tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
सः अपहत पाप्मा
न द्रुह्येत् सर्व भूतानि निर्द्वन्द्वो निर्भयो भवेत्

श्रावणेन एव विधिना वह्निं परिचरेत् सदा

पक्षे पक्षे समश्नीयाद् यवागूं क्वथितां सकृत्

पञ्च अग्निः धूमपः वा स्याद् सोमपो ऽपि वा

गृहमेधिषु च अन्येषु द्विजेषु वन वासिषु

वर्जयेत् मधु मांसानि भौमानि कवकानि च

भूमौ वा परिवर्तेत तिष्ठेद् वा प्रपदैः दिनम्

विविधाः च उपनिषदः आत्म संसिद्धये जपेत्
मद्य मांस सुरा त्यागी वेद विद् हरि पूजनात्

चान्द्रायणात् हरेः धाम् लभेन् मुक्तिम् अ याचिताम्

श्वेतद्वीपं त्रि रात्रात् तु व्रजेत् षष्ठ अन्न कृत् नरः

प्राजापत्यं विष्णु लोकम् पराक व्रत कृत् हरिम्
जीव घात्यम् चर्म

पूर्वं प्रपाद्य प्रयच्छति

आवपति व्रीहि यव तिलान्
को नु अस्य कीर्तिं न शृणोति अभिज्ञः यद् विक्रम उच्छिष्टम् अशेष भूपाः

सत्सु जिज्ञासुभिः धर्मम् आवेद्यम् स्व मनीषितम्

महा सुरभिभिः धूपैः मण्डितम् तत्र तत्र वै

देदीप्यमाने अजित देवतानाम् कुले स्वयं राज कुलात् द्विजानाम्

लोकाः स पालाः उपजीवन्ति कामम् अद्य अपि तत् मे वद कर्म शुद्धम्

स वृन्दैः कदली स्तम्भैः पूग पोतैः परिष्कृतम्

व्यञ्जित अशेष गात्र श्रीः नियमे न्यस्त भूषणः

तस्मिन् अर्हत्सु सर्वेषु सु अर्चितेषु यथार्हतः

तत् आदिराजस्य यशो विजृम्भितं गुणैः अशेषैः गुणवत् सभाजितम्

अमायिनः कामदुघा अङ्घ्रि पङ्कजम् यथा अधिकाराः वसित अर्थ सिद्धयः

आरब्धान् एव बुभुजे भोगान् पुण्य जिहासया

आवर्त नाभिः ओजस्वी

प्रजाः तम् दीप बलिभिः सम्भृत अशेष मङ्गलैः

बिभ्रत् स वैष्णवं तेजो बाह्वोः याभ्याम् दुदोह गाम्
आपीयतां कर्ण कषाय शोषान् अनुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशान्

नारायणे भगवति तत् इदम् विश्वम् आहितम्

न यं विदन्ति तत्त्वेन तस्मै भगवते नमः

नाड्यो नद नदीनाम् च गोत्राणाम् अस्थि संहतिः

विज्ञानस्य च सत्त्वस्य परस्य आत्मा परायणम्

तद् मायया मोहित बुद्धयः तु इदम् विनिर्मितं च आत्म समम् विचक्ष्महे

सृती विचक्रमे विश्वम् स अशन अनशने उभे

अन्ये च विविधा जीवा जल स्थल नभ ओकसः

स एष आद्यः पुरुषः कल्पे कल्पे सृजति अजः
पवित्राः तु स्त्रियः सर्वा अत्रेश् च कुल सम्भवाः

मनसा कर्मणा वाचा सर्व भूत हिते रताः

अद्भिः कार्याणि पूताभिः सर्व कार्य प्रसिद्धये

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन वस्त्र पूतेन वारिणा

यतस् तस्मात् न हन्तव्या निषिद्धानां निषेवणात्
स व्यलीकम् अवधीरित खिन्नम् प्रस्थितं सपदि कोप पदेन

अग्र सानुषु नितान्त पिशङ्गैः भूरुहान् मृदु करैः अवलम्ब्य

संविधातुम् अभिषेकम् उदासे मन्मथस्य लसत् अंशु जल ओघः

राग ज अन्त नयनेषु नितान्तं विद्रुम अरुण कपोल तलेषु

साधनेषु हि रतेर् उपधत्ते रम्य ताम् प्रिय समागमः एव

न्यस्त शुक्ल बलि चित्र तलाभिः तुल्य ता वसति वेश्म महीभिः

खे रराज निपतत् कर जालम् वारिधेः पयसि गाङ्गम् इव अम्भः

गन्धम् उद्धत रजस् कण वाही विक्षिपन् विकसतां कुमुदानाम्

वीक्ष्य रत्न चषकेषु अतिरिक्तां कान्त दन्त पद मण्डन लक्ष्मीम्

उच्यतां स वचनीयम् अशेषं न ईश्वरे परुष ता सखि साध्वी

तुल्य रूपम् असित उत्पलम् अक्ष्णोः कर्ण गम् निरुपकारि विदित्वा

भ्रू विलास सुभगान् अनुकर्तुं विभ्रमान् इव वधू नयनानाम्

नील नीरज निभे हिम गौरम् शैल रुद्ध वपुषः सितरश्मेः

कान्ता जनम् सुरत खेद निमीलित अक्षम् संवाहितुं समुपयान् इव मन्दमन्दम्

रञ्जिता नु विविधास् तरु शैलाः नामितं नु गगनं स्थगितं नु

द्यौर् उवाह परिवृत्ति विलोलाम् हार यष्टिम् इव वासर लक्ष्मीम्

सीधु पान विधुरेषु वधूनां विघ्न ताम् उपगतेषु वपुःषु
सु संदृशम् त्वा वयं मघवन् मन्दिषीमहि

तत एव ईक्षमाणाः गार्हपत्यम् मनो नु आ हुवामहे

तिष्ठेत् इति शाण्डिल्यः

उप उ षु शृणुही गिरः इति तृतीया

अक्षन् अमीमदन्त हि इति प्रथमा
न अनुवषट्करोति न भक्षयति संस्था वा एषा यद् अनुवषट्कारः संस्था भक्षः प्राणा आदित्या न इद् प्राणान् संस्थापयानि इति
युवानम् अकरोत् ब्रह्मा सर्व आयुध धरम् नरम्

यत् आनन्द करम् ब्रह्म जगत् क्लेश विनाशनम्

द्युतिः विभावसुम् तद्वत् तुष्टिः धातारम् अव्ययम्

तद् दीप्तिः अधिका तस्मात् रात्रौ भवति सर्वदा

शस्त्रैः अथ अन्योन्यम् अशेष सैन्यम् द्वयोः जगाम क्षयम् उग्र तीक्ष्णैः

अधः सुस्राव नेत्राभ्यां धाम तद् च अम्बु सम्भवम्

तथा इति च उवाच हिमांशु माली युद्धाद् अपाक्रामत् अतस् प्रशान्तः

तथा अपि अराजत विधुः दशधा भावयन् दिशः

एवं कृत अपचारस्य तासां भर्तृ गणः तदा

बृहस्पतिस् तद् विरह अग्नि दग्धः तद् ध्यान निष्ठा एकमनाः बभूव

पाप ग्रहः त्वम् भविता जनेषु शान्तः अपि अलम् नूनम् अथो सित अन्ते

माहात्म्यात् तपसा विप्राः परम आनन्द _
यत्र एव सजातो भवति तद् ग्रामणीर् भवति इति

स ह उवाच धूर्ष्व् एव अहम् तद् उपास इति

ते ह अषाढस्य गृहेषु शिश्यिरे
संस्थानम् आकृतिः ज्ञेया सुषमा विषमा च सा

शूली प्रद्वेष्टि च अपि अन्नम् तस्मिन् कर्म न सिध्यति

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

निचितं यस्य मांसं स्यात् त्वच् अस्थिषु एव दृश्यते

रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुरा असिता
अथ एतेन एव पाणिना उपांशु पात्रम् आदत्ते

अथ वृद्धीर् वाचयत्य् अवीवृधं वो मनसा सु जाताः ऋत प्रजाताः भग इद् वः स्याम

अथ अञ्जलिना उपहन्ति तूष्णीम्

अथ एनम् अवेक्षते मधुमतीर् न इषस् कृधी इति
भाव्यम् एभिः क्रमात् गन्धम् शिशुमार वसा अपि वा
उक्त प्रकारः स्नेहो विचारणा संज्ञः

स च अन्यैः संयोग द्रव्यैः अभिभूत त्वात् अल्प वीर्यः
नित्यम् अलंकार योगः

प्रेक्षणम् अन्यमनस्कस्य

परिमितो ऽभ्यवहारः

मङ्गलं तु अपेक्ष्यम्

मद स्वप्न व्याधिषु तु निर्वचनम्

श्लाघ्यानां नायक कर्मणाम् च

तद् इष्ट रस भाव शील अनुवर्तनम्

सखीभिः पूर्णपात्रस्य आहरणम्

तेन सह देश मोक्षम् रोचयेद् राजनि निष्क्रयं च
आ हि अतस् विभक्तयः अनुप्रोताः भवन्ति

द्वयम् वै अग्नेः रूपम् निरुक्तम् च अनिरुक्तम् च

पञ्च पदा पङ्क्तिः
वर्गो वीरतराद्यो ऽयं हन्ति वात कृतान् गदान्

अर्क अलर्कौ नागदन्ती विशल्या भार्गी रास्ना वृश्चिकाली प्रकीर्या

श्यामा दन्ती द्रवन्ती क्रमुक कुटरणा शङ्खिनी चर्मसाह्वा

वर्ण प्रसादनः कण्डू पिटिका कोठ नाशनः

वरुण सैर्यक युग्म शतावरी दहन मोरट बिल्व विषाणिकाः

पाने नस्ये ऽन्वासने ऽन्तर् बहिर् वा लेप अभ्यङ्गैः घ्नन्ति रोगान् सुकृच्छ्रान्

कुत्सिताम्ब कदल गतशोकाः सैलवालु परिपेलव मोचाः

वरुणादिः कफं मेदो मन्दाग्नि त्वम् नियच्छति

एष लोध्र आदिकः नाम मेदस् कफ हरः गणः

अम्बष्ठा मधुकं नमस्करी नन्दीवृक्ष पलाश कच्छुराः

सारिवा उशीर काश्मर्य मधूक शिशिर द्वयम्
परो ऽपेहि यो न जीव इति स्वप्नं दृष्ट्वा मुखं विमार्ष्टि

वैवस्वतं यजते

यद् अस्मृति इति संदेशम् अ पर्याप्य

देव हेडनेन मन्त्र उक्तम्

मन्त्र उक्तानि पतितेभ्यो देवाः कपोत ऋचा कपोतम् अमून् हेतिर् इति महाशान्तिम् आवपते

यत् स्वप्न इति अशित्वा वीक्षते
एवम् एव एवम् विद्वान् ब्राह्मणः प्रतिगृह्णन् भूयान् एव भवति वर्धत एव इति
तत् देवयजनम् दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यक आलयम्

रुरुजुर् यज्ञ पात्राणि तथा एके ऽग्नीन् अनाशयन्

भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि

तावत् स रुद्र अनुचरैः महा मखः नाना आयुधैः वामनकैर् उदायुधैः

भवो भवान्या निधनं प्रजापतेर् असत्कृताया अवगम्य नारदात्

चण्डेशः पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरो ऽग्रहीत्

यत् पश्यन्तीनां दुहितॄणां प्रजा ईशः सुतां सतीम् अवदध्यौ अनागाम्
जहार तरसा सर्वान् अवमत्य अङ्गिरः सुतान्

त्रीणि वर्ष सहस्राणि दिव्यानि इति हि नः श्रुतम्

यदा न धारणे शक्तास् तस्य गर्भस्य ता दिशः

धन्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुण्यं संकल्प साधकम्

तुष्टुवुर् ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त ये श्रुताः

तं गर्भं दशधा दृष्ट्वा दश देव्यो दधुस् ततः

तस्य यच् च्यावितं तेजः पृथिवीम् अन्वपद्यत
अक्षुभ्यत् प्राक्षुभ्यत् सम्प्राक्षुभ्यत्

एवं दशभ्यो दिग्भ्य एकैकस्या दिशो बहूनि बोधिसत्त्व शत सहस्राणि सर्व एक जाति प्रतिबद्धाः तुषित वर भवन वासिनः येन बोधिसत्त्वः तेन उपसंक्रामन् बोधिसत्त्वस्य पूजा कर्मणे

चित्त मनः प्रहर्षम् तत् मे शृणुष्व भव प्रीत मनाः उदग्रः

इदं षष्ठं पूर्व निमित्तम् प्रादुरभूत्

को वा उत्सहेत वर रूप धरम् अनुबन्धयितुं सततं प्रीत मनाः

कः पुण्य तेज यशसा वचसा स्वयम् आत्मना इच्छति

अरणत् प्रारणत् संप्रारणत्

इति द्वितीयं पूर्व निमित्तम् प्रादुरभूत्

दक्षिणस्यां दिशि अवनमति स्म उत्तरस्यां दिशि उन्नमति स्म

एवं च अवोचत् मम अन्तरेण त्वं सत् पुरुष अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यसे

यानि च राज्ञः शुद्धोदनस्य गृह वर प्रधाने सुवर्ण रूप्य मणि मुक्ता वैडूर्य शङ्ख शिला प्रवाल आदीनाम् रत्नानां भाजनानि तानि सर्वाणि निरवशेषं विवृत विमल विशुद्ध परिपूर्णानि एवम् विरोचन्ते स्म
तत् त्रिविधम् असात्म्य इन्द्रिय अर्थ संयोगः प्रज्ञापराधः परिणामः च इति

स यदा प्रकुपितः प्रविश्य आमाशयम् ऊष्मणा सह मिश्रीभूयात् यम् आहार परिणाम धातुम् रस नामानम् अन्ववेत्य रस स्वेद वहानि स्रोतांसि पिधाय अग्निम् उपहत्य पक्ति स्थानात् ऊष्माणं बहिस् निरस्य प्रपीडयन् केवलं शरीरम् अनुप्रपद्यते तदा ज्वरम् अभिनिर्वर्तयति

स सर्व रोग अधिपतिः नाना तिर्यग्योनिषु च बहुविधैः शब्दैः अभिधीयते
ततः पूर्वाह्णे निवास्य पात्र चीवरम् आदाय भिक्षु गण परिवृतः भिक्षु संघ पुरस्कृतः राजगृहं पिण्डाय प्राविक्षत्

तया सौवर्ण चक्रम् कारितम्

इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते

श्रावक बोधिम् व्याकर्तु कामः भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते

तद् कालम् स्वयम् अधिगम्य वीर बुद्ध्या श्रोतॄणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम्

गाथाश् च भाषते
स स्नेह किण्व लवणैः उपनाहः प्रशस्यते

शोभाञ्जनक सैरेय मालती सुरस अर्जकैः

इति उक्तः द्विविधः स्वेदः संयुक्तो अग्नि गुणैः न च

इति एतत् त्रिविधम् द्वन्द्वं स्वेदम् उद्दिश्य कीर्तितम्

पाषाणान् वा ऊष्मणा तेन तद् स्थः स्विद्यति ना सुखम्

उमया कुष्ठ तैलाभ्याम् युक्तया च उपनाहयेत्

पाद जानु ऊरु जङ्घा आर्ति संग्रहे श्वयथौ अपि

सिकता पांशु पाषाण करीष आयस पूटकैः

प्रशस्तायां निवातायां समायाम् उपदिश्यते

तत्र श्लोकाः

दाहः स्वर अङ्ग दौर्बल्यम् अति स्विन्नस्य लक्षणम्

उष्ण वीर्यैः अलाभे तु कौशेय आविक शाटकैः

तस्याम् उपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्

अथ जेन्ताकं चिकीर्षुः भूमिम् परीक्षेत तत्र पूर्वस्यां दिशि उत्तरायाम् वा गुणवति प्रशस्ते भूमि भागे कृष्ण मधुर मृत्तिके सुवर्ण मृत्तिके वा परीवाप पुष्करिण्या आदीनाम् जलाशयानाम् अन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सु उपतीर्थे सम सु विभक्त भूमि भागे सप्त अष्ट वा अरत्नीः उपक्रम्य उदकात् प्राच् मुखम् उदक् मुखम् वा अभिमुख तीर्थम् कूटागारं कारयेत् उत्सेध विस्तारात् परम् अरत्नीः षोडश समन्तात् सु वृत्तम् मृद् कर्म सम्पन्नम् अनेक वातायनम् अस्य कूटागारस्य अन्तर् समन्ततो भित्तिम् अरत्नि विस्तार उत्सेधाम् पिण्डिकां कारयेद् आ कपाटात् मध्ये च अस्य कूटागारस्य चतुष्किष्कु मात्रम् पुरुष प्रमाणम् मृद् मयम् कन्दु संस्थानम् बहु सूक्ष्म छिद्रम् अङ्गार कोष्ठक स्तम्भम् स पिधानम् कारयेत् तं च खादिराणाम् आश्वकर्ण आदीनाम् वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत् स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गत धूमानि अवतप्तम् च केवलम् अग्निना तत् अग्निगृहम् स्वेद योग्येन च ऊष्मणा युक्तम् इति तत्र एनम् पुरुषं वात हर अभ्यक्त गात्रम् वस्त्र अवच्छन्नम् प्रवेशयन् च एनम् अनुशिष्यात् सौम्य प्रविश कल्याणाय आरोग्याय च इति प्रविश्य च एनाम् पिण्डिकाम् अधिरुह्य पार्श्व अपर पार्श्वाभ्याम् यथासुखं शयीथाः न च त्वया स्वेद मूर्छा परीतेन अपि सता पिण्डिका एषा विमोक्तव्या आ प्राण उच्छ्वासात् भ्रश्यमानो हि अतस् पिण्डिवका अवकाशात् द्वारम् अनधिगच्छन् स्वेद मूर्छा परीत तया सद्यः प्राणान् जह्याः तस्मात् पिण्डिकाम् एनाम् न कथंचन मुञ्चेथाः त्वं यदा जानीयाः विगत अभिष्यन्दम् आत्मानम् सम्यक् प्रस्रुत स्वेद पिच्छम् सर्व स्रोतस् विमुक्तम् लघूभूतम् अपगत विबन्ध स्तम्भ सुप्ति वेदना गौरवम् इति ततस् ताम् पिण्डिकाम् अनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालन अर्थम् शीत उदकम् उपस्पृशेथाः अपगत संताप क्लमः तु मुहूर्तात् सुख उष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तो ऽश्नीयाः इति जेन्ताक स्वेदः

सु अवच्छन्नः सु संस्तीर्णे ऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्
मुच्यते सर्व पापेभ्यः महतः पातकाद् अपि

तद् आरभेत येन ऋद्धिम् कर्मणा प्राप्तुम् इच्छति
यद् बहिष्पवमानम् अरण्ये स्तुवन्ति तस्माद् आरण्याः पशवो ऽरण्यं सचन्ते

आवद् उत्तमम् अक्षरं भवति

यदि च ह प्रधावयति यदि च न अथ ह अस्य भक्षित एव देव सोमः भवति

कपिवनो ह स्म आह भौवायनः किं ते यज्ञं गच्छन्ति ये देव सोमस्य अ भक्षयित्वा प्र वा सर्पन्ति प्र वा धावयन्ति इति

तस्माद् एकैको ऽन्यो ऽचलो ग्रामे ऽधिगम्यते

तथा अयम् उद्गाता उदगासीत् इति विद्यात्

ते वै तद् अनृतं कुर्वन्ति ये मर्त्यं सन्तम् अमृत त्वम् गमयन्ति
स्रोतसां मार्दवं कृत्वा जित्वा मारुतम् उल्बणम्

शालयः षष्टिका जीर्णाः कुलत्था जाङ्गलं पलम्

एतद् भल्लातकघृतं कफ गुल्म हरम् परम्

कृच्छ्रान् गुल्मान् वात विष् मूत्र सङ्गम् कण्ठे बन्धं हृद् ग्रहम् पाण्डु रोगम्

विडङ्ग हिङ्गु सिन्धूत्थ यावशूक शठी विडैः

लोहेन अरणिका उत्थेन दारुणा तैन्दुकेन वा

प्रयोज्या वात जे गुल्मे कफ पित्त अनुरक्षिणः

शूल आनाह विबन्धेषु स हिङ्गु विड सैन्धवैः

योनि अर्शस् ग्रहणी दोष कास श्वास अरुचि ज्वरान्

स अजाजि चव्यम् सह तिन्तिडीकम् स वेतसाम्लम् विनिहन्ति चूर्णं

पूतीक पत्त्र गजचिर्भटा चव्य वह्नि व्योषं च संस्तर चितम् लवण उपधानम्

रक्तं हि व्यम्ल ताम् याति तत् च न अस्ति न च अस्ति रुक्

पान अन्न अन्वासन अभ्यङ्गैः स्निग्धस्य स्वेदम् आचरेत्

अपस्मार गर उन्माद योनि शुक्र आमय अश्मरीः

वस्ति कर्म परं विद्याद् गुल्म घ्नम् तत् हि मारुतम्

द्वि पलम् त्रायमाणाया जल द्वि प्रस्थ साधितम्

परं संशमनं सर्पिस् तिक्तं वासा घृतम् शृतम्

निकुम्भ कुम्भ मूर्वा इभपिप्पली वेल्ल दाडिमैः
इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः

अनन्त त्वम् अनन्तस्य यतः संख्या न विद्यते

समन्तात् संस्थितं विप्रा यत्र यान्ति मनीषिणः

स्वादु उदकेन उदधिना पुष्करः परिवारितः

तावत् एव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

निरामया विशोकाः च राग द्वेष विवर्जिताः
यो वै यज्ञं नराशंस पङ्क्तिम् वेद नराशंस पङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति द्वि नाराशंसम् प्रातःसवनं द्वि नाराशंसम् माध्यंदिनं सवनं सकृत् नाराशंसम् तृतीयसवनम् एष वै यज्ञो नराशंस पङ्क्तिः नराशंस पङ्क्तिना यज्ञेन राध्नोति य एवं वेद

हविर् अग्ने वीहि इति अनु स सवनम् पुरोﾱआश स्विष्टकृतः यजति

अवत्सारो वा एतेन अग्नेः प्रियं धाम उपागच्छत् स परमं लोकम् अजयत्
वायुः पूतः पवित्रेण इति

एष ते योनिः

ब्रह्मणा एव एनाम् संसृजति

एष ते योनिः

सरस्वत्यै त्वा

पुनातु ते परिस्रुतं सोमं सूर्यस्य दुहिता

वायुः पूतः पवित्रेण प्रत्यङ् सोमो अतिद्रुतः

इन्द्रस्य युज्यस् सखा
प्रथमया आदित्यम् उपतिष्ठेत भोग कामः अर्थपति चक्षुः विषये सिध्यत्य् अर्थः

यस्य आत्मनि प्रसादम् इच्छेत् तस्मै

पूर्वेषु च एके

उदक् तूलेषु पुत्र पशु कामः
घृतैः क्षीरैः च स कफम् जयेत् स्नेह विरेचनैः

व्यत्यासात् क्षय कासिभ्यः बल्यं सर्वं प्रशस्यते

लाजाः सितोपला सर्पिः शृङ्गी धात्री फल उद्भवा

सौवर्चल यवक्षार मूल आमलक पौष्करैः

पृथग् रसान् च मधुना व्याघ्री वार्ताक भृङ्ग जान्

दीप्ते ऽग्नौ विधिः एष स्यान् मन्दे दीपन पाचनः

फल यष्ट्याह्व कल्कैः वा विदारी इक्षु रस आप्लुतैः

क्षय जे बृंहणं पूर्वं कुर्याद् अग्नेः च वर्धनम्

पित्त कासे तु स कफे वमनं सर्पिषा हितम्

बहु दोषाय स स्नेहम् मृदु दद्याद् विरेचनम्

विदार्यादि गण क्वाथ कल्क सिद्धम् च कास जित्

दुःस्पर्शां पिप्पलीं मुस्तां भार्गीं कर्कटकीं शठीम्

स मूल फल पत्त्रायाः कण्टकार्या रस आढके

उपयुज्य च षण् मासान् वृद्धो ऽपि तरुणायते

चविका त्रिफला भार्गी दशमूलैः स चित्रकैः

मण्डूकपर्ण्याः कल्पो ऽयं यष्ट्या विश्वौषधस्य च

पिबेद् बदर मज्जनः वा मदिरा दधि मस्तुषु

शालयः स्युस् तनु कफे षष्टिकाः च रस आदिभिः

पयस्यां कुटजं हिंस्रां पुष्पं सारं च बीजकात्

जीवनीयो गणः शुण्ठी वरी वीरा पुनर्नवा

अथ अतस् कासचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

रसायन विधानेन पिप्पलीर् वा प्रयोजयेत्

स्निग्धं विरेचयेद् ऊर्ध्वम् अधो मूर्ध्नि च युक्तितः

शृङ्गी तामलकी भार्गी रास्ना गोक्षुरकैः पचेत्

क्षय कासे ऽपि ते योज्या वक्ष्यते यत् च यक्ष्मणि

शर्करा क्षौद्र सर्पिर्भिः लेहो हृद् रोग कास हा

वयस् स्थापनम् आयुष्यं मांस शुक्र बल प्रदम्

दशमूलस्य निर्यूहे पीतो मण्ड अनुपायिना

धात्री फल विदारी इक्षु जीवनीय रसात् घृतात्

क्षीरेण शालीन् जीर्णे ऽद्यात् क्षीरेण एव स शर्करान्

चूर्णम् आमलकानां वा क्षीरे पक्वं घृत अन्वितम्

कफ कासी पिबेद् आदौ सुरकाष्ठात् प्रदीपितात्
रसे विड योजनम् आह विडम् इत्यादि
रिङ् श यक् लिङ्क्सु

उर् अ त्

आपो ऽन्यतरस्याम्

स्रवति शृणोति द्रवति प्रवति प्लवति च्यवतीनाम् वा

कृषेः छन्दसि

भवतेर् अः

अयङ् यि क् ṅ इति

गुणो अर्ति संयोग आद्योः

जप जभ दह दश भञ्ज पशाम् च
दश द्वादश वर्णानां तथा पञ्चदश एव च

निवास राज्ञि तथा तत् अहर् शुद्धि कारम्

स दग्धव्य उपेतश् चेद् आहिताग्नि आवृत अर्थ वत्
यां वा अ विद्वान् अध्वर्युर् इष्टकां प्रथमाम् उपदधाति तया यजमानस्य प्राणम् अपिदधाति प्रजायाश् च पशूनां च

प्रजायते ऽत्त्य् अन्नं य एवं विद्वान् एते उपधत्ते

यस्या मृद उखां कुर्वन्ति तस्या एतां कुर्यात्

स्वयम् आतृण्णा भवति प्राणानाम् उत्सृष्ट्यै स्वर्गस्य लोकस्य अनुक्शात्यै

देवाश् च वा असुराश् च समावद् एव यज्ञे ऽकुर्वत

ऋतव्ये उपदधात्य् ऋतूनां विधृत्यै
अपहते पाप कृत्याम्
मैत्रेय उवाच

स आहतो विश्व जिता ह्य् अवज्ञया परिभ्रमत् गात्रः उदस्त लोचनः

स तं निशाम्य आत्त रथाङ्गम् अग्रतो व्यवस्थितं पद्म पलाश लोचनम्

यां विलोक्य प्रजास् त्रस्ता मेनिरे अस्य उपसंयमम्

इत्य् उक्तः स तदा भूयस् ताडयन् व्यनदद् भृशम्

सा हता तेन गदया विहता भगवत् करात्

अभिप्लुत्य स्व गदया हतो असि इति आहनत् हरिम्

यं योगिनो योग समाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गाद् असतो मुमुक्षया

कराल दंष्ट्रः चक्षुर्भ्यां संचक्षाणो दहन्न् इव
असात्म्य गन्ध दुष्ट आम भाष्य आद्यैः च शिरस् गताः

चित्त विभ्रंश जननाः ज्वरः कासो बल क्षयः

दोषैः सर्व आकृतिः सर्वैः असाध्या सा नख प्रभा

अति अम्बु मद्य पानेन कृमिभिर् वेग धारणैः

अथ अतस् शिरोरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः

पक्षात् कुप्यति मासाद् वा स्वयम् एव च शाम्यति

कपाले क्लेद बहुलाः पित्त असृज् श्लेष्म जन्तुभिः
न रोहिण्याम् उत्तरेषु ध्रुवेषु

स्त्री चेद् घट एव दध्यात्

आहिताग्नेश् चेत् पूर्वं जाया म्रियेत तां निर्मन्थ्येन दहेत् सांतपनेन वा

तान् इतरः कल्याणीभिर् वाग्भिः प्रत्याह
अन्याम् अपि बाह्यां स्पृहयेत्

अनलंकृता दर्शन पथम् परिहरति

पृष्टा च किंचित् स स्मितम् अव्यक्त अक्षरम् अनवसित अर्थम् च मन्दं मन्दम् अधोमुखी कथयति

वचनं च एषाम् बहु मन्यते करोति च

तद् मित्रेषु विश्वसिति

तथा सूत्र दारु गवल गज दन्त मयाः दुहितृका मधूच्छिष्ट पिष्ट मृण्मयाः च

कर्ण पत्त्रम् अङ्गुलीयकं स्रजं वा तेन याचिता स धीरम् एव गात्राद् अवतार्य सख्या हस्ते ददाति

परिचयस्य वयसः च आनुरूप्यात्

कन्यायाः संप्रयोग अर्थम् तान् तान् योगान् विचिन्तयेत्
पशून् न निन्देत्

पशुमान् भवति

पुरुषो निधनम्
वषट्कृते जुहोति

तौ जघनेन गार्हपत्यं पश्चात् प्राञ्चाव् उपविशतो दक्षिण एव अध्वर्युः उत्तरो होता

अथ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा अपसलैः पर्यावृत्य अन्वाहार्यपचने प्रायश्चित्तं जुहोत्य् उलूखले मुसले यच् च शूर्पे आशिश्लेष दृषदि यत् कपाले ऽवप्रुषो विप्रुषः संयजामि विश्वे देवा हविर् इदं जुषन्ताम् यज्ञे या विप्रुषः सन्ति बह्वीर् अग्नौ ताः सर्वाः सु इष्टाः स हुताः जुहोमि स्वाहा इति

जिघ्रेण भक्षयित्वा

वषट्कृते जुहोति

अथ आदत्ते दक्षिणेन आज्य स्थालीम् स स्रुवाम् सव्येन जुहूं होत्रे वेदं प्रदाय
शुक्र प्रभृति चतुर्णां ग्रहणम्

दधिघर्मस्य यज इति प्रेष्यति

उत्तरम् एके

इहा३ इहा३ इति प्रथमः पर्यायः
यो योगिनश् छन्द मृत्योः वाञ्छितस् तु उत्तरायणः

सम्पद्यमानम् आज्ञाय भीष्मं ब्रह्मणि निष्कले

प्रसन्न हास अरुण लोचन उल्लसन् मुख अम्बुजः ध्यान पथः चतुर्भुजः

त्यजन् कलेवरं योगी मुच्यते काम कर्मभिः

कृष्णो ऽस्त्री गाण्डिवं चापं सुहृत् कृष्णः ततस् विपत्

बृहदश्वो भरद्वाजः स शिष्यः रेणुका सुतः

यन् मे असून् त्यजतः साक्षात् कृष्णो दर्शनम् आगतः

सपदि सखी वचः निशम्य मध्ये निज परयोः बलयोः रथं निवेश्य

तस्य निर्हरण आदीनि सम्परेतस्य भार्गव

शशंसुः साधवो राज्ञां खात् पेतुः पुष्प वृष्टयः

चकार राज्यं धर्मेण पितृपैतामहं विभुः
भवन्ति उपेक्षया यस्मात् तस्मात् ताः त्वरया जयेत्

क्षयाय उपेक्षिताः सर्वे बलिनः च उत्तरोत्तरम्

युद्ध आद्यैः साहसैः तेभिः तेभिः सेवितैः अयथाबलम्

ऊर्ध्वं प्रवृत्तः प्राप्य उरः तस्मिन् कण्ठे च संसृजन्

याप्यौ वा बलिनां तद्वत् क्षत जः ऽपि नवौ तु तौ

ष्ठीवेत् कण्ठेन रुजता विभिन्नेन एव च उरसा

कण्ठे प्रलेप मद जम् पीनस छर्दि अरोचकाः
तदा अन्वपश्यत् गिरिशस्य वामे स्व आत्मानम् अव्यक्तम् अनन्त रूपम्

भक्त्या च उग्रेण तपसा तत् कुरुष्व इह यत्नतः

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष तपः तप्तम् त्वया अव्ययैः

नमो अम्बिका अधिपतये पशूनां पतये नमः

सेवितं तापसैः नित्यम् ज्ञानिभिः ब्रह्मचारिभिः

त्वं हि सा परमा मूर्तिः मम नारायण आह्वया

भस्म अवदात सर्व अङ्गैः रुद्र जाप्य परायणैः

दृष्टवन्तो हरं श्रीमन् निर्भयाः निर्वृतिं ययुः

पराशरं तद् परतस् वसिष्ठं स्वायंभुवं च अपि मनुं ददर्श

नाग यज्ञोपवीताय नमः ते वह्निरेतसे

ज्ञातं हि भवता सर्वं स्वेन योगेन शङ्कर

लिङ्गानि पूजयामास शम्भोः अमित तेजसः

इति आह भगवन्त् उक्तः दृश्यते परमेश्वरः

ते ते दृष्ट्वा जगद्योनिं शङ्ख चक्र गदा धरम्

नमो ऽस्तु ते शाश्वत सर्व योने ब्रह्म अधिपम् त्वा ऋषयः वदन्ति

इह एव भृगुणा पूर्वं तप्त्वा वै परमं तपः

ध्यायन्तो अत्र आसते देवं जापिनः तापसाः च ये

दृष्ट्वा दृष्ट्वा समायान्तं यत्र यत्र जनार्दनम्

मरीचिम् अत्रिम् पुलहं पुलस्त्यं प्रचेतसं दक्षम् अथ अपि कण्वम्

आलोक्य कृष्णम् आयान्तं पूजयामास तत्त्व विद्

मह्यं सर्व आत्मना कामान् प्रयच्छ परमेश्वर
द्वादश रात्रीर् उपसद उपैति शरीरम् एव ताभिर् धूनुते

प्रतितिष्ठति य एवं वेद
पोष्य प्रतिपदि अर्चितः तथा अश्विनी

ब्रह्मा उवाच
वधूर् विधात्रा प्रतिनन्द्यते स्म कल्याणि वीर प्रसवा भव इति

विन्यस्त शुक्ल अगुरु चक्रुर् अस्या गोरोचना पत्त्र विभङ्गम् अङ्गम्

तस्य अनुमेने भगवान् विमन्युर् व्यापारम् आत्मन्य् अपि सायकानाम्

सा रञ्जयित्वा चरणौ कृत आशी माल्येन तां निर्वचनं जघान

आसन्न पाणिग्रहणा इति पित्रोर् उमा विशेष उच्छ्वसितम् बभूव

तस्मिन् मुहूर्ते पुर सुन्दरीणाम् ईशान संदर्शन लालसानाम्

प्रावेशयन् मन्दिरम् ऋद्धम् एनम् आ गुल्फ कीर्ण आपण मार्ग पुष्पम्

बभौ च संपर्कम् उपेत्य बाला नवेन दीक्षा विधि सायकेन

हर उपयाने त्वरिता बभूव स्त्रीणां प्रिय आलोक फलः हि वेषः

सम्बन्धि भिन्नः ऽपि गिरेः कुलस्य स्नेहस् तद् एक आयतनम् जगाम

अध्वानम् अध्व अन्त विकार लङ्घ्यः ततार ताराधिप खण्ड धारी

उपान्त भागेषु च रोचना अङ्कः गज अजिनस्य एव दुकूल भावः

दृष्टि प्रदाने कृत नन्दि संज्ञाः तद् दर्शिताः प्राञ्जलयः प्रणेमुः

तद् भक्ति संक्षिप्त बृहत् प्रमाणम् आरुह्य कैलासम् इव प्रतस्थे

मुखैः प्रभा मण्डल रेणु गौरैः पद्म आकरम् चक्रुर् इव अन्तरीक्षम्

तस्मै जय आशीः ससृजे पुरस्तात् सप्तर्षिभिस् तान् स्मित पूर्वम् आह

अर्ध आचिता स त्वरम् उत्थितायाः पदे पदे दुर्निमिते गलन्ती
आधेयास् त्व् एव अग्निम् आदधानेन

यत् पुरा संवत्सराद् अग्नौ समिध आदधाति

तत आदित्या अजायन्त

उच्छेषण भागाः वा आदित्याः

तत् प्रजननम्

एषा अस्य घृत्या तनूर् यद् घृतम्

अपगूर्त्या एव
ते नो मृडत ते नो ऽधि ब्रूत तेभ्यो वो नमस् तेभ्यो वः स्वाहा
हरः च बहुरूपः च त्र्यम्बकः च सुरेश्वरः

प्रत्यूषः च प्रभासः च वसवः अष्ट प्रकीर्तिताः

विश्वे देवाः तु विश्वायाः साध्या साध्यान् अजीजनत्

ध्रुवस्य कालः पुत्रः तु वर्चाः सोमात् अजायत

मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः तथा

प्रत्यूषस ऋषिः पुत्रो विभुर् नाम्ना अथ देवलः

आगत्य च अथ सृष्टिं च करिष्यथ विशेषतः

विश्वकर्मा प्रभासस्य पुत्रः शिल्पी प्रजापतिः

भान्वः तु भानवः तद्वत् मुहूर्तायाम् मुहूर्तकाः

प्रादात् सः दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
श्रियं च जनयामास पत्नी नारायणस्य या

सुखम् ऋद्धिः यशः कीर्तिः इति एते धर्म सूनवः

तस्मात् स्वाहा सुतान् लेभे त्रीन् उदार ओजसः हर

पवमानं च शुचिं च अपि जल आशिनः

रुद्र पुत्राः बभूवुः हि असंख्याता महा बलाः

रजोगात्र ऊर्ध्वबाहुः च शरणः च अनघः तथा

तस्यां तु जनयामास दक्षो दुहितरः शुभाः

उपहूतान् तथा दीप्यांस् त्रीन् च मूर्ति विवर्जितान्

पत्नी अर्थम् प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणी प्रभुः

श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिः आत्मजम्

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिः असूयत
अपरेण प्रयाजान् बर्हिः वर्जम्

ऋजीषस्य च सकृत् पूर्वे चेत्
तद् इदं साम सृष्टम् अद उत्क्रम्य लेलायद् अतिष्ठत्

अथ सोमम् अब्रवीत् त्वम् अनुवृणीष्व इति

अथ बृहस्पतिम् अब्रवीत् त्वम् अनुवृणीष्व इति
तस्मात् तानि सार्धम् एव उपेयुः

वीर्यं वा अग्निः

तस्मात् तानि सार्धम् एव उपेयुः

एतेषां वै शिल्पानाम् अनुकृती इह शिल्पम् अधिगम्यते

वीर्येण एव अस्मै तत् प्रणयन्ति
यत् ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यत् च मूर्धनि

स्नातस्य सार्षपं तैलं स्रुवेण औदुम्बरेण तु

तेन त्वा अभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते

सहस्राक्षं शतधारम् ऋषिभिः पावनं स्मृतम्

या आहृता एक वर्णैः चतुर्भिः कलशैः ह्रदात्

पुष्पं चित्रं सु गन्धम् च सुरां च त्रिविधाम् अपि

एतान् सर्वान् उपाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः
रक्तम् एव आश्रयः च अस्य बहुशो ऽस्रं हरेद् अतः

अशीत उष्णाः हिता रूक्षा रक्त पित्ते घृत अन्विताः

त्रिफला पद्मक उशीर समङ्गा करवीरकम्

दुरालभां पर्पटकं गुडूचीं विश्वभेषजम्

योज्यं कोष्ठ गते दोषे विशेषेण विशोधनम्

तप्त अयस् हेम लवण पाषाण आदि प्रपीडनैः
गो ब्राह्मण हतानाम् अन्वक्षम्

अन्ते तु अन्त्यानाम्

गर्भ मास समा रात्रीः स्रंसने गर्भस्य

श्रोत्रिये च उपसंपन्ने

माता पित्रोः तत् मातुर् वा

तच् चेद् अन्तः पुनर् आपतेत् शेषेण शुध्येरन्
तथा आमलक लेहम् वा प्राशं वा अगस्त्य निर्मितम्

कृमि जा कृमि हृद् रोग गदितैः च भिषग्जितैः

फल धान्याम्ल कौलत्थ यूष मूत्र आसवैः तथा

मुद्ग यूषम् च स व्योष पटोली निम्ब पल्लवम्

बलातैलं स हृद् रोगः पिबेद् वा सुकुमारकम्

मृद् भृष्ट लोष्ट प्रभवम् सु शीतम् सलिलं पिबेत्

लीढं मनःशिला कृष्णा मरिचम् बीजपूरकात्

पुष्कर आह्व अभया शुण्ठी शठी रास्ना वचा कणात्

पीताः कल्कीकृताः क्षार घृत अम्ल लवणैः युताः

लघुना पञ्चमूलेन शुण्ठ्या वा साधितं जलम्

लिह्यात् क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा

सर्पिर् वा तैल्वकं योज्यं वृद्धं च श्लेष्म धाम गम्

पिबेन् मन्थं यवागूं वा लाजैः स मधु शर्कराम्

जलं पिबेद् रजन्या वा सिद्धं स क्षौद्र शर्करम्

पैत्ते द्राक्षा इक्षु निर्यास सिता क्षौद्र परूषकैः

पथ्यया च शृतं पार्श्व हृद् रुजा गुल्म जित् घृतम्
मद्य पः वृषली सक्तः पर दार विधर्षकः

देवस्य त्वा इति मन्त्रेण संग्रहेत् वै कुश उदकम्

एवं कृत्वा कृतघ्नो ऽपि ब्रह्म हा भ्रूण हा तथा

अहोरात्र उषितः स्नातः पिबेत् कूर्चम् शिव अग्रतस्

ततस् तस्मिन् गते कल्पे कृष्ण वर्णे भयानके

अयुत अघोरम् अभ्यस्य मुच्यते न अत्र संशयः

संहरामि न संदेहः सर्वं पातक जम् विभो

प्रत्येकं सप्त वारम् तु द्रव्य अलाभे घृतेन तु

अनुगृह्य ततस् तुष्टः ब्रह्मानम् अवदत् हरः
ओषधे त्रायस्व एनम् इति एतावत्त्वम्
अभिजित् विदभृत् शालावत् शिखावत् शमीवत् ऊर्णावत् शरुमत् अणः यञ्

लुम् मनुष्ये

द्रव्यं च भव्ये

कुत्वा डुपच्

ह्रस्वे

परि अभिभ्याम् च

ज्य च

अधिकरण विचाले च

एनब् अन्यतरस्याम् अ दूरे अ पञ्चम्याः

प्राक् दिशः विभक्तिः

सर्वस्य सो ऽन्यतरस्यां दि
पुनर्वसौ अङ्गुलि पूर्व भागाः साम्नाम् अधीशाय नमः अभिपूज्याः

पाद आदि कुर्यात् विधिवत् विष्णु नाम अनुकीर्तनम्

मृग उत्तम अङ्गे नयने अभिपूज्ये नमः अस्तु ते राम विघूर्णित अक्षैः

ऋक्षे अनुराधासु च माधवाय नमः तथा उरःस्थलम् एव पूज्यम्

पूर्व उत्तराषाढैः युगे तथा ऊरू नमः शिवाय इति अभिपूजनीयौ

क्रमात् मुक्ति प्रदम् देव किंचिद् व्रतम् इह उच्यताम्

उपोषितेन ऋक्ष दिनेषु भक्त्या संपूजनीया द्विज पुंगवाः स्युः

नारी वा विधवा सर्व गुण सौभाग्य संयुता

इति नक्षत्रपुरुषम् उपास्य विधिवत् स्वयम्

सूत उवाच

नक्षत्रपुरुष ज्ञाय विप्राय अथ विसर्जयेत्
तत् पूष्णे परिजह्रुः

तस्मात् हिरण्य पाणिः इति स्तुतः

तस्य दन्तान् परोवाप
मा ते कुमारः स्तनधः प्रमायि मा त्वं विकेश्य् उर आवधिष्ठाः

चन्द्र प्रायश्चित्ते
क्षिप्रे बत मरिष्यत्य् अग्नाव् एनम् प्रासिष्यन्ति इति तथा ह एव स्यात्

तं वा एतं हिङ्कारं हिम् भा इति हिंकुर्वन्ति

यद् भ इति निगच्छति तस्मात् स पापीयान् श्रेयसीषु चरति तस्माद् अस्य पापीयसः श्रेयो जायते ऽश्वतरो वा अश्वतरी वा
वाचो वा एतौ स्तनौ

अवत्य् एनं सत्यं न एनम् अनृतं हिनस्ति य एवं वेद य एवं वेद
सूत उवाच
पितृ लोके एव अर्ध्नोति

त्वष्टा हि रूपाणाम् प्रजनयिता

प्राण अपानौ प्रजाः अनुप्रजायन्ते