tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
कुलत्थ दशमूलानाम् क्वाथे स्युर् जाङ्गला रसाः

सु लीनः ऽपि विलीनो ऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः

अतियोग उद्धतम् वातं दृष्ट्वा पवन नाशनैः

यत् किंचित् कफ वात घ्नम् उष्णं वात अनुलोमनम्

यवानां दशमूल आदि निष्क्वाथ लुलितान् पिबेत्

पटु द्वयम् तामलकी जीवन्ती बिल्व पेशिका

कणा सौवर्चल क्षार वयःस्था हिङ्गु चोरकैः

तत् पिबेज् जीवनीयैर् वा लिह्यात् स मधु साधितम्

धान्वन्तरं वृष घृतम् दाधिकं हपुषा आदि वा

शालि षष्टिक गोधूम यव मुद्ग कुलत्थ भुज्

स पौष्कर शठी व्योष मातुलुङ्ग अम्लवेतसान्

पित्त अनुबन्धे योक्तव्या पवने तु अनुबन्धिनि

दशमूल शठी रास्ना भार्गी बिल्व ऋद्धि पौष्करैः

यूषाः च शिग्रु वार्ताक कासघ्न वृष मूलकैः

व्याघ्री दुरालभा शृङ्गी बिल्व मध्य त्रिकण्टकैः

रसेन वा कपित्थस्य धात्री सैन्धव पिप्पलीः

अथ अतस् श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान् वा स्नाव वा गवाम्

एते हि कफ संरुद्ध गति प्राण प्रकोप जाः

शठी पौष्कर धात्रीः वा पौष्करं वा कणा अन्वितम्

तुल्यं गुडं नागरं च भक्षयेन् नावयेत वा

स सैन्धवम् घृत अच्छम् वा सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्

तेजोवती अभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी

स्निग्धै रस आद्यैः न अति उष्णैः अभ्यङ्गैः च शमं नयेत्

लशुनस्य पलाण्डोर् वा मूलं गृञ्जनकस्य वा

शमनैर् बृंहणैः च अतस् भूयिष्ठं तान् उपाचरेत्

उत्कारिका तुगा कृष्णा मधूली घृत नागरैः

गुड तैल निशा द्राक्षा कणा रास्ना ऊषणानि वा

गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शाल निर्यासम् एव वा

ध्मान उदावर्त तमके मातुलुङ्ग अम्लवेतसैः

शीत अम्बु सेकः सहसा त्रास विक्षेप भी शुचः

तस्मात् तद् मार्ग शुद्धि अर्थम् ऊर्ध्व अधस् शोधनं हितम्

तद्वद् रास्ना बृहती आदि बला मुद्गैः स चित्रकैः

स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिरीषतः

शर्करा अष्टगुणम् चूर्णं हिध्मा श्वास हरम् परम्

दशमूलस्य वा क्वाथम् अथवा देवदारुणः

शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृत आप्लुतम्

घृत क्षौद्रेण वा पथ्या विडङ्ग ऊषण पिप्पलीः

शाखा अनिल अर्शस् ग्रहणी हिध्मा हृद् पार्श्व वेदनाः

भूतिकं पौष्करं मूलं पलाशः चित्रकः शठी

ऋक्ष गोधा कुरङ्ग एण चर्म शृङ्ग खुराणि वा

तद्वत् पयस् तथा सिद्धम् अधोभाग औषधैः घृतम्

न अत्यर्थम् शमने ऽपायो भृशो अशक्यः च कर्षणे

चतुष्पाद् चर्म रोम अस्थि खुर शृङ्ग उद्भवाम् मषीम्

चतुर्गुण अम्बु सिद्धम् वा छागं स गुड नागरम्

स्रोतसां स्यान् मृदु त्वम् च मरुतः च अनुलोम ता

पिप्पली पिप्पली मूल पथ्या जन्तुघ्न चित्रकैः

पेया च चित्रक अजाजि शृङ्गी सौवर्चलैः कृता

दध्युत्तरेण वा दद्यात् ततो ऽस्मै वमनं मृदु

अर्ध अंशेन पिबेत् सर्पिः क्षारेण पटुना अथवा

हर्ष ईर्ष्या उच्छ्वास रोधाः च हितं कीटैः च दंशनम्

यथा तथा अनिलः तस्य मार्गम् अस्माद् विशोधयेत्

वायुर् लब्ध आस्पदः मर्म संशोष्य आशु हरेद् असून्

कषाय लेह स्नेह आद्यैः तेषां संशमयेद् अतः

कास श्वास क्षय छर्दि हिध्माः च अन्यः अन्य भेषजैः

कुलीरशृङ्गी चपला तामलकी अमृता औषधैः

पिबेद् वा वारुणी मण्डम् हिध्मा श्वासी पिपासितः

तक्रं मास स्थितम् तत् हि दीपनं श्वास कास जित्

वचा पत्त्रं च तालीशं कर्ष अंशैः तैर् विपाचयेत्

पल्लवैर् निम्ब कुलक बृहती मातुलुङ्ग जैः

उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुण शर्करम्

कल्कितैर् लेपिते रूढे निःक्षिपेद् घृत भाजने

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

विशेषात् कास वमथु हृद्ग्रह स्व रस आदिने

उदीर्यते भृशतरं मार्ग रोधात् वहत् जलम्

अवश्यं स्वेदनीयानाम् अस्वेद्यानाम् अपि क्षणम्

शठी तामलकी भार्गी चण्डा वालक पौष्करम्

तुल्यम् एव तद् आर्तम् च पूर्वं स्वेदैः उपाचरेत्

अन्ने च योजयेत् क्षार हिङ्गु आज्य विड दाडिमान्

सक्तून् वा अर्क अङ्कुर क्षीर भावितानाम् स माक्षिकान्

हरिद्रा पत्त्रम् एरण्ड मूलम् लाक्षां मनःशिलाम्
स्तन्येन मक्षिका विष्ठाम् अलक्तक रसेण वा

अनु शाल्योदनं पेयम् वात पित्त अनुबन्धिनि

स्निग्धैर् लवण तैल अक्तम् तैः खेषु ग्रथितः कफः

पार्श्व रुज् ज्वर कास घ्नम् हिध्मा श्वास हरम् परम्

चण्डा तामलकी लोह भार्गी नागर वालकम्

स कायस्थैः घृतं मस्तु दशमूल रसे पचेत्

पिप्पली सैन्धव क्षौद्र युक्तम् वात अविरोधि यत्

अनुत्क्लिष्ट कफा स्विन्न दुर्बलाणाम् हि शोधनात्

सर्वेषां बृंहणे हि अल्पः शक्यः च प्रायशो भवेत्

स्व क्वाथ पिष्टाम् लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा

हिङ्गु पादैः घृत प्रस्थम् पीतम् आशु निहन्ति तत्

कास हृद्ग्रह पार्श्व आर्ति हिध्मा श्वास प्रशान्तये

चन्दनाद् वा रसं दद्यान् नारी क्षीरेण नावनम्

उरः कण्ठं च मृदुभिः स आमे तु आम विधिम् चरेत्

अशान्तौ कृत संशुद्धेः धूमैर् लीनं मलं हरेत्

स मधु एकैकशस् लिह्याद् बहु श्लेष्मा अथवा पिबेत्

क्षीण क्षत अतिसार असृज् पित्त दाह अनुबन्ध जान्

दशमूलेन वा कास श्वास हिध्मा रुजा अपहा

तत् सेव्यं प्रायशो यत् च सुतरां मारुत अपहम्

स देवदारु अलम् मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्

गैरिकाञ्जन कृष्णाः वा स्वरसं वा कपित्थ जम्
संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

आप्तां वा एष आत्मना दक्षिणां प्रतिगृह्णाति यः पुरुषं प्रतिगृह्णाति

शमल गृहीतः वा एष यो ऽलं ब्रह्मवर्चसाय सन् न ब्रह्मवर्चसी भवति

यद् वारुणः

सर्वम् आयुर् एति

वीर्यं संवत्सरः

तस्य हरितं हिरण्यं मध्ये कुर्यात्

वरुणाद् एव एनम् मुञ्चति

आयुस् संवत्सरः

भागिनम् एव एनम् कृत्वा संवत्सरम् अनूत्सादयति

संवत्सरस् स्वदितस्य स्वदयिता

वरुण गृहीतः वा एष य आमयावी

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेद् यः पुरुषं प्रतिगृह्णीयात्

आप्तां दक्षिणां प्रतिगृहीतां हिनस्ति

वरुण गृहीतः वा एष यो अन्यस्य आददानः उपहरमाणश् चरति

सो ऽस्मै तत् सर्वं स्वदयति

भवत्य् एव

यव मयः भवति

प्रादेश मात्रः भवति

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

एतद् वै वरुणस्य भागधेयं यद् यवाः

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेद् ग्राम कामः भूति कामः ब्रह्मवर्चस कामः

संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् निर्वपेद् अग्निम् उत्सादयिष्यन्

यथा वै नाभिम् अरा अभिसंश्रिता एवं संवत्सरं मासाश् च ऋतवः च अभिसंश्रिताः

भूत्यै

वीर्यं संवत्सरः

वारुणं यव मयम् चरुं निर्वपेद् अग्नये वैश्वानराय द्वादश कपालम् राजन्याय अभिचरते वा बुभूषते वा

रजतम् उपरिष्टात्

तम् एव भागधेयेन उपधावति

वरुणाद् एव एनम् मुञ्चति

वीर्यस्य एव एनम् मध्यतो दधाति

प्रादेश मात्रः भवति

आत्मा हरितं हिरण्यम्

संवत्सर एव एनम् वीर्ये प्रतिष्ठापयति

एतावान् वै पुरुषो यावद् अस्य प्राणा अभि

संवत्सर एव एनम् आयुषि प्रतिष्ठापयति

भवत्य् एव

संवत्सरम् एष उत्साद्यमानो ऽनूत्सीदति
दर्शनाच् च

न श्रुति लक्षण त्वात्

चातुर्मास्येषु च ऋतु मुख श्रुतेः

तिष्ठत् होमाः वषट्कार प्रदानाः याज्या पुरोनुवाक्यवन्तः यजतयः

तद् अङ्गम् इतरत् समभिव्याहार प्रकरणाभ्याम्

यजति जुहोतीनाम् को विशेषः

न नियम निमित्त अग्निहोत्र दर्श पूर्णमास दाक्षायण आग्रयण पशुषु प्रवृत्तेः

नियत सहपाठात्

द्रव्यं देवता त्यागः

सोमे च एके

दृष्टे तद् परिमाणम्

प्रायश्चित्तं तद् कालम्

प्रायश्चित्त विधानात् च

दर्शनाच् च

स्यात् त्रिंशत् वत्

तथा च दृष्टम्

फल युक्तानाम् आरम्भे याथाकामी फल अर्थि त्वात्

ब्राह्मणा ऋत्विजो भक्ष प्रतिषेधात् इतरयोः

न उत्सर्ग योगात्

विगुणे फल निर्वृत्तिः अङ्ग प्रधान भेदात्
निष्ठिते प्रेङ्खे होता वाणम् औदुम्बरम् शत तन्तुम् उभाभ्याम् परिगृह्य उत्तरतस् उपोहते यथा वीणाम्

विश्वे त्वा देवाः आनुष्टुभेन छन्दसा आरोहन्तु तान् अनु आरोहामि इति समारोहति

औदुम्बर्या आर्द्रया शाखया स पलाशया मूल देशेन वाणम् त्रिस् ऊर्ध्वम् उल्लिखति प्राणाय त्वा अपानाय त्वा व्यानाय त्वा उल्लिखामि इति

भूतेभ्यः त्वा इति पश्च अर्द्धे फलके पाणी प्रतिष्ठापयति

प्राणाय त्वा इति प्राञ्चम् एव व्यानाय त्वा इति तिर्यञ्चम् अपानाय त्वा इति अभ्यात्मम्

मध्यमम् छुबुकेन उपस्पृशेत् द्वयोः वा संधिम्

पश्चात् स्वस्य धिष्ण्यस्य दक्षिणम् पादम् प्राञ्चम् प्रतिष्ठापयति अथ सव्यम् यदा इतरः श्राम्येत् अथ इतरम् यदा इतरः अथ इतरम्

अथ पूर्वम् फलकम् नाना पाणिभ्याम् अभिपद्येत यथा अहिः स्रप्स्यन्

यदि कस्मैचिद् अवश्य कर्मणे जिगमिषेत् आदिश्य पालम् प्राङ् अवरुह्य चरित्वा तम् अर्थम् एवम् एव अ जपया आवृता आरोहेत्

छन्दांसि अनुक्रम्य स्थानानाम् अनुपरिक्रमणम्

अन्येभ्यः अपि कामेभ्यः पुनर् अपि न तु उल्लिखामि इति ब्रूयात्

कूर्चान् होत्रकाः समारोहन्ति ब्रह्मा च औदुम्बरीम् आसन्दीम् उद्गाता

वसवः त्वा गायत्रेण छन्दसा आरोहन्तु तान् अनु आरोहामि इति पश्च अर्द्धे फलके अरत्नी प्रतिष्ठापयति

रुद्राः त्वा त्रैष्टुभेन छन्दसा आरोहन्तु तान् अनु आरोहामि इति दक्षिणम् सक्थि अतिहरति आदित्याः त्वा जागतेन छन्दसा आरोहन्तु तान् अनु आरोहामि इति सव्यम्
शतस्य धमनीनाम् सहस्रस्य हिराणाम् अस्थुः इद् मध्यमाः इमाः

तिष्ठत इलयत सु कम्

तिष्ठात् इद् धमनिः मही

तिष्ठ अवरे

तिष्ठ परे

परि वः सिकतावती धनूः बृहती अक्रमीत्

साकम् अन्ताः अरंसत

अमूः याः यन्ति योषितः हिराः लोहित वाससः अ भ्रातरः इव जामयः तिष्ठन्तु हत वर्चसः

उत त्वम् तिष्ठ मध्यमे
एकैकं बाहु युग्मे तु एकैकं हस्तयोः द्वयोः

विभूति दा सोम दशा सुखम् इष्ट अन्न दा तथा

मिथुनस्य बुधो ज्ञेयः सोमः कर्कटकस्य च

कार्पास ओषधि तैलम् च पक्व अङ्गार भुजंगमाः

सूर्य क्षेत्रम् भवेत् सिंहः कन्या क्षेत्रं बुधस्य च

मेष अङ्गारक क्षेत्रम् वृषः शुक्रस्य कीर्तितः

नक्षत्राणि च शेषाणि रवि पादे नियोजयेत्

हृदये पञ्च ऋक्षाणि एकं नाभौ प्रदापयेत्

शनेः दशा राज्य नाश बन्धु दुःख करा भवेत्

जम्बूक उष्ट्र खर आद्याः च यात्रायां वामके शुभाः

रवेः दशा दुःख दा स्यात् उद्वेग नृप नाश कृत्

वेणु स्त्री पूर्ण कुम्भाः च यात्रायां दर्शनं शुभम्

धनुः सुरगुरोः च एव शनेः मकर कुम्भकौ

स्कन्ध स्थिते धनपतिः मुखे मिष्टान्नम् आप्नुयात्

मीनः सुरगुरोः च एव ग्रह क्षेत्रम् प्रकीर्तितम्

ईशाने मरणं प्रोक्तं हिक्कायाः च फल अफलम्

अष्ट अङ्गारके च एव स्मृताः

भार्गवस्य तुला क्षेत्रं वृश्चिको ऽङ्गारकस्य च

पाणि स्थेन भवेत् चौरः स्थान भ्रष्टः

पौर्णमास्याः द्वयम् तत्र पूर्वाषाढा द्वयम् भवेत्

आग्नेये शोक संतापौ दक्षिणे हानिम् आप्नुयात्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डम् प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे ज्योतिःशास्त्रे ग्रहदशादिनिरूपणं नाम षष्टितमो ऽध्यायः

अर्थं प्राप्नोति वायव्ये उत्तरे कलहः भवेत्

राहोः दशा राज्य नाश व्याधि दा दुःख दा भवेत्

त्रयं वक्रे प्रदातव्यम् एकैकम् स्कन्धयोः न्यसेत्

विप्र कन्या शिवा एषां शङ्ख भेरी वसुंधराः

ऋक्षम् एकम् न्यसेत् गुह्ये एकैकं जानुके न्यसेत्

यस्मिन् ऋक्षे त्रीणि मस्तके

अश्विनी रेवती चित्रा धनिष्ठा स्यात् अलंकृतौ

षड् आदित्ये दशा ज्ञेया सोमे पञ्चदश स्मृताः

दुःख प्रदा कुज दशा राज्य आदेः स्यात् विनाशिनी

मृग अहि कपि मार्जार श्वानः सूकर पक्षिणः

मस्तके स्यात् नक्षत्रम् यदि स्थितम्

राहोः द्वादश वर्षाणि एकविंशतिः भार्गवे

नकुलो मूषकः च एव यात्रायां दक्षिणे शुभः

विदश गमनम् जानौ गुह्य स्थे पर दारवान्

मुक्त केशा ईक्षितम्

गुरोः दशा राज्य दा स्यात् सुख धर्म आदि दायिनी

दिव्य स्त्री दा बुध दशा राज्य दा कोश वृद्धि दा
ऋताषाह् ऋत धामा इति राष्ट्रभृतः

अमन्त्रासु अमुष्मै स्वाहा इति यथादेवतम्

आयुः दाः अग्ने इति एष आयुः दाः देव जरसम् गृणानः घृत प्रतीकः घृत पृष्ठः अग्ने घृतम् पिबन् अमृतम् चारु गव्यम् पिता इव पुत्रम् जरसे नय इमम् स्वाहा इमम् मे वरुण तत् त्वा यामि त्वम् नः अग्ने स त्वम् नः अग्ने त्वम् अग्ने अयास्यया सन् मनसा हितः अया सन् हव्यम् नः धेहि भेषजम् स्वाहा प्रजापते इति एषा

भूः भुवः सुवर् इति व्याहृतिभिः जुहोति एकैकशस् समस्ताभिः च

चित्तम् च स्वाहा चित्तिः च स्वाहा इति जयान् जुहोति चित्ताय स्वाहा चित्तये स्वाहा इति वा अग्निः भूतानाम् अधिपतिः स मा अवतु इति अभ्यातानान्

अस्मिन् ब्रह्मन् अस्मिन् क्षत्रे इति अभ्यातानेषु अनुषजति

पितरः पितामहाः इति प्राचीनावीती जुहोति उपतिष्ठते वा ऋताषाह् ऋत धामा इति राष्ट्रभृतः

सर्व दर्वि होमाणाम् एष कल्पः

अत्र एके जय अभ्यातानान् राष्ट्रभृतः इति उपजुह्वति पुरस्तात् स्विष्टकृतः
यं यं प्रार्थयते कामं तं तम् आप्नोति पुष्कलम्

यथा विशोकं भुवनं त्वया एव आदित्यैः सर्वदा

यावत् जन्म सहस्राणाम् साग्रं कोटि शतम् भवेत्

करवीरेण रक्तेन रक्त वस्त्र युगेन च

अनेन विधिना यः तु वित्त शाठ्य विवर्जितः

सुप्त्वा संप्राश्य गो मूत्रम् उत्थाय कृत नैत्यकः

ईश्वर उवाच

तावत् न शोकम् अभ्येति रोग दौर्गत्य वर्जितः

अतैल लवणम् भुक्त्वा सप्तम्यां मौन संयुतः

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि विशोक आख्याम् च सप्तमीम्

सम्पूज्य विप्रान् अन्नेन गुड पात्र समन्वितम्

माघे कृष्ण तिलैः स्नात्वा षष्ठ्यां वै शुक्लपक्षतः

सः अपि इन्द्र लोकम् आप्नोति न दुःखी जायते क्वचित्

अनेन विधिना सर्वम् उभययोः अपि पक्षयोः

याम् उपोष्य नरः शोकं न कदाचिद् इह अश्नुते

ततः पुराण श्रवणम् कर्तव्यं भूतिम् इच्छता

विशोकसप्तमीं कुर्यात् सः याति परमां गतिम्

कृत आहारः कृसरया दन्त धावन पूर्वकम्

विशोकसप्तमीं तद्वत् वक्ष्यामि मुनि पुंगवैः

ततः प्रभात उत्थाय कृत स्नान जपः शुचिः

एवं सम्पूज्य षष्ठ्यां तु भक्त्या सम्पूजयेत् द्विजान्

उपवास व्रतम् कृत्वा ब्रह्मचारी भवेत् निशि

तत् वस्त्र युग्मम् पद्मं च ब्राह्मणाय निवेदयेत्

व्रत अन्ते कलशं दद्यात् सुवर्ण कमल अन्वितम्
विप्राणां कर्म दोषैः च प्रजानां जायते भयम्

दधीच शाप निर्दग्धाः पुरा दक्ष अध्वरे द्विजाः

ज्ञात्वा न हिंसते राजा कलौ काल बलेन तु

तस्मै भगवते नित्यं नमः सत्याय धीमते

अध्यापयन्ति वै वेदाञ् शूद्राञ् शूद्र उपजीविनः

ये नमन्ति विरूपाक्षम् ईशानम् कृत्तिवाससम्

कपर्दिनं काल मूर्तिम् अमूर्तिम् परमेश्वरम्

यजन्ति अन्यायात् वेदान् पठन्ते च अल्पबुद्धयः

आम्नाय धर्म शास्त्राणि पुराणानि कलौ युगे

मोहयन्ति जनान् सर्वान् दर्शयित्वा फलानि च

शूद्रान् अभ्यर्चयन्ति अल्प श्रुत भाग्य बल अन्विताः

भविष्यति कलौ तस्मिञ् शयन आसन भोजनैः

मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीत अनागतेषु वै

मुक्त्वा सत्यवती सूनुम् कृष्णं वा देवकी सुतम्

अनायासेन सु महत् पुण्यम् आप्नोति मानवः

भविष्यन्ति कलौ तस्मिन् ब्राह्मणाः क्षत्रियाः तथा

न देवता भवेत् नॄणाम् देवतानां च दैवतम्

भ्रूण हत्या वीर हत्या प्रजायेते नरेश्वर

सर्व वेदान्त सारम् हि धर्मान् वेद निदर्शितान्

व्यास उवाच

त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय योगिनां गुरवे नमः

नमस्ये गिरिशं देवं चन्द्र अवयव भूषणम्

शूद्रा धर्मं चरिष्यन्ति युग अन्ते समुपस्थिते

तपस् यज्ञ फलानाम् च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः

वृथा धर्मं चरिष्यन्ति कलौ तस्मिन् युग अन्तिके

कुशील चर्याः पाषण्डैः वृथक् रूपैः समावृताः

व्याख्यातानि न संदेहः कल्पः कल्पेन च एव हि

तुल्य अभिमानिनः सर्वे नाम रूपैः भवन्ति उत

अनेक दोष दुष्टस्य कलेः एष महान् गुणः

त्रैलोक्ये शङ्करे नूनं भक्तः परपुरञ्जय

कुर्वन्त्य् अ वेद दृष्टानि कर्माणि विविधानि तु

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन प्राप्य माहेश्वरं युगम्

जगाम शंकर पुरीम् समाराधयितुं भवम्

शुक्ल दन्त अजिन आख्याः च मुण्डाः काषाय वाससः

विशेषाद् ब्राह्मणो रुद्रम् ईशानम् शरणं व्रजेत्

उग्रं पशुपतिं भीमं भास्करं तमसः परम्

कीट मूषक सर्पाः च धर्षयिष्यन्ति मानवान्

सेवा अवसरम् आलोक्य द्वारि तिष्ठन्ति च द्विजाः

मन्वन्तरेण च एकेन सर्वाणि एव अन्तराणि वै

पठन्ति वैदिकान् मन्त्रान् नास्तिक्यं घोरम् आश्रिताः

ताडयन्ति द्विजेन्द्रान् च शूद्रा राज उपजीविनः

समाश्रयेद् विरूपाक्षं यदि इच्छेत् परमं पदम्

अनावृष्टि भयम् घोरं देशानां च विपर्ययः

कृष्णद्वैपायनः साक्षाद् विष्णुः एव सनातनः

न प्रेक्षन्ते अर्चितान् च अपि शूद्रा द्विजवरान् नृप

स्नानं होमं जपं दानं देवतानां तथा अर्चनम्

विनिन्दन्ति महादेवं ब्राह्मणान् पुरुषोत्तमम्

ज्ञानं तत् ऐश्वरम् दिव्यं यथावद् विदितं त्वया

तम् उवाच पुनर् व्यासः पार्थं परपुरंजयम्

प्रमदाः केश शूलिन्यः भविष्यन्ति कलौ युगे

को हि अन्यः तत्त्वात् रुद्रं वेत्ति तं परमेश्वरम्

अधर्म अभिनिवेशि त्वात् तमस् वृत्तम् कलौ स्मृतम्

राजानः शूद्र भूयिष्ठाः ब्राह्मणान् बाधयन्ति च

वाहन स्थान् समावृत्य शूद्राञ् शूद्र उपजीविनः

सर्वज्ञं सर्व कर्तारम् साक्षाद् विष्णुं व्यवस्थितम्

एवम् उक्तः भगवता किरीटी श्वेतवाहनः

प्रत्यक्षम् एव सर्व ईशम् रुद्रं सर्व जगत् गुरुम्

पाण्डवेयो ऽपि तद् वाक्यात् सम्प्राप्य शरणं शिवम्

कलौ रुद्रो महादेवो लोकानाम् ईश्वरः परः

संत्यज्य सर्व कर्माणि तद् भक्ति परमः ऽभवत्

नमश्चकार तम् ऋषिम् कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्

कलौ प्रमारको रोगः सततं क्षुद् भयं तथा

प्रसन्न चेतसः रुद्रं ते यान्ति परमं पदम्

यतयः च भविष्यन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः

एवम् उक्ताः तु मुनयः सर्व एव समाहिताः

अट्ट शूलाः जनपदाः शिव शूलाः चतुष्पथाः

ये तं विप्रा निषेवन्ते येन केन उपचारात्

वाम पाशुपत आचाराः तथा वै पाञ्चरात्रिकाः

स्वयम् एव हृषीकेशः प्रीत्या उवाच सनातनः

उपदेक्ष्यति तद् ज्ञानम् शिष्याणां ब्रह्म संज्ञितम्

चौराः चौरस्य हर्तारो हर्तुः हर्ता तथा अपरः

साधयन्ति नरा नित्यं तमसा व्याकुलीकृताः

नाशयन्ति हि अधीतानि न अधिगच्छन्ति च अनघैः
प्रपद्ये ऽहं विरूपाक्षं शरण्यं ब्रह्मचारिणम्

योगिनां गुरुम् आचार्यं योगि गम्यम् पिनाकिनम्

तमसा आविष्ट मनसः बैडाल वृत्तिका अधमाः

अन्य देव नमस्कारात् न तत् फलम् अवाप्नुयात्

अनृतं वदन्ति ते लुब्धाः तिष्ये जाताः सु दुष्प्रजाः

शंभवे स्थाणवे नित्यं शिवाय परमेष्ठिने

यथा रुद्र नमस्कारः सर्व कर्म फलः ध्रुवम्

विजित्य कलि जान् दोषान् यान्ति ते परमं पदम्

बहु याचनकः लोको भविष्यति परस्परम्

पुष्पैः च हसितैः च एव तथा अन्यैः मङ्गलैः द्विजाः

सर्वे ते च भविष्यन्ति ब्राह्मण आद्याः स्व जातिषु

एवम् उक्त्वा स भगवान् अनुगृह्य अर्जुनम् प्रभुः

नमो रुद्राय महते देवदेवाय शूलिने

दुरिष्टैः दुरधीतैः च दुराचारैः दुरागमैः

प्रणेमुः तम् महात्मानं व्यासं सत्यवती सुतम्

एवंविधे कलि युगे दोषाणाम् एक शोधनम्

नमः स उमाय रुद्राय महाग्रासाय हेतवे

न अर्जुनेन समः शम्भोः भक्त्या भूतो भविष्यति

संसार तारणम् रुद्रं ब्रह्माणं ब्रह्मणो ऽधिपम्

पाराशर्यं महात्मानं योगिनं विष्णुम् अव्ययम्

अधार्मिका अनाचारा महा कोप अल्प चेतसः

इति एतत् लक्षणम् प्रोक्तं युगानां वै समासतः

ये च अन्ये शाप निर्दग्धाः गौतमस्य महात्मनः

सस्य चौराः भविष्यन्ति तथा चैल अभिमर्षिणः

गच्छ गच्छ स्वकं स्थानं न शोकं कर्तुम् अर्हसि

योगिनां योग दातारम् योग माया समावृतम्

तिष्ये मायाम् असूयाम् च वधं च एव तपस्विनाम्

ज्ञान कर्मणि उपरते लोके निष्क्रिय ताम् गते

तस्मात् अनीश्वरान् अन्यान् त्यक्त्वा देवं महेश्वरम्

बभार परमां भक्तिम् ईशाने अ व्यभिचारिणीम्

काषायिणो ऽथ निर्ग्रन्थाः तथा कापालिकाः च ये

आसन स्थान् द्विजान् दृष्ट्वा न चलन्ति अल्पबुद्धयः
स निम्ब पत्त्र लशुनैः कुडवान् सप्त सर्पिषः

हरिद्रा द्वय मञ्जिष्ठा मिशि सैन्धव नागरम्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

विधि विनिहितम् आशु सर्वैः क्रमैर् योजितं हन्ति सर्व ग्रह उन्माद कुष्ठ ज्वरान् तन् महाभूतरावं स्मृतम्

सिद्धार्थक वचा हिङ्गु प्रियङ्गु रजनी द्वयम्

नागानां सुमनस् लाज गुडापूप गुड ओदनैः

सिद्धं सिद्धार्थकं नाम पाने नस्ये च योजितम्

एभिः एव घृतं सिद्धं गवां मूत्रे चतुर्गुणे

सुर ऋषि गुरु वृद्धेभ्यः सिद्धेभ्यः च सुरालये

दुष्टव्रण उन्माद तमस् निशा अन्धान् उद्बन्धकान् वारि निमग्न देहान्

भक्ष्याः च सर्वे सर्वेषां सामान्यो विधिः इति अयम्

भूतेशं पूजयेत् स्थाणुं प्रमथ आख्यान् च तद् गणान्

तथा उन्मादान् अपस्मारान् अन्यं वा चित्त विप्लवम्

पिशाचानां बलिः सीधुः पिण्याकः पललं दधि

गुणैः पूर्ववद् उद्दिष्टो राज द्वारे च सिद्धि कृत्

द्वीपि मार्जार गो सिंह व्याघ्र सामुद्र सत्त्वात्

कार्पास अस्थि मयूर पत्त्र बृहती निर्माल्य पिण्डीतक त्वच् मांसी वृषदंश विष् तुष वचा केश अहि निर्मोककैः

नत मधुक करञ्ज लाक्षा पटोली समङ्गा वचा पाटली हिङ्गु सिद्धार्थ सिंही निशा युज् लता रोहिणी

रक्षसां पललं शुक्लं कुसुमं मिश्रक ओदनम्

शुचि शुक्लानि माल्यानि गन्धाः क्षैरेयम् ओदनम्

प्रलेपे कल्कम् एतेषां क्वाथं च परिषेचने

त्र्यूषण त्रिफला हिङ्गु षड्ग्रन्था मिशि सर्षपैः

चतुष्पथे राक्षसाय भीमेषु गहनेषु च

नक्तमाल शिरीष त्वच् मूल पुष्प फलानि च

गो मूत्र पादिकम् सिद्धं पान अभ्यञ्जनयोः हितम्

स वैद्यम् आतुरं घ्नन्ति क्रुद्धास् ते हि महा ओजसः

बीजं करञ्जात् कुसुमं शिरीषात् फलं च वल्कं च कपित्थ वृक्षात्

शून्य आलये पिशाचाय पश्चिमां दिशम् आस्थिते

रत्नानि गन्ध माल्यानि बीजानि मधु _

सिद्धार्थक व्योष वचा अश्वगन्धा निशा द्वयम् हिङ्गु पलाण्डु कन्दः

पाटली श्वेत कटभी शिरीष कुसुमैः घृतम्

जपन् सिद्धान् च तद् मन्त्रान् ग्रहान् सर्वान् अपोहति

दिशि उत्तरायाम् तत्र अपि देवाय उपहरेत् बलिम्

रक्षसां दक्षिणस्यां तु पूर्वस्यां ब्रह्मरक्षसाम्

पान नस्य अञ्जन आलेप स्नान उद्घर्षण योजितः

पुराणम् अथवा तैलं नवं तत् पान नस्ययोः

ग्रहान् सर्वान् निहन्ति आशु विशेषाद् आसुरान् ग्रहान्

महाविद्यां च मायूरीं शुचिं तं श्रावयेत् सदा

निम्ब पत्त्रम् च बस्त अम्बु कल्कितम् नावन अञ्जनम्

वचा पद्म पुर उशीर रक्तोत्पल दलैः बलिः

चर्म पित्त द्विज नखाः वर्गे ऽस्मिन् साधयेद् घृतम्

खर अश्व श्वाविध् उष्ट्र ऋक्ष गोधा नकुल शल्यकात्

ईश्वरं द्वादश भुजम् नाथम् आर्य अवलोकितम्

यत् च उक्तम् इह तत् सर्वं प्रयुञ्जीत परस्परम्

मञ्जिष्ठा श्वेत कटभी वरा श्वेताद्रि कर्णिका

एभिः च गुटिकां युञ्ज्याद् अञ्जने स अवपीडने

त्रिकटुक दल कुङ्कुम ग्रन्थिक क्षार सिंही निशा दारु सिद्धार्थ युग्म अम्बु शक्र आह्वयैः

हिङ्गु प्रियङ्गु त्रिकटु लशुन त्रिफलाः वचा

सिद्धं सम उन्मितम् पान नावन अभ्यञ्जने हितम्

दिनेषु बलि होम आदीन् प्रयुञ्जीत चिकित्सकः

मूलकं लवणं सर्पिः स भूतौदन यावकम्

स्नान वस्त्र वसा मांस मद्य क्षीर गुड आदि च

हिङ्गु इन्द्रयव सिद्धार्थ लशुन आमलक फलम्

ब्रह्मरक्षस् बलिः सिद्धं यवानां पूर्णम् आढकम्

हिङ्गु सर्षप षड्ग्रन्था व्योषैः अर्ध पल उन्मितैः

गो मूत्रे त्रिगुणे पान नस्य अभ्यङ्गेषु तत् हितम्

रोचते यद् यदा येभ्यस् तत् तेषाम् आहरेत् तदा

यक्षाणां क्षीर दधि आज्य मिश्रक ओदन गुग्गुलु

प्रयोगो ऽयं ग्रह उन्मादान् स अपस्मारान् शमम् नयेत्

हिङ्गु व्योष आल नेपाली लशुन अर्क जटा जटाः

अजलोमी स गोलोमी भूतकेशी वचा लता

पश्चिमायां यथाकालं दैत्य भूताय चत्वरे

तद्वत् च कृष्ण पाटल्याः बिल्व मूलम् कटुत्रिकम्

वज्रप्रोक्ता वयःस्था च शृङ्गी मोहनवल्ली अपि

सित लशुन फलत्रय उशीर तिक्ता वचा तुत्थ यष्टी बला लोहित एला शिला पद्मकैः
दधि छत्त्रं च धवलं देवानां बलिः इष्यते

एभिः एव औषधैः बस्त वारिणा कल्पितो ऽगदः

बस्त अम्बु पिष्टैः तेभिः एव योज्यम् अञ्जन नावनम्

बलिः पक्व आम मांसानि निष्पावा रुधिर उक्षिताः

स्कन्द उन्माद पिशाच राक्षस सुर आवेश ज्वर घ्नम् परम्

कुक्कुटी सर्पगन्धा आख्या तिलाः काण विकाणिके

ग्रहा गृह्णन्ति ये येषु तेषां तेषु विशेषतः

नाग इन्द्र द्विज शृङ्ग हिङ्गु मरिचैः तुल्यैः कृतं धूपनं

सर्व व्याधि चिकित्साम् च जपन् सर्व ग्रहान् जयेत्

यत् च अनन्तरयोः किंचिद् वक्ष्यते ऽध्याययोर् हितम्

बस्तस्य मूत्रेण सु भावितम् तत् पित्तेन गव्येन गुडान् विदध्यात्

ऋते पिशाचात् सर्वेषु प्रतिकूलं च न आचरेत्

स्रोतोजाञ्जन रक्षोघ्नम् रक्षस् घ्नम् च अन्यत् औषधम्

स माणिमन्थम् स नतम् स कुष्ठम् श्योणाक मूलम् किणिही सिता च

नस्य अञ्जनम् वचा हिङ्गु लशुनम् बस्त वारिणा

दिग्ध आहतान् दर्पित सर्प दष्टान् ते साधयन्ति अञ्जन नस्य लेपैः

अथ अतस् भूतप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

रक्षस् ग्रहान् वारयते पान अभ्यञ्जन नावनैः
दैत्य रक्षस् गण ग्राहम् यक्ष उरग झष आकुलम्

अदित्याः अपि पुत्रम् एव याति युगे युगे

विद्या अहंकार सार आढ्यम् महाभूत प्ररोहणम्

तेजसा वपुषा च एव कृष्णं कृष्णम् इव अचलम्

द्वादश अर्क महा द्वीपम् रुद्र एकादश पत्तनम्

प्रववुः च शिवा वाताः प्रशान्ताः च दिशो दश

आसीत् त्रैलोक्य विख्यातः संग्रामः तारका मयः

ईश्वरस्य हि तस्य एषा कर्मणां गहना गतिः

नन्दक आनन्दित करम् शर आशीविष धारिणम्

ततस् तमः संहृतं तत् विनेशुः च बलाहकाः

प्रसाद जम् हि अस्य विभोः अदित्याः पुत्र कारणम्

भयेषु अभय दम् व्योम्नि देवा दैत्य पराजिताः

दीप्त पीत अम्बर धरम् तप्त काञ्चन भूषणम्

एष नारायणो भूत्वा हरिः आसीत् सनातनः

चण्डा विद्युत् गण उपेताः घोर निर्ह्राद कारिणः

महा ऋषयः वीत शोकाः वेदान् उच्चैस् अधीयत

वीरवृक्ष लता गुल्मम् भुजग उत्कृष्ट शैवलम्

स अर्क चन्द्र ग्रह गणम् छादयन्तो नभस् तलम्

बलाहक अञ्जन निभम् बलाहक तनूरुहम्

जातं च निष्प्रभं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन

आकाशे तु स्थितो विष्णुः उत्तमम् वपुः आस्थितः

सः असृजत् पूर्वपुरुषः पुराकल्पे प्रजापतीन्

अन्योन्य वेग अभिहताः प्रववुः सह मारुताः

शान्तिं व्रजत भद्रं वो मा भैष्ट मरुतां गणाः

द्यौः न भाति अभिभूत अर्का घोरेण तमसा आवृता

अनन्त रश्मिभिः युक्ते विस्तीर्णे मेरु गह्वरे

सर्व लोक मनस् कान्तम् सर्व सत्त्व मनोहरम्

ददृशुः ते स्थितं देवं दिव्ये लोक मये रथे

धूम अन्धकार वपुषम् युगान्त अग्निम् इव उत्थितम्

विशेष पत्त्रैः निचितम् ग्रह नक्षत्र पुष्पितम्

तोयद आडम्बर आकुलम्

न विग्रहं ग्रहाः चक्रुः प्रशान्ताः च अपि सिन्धवः

हरि अश्व रथ संयुक्ते सुपर्ण ध्वज सेविते

महाभूत तरंग ओघम् ग्रह नक्षत्र बुद्बुदम्

श्री कीर्ति कान्ति लक्ष्मीभिः नदीभिर् उपशोभितम्

बभौ चामीकर प्रख्येभिः आयुधैः उपशोभितम्

चन्द्र अर्क किरण उद्द्योतम् गिरि कूटम् इव उच्छ्रितम्

तं तु योग महा पारम् नारायण महा अर्णवम्

एष विष्णुः इति ख्यात इन्द्रस्य अवरजः विभुः

ते कृताञ्जलयः सर्वे देवाः शक्र पुरोगमाः

तत उल्का सहस्राणि निपेतुः ख गतानि अपि

तिमिर ओघ परिक्षिप्ताः न रेजुः च दिशो दश

वध अर्थम् सुर शत्रूणाम् दैत्य दानव रक्षसाम्

शक्ति चित्र बल उदग्रम् शङ्ख चक्र गदा धरम्

अव्यक्तो व्यक्त लिङ्ग स्थः य एष भगवन्त् प्रभुः

त्रैगुण्य विषय आवर्तम् सर्व लोक तिमिङ्गिलम्

यथार्थम् ऊहुः सरितो न अपि चुक्षुभिरे अर्णवाः

जिता मे दानवाः सर्वे त्रैलोक्यं परिगृह्यताम्

प्रधानात्मा पुरा हि एष ब्रह्मानम् असृजत् प्रभुः

शुद्ध प्रभानि ज्योतींषि सोमः चक्रुः प्रदक्षिणाम्

चतुर्युग अन्त पर्याये लोकानां यत् भयम् भवेत्

दिव्यानि च विमानानि प्रपतन्ति उत्पतन्ति च

मनः चक्रे विनाशाय दानवानां महा मृधे

जन्तु मत्स्य गण आकीर्णम् शैल शङ्ख कुलैः युतम्

नारायणो हि अनन्त आत्मा प्रभवः अव्ययः एव च

विवेश रूपिणी काली काल मेघ अवगुण्ठिता

दैत्य लोक महा स्कन्धम् मर्त्य लोक प्रकाशितम्

त्रिदश उदार फल दम् स्वर्ग स्त्री चारु पल्लवम्

घ्नन्ति देव गणान् सर्वान् स यक्ष उरग राक्षसान्

अनुग्रह करम् देवं प्रशान्ति करणम् शुभम्

जयशब्दं पुरस्कृत्य शरण्यं शरणं गताः

ते वध्यमाना विमुखाः क्षीण प्रहरणाः रणे

तेभ्यः अभवत् महात्मभ्यः बहुधा ब्रह्म शाश्वतम्

वैकुण्ठ त्वम् च देवेषु कृष्ण त्वम् मानुषेषु च

संध्या संख्या ऊर्मि सलिलम् सुपर्ण अनिल सेवितम्

वसु अष्ट पर्वत उपेतम् त्रैलोक्य अम्भस् महोदधिम्

रवैः सु घोरैः उत्पातैः दह्यमानम् इव अम्बरम्

वपुः संदर्शयामास दिव्यं कृष्ण वपुः हरिः

यत्र ते दानवा घोराः सर्वे संग्राम दुर्जयाः

विष्णोः दत्त प्रतिज्ञस्य श्रुत्वा अरि निधने गिरम्

अरूपवन्ति रूपाणि तस्मिन् उत्पात लक्षणे

मृगेन्द्र पाशैः विततम् पक्ष जन्तु निषेवितम्

वज्र वेग अनल अनिलैः
तान् घन ओघान् सः तिमिरान् दोर्भ्याम् आक्षिप्य स प्रभुः

ते तस्य सत्य संधस्य विष्णोः वाक्येन तोषिताः

स तेषां तां गिरं श्रुत्वा विष्णुः दैवत दैवतम्

विरजस्काः अभवन् मार्गाः नाक वर्ग आदयः त्रयः

उवाच देवताः सर्वाः सप्रतिज्ञम् इदम् वचः

सागर आकार निर्ह्रादम् रसातल महा आश्रयम्

एतस्मिन् अन्तरे मेघा निर्वाण अङ्गार वर्चसः

आसन् शुभानि इन्द्रियाणि नराणाम् अन्तरात्मसु

शील अर्थ चारु गन्ध आढ्यम् सर्व लोक महाद्रुमम्

तारका चित्र कुसुमे ग्रह नक्षत्र बन्धुरे