tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
कल्प कोटि शतम् मर्त्यस् तिर्यग्योनौ च जायते

आधिम् अन्यं स दाप्यः स्याद् ऋणान् मुच्येत न ऋणिकः

न भर्ता न एव च सुतो न पिता भ्रातरो न च

मया गृहीतं पूर्वं नो तद् व्यस्त पदम् उच्यते

यथा लेख्य विधौ तद्वत् स्व हस्तम् तत्र दापयेत्

विंशति अब्दे दश अहम् तु मास अर्धम् वा लभेत सः

उपप्लव निमित्ते च विद्याद् आपत् कृते तु तत्

यद् यत् तदा अस्य विद्येत तद् आदिष्टं विनिर्दिशेत्

विक्रोशमानां यो भक्तां दासीं विक्रेतुम् इच्छति

तटाक उद्यान तीर्थानि यो ऽमेध्येन विनाशयेत्

स कृत प्रतिभूः च एव मोक्तव्यः स्याद् दिने दिने

मानुषीं तत्र गृह्णीयान् न तु दैवीं क्रियां नृपः

समूह स्थाः च ये च अन्ये वर्ग आख्याः ते बृहस्पतिः

अर्थस्य उपरि वक्तव्यं तयोर् अपि विना क्वचित्

स्व इच्छया यः प्रतिश्रुत्य ब्राह्मणाय प्रतिग्रहम्

पत्या च अपि अवियोगिन्या शुश्रूष्यो ऽग्निर् विनीतया

वर्णानाम् दास्यं न प्रतिलोमतः

विज्ञातं राज पुरुषैः

शिल्प विद्या अर्थिनाम् च एव ग्रहण अन्तः प्रकीर्तितः

काल हीनम् ददन् दण्डम् द्विगुणं च प्रदाप्यते

विवाहात् परतो यत् तु लब्धं भर्तृ कुलात् स्त्रिया

दोष कारी तु कर्तृ त्वम् धन स्वामी स्वकं धनम्

सम वर्णः ऽपि विप्रं तु दास त्वम् न एव कारयेत्

अजातेष्व् एव सस्येषु कुर्याद् आवरणं महत्

पुरा मया अयम् इति यत् तद् ऊनं च उत्तरम् स्मृतम्

स्थावरेषु विवादेषु दश एतानि निवेशयेत्

वधे तत्र प्रवर्तेत कार्य अतिक्रमणम् हि तत्

पलायिते तु कर दे कर प्रतिभुवा सह

अप्राप्तव्यवहाराणां च धनं व्यय विवर्जितम्

भ्रातरस् ते ऽपि विज्ञेया विभक्ताः पैतृकाद् धनात्

कार्य अर्थे कार्य नाशः स्याद् बुद्धिमान् न उपपातयेत्

समवेतैस् तु यद् दृष्टं वक्तव्यं तत् तथा एव तु

प्रायो दासी सुताः कुर्युर् गो आदि ग्रहणम् च यत्

अन्येन हारयेद् दिव्यं विधिर् एष विपर्यये

मिथ्या एतत् न अभिजानामि तदा तत्र न संनिधिः

विषस्य पल षष् भागात् भागो विंशतिम् अस्तु यः

अप्राप्तव्यवहारश् चेत् स्वतन्त्रो अपि इह न ऋण भाज्

अर्ध अधिके क्रयः सिध्येद् उक्त लाभः दश अधिकः

ऋणं प्रीति प्रदानम् च दत्त्वा शेषं विभाजयेत्

आसुर आदिषु यल् लब्धं स्त्रीधनं पैतृकं स्त्रिया

मुख्या पैतामही भुक्तिः पैतृकी च अपि संमता

विद्या बल कृतम् च एव याज्यतः शिष्यतस् तथा

स्मृति शास्त्रम् तु यत् किंचित् प्रथितं धर्म साधकैः

प्रमाणस्य हि ये दोषा वक्तव्यास् ते विवादिना

चोदना प्रति कालम् च युक्ति लेशः तथा एव च

उपायैः साम भेदात् यैर् एतानि नृपः

गृह्णीयात् तत् स्वयं नष्टं प्राप्तम् अन्विष्य पार्थिवः

यथा उक्तम् तस्य तत् कुर्याद् अनुक्तं साधु कल्पितम्

वधेन शासयेत् पापं दण्ड्यो वा द्विगुणं दमम्

प्राप्नुयात् साहसं पूर्वम् ऋणान् मुच्येत च ऋणिकः

उत्तरौ तु विसंवादे तौ विना तद् सुतौ तथा

लभेत अंशम् स पित्र्यं तु पितृव्यात् तस्य वा सुतात्

नारी खल्व् अननुज्ञाता पित्रा भर्त्रा सुतेन वा

चतुर् त्रि द्वि एकम् एवं च हीनं हीनेषु कल्पयेत्

शौर्य प्राप्तम् विद्यया च स्त्रीधनं च एव यत् स्मृतम्

समुत्थान व्ययम् च असौ दद्याद् व्रण रोपणात्

गर्भस्य पातने स्तेनो ब्राह्मण्यां शस्त्र पातेन

स्वभाव उक्तम् वचस् तेषां ग्राह्यं यद् दोष वर्जितम्

अक्लेशेन अर्थिने यस् तु राजा सम्यङ् निवेदयेत्

अव्याहता त्रिपुरुषी भुक्तिर् एभ्यो गरीयसी

देश स्थित्या प्रदातव्यं ग्रहीतव्यं तथा एव च

वृत्त अनुवाद लेख्यम् यत् तज् ज्ञेयं संधि पत्त्रकम्

अन् आक्षारित पूर्वः यस् त्व् अपराधे प्रवर्तते

स वादी हीयते तस्मात् त्रिंशत् रात्रात् परेण तु

लेख्यं तु साक्षिमत् कार्यम् अविलुप्त अक्षर क्रमम्

प्रतिवादी यदा तत्र भावयेत् कार्यम् अन्यथा

महापातक युक्तानाम् नास्तिकानां विशेषतः

अयथा उक्त प्रयुक्तम् तु न शक्तं तस्य साधने

पाय्यो विकारे च अशुद्धः नियम्यः शुचिर् अन्यथा
ब्रूयान् मिथ्या इति तथ्यं वा दण्ड्यः सो ऽपि नर अधमः

मोहाद् वा यदि वा शाठ्याद् यन् न उक्तम् पूर्ववादिना

स्वयं च उपार्जिते पित्रा न पुत्रः स्वाम्यम् अर्हति

श्रावित व्यवहाराणाम् एकं यत्र प्रभेदयेत्

द्वादश अब्दः कालो विद्या अर्थिनाम् स्मृतः

दास स्त्री मातृ शिष्यैः वा दद्यात् पुत्रेण वा भृगुः

राष्ट्राच् च एनम् बहिः कुर्यात् समग्र धनम् अ क्षतम्

भुक्तिर् एव तु गुर्वी स्यात् प्रमाणेष्व् इति निश्चयः

दिवः पुनर् इह आयाता सुखानां शेवधिर् भवेत्

अनुपस्थापयन् मूलं क्रयं वा अपि अविशोधयन्

क्रियापादश् च तेन अयम् चतुष्पात् समुदाहृतः

अतो अर्वाक् पण्य दोषः तु यदि संजायते क्वचित्

अर्थि प्रत्यर्थि वाक्यानि प्रतिज्ञा साक्षि वाच् तथा

प्राकारं भेदयेद् यस् तु पातयेच् छातयेत् तथा

द्रव्यं गृहीत्वा वृद्धि अर्थम् भोग योग्यम् ददाति चेत्

पितॄणां सूनुभिर् जातैर् दानेन एव अधमात् ऋणात्

नैगम स्थैः तु यत् कार्यं लिखितं यद् व्यवस्थितम्

संदिग्धम् अन्यत् प्रकृतात् अति अल्पम् अति भूरि च

चौरेण वा परिक्षिप्तं लोप्त्रं यत्नात् परीक्षयेत्

प्रमुखा द्वि अंशम् अर्हन्ति सो ऽयं सम्भूय कुर्वताम्

स्वभावेन एव यद् ब्रूयुस् तद् ग्राह्यं व्यावहारिकम्

नाना पौर समूहः तु नैगमः परिकीर्तितः

दौःशील्याद् आकृष्यो ऽसौ नृप आज्ञया

सन्धिश् च परिवृत्तिश् च विषमा वा त्रि भोगात्

न एव याचेत ऋणिकं न तत् सिद्धिम् अवाप्नुयात्

देश काल वयस् शक्ति आदि अपेक्षम् भोजनं स्मृतम्

समर्पितो ऽर्थिना यो ऽन्यः परो धर्म अधिकारिणि

चिह्न आकार सहस्रम् तु समयं च अविजानता

व्यवहारान् स्वयं दृष्ट्वा श्रुत्वा वा प्राड्विवाकतः

निमज्ज्य उत्प्लवते यस् तु दृष्टश् चेत् प्राणिभिर् नरः

देयं पुत्र कृतम् तत् स्याद् यच् च स्याद् अनुवर्णितम्

हीनस्य गृह्यते वादो न स्व वाक्य जितस्य तु

आहृत्य असमञ्जसम्

अन्य अपदेश वादी च वाग्दुष्टं तं नरं विदुः

कृतम् अस्वामिना यच् च साध्य हीनम् च दुष्यति

प्रतिलोम प्रसूतेषु तथा दुर्ग निवासिषु

विवाद अन्तर संक्रान्तिः

उद्यतानां तु पापानां हन्तुर् दोषो न विद्यते

तेषां चेत् प्रसृतानां यो ग्रहणं समवाप्नुयात्

प्रतिरूपस्य कर्तारः प्रेक्षकाः प्रकराश् च ये

यत्र कर्माणि नृपतिः स्वयं पश्यति धर्मतः

दुष्टस्य अपि नरेन्द्रस्य तत् राष्ट्रम् न विनाशयेत्

विमोक्षस् तु यतस् तस्माद् इच्छन्ति पितरः सुतान्

दुष्टैर् दुष्टं भवेल् लेख्यं शुद्धं शुद्धैर् विनिर्दिशेत्

जैह्म्येन वर्तमानस्य दण्डो दाप्यस् तु तत् धनम्

स्वस्थेन आर्तेन वा देयं भावितं धर्म कारणात्

श्रावयित्वा यथाकार्यं त्यजेद् अन्यद् वदेद् असौ

स सभ्यः प्रेक्षको राजा स्वर्गे तिष्ठति धर्मतः

पूर्व वादे ऽपि लिखिते यथाक्षरम् अशेषतः

अतो ऽन्यैर् यत् कृतं कार्यम् अन्यायेन कृतं तु तत्

अ निर्णीते तु यद्य् अर्थे सम्भाषेत रहो ऽर्थिना

अतथ्यं श्रावितं राजा प्रयत्नेन विचारयेत्

दान उपस्थान वादेषु विश्वास शपथाय च

सद्भावं दिव्य दृष्टेन सत्सु साक्षिषु वै भृगुः

पीडयेद् भर्त्सयेच् च एव प्राप्नुयात् पूर्वसाहसम्

साक्षिणः संनिरोद्धव्या गर्ह्या दण्ड्याश् च धर्मतः

प्रत्यर्थिना अर्थिना वा अपि साक्षि दूषण साधने

पृष्ठतो वा अनुगन्तव्यः निबद्धं वा समुत्सृजेत्

युक्ति युक्तम् च यो हन्याद् वक्तुर् यो अनवकाश दः

चोदन प्रतिघाते तु युक्ति लेशैः

तत्र सभ्यो ऽन्यथावादी दण्ड्यो ऽसभ्यः स्मृतो हि सः

न लेखयति यत् त्व् एवं तस्य पक्षो न सिध्यति

यो याचितकम् आदाय तम् अ दत्त्वा दिशं व्रजेत्

देव ब्राह्मण सांनिध्ये साक्ष्यं पृच्छेद् ऋतं द्विजान्

स उल्लेखनम् वा लभते त्रि अहम् सप्त अहम् एव वा

दुहितॄणाम् अभावे तु रिक्थं पुत्रेषु तद् भवेत्

विमृश्य ब्राह्मणैः सार्धं पत्त्र दोषान् निरूपयेत्

अशिरांसि च दिव्यानि राज भृत्येषु दापयेत्

तत्र स्वम् आददीत स्त्री विभागं रिक्थिनां तथा
अस्वतन्त्र कृताः सिद्धिं प्राप्नुयुर् न अनुवर्णिताः

निष्कृतीनाम् अकरणम् आज्ञा आसेध व्यतिक्रमः

स तस्य दासो भृत्यः स्त्री पशुर् वा जायते गृहे

आहार काले रात्रौ च निबन्धे प्रतिभूः स्थितः

मर्म घातः तु यस् तेषां स घातक इति स्मृतः

सह त्रैविद्य वृद्धैः च मन्त्र ज्ञैः च एव मन्त्रिभिः

बहु प्रतिज्ञम् यत् कार्यं व्यवहारेषु निश्चितम्

अन्यायेन हि यो राष्ट्रात् करं दण्डं च पार्थिवः

पश्चात्कारो भवेत् तत्र न सर्वासु विधीयते

तस्मात् तत् सम्प्रवर्तेत न अन्यथा एव प्रवर्तयेत्

ग्रामश् च प्राड्विवाकश् च राजा च व्यवहारिणाम्

ग्रहणं तद् प्रविष्टानाम् ताडनं वा बृहस्पतिः

मणि मुक्ता प्रवालाणाम् सुवर्ण रजतस्य च

आद्याद् अह्नो अष्ट भागात् यद् ऊर्ध्वं भाग त्रयम् भवेत्

राज कार्य नियुक्तः च ये च प्रव्रजिता नराः

अभोग भुक्तिः सीमा च षट् अस्य हेतवः

अक्रूरो मधुरः स्निग्धः क्षमा यातः विचक्षणः

आहूतस् त्व् अवमन्येत यः शक्तो राज शासनम्

देश आचार युतम् वर्ष मास पक्ष आदि वृद्धिमत्

सो ऽभिधेयो जितः पूर्वं प्राङ्न्यायस् तु स उच्यते

अस्वामि अनुमतेन एव संस्कारं कुरुते तु यः

ताडनं बन्धनं च एव तथा एव च विडम्बनम्

कोशः प्राज्ञैर् न दातव्यो ये च नास्तिक वृत्तयः

पैतामहं तु यत् पुत्रैर् न दत्तं रोगिभिः स्थितैः

गृहात् तोषः फलं क्षेत्राद् भोग लाभः प्रकीर्तितः

आधान सहितम् यत्र ऋणं लेख्ये निवेशितम्

कल्पितं मूल्यम् इत्य् आहुर् भागं कृत्वा तद् अष्टधा

भोग एव तु कर्तव्यो न दानं न च विक्रयः

गुरु आचार्य नृप आदीनाम् मार्ग आदानात् तु दण्ड भाज्

आरम्भात् संग्रहं यावत् तद् कालम् न विवादयेत्

विशोधिते क्रये राज्ञा न वक्तव्यः स किंचन

द्वयोर् विवादे सामन्तः प्रत्ययः सर्व वस्तुभिः

अनुमार्गेण कार्येषु अन्यस्मिन् वचनान् मम

ब्राह्मणो यत्र न स्यात् तु क्षत्रियं तत्र योजयेत्

प्रसङ्ग विनिवृत्ति अर्थम् चोर वत् दण्डम् अर्हति

अविभक्ते ऽनुजे प्रेते तद् सुतम् रिक्थ भागिनम्

अ प्राप्ते अर्थ क्रिया काले कृते न एव प्रदापयेत्

ऋण आदिषु विवादेषु स्थिर प्रायेषु निश्चितम्

त्रि चतुर् पञ्च कृत्वस् वा परस् तद् ऋणी भवेत्

नाना अर्थे संदेहे हरणं हार उच्यते

दिव्येन शुद्धं पुरुषं सत्कुर्याद् धार्मिको नृपः

आथर्वणेन हन्ता च पिशुनश् च एव राजनि

यद् दृष्टं दत्त शेषम् वा देयं पैतामहं तु तत्

दृष्टे पत्रे स्फुटान् दोषान् न उक्तवन् ऋणिको यदि

अनेन विधिना युक्तं बाधकं यद् यद् उत्तरम्

दापयेत् शिल्पि दोषात् तत् संस्कार अर्थम् यद् अर्पितम्

न्यास आदिकम् पर द्रव्यम् प्रभक्षितम् उपेक्षितम्

पैतामहं च पित्र्यं च यच् च अन्यत् स्वयम् अर्जितम्

तस्य अनुरूपम् मूल्यं वा दद्याद् इत्य् अब्रवीन् मनुः

नृपो दमं दापयित्वा आधि लेख्यम् विनाशयेत्

साक्षिणाम् अपि यः साक्ष्यम् उपरि उपरि भाषते

अथ विंशति वर्षाणि आधिर् भुक्तः सु निश्चितम्

सर्वेषु उपनिधिषु एते विधयः परिकीर्तिताः

ते ऽपि तत्र प्रमोदन्ते तृप्तास् तु द्विज पूजनात्

क्लीबं विहाय पतितं या पुनर् लभते पतिम्

भयं करोति भेदं वा भीषणं वा निरोधनम्

अभीक्ष्णं चोद्यमानो ऽपि प्रतिहन्यान् न तत् वचः

सु समृद्धः ऽपि दाप्यः स्यात् तावन् न एव अधमर्णिकः

यस् तु न ग्राहयेत् शिल्पम् कर्माण्य् अन्यानि कारयेत्

कामं तद् अपि गृह्णीयाद् राजा तत्त्व बुभुत्सया

पित्रा भ्रात्रा अथ वा पत्या न तत् स्त्रीधनम् इष्यते

परिचारक पत्नीम् वा प्राप्नुयात् पूर्व साहसम्

जाति भ्रंश कारा वा अथ तीव्रा सा प्रथिता तु वाक्

धर्म उत्सुकान् अभ्युदये रोगिणो ऽथ जडान् अपि

राग आदीनाम् यद् एकेन कोपितः करणे वदेत्

दृष्टि पातम् प्रणालीं च न कुर्यात् पर वेश्मसु

लेख्य आरूढः च इतरः च साक्षी मार्ग द्वय अन्वितः

न दद्याद् दाप्यः प्राप्नुयात् पूर्वसाहसम्

असमाहार्य मूलः तु क्रयम् एव विशोधयेत्
आरम्भ कृत् सहायः च तथा मार्ग अनुदेशकः

लेखकः प्राड्विवाकश् च सभ्याश् च एव अनुपूर्वशस्

उदक् मुखान् प्राच् मुखान् वा पूर्वाह्णे वै शुचिः शुचीन्

तत् तुर्ये पञ्चमे षष्ठे सप्तमे ऽंशे ऽष्टमे ऽपि वा

साक्षिणो यस् तु निर्दिश्य कामतो न विवादयेत्

द्विपदे साध्य भेदात् तु पद अष्टादश ताम् गते

कल्पितो यस्य यो दण्डस् त्व् अपराधस्य यत्नतः

निष्कुला याश् च पतितास् तासाम् आह्वानम् इष्यते

पित्रा भुक्तं तु यद् द्रव्यं भुक्ति आचारेण धर्मतः

सत् भाग कर शुल्कम् च गर्ते देयं तथा एव च

तच् छुद्धं तत् प्रदेयम् तन् न अन्यथा उपहृतम् क्वचित्

प्रमापणे प्राणभृतां दद्यात् तद् प्रतिरूपकम्

उदितः स्यात् स तेन एव दाय भागम् प्रकल्पयेत्

कुष्ठिनां वर्जयेद् अग्निं सलिलं श्वास कासिनाम्

अतः क्रिया तदा प्रोक्ता

साक्षिणाम् उपजापश् च विद्वेषो वचनस्य च

स्व वाक्य हीनः यस् तु स्यात् तस्य उद्धारः न विद्यते

ज्ञात्वा द्रव्य वियोगम् तु दाता यत्र विनिक्षिपेत्

प्रच्छन्नं वा प्रकाशं वा निशायाम् अथवा दिवा

दास चारण मल्लानाम् हस्ति अश्व आयुध जीविनाम्

उपस्थितान् परीक्षेत साक्षिणो नृपतिः स्वयम्

अनापदिस्थः शक्तः सन् प्राप्नुयाद् द्वि शतम् दमम्

स्व देशे ऽपि स्थितो यस् तु न दद्याद् याचितः क्वचित्

क्षेत्रिकस्य मतेन अपि फलम् उत्पादयेत् तु यः

कुले विनीत विद्यानाम् भ्रातॄणां पितृतो ऽपि वा

बाल श्रोत्रिय वित्ते च मातृतः पितृतः क्रमात्

यद् दत्तं यत् कृतं वा अथ प्रमाणं न एव तद् भवेत्

अनुकुर्याद् अनुब्रूयाद् वाच् पारुष्यम् तद् उच्यते

प्रख्यात कुल शीलाः च लोभ मोह विवर्जिताः

वधस् तत्र तु न एव स्यात् पापे हीने वधो भृगुः

तथा दोषाः प्रयोक्तव्या दुष्टैर् लेख्यं

पुत्रे राज्यं समासज्य कुर्वीत प्रायणं वने

अशक्तौ बन्धनागारं प्रवेश्यो ब्राह्मणाद् ऋते

लेखयित्वा तु यो वाक्यं हीनं वा अपि अधिकं पुनः

वाच् पारुष्ये छले वादे दाप्याः स्युस् त्रि शतम् दमम्

सर्व स्व गृह वर्जम् तु कुटुम्ब भरण अधिकम्

छर्दि मूत्र पुरीष आद्यैः स चतुर्गुणः

ग्रास आच्छादन वासानाम् आच्छेदो यत्र योषितः

कन्या आगतम् तु तद् वित्तं शुद्धं वृद्धि करम् स्मृतम्

अतो ऽन्येषु विवादेषु त्रि शतम् दण्डम् अर्हति

न स्वामी न च वै शत्रुः स्वामिना अधिकृतः तथा

मृते पितरि पितृ अंशम् पर ऋणम् न बृहस्पतिः

दैव साध्ये पौरुषेयीं न लेख्यं वा प्रयोजयेत्

येन ते कूट ताम् यान्ति साक्षि लेखक कारकाः

उद्धरन्ति ततो यस्माद् उद्धृतास् ते ततः स्मृतः

पत्नी भर्तुर् धन हरा या स्याद् अ व्यभिचारिणी

तद् द्रव्यम् ऋणिकेन एव दातव्यं तस्य न अन्यथा

न अशक्तः धनिने दातुं दण्डं राज्ञे च तद् समम्

न देयं तेषु दिव्यं तु पाप अभ्यास रतेषु च

सभा अन्तर् स्थैः तु वक्तव्यं साक्ष्यं न अन्यत्र साक्षिभिः

कर अर्थम् कर द क्षेत्रम् विक्रीणीयुः सभासदः

देश आचारेण दाप्याः स्युर् दुष्टान् संपीड्य दापयेत्

तद् अभावे तु मूल्यं स्याद् अन्यथा किल्बिषी नृपः

लाभ गो वीर्य सस्यानाम् वणिज् गोप कृषीवलाः

विक्रये च एव दाने च वशि त्वम् न सुते पितुः

हस्ति अश्वानाम् तथा अन्येषाम् वधे हन्ता न दोष भाज्

प्रयुक्ते शान्त लाभे तु लिखितं यो न दर्शयेत्

प्रभुणा शासनीयास् ता राजा तु पुरुषं नयेत्

काले व्यतीते प्रतिभूर् यदि तं न एव दर्शयेत्

सदा चित्तं नरेन्द्राणां मोहम् आयाति कारणात्

विना अपि मुद्रया लेख्यं प्रमाणं मृत साक्षिकम्

गृह उपस्कर वाह्यानाम् दोह्य आभरण कर्मिणाम्

कुर्वीत जीवनं येन लब्धं न एव पितामहात्

एवं प्रवर्तते यस् तु लोभं त्यक्त्वा नराधिपः

स्मरत्य् एवं प्रयुक्तस्य नश्येद् अर्थस् त्व् अलेखितः

पञ्चाशत् आब्दिकः भोगस् तद् धनस्य अपहारकः

लिखितं साक्षिणो भुक्तिः प्रमाणं त्रिविधं विदुः

न शङ्कासु शिरः कोशे कल्पयेत् तु कदाचन

पञ्च नद्याः प्रदेशे तु संज्ञा इयम् व्यवहारिकी
लग्नकं कारयेद् एवं यथायोगं विपर्यये

न उपस्थितः यदा कश्चिच् छलं तत्र न कारयेत्

विष् मूत्र उदक वप्रम् च वह्नि श्वभ्र निवेशनम्

जाति अन्ध पतित उन्मत्त क्षय श्वित्र आदि रोगिणः

एको ह्य् अनीशः सर्वत्र दान आधमन विक्रये

पुनस् तत्र निमज्जेत् स देश चिह्न विभाविते

परतन्त्राश् च ये केचिद् दास त्वम् ये च संस्थिताः

अथ स्व हस्तेन आरूढः तिष्ठंश् च एकः स एव तु

भोगात् तत्र न सिद्धिः स्याद् भोगम् अन्यत्र कल्पयेत्

अन्यद् उक्तं लिखेद् अन्यद् यो अर्थि प्रत्यर्थिनाम् वचः

देयं मया इति वक्तव्ये मया आदेयम् इति ईदृशम्

आवेद्य तु नृपे कार्यम् असंदिग्धे प्रतिश्रुते

च सिद्धिर् देश स्थितेः तयोः

पश्चाद् आत्म विशुद्धि अर्थम् क्रयं क्रेता स्व बन्धुभिः

सा अरुन्धती सम आचारा ब्रह्म लोके महीयते

निर्दोषं प्रथितं यत् तु लेख्यं तत् सिद्धिम् आप्नुयात्

त्यजेत् पथि सहायं यः श्रान्तं रोग आर्तम् एव वा

वेलां प्रदेशं विषयं स्थानं जाति आकृती वयः

चाण्डाल श्वपच आदीनाम् समूहो गुल्म उच्यते

वाच् पारुष्ये च भूमौ च दिव्यं न परिकल्पयेत्

क्रीत्वा गच्छन्न् अनुशयं क्रयी हस्तम् उपागते

ऋणं तु दापयेत् पुत्रं यदि स्यान् निरुपद्रवः

नेत्र रुज् गल रोगः च तथा उन्मादः प्रजायते

न स्त्रीभ्यो दास बालेभ्यः प्रयच्छेत् क्वचिद् उद्धृतम्

अभ्यन्तरस् तु निक्षेपे साक्ष्यम् एको ऽपि वाच्यते

तत्र ऋणं स उदयम् दाप्यो धनिनाम् अधम ऋणकः

स्वयं कार्याणि कुर्वीत नराणाम् अ विवादिनाम्

बहूनां तु गृहीतानां न सर्वे निर्णयं यदि

गृह वारि आपण आदीनि गृहीत्वा भाटकेन यः

हीन मूल्यम् तु तत् सर्वं कृतम् अप्य् अकृतं भवेत्

चौरैर् हृतं प्रयत्नेन स्व रूपम् प्रतिपादयेत्

गृह उद्यान तटाकानाम् संस्कर्ता लभते न तु

देय अप्रदानम् हिंसा च इति उत्थान द्वयम् उच्यते

पुरा गृहीतं यद् द्रव्यम् इति यच् च अति भूरि तत्

मूल्यात् सु अल्प प्रदाने ऽपि क्रय सिद्धिः कृता भवेत्

विद्यमाने तु संरक्षेत् क्षपयेत् तत् कुले ऽन्यथा

कुर्युस् ते ऽव्यभिचारेण समयेन व्यवस्थिताः

सर्वेषां पाप युक्तानाम् विशेष अर्थः च शास्त्रतः

ध्वज आहृतम् भवेद् यत् तु विभाज्यं न एव तत् स्मृतम्

आपद् काल कृता नित्यं दातव्या कारिता तु सा

सुतस्य सुत दाराणाम् वशि त्वम् त्व् अनुशासने

सहसा यत् कृतं कर्म तत् साहसम् उदाहृतम्

अन्येन हि कृतः साक्षी न एव अन्यः तम् विवादयेत्

यद्य् एको मानुषीं ब्रूयाद् अन्यो ब्रूयात् तु दैविकीम्

अथ कार्य विपत्तिः तु तस्य एव स्वामिनो भवेत्

लिखितं मुक्तकं वा अपि देयं यत् तु प्रतिश्रुतम्

न लेखकेन लिखितं न दृष्टं साक्षिभिस् तथा

चतुर्थेन न दातव्यं तस्मात् तद् विनिर्वर्तते

समूह स्थाः च ये च अन्ये वर्गास् तान् अब्रवीद् भृगुः

प्रकाशं वा क्रयं कुर्यान् मूलं वा अपि समर्पयेत्

वसेयुर् दश वर्षाणि पृथक् धर्माः पृथक् क्रियाः

अस्वर्ग्या लोक नाशाय पर अनीक भय आवहा

यो यस्य अर्थे विवदते तयोर् जय पराजयौ

प्रीत्या दत्तं तु यत् किंचित् श्वश्र्वा वा श्वशुरेण वा

दानं प्रज्ञापना भेदः संप्रलोभ क्रिया च या

साक्षिणां लिखितानां तु निर्दिष्टानां च वादिना

उत्पादयति यो हिंसां देयं वा न प्रयच्छति

धनम् एवंविधं सर्वं विज्ञेयं धर्म साधकम्

उपलब्धि क्रिया लब्धम् सा भृतिः परिकीर्तिता

द्वि पणः द्वादश पणः वधे तु मृग पक्षिणाम्

सद्यः कृतेषु कार्येषु सद्य एव विवादयेत्

केन कस्मिन् कदा कस्मात् पृच्छेद् एवं सभा गतः

पितृपैतामहं च एव पूर्व राज अनुकीर्तनम्

अ चोरात् दापितं द्रव्यं चौर अन्वेषण तत्परैः

अन्यथा न एव वक्तव्यं वक्ता द्विगुण दण्ड भाज्

यो हीन वाक्येन जितस् तस्य उद्धारम् विदुर् बुधाः

देश आचार स्थिति युतम् समग्रं सर्व वस्तुभिः

संसाधयेत् क्रिया या तु तां जह्यात् सार वर्जिताम्

सर्व साक्ष्येषु अयं धर्मो ह्य् अन्यत्र स्थावरेषु तु
प्रतिलोम प्रसूता या तस्याः पुत्रो न रिक्थ भाज्

आप्ताः शुद्धा विशिष्टा ये तेषां साक्ष्यम् असंशयम्

अन्य क्षेत्रे तु जातानां शाखा यत्र अन्य संश्रिताः

विक्रये च एव दाने च वशि त्वम् न सुते पितुः

स्व अर्थ सिद्धौ प्रदुष्टेषु सामन्तेष्व् अर्थ गौरवात्

कालेन हीयते लेख्यं दूषितं न्यायतस् तथा

प्रगल्भः संनत उदग्रः सम्भाषी प्रिय दर्शनः

एतद् यथाक्षरं लेख्ये यथापूर्वं निवेशयेत्

अपित्र्यं द्रविणं प्राप्तं दापनीया न बान्धवाः

यत् पर द्रव्य हरणम् स्तेयं तत् परिकीर्तितम्

नृपेण एव नियुक्तो यः पद दोषम् अवेक्षितुम्

ऋणि साक्षि लेखकानाम् हस्त उक्त्या साधयेत् ततः

संक्रामयेत वा अन्यत्र दण्ड्यस् तच् च अकृतम् भवेत्

मिथ्या तत् तु विजानीयाद् उत्तरं व्यवहारतः

अ शासनात् तु पापानां नतानां दण्ड धारणात्

वैश्यं वा धर्म शास्त्र ज्ञम् शूद्रं यत्नेन वर्जयेत्

अस्मार्ते अनुगम अभावात् क्रमात् त्रि पुरुष आगता

वादिनं लोभयेच् च एव हीनं तम् इति निर्दिशेत्

पलायन अनुत्तर त्वात् अन्य पक्ष आश्रयेण च

हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास् तत्र सभासदः

तद् अन्वयस्य आगतस्य दातव्या मही

लेख्य आरूढः च उत्तरः च साक्षी मार्ग द्वय अन्वितः

सत्यंकार विसंवादे द्विगुणं प्रतिदापयेत्

हीने यदि विनिर्वृत्ते सति

मृते भर्तरि या साध्वी ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिता

वध अङ्ग छेद अर्ह विप्रः निःसङ्गे बन्धने विशेत्

सह सभ्यैः स्थिरैर् युक्तैः प्राज्ञैर् मौलैर् द्विजोत्तमैः

क्रीत्वा प्राप्तं न गृह्णीयाद् यो न दद्याद् अ दूषितम्

तस्मिन् नष्टे हृते वा अपि ग्रहीता मूल्यम् आहरेत्

अदेश काल दत्तानि बहिस् वास कृतानि च

एतेष्व् एव अभियोगेषु निन्द्येष्व् एव च यत्नतः

सर्वेषु च अपराधेषु पुंसो यो अर्थ दमः स्मृतः

तद् शेषम् आप्नुयात् तस्मात् प्रत्यये स्वामिना कृते

वादिनो न च दण्ड्याः स्युः यस् त्व् अतो ऽन्यः स दण्ड भाज्

संदिग्धं यत्र साक्ष्यं स्यात् सद्यः स्पष्टं विवादयेत्

अरत्नि द्वयम् उत्सृज्य पर कुड्यात् निवेशयेत्

विमृश्य कार्यं न्याय्यं चेद् आह्वान अर्थम् अतः परम्

पिता अस्वतन्त्रः पितृमान् भ्राता भ्रातृव्य एव वा

काल अतीतेषु वा कालं दद्यात् प्रत्यर्थिने प्रभुः

सीमा विवादे निर्णीते सीमा पत्त्रम् विधीयते

यस् तु कार्य प्रसिद्धि अर्थम् दृष्ट्वा कार्यं पुनः पुनः

अन्यथा दूरतः कार्यं पुनर् एव विनिर्णयेत्

न मया अभिहितम् कार्यम् अभियुज्य परं वदेत्

सम्यक् दण्ड प्रणेतारः नृपाः पूज्याः सुरैर् अपि

पूग श्रेणि गण आदीनाम् या स्थितिः परिकीर्तिता

नाष्टिकस् तु प्रकुर्वीत तद् धनं ज्ञातृभिः स्वकम्

शुद्धिस् तु शास्त्र तत्त्व ज्ञैः चिकित्सा समुदाहृता

साक्षिभिर् भावितेन एव प्रतिभूस् तत् समाप्नुयात्

उपेक्षमाणाः स नृपाः नरकं यान्त्य् अधोमुखाः

अभियुक्तो ऽभियोगस्य यदि कुर्यात् तु निह्नवम्

न्यसेयुर् बन्धु मित्रेषु प्रोषितानां तथा एव च

कर्तव्या न प्रदुष्टास् तु राज्ञा धर्मं विजानता

देशं कालं धनं संख्यां रूपं जाति आकृती वयः

एते सनाभयस् तु उक्ताः साक्ष्यं तेषु न योजयेत्

तत्र अभियोक्ता प्राग् ब्रूयाद् अभियुक्तस् त्व् अनन्तरम्

गणम् उद्दिश्य यत् किंचित् कृत्वा ऋणम् भक्षितं भवेत्

प्रजानां रक्षणं नित्यं कण्टकानां च शोधनम्

तथा तथा विधातव्यं विद्वद्भिर् भाग गौरवम्

कर्ण ओष्ठ घ्राण पाद अक्षि जिह्वा शिश्न करस्य च

कर्षकान् क्षत्र विश् शूद्रान् तु दापयेत्

प्रातिलोम्य प्रसूतानाम् दिव्यं देयं चतुष्पथे

शील अध्ययन सम्पन्ने तद् ऊनम् कर्म कामतः

दश अहम् सर्व बीजानाम् एक अहम् लोह वाससाम्

न क्षेत्र गृह दासानाम् दान आधमन विक्रयाः

स्व शक्ति अपहृतम् नष्टं स्वयम् आप्तं च यद् भवेत्

ब्रह्मण्यो दान शीलः स्यात् सत्य धर्म परः नृपः

प्रमाणेषु स्मृता भुक्तेः सत् लेख सम ता नृणाम्

याचित अनन्तरम् नाशे दैव राज कृते ऽपि सः
काम क्रोध अस्वतन्त्र आर्त क्लीब उन्मत्त प्रमोहितैः

बध्नीयाद् अम्भसो मार्गं प्राप्नुयात् पूर्व साहसम्

एष एव विधिर् ज्ञेयो लेख्य शुद्धि विनिर्णये

तद् अधीन कुटुम्बिन्यः स्वैरिण्यो गणिकाश् च याः

स दाप्यस् तद् धनम् कृत्स्नं दमश् च एकादश अधिकम्

दुःखेन इह निवार्यन्ते लब्ध स्वादु रसाः मृगाः

द्यूते समाह्वये च एव विवादे समुपस्थिते

प्राप्तं वा अनेन चेत् किंचिद् दानं च अपि अनिरूपितम्

अ शास्त्र विहितम् यच् च प्रजायां सम्प्रवर्तते

चौर वत् शासयेत् तं तु धार्मिकः पृथिवीपतिः

प्रतिवाक्य गतम् ब्रूयात् साध्यते तत् हि न इतरत्

उक्ताद् अल्पतरे हीने क्रयो न एव प्रदुष्यति

तस्यां पौनर्भवो जातो व्यक्तम् उत्पादकस्य सः

विरुद्धं न्यायतो यत् तु चरित्रं कल्प्यते नृपैः

राज क्रीडासु ये सक्ता राज वृत्ति उपजीविनः

तस्माद् अर्थात् स हीयेत तद् समम् च आप्नुयात् दमम्

दृश्यमानं विभज्येत गृहं क्षेत्रं चतुष्पदम्

शिरस् मानम् तु दृश्येत न कर्णौ न अपि नासिका

द्वि भेदा सा पुनर् ज्ञेया दैविकी मानुषी तथा

लेख्यं तु द्विविधं प्रोक्तं स्व हस्त अन्य कृतम् तथा

अर्थिना स्व अर्थ सिद्धि अर्थम् प्रत्यर्थि वचनम् स्फुटम्

धर्म अर्थम् प्रीतिदत्तं च यद् ऋणं स्यान् नियोजितम्

एषाम् अन्यतमो यत्र वादिना भावितो भवेत्

कर्मणा व्यवहारेण सान्त्वेन आदौ विभावितः

न्याय शास्त्रम् अतिक्रम्य सभ्यैर् यत्र विनिश्चितम्

प्रकृतीनां प्रकोपश् च सङ्केतश् च परस्परम्

व्याधि आर्ताः व्यसन स्थाः च यजमानास् तथा एव च

ते द्वादश सुवर्णास् तु दीनारश् चित्रकः स्मृतः

अन्य वादि आदि हीनेभ्यः इतरेषां प्रदीयते

सीमा विवादे निर्णीते सीमा पत्त्रम् विधीयते

अर्थतः शब्दतो वा अपि मिथ्या तत् ज्ञेयम् उत्तरं

राज्ञा तद् अकृतं कार्यं दण्ड्याः स्युः सर्व एव ते

अनियम्य अंश कर्तॄणाम् सर्वेषाम् एष निर्णयः

एवं धर्मो दश अहात् तु परतो ऽनुशयो न तु

काम आर्ता स्वैरिणी या तु स्वयम् एव प्रकामयेत्

आदाने वा विसर्गे वा स्त्रीधने प्रभविष्णवः

प्रस्तुत अर्थ उपयोगि त्वात् व्यवहार अन्तरम् न च

यथा क्षीरं जनयति दधि कालाद् रस अन्वितम्

पूर्वं दद्याद् धन ग्राहः पुत्रस् तस्माद् अनन्तरम्

अप्रपन्ना अपि सा दाप्या धनं यद्य् आश्रितं स्त्रियाम्

तस्य वा तत् समर्प्यं स्यात् स्थापयेद् वा परस्य तत्

भर्तुर् अर्थे कृतं यत् स्याद् अभिधाय गते दिशम्

विषे तोये हुताशे च तुला कोशे च तण्डुले

दीयमानं न गृह्णाति क्रीत पण्यम् च यः क्रयी

अन्ये पुनर् अनिर्दिष्टाः साक्षिणः समुदाहृताः

अर्थिना संनियुक्तो वा प्रत्यर्थि प्रहितः ऽपि वा

एतद् विद्या धनम् प्राहुः सामान्यं यद् अतो ऽन्यथा

न मूत्रं फेनिलं यस्य विष्ठा च अप्सु निमज्जति

अदायिकं राज गामि

ते अहम् इति च आत्मानम् यो ऽस्वतन्त्रः प्रयच्छति

ऊन अधिकम् तु यत्र स्यात् तत् साक्ष्यं तत्र वर्जयेत्

दीर्घ प्रवासि निर्बन्धु जड उन्मत्त आर्त लिङ्गिनाम्

ऊनम् अभ्यधिकं वा अर्थम् विब्रूयुर् यत्र साक्षिणः

प्रतिवादी न दातव्यः कर्ता तु विवदेत् स्वयम्

भजेरन् भ्रातृभिः सार्धम् अभावे हि पितुः सुताः

संसक्त सक्त संसक्ताः पद्म आकाराः प्रकीर्तिताः

नयेच् छुद्धिं न यः कूटं स दाप्यो दमम् उत्तमम्

दर्शन प्रतिभूः यः तं देशे काले न दर्शयेत्

स्वरभेदश् च दुष्टस्य चिह्नान्य् आहुर् मनीषिणः

क्षय अतिसार विस्फोटाः तालु अस्थि परिपीडनम्

स्वामी तु विवदेद् यत्र दण्डं तत्र प्रकल्पयेत्

गोरक्षकान् वाणिजकांस् तथा कारु कुशीलवान्

यस्माद् अपहृताल् लब्धं द्रव्यात् सु अल्पम् तु स्वामिना

एतानि वादिनोर् अर्थस्य व्यवहारे स हीयते

अस्वतन्त्र कृतम् कार्यं तस्य स्वामी निवर्तयेत्

स निगृह्य बलाद् दाप्यो दण्ड्यश् च न ददाति यः

वृद्धा वा यदि वा अवृद्धाः ते वृद्धाः परिकीर्तिताः

विभक्ताः पितृ वित्तात् चेद् प्रतिवासिनः