tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
समर्थः पद विधिः

पञ्चमी भयेन

सञ्ज्ञायाम्

पूर्व सदृश सम ऊन अर्थ कलह निपुण मिश्र श्लक्ष्णैः

कालाः

अनुर् यत् समया

कुमारः श्रमणा आदिभिः

द्वितीया श्रित अतीत पतित गत अत्यस्त प्राप्त आपन्नैः

लक्षणेन अभि प्रती आभिमुख्ये

द्विगुश् च
भोग मोक्ष निराकाङ्क्षी विरलो हि महा आशयः

अविह्वल मनाः स्वस्थो मुक्त एव महा आशयः

अभुक्तेषु निराकाङ्क्षी तादृशो भव दुर्लभः

असंसक्त मनाः नित्यं प्राप्त अ प्राप्तम् उपाश्नुते

समाधान असमाधान हित अहित विकल्पनाः
स्वाहा अन्ताभिः प्रत्यृचं होमाः

एवं सर्वाणि अवदानानि
गोमयेन गोचर्म मात्रम् स्थण्डिलम् उपलिप्य प्रोक्ष्य लक्षणम् उल्लिख्य अद्भिः अभ्युक्ष्य अग्निम् उपसमाधाय आघारौ आज्य भागौ हुत्वा ग्रहान् आवाहयन्त्य् आदित्यं मध्ये लोहितं पूर्वदक्षिणतः सोमम्

बृहस्पतिः स्वयं ब्रह्म शुक्रः शक्रस् तथा एव च

अथ ग्रहाणाम् आतिथ्यं बलि कर्मा उपरुतम् व्याख्यास्यामः

ग्रह आतिथ्यम् प्रवक्ष्यामि शान्ति कर्मणि कारयेत्

न च देवान्तकं विप्रं वृत्तान्तां नारीं परिवृताम्

कया नश् चित्र आभुवद् इति राहोः

कलिङ्गेषु यामुनेषु च चन्द्रमाः

रक्तम् अनड्वाहम् अङ्गारकाय
तस्माद् यत् पशुमांश् च अपशुः च भ्रातृव्यौ स्पर्धेते य एव पशुमान् भवति स एव तयोर् अभिभवति

तस्माद् उभे रूपे गायेद् यच् च राथन्तरं यच् च बार्हतम्

तस्माद् उभे एव रूपे गायेत्

नाना वा एनयोर् ब्रह्मसामनी भवतः

तान् कलयो गन्धर्वा एत्य अब्रुवन् अनु न एषु लोकेष्व् आभजत इति
ऐकारे ऐर्यापथः श्रेयान् इति

इति हि भिक्षवः संवृद्धः कुमारः

तत्र धात्र्यः च चेटी वर्गाः च स्थापिता अभूवन्

शिक्षितः सर्व शास्त्रेषु लिपि शालाम् उपागतः

शकारे शमथ विपश्यना शब्दः

ब्राह्मी खरोष्टी पुष्करसारिम् अङ्ग लिपिम् वङ्ग लिपिम् मगध लिपिम् मङ्गल्य लिपिम् अङ्गुलीय लिपिम् शकारिलिपिं ब्रह्मवलि लिपिम् पारुष्य लिपिम् द्राविड लिपिम् किरात लिपिम् दाक्षिण्य लिपिम् उग्र लिपिम् संख्याः लिपिम् अनुलोम लिपिम् अवमूर्ध लिपिम् दरद लिपिम् खाष्य लिपिम् चीन लिपिम् लून लिपिम् हूण लिपिम् मध्याक्षरविस्तरलिपिं पुष्पलिपिं देव लिपिम् नाग लिपिम् यक्ष लिपिम् गन्धर्व लिपिम् किन्नर लिपिम् महोरग लिपिम् असुर लिपिम् गरुड लिपिम् मृगचक्र लिपिम् वायस रुत लिपिम् भौमदेवलिपिं अन्तरीक्ष देव लिपिम् उत्तरकुरु द्वीप लिपिम् अपरगोडानी लिपिम् पूर्वविदेह लिपिम् उत्क्षेप लिपिम् निक्षेप लिपिम् विक्षेप लिपिम् प्रक्षेप लिपिम् सागर लिपिम् वज्रलिपिं लेखप्रतिलेखलिपिं अनुद्रुत लिपिम् शास्त्र आवर्ताम् गणना आवर्त लिपिम् उत्क्षेप आवर्त लिपिम् निक्षेप आवर्त लिपिम् पाद लिखित लिपिम् द्विस् उत्तर पद संधि लिपिम् यावत् दश उत्तर पद संधि लिपिम् मध्याहारिणीलिपिं सर्व रुत संग्रहणी लिपिम् विद्या अनुलोमा विमिश्रित लिपिम् ऋषि तपः तप्ताम् रोचमानां धरणी प्रेक्षिणी लिपिम् गगन प्रेक्षिणी लिपिम् सर्व ओषधि निष्यन्दाम् सर्व सार संग्रहणीम् सर्व भूत रुत ग्रहणीम्

उत्थाप्य च गगन तल स्थः राजानं शुद्धोदनं तं च महान्तं जन कायम् गाथाभिः अभ्यभाषत्

ईकारे ईति बहुलम् जगत् इति

रकारे रति अरति परमार्थ रति शब्दः
जीर्णज्वरे गुडूची कासे श्वासे च शस्यते व्याघ्री

वर्षाभू नागरयोः क्वाथः श्वयथु प्रशान्ति अर्थम्

द्विस् अष्ट वर्ष आकृतिः एष नित्यं जीवेत पृथिव्याम् अमर उपमानः

वृक्ष क्षीर अमृता द्राक्षा अभीरु दशमूलकैः
भालुकिर् नागदेवः च खण्डी कापालिकस् तथा

आल्लमः प्रभुदेवः च घोडाचोली च ठिण्ठिनी
तस्मिंस् तिरः पवित्रं मध्व् आनीय सक्तून् ओप्य पर्ण मयीभ्याम् शलाकाभ्याम् उपमन्थति इन्द्राय त्वा तेजस्वते तेजस्वन्तं श्रीणामि इति

अथ हिरण्याद् घृतं निष्पिबति

त्रिर् आचम्य प्रशंसति

अथ एतत् राजतं पात्रं याचति

तत् ते प्रयच्छामि इति ब्राह्मणः प्रतिगृह्णाति

तत् ते प्रयच्छामि इति वैश्यः प्रतिगृह्णाति

अथ एतत् सौवर्णं पात्रं याचति
इति च

इति गाः प्रतिष्ठमाना अनुमन्त्रयते

पूषा गा अन्वेतु नः

संस्था स्थ संस्था वो भूयास्थ अच्युता स्थ मा मा मा अहम् भवतीभ्यश्

मा नो हिंसीत् जातवेदः गाम् अश्वम् पुरुषं जगत्
तारणः चरणः धाता परिधा परिपूजितः

अभूत् ज्येष्ठः ककुत्स्थश् च ककुत्स्थात् तु सुयोधनः

व्रत अधिपः परं ब्रह्म मुक्तानां परमा गतिः

अग्निज्वालो महाज्वालः परि धूम्र आवृतः रविः

लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षः कालाध्यक्षो युगावहः

छाया शापात् पदं च एकम् यमस्य क्लिन्नम् उत्तमम्

सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्व देव मयः गुरुः

गान्धारश् च सुरापश् च ताप कर्म रतः हितः

नित्यो धाता सहायश् च देव असुर पतिः पतिः

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रान् तासाम् वदामि वः

मनोः तु प्रथमस्य आसन् नव पुत्राः तु तद् समाः

दशबाहुः तु अनिमिषः नीलकण्ठ उमापतिः

ह्रस्वग्रीवो महाजानुर् अलोलश् च महौषधिः

लब्धवान् भगवन्त् चक्रम् कृष्णः कालाग्नि संनिभम्

गण ऐश्वर्यम् अनुप्राप्तः भव भक्तः प्रतापवान्

वसुरेताः सु वचस्वी वसुवेगो महा बलः

खड्गी शङ्खी जटी ज्वाली खचरो द्युचरो बली

यत् जप्त्वा तु मुनि श्रेष्ठाः गाणपत्यम् अवाप्तवन्

प्रभा प्रभातम् आदित्यात् छायाम् संज्ञा अपि अकल्पयत्

प्रसादाद् ब्रह्म सूनोः वैतण्डिनः प्राप्य शिष्य ताम्

रुद्र प्रसादात् च शुभं सुदर्शनम् इति स्मृतम्

ब्रह्मचारी लोक चारी सर्वचारी सु चार विद्

वक्तुम् अर्हसि च नः संक्षेपाद् रोमहर्षण

श्मशानवासी भगवन्त् खचरः गोचरो ऽर्दनः

सर्व भूत आत्म भूतस्य हरस्य अमित तेजसः

परश्वधायुधो देवो हि अर्थ कारी सुबान्धवः

धृतिमान् मतिमान् त्र्यक्षः सुकृतः तु युधाम् पतिः

भूत आलयः भूत पतिः अहोरात्रः मलो ऽमलः

सर्व शास्त्रः धनः च आद्यः यज्ञो यज्वा समाहितः

अहोरात्रं च नक्तं च तिग्ममन्युः सुवर्चसः

सुराणां संस्थितिः यस्याम् पितॄणां च सदा स्थितिः

सत् असत् व्यक्तम् अव्यक्तम् पिता माता पितामहः

लब्धवन् देवदेवस्य प्रभावात् शूलपाणेः

विमोचनः तु शरणो हिरण्य कवच उद्भवः

अक्षरं परमं ब्रह्म बलवान् शुक्तः एव च

महा कण्ठः महा योगी युगो युग करः हरिः

सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहास्यः सिंहवाहनः

निमित्त स्थः निमित्तं च नन्दिर् नन्दिकरो हरः

पवित्रश् च महान् च एव नियतो नियत आश्रयः
एवं स कृष्णो गोपीनां चक्रवालैर् अलंकृतः

शारदीनां निशानां च मनश् चक्रे रतिं प्रति

भाव निष्पन्न मधुरम् गायन्त्यस् ता वर अङ्गनाः

कस् त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा महा बल

नमो दामोदराय इति गोप कन्याः तदा अब्रुवन्

केनचिद् यदि कार्येण वससि इह यदृच्छया
मुक्ताफल सहस्रेण पर्वतः स्यात् अनुत्तमः

पूजयेत् पुष्प गन्ध आद्यैः प्रभाते च विमत्सरः

पूर्वेण वज्र गोमेदैः दक्षिणेन इन्द्रनीलकैः
एष शब्दो राजगृहे समन्ततो विसृतः यज्ञे शक्रो देव इन्द्रः ऽवतीर्ण इति

यावद् अन्यतमो वृद्ध अमात्यः ऽश्राद्धो भगवत् शासन विद्वेषी स ब्राह्मणेभ्यो यज्ञम् आरब्धो यष्टुम्

न प्रणश्यन्ति कर्माणि कल्प कोटि शतैः अपि
भूः भुवः स्वर् महः च एव जनः साक्षात् तपः तथा

अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता

वितलं दानव आद्यैः च तारका अग्नि मुखैः तथा

सहस्र योजनम् व्योम दश साहस्रम् एव च

पुरा वः कथितं सर्वं मया अण्डस्य यथा कृतिः

नृपेण बलिना च एव पाताल स्वर्ग वासिना
कुपितः कुरुते कासं कफं तेन स शोणितम्

पर्व भेद ज्वर श्वास तृष्णा वैस्वर्य कम्पवान्

हृद् पार्श्व उरस् शिरस् शूलम् मोह क्षोभ स्वर क्षयान्

यद् रुजा शब्द वैषम्यम् कासानां जायते ततः

शिरस् स्रोतांसि सम्पूर्य ततो अङ्गानि उत्क्षिपन् इव

नील लोहित पीतानाम् वर्णानाम् अविवेचनम्

पूति पूय उपमम् पीतं विस्रं हरित लोहितम्

सो अङ्ग हर्षी कफं शुष्कं कृच्छ्रान् मुक्त्वा अल्प ताम् व्रजेत्
नाथ हरे सीदति राधा वासगृहे

नाथ हरे सीदति राधा वासगृहे

त्वरितम् उपैति न कथम् अभिसारम्
वश एव एनान् कुरुते
तया इमाः अपो व्युदौहद् ऊर्ध्वाश् च अवाचीः च

तद् अग्निर् अभ्यध्यायन् मम इदम् ऐश्वर्यं मम राज्यं मम अन्नाद्यम् स्याद् इति
सैंहीं समानयन् योनिम् बाधते निखिलं जगत्

सहस्र ईक्षणः सोम सूर्य अग्नि नेत्रः तदा संस्थितः सर्वम् आवृत्य मायी

क्षीर वारिनिधि शायिनः प्रभोः निष्फलम् तु अथ बभूव तेजसा

भवान् मत्स्य आकृतिः कौर्मम् आस्थाय जगति स्थितः

स्थूलं सूक्ष्मं सु सूक्ष्मम् च शब्दब्रह्म मयः शुभः

हिरण्यकशिपुं हत्वा करजैः निशितैः स्वयम्

तं तुष्टुवुः सुर श्रेष्ठाः लोका लोक अचले स्थिताः

सत् असत् व्यक्ति हीनाय महतः कारणाय ते

प्रह्राद वीर दुष्पुत्र द्विज देव आर्ति कारणम्

उग्रः असि सर्व भूतानाम् नियन्ता असि शिवः असि नः

ताराय च सुताराय तारणाय नमः नमः

भस्म दिग्ध शरीराय दण्ड मुण्डी ईश्वराय च

नमः शिवाय शर्वाय शंकराय आर्ति हारिणे

पुरुष अर्थ प्रदानाय पतये परमेष्ठिने

अन्तकाय नमः ते उमायाः पतये नमः

स्तुतः अपि विविधैः स्तुत्यैः भावैः नानाविधैः प्रभुः

वायुः सोमः तथा ईशानः पावको मम यः समः
पवीनसात् तङ्गल्वाच् छायकाद् उत नग्नकात्

ये अम्नो जातान् मारयन्ति सूतिका अनुशेरते

उपेषन्तम् उदुम्बलं तुण्डेलम् उत शालुडम्

खल जाः शक धूम जाः उरुण्डा ये च मट्मटाः कुम्भ मुष्काः अयाशवः
इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणं राजंस् तत्र एव अन्तर्दधे हरः

अप वादम् कूटसाक्ष्यम् उक्तं च न विचारतः

प्रसन्नीकृत्य विश्वेशं सम्प्राप्ते ह्य् अन्तिमे युगे

ईर्ष्या अलक्ष्मी च घोरा च मोहना च नृप उत्तमैः

बुद्धिर् मानस् तथा राजन् लक्ष्मीर् लज्जा श्रुतिः स्मृतिः

पालय अस्मान् पितॄंस् ते ऽद्य प्राक्तनेन तु कर्मणा

क्रन्दमानान् स दृष्ट्वा तु वेगेन महता ययौ

इत्य् उक्त्वा मां नभस् वाणी विरराम द्विजोत्तम

तत्र आश्रमपदम् कृत्वा तपः कुरु विधानतः

उद्धारयामास पितॄन् समुद्रं प्रविवेश सा

शृणु राजन् महा पुण्यम् गोकर्णं गच्छ साम्प्रतम्

स अष्टाङ्गम् प्रणिपत्य आह ह्य् आत्मानं निन्दयन् बहु

गालवश् च कहोलश् च तपस् तप्त्वा अति दारुणम्
कन्यका यदि संजाता पश्चात् तस्य महात्मनः

आदौ कृत्वा समिध् होमम् चरुणा च पृथक् पृथक्

भूः भुवः स्वः स्वाहा

पशुपते पाशं मे गोपाय भोक्तृ त्व भोग्यम् पशुपतये देवाय सत्यं नमः

महादेव सत्यं मे गोपाय श्रद्धां धर्मे महादेवाय ऋतं नमः

महादेव सत्यं मे गोपाय श्रद्धां महादेवस्य पत्न्यै ऋतं स्वाहा

वाहनं शयनं यानं कांस्य ताम्र आदि भाजनम्

मुच्यन्ते न अत्र संदेहः पितरो नरकात् अपि

जीवच्छ्राद्ध विधिम् वक्ष्ये समासात् सर्व संमतम्

ॐ सत्यं शिवाय नमः

मृते कुर्यात् न कुर्यात् वा जीवन्मुक्तो यतः स्वयम्

ॐ ऋतं पुरुषाय स्वाहा
मानुषम् इव वा एतद् उपावर्तते

व्य् अस्य प्रजा छिद्यते

इम एव एनम् लोकाः पान्ति

ब्राह्मणस्पत्या

सर्वा एव प्रजा अवरुन्द्धे

प्रजाम् एव अनुसंतनोति

अग्निं समिन्द्धे
प्रस्तोता तु कुशाः कारयेद् यज्ञीयस्य वृक्षस्य

मिथः पर्याय विष्टावान् संदध्यात्
द्रव्य वन छिदाम् च देयम् अत्ययं च स्थापयेद् अन्यत्र आपद्भ्यः

मालती मूर्वा अर्क शण गवेधुका अतसी आदिः वल्क वर्गः

अङ्गार तुष भस्मानि मृग पशु पक्षि व्याल वाटाः काष्ठ तृण वाटाः च इति
भूयः सिद्धिम् अनुप्राप्ताः स्थानं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्
यमः पितॄणाम् अधिपतिः स मा अवतु

वरुणो ऽपाम् अधिपतिः स मा अवतु

अस्मिन् ब्रह्मण्य् अस्मिन् कर्मण्य् अस्यां पुरोधायाम् अस्यां प्रतिष्ठायाम् अस्यां

मृत्युः प्रजानाम् अधिपतिः स मा अवतु

इन्द्रो दिवो ऽधिपतिः स मा अवतु

अस्मिन् ब्रह्मण्य् अस्मिन् कर्मण्य् अस्यां पुरोधायाम् अस्यां प्रतिष्ठायाम् अस्यां

मरुतां पिता पशूनाम् अधिपतिः स मा अवतु
सप्तधान्य युतम् पात्रं दधि चन्दन चर्चितम्

अग्नि मारुत सम्भवैः

इति श्री गारुडे महापुराणे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे ऽगस्त्यार्घ्यव्रतं नाम एकोनविंशत्युत्तरशततमः ऽध्यायः

अ प्राप्ते भास्करे कन्यां सति भागे त्रिभिः दिनैः
शोक उपवास व्यायाम रूक्ष शुष्क अल्प भोजनैः

तेन एव रोगा जायन्ते तेन च एव उपरुध्यते

पित्तात् एव ऊष्मणः पक्तिः नराणाम् उपजायते

प्रतिश्या मुख नासा अक्षि कर्ण रोग शिरस् भ्रमाः

उष्ण अम्ल लवण क्षार कटुक अजीर्ण भोजनैः

जनयन्ति शिरस् रोगम् जाता बीभत्स लक्षणम्

पृथक् त्रयः च तैः वृद्धैः व्याधयः पञ्चविंशतिः

दह्यते रुज्यते तेन शिरः शीतं

मूत्र क्षये मूत्रकृच्छ्रं मूत्र वैवर्ण्यम् एव च

प्रथमं जायते हि ओजः शरीरे अस्मिन् शरीरिणाम्

हृद् रोगम् क्रिमि जम् तु एतैः लिङ्गैः बुद्ध्वा सु दारुणम्

नख आदीनाम् च पीत त्वम् ष्ठीवनं कफ पित्तयोः

तन्द्रा अरुचि परीतस्य भवति अश्म आवृतम् यथा

अङ्गमर्दं परीशोषं दूयनं धूपनं तथा

सर्वासु च महत् शूलम् विद्रधिषु उपजायते

संधारणात् दिवास्वप्नात् रात्रौ जागरणात् मदात्

क्षीणे शकृति च अन्त्राणि पीडयन् इव मारुतः
ताभ्याम् अयम् प्राणः छन्नः
तव चतस्रः प्रदिशस् तव द्यौस् तव पृथिवी तव इदम् उग्र उरु अन्तरिक्षम्

नमस् ते घोषिणीभ्यो नमस् ते केशिनीभ्यः

यो ऽन्तरिक्षे तिष्ठति विष्टभितो ऽयज्वनः प्रमृणन् देव पीयून्

धनुर् बिभर्षि हरितं हिरण्ययं सहस्रघ्निं शत वधम् शिखण्डिन्

अङ्गेभ्यः ते उदराय जिह्वायै आस्याय ते दद्भ्यः गन्धाय ते नमः

मा नो महान्तम् उत मा नो अर्भकं मा नो वहन्तम् उत मा नो वक्ष्यतः

अन्यत्र अस्मत् दिव्यां शाखां वि धूनु

अन्यत्र उग्र वि वर्तय पियारूणां प्रजां जहि
प्रददौ दर्शनं देवो हि अघोरः घोर विक्रमः
किं ज्योतिषम्

किं वचनम्

किं वै व्याकरणम्

अथ उत्तरे

को विकारः
ब्रह्म भूतः विरजो ब्रह्म भवति

द्वादश वेद संहिताः अधीयीत

प्रजापतये स्वाहा

यद् अनेन अनध्याये ऽधीयीत यद् गुरवः कोपिता यान्य् अकार्याणि भवन्ति ताभिः पुनीते
चक्र पूजा विधिम् यः च पठेद् रुद्र जित इन्द्रियः

विष्णु शस्त्राय चक्राय नमो भूयो नमः नमः
चतुर्विंश अङ्गुलिः निद्रायां त्रिंशत् अङ्गुलिः

मार्ग आदीन् चतुरो मासाञ् शिशिर अनुभवम् विदुः

भवेद् धनंजयाच् छब्दं क्षण मात्रम् न निःसरेत्

इति ते कथितं चण्ड सूर्यभेदनम् उत्तमम्

रेचयित्वा साधयेत् तु क्रमेण च पुनः पुनः

क्षुत् तृषम् कृकरश् च एव जृम्भणं चतुर्थेन तु

आम रम्भाम् बाल रम्भाम् रम्भा दण्डम् च मूलकम्

इडया पूरयेद् वायुं मात्रया षोडशैः सुधीः

योग आरम्भम् न कुर्वीत कृतश् चेत् सिद्धि हा भवेत्

वह्निबीजं षोडशेन सूर्यनाड्या च पूरयेत्

एवंविधां नाडी शुद्धिम् कृत्वा नाडीं विशोधयेत्

हेमन्ते शिशिरे ग्रीष्मे वर्षायां च ऋतौ तथा

मेघ घर्घर भ्रामरी च घण्टा कांस्यम् ततः परम्

सर्वदा साधयेद् योगी शीतली कुम्भकम् शुभम्

क्षणं च कुम्भकं कृत्वा नासाभ्यां रेचयेत् पुनः

नाना रोगः भवेत् तस्य किंचिद् योगो न सिध्यति

हृदि प्राणो वहेन् नित्यम् अपानो गुद मण्डले

चतुःषष्ट्या मात्रया च कुम्भकेन एव धारयेत्

व्यानो व्याप्य शरीरे तु प्रधानाः पञ्च वायवः

एक आदिक चतुःषष्टिम् धारयेत् प्रथमे दिने

सत्त्व मयम् हरिं ध्यात्वा उकारैः शुक्ल वर्णकैः

अति शीतम् च अति च उष्णम् भक्ष्यं योगी विवर्जयेत्
एवम् एव सुभूते या धर्माणां धर्मता सा देश्यमाना अपि तावती एव अ देश्यमाना अपि तावती एव

इमाः च अस्य सर्वाः सङ्ग कोट्यः विवर्जिता भवन्ति

तत् कस्य हेतोः प्रत्युत्पन्न अस्वभावम् हि सुभूते प्रत्युत्पन्नं रूपम्

आह आत्म अपर्यन्त तया भगवन् वेदना संज्ञा संस्कार विज्ञान अपर्यन्त ता भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

अथ खलु आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् आत्म विशुद्धितः भगवन् रूप विशुद्धिः भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

आह आत्म विशुद्धितः भगवन् न प्राप्तिः न अभिसमयः भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते

एवं हि सुभूते सर्व सङ्ग समतिक्रमाय बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः प्रज्ञापारमितायां चरितव्यम्

एवं सकृदागामि फलम् अनागामि फलम् अर्हत् त्वम् स सङ्गम् असङ्गम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

आह आत्म विशुद्धितः भगवन् वेदना संज्ञा संस्कार विशुद्धिः

तत् कस्य हेतोः न हि सुभूते द्वे धर्म प्रकृती

विज्ञानस्य सुभूते अपर अन्तः अ बद्धः अ मुक्तः

आह आलोको भगवन् प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः पूर्व अन्त अस्वभावम् हि सुभूते विज्ञानम्

तत् कस्य हेतोः अपर अन्त अस्वभावम् हि सुभूते रूपम्

सचेद् विज्ञानम् अनित्यम् इति न चरति चरति प्रज्ञापारमितायाम्

या च प्रकृतिः सा अप्रकृतिः या च प्रकृतिः सा प्रकृतिः सर्व धर्माणाम् एक लक्षण त्वात् यत् उत अलक्षण त्वात्

तत्र अपि शक्रा एव देव इन्द्राः परिपृच्छन्ति स्म परिप्रश्नयन्ति स्म अस्मिन् एव पृथिवी प्रदेशे इयम् एव प्रज्ञापारमिता भाषिता

आह य एवम् अस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य भगवन् अवबोधः इयम् अस्य प्रज्ञापारमिता भगवान् आह अत्यन्त विशुद्ध त्वात् सुभूते
शंकरात् अशृणोत् व्यासः व्यासात् अस्माभिः एव च

आचारः कुलम् आख्याति देशम् आख्याति भाषितम्

आलापात् गात्र संस्पर्शात् संसर्गात् सह भोजनात्

वर्जयेत् तादृशम् मित्रं माया मयम् अरिम् तथा

दारिद्र्य अभावात् विमुखाः च मित्रा विना अग्निना पञ्च दहन्ति तीव्राः

अनर्थि त्वात् मनुष्याणाम् भिया परिजनस्य च

अभ्र छाया तृणात् अग्निः नो च सेवा पथो जलम्

तथा तथा हि सर्वत्र श्लिष्यते लोक सु प्रियः

इष्टा च भार्या वश वर्तिनी च दुःखस्य मूल उद्धरणानि पञ्च

मृत्युः ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा

विद्यायाम् अर्थ लाभे वा मातुः उच्चारे एव सः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे शौनकोक्तनीतिसारादिवर्णनं नाम पञ्चदशोत्तरशततमो ऽध्यायः

धर्मः प्रव्रजितः तपः प्रचलितं सत्यं च दूरं गतं पृथ्वी वन्ध्य फला जनाः कपटिनो लौल्ये स्थिता ब्राह्मणाः

तथा तथा अस्य मेधा स्यात् विज्ञानम् च अस्य रोचते

कुमार्यां च कु मित्रम् च कु राजानम् कु पुत्रकम्

वाचा विहित सार्थेन लोको न च सुखायते

अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा

कुब्जस्य कीट घातस्य वातात् निष्कासितस्य च

सु मित्रे न अस्ति विश्वासः कु राज्ये न अस्ति जीवितम्

तस्मात् लोभः न कर्तव्यः प्रमादो नो न विश्वसेत्
प्र अग्नये वाचम् ईरय वृषभाय क्षितीनाम्

स नः पर्षद् अति द्विषः
संध्या उपासनम्

सदा

निर्विशङ्केन कर्तव्यं यदि इच्छेत् श्रेयः आत्मनः
पक्वो हृद् नाभि वस्ति स्थः भिन्नो ऽन्तर् बहिस् एव वा

दूयते दीप्यते स ऊष्मा स्व स्थानम् दहति इव च

गुल्मो ऽवगाढः कठिनो गुरुः सुप्तः स्थिरो अल्प रुज्

कृष्ण स्फोट आवृतः पित्त वृद्धि लिङ्गः च रक्ततः

आटोपम् आध्मानम् अपक्ति शक्तिम् आसन्न गुल्मस्य वदन्ति चिह्नम्

स्नेह स्वेदौ अन् अभ्यस्य शोधनं वा निषेवते

पित्त असृज् लक्षणम् कुर्याद् विद्रधिं भूरि उपद्रवम्

कुर्याद् वङ्क्षण संधि स्थः ग्रन्थि आभम् श्वयथुं तदा

वायुः कृत आश्रयः कोष्ठे रौक्ष्यात् काठिन्यम् आगतः

सर्वजस् तीव्र रुज् दाहः शीघ्र पाकी घन उन्नतः

वात कोपिभिः आहारैः शीत तोय अवगाहनैः

मुष्कौ वङ्क्षणतः प्राप्य फलकोश अभिवाहिनीः

नाडीनां सूक्ष्म वक्त्र त्वात् कन्यानां न स जायते

पार्श्वयोः च व्यथा पायौ पवनस्य निरोधनम्

गुल्म इति उच्यते वस्ति नाभि हृद् पार्श्व संश्रयः

मूत्र धारण शीलस्य मूत्र जः स तु गच्छतः
अथ अपि उदाहरन्ति

अष्टौ ग्रासा मुनेर् भक्ष्याः षोडश अरण्य वासिनः

ब्राह्मणानां शालीन यायावराणाम् अपवृत्ते वैश्वदेवे भिक्षां लिप्सेत

पञ्च वा एते ऽग्नय आत्म स्थाः

त्याग इत्य् एव

अहिंसा सत्यम् अ स्तैन्यम् मैथुनस्य च वर्जनम्
सः ह उवाच गार्ग्यः _ त्वा अयानि इति

तम् एतैः नाम्भिः आमन्त्रयांचक्रे बृहन् पाण्डर वासस् सोमैः राज्ञ्

_ इव उच्चावचम् निगच्छति

सः ह उवाच गार्ग्यः यः एव असौ चन्द्रे पुरुषः एतम् एव अहम् ब्रह्म उपासे इति

सः यः एतम् एवम् उपास्ते विषासहिः ह भवति

न एनम् पुरा कालात् प्राणः जहाति

भवति

सः यः एतम् एवम् उपास्ते अहरहर् सुतः प्रसुतः भवति

सः ह उवाच अजातशत्रुः प्रतिलोमम् च एतत् _ ब्राह्मणः क्षत्रियम् उपेयात् ब्रह्म मे वक्ष्यति इति

सः ह उवाच अजातशत्रुः मा मा एतस्मिन् संवदिष्ठाः पूर्णम् अ प्रवर्ति इति वै अहम् एतम् उपासे इति
वासः शतम् दक्षिणा

तम् बधान इति ब्रह्म अनुज्ञातः अभि धाः असि इति बध्नाति अश्वम् त्रि रूपम् सर्व रूपम् वा शीघ्रम् दक्षिण धुर्य समम् साहस्रम् ललामम् कृत्तिका अञ्जिम् वा पूर्व काय कृष्णम् शुक्ल अपरम् कृष्ण सारङ्गम् वा

पत्न्यः च आयन्ति अलंकृताः निष्किण्यः महिषी वावाता परिवृक्ता पालागली स अनुचर्यः शतेन शतेन
विभीषणो ऽपि सम्प्राप्तः शरणं राघवं प्रति

दक्षिणां तु दिशं ये च मार्गयन्तो ऽथ जानकीम्

सुग्रीवं कृतवन् रामः ऋश्यमूके स्वयं स्थितः

जग्ध्वा फलं मधुवने दृष्टा सीता इति अवेदयत्

पुत्रौ कुश लवौ दृष्ट्वा तौ च राज्ये ऽभ्यषेचयत्

निकृत्य कर्णो नासे च रामेण अथ अपवारिता

यथा रामो नयेत् शीघ्रम् तथा वाच्यं त्वया कपे
श्रुत पर्येष्टिः धर्म आलोक मुखम् योनिशस् धर्म प्रत्यवेक्षण तायै संवर्तते

समाधि इन्द्रियम् धर्म आलोक मुखम् चित्त विमुक्त्यै संवर्तते

सत् धर्म परिग्रहः धर्म आलोक मुखम् सर्व सत्त्व संक्लेश प्रहाणाय संवर्तते

धर्म ज्ञ ता धर्म आलोक मुखम् धर्म अनुधर्म प्रतिपत्त्यै संवर्तते

श्रद्धा इन्द्रियम् धर्म आलोक मुखम् अपर प्रणेय तायै संवर्तते

काल ज्ञ ता धर्म आलोक मुखम् अमोघ दर्शन तायै संवर्तते

शील पारमिता धर्म आलोक मुखम् सर्व अक्षण अपाय समतिक्रमाय दुःशील सत्त्व परिपाचन तायै संवर्तते

धारणी प्रतिलम्भः धर्म आलोक मुखम् सर्व बुद्ध भाषित आधारण तायै संवर्तते

इति हि भिक्षवो बोधिसत्त्वो जन्म कुलम् व्यवलोक्य उच्चध्वजं नाम तुषित आलये महा विमानम् चतुःषष्टि योजनानि आयाम विस्तारेण यस्मिन् बोधिसत्त्वः संनिषद्य तुषितेभ्यो देवेभ्यो धर्मं देशयति स्म तं महा विमानम् बोधिसत्त्वो ऽभिरोहति स्म

आयतन अपकर्षणम् धर्म आलोक मुखम् मार्ग भावन तायै संवर्तते

वीर्य बलम् धर्म आलोक मुखम् अ वैवर्तिक तायै संवर्तते

देवता अनुस्मृतिः धर्म आलोक मुखम् उदार चित्त तायै संवर्तते

इदं खलु अपि वचनं श्रुत्वा सर्वे तुषित कायिकाः देव पुत्राः स अप्सरः गणाः तस्मिन् विमाने संनिपतन्ति स्म

समाधि संबोधि अङ्गम् धर्म आलोक मुखम् सम ता अनुबोधाय संवर्तते
कालेन शाकेन महा ऋषि वर्यैः संप्रीणिताः ते मुदम् अत्र यान्तु

चिन्ताम् अवाप अतीव उद्विग्न मानसः

त्वं च प्रजापतिर् भूत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः

कृत्वा कृत अधिकारः त्वम् ततः सिद्धिम् अवाप्स्यसि

स तेन पितृ वाक्येन भृशम् उद्विग्न मानसः

पितॄन् नमस्ये निवसन्ति साक्षात् ये देव लोके ऽथ मही तले वा

रुचिः उवाच

मार्कण्डेय उवाच

वरो वरेण्यो वरदस् तुष्टिदः पुष्टिदः तथा

षष् इमे ते गणाः स्मृताः

येषां हुते ऽग्नौ हविषा च तृप्तिः ये भुञ्जते विप्र शरीर संस्थाः

इति ऋषिः वचनम् श्रुत्वा ब्रह्मणो अव्यक्त जन्मनः

तान् नमस्यामि अहम् सर्वान् पितॄन् अपि उदधौ अपि

तुष्टाव च पितॄन् विप्रः स्तवैः एभिः अथ आदृतः

नमस्ये ऽहं पितॄन् श्राद्धैः सर्पैः संतर्पितान् सदा

तद् भूषितान् अथ स तान् ददृशे पुरतः स्थितान्

विश्वपाता तथा धाता सप्त एते च गणाः स्मृताः

नमस्ये ऽहं पितॄन् श्राद्धैः राजन्याः तर्पयन्ति यान्

श्राद्धेषु श्रद्धया अभीष्ट लोक पुष्टि प्रदायिनः

पूज्या द्विजानां कुमुद इन्दु _ ये क्षत्त्रियाणां ज्वलन अर्क वर्णाः
अथ एनम् शृतशीतेन पयसा श्रीणाति

आग्रयणं गृहीत्वा त्रिर् हिंकृत्वा वाचं विसृजते सोमः पवते सोमः पवते सोमः पवते ऽस्मै ब्रह्मणे पवते ऽस्मै क्षत्राय पवते ऽस्मै विशे पवते ऽस्मै सुन्वते यजमानाय पवत इषे पवत ऊर्जे पवते ऽद्भ्यः पवत ओषधीभ्यः पवते वनस्पतिभ्यः पवते द्यावापृथिवीभ्यां पवते सुभूताय पवते ब्रह्मवर्चसाय पवते यजमानाय पवते मह्यं ज्येष्ठाय पवत इति
वंशपत्त्री वेणुपत्त्री पिण्डा हिङ्गुशिवाटिका

यवक्षारः स्मृतः पाक्यो यवजो यवशूकजः

सैन्धवं सिन्धु सिन्धूत्थं नादेयं सिन्धुजं शिवम्

तुम्बुरुः सौरभः सौरो वनजः सानुजो द्विजः

आम शूल अश्मरी कृच्छ्र विष दोष हरः सरः

अन्या श्वेतवचा मेध्या षड्ग्रन्था हैमवती अपि

पित्त अस्र दूषणः हृद्यो यवजः क्षार उच्यते
घटिका अलाबु शृङ्गम् च जाम्बवौष्ठ आदिकानि च

अर्ध अङ्गुल उच्छ्रित उद्वृत्त कर्णिकम् च तद् ऊर्ध्वतस्

षष् अङ्गुलः ऽन्यो हरणे सूक्ष्म शल्य उपपक्ष्मणाम्

स्वं स्वम् उक्तानि यन्त्राणि मेढ्र शुद्धि अञ्जन आदिषु

नानाविधानां शल्यानां नाना देश प्रबोधिनाम्

घ्राण अर्बुद अर्शसाम् एक छिद्रा नाडी अङ्गुल द्वया

मुद्रा बद्धम् चतुर् भित्तम् अम्भोज मुकुल आननम्

मुखैर् मुखानि यन्त्राणां कुर्यात् तद् संज्ञकानि च
दुर्गा पुत्रक कर्णाटाः दाह छेद आदि वेदनाम्

परायत्त अप्रसाद त्वात् अप्रसादिषु ते क्षमा

बुद्ध प्रसादात् यत् पुण्यम् बुद्ध माहात्म्यम् एव तत्

तस्मात् आराधयेत् सत्त्वान् भृत्यः चण्ड नृपम् यथा

तस्माद् विघातयिष्यामि तस्य अशनम् अहम् रिपोः

मद्य द्यूत आदि सेव्यं स्यात् मानसम् सुखम् इच्छता

तस्मात् मया यज् जन दुःख देन दुःखं कृतं सर्व महा कृपाणाम्

सिद्धि हेतुः उचितः अपि सद्धर्मः पूज्यते कथम्

भिन्दन्ति देहं प्रविशन्त्य् अवीचीं येषां कृते तत्र कृते कृतं स्यात्

मया अपि पूर्वं सत्त्वानाम् ईदृशा एव व्यथा कृता

न च प्रत्यय सामग्र्या जनयामि इति चेतना

यत् सत्त्व सौमनस्येन कृतेन ह्य् अनुभूयते

संक्षेपान् न अस्ति तत् किंचिद् क्रोधनः येन सुस्थितः

अन्यथा मे कथं क्षान्तिः _ इव हित उद्यते

एषाम् अत्र किम् आयातम् यदि आत्मा रक्षितो मया

परुषं वाक्यम् अयशः च इति अयम् गणः

केचिद् स्व शोणितम् दृष्ट्वा विक्रमन्ते विशेषतः

न केवलं त्वम् आत्मानम् कृत पापम् न शोचसि

यदि प्रीति सुखम् प्राप्तम् अन्यैः स्तुत्वा गुण ऊर्जितम्

बोधि चर्या सहाय त्वात् स्पृहणीयो रिपुः मम

यः क्रोधं हन्ति निर्बन्धात् स सुखी इह परत्र च

स्वप्ने वर्ष शतम् सौख्यं भुक्त्वा यः च विबुध्यते

तृष्णा अन्धेन मया तत्र व्यथायां कुत्र कुप्यते

तन् नारक व्यथा हेतुः क्रोधः कस्मान् न वार्यते

इह एव सौभाग्य यशः सौस्थित्यं किं न पश्यसि

किं वारयतु पुण्यानि प्रसन्नान् स्व गुणान् अथ

पूजयति अर्थ मानैः यान् ये ऽपि च एनम् समाश्रिताः

सर्वम् एतत् सु चरितम् दानं सुगत पूजनम्

यदि तु ख इच्छया सिद्धिः सर्वेषाम् एव देहिनाम्
ते यथा ब्रूयुः तत् कुर्यात्

प्रत्यक्ष परोक्ष अनुमेया हि राज वृत्तिः

तस्माद् इमं द्वि अक्षम् सहस्राक्षम् आहुः

न इति कौटिल्यः
यद् उ नृमेधो ऽपश्यत् तस्मान् नार्मेधम् इत्य् आख्यायते

गातुं वै स तन् नाथम् अविन्दत
गुरु पाद लक्षणम्
भावान् त्रिरोगविज्ञाने विमाने मुनिः उक्तवन्

अ मूढः फलम् आप्नोति यद् अ मोह निमित्त जम्

ये यथा च अनुमानेन ज्ञेयाः तान् च अपि उदार धीः

यथा च उपदिशन्ति आप्ताः प्रत्यक्षं गृह्यते यथा

किं ह्य् अन् उपदिष्टम् पूर्वं यत् तत् प्रत्यक्ष अनुमानाभ्याम् परीक्षमाणो विद्यात्
विरह विषमः कामो वामः तनुम् कुरुते तनुं दिवस गणना दक्षः च असौ व्यपेत घृणः यमः

चरण पतन प्रत्याख्यानात् प्रसाद पराङ्मुखे निभृत कितव आचारा इति उक्त्वा रुषा परुषीकृते

शय्या उपान्त निविष्ट सस्मित मुखी नेत्रोत्सव आनन्दितः निर्यातः शनकैस् अलीक वचनोपन्यासम् आलि जनः

तस्मिन् आगत्य कण्ठग्रहण सरभस स्थायिनि प्राणनाथे भग्ना मानस्य चिन्ता भवति मम पुनर् वज्र मयायाः कदा नु

आवेगात् अवधीरितः प्रियतमः तूष्णीम् स्थितः तद् क्षणात् मा भूः सुप्त इव एष मन्द वलित ग्रीवम् पुनर् वीक्षितः

इत्थं तस्याः परिजन कथा कोप वेग उपशान्तौ बाष्प उद्भेदैः तदनु सहसा न स्थितं न प्रयातम्

आलम्ब्य अङ्गण वाटिका परिसरे चूत द्रुमे मञ्जरीं सर्पत् सान्द्र पराग लम्पट रणत् भृङ्ग अङ्गना शोभिनीम्

आलोलाम् अलक आवलिम् विलुलितां _ _ कुण्डलम् किंचिन् मृष्ट विशेषकम् तनुतरैः खेद अम्भसाम् शीकरैः

मुग्धे दुष्करम् एतत् इति अतितराम् उक्त्वा स हासम् बलाद् आलिङ्ग्य छलिता अस्मि तेन कितवेन अद्य प्रदोष आगमे

दत्त एकम् स शुचा गृहं प्रति पदं पान्थ स्त्रिया अस्मिन् क्षणे मा भूत् आगतः इति अमन्द वलित ग्रीवम् पुनर् वीक्षितम्

सा यावन्ति पदानि अलीक वचनैः आलि जनैः शिक्षिता तावन्ति एव कृत आगसः द्रुततरं व्याहृत्य पत्युः पुरः

रामाणां रमणीय वक्त्र शशिनः स्वेद उद बिन्दु प्लुतः व्यालोल अलक वल्लरीम् प्रचलयन् धुन्वन् नितम्ब अम्बरम्

सा पत्युः प्रथम अपराध समये सख्या उपदेशम् विना नो जानाति

गन्तुं निश्चित चेतसि प्रियतमे सर्वे समं प्रस्थिता गन्तव्ये सति जीवित प्रिय सुहृद् सार्थः किमु त्यज्यते

आयाते दयिते मनोरथ शतैः नीत्वा कथंचिद् दिनम् वैदग्ध्य अपगमात् जडे परिजने दीर्घां कथां कुर्वति

शीत्कार अञ्चित लोचना सरभसं यैः चुम्बिता मानिनी प्राप्तं तैः अमृतम् मुधा एव मथितो मूढैः सुरैः सागरः

पीतो यतः प्रभृति काम पिपासितेन तस्या मया अधर रसः प्रचुरः प्रियायाः