड्वान् दाधार उरु अन्तरिक्षम्

स पशुभ्यः वि चष्टे

तथा सप्त ऋषयः विदुः

भूतम् भविष्यत् भुवना दुहानः सर्वा देवानाम् चरति व्रतानि

आ एनम् प्याययति पवमानः पुरस्तात्

यः वेद अनडुहः दोहान् सप्त अनुपदस्वतः प्रजाम् च लोकम् च आप्नोति

दक्षिणा दोहः अस्य

त्रयान् शक्रः वि मिमीते अध्वनः

एतावत् अस्य प्राचीनम् यावान् प्रत्यङ् समाहितः

यज्ञः पयः

अनड्वान् इन्द्रः

रूपेण

येन देवाः स्वर् आरुरुहुः हित्वा शरीरम् अमृतस्य नाभिम् तेन गेष्म सुकृतस्य लोकम् घर्मस्य व्रतेन तपसा यशस्यवः

दुहे प्रातर्

अनड्वान् विश्वम् भुवनम् आ विवेश

यस्य ना ईशे यज्ञ पतिः न यज्ञः न अस्य दाता ईशे न प्रतिग्रहीता यः विश्व जित् विश्व भृत् विश्व कर्मा घर्मम् नः ब्रूत यतमः चतुष्पाद्

सुप्रजाः सन् सः उदारे न सर्षत् यः न अश्नीयात् अनडुहः विजानन्

प्रजापतिः परमेष्ठी विराज्

द्वादश वै एताः रात्रीः व्रत्याः आहुः प्रजापतेः

इन्द्रः जातः मनुष्येषु अन्तर् घर्मः तप्तः चरति शोशुचानः

विश्वानरे अक्रमत

मरुतः ऊधर् अस्य

अनडुहि अक्रमत

अग्निः वहेन

इन्द्रः रूपेण

मध्यम् एतत् अनडुहः यत्रा एष वहः आहितः

अनड्वान् दुहे सुकृतस्य लोके

सः अधारयत

सः अदृंहयत

दुहे सायम्

अनड्वान् दाधार प्रदिशः षड् उर्वीः

पद्भिः सेदिम् अवक्रामन् इराम् जङ्घाभिः उत्खिदन् श्रमेण अनड्वान् कीलालम् कीनाशः च अभि गच्छतः

तत्र उप ब्रह्म यः वेद तत् वै अनडुहः व्रतम्
न विदुः सोम देव अपि ये च नक्षत्र योनयः

त्वम् आदित्य पथात् ऊर्ध्वं ज्योतिषां च उपरि स्थितः

इति उक्त्वा तारक अधीशः सजलेशः शिव उदकैः

असुराणां विनाशाय जय अर्थम् च दिवौकसाम्

शीतांशुः अमृत आधारः चपलः श्वेत वाहनः

तत् गच्छ त्वं महा सेनैः वरुणेन वरूथिना

वेष्टयन्ति स्म तान् घोरान् दैत्यान् मेघ गणाः इव

शमय तु आसुराम् मायां यया दह्याम संयुगे

परिवर्तसि अहोरात्रम् कालं जगति योजयन्

लोक छाया मयम् लक्ष्म ते अङ्कः शश संनिभः

क्षय वृद्धी तव व्यक्ते सागरस्य इव मण्डले

त्वं मत्तः प्रतिवीर्यः च ज्योतिषां च ईश्वर ईश्वरः

सौम्यः त्वम् सर्व भूतानाम् तिमिर घ्नः त्वम् ऋक्ष राज्

त्वद् मयम् सर्व लोकेषु रसं रस विदः विदुः

संदिदेश अग्रतस् सोमं युद्धाय शिशिर आयुधम्

एतान् मद् शीत निर्दग्धान् पश्य त्वं हिम वेष्टितान्

प्लावयामास सैन्यानि सुराणां शान्ति वृद्धये

अधिकृत् काल योग आत्मा इष्टो यज्ञ रसः अव्ययः

मत्स्य उवाच

सोम उवाच

विमायान् विमदान् च एव दैत्य सिंहान् महा आहवे

एष वर्षामि शिशिरं दैत्य माया अपकर्षणम्

त्वं कान्तिः कान्ति वपुषाम् त्वं सोमः सोम पायिनाम्