tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
क्षणात् अपश्यत् पुरुषं तम् एव परमेश्वरम्

ननाम शिरसा तस्य पादयोः नाम् कीर्तयन्

यम् आहुः एकम् पुरुषं पुराणं परमेश्वरम्

बुधस्य गत्वा भवनं सोमपुत्रेण संगता

लेभे तु अप्रतिमम् पुत्रं त्रिधन्वानम् अरिंदमम्

असूत सौम्य जम् देवी पुरूरवसम् उत्तमम्

जपेद् मरणाद् रुद्रं स याति परमं पदम्

भूयो वर्ष शतम् साग्रं तावत् आयुः भवेत् मम

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरः श्रावस्तः इति विश्रुतः

तेषां ज्येष्ठः ककुत्स्थो ऽभूत् काकुत्स्थो हि सुयोधनः

विश्वकात् आर्द्रकः धीमान् युवनाश्वः तु तद् सुतः

कन्द मूल फल आहारः मुनि अन्नैः अयजत् सुरान्

स गोकर्णम् अनुप्राप्य युवनाश्वः प्रतापवान्

कृत्वा तु वारुणाम् इष्टिम् ऋषीणाम् वै प्रसादतः

आराधयिष्ये तपसा देवम् एकाक्षर आह्वयम्

सो ऽपि लब्ध वरः श्रीमान् जजाप अतिप्रसन्न धीः

तस्मात् च बृहदश्वो ऽभूत् तस्मात् कुवलयाश्वकः

भानोः स मण्डलं शुभ्रं ततो यातो महेश्वरम्

सहस्रनयनो देवः साक्षी स तु प्रजापतिः

दृष्ट्वा देवं समायान्तं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम्

एवम् उक्त्वा स तत् राज्यम् निधाय आत्मभवे नृपः

संवत्सर शतम् साग्रं तपस् निर्धूत कल्मषः

तद् भाव भावितः दृष्ट्वा सद्भावेन परेण हि
अथ खलु ते देव पुत्राः आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतत् अवोचन् किं पुनर् आर्य सुभूते माया उपमाः ते सत्त्वा न ते माया एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः तान् देव पुत्रान् एतत् अवोचत् माया उपमाः ते देव पुत्राः सत्त्वाः

विज्ञानं शुभम् अशुभम् इति न स्थातव्यम्

शक्र आह कथं तर्हि इदानीम् आर्य सुभूते सत्त्व अनन्त तया अनन्त पारमिता इयम् यत् उत प्रज्ञापारमिता स्थविरः सुभूतिः आह तत् कम् मन्यसे कौशिक कतमस्य एतत् धर्मस्य अधिवचनम् यत् उत सत्त्वः सत्त्व इति शक्र आह न एतत् आर्य सुभूते धर्मस्य अधिवचनम् न अधर्म अधिवचनम् यत् उत सत्त्वः सत्त्व इति

तथा हि ना अत्र किंचिद् सूच्यते ना अत्र किंचित् श्रूयते

एवं च पुनः कौशिक सत्त्व अनन्त तया प्रज्ञापारमिता अनन्त ता वेदितव्या

यो न कस्यचिद् धर्मस्य परिग्रहाय शिक्षते न उत्पादाय न अन्तर्धानाय शिक्षते स न सर्वज्ञ तायाः अपि परिग्रहाय शिक्षते न उत्पादाय न अन्तर्धानाय शिक्षते

अनागामी दक्षिणीय इति न स्थातव्यम् अनागामी अन् आगम्य इमं लोकं तत्र एव परिनिर्वास्यति इति न स्थातव्यम्

न चक्षुः संस्पर्शे स्थातव्यम्

अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रः आयुष्मतं सुभूतिम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् आर्य सुभूते एवम् एतत्

विज्ञानस्य हि कौशिक ना अन्तः न मध्यं न पर्यवसानम् उपलभ्यते

ब्रह्म अपि सहा पतिः दशभिः ब्रह्म कायिकैः देव पुत्र सहस्रैः सार्धम्

एवं वेदना संज्ञा संस्काराः

तत् कस्य हेतोः तथा हि न रूपं प्रज्ञापारमिता न अपि अन्यत्र रूपात् प्रज्ञापारमिता

एवं न वेदना न संज्ञा न संस्काराः

ना एतानि पुष्पाणि वृक्ष गुल्म लता निर्जातानि यानि शक्रेण देवानाम् इन्द्रेण अभ्यवकीर्णानि मनः मयानि एतानि पुष्पाणि इति

न वेदनायां न संज्ञायां न संस्कारेषु
उभे नभसी उभयांश् च लोकान् ये यज्वनाम् अभिजिताः स्वर् गाः

तस्मिन् श्रयातै महिषः सुपर्णो देवा एनं देवताभ्यः प्रयच्छान्

प्रतीच्यै त्वा दिशे वरुणाय अधिपतये पृदाकवे रक्षित्रे अन्नाय इषुमते

पृथग् रूपाणि बहुधा पशूनाम् एक रूपः भवसि सं समृद्ध्या

जनित्री इव प्रतिहर्यासि सूनुं सं त्वा दधामि पृथिवीं पृथिव्या

आसिञ्च सर्पिर् घृतवत् समङ्ग्ध्य् एष भागो अङ्गिरसो नो अत्र

अमासि पात्रैर् उदकं यद् एतन् मितास् तण्डुलाः प्रदिशो यदि इमाः

अग्निः शरीरं सचते यदा एधः ऽधा पक्वान् मिथुना संभवाथः

दिष्टं नो अत्र जरसे निनेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सम्भवेम

इदं प्रापम् उत्तमं काण्डम् अस्य यस्माल् लोकात् परमेष्ठी समाप

यद् वा दास्य् आर्द्र हस्ता समङ्क्त उलूखलं मुसलं शुम्भत अपः

तासां भजध्वम् अमृतं यम् आहुर् ओदनं पचति वां जनित्री

प्रतीची दिशाम् इयम् इद् वरं यस्यां सोमो अधिपा मृडिता च

मा नो द्यूते ऽवगान् मा समित्यां मा स्म अन्यस्मै उत्सृजता पुरा मत्

यद् यत् कृष्णः शकुन आ इह गत्वा त्सरन् विषक्तं बिल आससाद

अग्नी रक्षस् तपतु यद् विदेवं क्रव्याद् पिशाच इह मा प्रपास्त

षष्ट्यां शरत्सु निधि पाः अभीच्छात् स्वः पक्वेन अभ्यश्नवातै

दिष्टं नो अत्र जरसे निनेषज् जरा मृत्यवे परि णो ददात्व् अथ पक्वेन सह सम्भवेम

अंशून् गृभीत्वा अन्वारभेथाम् आप्यायन्तां पुनर् आयन्तु शूर्पम्
त्वय्य् एव पर्वत स्तम्भा शाश्वती जगती स्थिता

दैत्य स्कन्ध गतः श्रीमान् कृष्णं च इदम् उवाच ह

ते वाहयन्तस् त्व् अन्योन्यम् संहर्षात् सहसा द्रुताः

बलं तु बलदेवस्य तदा भुवि जना विदुः

वायुर् लोक आयुः उच्छ्वासो मनः स्रष्टा मनुस् तव

चतुर् सागर भोगः त्वं चातुर्वर्ण्य विभाग विद्

कृष्णः श्रीदाम सहितः पुप्लुवे गोप सूनुना

प्रलम्बो ऽभ्यागमत् तेषां छिद्र अन्वेषी तयोस् तदा

गोपाल वपुषम् गोपा मन्यमानाः स्व बान्धवम्

सहस्र पत्र नाभः त्वं सहस्र अंशु धरः अरि हा

ह्रियमाणः प्रलम्बेन स तु संकर्षणो युवा

द्रुतं जगाम विमुखः स चन्द्रः इव तोयदः

वनमाला कृत उरस्कौ बाल शृङ्गौ इव ऋषभौ

कर्म जम् निहते दैत्ये देवैर् अपि दुरासदे
तस्यां संस्थितायाम् आसीत आ दीक्षणात् यजमानस्य

प्रायणीयायां संस्थितायां पूर्वेण पत्नीशालां तिष्ठेद् आ अभिहोमात् पदस्य राजक्रयण्याः
निष्पततः च मे निगडनाय प्रसार्यमाण पाणेः तस्य पादेन उरसि निहत्य पतितस्य तस्य एव असिधेन्वा शिरो न्यकृन्तम्

तदीयानि च राज कन्या अर्थम् इति उपादाय छन्नम् एव अपोढानि

हत विध्वस्तम् च तद् गृहम् अनुविचरन् वेपमान मधुर गात्राम् विशाल लोचनाम् तद् आलिङ्गन सुखम् अनुबुभूषुस् ताम् आदाय गर्भगृहम् अविक्षम्

अहं च धनमित्र गृहे तद् विवाहाय एव पिनद्ध मङ्गल प्रतिसरः तम् एवम् अवोचम् सखे समापतितम् एव अङ्ग राज अभिसरम् राज मण्डलम्

अचिन्तयं च एवम् हन्तु मनसा एव अमुना मद् मोचनाय शपथः कृतः तत् एनम् हत्वा अपि न असत्य वाद दोषेण स्पृश्ये इति

इयं च रत्न भूता चर्मभस्त्रिका देवाय अ निवेद्य न उपजीव्या इति आनीता

वाच् पुनर् मम अपहृता

तत् किम् अत्र प्रतिविधेयम् इति

कः तम् इदानीम् बध्नाति इति निन्दिता कदर्थिता रुदती एव माम् अन्वधावत्

आत्मानम् आत्मना अन् अवसाद्य एव उद्धरन्ति सन्तः

अस्याम् एव तावद् वस अङ्ग पुर्याम् चम्पायाम् इति

गम्य जनः च भूयाः अर्थ योग्यः प्रत्याचक्षाणया अनया प्रकोपितः

काममञ्जरी अपि कतिपयैः एव अहोभिः अश्मन्तक शेषम् अजिन रत्न दोह आशया स्वम् अभ्युदयम् अकरोत्

स्व कुटुम्बकम् च अवसादितम् एषा कुमतिः न कल्याण इति निवारयन्त्यां मयि वन वासाय कोपात् प्रस्थिता

यद् मूलः च मे दुरोदर अवतारः स मे विमर्दको नाम विश्वास्यतरं द्वितीयं हृदयम् आसीत्

अथ तु भर्ता रागमञ्जर्याः कश्चिद् अक्षधूर्तः कलासु कवि त्वेषु लोक वार्त्तासु च अति वैचक्षण्यात् मया समसृज्यत तद् सम्बन्धात् च वस्त्र आभरण प्रेषण आदिना तद् भार्याम् प्रतिदिनम् अन्ववर्ते

ब्रह्म हत्याम् अपि न परिहरामि

अभूत् च घोषणा श्वः काम उत्सवः इति

अस्ति अयम् असि द्वितीयः मे बाहुः अपि तु मृदुः अयम् उपायः त्वद् अपेक्षया चिन्तितः

तेषु एव दिवसेषु विधिना कल्प उक्तेन चर्मरत्नं दोग्धु कामा काममञ्जरी पूर्व दुग्धम् क्षपणीभूतं विरूपकं रहसि उपसृत्य ततो ऽपहृतं सर्वम् अर्थ जातम् तस्मै प्रत्यर्प्य स प्रश्रयम् च बहु अनुनीय प्रत्यागमत्

शैथिल्यम् इव किंचित् प्रज्ञा सत्त्वयोः अनर्थेन ईदृशेण देश त्यागेन संभाव्यते

कुत इदम् औदासीन्यम्

मद् अर्थम् एव संवर्धितायां कुलपालिकायां मद् दारिद्र्य दोषात् पुनः कुबेरदत्तेन दुहितरि अर्थपतये दित्सितायाम् उद्वेगाद् उझितुम् असून् उपनगर भवम् जरत् वनम् अवगाह्य कण्ठ न्यस्त शस्त्रिकः केन अपि जटाधरेण निवार्य एवम् उक्तः किं ते साहसस्य मूलम् इति

शये ऽहं भावित विष वेग विक्रियः

तद् अनपेक्षः एव धर्मो निवृत्ति सुख प्रसूति हेतुः आत्म समाधान मात्र साध्यः च

न हि अर्थैः न्याय अर्जितैः एव पुरुषा वेशम् उपतिष्ठन्ति इति असकृद् अतिप्रणुद्य कर्ण नासा छेद उपक्षेप भीषिताभ्याम् दग्ध बन्धकीभ्याम् स एव तपस्वी तस्कर त्वेन अर्थपतिः अग्राह्यत

आसीनयोः च आवयोः माम् एव अपगम्य सा नीलोत्पल मयम् इव अपाङ्ग दाम् अङ्गे मम मुञ्चन्ती तं जनम् अपत्रपया अधोमुखम् व्यधत्त

अचिरात् एव शक्य आत्मा त्वद् अर्थ साधन क्षमः कर्तुम्

यत् इयम् अतिक्रम्य स्व कुल धर्मम् अर्थ निरपेक्षा गुणेभ्य एवं स्वं यौवनं विचिक्रीषते कुल स्त्री वृत्तम् एव अच्युतम्

अथ तद् मनस् च्युत तमस् स्पर्श भ्या इव अस्तम् रविः अगात्

तथा इति तस्याः प्रतियाते स्व जने सा गणिका तम् ऋषिम् अलघु भक्तिः धौत उद्गमनीय वासिनी न अति आदृत शरीर संस्कारा वन तरु पोत आलवाल पूरणैः देवता अर्चन कुसुम उच्चय अवचय प्रयासैः न एक विकल्प उपहार कर्मभिः काम शासन अर्थे च गन्ध माल्य धूप दीप नृत्य गीत वाद्य आदिभिः क्रियाभिर् एकान्ते च त्रिवर्ग संबन्धनाभिः कथाभिः अध्यात्म वादैः च अनुरूपैः अल्पीयसा एव कालेन अन्वरञ्जयत्
क्षुरम् अभिनिधीयमानम् अभिमन्त्रयते
दहनः चित्रकः

देवदाली जीमूतकः

करञ्जो नक्तमालः
स्वच्छ त्वम् अविकारि त्वम् शान्त त्वम् इति चेतसः

नभसः शब्द तन्मात्रात् काल गत्याः विकुर्वतः

भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते

अतो विशेषो भावानां भूमाव् एव उपलक्ष्यते

सर्व इन्द्रियाणाम् आत्मत्वं वायोः कर्म अभिलक्षणम्

प्रभावं पौरुषं प्राहुः कालम् एके यतो भयम्

अर्थ आश्रय त्वम् शब्दस्य द्रष्टुर् लिङ्ग त्वम् एव च

चित्तेन हृदयं चैत्यः क्षेत्रज्ञः प्राविशद् यदा

एष सत्त्वानां भगवान् आत्म मायया

प्रकृतेर् गुण साम्यस्य निर्विशेषस्य मानवि

वाण्या वह्निर् अथो नासे प्राण उतः घ्राण एतयोः

पुनर् आविविशुः खानि तम् उत्थापयितुं क्रमात्

क्रियाशक्तिर् अहंकारस् त्रिविधः समपद्यत

हस्ताव् इन्द्रो बलेन एव न उदतिष्ठत् तदा विराट्

अथ अस्य हृदयं भिन्नं हृदयान् मन उत्थितम्

अम्भस् गुण विशेषः ऽर्थो यस्य तद् रसनं विदुः

प्रकृतेः पुरुषस्य अपि लक्षणं पुरुषोत्तम

एतत् स्पर्शस्य स्पर्श त्वम् तन्मात्र त्वम् नभस्वतः

तैजसात् तु विकुर्वाणाद् बुद्धि तत्त्वम् अभूत् सति

भावनं ब्रह्मणः स्थानं धारणं सत् विशेषणम्

वृत्तिभिर् लक्षणं प्रोक्तं यथा अपाम् प्रकृतिः परा

क्लेदनं पिण्डनं तृप्तिः प्राणन आप्यायन उन्दनम्

रेतसा शिश्नम् आपस् तु न उदतिष्ठत् तदा विराट्

कर्तृ त्वम् करण त्वम् च कार्य त्वम् च इति लक्षणम्
यस्मिन् कृत्रिम संदेहः क्वचिद् भवति मौक्तिके

स्व योनि मद्य छवि तुल्य वर्णम् शाङ्खं बृहत् लोल फल प्रमाणम्

यदि षोडशभिर् भवेद् अनूनं धरणं तत् प्रवदन्ति दार्विका आख्यम्

प्रमाणवत् गौरव रश्मि युक्तम् सितं सु वृत्तम् सम सूक्ष्म वेधम्

उत्पद्यते वर्धन पारसीक पाताल लोकान्तर सिंहलेषु

वेध्यं तु शुक्ति उद्भवम् एव तेषां शेषाणि अवेध्यानि वदन्ति तद् ज्ञाः

एतस्य शुक्ति प्रभस्य मुक्ताफलस्य च अन्येन समुन्मितस्य

भौजंगमं मीन विशुद्ध वृत्तम् संस्थानतो अति उज्ज्वल वर्ण शोभम्

ये कम्बवः शार्ङ्ग मुख अवमर्श पीतस्य शङ्ख प्रवरस्य गोत्रे

सूत उवाच

षष्टिः निकर शीर्षम् स्यात् तस्याः मूल्यं चतुर्दश

रक्षा विधानम् सु महत् विधाय हर्म्य उपरिष्ठम् क्रियते यदा तत्
येन सोम साहन्त्या असुरान् रन्धयासि नः
वार्त्रघ्नौ आज्यभागौ
तृप्तान् ज्ञात्वा ततः कुर्यात् विकिरन् सार्ववर्णिकम्

श्राद्ध कृत् श्राद्ध भुज् च एव सर्वम् एतत् विवर्जयेत्

विप्र अग्रतस् वा विकिरेद् वयोभिर्

श्राद्धेषु भोजनीया ये ये च वर्ज्या द्विजातयः

अनेन विधिना श्राद्धं निरुद्वास्य इह निर्वपेत्

तत्र अनेन विधानेन देयम् अग्निमता सदा

श्रोत्रियः श्रोत्रिय सुतः विधि वाक्य विशारदः

देव आदि अन्तम् प्रकुर्वीत श्राद्ध नाशः अन्यथा भवेत्

भोजयेत् ईश्वरः अपि इह न कुर्यात् विस्तरम् बुधः

पार्वणे ये नियोज्याः तु तान् शृणुष्व नर अधिपैः

नित्यं तावत् प्रवक्ष्यामि अर्घ्य आवाहन वर्जितम्
यः सकृत् शृणुयात् एतत् कवचं

उग्रचण्डा पश्चिमायां पातु नित्यं महेश्वरी

धर्म अर्थ काम मोक्षाः च तस्य नित्यं करे स्थिताः

ग्रहाः च सर्वे तुष्यन्ति वशं गच्छन्ति भूमिपाः

हृदि तिष्ठतु मे सेतुः ज्ञानम् रक्षितुम् उत्तमम्

अस्य वैष्णवीतन्त्र कवचस्य नारद ऋषिः अनुष्टुभ् छन्दः

ऐन्द्री मां पातु च आकाशे तथा सर्व जले स्थले

तत्र मन्त्र आदि अक्षरम् तु वासुदेव स्व _

उच्चाटन आद्याः ताः सर्वाः प्रसीदन्ति च सिद्धयः

ॐ ऐं ह्रीं ह्रौं नासिकायां रक्षन्ती च अस्तु चण्डिका

न तस्य जायते व्याधिः न च दुःखं कदाचन

महामाया स्वयं नाभौ मां पातु परमेश्वरी

न तस्य जायते विघ्नो न अस्ति तस्य च संज्वरः

स्कन्दमाता तकारस्य पश्य कात्यायनी स्वयम्

अस्य मन्त्रस्य कवचं शृणु वेताल भैरवैः

पातु पूर्व काष्ठायाम् आग्नेयायाम् पातु कः सदा
अपि वा अध्वर्यु बह्वृचानाम् किंचित् स्यात्

वर वरण वाग्यमने यजमान एव कुर्याद् अहीनेषु
पूर्वया द्वारा उपनिष्क्रम्य ताम् दिशम् यन्ति यत्र अस्य यूपः स्पष्टः भवति यत्र वा वेत्स्यन् मन्यते

अवतक्षणानाम् एव स्वरुम् कुरुते

यत् परम् भवति तस्य चतुर् अङ्गुलम् चषालाय प्रच्छेदयति

अथ अस्य एषा पूर्वेद्युस् एव पाशुबन्धिकी वेदिः विमिता भवति दश पदा पश्चात् तिरश्ची द्वादश पदा प्राची अष्ट पदा पुरस्तात् तिरश्ची

सहस्र वल्शाः वि वयम् रुहेम इति आत्मानम् प्रत्यभिमृशते
भर्तुः प्रतिनिवेशेन या भार्या स्कन्दयेद् ऋतुम्

प्रणवे नित्य युक्तस्य व्याहृतीषु च सप्तसु

निसृष्टायां हुते वा अपि यस्यै भर्ता म्रियेत सः
ताभ्याम् अस्तुवाताम्

तौ तपो ऽतप्येताम्

पशवो ह खलु वै घृतश्चुतः
शुद्ध अन्नम् च एव मुद्ग अन्नम् षड्विधं च निवेदयेत्

आवाहनं सु सांनिध्यम् स्थापनं पूजनं तथा

कृत्वा प्रदक्षिणं च अन्ते नमस्कृत्य मुहुर् मुहुर्

गान शीलः च गान्धर्वं नृत्य शीलः तथा एव च

दृष्ट्वा देवं यथान्यायं प्रणिपत्य च शङ्करम्

कार्तिके मासि यो दद्याद् घृत दीपम् शिव अग्रतस्

आयसं ताम्र जम् वा अपि रौप्यं सौवर्णिकं तथा

पूजितं वा महादेवं पूज्यमानम् अथ अपि वा

सद्योजातं जपन् च अपि पञ्चभिः पूजयेत् शिवम्

वह्नौ हुत्वा यथान्यायं पञ्चभिः प्रणवेन च

स याति शिव सायुज्यम् एवम् सम्पूज्य शङ्करम्
अथ होता आदत्ते मैत्रावरुण पात्रम्

मन्थिन्न् एषा ते समित् तया समिध्यस्व स्वाहा इति प्रतिप्रस्थाता

अन्वारब्धे ऽध्वर्यौ होता उपहवम् इष्ट्वा भक्षयति यथा स वेद

अथ प्रतिप्रस्थाता उत्तर अर्धे आहवनीयस्य मन्थिनः संस्रावं जुहोत्य् एष ते रुद्र भागो यं निरयाचथास् तं जुषस्व विदेर् गौपत्यं रायस्पोषं सु वीर्यम् संवत्सरीणां स्वस्तिं स्वाहा इति

ब्रह्मन् यज पोतर् यज नेष्टर् यज अग्नीध् यज इति पञ्च होत्राः संयाज्य प्रदक्षिणम् आवृत्य प्रत्यङ्ङ् आद्रुत्य अग्रेण होतारम् उपविशत्य् अयाड् अग्नीद् इति

तथा एव द्विस् द्विस् सर्वांश् चमसाञ् जुह्वति
सखायः स्तोम वाहसः

ततो वै ते तान् पशून् भूतान् उदसृजन्त
ततः सो ऽत्र स्थितः तस्याम् स अभिलाषः अभवत् युवा

तत्र च एकम् ददर्श आरात् लुब्धकम् संमुख आगतम्

आगताम् आकृतिमतीम् साक्षात् इव मधु श्रियम्

गच्छन् निष्ठुरक आख्यम् च मित्त्रं मार्गे ददर्श सः

आमन्त्र्य जमदग्निं च प्रतस्थे स्वां पुरीं प्रति

तत्र रात्रौ अकस्मात् च मुक्त निद्रः ददर्श ताम्

तथा निष्ठुरको नाम सौहार्दं तस्य चक्रिरे

राज पुत्रेण तेन अस्य सहवासो ऽभिमानिना

तत् एहि तावद् गच्छावस् तत्र एव सुहृद् अन्तिकम्

दत्तो विक्रमशक्तिः च राज्ये सम्भूय मन्त्रिभिः

स च तस्मै मुनी राज्ञे स पुत्राम् तां समर्पयत्

तत्र आदौ अनिमित्तानि पश्चात् पथि ददर्श तान्

ततश् च अहम् इह आयातः बुद्ध्वा त्वद् नाम तद् मुखात्

स्तोकं गत्वा च तस्य अश्वः संग्रामे व्रणितो भृशम्

पौत्र्यो दश शतम् तासां ज्येष्ठा विद्युत्प्रभा इति अहम्

एकदा तम् उवाच एत्य चेटी मोचनिका अभिधा

ततः स च एनाम् पप्रच्छ का त्वं दुःखं च किं तव

उपाध्यायः च मन्त्री च शूरसेनस्य भूपतेः

हा कष्टम् अहिना दष्टा राज पुत्री इति तद् क्षणम्

ततस् तद् अनुगे प्राप्ते बले सति च मामके

सा अथ युक्त्या जगाद एनम् वाप्यां स्नानम् इतस् कुरु

सहस्रानीको ऽसौ सचिव सहितः स प्रियतमः महा प्रस्थानाय क्षितिपतिर् अगच्छत् हिमगिरिम्

किं श्रीदत्तः त्वम् इति उक्तः लुब्धकेन च तत्र सः

एकः तु मुक्ति उपायः ते विद्यते यदि मन्यसे

स भार्यस्य अवतीर्णस्य पपात प्राप पञ्चताम्

अथ सर्व जने हृष्टे श्रीदत्त स्तुति तत्परे

शैवं देवकुलं दिव्यं न पुनर् वारि न स्त्रियम्

तया च रात्र्या अतिक्रम्य दूरम् अध्वानम् उत्सुकः

तत्र उपचर्यमाणः सन् पितृभ्यां बाहुशालिनः

दैवस्य इव गतिं तत्र तस्थौ शोचन् स तां प्रियाम्

बाहुशालि आदयः पञ्च संमन्त्र्य उज्जयिनीम् गताः

तत्र तत् प्रत्यभिज्ञाय वस्त्रं हारम् अवाप्य च

तद् क्षणम् तां च सम्प्राप्य श्रीदत्तः स बहिः स्थितः

तेन अपि आवेदितः राज्ञे राजा अपि अस्य आदिशत् वधम्

श्रीदत्तम् अकरोत् सः ऽपि पिता पूर्ण मनोरथः

यतो वल्लभशक्तिः स विपन्नो ऽत्र महीपतिः

श्रीदत्तः तद् वयस्याः च यूयं तत् गम्यताम् इतस्

तत् श्रुत्वा विश्वदत्तः तम् श्रीदत्तं निजगाद सः

श्रीदत्तं मोचयित्वा तं वधात् आनाययत् गृहम्

बाहु युद्ध जिताः च अन्ये दाक्षिणात्या गुण प्रियाः

चकार हृदि वध्यं तु वर्धमानं कलङ्कितः

श्रीदत्तः ताम् ययौ पल्लीं तदीयैः पुरुषैः सह

आमज्जन अन्तम् वृत्तान्तं सख्युस् तस्य च वर्णयन्

स्व भृत्याः तत्र तं चक्रुः निजम् राज सुतम् नृपम्

तत् दृष्ट्वा स मुनिः शापं सदृशं मयि अथ उ दधे
ते ब्रूमो वाग् एव होता वाग् ब्रह्म वाग् देव इति

ते ब्रूमः प्राण अपानौ एव अध्वर्युः प्राण अपानौ ब्रह्म प्राण अपानौ देव इति

वोचे छन्दस् तन् न विन्दामो येन उत्तरम् एमहि इति
पूर्व उक्तानाम् सिन्दूरीकृतानाम् उपरसानाम् अधरात् एकैकं एकं एकं पृथक्त्वेन शत व्यूढम् शत वारम् वाहितं बीजवरं जायते कनके इति शेषः तत् बीजम् रसेन्द्रस्य गर्भे द्रवति चशब्दात् क्षिप्रं शीघ्रं जरति च
तीक्ष्ण आदिभिः गुणैर् योगाद् विष अन्तरम् अपेक्षते

घनः च अगुरु जः धूपः पङ्कः च अगुरु कुङ्कुमः

पिप्पल्यो वा शिलाह्वं वा रसायन विधानात्

प्राक् पिबेत् श्लैष्मिकः मद्यं भुक्तस्य उपरि पैत्तिकः

स्रंसन उल्लेखनैः धूमैः शोणितस्य अवसेचनैः

मद्य क्षीणस्य हि क्षीणं क्षीरम् आशु एव पुष्यति

जीर्ण आम मद्य दोषस्य प्रकाङ्क्षा लाघवे सति

आम्र आम्रातक पेशीभिः संस्कृता रागषाडवाः

यान् कुर्यान् मद तृष् मोह ज्वर अन्तर्दाह विभ्रमान्

मणि कनक समुत्थैः आवनेयैः विचित्रैः स जल विविध लेख क्षौम वस्त्र आवृत अङ्गैः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

धूमः प्रधमनं तोदः सूचिभिः च नख अन्तरे

विस्मापनैः संस्मरणैः प्रिय श्रवण दर्शनैः

अप्रसन्ना अपि या प्रीत्यै प्रसन्ना स्वर्ग एव या

यौवन आसव मत्ताभिः विलास अधिष्ठित _

निर्मितो अति कदर्यः ऽयं विधिना निधि पालकः

षष्टिकाः शालयो रक्ता यवाः सर्पिः च जीवनम्

रहसि दयिताम् अङ्के कृत्वा भुजान्तर पीडनात् पुलकित तनुम् जात स्वेदाम् स कम्प पयोधराम्

तृण वत् पुरुषा युद्धे याम् आस्वाद्य त्यजन्ति असून्

स्वादु वर्ग कषायैः वा युक्तं मद्यं स माक्षिकम्

तृष्णायां स विदाहायाम् स उत्क्लेशे हृदय उरसि

गोष्ठी महा उत्सव उद्यानम् न यस्याः शोभते विना

सिद्धं मधुर वर्गेण रसा यूषाः स दाडिमाः

अभ्यङ्ग उद्वर्तन स्नान वास धूप अनुलेपनैः

कटु अम्ल गालनम् वक्त्रे कपिकच्छु अवघर्षणम्

स्फाटिक शुक्ति गतम् स तरंगम् कान्तम् अनङ्गम् इव उद्वहत् अङ्गम्

सात्म्य त्वात् च तद् एव अस्य धातु साम्य करम् परम्

अन्यथा हि विपत्सु स्यात् पश्चात् ताप इन्धनम् धनम्

वातिकस् तु पिबेन् मध्ये सम दोषः यथा इच्छया

यथाकामं भट अवाप्ति परिहृष्ट अप्सरस् गणे
अत्यक्षराः शब्दाः संतत वलीक प्रस्रावः
तपोभिर् अचिराद् राजा राजराजम् अतोषयत्

पादेषु पतितस् तेषाम् अयाचत विषण्णकः

विमान घन संघात स्थगित इन्दु दिवाकरः

सरसा आमिष गृद्धः च मुग्धाम् आदाय माम् असौ

तच् च देवकुलं तेन घटितं किल तादृशम्

तत्र अधिगत वेदः ऽहम् इष्ट अशेष महा क्रतुः

प्रष्टव्यश् च त्वया न अहम् कीदृशी सा गुणैर् इति

अनुजानीत माम् अद्य सुहृदो मा स्म कुप्यत

जगत् प्रचलन आचार्यः नभस्वान् अपि न अचलत्

आकाश यन्त्र विज्ञानम् प्राप्तुं मत्तः स वाञ्छति

सा अब्रवीत् सुष्ठु पश्यामि लज्जमाना च ते मुखम्

दुर्लभेन अपि हि स्वप्ने वल्लभेन समागमः

निवर्त्यतां परीहासः प्रस्तुतं वर्त्यताम् इति

वध्यं यादव सिंहस्य कंसं सुतम् सा

उग्रसेनो महा सेनः शत्रु सेना अम्बुद अनिलः

मर्तव्यं च अस्य चण्डस्य राज्ञो वाक्यम् अकुर्वता

आचक्षते स्म वृत्तान्तम् आश्रम आनयनात् इति

कुर्वन् नरपतेर् आज्ञां नेष्यामि दिवसान् इति

आरोहक परीमाणम् अनुयुज्यताम्

स्तम्भयामास तद् यन्त्रम् अथ अतुष्यत् नराधिपः

कन्याः सु जाताः दिङ्नागैर् नाना सत्त्वाः ततो गताः

प्रद्योतस्य तद् आलोक्य रत्न प्रद्योत पिञ्जरम्

न गन्तव्यं न गन्तव्यं न एष स्वप्नो निवर्त्यताम्

मागधीम् उक्तवान् पृच्छ दोहदं भगिनीम् इति

ज्येष्ठ पुत्रः इव आगच्छत् गरुडस्य विहंगमः

सीमन्तोन्नयन अन्त कर्म विरतौ औत्सुक्य गर्भा पुरी प्रत्यासन्न कर गृहा इव तरुणी कृच्छ्रान् निनाय क्षपाम्

मया तु कथितं तस्मै न तस्मै कथितं मया

आरोप्य प्रस्थिता व्योम्नि दिशं वित्तेश पालिताम्

उक्तश् च एष वसिष्ठेन न त्वया अस्मिन् तपस् वने

गच्छत्सु दिवसेष्व् एवं वसिष्ठेन एष वारितः

राजा तु द्रुतम् आगत्य दृष्ट्वा देव समम् सुतम्

शोक दीन मुखौ आवां दृष्ट्वा वित्तपतेर् अभूत्

अनुज्ञात प्रवेशः ऽसि देवेन आगम्यताम् इति

ते तु माम् आहुर् उत्तिष्ठ गम्यतां स्वम् इदं पुरम्

इयं मां बाधते श्रद्धा सा आशु संपाद्यताम् इति

देव दानव गन्धर्व पिशाच उरग राक्षसाम्

आयुस् आरोग्य कारीणि पाक उपकरणानि च

एतस्मिन्न् एव वृत्तान्ते कश्चिद् आगन्तुको ऽब्रवीत्

कृत अर्घ आदि सपर्यः च पृष्टः पुक्वसकेन सः

विदार्य दक्षिणं कुक्षिम् एतस्याः प्रविशत्य् असौ

सुखिभिः स हि निर्दिष्टश् चन्दनाद् अपि शीतलः

दर्शन स्पर्शन आलापैः चिरं या तेन लालिता

शापाद् अस्माद् विमोक्ष्येथे विभीतं मा स्म पुत्रकौ

अलम् आलि ते अनेन खेदेन इति निवारिता

उद्यम्य आह मनुष्य इन्द्रैः स्वागतं स्थीयताम् इति

इतरे नेतुम् ऐच्छन्त स्व गृहात् मां मया उदिताः

दत्तवान् पावको मह्यं कुण्डलं रुचिर उज्ज्वलम्

बहु काल प्रयाते ऽपि पत्यौ रत्नावली मुखम्

तस्माद् अवीत रागाणाम् समाधिम् अविहिंसता

आत्मीयास् तण्डुलास् तेन रन्धनाय समर्पिताः

दृष्टं वसन्तकेन अपि स्वप्नं कथितम् इत्य् अथ

उपायम् अन्यं पतयो भवतीनां न जानते

अब्रवीच् च यदा अहम् वां स्मरिष्यामि क्वचित् तदा

गृह्यताम् इति तेन उक्ते विश्विलेन उक्तम् ॐ इति

येन येन श्रुता वार्त्ता शबरेण शुकेन वा

अथ

विस्रंसमान रशनम् जघनं मलिन अंशुकम्

आगच्छ प्रार्थितो मित्र गृहं नो गम्यताम् इति

गृहस्थे वर्धसे दिष्ट्या प्राप्तस् ते दुहितुर् वरः
अत्स्य् अन्नं पश्यसि प्रियम्

मूर्धा ते व्यपतिष्यद् यन् मां न अगमिष्यः इति

अत्त्य् अन्नं पश्यति प्रियम् भवत्य् अस्य ब्रह्मवर्चसं कुले ये एतम् एवम् आत्मानं वैश्वानरम् उपास्ते

त्व् एष आत्मन इति ह उवाच
तद् अस्य वयांस्य् अनूपतिष्ठन्ते

स ह एवम् षोडशधा आत्मानम् विकृत्य सार्धं समैत्
अव कृत्या कृतम् जहि

पुनर् कृत्याम् कृत्या कृते हस्त गृह्य परा नय

इष्वाः ऋजीयः पततु द्यावापृथिवी तम् प्रति

यः चकार तम् इद् जहि

उद् एणी इव वारणी अभिस्कन्दम् मृगी इव कृत्या कर्तारम् ऋच्छतु

अव कृत्या कृतम् जहि

सुपर्णः त्वा अनु अविन्दत्
श्वा इव एकः कपिः इव एकः कुमारः सर्व केशकः प्रियः दृशे इव भूत्वा गन्धर्वः सचते स्त्रियः
उवाच भद्रो भगवान् दक्षं च अमित तेजसम्

प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोम जैः सह सुव्रत

प्रदीपित महा शालम् दृष्ट्वा यज्ञः अपि दुद्रुवे

यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः

तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम्

तान् देवान् अनुगृह्य एव भवो अपि अन्तरधीयत

वह्नेः हस्त द्वयम् छित्त्वा जिह्वाम् उत्पाट्य लीलया

पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा

गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिः भगवन्त् अजः

पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः
दक्षिणम् अंसम् अन्ववमृश्य मयि व्रत इति हृदय देशम् आरभ्य जपति मयि व्रते हृदयं ते अस्तु मम चित्तम् अनु चित्तं ते अस्तु

मम वाचम् एकव्रतो जुषस्व बृहस्पतिः त्वा नियुनक्तु मयि इति

आचान्तम् उत्थाप्य उत्तरतस् ऽग्नेः प्राचो दर्भान् आस्तीर्य तेष्व् अ क्षतम् अश्मानम् अत्याधाय तत्र एनम् दक्षिणेन पादेन अश्मानम् अधिष्ठापयेद् इमम् अश्मानम् आरोह अश्मा इव त्वं स्थिरो भव द्विषन्तम् अपबाधस्व मा च त्वा द्विषतो वधीद् इति

अधिगन्तर् अधिगच्छ

सप्तमे ब्राह्मणम् उपनयीत पञ्चमे ब्रह्मवर्चस कामम् नवमे तु आयुष्कामम् एकादशे क्षत्रियं द्वादशे वैश्यम्

प्राणानां ग्रन्थिर् असि इति नाभि देशम् आरभ्य जपति प्राणानां ग्रन्थिर् असि मा मृत्योर् अन्तरं कुरु इति

यथा त्वम् अग्ने समिधा समिध्यस एवम् अहम् आयुषा वर्चसा तेजसा सन्या मेधया प्रज्ञया प्रजया पशुभिर् ब्रह्मवर्चसेन अन्नाद्येन धनेन समेधिषीय स्वाहा

तद् एतद् व्रत आदेशनम् सर्वत्र

तम् अहतेन वाससा परिदधीत परि इमम् सोमैः इति यथावर्णम्
ताम् उ ते परि दद्मसि

एषा ते कुल पाः राजन्

सा मातुः बध्यताम् गृहे अथ उ भ्रातुः अथ उ पितुः
स सार्थः सरात्रिम् एव स्थोरां लर्दयित्वा सम्प्रस्थितः

यदा कृकी राजा कालगतः तस्य पुत्रः सुजातो नाम्ना स राज्ये प्रतिष्ठापितः

अस्मात् परान्तके वासवग्रामे बलसेनो नाम गृहपतिः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महा भोगः विस्तीर्ण विशाल परिग्रहः वैश्रवण धन प्रतिस्पर्धी

अस्माकम् अपरान्तकेषु जनपदेषु इदम् एवंरूपम् आस्तरणम् प्रत्यास्तरणं तत् यथा अवि चर्म गो चर्म छाग चर्म

सो ऽनुगुणेन वायुना रत्नद्वीपम् अनुप्राप्तः

मम शासने प्रव्रज्य सर्व क्लेश प्रहाणात् अर्हत् त्वम् साक्षात्कृतम्

भिक्षुः भिक्षोः चीवरकानि प्रेषयति इतस् च्युतानि तत्र अ सम्प्राप्तानि कस्य एतानि नैःसर्गिकानि

तया असौ उद्वर्तितः स्नापित आहारो दत्तः

सहजां सहधर्मिकां नित्यानुबद्धाम् अपि देवताम् आयाचते

तेन सा रत्न कर्णिका अवतार्य तयोः दत्ता

यदि बलवान् चौरः भवति सार्थस्य पुरस्तात् निपतति

ताभ्याम् उद्यानेषु स्वक सभा देवकुलेषु छत्राणि व्यजनानि कलशानि उपानहानि च अक्षराणि अभिलिखितानि दत्तानि स्थापितानि यदि तावत् श्रोणः कोटिकर्णो जीवति लघु आगमय क्षिप्रम् आगमय

यदि एवम् अभविष्यत् एकैकस्य पुत्र सहस्रम् अभविष्यत् तत् यथा राज्ञः चक्रवर्तिनः

तौ कथयतः पुत्र न अस्माभिः किंचिद् उद्धारीकृतम्

आक्रोशका रोषका वयं मत्सरिणः कुटुकुञ्चका वयम्

स कथयति भद्र मुख रात्रौ शील समादानम् किं न गृह्णासि

प्रव्रजिष्यामि सम्यक् एव श्रद्धया अगारात् अनगारिकाम्

उपसंक्रम्य एवम् आह भोः पुरुष अस्ति अत्र नगरे पानीयम् स तूष्णीं व्यवस्थितः

स तूष्णीं व्यवस्थितः

ये पूर्व नगर द्वारे कर प्रत्यायाः ते ऽस्मिन् स्तूपे खण्ड स्फुट प्रतिसंस्करणाय निर्यातिताः

संघ मेलकः तत्र कालो भविष्यति प्रश्नस्य व्याकरणाय

सो ऽपि मया उक्तः पुत्र अनुमोदस्व मया आर्यः महाकात्यायनः पिण्डकेन प्रतिपादितः

तेन खलु पुनः समयेन श्रोणः कोटिकर्णः तस्याम् एव पर्षदि संनिषण्णो ऽभूत् संनिपतितः

स तस्य औरभ्रिकस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः

यदा कालं करिष्यामः तदा प्रव्रजिष्यसि

सा दारिका तानि प्रणीतानि प्रहेणकानि मार्गे अन्तर् भक्षयित्वा तेषां लूहानि उपनामयति

असौ श्रोणः कोटिकर्णो ऽपि सार्थवाहो दास कपालकौ आदाय सार्थ मध्यात् एकान्ते ऽपक्रम्य आयं व्ययं च तुलयितुम् आरब्धः

ये कार्तिक्यां पौर्णमास्यां संनिपतन्ति ते यथा अधिगतम् आरोचयन्ति उत्तरे च परिपृच्छन्ति सूत्रस्य विनयस्य मातृकायाः

धर्मता यस्य न शक्यते मूल्यं कर्तुं तस्य कोटि मूल्यम् क्रियते

स त्रैमासीं श्रामणेरो धारितः

सो अमात्यान् आमन्त्रयते किंकारणम् अस्माकम् भवद्भिः स्तोक कर प्रत्यायाः उपनामिताः किम् अस्माकम् विजिते कर प्रत्यायाः न उत्तिष्ठन्ते ते कथयन्ति देव कुतः कर प्रत्याया प्रज्ञापिताः

यावत् पश्यति सूर्यस्य अस्त गमन काले विमानं चतस्रो ऽप्सरसः अभिरूपाः प्रासादिका दर्शनीयाः

अस्मात् परान्तकेषु जनपदेषु अल्प भिक्षुकम्

स कथयति भोः पुरुष अद्य मम पितुः द्वादश वर्षाणि कालं गतस्य

चत्वारः श्यामशबलाः कुर्कुराः प्रादुर्भूताः

बलसेनेन गृहपतिना वासवग्रामके घण्टा अवघोषणम् कृतम् यो युष्माकम् उत्सहते श्रोणेन कोटिकर्णेन सार्थवाहेन सार्धम् अ शुल्केन अ तरपण्येन महा समुद्रम् अवतर्तुम् स महा समुद्र गमनीयम् पण्यं समुदानयतु

अथ भगवान् श्रोणस्य कोटिकर्णस्य कथा पर्यवसानम् विदित्वा आयुष्मन्तं श्रोणं कोटिकर्णम् इदम् अवोचत् साधु साधु श्रोण मधुरः ते धर्मो भाषितः प्रणीतः च यो मया स्वयम् अभिज्ञाय अभिसंबुध्य आख्यातः

मा तृषितो ऽसि मा बुभुक्षितो ऽसि वा स संलक्षयति नूनं देवी इयम् वा नागी वा यक्षी वा भविष्यति

स तस्मिन् विमाने तावत् स्थितो यावत् सूर्यस्य अभ्युद्गमन काल समयः

अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः श्रुतः स प्रेत नगरम् प्रविश्य वस्ति क्षेमाभ्याम् जीवन् निर्गच्छन् स सम्प्रस्थितः