tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
विरिक्तानां च संसर्गी मण्ड पूर्वा यथाक्रमम्

मांसं मेद्य उष्ण वीर्यम् च सह अन्नेन प्रकामतः

स्थिरा बला गोक्षुरक मदन उशीर वालकैः

न इष्यते तेषु हि हितं शमनं यन् न कर्शनम्

निद्रा जाड्य अरुचि हरम् प्राणानाम् अवलम्बनम्

कोल वृक्षाम्ल कलशी धावनी श्रीफलैः कृताम्

संनिपात ज्वरस्य अन्ते कर्ण मूले सु दारुणः

स धन्वयास भूनिम्बम् वत्सकाद्यो गणः कफे

क्षीर उचितस्य प्रक्षीण श्लेष्मणः दाह तृड्वतः

तद् वपुर् लङ्घन उत्तप्तम् प्लुष्टं वनम् इव अग्निना

सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः

तृष्णा छर्दि परीदाह ज्वर घ्नाम् क्षौद्र संयुताम्

युक्तो मधु सिता लाजैः जयति अनिल पित्त जम्

गुडूच्या रस कल्काभ्याम् त्रिफलाया वृषस्य वा

कामं तु पयसा तस्य निरूहैर् वा हरेन् मलान्

कासात् श्वासात् शिरस् शूलात् पार्श्व शूलात् चिर ज्वरात्

लिप्ते ऽङ्गे दाह रुज् मोहाः छर्दिः तृष्णा च शाम्यति

शाखा अनुसारी तस्य आशु मुञ्चेद् बाह्वोः क्रमात् सिराम्

दोषे युक्तः करोति आशु पक्वे पक्वाशयं गते

मुच्यते ज्वरितः पीत्वा पञ्चमूल शृतम् पयः

दशमूल अमृता एरण्ड द्वय पत्तूर रोहिषैः

द्राक्षा मधूक मधुक लोध्र काश्मर्य सारिवाः

तैल्वकं पवन जन्मनि ज्वरे योजयेत् त्रिवृतया वियोजितम्

कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्त्रं कटुकरोहिणी

पिबेत् स शर्करा क्षौद्रान् ततो जीर्णे तु तर्पणे

ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्ते ऽनन्तरम् मलैः

प्रतिश्याय आस्य वैरस्य शिरस् कण्ठ आमय अपहान्

शिरो गात्रं च तैः एव न अति पिष्टैः प्रलेपयेत्

संस्कृताः पिप्पली शुण्ठी धान्य जीरक सैन्धवैः

दिव्य अम्बु जीवयेत् तस्य ज्वरं च आशु नियच्छति

बिल्व मुस्ता हिम पालनी सेव्यैः द्राक्षया अतिविषया स्थिरया च

वीर्य उष्णैः उष्ण संस्पर्शैः तगर अगुरु कुङ्कुमैः

मोदकं त्रिफला श्यामा त्रिवृत् पिप्पली केसरैः

आरग्वधादि वर्गम् च पान अभ्यञ्जन लेपने

यः स्याद् अतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः

सप्त अहात् औषधं केचिद् आहुः अन्ये दश अहात्

पुराण सर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत् स सैन्धवा

पयसि अर्ध उदके क्वाथं क्षीर शेषम् विमिश्रितम्

स सिता मधुषु दद्याद् व्योष आद्यम् वा विरेचनम्
तद् एव अनुकरोमि स्म नर्तन आचार्य शिष्य वत्

अध स कामुक गणः श्वो गन्ता गणिका गणः

अथ नागरक आकारः तद् आकार सुहृद् वृतः

प्रेर्यमाणं गल अष्ट्राभिः शीघ्रम् आनय तं शठम्

स प्रविश्य उक्तवन् द्वारे देवी किं विधृता इति माम्

अशक्तः प्रेक्षितुं तेन रङ्गान् निर्गम्यताम् इति

मुद्रिकालतिका च इति स विहस्य इदम् अब्रवीत्

पश्यन्न् अभिमुखं प्रीत्या स तथा विमुखीकृतः

अपैति गुणवत् सङ्गात् दोषो दोषवताम् किल

मया विजयमाना इयम् अनेकं नर्तकी शतम्

गोमुखः स च याम् आह सा पूर्वं नृत्यताम् इति

अपृच्छं गोमुखं च आसाम् कतमा पद्मदेविका

न अनुगन्तुम् अलं रम्भा नृत्तम् अस्याः स मेनका

प्रीत्या यश् च उन्मुखः पश्यन् कृतः स्वामी पराङ्मुखः

द्रष्टुम् इच्छथ यां पूर्वम् आज्ञापयत ताम् इति

स्मित्वा स उत्कम्प रोमाञ्चम् गाढम् अङ्गम् अपीडयत्

संभ्रान्तश् च विलक्षश् च तदा ताम् आह गोमुखः

प्रत्याहृत्य ततश् चेतो ह्रियमाणं बलात् तया

कुमार वटक स्थेन मया अनूक्तः तपन्तकः

त्वम् इच्छसि जयं यस्याः किम् असौ न पराजिता

तपन्तकस् तु स आस्फोटम् इदं सिद्धिम् इति ब्रुवन्

इयं प्रसाध्यते यावत् तावद् आस्तां भवान् इति

तेन उक्तम् इच्छया गन्तुम् आगन्तुं वा न लभ्यते
तद्वत् हेम रथम् दद्यात् करिभ्याम् संयुतं नरः

जन्म अयुतम् स राजा स्यात् ततस् शिव पुरम् व्रजेत्

एतत् शीलव्रतम् नाम शील आरोग्य फल प्रदम्

एतत् कान्तिव्रतम् नाम कान्ति कीर्ति फल प्रदम्

विप्रेषु भोजनं दद्यात् कार्त्तिक्याम् गो प्रदः भवेत्

त्रिसंध्यं पूज्य दाम्पत्यम् उपवासी विभूषणैः

घृतेन स्नपनं कुर्यात् शम्भोः वा केशवस्य च

एतत् सम्पद्व्रतं नाम सदा पाप विनाशनम्

वस्त्र युग्मम् तिलान् घण्टाम् ब्राह्मणाय निवेदयेत्

गां दत्त्वा शिवम् अभ्येति पुनरावृत्ति दुर्लभम्

यावत् अब्दम् पुनर् दद्यात् धेनुम् जल घट अन्विताम्

समा अन्ते धेनु दः याति भवानीव्रतम् उच्यते

यावत् समा भवेत् यः तु पञ्चदश्यां पयोव्रतः

शक्र लोके वसेत् नित्यम् इन्द्रव्रतम् इदम् स्मृतम्

वैश्वानरव्रतं नाम सर्व पाप विनाशनम्

विप्राय वस्त्र संयुक्तम् प्रद्युम्नः प्रीयताम् इति

स याति वैष्णवं लोकं पितॄणां तारयेत् शतम्

माघे मासे अथवा चैत्रे गुडधेनु प्रदः भवेत्

वत्सर अन्ते पुनर् दद्यात् धेनुम् पञ्चामृतेन हि

षष्टिव्रतं नारद पुण्यम् एतत् ते उदितम् विश्वजनीनम् अन्यत्
अशुचि प्रतिमाम् इमाम् गृहीत्वा जिन रत्न प्रतिमाम् करोति अनर्घाम्

अ प्रमेयेण पुण्येन गृह्यते स्म हित आशयः

यदि न अत्र विचिन्त्यते हितं पुनर् अपि एष समागमः कुतः

समाददाति तत् चित्तम् अनिवर्त्येन चेतसा

सततं फलति क्षयं न याति प्रसवत्य् एव तु बोधि चित्त वृक्षः

जगत् आनन्द बीजस्य जगत् दुःख औषधस्य च

बोधि प्रणिधि चित्तम् च बोधि प्रस्थानम् एव च

यत्र अपकारः अपि सुख अनुबन्धी सुखाकरान् तान् शरणं प्रयामि
अन्न पान विधि त्यागः चत्वारस् तस्य हेतवः

देह औषध क्षय कृत्याः क्षयस् तद् सम्भवात् च सः

कास अग्नि साद निष्ठीव निद्रा आलस्य अरुचि ज्वराः

रस आदि शोषणात् शोषः रोगराट् तेषु राजनात्

प्रायो ऽस्मान् मल ताम् यातं न एव अलम् धातु पुष्टये

कफाद् अरोचकः छर्दिः कासो मूर्ध अङ्ग गौरवम्

पाणियोः अवेक्षा पाद आस्य शोफः ऽक्ष्णोर् अति शुक्ल ता
शूलं च अभूमौ
कुसीदं पशु उपज लोम क्षेत्र शद वाह्येषु न अति पञ्चगुणम्
अज्ञानेन यथा ज्ञानं शौचम् आशौचकं यथा

न दानं न जपो होमो न च अन्यत् सु कृतम् क्वचित्

यथा तपो वै विस्मयात् यथा

विनिहन्ति महा पापम् कु नृपः विषयं यथा

बाहुं सहस्र शिरसे ग्रीवां सर्वेश्वराय च

सर्व बीज भृते विप्राः सित वस्त्रा अवगुण्ठिते

अस्मिन् वराह पुरुषम् कृत्वा देवं तु हाटकम्
वैराणि अहासीत् चिर संभृतानि

आशावते च अभिगताय सद्यस् देय अम्बुभिः तर्षम् अचेछिदिष्ट

कश्चिद् धन अर्थम् न चचार धर्मम्

अपरः तु न आस

न अ गौरवः बन्धुषु न अपि अ दाता न एव अ व्रतः न अनृतिकः न हिंस्रः आसीत् तदा कश्चन तस्य राज्ये राज्ञः ययातेः इव नाहुषस्य

इति बुद्धचरिते महाकाव्ये अन्तःपुरविहारो नाम द्वितीयः सर्गः

पत्नीम् पतिः _ महिषी पतिम् _ परस्परम् न व्यभिचेरतुः च

जन्मनः जन्म जरा अन्तकस्य तस्य आत्मजस्य आत्म जितः सः राजा अहनि अहनि अर्थ गज अश्व मित्रैः वृद्धिम् ययौ सिन्धुः इव अम्बु वेगैः

तस्मिन् तथा भूमिपतौ प्रवृत्ते भृत्याः च पौराः च तथा एव चेरुः शम आत्मके चेतसि विप्रसन्ने प्रयुक्त योगस्य यथा इन्द्रियाणि

ररक्ष पञ्च

धर्माय कश्चिद् न चकार हिंसाम्

ज्ञानम् शिवम् यत् तु तत् अध्यगीष्ट

वनम् अनुपम सत्त्वाः बोधिसत्त्वाः सर्वे विषय सुख रस ज्ञाः जग्मुः उत्पन्न पुत्राः

नियमम् विषेहे
शक्त्या च गरुडं वीरो महिषः अभ्यहनत् हृदि

तस्मिन् निपतिते भूमौ दानवे वीर्य शालिनि

पुनर् दशभिः अष्टैः तम् तताड स्तन अन्तरे

धनूंषि च आस्फोट्य सुर अभिघातैः व्यदारयन् भूमिम् अपि प्रचण्डाः

शरैः त्रिभिः तस्य भुजं बिभेद षड्भिः च शीर्षं दशभिः च केतुम्

तस्मिन् विनिहते दैत्ये ग्रसने लोक नायके

अवसादं ययुः दैत्याः कर्दमे करिणो यथा

तस्मात् अवप्लुत्य हतात् च मेषाद् पदातिः स तु दैत्य नाथः
अथ एते ब्राह्मणाश् चत्वार आसन्दीम् आददते

अथ एनम् उपतिष्ठते वरुणो ऽसि धृत व्रतः वारुणम् असि इति
वा सत्र अन्तात्

सन्धि वेलयोः वाचं यच्छेयुः

उपहूता अज अवयः अथ उ अन्नस्य यो रस उपहूतो गृहेषु न इति

क्रोध अनृते वर्जयेयुः
विद्यानाम् तु यथास्वम् आचार्य प्रामाण्यात् विनयः नियमः च

अतस् गोदानम् दारकर्म च अस्य

विनय मूलः दण्डः प्राणभृताम् योगक्षेम आवहः
इति उक्ते तेन ते देवाः तद् नाम्ना तद् वरम् विदुः

हृद् नाभिः ऊरु माने च जानुभ्याम् अवलम्बिनी

ब्रह्मा विष्णुः च रुद्रः च त्रि सूत्रे देवताः स्मृताः

आरोपयेत् क्रमेण एव ज्येष्ठ मध्य कनीयसम्

पवित्रारोपणं वक्ष्ये भुक्ति मुक्ति प्रदम् हरेः

एवं प्रार्थ्य द्विजान् भोज्य दत्त्वा तेभ्यः च दक्षिणाम्

पश्चिमे दक्षिणे च एव उत्तरे पूर्ववत् क्रमात्

कौशेयं पट्ट सूत्रम् वा कार्पासं क्षौमम् एव वा

सूत्रम् एकम् तु संगृह्य दद्यात् देवस्य
कफ पित्त प्रशमना रौक्ष्यात् च अनिल कोपना

त्रिवृता कौटजं बीजं पिप्पली विश्वभेषजम्

प्रकल्प्य मोदकान् एकं दशमे दशमे ऽहनि

गुडः कल्याणको नाम सर्वेष्व् ऋतुषु यौगिकः

त्रिवृता आदीन् नव वरां स्वर्णक्षीरीं ससातलाम्

वात पित्त कफ उत्थेषु रोगेषु अल्प अनलेषु च

तत् पिबेत् मस्तु मदिरा तक्र पीलु रस आसवैः

स घृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठं विरेचनम्

दीप्यकं पञ्चलवणं चूर्णितं कार्षिकं पृथक्

एकीकृत्य च तत् स्विन्नं पुटपाकेन भक्षयेत्

त्रिवृत् त्रायन्ती हपुषा सातला कटुरोहिणीः

दन्ति दन्त स्थिरम् स्थूलं मूलं दन्ती द्रवन्ती जम्

विडङ्ग पिप्पली मूल त्रिफला धान्य चित्रकान्

धात्री फल रस प्रस्थान् त्रीन् गुड अर्ध तुला अन्वितान्

योज्यो मृदु अनपायि त्वात् विशेषात् चतुरङ्गुलः
ध्यायन्ति तत् परं व्योम वासुदेवं परं पदम्

शाकद्वीपः स्थितो विप्रा आवेष्ट्य दधि सागरम्

उदयो रैवतः च एव श्यामाको अस्तगिरिः तथा

यजन्ति सततं तत्र वर्णा वायुं सनातनम्

तेषां नद्यः च सप्ता एव वर्षाणां तु समुद्र गाः

नारी शत सहस्र आढ्यम्

पश्यन्ति परमं ब्रह्म विष्णु आख्यम् तमसः परं

संवेष्ट्य इक्षु रस अम्भोधिम् शाल्मलिः संव्यवस्थितः

प्लक्षद्वीपे च विप्र इन्द्राः सप्त आसन् कुलपर्वताः

न च एतेषु युग अवस्था पुरुषा वै चिर आयुषः

न मे ऽत्र भवति प्रज्ञा कृत्स्नशस् तद् निरूपणे

क्षीरोद कन्यया नित्यं गृहीत चरण द्वयः

नित्य पुष्टाः निरातङ्का नित्य आनन्दाः च भोगिनः

सप्त वर्षाणि तत्र अपि सप्त एव कुलपर्वताः

कुशेशयो हरिः च अथ मन्दरः सप्त पर्वताः

धुतपापा शिवा च एव पवित्रा संमता तथा
युक्तं भगैः स्वैः इतरत्र च अध्रुवैः स्व एव धामन् रममाणम् ईश्वरम्

यत् उत अहम् त्वया पृष्टो वैराजात् पुरुषात् इदम्

भद्रं प्रजानाम् अन्विच्छन्न् आतिष्ठत् स्व अर्थ काम्यया

श्री भगवान् उवाच

दिव्यं सहस्र अब्दम् अ मोघ दर्शनः जित अनिल आत्मा विजित उभय इन्द्रियः

श्री भगवान् उवाच

त्वया अहम् तोषितः सम्यग् वेदगर्भ सिसृक्षया

यथा आसीत् तत् उपाख्याः ते प्रश्नान् अन्यान् च कृत्स्नशः

तथा तद् विषयाम् धेहि मनीषां मयि माधव

प्रेङ्खं श्रिता या कुसुमाकर अनुगैः विगीयमाना प्रिय कर्म गायती

परावरे यथा रूपे जानीयां ते तु अरूपिणः
काले विडङ्ग तैलेन ततस् तम् अनुवासयेत्

मार्कवम् अथवा खादेद् भृष्टं तैलेन लोह पात्र स्थम्

शिरोविरेकं वमनं शमनं कफ जन्मसु

तं पीत्वा अभ्यक्त तनुः यथाबलं सूर्य पाद संतापम्

उत्क्लेशित कृमि कफे शर्वरीं तां सुख उषिते

इन्द्रलुप्त विधिः च अत्र विधेयो रोम भोजिषु

पलाश बीज पत्तूर पूतिकात् वा पृथक् पिबेत्

दिनम् आरुष्करं तैलं पाने वस्तौ च योजयेत्

श्वित्रं कस्यचिद् एव प्रशाम्यति क्षीण पापस्य

श्वित्रे ऽङ्गे ये स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान् भिन्द्यात्
अत्र एतम् अवभृथं संसादयन्त्य् अग्रेण आग्नीध्रम् उच्छ्राय्यां वा चर्मणि वा

हविर्धानाभ्यां पूतभृत् आधवनीयौ चमसान् अधिषवणं चर्म अधिषवणे फलके षट् छङ्कून् ग्राव्णो वायव्यानि स्थालीर् द्रोणकलशं दशापवित्रे ऋजीषम् इत्य् एतत् सह कृष्णाजिनेन यत् किंचित् सोम लिप्तम् भवति
उपासन्ते मुदा युक्ताः मध्यमां तनुम्

पुलस्त्यं च तथा उदानात् व्यानात् च पुलहं पुनः

संवृता बहिस् अन्तर् च मनुष्याः साधकाश् च ते

अर्ध नारी नर वपूः तेजसा ज्वलन उपमः

अपर्णा च एकपर्णा च तथा च एव एकपाटला

भोगस्य ज्ञान निष्ठ त्वात् तेन ख्यातिः इति स्मृतः

भूत आदिकानाम् भूतानां सप्तमः सर्ग एव च

साधकानि इन्द्रियाणि स्युः देवाः वैकारिका दश

मरीचये च संभूतिं स्मृतिम् अङ्गिरसे ददौ

स्वयम्भोः अपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनः तु यः

ततस् अस्य जघनात् पूर्वम् असुराः जज्ञिरे सुताः

ज्योत्स्ना संध्या अहर् च एव सत्त्व मात्र आत्मकम् त्रयम्

भूत तन्मात्र सर्गः तु भूतादिः तामसः तु सः

अबुद्धि पूर्वकाः सर्गाः प्राकृताः तु त्रयः स्मृताः

एतस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्मात् यामाः च ते स्मृताः

भद्रकाल्या मया उक्तानि सम्यक् फल प्रदानि च

न च एकम् न पृथग्भावम् अधिकम् न ततो विदुः

ससर्ज सर्गम् अन्यम् हि साधकं प्रभुः ईश्वरः

एकधा स द्विधा च एव त्रिधा च बहुधा पुनः

ऊर्ध्वस्रोताः तृतीयः वै देव सर्गः तु स स्मृतः

देव्या नाम विकाराणि इति एतानि यथाक्रमम्

सनन्दं सनकं च एव विद्वांसं च सनातनम्

तमस् मात्र आत्मका रात्रिः सा वै तस्मात् निशा आत्मका

एष देवो महादेवः पुरुषो अर्क सम द्युतिः

धयति इति एष वै धातुः पान त्वे परिपठ्यते

तस्य अभिध्यायतः सर्गं तथा वै बुद्धि पूर्वकम्

तत्त्वानाम् अग्रजो यस्मात् महन्त् च परिमाणतः

पद्भ्यां च अश्वान् स मातंगान् रासभान् आवयान् मृगान्

देवाश् च पशवः सर्वे बभूवुः तस्य तेजसा

अकरोत् सः तन्वम् अन्याम् कल्प आदिषु यथा पुरा

श्रद्धा कामं विजज्ञे वै दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः

आतिष्ठत् सर्व लोकानाम् हिताय परमेश्वरः

विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध्या तुष्ट्या तथा एव च

उपगम्य उज्जहार एनाम् अपः च अपि समाविशत्

महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

रूपं तथा एव विशतः शब्द स्पर्श गुणौ उभौ

ब्रह्मणा समनुज्ञाते तथा सर्वम् अभूत् किल

मूर्तिं तमस् रजस् प्रायाम् पुनर् एव अभ्यपूजयत्

तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देव गुण अन्विताः

शब्द आदीनाम् अवाप्ति अर्थम् बुद्धि युक्तानि तानि वै

धर्म आदयः प्रथम जाः सर्वे ते ब्रह्मणः सुताः

तस्मिन् कार्यस्य करणं संसिद्धं स्व इच्छया एव तु

तस्मात् ते संवृत आत्मानः नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः

मृत्योर् व्याधि जरा शोक क्रोध असूयाः च जज्ञिरे

यस्मात् बोधयते च एव बुद्धिः तेन निरुच्यते

राक्षसा नाम ते यस्मात् क्षुधा आविष्टाः निशाचराः

स्पर्श मात्रः तु वै वायू रूप मात्रम् समावृणोत्

अद्भिर् दशगुणाभिः तु बाह्यतस् अण्डम् समावृतम्

समुद्रांश् च नदीः च एव तथा शैल वनस्पतीन्

सती ख्याति अथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

सर्वाः ताः च महाभागाः सर्वाः कमल लोचनाः

एताः सर्वा महाभागाः प्रजासु अनुसृताः स्थिताः

ऊर्ध्वस्रोताः तृतीयः तु स वै च ऊर्ध्वम् व्यवस्थितः

यस्मात् भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः

रक्षाम् एताम् प्रयुञ्जीत जले वा अथ स्थले अपि वा

निषिक्ता यत्र यत्र आसन् तत्र तत्र अचलाः अभवन्

पञ्चधा अवस्थितः सर्गो ध्यायतः सः अभिमानिनः

तमस् मात्र आवृतः ब्रह्मा तदा शोकेन दुःखितः

ज्ञानम् इति आहुः भगवान् ज्ञान संनिधिः

आज्ञा आवेशनी कृष्णा तामसी सात्त्विकी शिवा

लताः काष्ठाः कलाः च एव मुहूर्ताः संधि रात्रि अहान्

शान्ता घोराश् च मूढाश् च विशेषाः तेन ते स्मृताः

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यम् आस्थितौ

क्षेत्रज्ञः क्षेत्र विज्ञानात् एक त्वात् केवलः स्मृतः

परमः सम्प्रकृष्ट त्वात् अवनाद् ॐ इति स्मृतः

क्षणं वियोगो न हि एषाम् न त्यजन्ति परस्परम्

ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुः यावत् आभूतसंप्लवम्

मुख्य सर्गः चतुर्थः च मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

लोकालोक द्वयम् किंचिद् अण्डे हि अस्मिन् समर्पितम्

तौ उभौ योग कर्मणौ आरोप्य आत्मानम् आत्मनि
विज्ञानेन निवृत्ताः ते व्यवर्तन्त महा ओजसः

व्याल आत्मानः स्मृता वाला हीन त्वात् अहयः स्मृताः

तास् तथा प्रत्यपद्यन्त पुनर् अन्ये महा ऋषयः

इति एष वै सुत उदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः
अमृत अर्थे पुरा च अपि देव दैत्य समागमे

ऋषीणाम् इव वो वृत्तं प्रभावो मरुताम् इव

अ विश्वास्यम् कृतं कर्म वाच्याश् च यदवः कृताः

अमृते निर्मिते पूर्वं विष्णुः स्त्री रूपम् आस्थितः

हते कंसे मम सुतो मथुरां पालयिष्यति

कर्तव्यानां च कर्तारो लोकस्य विबुध उपमाः

यथाकाम प्रदानाय भोज्य अधिश्रयणाय च

एवम् एष निकृत्या वै तद् तद् रूपम् उपागतः

पयसः सर्पिषश् च एव दध्नो दध्युत्तरस्य च

संनिकृष्टे व्रजास् तत्र निवसन्तु यथासुखम्

श्वेतेन शिरसा वृद्धो न एव वर्ष शती भवेत्

नन्द गोपस्य भवने जातस्य अद्भुत कर्मणः

हतस् त्व् अरिष्टो बलवान् विशृङ्गश् च कृतो व्रजे

वाच्यश् च नन्द गोपः वै करम् आदाय वार्षिकम्

रसातल चरः नीतः क्षणेन अदर्शनम् ह्रदात्

केवलं वयसा वृद्धो यथा शरदि तोयदः

अ दम्भ वृत्तयः सर्वे गुरु कर्मसु च उद्यताः

ये तु तं ददृशुस् तत्र क्षिप्यमाणम् अनेकशः

राज मन्त्रधराः सर्वे सर्वे धनुषि पारगाः

कृष्णं व्रज गतम् श्रुत्वा वर्धमानम् इव अनलम्

अ पापे पाप हृदयः यः पापम् अनुतिष्ठति

गोषु त्रातासु च तथा स्पृहणीयेन कर्मणा

नन्द गोपम् च गोपांश् च कर दान् मम शासनात्

बान्धवो धर्मतो मह्यं हृदयेन अन्तकः रिपुः

वसते परम प्रीता दैवतैर् अपि पूजिता

भयेसखं च राजानं विपृथुं च पृथु श्रियम्
अनपुंसकस्य इति किम् सामनी वेमनी

तेन जसः शेः सर्वनामस्थान सञ्ज्ञा पूर्वेण भवत्य् एव
अथ दीर्घेण कालेन तत्र अप्रतिम पौरुषौ

नमो धर्म अधिगम्याय योग गम्याय ते नमः

नित्यानन्दं निराधारं निष्कलं परमं शिवम्

पुरस्तात् असृजत् देवः सनन्दं सनकं तथा

अनादि अनन्तम् अद्वैतं स्व आत्मानम् ब्रह्म संज्ञितम्

कर्ण अन्तर समुद्भूतौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः

सर्वे ते ब्रह्मणा तुल्याः साधका ब्रह्म वादिनः

तदा प्राण मयः रुद्रः प्रादुरासीत् प्रभोर् मुखात्

अव्ययानि दश एतानि नित्यं तिष्ठन्ति शङ्करे

ततस् तस्मै महादेवो दिव्यं योगम् अनुत्तमम्

नृत्यति अनन्त महिमा तस्मै रुद्र आत्मने नमः

यत् त्वया अभ्यर्थितम् ब्रह्मन् पुत्र त्वे भवतो मम

बिभर्ति अशेष भूतानि यो अन्तर् चरति सर्वदा

तस्य देव आदिदेवस्य शम्भोः हृदय देशात्

अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः

परमेष्ठी शिवः शान्तः पुरुषो निष्कलो हरः

अनादि मल हीनाय ज्ञान गम्याय ते नमः
ते देवा अब्रुवन्न् अप्य् अस्या इह अस्तु या नो ऽस्मिन् न वै कम् अविदद् इति तथा इति तस्या अप्य् अत्र अकुर्वन्

यं कामयेत अनायतनवान् स्याद् इत्य् अ विराजा अस्य यजेद् गायत्र्या वा त्रिष्टुभा वा अन्येन वा छन्दसा वषट्कुर्याद् अनायतनवन्तम् एव एनम् तत् करोति
यदा कर्म विपाकेषु लोकेषु निरय आत्मसु

विरक्तः क्षुद्र कामेभ्यः लब्ध्वा आत्मनि सुखं महत्

वानप्रस्थ आश्रम पदेषु अभीक्ष्णं भैक्ष्यम् आचरेत्

तथा वासस् तथा शय्यां प्राप्तं प्राप्तं भजेन् मुनिः

अग्नीन् स्व प्राणे आवेश्य निरपेक्षः परिव्रजेत्

दुःख उदर्केषु कामेषु जात निर्वेदः आत्मवान्

सर्व उत्पत्ति अप्ययम् ब्रह्म कारणं माम् उपयाति सः

विविक्त क्षेम शरणः मद् भाव विमल आशयः

यावद् ब्रह्म विजानीयान् माम् एव गुरुम् आदृतः

त्यक्तं न दण्ड पात्राभ्याम् अन्यत् किंचिद् अनापदि

सप्त अगारान् तुष्येल् लब्धेन तावता

वेद वाद रतः न स्यान् न पाषण्डी न हैतुकः

तत्त्वं विमृश्यते तेन तद् विज्ञाय विमुच्यते
मध्यमं परिधिम् अनुप्रहरति यं परिधिं पर्यधत्था अग्ने देव पणिभिर् वीयमाणस् तं त एतम् अनु जोषं भरामि न इद् एष त्वद् अपचेतयाता इति

अथ उपभृतम् अद्भिः संस्पर्श्य यथायतनं स्रुचौ सादयित्वा स्रुक्षु प्रस्तरम् अनक्ति

अथा सपत्नान् इन्द्र अग्नी मे विषूचीनान् व्यस्यताम् इति प्रतीचीम् उपभृतं प्रत्यूहति

अथ संप्रैषम् आह ब्रह्मन् प्रस्थास्यामः समिधम् आधाय अग्नीध् अग्नीन् सकृत् सकृत् संमृड्ढि इति

अनुप्रहरति

अथ इतरौ उपसमस्यति यज्ञस्य पाथ उप समितम् इति

इदं ब्रूहि इति आह अध्वर्युः

अथ उपोत्थाय आहवनीयम् उपतिष्ठते आयुष्पा अग्ने ऽस्य् आयुर् मे पाहि चक्षुष्पा अग्ने ऽसि चक्षुर् मे पाहि इति
तीर्थं सुनिर्मलं कृत्वा लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम्

तेन एव हेतुना ब्रह्मा सावित्रीम् अशपद् रुषा

देहि गङ्गां महा देवीम् हित अर्थम् जगतो ऽस्य वै

ततो निमिम् उवाच इदम् किम् इच्छसि नृपैः अधुना

निमिर् उवाच

गोकर्णं क्षेत्रम् आसाद्य लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम्

भूमि त्वम् प्राप्य सा देवी यथापूर्वम् अतिष्ठत

इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्रह्मा नागान् उवाच ह

कुश नाभिः तस्य सुतो गाधिस् तस्य ह्य् अभूत् सुतः

गङ्गां त्रिपथगां विप्र पाताल तल वासिनीम्

पुरा तु भार्गवो रामो हत्वा क्षत्रिय संततिम्

तथा इति उक्त्वा च सा देवी विचित्राणि गृहाणि च

लोके श्रेष्ठतमो भूत्वा चचार स महा मुनिः

इति शप्त्वा ययौ सो ऽपि स्व आश्रमम् प्रति भूपते

सर्व लोक हित अर्थाय तपसा उद्धर्तुम् अर्हसि

क्षमा धनाः वयं क्रूरैर् बलात् त्वं नीयसे शुभे

तपसा महता तत्र तोषयामास शङ्करम्

सिद्धः असि तपसा ब्रह्मन् शव सांनिध्य कारणात्

तस्मात् ते अपि देहस् तु नश्यत्य् एव न संशयः

वेदेषु सार भूत त्वात् सावित्री इति अपि कथ्यते

चिन्तयामास तौ दृष्ट्वा ब्रह्मा मुनिम् उवाच ह

इत्य् उक्त्वा कौशिकः क्रौर्याद् गृहीत्वा तां पयस्विनीम्

इति तस्य वचः श्रुत्वा गङ्गां सस्मार शङ्करः
मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके

श्री भगवन्त् उवाच

प्रातिष्ठन् नन्दिम् आपन्नाः स्वं स्वम् आश्रम मण्डलम्

स भाजयन् विशुद्धेन चेतसा

विप्र ऋषभान् कृतोद्वाहान् स दारान् समलालयत्

अथर्वणे ऽददाच् छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते

मैत्रेय उवाच

एष आत्म पथः ऽव्यक्तो नष्टः कालेन भूयसा

अवादयंस् तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघनाः

अपश्यत् सर्व भूतानि भगवत्य् अपि च आत्मनि

परिव्रजत् पदवीम् आस्थितो ऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन् विशोकः

अविद्या संशय ग्रन्थिम् छित्त्वा गां विचरिष्यति

अतस् त्वम् ऋषि मुख्येभ्यः यथाशीलं यथारुचि
कश्चिद् आगच्छति महान् पुरुषो देव चोदितः

भक्षयिष्यति कल्प अन्ते रुद्र आत्मा निखिलं जगत्

सा एषा माहेश्वरी गौरी मम शक्तिः निरञ्जना

त्वम् आत्मा सर्व भूतानाम् प्रधानं प्रकृतिः परा

निवारितो ऽपि पुत्रेण युयोध हरिम् अव्ययम्

नारायणे महा योगम् अवाप पुरुषोत्तमे

विमोहनाय शास्त्राणि करिष्यामो वृषध्वज

नारायणः त्वम् जगन्ताम् अथ आदिः पितामहः त्वम् प्रपितामहः च

प्रगृह्य पाणिना ईश्वरः हिरण्य लोचन आत्मजम्

या सा विमोहिका मूर्तिः मम नारायण आह्वया

दृष्ट्वा तं गरुड आसीनम् सूर्य कोटि सम प्रभम्

प्रगृह्य पादेषु करैः संचिक्षेप ननाद च

युयुधे सर्व यत्नेन नरसिंहेन निर्जितः

केन अपि हेतुना ज्ञात्वा शशाप अतीव कोपनः

पश्यामि अशेषम् एव इदम् यः तत् वेद स मुच्यते

रराज मध्ये भगवान् सुराणां विवाहनो वारिद वर्ण वर्णः

नेमुः नारायणम् देवं देवीं च हिमशैलजाम्

प्रार्थयामासुः ईशाने भक्तिं भक्त जन प्रिये

स तेन पीडितो ऽत्यर्थं गरुडेन तथा आशु गः

एषा एव सर्व भूतानाम् गतीनाम् उत्तमा गतिः

विमुञ्चन् भैरवं नादं तं जानीमो अमर अर्दनैः

ईश्वर आराधन अर्थाय तपः चेरुः सहस्रशः

न पश्यति स्म सहसा तादृशं मुनयो ऽब्रुवन्

नीत्वा रसातलं चक्रे बन्दीम् इन्दीवर प्रभाम्

अवाप सा अन्धकम् सुखं प्रसादम् अन्धकम् प्रति

ततः कालाग्नि रुद्रः ऽसौ गृहीत्वा अन्धकम् ईश्वरः

बाधते भगवन् दैत्यो देवान् सर्वान् सह ऋषिभिः

तस्माद् अशेष भूतानाम् रक्षको विष्णुः अव्ययः

सहस्र पाद अक्षि शिरस् अभियुक्तम् भवन्तम् एकम् प्रणमामि रुद्रम्

क्षीरोदस्य उत्तरम् कूलं यत्र आस्ते हरिः ईश्वरः

बभूवुः ते तथा शापात् जायमानाः पुनः पुनः

निवारय आशु त्रैलोक्यं त्वदीया भगवन्त् इति

विभाति या शिव आसने शिवेन साकम् अव्यया

अवाप तत् महत् राज्यम् अन्धकः असुर पुंगवः

ईश्वर आराधन बलात् गच्छध्वं सु कृताम् गतिम्

इति उक्त्वा प्रययौ तूर्णं प्रह्रादस्य गृहाद् द्विजः

संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी

गोष्ठे तां बन्धयामास स्पृष्ट मात्रा ममार सा

महा ऋषिम् गौतमं प्रोचुः गच्छाम इति वेगतः

नन्दीश्वरस्य अनुचरः सर्व दुःख विवर्जितः

स माधवम् स मातृकम् जगाम निर्वृतिं हरः

सोमस्य भगवान् वर्चा धरस्य द्रविणः सुतः

फणीन्द्र हाराय नमो ऽस्तु तुभ्यं मुनि इन्द्र सिद्ध अर्चित पाद युग्मैः

त्वा ऋते भगवान् शक्तो हन्ता न अन्यः ऽस्य विद्यते

व्यापी सर्व अमर वपूः महा योगी सनातनः

संनद्धैः स आयुधैः पुत्रैः प्रह्राद आद्यैः तदा ययौ

मूलप्रकृतिः अव्यक्ता सदानन्द इति कथ्यते
अश्वत्थ पत्त्र सदृशम् विपुलं गुह्यम् उत्तमम्

स्निग्ध उन्नतौ ताम्र नखौ नार्याः च चरणौ शुभौ

सहस्राणां तु नारीणां भवेत् सा अपि पतिव्रता
माण्डूकायनिर् माण्डव्यात्

कश्यपो नैध्रुविर् वाचः

कुश्रिर् वाजश्रवसः

प्राश्नीपुत्र आसुरायणात्

तुरः कावषेयः प्रजापतेः

भारद्वाजीपुत्रः पाराशरी पुत्रात्

शाण्डिलीपुत्रो राथीतरीपुत्रात्

आलम्बायनीपुत्र आलम्बीपुत्रात्

कात्यायनीपुत्रः कौशिकीपुत्रात्

ब्रह्मणे नमः

ब्रह्म स्वयंभु

गौतमीपुत्रो भारद्वाजीपुत्रात्

आदित्यानि इमानि शुक्लानि यजूंषि वाजसनेयेन याज्ञवल्क्येन आख्यायन्ते
आरग्वधो गुरुः स्वादुः शीतलः स्रंसन उत्तमः

स्निग्धा घना वृत्ता गुर्वी क्षिप्ता च या अम्भसि

गुरुः उष्णा विष श्लेष्म शोथ योनि अक्षि कर्ण रुज्

चक्रमर्दो लघुः स्वादू रूक्षः पित्त अनिल अपहः

हन्ति श्वास प्रमेह अर्शस् कास कण्ठ आमय अरुचीः

हरिद्रा कटुका तिक्ता रूक्षा उष्णा कफ पित्त _

कुष्ठं रोगाह्वयं वाप्यं पारिभव्यं तथा उत्पलम्

विबन्ध आध्मान शूल घ्ना शकृत् मूत्र विशोधिनी

कषायो विष पित्त घ्नः सरः

मिलितं तु उक्त गुण कृत् विशेषाद् गुल्म हृत् परम्

स्वर्जिका अल्प गुणा तस्मात् विज्ञेया गुल्म शूल हृत्

उक्तं कुटज बीजम् तु यवम् इन्द्रयवम् तथा

नृपाणां सुकुमाराणां कृशानां भेषज द्विषाम्

गुल्म मेह कफ स्थौल्य मेदस् श्लीपद पीनसान्

लवणेन कफं हन्ति पित्तं हन्ति सशर्करा

तृष्णा कास ज्वर श्वास क्षय पित्तास्र कामलाः

कालाजाजी तु सुषवी कालिका च उपकालिका

भार्गी रूक्षा कटुः तिक्ता रुच्या उष्णा पाचनी लघुः

दार्वी दारुहरिद्रा च पर्जन्या पर्जनी इति च

काकोली क्षीरकाकोली स्थाने अश्वगन्धा मूलम्

अश्मभेदो हिमस् तिक्तः कषायो वस्ति शोधनः

मेदा जीवक काकोली ऋद्धि द्वंद्वे ऽपि च असति

पाक्यं क्षारो यवक्षारो यावशूको यवाग्रजः

बोधिनी बहुबीजा च ज्योतिर्गन्धफला तथा

काकोली वायसोली च वीरा कायस्थिका तथा

तद् फलम् स्रंसनं रुच्यं कुष्ठ पित्त कफ अपहम्

आर्द्रकं शृङ्गवेरं स्यात् कटुभद्रम् तथा आर्द्रिका

श्वास कास प्रमेह अर्शस् कुष्ठ शोथ उदर क्रिमीन्

मदनो मधुरः तिक्तः वीर्य उष्णः लेखनो लघुः

रूक्षा उष्णा पाचनी कास वमि श्लेष्म अनिलान् हरेत्

वाकुची मधुरा तिक्ता कटु पाका रसायनी

कास अजीर्ण अरुचि श्वास हृद् पाण्डु कृमि रोग _

ऋद्धिर् योग्यं सिद्धि लक्ष्म्यौ वृद्धेर् अपि आह्वयाः इमे

अजमोदा कटुः तीक्ष्णा दीपनी कफ वात _

उद्गार शुद्धि दम् सूक्ष्मं विबन्ध आनाह शूल जित्

विश्वा उपकुल्या मरिचं त्रयं त्रिकटु कथ्यते

आर्द्रिका भेदिनी गुर्वी तीक्ष्णा उष्णा दीपनी मता

पद्माटः स्यात् एडगजः चक्री पुंनाट इति अपि

सुस्वर त्व करा रुच्या हृद् कण्ठ मुख शोधिनी

लवण अनुरसम् रुच्यं शूल अजीर्ण विबन्ध नुद्

नकुलेष्टा भुजंगाक्षी सर्पाङ्गी विषनाशिनी

वात श्लेष्म हरः ग्राही वात घ्नः श्लेष्म पित्त हृत्

भोजन अग्रे सदा पथ्यं लवण आर्द्रक भक्षणम्

सामुद्रं मधुरं पाके स तिक्तम् मधुरं गुरु

जीवको मधुरः शृङ्गो ह्रस्वाङ्गः कूर्चशीर्षकः

चणकाम्लकम् अति उष्णम् दीपनं दन्त हर्षणम्

ग्राहि तिक्तं कषायं च वात कृत् कफ कास हृत्

कृमिघ्नी हलदी योषित्प्रिया हट्टविलासिनी

यतस् ततस् न इति चिन्त्यं धात्री लकुचयोः यथा

चुक्रम् अत्यम्लम् उष्णम् च दीपनं पाचनं परम्

ग्रन्थिकं पिप्पलीमूलम् ऊषणम् चटकाशिरः

चन्द्रिका चर्महन्त्री च पशुमेहनकारिका

हन्ति रेची कटु उष्णः च मेह आनाह विष अश्म _

तथा एव अग्निमुखी भल्ली वीरवृक्षः च शोफकृत्

ज्वर हृद् रोग पित्तास्र वात उदावर्त शूल नुद्

प्रभावाद् दोष हन्तृ त्वम् सिद्धं यत् तत् प्रकाश्यते

अपस्मार कफ उन्माद भूत जन्तु अनिलान् हरेत्

विस्रंसिनी मूत्र शकृत् मलानाम् हरीतकी स्यात् सह भोजनेन

पपात बिन्दुर् मेदिन्यां शक्रस्य पिबतः अमृतम्

अग्नि संदीपनम् रुच्यं जिह्वा कण्ठ विशोधनम्

छत्त्रा शालेय शालीनौ मिश्रेया मधुरा मिसिः

स्यात् वंशरोचना वांशी तुगाक्षीरी तुगा शुभा

चन्द्रशूरं हितं हिक्का वात श्लेष्म अतिसारिणाम्

ऋद्धिः वृद्धिः च कन्दौ द्वौ भवतः कोशले ऽचले

पित्त हृत् मधुरा तिक्ता सर्व कण्डू विनाशिनी
स्कन्दः पुर द्वारम् अथ आरुरोह वृद्धः अस्त शृङ्गम् प्रपतन् इव अर्कः

तेन शब्देन मकरा नक्राः तिमि तिमिङ्गिलाः

अन्योन्यम् उद्दिश्य विमर्दतां च प्रधावतां च एव विनिघ्नतां च

आक्रोशे अपि सम प्रख्ये तेषां देह निकृन्तनम्

ख गताः तु विरेजुः ते पक्षवन्त इव अचलाः

तारक आख्यः तु भीम अक्षः रौद्र रक्त अन्तर ईक्षणः

तस्थौ भवः सः उद्यत बाण चापः पुरस्य तद् सङ्ग समीक्षमाणः

भूय उदीरित वीर्याः ते परस्पर कृत आगसः

प्रययुः तत् पुरम् हन्तुं शरीरम् इव व्याधयः

दानवाः शर पुष्प आभाः स वनाः इव पर्वताः

उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यस् तु अनार्य शब्दान् विविधान् प्रचक्रुः

व्यसुभिः सुनिबद्ध अङ्गैः पतमानैः सुरेतरैः

मत्ता लोहित गन्धेन क्षोभयन्तो महार्णवम्

हरः प्राप्त इति इव उक्त्वा बलिनः ते महा असुराः

अम्बरे अम्भसि च तथा युद्धं चक्रुः जलेचराः