tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
संवत्सरः साम

तैर् असाव् आदित्यो धृतः

रोहा ह वाव बृहतस् त्रिवृत् स देवाः

रश्मयो मरुतः
तम् उपाह्वयेताम्

अथ इन्द्रस्य अथ यमस्य
सवनीयान् आसाद्य संप्रेष्यति प्रातः प्रातःसावस्य इन्द्राय पुरोडाशानाम् अनुब्रूहि इति
महति श्रूयमाणे अपि मेघ भेरी आदिके ध्वनौ

केचिद् आगम जालेन केचिन् निगम संकुलैः

सूर्य चन्द्रमसौ धत्तः कालं रात्रिंदिव आत्मकम्

दिवा न पूजयेल् लिङ्गं रात्रौ च एव न पूजयेत्

न आत्मानम् न परं वेत्ति योगी युक्तः समाधिना

अमराय नमस् तुभ्यं सो ऽपि कालस् त्वया जितः

उत्पन्न शक्ति बोधस्य त्यक्त निःशेष कर्मणः

मनस् प्राण लये कश्चिद् आनन्दः सम्प्रवर्तते

मनोन्मन्यै नमस् तुभ्यं महा शक्तये चित् आत्मने

घण्टा आदि नाद सक्त स्तब्ध अन्तःकरण हरिणस्य

पक्षाद् विक्षेपम् अखिलं जित्वा योगी सुखी भवेत्

आरम्भश् च घटश् च एव तथा परिचयः अपि च

ब्रह्मग्रन्थेर् भवेद् भेदो ह्य् आनन्दः शून्य सम्भवः

ज्ञात्वा सुषुम्णा सत् भेदम् कृत्वा वायुं च मध्य गम्

प्रहरणम् अपि सुकरं स्याच् शर संधान प्रवीणः चेत्

स बाह्य अभ्यन्तरम् व्योम्नि घट वत् तिष्ठति ध्रुवम्

इन्द्रियाणां मनो नाथो मनस् नाथः तु मारुतः

रुद्रग्रन्थिं यदा भित्त्वा शर्व पीठ गतः अनिलः

दोष दुःख जरा व्याधि क्षुधा निद्रा

मनस् मत्त गजेन्द्रस्य विषय उद्यान चारिणः

निरालम्बं मनः कृत्वा न किंचिद् अपि चिन्तयेत्

शृणुयाद् दक्षिणे कर्णे नादम् अन्त स्थम् एक धीः

मनः स्थैर्यं स्थिरो वायुस् ततो बिन्दुः स्थिरो भवेत्

न मानं न उपमानम् च योगी युक्तः समाधिना

लय उद्भवम् इदं सौख्यं राजयोगाद् अवाप्यते

ख मध्ये कुरु च आत्मानम् आत्म मध्ये च खं कुरु

निःश्वास उच्छ्वास हीनः च निश्चितं मुक्त एव सः
रेजे रक्त अरुणा च अस्य मही महिष घातिनः

अहो वस्तुनि मात्सर्यम् अहो भक्तिर् अवस्तुनि

यस्यां तत्र स्थितो दृष्टः स कः अपि पथिको मया

इति आलोच्य परित्यज्य लज्जां योषित् विभूषणम्

अन्वगाद् राज पुत्रः ऽपि स तां गुप्तम् अवेक्षितुम्

जघान मृग रूपेण स भार्यम् सुरत स्थितम्

देवदत्त अभिधानः च पुत्रस् तस्य उदपद्यत

देवी वासवदत्ता सा ब्राह्मणीं श्रद्दधेतराम्

कर्णताल बल आघात सीमन्तित कुल अचलः

तस्मिन्न् अपि गते क्वापि द्रुतं प्रच्छन्न कामुके

धारा विगलितम् सीधु पपौ मदम् इव द्विषाम्

तत् श्रुत्वा स दयः राजा स प्रतीहारम् आदिशत्

तत् च सा न ददर्श एव सुरत अन्ते च सत्वरा

नीता अभूत् निकटम् देव्याः प्रतीहारेण तेन सा

बभुः पूर्व अभिभूतानाम् कटाक्षाः ककुभाम् इव

न अद्य अपि एकः ऽपि मे जातो जातौ त्व् अस्यां यमौ इमौ

तेन इह कृपणा नाथ शरण आगत वत्सलम्

बभूव पाण्डुर् इति ते राजा पूर्व पितामहः

प्राहिणोत् प्रकटीकर्तुं रहस्यं तद् अशङ्कितम्
शोकं त्रासं च दैन्यं च भेजिरे पाण्डवाः परम्

या अभूत् आपान भूः तेषां ललना नयन उत्सवः

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयम् उदीरयेत्

ततः शौरिः हलधरम् द्रष्टुं दुःख आकुलः व्रजन्

मुसलं ब्रह्मदण्ड आख्यम् इति उक्त्वा अदर्शनम् ययुः

स निःशश्वास विपुलैः मार्गणैः परिवर्जितः

वज्रं पौत्रं च कंसारेः अन्याः च यदु योषितः

आपान केलि संसक्ते ततो वृष्णि कुले ऽभवत्

एवं विवादात् संग्रामः तेषाम् आसीत् सु दारुणः

द्वारका प्ररुरोद इव छिन्न हार अश्रु निर्झरैः

क्षयाय मुसलीभूतं सहसा अन्धक वृष्णिषु

वृत्ते वृष्णि क्षये घोरे स्त्री शेषा यादवे कुले
स्तम्बम् आरभते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां बर्हिर् देव सदनम् आरभे इति

ध्रुवा अस्मिन् गोपतौ स्यात् बह्वीः इति यजमानस्य गृहान् अभिपर्यावर्तते

द्वितीयं देवानां परिषूतम् असि वर्ष वृद्धम् असि इति

आ चतुर्थात् कर्मणो ऽभिसमीक्षेत इदं करिष्यामि इदम् करिष्यामि इति

यो वा अध्वर्योर् गृहान् वेद गृहवान् भवति
ऊर्ध्वो ह्य् अयम् अग्निर् दीप्यते तिर्यङ्ङ् अयं वायुः पवते ऽर्वाङ् असाव् आदित्यस् तपति

त एते ऽनिमेषम् अन्योन्यम् ईक्षन्ते

स बृहत्या एव ऋतोः मुखम् अपिदधाति बृहत्या ऋतोः बृहत्या ऋतोः
अक्रन्दद् अग्निर् इत्य् अनुमन्त्रयेत यदि क्ष्वेदेत्

परा वा एषो ऽग्निं वपति यो ऽप्सु भस्म प्रवपति

प्र इद् अग्ने ज्योतिष्मान् याहि इति अभि वा एष एतर्हि प्रजाश् शोचयति शान्त्यै

प्र प्र दातारं तारिष ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पद इत्य् आशिषम् एव आशास्ते
तेषु सायम् प्रातर् उदक उपस्पर्शनम्

सर्वाणि अङ्ग लोमानि संहारयते
आवेशनिभिः सुवर्ण पुद्गल लक्षण प्रयोगेषु तत् तत् जानीयात्

यद् घनानां तीक्ष्णेन उल्लिखन्ति तद् उल्लेखनम्

शुल्बेन शुल्ब अपसारितम् वेल्लकेन वेल्लक अपसारितम् शुल्ब अर्ध सारेण हेम्ना हेम अपसारितम्
वाचस्पति मुखान् आह स हरिः चक्रभृत् स्वयम्

वेद शास्त्र अर्थ तत्त्व ज्ञः नियमो नियम आश्रयः

जग्मतुः प्रणिपत्य एनम् देवदेवं जगद्गुरुम्

जय स्तम्भः नरसिंह निपातनः

वीत रागः विनीत आत्मा तपस्वी भूतभावनः

देवप्रियो देवनाथो देव ज्ञः देव चिन्तकः

कमण्डलु धरः धन्वी वेद अङ्गः वेद विद् मुनिः

पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम्

योद्धुः शान्त्या बल छेदः परस्य बल वृद्धि दः

कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो

सम्प्रेक्ष्य प्रणयात् विष्णुम् कृत अञ्जलि पुटम् स्थितम्

रुचिर् वररुचिर् वन्द्यो वाचस्पतिः अहर्पतिः

सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्व शस्त्र प्रभञ्जनः

परमार्थः पर मयः शम्बरो व्याघ्रको ऽनलः

ज्ञात्वा स्व नेत्रम् उद्धृत्य सर्व सत्त्व अवलम्बनम्

त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्व गोचरः

निदाघः तपनः मेघः पक्षः परपुरंजयः

अर्थः अनर्थः महा कोशः पर कार्य एक पण्डितः

अधृतः स्व धृतः साध्यः पूर्व मूर्तिः यशोधरः

मद् सम्बन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि

ललाटाक्षो विश्व देहः सारः संसार चक्र भृत्

उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जित कामः जित प्रियः

रथाङ्गं सु शितम् घोरं तेन तान् हन्तुम् अर्हसि

इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः

सु श्रेष्ठः तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम्

न अन्यम् इच्छामि भक्तानाम् आर्तयः न अस्ति यत् प्रभो

प्रणिपत्य स्थितान् देवान् इदम् वचनम् अब्रवीत्

सर्व प्रणय संवादी वृषाङ्को वृषवाहनः

व्यवसायो व्यवस्थानः स्थान दः जगदादिजः

मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी

वायुर् बलवान् एकनायकः

प्राह च एवम् महादेवः परमात्मानम् अच्युतम्

वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः

अन्धकारिः मखद्वेषी विष्णु कंधर पातनः

पञ्चविंशति तत्त्व ज्ञः पारिजातः परावरः

ज्ञान स्कन्धः महाज्ञानी निरुत्पत्तिर् उपप्लवः
इदम् अहं रक्षो ऽधमं तमो नयामि

चरित्रांस् ते मा हिंसिषम्

अमुष्मै त्वा जुष्टाम्
तं त्वं शत दक्षिण मणे श्रैष्ठ्याय जिन्वतात्

अथर्वाणो अबध्नत आथर्वणाः अबध्नत

स मा अयम् मणिर् आगमत् सह व्रीहि यवाभ्याम् महसा भूत्या सह

यम् अबध्नाद् बृहस्पतिर् देवेभ्यो असुर क्षितिम्

यम् अबध्नाद् बृहस्पतिर् मणिं फालं घृतश्चुतम् उग्रम् खदिरम् ओजसे

अपि वृश्चाम्य् ओजसा

एवा मयि प्रजा पशवो अन्नम् अन्नम् वि रोहतु
अथ एनत् उदन्वता कंसेन वा चमसेन वा अपिदधाति अ दस्तम् असि विष्णवे त्वा यज्ञाय अपिदधामि अहम् अद्भिः अरिक्तेन पात्रेण याः पूताः परिशेरते इति

विसृष्ट वाच् अन् अन्वारभ्य तूष्णीम् उत्तराः दोहयित्वा दोहने अपः आनीय संक्षालनम् आनयति संपृच्यध्वम् ऋतावरीः ऊर्मिणीः मधुमत्तमाः मन्द्राः धनस्य सातये इति

एतस्मिन् काले दर्भैः प्रातर्दोहाय वत्सान् अपाकरोति तूष्णीम्

अथ आह उपसृष्टाम् मे प्रब्रूतात् इति

अथ एनाम् अधस्तात् परिवास्य जघनेन गार्हपत्यम् स्थविमत् उपवेषाय निदधाति
यदि अद्भुत क्रम परायण शील शिक्षाः तिर्यक् जनाः अपि किम् श्रुत धारणाः ये

यत् पारमहंस्यम् ऋषयः पदम् आमनन्ति स्वस्थः प्रशान्त करणः परिमुक्त सङ्गः

यज् जृम्भतो ऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कित मनाः प्रतिबोधिता आसीत्

त्रैपिष्टप उरु भय हा स नृसिंह रूपम् कृत्वा भ्रमत् भ्रुकुटि दंष्ट्र कराल वक्त्रम्

श्रुत्वा हरिः तम् अरण अर्थिनम् अ प्रमेयः चक्रायुधः पतग राज भुज अधिरूढः

शश्वत् प्रशान्तम् अभयं प्रतिबोध मात्रम् शुद्धं समं सत् असतः परम आत्म तत्त्वम्

सद्यो ऽसुभिः सह विनेष्यति दार हर्तुः विस्फूर्जितैः धनुषः उच्चरतो अधि सैन्ये

यत् उ एनम् उत्पथ गतम् द्विज वाक्य वज्र निष्प्लुष्ट पौरुष भगम् निरये पतन्तम्

चक्रेण नक्र वदनम् विनिपाट्य तस्मात् हस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपया उज्जहार

ये ऽन्ये विभीषण हनूमत् उपेन्द्रदत्त पार्थ आर्ष्टिषेण विदुर श्रुतदेव वर्याः

तोकेन जीव हरणम् यत् उलूकिकायाः त्रैमासिकस्य च पदा शकटो ऽपवृत्तः

उद्धन्ति असौ अवनि कण्टकम् उग्र वीर्यः त्रिस् सप्त कृत्वस् उरु धार परश्वधेन
सर्व पाप हरा धेनुः तस्मात् शान्तिम् प्रयच्छ मे

उत्तमा गुडधेनुः स्यात् सदा भार चतुष्टयम्

मत्स्य उवाच

एवम् आमन्त्र्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

चन्द्र अर्क शक्र शक्तिः या धेनु रूपा अस्तु सा श्रिये

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते अथवा पुनः

कुम्भाः स्युः द्रव धेनूनाम् इतरासाम् तु राशयः

कृष्णाजिनं चतुर् हस्तम् प्राक् ग्रीवम् विन्यसेत् भुवि
याभिः क्रियाभिः जायन्ते शरीरे धातवः समाः

अविपाकः अरुचिः स्थौल्यं पाण्डु ता गौरवं क्लमः

एवम् उक्त अर्थम् आचार्यम् अग्निवेशः अभ्यभाषत

सा चिकित्सा विकाराणां कर्म तत् भिषजाम् स्मृतम्

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

या च युक्तिः चिकित्सायाम् यं च अर्थम् कुरुते भिषक्

का वा चिकित्सा भगवन् किम् अर्थम् वा प्रयुज्यते

बहु दोषस्य लिङ्गानि संशोधन गुणाः च ये
तस्माद् वारवन्तीयम्

तस्मात् सर्व स्तोमः
इन्द्रस् तान् पर्य् अहार् दाम्ना तान् अग्ने सं द्या त्वम्

संदानं मित्रो अर्यमा संदानं भगो अश्विना
तथा सु कर त्वात् इति सुवर्णनाभः

जङ्घा व्यत्यासेन पद्मासन वत्

स द्विविधः पार्श्व सम्पुटः उत्तान सम्पुटः च

तथा कर्म योगात्
एवम् एव एष आत्मानं तर्पयति

उद् उ त्यम्

न अतस् ऊर्ध्वम् अन् उद्धृताभिः अद्भिर् अ परिस्रुताभिः अ परिपूताभिः वा आचामेत्

जल पवित्रम् आदाय तर्पयति

आत्मने नमस्करोति

एतत् समादाय ग्राम अन्ते ग्राम सीमान्ते ऽग्न्यगारे वा आज्यम् पयो दधि इति त्रिवृत् प्राश्य उपवसेत्

यष्टयः शिक्यं जल पवित्रम् कमण्डलुं पात्रम् इति
विश्वेदेवाः च साध्याः च पशवः पक्षिणो मृगाः

आदित्या वसवः सांख्या अश्विनौ च भिषज् वरौ

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः
मरीचेः कश्यपः तस्मात् सूर्यो वैवस्वतो मनुः

ददौ रामाय रामो ऽपि पितृ आदौ हि समागते

जनकस्य अनुजस्य एते शत्रुघ्न भरतौ उभौ

विष्णु नाभि अब्ज जः ब्रह्मा मरीचिः ब्रह्मनः सुतः

गतः क्रतुं मैथिलस्य द्रष्टुं चापं सह अनुजः

शत्रुघ्न ऋष्यशृङ्गेण तासु संदत्त पायसात्
पुरश्चरण कार्येषु तत् काम्येषु प्रयोजयेत्

यत् अष्टादशभिः पश्चात् पटलैः च स भैरवः

दश अष्ट पटलैः यत् तु निबबन्ध स भैरवः

दक्षिणे तु ततः पश्चात् पूर्व भागे तु शेषतः

तोयैः अभ्युक्षयेत् स्थानं भूतानाम् अपसारणे

महा मन्त्रम् इदम् गुह्यं वैष्णवी मन्त्र संज्ञकम्
अथ यद् वाजिनो यजति पशवो वै वाजिनः

अथ यत् परस्तात् पौर्णमासेन यजते तथा ह अस्य पूर्वपक्षे वैश्वदेवेन इष्टम् भवति

अथ यद् अग्नीषोमौ प्रथमं देवतानां यजत्य् अग्नीषोमौ वै देवानां मुखम्

वाचम् एतेन प्रीणाति

अथ यद् द्यावापृथिव्यौ यजति प्रतिष्ठे वै द्यावापृथिव्यौ
अस्ति हि तत्र अपि आदित्यस्य न्यक्तं

स नः पवस्व शं गवे शं जनाय शम् अर्वते

तौ अस्मै कामं पिन्वाते
सा अहम् यथा एव जानीयां तथा माम्

तच् छ्रुत्वा मोहम् अगमद् ब्रह्मदत्तस् तदा अनघ

त्वया अवहसिता राजन् न अहम् जीवितुम् उत्सहे

ततस् ते तत् सरः स्मृत्वा योगं तम् उपलभ्य च

विजहार प्रहृष्ट आत्मा यथा शच्या शतक्रतुः

स राजानम् अथ अन्विच्छत् सह मन्त्रिणम् अच्युतम्

निराहारा बहुतिथं बभूव अमित्र कर्शन

श्रुत्वा तु याच्यमानां तां क्रुद्धां सूक्ष्मां पिपीलिकाम्

सचिवौ च अस्य पाञ्चालः कण्डरीकश् च भारत
न ताम् अत्य् उपयुञ्जीत रसायन विधिम् विना

इयं रसायन वरा त्रिफला अक्षि आमय अपहा

शिरस् अक्षि पाण्डु हृद् रोग कामला ग्रहणी गदान्

लवण अनुरसाः पाके कटुका मांस वर्धनाः

दीपनं भेदनं हन्ति गर शोफ कफ अनिलान्

विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णा घ्नी दीपनी हिता

गुर्व् अभिष्यन्दि च स्निग्ध सिद्धम् तद् अपि वात जित्

माषः स्निग्धो बल श्लेष्म मल पित्त करः सरः

किलास कुष्ठ गुल्म अर्शस् मेह कृमि कफ अनिलान्

ततः क्रमान् महाव्रीहि कृष्णव्रीहि जतूमुखाः

तीक्ष्णो गृञ्जनको ग्राही पित्तिनां हित कृत् न सः

ऊर्ध्व अधस् कफ वात अनुलोमनम् दीपनं विडम्

तिल पिण्याक विकृतिः शुष्क शाकम् विरूढकम्

पक्वं हिध्मा वमथु जित् सर्वं ग्राहि विष अपहम्

सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोष नुद्

शूक जेषु वरस् तत्र रक्तस् तृष्णा त्रिदोष हा

मध्यमं कफ वात घ्नम् न अति पित्त करम् सरम्

मेधा अनल कराः हृद्याः क्रकराः स उपचक्रकाः

अन्न लेशः ऽयम् उक्तो नित्य उपयोगिकः

मोच खर्जूर पनस नारिकेल परूषकम्

तद्वद् आर्द्रकम् एतच् च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्

वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वात पित्त जित्

नवं धान्यम् अभिष्यन्दि लघु संवत्सर उषितम्

जयेत् कषाय तिक्त उष्णम् पञ्चमूलं कफ अनिलौ

कुकूल कर्पर भ्राष्ट्र कन्दु अङ्गार विपाचितान्

न अति पथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्र स्वर वयः दृशाम्

प्रायेण फलम् अप्य् एवं तथा आमम् बिल्व वर्जितम्
यम् आदित्याः अंशुम् आप्याययन्ति इति चतसृभिः उपतिष्ठते

विभूर् असि प्रवाहणः

इति सिचा अधिक्षिप्तः जपति
अकुरुत जप होम मङ्गल आद्याः परम भवाय सुतस्य देवता इज्याः

विप्राः च ख्याताः श्रुत शील वाग्भिः श्रुत्वा निमित्तानि विचार्य सम्यक्

मोक्षाय चेद् वा वनम् एव गच्छेत् तत्त्वेन सम्यक् स विजित्य सर्वान्

दिदृक्षया शाक्य कुल ध्वजस्य शक्र ध्वजस्य इव समुच्छ्रितस्य

वाल्मीकिः आदौ च ससर्ज पद्यं जग्रन्थ यत् न च्यवनो महा ऋषिः

पुरम् अथ पुरतः प्रवेश्य पत्नीं स्थविर जन अनुगताम् अपत्य नाथाम्

स्वैर् मोह पाशैः परिवेष्टितस्य दुःख अभिभूतस्य निराश्रयस्य

स ऊर्ण भ्रुवम् वारण वस्ति कोशम् स विस्मयम् राज सुतम् ददर्श

यत् राज शास्त्रम् भृगुः अङ्गिराः वा न चक्रतुर् वंशकरौ ऋषी तौ

ततः प्रसन्नः च बभूव पुष्यः तस्याः च देव्या व्रत संस्कृतायाः
कुङ्कुमम् सुरभि तिक्तं कटु उष्ण कास पित्त कफ कण्ठ रुजा घ्नम्

व्याधेस् तत्त्व परिज्ञानम् वेदनायाश् च निग्रहः

ततः प्राहुस् त्रसरेणु तत्र षड्भिर् सर्षपः

ऋद्धि अभावे बला ग्राह्या वृद्धौ त्व् अतिबला तथा

अतः प्रयोग सिद्धि अर्थम् मागधं मानम् उच्यते

कोलं द्रंक्षणकं तथा एव वटकं कोल द्वयम् कर्षकं च अक्षः पाणितलं विडालपदकं तद्वत् सुवर्णं पिचुः

रसायनी नेत्र रुजा अपहारिणी त्वच् आमय घ्ना किल योगवाहिनी

मांसं नागबला सहचर पूग हिङ्गु आर्द्रके नित्यशो ग्राह्यस् तत् पल एव न द्वि गुणिताम् ये च इक्षु जात अघनाः

क्वाथं चतुर्गुणं वारि कल्कम् अष्टगुणं तथा

काकोली क्षीरकाकोली जीवक ऋषभकौ तथा

विष गद गुदकीलम् स्थौल्य विध्वंसी च एलम्

बिल्वे द्वे ऽपि च प्रसृतं नाम्ना चतुर्भिः पलैः युक्तः स्यात् कुडवो ऽञ्जलिश् च पलिकान्य् अष्टौ शरावो भवेत्

लतिका ह्रस्व वृक्षाणाम् सर्व अङ्गम् परिकल्पयेत्

रस वैद्यः भवेद् दैवो मानुषो मूलक आदिभिः

भागे ऽप्य् अनुक्ते समता विधानम् ऽङ्गे ऽप्य् अनुक्ते विहितं तु मूलम्

क्वाथश् च कल्कश् च रसश् च यामं याम त्रयम् मोदक वर्ती चूर्णम्

विशेषो यत्र न उक्तः स्याद् एषस् तत्र विधिः स्मृतः

जीरकः कटुर् उदीरितो हिमो दीपनं कृमि हरः ऽर्शसां हितः

कर्पूरो मधुरः स तिक्तः कटुकश् छर्दि विदाह अपहः

पिप्पली मरिचं शुण्ठी त्र्यूषणम् उच्यते

एतद् वैद्यस्य वैद्य त्वम् न वैद्यः प्रभुर् आयुषः

माद्यन्तं सु विचार्य माधवकरं सम्यक् चिकित्सा अर्णवम्

मारयत्य् आशु जन्तूनां स वैद्यो यम किंकरः
एष एतानि सर्वाण्य् एषा ह वा अस्य छन्दस्सु प्रत्यक्षतमाद् इव रूपम्

ऋत सद् इत्य् एष वै सत्य सद्

नावम् इव आ रुहेम इति सम् एव एनम् एतद् अधिरोहति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै सम्पत्त्यै संगत्यै
पत्रं पुष्पं च ताम्बूलं भेषज त्वेन कल्पितम्

न अन्यम् मध्ये प्रयोक्तव्यं पुत्रंजीव आदिकम् च यत्

अतस् त्वा घातयामि अद्य तस्माद् यज्ञे वधः अवधः

तस्य आदत्ते स्वयं देवी पत्रं पुष्पं फलं जलम्

ततो बलीनां रुधिरं तोय सैन्धव सत् फलैः

तत् षट्चक्रम् इति प्रोक्तं शुक्लं कण्ठस्य मध्य गम्

पञ्च पञ्चाशता वा अपि न न्यूनैः अधिकैः च वा

क्रिया हीनम् अकल्प ज्ञम् वामनं गुरु निन्दकम्

एको मेरुः तत्र देयः सर्वेभ्यः स्थूल सम्भवः

मत्स्याः स्व गात्र रुधिरैः च अष्टधा बलयो महाः

यथा हस्तात् न च्यवेत जपतः स्रक् तम् आचरेत्

दक्षिणस्य अनामिकायाम् कनिष्ठां दक्षिणस्य च

महिषो गोधिका शोषा तथा नवविधा मृगाः

जपं समारभेत् पश्चात् पूर्ववत् ध्यानम् आस्थितः

यज्ञ अर्थे पशवः सृष्टाः स्वयम् एव स्वयम्भुवा

दन्त रक्ते समुत्पन्ने स्मरणं च न विद्यते

चिन्तयन् साधको देवीं जप कर्म समारभेत्
तथा खलु सप्त अग्निष्टोमाः मासि सम्पद्यन्त इति ब्राह्मणम्

अभिप्लवस् त्रि अहः
चिनोति रसम् उद्धृत्य चिञ्चिनोति भग आश्रितम्

पञ्चमे वाचि कामि त्वम् षष्ठे भूमिं परित्यजेत्

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च तत्
स ब्रूयाद् यस्मात् स्व आयतने गायत्रीं गायति तस्माद् यावज् जीवति तावत् प्राणो न अपक्रामति इति

वाचा स्वादु च अ स्वादु च विजानाति
अयं मम पतिर् इति ब्रूतात्

तौ ह एनाम् श्वोभूत एत्य एतत् एव ऊचतुः

सर्वो वै मम पतिर् यः सोम पः इति

तेन उ एव मे पुनर्युव तायै आशा इति
शुक्लम् एव हिङ्कारः कृष्णम् प्रस्तावः पुरुष उद्गीथो या इमा आपो ऽन्तस् स एव चतुर्थः पादः
ते वर्षन्ति ते वर्षयन्ति तद् विदे कामम् ऊर्जम् आपः

सं मा अग्ने वर्चसा सृज सं प्रजया सम् आयुषा

एवा म ऋभवो वर्च आत्मनि ध्रियताम्

त्रीन् घर्मान् अभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः

अश्विना सारघेण मा मधुना अङ्क्तम् शुभः पती यथा वर्चस्वतीम् वाचम् आवदानि जनाꣳ अनु

पश्यन्त्य् अस्याश् चरितं पृथिव्यां पृथङ् नरो बहुधा मीमांसमानाः

तां चायित्वा अमृतम् वसानां हृद्भिः प्रजाः प्रति नन्दन्ति सर्वाः
तं वै प्रविशत इति

अथ मनो ऽत्यवहत्

तस्माद् अयास्यः

ता उ एव विश्वे देवाः
गन्ध उदक तिलैः युक्तम् कुर्यात् पात्र चतुष्टयम्

तत एकादश अहे तु द्विजान् एकादश एव तु

ततः पितृ त्वम् आपन्नः सर्वतस् तुष्टिम् आगतः

सूत उवाच

ततः संवत्सरे पूर्णे सपिण्डीकरणं भवेत्

शूद्रेषु मासम् आशौचम् सपिण्डेषु विधीयते

तस्मात् प्रेतपुरम् प्रेतो द्वादश अहम् न नीयते

नैशं वा अकृत चूडस्य त्रि रात्रम् परतः स्मृतम्
षट् ते कुष्ठ एक कर्माणः सहसा औरस मातरः

कुष्ठ एक हेतवः अन्तर् जाः श्लेष्म जाः तेषु च अधिकम्

हस्ति चर्म खर स्पर्शम् चर्म एक आख्यम् महा आश्रयम्

रिष्ट उक्तम् यत् च यत् च अस्थि मज्ज शुक्र समाश्रयम्

वर्णेन एव ईदृश् उभयं कृच्छ्रं तत् च उत्तरोत्तरम्

रक्तैः अलसकम् पाणि पाद दाराः विपादिकाः

यथापूर्वं च सर्वाणि स्युर् लिङ्गानि असृज् आदिषु

बहु पादाः च सूक्ष्माः च यूका लिक्षाः च नामतः

पुण्डरीक ऋक्षजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु

चर्म एककुष्ठ किटिभ सिध्म अलस विपादिकाः

याप्यं मेदस् गतम् कृच्छ्रं पित्त द्वंद्व अस्र मांस गम्

कालेन उपेक्षितम् यस्मात् सर्वं कुष्णाति तद् वपुः

रक्तं दलत् चर्मदलम् काकणं तीव्र दाह _

रूक्षं किण खर स्पर्शम् कण्डूमत् परुष असितम्
किं वदामि च ते भूयो वद धर्म भृताम् वर

गानेन आराधितः विष्णुः सत् कीर्ति ज्ञान वर्चसी
अनन्तं पृथिवीं धर्मं ज्ञानं वैराग्यम् अग्नेः

हृद् आदि पूर्व कोणेषु अस्त्रं शक्तिं च पूर्वतः

सूत उवाच

खड्गं पाश अङ्कुशम् प्राच्यां श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्

त्रैलोक्य रक्षकम् चक्रम् असुरारि सुदर्शनम्

जप्यात् ध्यानात् पूजनात् च सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्
निम्ब पत्त्र आज्य कटुका मदनम् बृहती द्वयम्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

वर्चसो भेद वैवर्ण्य दौर्गन्ध्यानि अङ्ग शोषणम्

अन्धपूतनया छर्दिर् ज्वरः कासो ऽल्पनिद्रता

वचा अश्वगन्धा सुरस युक्तैः सर्पिर् विपाचयेत्

शङ्कितं वीक्षते रौति ध्यायति आयाति दीन ताम्

अथ साध्य ग्रहम् बालं विविक्ते शरणे स्थितम्

नखैः अकस्मात् परितः स्व धात्री अङ्ग विलेखनम्

पुरा गुहस्य रक्षा अर्थम् निर्मिताः शूलपाणिना

दृष्टेः

नाना वर्ण पुरीष त्वम् उदरे ग्रन्थयः सिराः

अनन्ता आम्र अस्थि तगरम् मरिचं मधुरो गणः

रोदनं गृध्र गन्ध त्वम् दीर्घ काल अनुवर्तनम्

अरोचको अङ्ग ग्लपनम्
देवो देवी धर्मणा सूर्यः शुचिर् इति तेन सूर्यं न अतिशंसति

अभि त्वा शूर नोनुम इति राथंतरीं योनिं शंसति राथंतरेण वै संधिना आश्विनाय स्तुवते तद् यद् राथंतरीं योनिं शंसति रथंतरस्य एव स योनि त्वाय
अनेकानि प्राणि शत सहस्राणि निर्गतानि कानिचित् कुतूहल जातानि कानिचित् पूर्वकैः कुशल मूलैः संचोद्यमानानि

जन कायः कथयति गृहपते श्रेयः श्रमणस्य गौतमस्य दर्शनम् स कथयति श्रेयः

कथं मेण्ढक दासः स यदा एकम् हल सीरम् कृषति तदा सप्त सीराः कृष्टा भवन्ति

सो ऽनिश्चरेण हृदयेन सु निश्चितेन क्षिप्रं प्रयातु धनम् अस्य मया प्रदेयम्

एवं मेण्ढक पत्नी

स कथयति भगवन् किम् अकाले कल्पते भगवान् आह घृत गुड शर्करा पानकानि च इति

एवं मेण्ढक स्नुषा

यत् नु अहम् भद्रंकरेषु जनपदेषु चारिकाम् चरेयम्

आर्यकाः अस्माकं विपत्तिः भविष्यति

कम् आर्य धन विरहितम् आर्य धन ऐश्वर्य आधिपत्ये प्रतिष्ठापयामि कस्य अन् अवरोपितानि कुशल मूलानि अवरोपयेयम् कस्य अवरोपितानि परिपाचयेयम् कस्य पक्वानि विमोचयेयम् कस्य अज्ञान तिमिर पटल पर्यवनद्ध नेत्रस्य ज्ञान अञ्जन शलाकया चक्षुः विशोधयेयम्

श्रावस्त्यां निदानम्

ते कथयन्ति आर्याः तिष्ठत किम् युष्माकं श्रमणो गौतमः करोति सो ऽपि प्रव्रजितः यूयम् अपि प्रव्रजिता भिक्षा चराः
रणे विजयमानस्य कीर्तिर् भवति शाश्वती

स्वयम् एव प्रवाद्यन्त तूर्य घोषाः च सर्वशः

प्रताप अर्थे हता मल्ला मल्ल हन्तुः वधो हि सः

ततः किलकिला शब्दः समाजे समवर्तत

अत्र वै निग्रहः कार्यस् तोषयिष्याम्य् अहं जगत्

देहेन तस्य रङ्गस्य चाणूरस्य गत आयुषः

अवघुष्टे समाजे तु निःशब्द स्तिमिते जने

शस्त्र सिद्धिः तु योधानां संग्रामे शस्त्र योधिनाम्
त्वम् नौ पाहि हेतु अर्थम् इदम् नौ बुद्धि कारणम्

बाढं युवां तु प्रवरौ भविष्यत् काल सम्भवे

आवाभ्यां छाद्यते विश्वं तमसा रजसा अथ वै

ब्रह्मा उवाच

यः परो योग मतिमान् योग आख्यः सत्त्वम् एव च

ततस् तौ आहतुः गत्वा तदा देवं सनातनम्

श्री भगवन्त् उवाच

यस्मिन् न कश्चिद् मृतवन् देवैः तस्मिन् प्रभो वधम्
आदित्यास् त्वा हरन्तु जागतेन छन्दसा

वात जूतः यो अभिरक्षति त्मना प्रजाः पिपर्ति बहुधा विराजति

यत् ते ऽनाधृष्टं धाम अनाधृष्यम् तेन त्वा आदधे

वित्तायनी मे ऽसि

आवह देवान् देवायते यजमानाय स्वाहा

महिषीर् असि

अग्ने अङ्गिरो यो द्वितीयस्यां पृथिव्याम् अध्य् अस्य् आयुना नाम्ना इहि
इति आलाप योजनम्

भयं वित्रासम् उद्वेगं सद्यो द्वेषं च गच्छति

अङ्गीकृत परिष्वङ्गायाः च वदनेन ताम्बूल दानम्

तद् प्रियेण आलिङ्गनेन आचरितेन

सहसा वा अपि उपक्रान्ता कन्या चित्तम् अविन्दता

तथा युक्ताम् आच्छुरितकेन स्तन मुकुलयोः उपरि स्पृशेत्

एते च अस्य अन्य अपदेशाः

तत्र अपि अवदतीम् निर्बध्नीयात्

मनोरथान् च पूर्व कालिकान् अनुवर्णयेत्

युक्त यन्त्राम् रञ्जयेत्

उपक्रमेत विश्रम्भयेत् च न तु ब्रह्मचर्यम् अतिवर्तेत
तत् श्रुत्वा वाक्यं बडिशो धामार्गव उवाच एवम् एतत् यथा भगवान् आह एतानि एव वात प्रकोप प्रशमनानि भवन्ति

तत् श्रुत्वा वायोर्विद वचः मरीचिः उवाच यदि अपि एवम् एतत् किम् अर्थस्य अस्य वचने विज्ञाने वा सामर्थ्यम् अस्ति भिषज् विद्यायाम् भिषज् विद्याम् अधिकृत्य इयम् कथा प्रवृत्ता इति
वत्सान् च मातृभिः सह वासयेत् तां रात्रिम्

पयसि अवनयेत् आज्यम् तत् पृषातकम्

त्रिस् भृगूणाम्

तासु स्थालीपाकाः

तान् अ परिवर्तयन् कपाले श्रपयेत्
सध्रीचीनम् वः मनः अस्तु उग्रम्

येन अचरत् उशना काव्यः अग्रे विद्वान् क्रतूनाम् उत देवतानाम् सहृदयेन हविषा जुहोमि

सध्रीचीनम् वः मनः अस्तु उग्रम्

देवानाम् उग्राणाम् सताम् हृदयानि सह अकरम्

येन इमे द्यावापृथिवी विचष्कभुः येन अभवत् अन्तरिक्षम् स्वर् यत् मनसा विद्वान् हविषा जुहोमि
विनिन्द्य दक्षं या देवी सती रुद्र अङ्ग सम्भवा

सः अपि तुष्टो महादेवः प्रदास्यति शुभां गतिम्

तया स रमते येन भगवान् वृषभध्वजः

सा मेना तनुम् आश्रित्य स्व इच्छया एव वर अङ्गना

उमा हैमवती जज्ञे सर्व लोक नमस्कृता

रत्या समं समागम्य नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

यदा विष्णुश् च भविता वासुदेवो महा यशाः

ततस् अस्य नेत्र जः वह्निः मदनम् पार्श्वतः स्थितम्
न माम् अन् आमन्त्र्य प्रातरनुवाकम् उपाकुर्यात् इति अध्वर्युम् ब्रूयात्

वसतीवर्यो ग्रहः प्रातरनुवाकः शस्त्र मासाम् न च संपद् कोपः यथा अन्यैः परि सामभिः गाय एव इति चेद् ब्रूयात्
षोडशे गोदान करणम्

उपनयनेन व्रत देशनम्
रात्रौ सुषुप्तं च बलं पाण्डवानां न्यपातयत्

धृष्टद्युम्न शर आक्रान्तः पतितः स मही तले

अश्वत्थामा अस्त्र निर्दग्धम् जीवयामास वै हरिः

वसु उक्तः वसु लोकाय शर शय्या गतः स्थितः

बभूव स्वस्थ देवानाम् पश्यतां प्रीति वर्धनम्

स्त्रियः च आर्ताः समाश्वास्य भीम आद्यैः स युधिष्ठिरः
अ मेयैः अ प्रमेयानाम् प्रत्येकं निर्वृतिः कृता

कारणात् संभवो दृष्टो यथा स्वप्ने तथा इतरः

अभिधानात् पृथक् भूतम् अभिधेयं न विद्यते

न च उत्पन्नः स्थितो नष्ट उक्तो लोको ऽर्थतस् त्वया

हेतु प्रत्यय सम्भूता परतन्त्रा च संवृतिः

स्वस्मान् न जायते भावः परस्मान् न उभयात् अपि

तस्मात् प्रतीत्य जाः भावास् त्वया शून्याः प्रकाशिताः

परतन्त्र इति प्रोक्तः परम अर्थः त्व् अ कृत्रिमः

फेन बुद्बुद माया अभ्र मरीचि कदल समाः

प्रतीत्य जानाम् भावानां नैःस्वाभाव्यं जगाद यः

सम्भार पूरणात् मुक्तिः स्वप्न वत् भाषिता त्वया
ततः स्वामि वध आमर्षात् युधिष्ठिरम् अभिद्रुतान्

तयोः मूर्छितयोः क्षिप्रं मोहात् पतितयोः भुवि

अक्षौहिणी परिवृतः ऽथ विसृज्य गेहं रात्रौ युयुत्सुम् अखिलैः सह राज दारैः

माम् इति उक्त्वा स संस्तम्भ्य सलिलं दैत्य मायया

शल्ये हते कौरवाणाम् आशा शेष अवलम्बने

आकुलः समरे तस्मिन् जिष्णुः द्रौणिम् अयोधयत्

अपश्यं वज्र हृदयम् प्रयान्तं चक्रवर्तिनम्

मणि काञ्चन झांकार तार मौर्वी रवैः मुहुर्

चकम्पे कुञ्जर कुलम् तस्य नाराच वर्षिणः

छित्त्वा आयुधानि सर्वाणि तिलशो विदधे रथम्

दुर्योधनो निरुच्छ्वासो मेने शून्या दिशो दश

स्वयं दुर्योधनो ऽभ्येत्य पाण्डु पुत्रान् अयोधयत्

अमर्यादे रणे तस्मिन् क्षीबाः इव महा रथाः

अथ भीमो गदा पाणिः निपुणः क्षय कर्मसु

पीडिते धर्मतनये नकुलः कोप कम्पितः

भीम सात्यकि मुख्याः च शरैः शल्यम् अवाकिरन्
मानव्यम् उपहूतायाम्

जागतम् उन्नीतम्

बार्हस्पत्यं प्रक्रम्यमाणम्
न अस्य जाया शतवाही कल्याणी तल्पम् शये

विजानिर् यत्र ब्राह्मणो रात्रिं वसति पापया

ते ऽवदन् प्रथमा ब्रह्म किल्बिषे ऽकूपारः सलिलो मातरिश्वा

पुनर् वै देवा अददुः पुनर् मनुष्या अददुः
अहम् एव अस्मि अमावास्या माम् आ वसन्ति सु कृतः मयि इमे
आग्नेय स्थालीपाकः अनाहिताग्नेः दर्श पूर्णमासयोः अग्नीषोमीयः पौर्णमास्याम् आहिताग्नेः ऐन्द्रः माहेन्द्रः _ ऐन्द्राग्नः _ अमावास्यायाम् यथा _ अनाहिताग्नेः

प्रजाम् इति वाचयेत्

दक्षिणम् अंसम् अन्ववमृश्य अनन्तर्हितम् नाभि देशम् अभिमृशेत् पुमांसौ इति

प्राक् नाभि कृन्तनात् स्तन दानात् च व्रीहि यवौ पेषयेत् शुङ्गा आवृता

तत् गुह्यम्
आचार्यः साधकः कुर्यात् पुत्रकः समयी हर

वायव्यां सर्षपं दद्यात् कवचेन वृषध्वज

रुद्रो विज्ञेयं मानं च ग्रन्थयो दश

आत्म तत्त्व आत्मकम् पश्चात् देवक आख्यम् ततो ऽर्चयेत्

क्षीर आदिभिः च संस्नाप्य लिङ्गं गन्ध आदिभिः यजेत्

कृतं क्लिष्टं समुत्सृष्टं हुतं गुप्तं च यत् कृतम्

सर्व आत्मना आत्मना शम्भो पवित्रेण त्वद् इच्छया

संहिता मन्त्रितानि एव धूपितानि समर्पयेत्

ललाट स्थम् विश्व रूपम् ध्यातु आत्मानम् प्रपूजयेत्

पूरय पूरय मख व्रतम् तत् नियम ईश्वराय सर्व तत्त्व आत्मकाय सर्व कारण पालिताय ॐ हां हीं हूं हैं हौं शिवाय नमः

चतुर् अङ्गुल अन्तराः स्युः ग्रन्थि नामानि च क्रमात्
ततो वै ते पूता मेध्या अभवन्

तेन अस्तुवत
जगाम जगतां नाथः स्तूयमानः अमर ईश्वरैः

तद्वत् तुरग संघात क्षुण्ण भू रेणु पिञ्जराम्

जानुभ्याम् अवनौ स्थित्वा सुर संघाः तम् अस्तुवन्

कनक भूषणैः भासुर दिनकर छायैः

इति उक्ता अस्तु सुराः तेन प्रोचुः प्रणत मौलयः

नमो मयूर उज्ज्वल वाहनाय नमः अस्तु केयूर धराय तुभ्यम्

निमित्तानि च दुष्टानि सः अपश्यत् दुष्ट चेष्टितः

तस्य अहम् शासकः ते अद्य राजा अस्मि भुवन त्रये

चैत्रस्य एव सिते पक्षे पञ्चम्यां पाकशासनः
यो अस्याः कर्णाव् आस्कुनोत्य् आ स देवेषु वृश्चते

महद् एषा अवतपति चरन्ती गोषु गौर् अपि

एवा ह ब्रह्मभ्यो वशाम् अग्नय आवृश्चते अ ददत्

य एवं विदुषे अ दत्त्वा अथ अन्येभ्यः ददद् वशाम्

प्रजया स विक्रीणीते पशुभिश् च उपदस्यति

आविष्कृणुष्व रूपाणि यदा स्थाम जिघांसति

तस्माद् ब्रह्मभ्यो देया एषा तद् आहुः स्वस्य गोपनम्
अथ उ आहुर् ब्राह्मणस्य उदरे इति

यव मात्रम् वै विषस्य न हिनस्ति

तत् तस्मै पर्यहरन्
पयस्यायां स्वारं पयोनिधनम्

आसिञ्चन्ति तत् सिन्धुषाम आ त्वा विशन्तु इन्दवः इति

श्यैतं प्रत्याव्रजन्

मेष और्णायवम्

अभीन्धते तद् घर्मस्य तन्वौ

एवं मध्ये
यच् च प्राणति प्राणेन यच् च पश्यति चक्षुषा

अग्न्याधेयम् अथ उ दीक्षा कामप्रश् छन्दसा सह

संवत्सरो ऽध्य् उच्छिष्ट इडा प्रैषा ग्रहा हविः

ऐन्द्राग्नं पावमानं महानाम्नीर् महा व्रतम्

उच्छिष्ट इन्द्रश् च अग्निः च विश्वम् अन्तः समाहितम्