tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यः पठेत् श्राद्ध काले वा दैवे कर्मणि च द्विजाः

पुष्कर आद्याः पताकाश् च सौवर्णा रत्न भूषिताः

दिशः पादा रथस्य अस्य तथा च _ च ह

सितम् इव अभ्रम् अहो सह विद्युता नभसि देवपतेः परमेष्ठिनः

ईषा दण्डः तथा अव्यक्तम् बुद्धिः तस्य एव नड्वलः

ये पूजयन्ति तत्र अपि दैत्या रुद्रं स बान्धवाः

दग्धुं पुरत्रयं जग्मुः कोटि कोटि गणैः वृताः

धर्मो विरागो दण्डः अस्य यज्ञा दण्ड आश्रयाः स्मृताः

सर्व रोगैः न बाध्येत आपदो न स्पृशन्ति तम्

त्वम् एव सर्वे भगवन् कथं तु स्तोष्ये हि अतोष्यम् प्रणिपत्य मूर्ध्ना

एते गणाः सिद्ध गणैः प्रणामं कुर्वन्ति देवेश गणेश तुभ्यम्

षण्मुखः अपि सह सिद्ध चारणैः सेनया च गिरिराज संनिभः

इत्याद्याः परिवार्य ईशम् लक्ष्य लक्षण वर्जिताः

मूल स्थाय नमः ते शाश्वत स्थान वासिने

जगत्त्रयं सर्वम् इव अपरम् तत् पुरत्रयं तत्र विभाति सम्यक्

एकं स्थूलं सूक्ष्मम् एकम् सु सूक्ष्मम् मूर्त अमूर्तम् मूर्तम् एकम् हि अमूर्तम्

सारथिं जगतां च एव ब्रह्माणं प्रभुम् ईश्वरम्

प्रत्याहाराय ते नित्यं प्रत्याहार रताय ते

श्रावयेत् वा द्विजान् भक्त्या ब्रह्म लोकम् स गच्छति

समावृत्य महादेवं देवदेवं महेश्वरम्

तस्य काष्ठाः स्मृता घोणा च अक्षदण्डाः क्षणाश् च वै

समाधान अभिगम्याय समाधानाय ते नमः

वेगः संवत्सरः तस्य अयने चक्र संगमौ

रेजे पुरत्रयं दग्धं दैत्य कोटि शतैः वृतम्

तेषां भावं ततो ज्ञात्वा देवः तान् इदम् अब्रवीत्

किम् अत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी स्वयं गतः च अत्र गणैश् च सार्धम्

मुण्डः अर्धमुण्डः दीर्घश् च पिशाचास्यः पिनाकधृक्

नासाः समन्ततः तस्य सर्व एव अचलाः स्मृताः

किं च इति आह तदा देवान् प्रणेमुः तम् समन्ततः

आवह आद्याः तथा सप्त सोपानं हैमम् उत्तमम्

मूर्तिः नः वै दैवका ईशानैः देवैः लक्ष्या यत्नैः अपि अलक्ष्यम् कथं तु

तदा हि अहल्या उपपतिम् सुरेशं जगत्पतिं दिविष्ठाः

भक्त्या च तुष्ट्या अद्भुत दर्शनात् च मर्त्या अमर्त्या अपि देवदेव

विघ्नं करिष्ये देवेश कथं कर्तुं समुद्यताः

अस्ताद्रिः उदयाद्रिः च उभौ तौ कूबरौ स्मृतौ

स्थूलैः सूक्ष्मैः सु सूक्ष्मैः च महापातक सम्भवैः

विष्णुना च भवं देवं त्रिपुर अरातिम् ईश्वरम्

भगवन्त् देवदेवेशैः त्रिपुरान्तक शङ्कर

अरेषु तेषु विप्र इन्द्राः च आदित्याः द्वादश एव तु

वाहन त्वम् ते ईशानैः नित्यम् ईहे प्रसीद मे

तं सिद्ध गन्धर्व सुर इन्द्र वीराः सुर इन्द्र वृन्द अधिपम् इन्द्रम् ईशम्

भ्रू मध्ये संस्थिताय एव नाद मध्ये स्थिताय च

एकाक्षाय नमः ते एक रुद्राय ते नमः

अभीषु हस्तः भगवान् उद्यम्य च हयान् विभुः

स्तवं तदा प्राह महा अनुभावम् महा भुजः मन्दर शृङ्ग वासी

सूर्यवाचश् च सूर्यपेषणकस् तथा

दक्षिणाः संधयः तस्य लोहाः पञ्चाशत् अग्नयः

ततो देव गणाः सर्वे सिद्धाश् च परम ऋषयः

देव नाथ गण वृन्द संवृतः वारणेन च तथा अग्नि सम्भवः

ननृतुः मुनयः सर्वे दण्ड हस्ताः जटा धराः

तथा इति च ब्रुवन् देवाः शिवे लोक नमस्कृते

धारणा अभ्यास युक्तानाम् पुरस्तात् संस्थिताय च

वीरभद्रो रणे भद्रो नैरृत्यां वै रथस्य तु

सर्व लोक मयः दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्

प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

सारथ्ये वाहन त्वे च कल्पयामास वै भवः

अहो विचित्रं तव देवदेव विचेष्टितं सर्व सुर असुर ईशैः

जगाम योगी त्रिपुरं निहन्तुं विमानम् आरुह्य यथा महा इन्द्रः

नैष्ठिकं द्वादश अब्दम् वा तद् अर्धम् वर्षक त्रयम्

कृत अञ्जलि पुटः भूत्वा प्राह स अम्बम् त्रियंबकम्

इन्द्रश् च इन्द्रजयः च एव भीमकस् तथा

तं देवदेवं सुर सिद्ध संघाः महेश्वरं भूत गणाः च सर्वे

रराज देवी देवस्य गिरिजा पार्श्व संस्थिता

सार्धं देव्या नन्दिना भूत संघैः अन्तर्धानं कारयामास शर्वः

विषमश् च तदा बाह्यो मानस अद्रिः सु शोभनः

वृष इन्द्र रूपी च उत्थाप्य स्थापयामास वै क्षणम्
तं देवम् ईशम् त्रिपुरं निहन्तुं तदा तु देव इन्द्र रवि प्रकाशाः

चन्द्र बिम्ब स्थिताय एव शिवाय शिव रूपिणे

उपनृत्तः च अप्सरसाम् गणैः नृत्य विशारदैः

तत् कृत्वा न च पापीयाः इति शास्त्रस्य निश्चयः

सूर्याक्षः सूरि नामा च सुरः सुन्दर एव च

इन्द्रियाणि च तस्य एव भूषणानि समन्ततः

शशिनः षोडश अरेषु कला वामस्य सुव्रताः

आलिङ्ग्य च आघ्राय सुतं तदानीम् अपूजयत् सर्व सुर इन्द्र मुख्यः

यथा उदये शशाङ्कस्य भाति अखण्डम् हि मण्डलम्

गुण अष्टक वृताय एव गुणिने निर्गुणाय ते

अपाम्पतिस् तथा ईशानः भवं च अनु समागताः

मुमोच बाणं विप्र इन्द्राः व्याकृष्य आकर्णम् ईश्वरः

छत्त्र अन्ता रत्न जा आकाशात् पतती इव सरिद्वरा

अवच्छेदो हि अनन्तः तु सहस्र फण भूषितः

अनेक यत्नैः च मया अथ तुभ्यं न दृष्टं फलं न दृष्टं सुर सिद्ध संघैः

मातरं ययुः अथ स्व वाहनैः स्वैः गणैः ध्वज धरैः समन्ततः

दिव्यः क्व देवेश भवत् प्रभावः वयं क्व भक्तिः क्व च ते स्तुतिश् च

दत्त्वा तस्मै ब्रह्मणे विष्णवे च दग्ध्वा दैत्यान् देवदेवः महात्मा

लोकालोक अचलः तस्य स सोपानः समन्ततः

देहि इव देवैः सह देव कार्यम् करिष्यसे निर्गुण रूप तत्त्वैः

प्रौढा आदित्य सहस्र सदृशैः नेत्रैः दहती पथं बाला अबाल पराक्रमा भगवती दैत्यान् प्रहर्तुम् ययौ

तस्मात् वै पशवः सर्वे देव असुर नराः प्रभोः

आदि अन्त शून्याय च संस्थिताय तथा त्व् अ शून्याय च लिङ्गिने च

रराज मध्ये भगवान् सुराणाम् विवाहनो वारिज पत्त्र वर्णः

कृत अञ्जलि पुटः भूत्वा प्राह इदम् प्रीत मानसः

पुनर् अष्ट प्रकाशाय तथा अष्ट अष्टक मूर्तये

स उमः च भगवन्त् विष्णुः कालाग्निः वायुः एव च

भाति इन्द्रधनुषा आकाशम् मेरुणा च यथा जगत्

विमलाय विशालाय विमल अङ्गाय ते नमः

पञ्च आस्य रुद्र रुद्राय पञ्चाशत् कोटि मूर्तये

मम कर्तुम् ईशैः दृष्ट्वा एव भूमौ करज अग्र कोट्या

दग्धुं समर्थो मनसा क्षणेन चराचरं सर्वम् इदम् त्रिशूली

सम्पूज्य पूज्यं सह देव संघैः विनायकम् नायकम् ईश्वराणाम्

भूतानां मातरः च एव जग्मुः देवस्य पृष्ठतः

जनार्दनः अपि भगवन्त् नमस्कृत्य महेश्वरम्

सूत उवाच

गङ्गा आद्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्व आभरण भूषिताः

सूत उवाच

दग्धम् अपि अथ देवेश वीक्षणेन पुरत्रयम्

अथ अधस्तात् रथस्य अस्य भगवान् धरणीधरः

मातरः सुरवर अरि सूदनाः सादरं सुर गणैः सु पूजिताः

रुद्राय मूर्ध निकृन्तनाय मम आदिदेवस्य च यज्ञमूर्तेः

नाभि मण्डल संस्थाय हृदि निःस्वन कारिणे

सूत उवाच

पुष्य योगे तु अनुप्राप्ते पुरं दग्धुम् इह अर्हसि

शिवाय शिवतत्त्वाय अघोराय नमः नमः

अथ आह भगवान् ब्रह्मा भग नेत्र निपातनम्

वायव्यां स गणैः सार्धं सेवां चक्रे रथस्य तु

प्रणेमुः उच्चैस् अभितुष्टुवुः च जय इति देवीं हिमशैल पुत्रीम्

शिथिलः शिथिलास्यश् च अक्षपादो हि अजः कुजः

हलैश् च फालैर् मुसलैर् भुशुण्डैर् गिरीन्द्र कूटैः गिरि संनिभाः ते

अघोराय नमः ते वामदेवाय ते नमः

अलिङ्गिने लिङ्ग मयाय तुभ्यं लिङ्गाय वेद आदि मयाय साक्षात्

नेत्रे सुराणाम् असुर ईश्वराणाम् दात्रे प्रशास्त्रे मम सर्व शास्त्रे

अघोर अष्टक तत्त्वाय द्वादश आत्म स्वरूपिणे

पृथक् पशु त्वम् देवानां तथा अन्येषाम् सुर उत्तमाः

पापैश् च मुच्यते जन्तुः श्रुत्वा अध्यायम् इमम् शुभम्

चतुर्धा च चतुर्धा च चतुर्धा संस्थिताय च

महाकालो महा तेजाः महादेव इव अपरः

वृन्दशस् तम् समावृत्य जग्मुः स उमम् गणैः वृताः

अष्टधा आत्म स्वरूपाय अर्ध मात्रा आत्मने नमः

ध्येयाय ध्येय गम्याय ध्येय ध्यानाय ते नमः

पुराणि तेन कालेन जग्मुः एक त्वम् आशु वै

श्री विनायकः उवाच

सारथिः भगवान् ब्रह्मा देव अभीषु धराः स्मृताः

तलाः कपोताः कापोताः सर्वे तल निवासिनः

अनन्त मूर्तिः कथम् ईदृशं त्वां तोष्ये कथम् ईदृशम् त्वाम्

आत्म त्रय उपविष्टाय विद्या तत्त्वाय ते नमः
नव आत्म तत्त्व रूपाय नव अष्ट आत्म आत्म शक्तये

नेम्यः षष् ऋतवः च एव तयोः वै विप्र पुंगवाः

तस्मिन् आरोहति रथं कल्पितं लोक संभृतम्

देवाः तदानीम् गणपाश् च सर्वे गणा ययुः स्व आयुध चिह्न हस्ताः

ततः स इन्द्राः सुराः सर्वे भीताः सम्पूज्य तं प्रभुम्

कालाग्निः तद् शरस्य एव साक्षात् तीक्ष्णः सु दारुणः

सर्व देव मयः च एव सौवर्णः सर्व संमतः

इषुणा तेन कल्प अन्ते रुद्रेण इव जगत्त्रयम्

प्रसीद भक्ति योगेन सारथ्येन च सर्वदा

मानसैः वाचिकैः पापैस् तथा वै कायिकैः पुनः

नमः नमः सर्व विदे शिवाय रुद्राय शर्वाय भवाय तुभ्यम्

अथ विभाति विभोः विशदम् वपुः भसित भासितम् अम्बिकया तया

अथ आह भगवान् रुद्रो देवान् आलोक्य शङ्करः

अनीकं विष सम्भूतम् वायवो वाजकाः स्मृताः

रथो रथी देव वरः हरिश् च रुद्रः स्वयं शक्र पितामहौ च

गगन ईशाय देवाय स्वर्ग ईशाय नमो नमः

स्तवेन अनेन तुष्टः अस्मि तव भक्त्या च पद्मज

अधिष्ठानं महा मेरुः आश्रयाः केसर अचलाः

चतुःषष्टि आत्म तत्त्वाय पुनर् अष्टविधाय ते

योगिनां हृदि संस्थाय सदा नीवार शूक वत्

यथा सुमेरोः शिखर अधिरूढः सहस्ररश्मिर् भगवान् सु तीक्ष्णः

जगाम रुद्रस्य पुरं निहन्तुं यथा उरगान् तत्र तु वैनतेयः

सित आतपत्रम् रत्न अंशु मिश्रितम् परमेष्ठिनः

अथ देवो महादेवः सर्वज्ञः तत् अवैक्षत

त्वयि भक्तिं परां मे ऽद्य प्रसीद परमेश्वरम्

ततस् तस्मिन् क्षणात् एव देव कार्ये सुर ईश्वराः

इति श्रुत्वा वचः सर्वं देवदेवस्य धीमतः

अब्रुवन् ते गणेशानं निर्विघ्नं च अस्तु नः सदा

ववृषुः पुष्प वर्षाणि खेचराः सिद्ध चारणाः

ध्येयानाम् अपि ध्येयाय नमो ध्येयतमाय ते

श्रुत्वा च भक्त्या चतुराननेन स्तुतो हसन् शैलसुताम् निरीक्ष्य
द्यूतं हीन सेवाम् अ दत्त आदानम् हिंसाम्

शुक्ता वाचः

बहिःसंध्य त्वम् च

विद्या अन्ते गुरुर् अर्थेन निमन्त्र्यः

अ शक्तौ रज्जु वेणु विदलाभ्याम् तनुभ्याम्

शय्या आसन स्थानानि विहाय प्रतिश्रवणम्

प्रतिद्वादश वा सर्वेषु

अहुतात्

उपनयन आदिः नियमः

आचार्य तद् पुत्र स्त्री दीक्षित नामानि

आचार्यः श्रेष्ठो गुरूणां माता इति एके

न ब्रह्म अभिव्याहारयेत् अन्यत्र स्वधा निनयनात्

आहुतो ऽध्यायी

निवेद्य गुरवे ऽनुज्ञातो भुञ्जीत

अग्नि इन्धन भैक्ष चरणे

नाम गोत्रे गुरोः समानतो निर्दिशेत्

अन्यत्र अपमार्जन प्रधावन अवोक्षणेभ्यः

एके गो दान आदि

तेषां पूर्वं पूर्वं परिहरेत्

न तु एव एनम् अग्नि हवन बलि हरणयोः नियुञ्ज्यात्

ब्रह्मचारी

न आदित्यम् ईक्षेत

न उच्छिष्ट अशन स्नापन प्रसाधन पाद प्रक्षालन उन्मर्दन उपसंग्रहणानि

वाग्यतस् तृप्यन् अलोलुप्यमानः संनिधाय उदकम्

स्त्री प्रेक्षण आलम्भने मैथुन शङ्कायाम्

अपाम् उपस्पर्शनम्

अधस् स्थान आसनः तिर्यग्वातसेवायां गुरु दर्शने च उत्तिष्ठेत्

न तद् उपस्पर्शनात् आशौचम्

शिष्य शिष्टिः अवधेन

असंनिधौ तद् भार्या पुत्र सब्रह्मचारिभ्यः

आदि मध्य अन्तेषु भवत् शब्दः प्रयोज्यो वर्ण अनुक्रमेण

ग्रहण अन्तम् वा

निष्ठीवित हसित विजृम्भित अवस्फोटनानि

उक्तं ब्रह्मचर्यम्

कर्म विज्ञाप्य आख्याय

न अस्य आचमन कल्पः विद्यते

सत्य वचनम्

गुरु दर्शने कण्ठ प्रावृत अवसक्थिका अपाश्रयण पाद प्रसारणानि

आचार्य ज्ञाति गुरुषु अलाभे ऽन्यत्र

अन्येन घ्नन् राज्ञा शास्यः

तद् भार्या पुत्रेषु च एवम्

अभिक्रमणं वचनाद् अदृष्टेन

अधस् शय्या आसनी पूर्व उत्थायी जघन्य संवेशी

न एके युवतीनां व्यवहार प्राप्तेन

तिष्ठेत् पूर्वाम् आसीत उत्तराम् स ज्योतिष्य् ज्योतिषो दर्शनाद् वाग्यतः
ताम् अस्य विनियोक्ष्यामि मनसो विकृतिं पराम्

ऊचुः आगत्य मुनयः ताम् अथो मधुर अक्षरम्

कस्य भूः कस्य वरुणः कः चन्द्र अर्क विलोचनः

दाता महीभृतां नाथो होता देवः चतुर्मुखः

स बान्धवः भवति च कस्य नो मनो विह्वलं च जगति हि कन्यका पितुः

प्रभुः प्रियायाः प्रसवः प्रियाणां प्रणीत पर्याय पर अपर अर्थः

ववन्दे मूर्ध्नि संधाय कर पङ्कज कुड्मलम्

मेना उवाच

काञ्चन उत्तुङ्ग शृङ्ग अवरोह क्षितौ हेम रेणु उत्कर आसङ्ग द्युतिम् खेचराणां वन आधायिनि रम्ये बहु रूप सम्पद् प्रकरे गण अन्वासितम् मन्दर कन्दरे सुन्दर मन्दार पुष्प प्रवाल अम्बुजे सिद्ध नारीभिः आपीत रूप अमृतम् विस्तृतैर् नेत्र पात्रैः अनुन्मेषिभिर् वीरके शैलपुत्री निमेष अन्तरात् अस्मरत् पुत्र गृध्रा विनोद अर्थिनी

तयोः सुतप्त _ भविता यो महा बलः

नारकाणाम् अपि तदा सुखं स्वर्ग समम् महत्

ततो हरिः द्रुत पद पद्धतिः पुरः पुरःसरान् द्रुम निकरेषु संश्रितान्

यस्मात् न किंचिद् अपरम् सर्वं यस्मात् प्रवर्तते

दध्रे सरभसं स्विद् यत् विस्तीर्ण मुख पङ्कजम्

चकार विधिना सर्वं विधि मन्त्र पुरःसरम्

पपात परुष प्रांशुः पुष्प बाणः विमोहनः

अवगम्य अर्थम् अखिलम् तत आमन्त्र्य नारदः

शयनं शशि संघात शुभ्र वस्त्र उत्तरच्छदम्

ब्रह्म विष्णु इन्द्र मुनयः जन्म मृत्यु जरा अर्दिताः

प्रमत्त उन्मत्तक आकारः बीभत्स कृत संग्रहः

कार्यम् एतत् च देवानां सुचिरं परिवर्तते

पित्रा सह गृहं गच्छ वयं यामः स्व मन्दिरम्

गवाक्ष अन्तरम् आसाद्य प्रेक्षते विस्मित आनना

प्रजापति समाः सर्वे भवन्तः सर्व दर्शिणः

रूप अंशेन तु संयुक्ता त्वम् उमायाम् भविष्यसि

उवाच सः अपि संहृष्टो नारदं तु हिमाचलः

सेव्यः च अपि अभिगम्यः च स श्रेयाः च अचल उत्तमः

विसंहताः किम् इति न षाड्गव आदयः स्व गीतकैः ललित पद प्रयोग जैः

जात मात्रा तु सा देवी सु अल्प संज्ञा च भामिनी

त्वद् संकल्पेन अन्तमाय आप्ति गूढः कालो मेयो ध्वस्त संख्या विकल्पः

सा तस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुना सह

अनुज्ञाय सुतां शैलो जगाम आशु स्व मन्दिरम्

शरीरस्य अस्य सम्भोगैः चेतसः च अपि निर्वृतिः

याचत्याः गमनम् शीघ्रं निवार्य आत्मनि भाविताम्

रजनीचर भूतानाम् संघैः आवृत चत्वरे

महार्थाः सिद्ध सर्व अर्थाः भवन्तः सु अल्प भाषिणः

हृद्या मे चारु सर्व अङ्गे त एते क्रीडिता गिरौ

तत्र अम्बराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा

अदितेः कश्यपात् जाताः देवा नारायण आदयः

जगाम मन्दर गिरिम् वायु वेगेन शृङ्गिणा

मन्मथ अरिम् ततो हृष्टाः समं तुष्टुवुः आदृताः

मरीचिः च अपि दक्षः च पुत्रौ तौ ब्रह्मणः किल

आस्ते ब्रह्मा तद् इच्छायाः सम्भूतो भुवन प्रभुः

गताः पृथक्तया समय कृताः विभिन्न ताम्

अहं किल भवं देवं पतिं प्राप्तुं समुद्यता

अस्य ते विधि योगस्य धाता कर्ता अत्र च एव हि

ब्रह्म आदि स्थावर अन्तः अयम् संसारो यः प्रकीर्तितः

चोदयामास शनकैस् तस्याः सौभाग्य शंसिनाम्

चिता भस्म समाधाय कपाले रजत प्रभम्

उवाच देवीं न एतत् ते दृष्ट पूर्वम् सुविस्मिते

भावं तस्य अस्तु मौन अन्तम् तस्याः सप्तर्षयो यथा

महा ओषधि गण आबद्ध मन्त्रराज निषेविताम्

जग्राह मुदितः स्रग्वी बाहुभिः बहु भूषणैः

इति उक्तः स्वात्मभूः देवः सुरैः दैत्य विचेष्टितम्

कपाली भिक्षुको नग्नो विरूपाक्षः स्थिर क्रियः

शक्र उवाच

प्रयुञ्जते गिरिश यशस् विसारिणम् प्रकीर्णकं बहुतर नाग जातयः

जयति असौ धन्यतरो हिमाचलः तद् आश्रयम् यस्य सुता तपस्यति

कपाल मालाम् विपुलां चामुण्डा मूर्धनि अबन्धयत्

ततस् अपि संशयो भूयस् तारकम् प्रति दृश्यते

शिव उवाच

तत् यथा शैलजा देवी योगं यायात् पिनाकिना

इति उक्तः मुनिभिः सः अथ गौरवात् तान् उवाच सः

उत्तान हस्ता सततं चरणैः व्यभिचारिभिः

अपुत्राः च प्रजाः प्रायो दृश्यन्ते दैव हेतवः

तपोभिः प्राप्यते अभीष्टम् न असाध्यम् हि तपस्यतः
अपरे तु परिच्छिन्ना नाना आकार अभ्युपक्रमाः

स्मृतिं शक्रस्य विज्ञाय जातां तु भगवान् तदा

ज्वलत् फणि फणा रत्नदीपा उद्द्योतित भित्तिके

दिव्य पुष्प लता आकीर्णम् सिद्ध गन्धर्व सेवितम्

जीवितात् दुर्भगात् श्रेयः मरणं हि अतपस्यस्य

प्रतीक्षमाणः तद् जन्म कंचिद् कालम् निवत्स्यति

स सप्त दिवसः बालः शंकर आद्यः भविष्यति

एवं मां वेत्थ दुष्प्रज्ञां हि अस्थान असद्ग्रह प्रियाम्

ऋतवो मूर्तिमन्तः तम् उपासन्ते हि अहर् _

अजातकः अभवत् वेधाः ब्रह्मनः अव्यक्त जन्मनः

परिच्छिन्ने अपि असंदिग्धे मनः परिभव आश्रयम्

स्वर्ग पुष्प कृत आपीडाम् शुभ्र चीन अंशुक अम्बराम्

प्राणिनां मोहन अर्थाय नरक त्राण संश्रयात्

ततस् ताभ्याम् तु जनितः सु अल्पः वाक्कलहो भवेत्

न जातः अस्याः पतिः भद्रे लक्षणैः च विवर्जिता

त्वा इन्दुमौलिम् शरणं प्रपन्ना प्रिय अप्रमेयम् महतां महेशम्

तत्र द्वारे स विप्र इन्द्रः चित्र वेत्र लता आकुले

एवम् एव हि संसारो यो जन्म मरण आत्मकः

व्यग्र पुरंध्रि जनम् जय युक्तम् धावित मार्ग जन आकुल रथ्यम्

तान् उवाच ततो देवी स लज्जा गौरवात् मुनीन्

दण्डस्य आलम्बनेन इव हि अकृच्छ्रः तु पदे पदे

एष न च एष स एष यद् अग्रे चर्म परीत तनुः शशिमौली

उद्वहत् कनक उन्नद्ध जीव रक्षा महा उरगाम्

भवत् प्रसाद अमल वारि सेकात् फलेन काचित् तपसा नियुज्यते

अहो मुह्यामि शुष्यामि ग्लामि सीदामि नारद

शक्रो गज अजिनम् तस्य वसा अभ्यक्त अग्र पल्लवम्

सा मृता कुपिता देवी कस्मिंश्चिद् कारण अन्तरे

ते समागम्य मुनयः सर्वे समुदिताः ततस्

देव्याः समीपम् आगच्छत् विजया अनुगुप्तः शनैः

धूप आमोद मनस् रम्ये सर्जगन्धा उपयोगिके

नमः अस्तु ते काल कला अतिगाय नमो निसर्ग अमल भूषणाय

अजाति जाः किम् इति न षड्ज मध्यम पृथु स्वरम् बहुतरम् अत्र वक्ष्यते

अत्यन्तं हि महत् कार्यम् देवानां हिम भूधरैः

उपायैः दुर्लभान् भावान् प्राप्नुवन्ति हि अतन्द्रिताः

सर्वे मण्डन सम्भाराः तस्थुः निर्मल मूर्तयः

उत्तानो वर दः पाणिः एष देव्याः सदा एव तु

इह अमुत्र सुखाय उक्तम् सत् पति प्राप्ति संज्ञितम्

ततो गन्धर्व गीतेन नृत्येन अप्सरसाम् अपि

न हन्यते बहुविध वाद्य डम्बरम् प्रकीर्ण वीणा मुरजा आदि नाम यत्

कर्त्रा प्रणीता मर्यादा स्थिता संसारिणाम् इयम्

मनुजाः तत्र जायन्ते यतो न गृह धर्मिणः

गणेशान् तान् तथा दृष्ट्वा देवी प्रोवाच शंकरम्

नमो भवाय अस्तु भवोद्भवाय नमः अस्तु ते ध्वस्त मनोभवाय

त्रिस् स्नाता पाटल आहारा बभूव शरदां शतम्

तस्य अभावाय भगवन्त् जनयिष्यति च ईश्वरः

समम् इङ्गित भाव विधिः स गिरिः गगनेन सदा उच्छ्रयताम् हि गतः

शराभ्यां संयुतां शैलो गृहीत्वा स्व सुताम् ततः

जाह्नव्याः तु शिवा सख्याः ततस् सः अभूत् बृहत् वपूः

अदर्शनं तेन मनोरथो यथा प्रयाति साफल्यतया मनोगतम्

स्मित आननः महाभागो वाक्यं प्रोवाच नारदः

सा तत्र रजनीं मेने वर्ष अयुत समाम् सती

इति उक्तः त्यक्त पाषाण शकलः मार्जित आननः

बद्ध पाणि पुटा क्षिप्त नाक पुष्प उत्कराः ततस्

तं प्रविशन्तम् अगात् प्रविलोक्य व्याकुलतां नगरं गिरि भर्तुः

उपयोग्यतया विवृतं सुचिरं विमल द्युति पूरित दिश् वदनम्

त्वं कालरात्रिः निःशेष भुवन आवलि नाशिनी

धनं जीवित पर्याप्तम् पत्यौ नार्याः प्रतिष्ठितम्

मूर्ताः च ऋतवः तत्र जगुः च ननृतुः च वै

इति उक्ताः मुनयो जग्मुः त्वरिताः तु हिमाचलम्

शरीरं परिरक्षिष्ये कंचिद् कालम् महा द्युते

सूत उवाच

जानुभ्याम् अवनीम् गत्वा प्रोवाच इन्दु विभूषणम्

विजृम्भिता अप्रतिम ध्वनि वारिदम् सुगन्धिभिः पुर पवनैः मनोहरम्

विजया उवाच

एवं कृते तपः तप्त्वा सृष्टि संहार कारिणी

यथा अहम् उक्तवन् अस्याः हि उत्तानकरताम् सदा

शिवा इयम् पावनाय एव त्वद् क्षेत्रे पावक द्युतिः

मुमोच अभिनवान् सर्वान् सस्य शालीन् रस ओषधीः

मा चपले मदन व्यतिषङ्गम् शंकर जम् स्खलनेन वद त्वम्
त्वं च कीर्तिमतां कीर्तिः त्वम् मूर्तिः सर्व देहिनाम्

चराचरे भूत सर्गे यत् अद्य अपि च नो मुने

एवं निशम्य वचनं देव्या मुनि वराः तदा

नमः अस्तु ते भीम गण अनुगाय नमः अस्तु नाना भुवन आदि कर्त्रे

भविता इति च कामः अयम् कालात् कान्तः अचिरात् अपि

सुसितं च शतक्रतुः

अमी कथं ककुभि कथाः प्रतिक्षणं ध्वनन्ति ते विविध वधू विमिश्रिताः

क्रमेण वृद्धिम् आनीता लक्ष्मीवान् अलसैः बुधैः

त्वया च उक्तम् हि देव ऋषे न जातः अस्याः पतिः किल

वेत्र पाणिनम् अव्यग्रम् उग्र भोगि इन्द्र भूषणम्

तपस्यन् हिमशैलस्य कन्दरे सिद्ध सेविते

शक्र उवाच

देवी उवाच

सुरागम् उपधा नित्यं गीयते तस्य वेश्मसु

बहिस् स्थलम् समालम्ब्य हि उपतस्थौ झषध्वजः

फलं किं भविता देवि कल्पितैः तरु पुत्रकैः

शुभ उदयानाम् धन्यानां न कदाचिद् प्रयच्छताम्

काम उवाच

स्तुतवती अथ संस्तुत्या ततो मां गिरिशः अब्रवीत्

सुर राजैः स तस्य भयेन गतं व्यदधात् अशरीरः इतस् अपि वृथा

समावृतः अपि अहम् नित्यं न एभिः विरहितः रमे

अधुना दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुम् अर्हसि

परिलुण्ठित रत्न गुहा निवहः बहु दैत्य सभा आश्रयताम् गमितः

पूजिताः च महा इन्द्रेण पप्रच्छुः तम् प्रयोजनम्

उपासत गिरिं मूर्ता ऋतवः सार्वकामिकाः

सुर असुर मुनि व्रात वर देयम् भविष्यति

माया कारः कारणं त्वं प्रसिद्धो वेदैः शान्तो ज्योतिषा त्वं विमुक्तः

दश कूप समा वापी दश वापी समः ह्रदः

स्तुतिभिर् देव दैत्यानाम् विबुद्धो विबुध अधिपः

अपुत्र जन्मिनः शेषाः प्राणिनः समवस्थिताः

नित्यम् आराधितः श्रीमान् पृथु मूलः समुन्नतः

लक्षणं दैविको हि अङ्कः शरीर अवयव आश्रयः

दश पुत्र समा कन्या या न स्यात् शील वर्जिता

लज्जा प्रणय नम्र अङ्गा प्रविवेश निवेशनम्

शृणु तस्य अपि वाक्यस्य सम्यक्त्वेन विचारणम्

इति अनेकविधैः देवि रूपैः लोके त्वम् अर्चिता

य एष गण गीतेषु दत्त कर्णः मुहुर् मुहुर्

शक्र प्रणीताम् तां पूजां प्रतिगृह्य यथाविधि

इति उक्त्वा गिरिणा सार्धं ते ययुः यत्र शैलजा

एभ्य एकतमं कस्मात् न त्वं सम्प्राप्तुम् इच्छसि

कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्ल आनन अम्बुजः

विचित्र वर्णैः भासन्तौ स्व छाया प्रतिबिम्बितौ

तस्थौ स आभरणः देवो हर्ष दः सर्व देहिनाम्

सर्व ऋतु कुसुम उपेतम् मनोरथ शत उज्ज्वलम्

समाहितो महा शैलैः मया उक्तस्य विचारणे

श्रवस् तरस सिंह इन्द्र चर्म लम्ब उत्तरीयकम्

नारद उवाच

वीणा वाद्य मुख उद्घुष्टाः नाना स्थानक नर्तकाः

मणि दीप गण ज्योतिस् महा आलोक प्रकाशिते

ब्रह्म विष्णु इन्द्र गन्धर्वैः स किंनर महा उरगैः

तस्माद् दिवः चरान् सर्वान् मलिनान् सु अल्प भूतिकान्

उवाच च अपि वचनं पुत्रं जनय शंकर

किम् उत्तरम् वदति अर्थे नृत्य रङ्गे तु शैलजा

क्व आदित्यस्य प्रभा याति रत्नेभ्यः क्व द्युतिः पृथक्

मया स वर दानेन छन्दयित्वा निवारितः

किं पुनर् दुर्भगा हीना पति पुत्र धन आदिभिः

अतः कर्त्रा तु शास्त्रेषु सुत लाभः प्रशंसितः

दैवतं परमं नार्याः पतिः उक्तः सदा एव हि

ब्रह्माञ्जलि स्थ पुच्छ अग्र निबद्ध उरग भूषणम्

दक्षिणात् पश्चिमम् पश्चिमात् उत्तरम् उत्तरात् पूर्वम् अभ्येत्य सख्या युता प्रेक्षती तं गवाक्ष अन्तरात् वीरकम् शैलपुत्री बहिः क्रीडनं यत् जगत् मातुः अपि एष चित्त भ्रमः

कः अयम् आतोद्य धारी गणः तस्य दास्यामि हस्तात् इदम् क्रीडनम्

गिरौ अस्मिन् महाभागैः गिरिशः तपसि स्थितः

संसिद्धिं प्राप्नुयुः च एव पूर्वं संशोध्य मानसम्

प्रभावः तीर्थ मुख्यानाम् तदा पुण्यतमः अभवत्

उमा इति नाम तेन अस्याः भुवनेषु भविष्यति

वशि त्वेन बुबोध ईशः विकृतिं मदन आत्मकाम्

इति उक्तः तैः तदा शैलो हर्ष आविष्टः अवदत् मुनीन्

कोटि संख्याः हि असंख्याताः नाना विख्यात पौरुषाः

हिमाचलः अस्मि विख्यातः त्वया मुनि वरैः अधुना

हरिः अस्ति जगद्धाता श्रीकान्तः अनन्त मूर्तिमान्
इति उक्ता सा तु कुपिता मुनि वर्येषु शैलजा

प्रभोः पुनः प्रथम नियोगम् ऊर्जयन् सुतो ऽब्रवीद् भ्रुकुटि मुखः अपि वीरकः

रसाः च धातवः च एव सर्वे शैलस्य किंकराः

प्रेताधिपः पुरो द्वारे स गदः समवर्तत

दत्त अर्घः गिरि राजेन सुर वृन्दैः विनोदितः

वयं च ते धन्यतराः शरीरिणां यदि ईदृशम् त्वां प्रविलोकयामहे

तस्थौ गिरिसुता बाहु लता आमीलित कंधरः

ननु विद्मो वयं तस्य देवस्य ऐश्वर्यम् अद्भुतम्

वदत इति च दैत्यस्य प्रेष्यैः विहसिताः बहु

काम रूपाः महा उत्साहाः महा रूप गुण अन्विताः

स एष वीरको देवि सदा मद् हृदय प्रियः

ततस् अभिरूपे स मुनिः उपविष्टः महा आसने

मार्ग त्वच् उत्तरासङ्ग शुद्ध अङ्गः मुञ्ज मेखली

विहंग संघ संजुष्टम् कल्प पादप संकटम्

इति उक्त्वा विरतः शैलो महा दुःख विचारणात्

अपहृत्य विमान गणम् स कृतो दितिजेन महा मरु भूमि समः

अवमत्य विमानानि स्वर्ग वास विरागिणः

जगाम शरणं देवम् इन्दुमौलिम् त्रिलोचनम्

एकानंशा इति लोकः त्वा वर दे पूजयिष्यति

चूत अङ्कुर अस्त्रम् सस्मार भगवान् पाकशासनः

शुकैः यत्र अभिहन्यन्ते पद्मराग विनिर्मिताः

प्रकृत्या स तु दिग्वासा भीमः पितृ वणेशयः

कामस्य दयितां भार्यां रतिं मां विद्धि सुव्रत

प्रियं विना त्वां प्रिय जीवितेषु त्वत्तः अपरः को भुवनेषु इह अस्ति

सूत उवाच

तनुः ते अपि सहजा सा एकानंशा भविष्यति

श्रुत्वा एतत् अखिलम् तस्मात् शैलराज मुख अम्बुजात्

तपसि भ्रष्ट संदेहः उद्यमः अर्थ जिगीषया

भृङ्ग अनुयाताम् संगृह्य पुष्पितां सहकार जाम्

तथा विधेयं विधिवत् त्वया शैलेन्द्र सत्तमैः

ऐश्वर्यम् अवगच्छस्व शंकरस्य सुर असुरैः

बहु पादाः बहु भुजाः दिव्य नाना अस्त्र पाणयः

लक्षणं हस्त पाद आदौ विहितैः लक्षणैः किल

प्रययुः गिरिशम् द्रष्टुं प्रस्थं हिमवतो महत्

असौ गणेश्वरो देवः किंनामा किंनर अनुगः

अयुक्तम् अथ वक्तव्यम् अ प्राप्यम् अपि सांप्रतम्

जल अधीश आहृताम् स्थास्नु प्रसून आवेष्टिताम् पृथक्

वाहन अत्यावरोहाः गणाः तैः युतः लोकपाल अस्त्र मूर्तः हि अयम् खड्गो विखड्ग करः निर्ममः कृतान्तः कस्य केन आहतः ब्रूत मौने भवन्तः अस्त्र दण्डेन किं दुःस्पृहाः

विभावर्या च संपृक्ता बभूव अतितमस् मया

तत्र स्थितो मुनि वरः शैलेन सहितो वशी

ततो विस्मित चित्ता तु हिमवत् गिरि पुत्रिका

न एव अङ्कः लक्षण आकारः शरीरे संविधीयते

पुत्र लुब्धः जनः तत्र को मोहम् आयाति न सु अल्प चेताः जडो मांस विष् मूत्र संघात देहः

व्यक्तं मेरौ यत् जन आयुः ते अभूत् एवम् विद्मः त्वद् प्रणीतः चकास्ति

शृङ्गं हिमवतः पुण्यं नाना धातु विभूषितम्

नूनं न वेत्थ तं देवं शाश्वतं जगतः प्रभुम्

कृत आभरण संस्काराम् कृत कौतुकमङ्गलाम्

भृङ्गेषु कोकिल आस्येषु विभागेन स्मर अनलम्

किं त्वं बिभेषि धनद संन्यस्य एव कुबेरताम्

ज्योतिषाम् अपि तेजस्त्वम् अभवत् सुरत उन्नता

इच्छा शरीरः दुर्जेयो रोष दोष महा आश्रयः

ततस् तु ते गण अधीशाः विनयात् तत्र वीरकम्

सभायाम् अमराः देव निकृष्टे अपि उपवेशिताः

अपि नाकम् अभूत् किल यज्ञभुजां भवतो विनियोग वशात् सततम्

अनुग्रहेण मे छिन्द्धि दुःखं कन्या आश्रयम् मुने

भवानि भवती भव्या सम्भूता लोक भूतये

गच्छ गच्छ अधुना क्रीड सार्धं गणैः अप्रमत्तः नगे श्वभ्र वर्जैः शनैस् व्याल माला आकुलाः शैल सानु द्रुम दन्तिभिः भिन्न साराः परे सङ्गिनः

सर्व आयुस् धन सौभाग्य परिमाण प्रकाशकः

न मां प्रतिविचारः अस्ति यत्र इह असद्ग्रहौ इतौ

कस्य अर्चयन्ति लोकेषु लिङ्गं भक्त्या सुर असुराः

भविष्यामि न संदेहो नियमैः शोषये तनुम्

कायेन अतिविशालेन जगत् आपूरयत् तदा

ततः कोप अनल उद्भूत घोर हुंकार भीषणे

धावति वज्रधरः अमरराजः मार्गम् अमुम् विवृति करणाय

वेत्सि च एतत् समस्तम् त्वं तथा अपि परिचोदकः

पुत्रि किं ते व्यवसितः कामः कमल लोचने

प्रिय कण्ठग्रह आनन्द दायिनी त्वं विभावरी