tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
ॐ ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः

आग्नेय्याम् अथवा ऐशान्याम् नैरृत्याम् अर्चयेत् हरैः

ॐ वः विजयायै नमः

मुद्राया दर्शनं रुद्र मूलमन्त्रेण वा हर

तेजस् रूपम् रक्त वर्णम् सित पद्म उपरि स्थितम्

ॐ तेजस् चण्डाय हुं फट् स्वधा स्वाहा

ॐ कं केतवे नम इति

एताः तु पूजयेत् मध्ये शङ्कर

ॐ उच्चैःश्रवसे नमः ॐ अरुणाय नमः

ॐ अः भूः भुवः स्वः ज्वालिनि शिखायै वषट्

ऐशान्यां दिशि भूतेश तेजस् चण्डम् तु पूजयेत्
अथ यत्र एतत् ग्राम्यो ऽग्निः शालां दहत्य् अपमित्यम् अप्रतीत्तं इत्य् एतैस् त्रिभिः सूक्तैर् मैश्रधान्यस्य पूर्ण अञ्जलिम् हुत्वा

मम उभे द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं स्वर् मम

अरणी प्रताप्य स्थण्डिलं परिमृज्य
अथ राजानं संनाहयेत्

पूर्वेण देवयजनं सं नह्येरन् अन्ये तस्मात्

अन्यं वा अभिहरन्तम् अनुमन्त्रयेत उत्तिष्ठ राजन् परिवर्मा असि अश्व युक्तः रथो विततो दैव आखणो विशां राजा ब्राह्मण एधि गोप्ता इति
अग्निः पुरस्ताद् आ यच्छतु प्र इन्द्रः नुदतु बाहुमान्

पश्यामि ते वीर्या जातवेदः प्र णो ब्रूहि यातुधानान् नृ चक्षः
ताः अब्रुवन् सु कृतम् _ इति
कर्दमः शीतलः स्निग्धो विष पित्त अस्र भग्न जित्

सौवर्चलं हृद्यगन्धं सुगन्धि रुचकं स्मृतम्

माक्षिको द्विविधः प्रोक्तः पीतः शुक्लः तथा एव च

शूकपाकः शूकजः च यवजो यवशूकजः

ताप्यो विशेषात् पाण्डु घ्नः शोफ घ्नः कुष्ठ जन्तु जित्

खटिका मधुरा शोफ विष दाह अस्र जित्

वज्र आह्व पद्मराग इन्द्रनील वैडूर्य विद्रुमाः

नेत्र आर्ति कुष्ठ विसर्प विष पित्त कफ _

यवक्षारो यावशूको यवाह्वो यावनालजः

हिरण्यं हाटकं रुक्मं सुवर्णं हेम काञ्चनम्

लोहं तिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु

याती हिङ्गुलकं रक्तं पार्वतं चूर्णपारदम्

अभ्रकं च अभ्र पटलम् निर्मलं वरपीतकम्

अहृद्या घ्नन्ति गुल्म अर्शस् शर्करा अश्मरी पीनसान्

रक्तरेणुर् नागगर्भं श्रीमत् शृङ्गारभूषणम्

चन्द्रोपलः चन्द्रकान्तः स्फटिकः स्फटिकोपलः

सौवर्चल गुणाः कृष्णलवणे गन्ध वर्जिताः

कफ पित्त आस्य रोग अस्र कण्डू कुष्ठ कफ व्रणान्

ताम्रं तिक्तं हिमं स्वादु कषाय अम्लम् सरं लघु

स पांशु कृष्णलवणैः द्वि त्रि आदि लवणं क्रमात्

शङ्खः अनुष्णः कटुः पाके कषायो मधुरो लघुः

काचः स क्षारः उष्णः स्यात् चक्षुष्यः अञ्जन कर्मणि

अयस्कान्तं तीक्ष्ण शीतम् मेह मारुत पाण्डु जित्

शार्दूलं पौरसं पौरं

शोफ अर्शस् मेह वस्ति अति लोहित उदर पाण्डु ताः

विड्गन्धं लवणं पाक्यं घटिकालवणं विडम्
मातामहीभ्यः स्वधा नमः स्वाहा

अथ एनान् संक्षालनेन विषिञ्चन्न् अवकीर्य स्वदितम् इति वाचयित्वा दक्षिणाभिर् आराधयति

अथ अष्टका होमम् जुहोति

दिग्भिर् अनन्ताभिर् ऊतिभिर् अन्तर् अन्यम् पितामहात् दधे स्वधा नमः स्वाहा

अथ अपूपम् अष्टधा विच्छिद्य त्रीण्य् अवदानानि वपायाः कल्पेन हुत्वा अथ इतराणि ब्राह्मणेभ्यो दत्त्वा अत्र एतानि अवदानानि इडासूने प्रतिच्छाद्य ओदनम् मांसं यूषम् इत्य् आज्येन समुदायुत्य औदुम्बर्या दर्व्या उपघातम् दक्षिण अर्धे जुहोति

पितृभ्यः स्वधा नमः स्वाहा

अमात्य पत्नीभ्यः स्वधा नमः स्वाहा

ये अग्नि दग्धाः जाता जीवा ये ये त्व् अ दग्धाः कुले मम

अथ अभ्यनुज्ञातः दक्षिणेन अग्निम् दक्षिण अग्रान् दर्भान् संस्तीर्य तेष्व् अन्न शेषैः पिण्डं ददाति पितृभ्यः स्वधा नमः इति चतुर्विंशतिः

तेषाम् एव उदकम् निनीय स प्रणवेन क्षणं ग्राहयति

अथ एनान् संक्षालनेन त्रिर् अपसलैः परिषिञ्चति ऊर्जं वहन्तीर् अमृतं घृतं मधु पयः कलिलं परिस्नुतं स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन् तृप्यत तृप्यत तृप्यत इति

सिकता श्राद्धे पवित्रं यद्य् अध्यवसनाय यद्य् अन्ववकिरणाय

कामं सम्बन्धान् अपि श्रुत वृत्त सम्पन्नान् श्रुत वृत्तयोः हि स्वधा निधीयत इति उपदिशन्ति

आरण्येन वा मांसेन यथा उपपन्नेन

आचमने च अग्नि मुखे च अभिश्रावणे च उपसङ्ग्रहणे च पश्चात् होमेषु च यज्ञोपवीतम्

प्रपितामहेभ्यः स्वधा नमः स्वाहा
दिने दिने यस्य भवेत् स योगी सु शोभन अभ्यासम् उपैति सद्यः

सच्चिदानन्द रूपः ऽहं नित्य मुक्तः स्वभाववान्

गुरोः कृपा प्रसादेन प्राप्यते गुरु भक्त्याः
तम् इमं देवता इति वासितम् उल्लुप्य ब्रह्मणा तेजसा इति बध्नाति

समवत्तानां स्थालीपाकस्य
रूपं रूपम् प्रतिरूपो बभूव तद् अस्य रूपम् प्रतिचक्षणाय

रूपं रूपम् प्रतिरूपो बभूव इति

प्रतिचक्षणाय ह अस्य एतत् रूपम्

ते ऽस्य युक्तास् तैर् इदं सर्वं हरति

तद् यद् एतैर् इदं सर्वं हरति तस्मात् हरयः

रूपं रूपम् मघवा बोभवीति मायाः कृण्वानः परि तन्वं स्वाम्
अप् बिन्दवः च शीत उष्णाः कम्पयन्ति अम्बुजम् भृशम्

त्रयः तु त्रीन् गुणान् हित्वा च आत्मजाः सनक आदयः

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातम् महात्मनः

महतः परमं धाम शिवम् अध्यात्मिनां पदम्

एतस्मिन् अन्तरे ताभ्याम् एकैकस्य तु कृत्स्नशः

जीवनं मरणं च एव संभवश् च पुनः पुनः

वज्र दण्डम् महा उत्सेधम् नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्

चतुर्वक्त्रो विशाल अक्षः समागम्य यदृच्छया

स ह उवाच वरं ब्रूहि पद्मात् अवतर प्रभो

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभ ईक्षणम्

अस्मान् मया उह्यमानः त्वम् पद्मात् अवतर प्रभो

दश बाहुः त्रिशूल अङ्कः नयनैः विश्वतस् स्थितः

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै

स विस्मयम् वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोक तन्त्रिणः

तेन एवम् उक्तः भगवान् विष्णुः ब्रह्मानम् अब्रवीत्

उज्जहार आत्मनः रूपं पुष्करात् चतुराननः

ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्य अभिनन्द्य च

कल्पे शेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च

इति एषा अनुगतिः विष्णो कार्याणाम् औपसर्पिणी

श्रुत्वा विगत मात्सर्यम् वाक्यम् अस्मै ददौ हरिः

कुतस् अपि अपरिमेय आत्मा भूतानां प्रभुः ईश्वरः

हिरण्यगर्भो भगवन्त् तु अभिजज्ञे चतुर्मुखः

तस्य तत् क्रोध जम् वाक्यं श्रुत्वा हरिः अभाषत

भुवन अनल संकाशाः पद्म पत्त्र आयत ईक्षणाः

तत् दृष्ट्वा महत् आश्चर्यम् ब्रह्मा विष्णुम् अभाषत
आचार्यो मध्य कुण्डे तु साधकाः च दिशासु वै

गुह्याद् गुह्यतमं गोप्यम् अति गुह्यम् वदामि वः

एवं कृते नृप इन्द्रस्य शत्रु नाशः भविष्यति

तथा कृष्ण मृगाणाम् च बिडालस्य च पूर्ववत्

बाणलिङ्गे ऽथवा वह्नौ दक्षिणामूर्तिम् आश्रितः

मातृ स्थाने ऽपि वा विद्वाः वेद वेदाङ्ग पारगः

पञ्चतत्त्व समारूढः हि अर्धचन्द्र धरः प्रभुः

कालाग्नि पीठ मध्य स्थः स्वयं शिष्यैः च तादृशैः

पीठे न्यस्य नृप इन्द्रस्य शत्रुम् अङ्गारकेण तु

कञ्चुकं तुष संयुक्तैः कार्पास अस्थि समन्वितैः
पुनर् अपरम् कौशिक यः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमिताम् अर्थ कुशलः वाचयेत् परेभ्यश् च लिखित्वा पूर्ववत् दद्यात् स अर्थाम् स व्यञ्जनाम् उपदिशेत् परिदीपयेत् अयत्नतः कौशिक स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसवेत्

भगवान् आह अतः खलु पुनः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसवेत् य इमां प्रज्ञापारमिताम् अन्तशस् पुस्तक गताम् अपि कृत्वा अभिश्रद्दधत् अभिश्रद्दधते अवकल्पयन् अवकल्पयते अधिमुञ्चन् अधिमुच्यते प्रसन्न चित्तः प्रसन्न चित्ताय अध्याशय सम्पन्नः अध्याशय सम्पन्नाय बोधाय चित्तम् उत्पाद्य समुत्पादित बोधि चित्ताय बोधिसत्त्वाय अध्याशयेन दद्यात् अन्तशः लिखनाय अपि वाचनाय अपि अ किलासि तया सम्पादयेत् उद्युक्तो ऽमुं ग्राहयेत् संदर्शयेत् समादापयेत् समुत्तेजयेत् संप्रहर्षयेत् वाचा नेष्यति विनेष्यति अर्थम् अस्याः अस्मै संप्रकाशयिष्यति एवं च अस्य चित्तं विशोधयिष्यति निर्विचिकित्सं करिष्यति एवं च एनम् वक्ष्यति एहि त्वं कुल पुत्र अस्मिन् एव बोधिसत्त्व मार्गे शिक्षस्व

तिष्ठन्तु खलु पुनः कौशिक द्वि साहस्रे मध्यमे लोकधातौ सर्व सत्त्वाः एतेन पर्यायेण ये ऽपि ते कौशिक त्रि साहस्र महा साहस्रे लोकधातौ सत्त्वाः तान् अपि सर्वान् कश्चिद् एव कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा चतुर्षु ध्यानेषु प्रतिष्ठापयेत्

भगवान् आह अतः खलु पुनः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसवेत् य इमां प्रज्ञापारमिताम् अन्तशस् पुस्तक गताम् अपि कृत्वा अभिश्रद्दधत् अभिश्रद्दधते अवकल्पयन् अवकल्पयते अधिमुञ्चन् अधिमुञ्चते प्रसन्न चित्तः प्रसन्न चित्ताय अध्याशय सम्पन्नः अध्याशय सम्पन्नाय बोधाय चित्तम् उत्पाद्य समुत्पादित बोधि चित्ताय बोधिसत्त्वाय अध्याशयेन दद्यात् अन्तशो लिखनाय अपि वाचनाय अपि अ किलासि तया संपादयिष्यति उद्युक्तो ऽमुं ग्राहयिष्यति संदर्शयिष्यति समादापयिष्यति समुत्तेजयिष्यति संप्रहर्षयिष्यति वाचा नेष्यति विनेष्यति अनुनेष्यति अर्थम् अस्याः अस्मै संप्रकाशयिष्यति एवं च अस्य चित्तं विशोधयिष्यति निर्विचिकित्सं करिष्यति एवं च एनम् वक्ष्यति एहि त्वं कुल पुत्र अस्मिन्न् एव बोधिसत्त्व मार्गे शिक्षस्व

अयम् एव कौशिक ततः पौर्वकात् कुल पुत्रतः कुल दुहितृतः वा सकाशात् बहुतरम् पुण्यं प्रसवेत्
ये च अस्य हत भूमौ आसन्न चराः तान् एकैकशः पृच्छेत् केन अयम् इह आनीतः हतो वा कः स शस्त्रः संगूहमान उद्विग्नो वा युष्माभिर् दृष्टः इति

अतो ऽन्यतमेन कारणेन हतं हत्वा वा दण्ड भयात् उद्बद्ध निकृत्त कण्ठम् विद्यात्

याजन अध्यापनात् यौनात् तैः च अन्यः ऽपि समाचरन्
इन्द्रो मरुत्वान् सु हुतम् कृणोत्व् अयक्ष्मम् अनमीवं ते अस्तु

यद् वा धनं वहतोर् आजगाम अग्निः टद् धोता सु हुतम् कृणोतु

बृहस्पतिर् हविषो नो विधर्ता मा नो हिंसीच् छागो अश्वो वशा च
गुण बुद्ध्या च विहितं न करोति यथा अर्भकः

गुणैर् गुणान् उपादत्ते यथाकालं विमुञ्चति

गृहेषु खग वत् सक्तस् तम् आरूढ च्युतम् विदुः

ज्ञानं यथा न नश्येत न अवकीर्येत वाच् मनः

ज्ञान विज्ञान संयुक्तः आत्म भूतः शरीरिणाम्

आत्मनो गुरुर् आत्मा एव पुरुषस्य विशेषतः

सर्व भूत सुहृद् छान्तो ज्ञान विज्ञान निश्चयः

तस्माद् भवन्तम् अनवद्यम् अनन्त पारम् सर्वज्ञम् ईश्वरम् अकुण्ठ विकुण्ठ धिष्ण्यम्

त्वं तु कल्पः कविर् दक्षः सुभगो अमृत भाषणः

पुंसो ऽयुक्तस्य नानार्थो भ्रमः स गुण दोष भाज्

प्रविष्ट ईयते तत् तद् स्वरूपः ऽग्निर् इव एधसि

हेतुना एव समीहन्त आयुषो यशसः श्रियः

अण्डानि सुषुवे नीडे स्थपत्युः संनिधौ सती

तं लब्ध्वा लुब्धकः क्रूरः कपोतं गृहमेधिनम्

पश्यन् मद् आत्मकम् विश्वं न विपद्येत वै पुनः

तासां पतत्रैः सुस्पर्शैः कूजितैर् मुग्ध चेष्टितैः

स्वयं च कृपणः शिक्षु पश्यन्न् अप्य् अबुधो ऽपतत्

नित्याव् अपि न दृश्येते आत्मनो ऽग्नेर् यथा अर्चिषाम्
अथवा अलम् विवादेन वैधर्म्यं किं न पश्यसि

दृष्ट अदृष्ट भय ग्रस्त चेतसाम् न तु मादृशाम्

शोक जानि अश्रु वारीणि भवन्त्व् आनन्द जानि नः

निर्जगाम पुरात् स्वस्माद् एक रात्र उषितः यथा

परिवेत्तारम् आत्मानम् अयं मन्येत निन्दितम्

यत्र संनिपतन्तो ऽपि न बाधन्ते परस्परम्

कुल क्रम आगतः वृद्धः सूप कारः प्रमापितः

मया च अत्यक्त धर्मेण यत् प्रजानां कृते कृतम्

स क्षपाः क्षपयन् क्षीणः संवत्सर शत आयताः

आरोप्य च एनम् त्वरितं सिंहासनम् उदक् मुखः

येन लोके त उच्यन्ते वियाताः पितृ शिक्षकाः

उद्धार्ये धवले केशे प्रमादात् कृष्ण उद्धृते

क्षते किं फलं भवताम् इति

अदृष्ट भर्तृ व्यसनः पूर्वम् एव अगमत् दिवम्

आसीच् च अस्य अथ वा धिङ् माम् एवम् आत्म अपवादिनम्

अधोमुखः क्षणं स्थित्वा तल आहत मही तलः

मया अयम् अभ्यनुज्ञातो रक्षणे च क्षमः क्षितेः

श्रुति स्मृति विद् इत्य् एतद् उवाच ब्राह्मणी पतिम्

मन्त्रि पुत्रौ तु मन्त्रि त्वम् अथ भूमिर् नव ईश्वरा

वेद मौर्वी विपञ्चीनाम् ध्वनयः प्रतिमन्दिरम्

तस्य प्रत्युपकाराय पालकः पाल्यताम् अयम्
धाय्यां शंसति पत्नी वै धाय्या

तद् वा एतत् प्रियम् इन्द्रस्य सूक्तं निष्केवल्यं हैरण्यस्तूपम् एतेन वै सूक्तेन हिरण्यस्तूप आङ्गिरस इन्द्रस्य प्रियं धाम उपागच्छत् स परमं लोकम् अजयत्

गृहा वै प्रतिष्ठा सूक्तं तत् प्रतिष्ठिततमया वाचा शंस्तव्यं तस्माद् यद्य् अपि दूर इव पशून् लभते गृहान् एव एनान् आजिगमिषति गृहा हि पशूनाम् प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा
तं जहि तेन मन्दस्व तस्य पृष्टीर् अपिशृणीहि
स वायुः सर्व भूत आयुः उद्भूतः स्वेन तेजसा

वरुणः पश्चिमं पक्षम् उत्तरम् नरवाहनः

दधार आयुध जातानि शार्ङ्ग आदीनि महा बलः

भुजग इन्द्रेण वदने निविष्टेन विराजितम्

सप्त धातु गतः लोकान् त्रीन् दधार चचार च

यक्ष राक्षस सैन्येन गुह्यकानां गणैः अपि

अरुण अवरजम् श्रीमान् आरुह्य समरे विभुः
विश्वान् देवान् देव माता विश्वेशा जनयत् सुतान्

गरुडः च अति सत्त्व ओजाः भास्कर प्रतिम द्युतिः

वरं वै प्रथमं देवं द्वितीयं ध्रुवम् अव्ययम्

मृगव्याधः कपर्दी च दहनः अथ ईश्वरः च वै

यत् यत् कामयते किंचित् तत् तत् लोक ईश्वरात् भवेत्

अथ अन्यत् रूपम् आस्थाय शम्भुः नारायणः अव्ययः

ततः सः अथ अब्रवीत् वाक्यम् किं करोमि पितामह

पुत्रं च शंभवे च एकम् समुत्पादितवन् ऋषिः

श्री भगवन्त् उवाच

तयोः तत् वचनम् श्रुत्वा ब्रह्मा अभ्याहृत योग विद्

दक्षः च एव महाबाहुः पुष्कर स्वनः एव च

एतत् वचः निशम्य एव ययौ स दिशम् उत्तराम्

यं कालं तौ गतौ मुक्तौ ब्रह्मा तं कालम् एव हि

बृहन्तं वै बृहद्रूपं तथा वै पूतना अनुगम्

तस्य अग्रे वाग्यतः तस्थौ ब्रह्मा तामसम् अव्ययम्
जीन कार्मुक बस्त अवीन् पृथग् दद्याद् विशुद्धये

शरण आगत हन्तॄन् च स्त्री हन्तॄन् च न संवसेत्

पयो घृतं वा मरणाद् गो शकृत् रसम् एव वा

व्रात्यानां याजनं कृत्वा परेषाम् अन्त्यकर्म च

भैक्ष आशी आत्म विशुद्धि अर्थम् कृत्वा शव शिरः ध्वजम्

आश्रमे वृक्ष मूले वा गो ब्राह्मण हिते रतः

ऋच् संहिताम् त्रिर् अभ्यस्य यजुषां वा समाहितः

न वै तान् स्नातकान् विद्याद् ब्राह्मणान् धर्म भिक्षुकान्

जिघांसया ब्राह्मणस्य नरकं प्रतिपद्यते

तथा एव वेदान् ऋषयस् तपसा प्रतिपेदिरे

पक्षि गन्ध ओषधीनाम् च रज्ज्वाश् च एव त्रि अहम् पयः

प्राणान् अप्सु त्रिर् आयम्य घृतं प्राश्य विशुध्यति

श्व शृगाल खरैः दष्टो ग्राम्यैः क्रव्याद्भिर् एव च

तथा ज्ञान अग्निना पापं सर्वं दहति वेदवित्

एतैर् व्रतैर् अपोहेत पापं स्तेय कृतम् द्विजः

सा चेत् पुनः प्रदुष्येत् तु सदृशेण उपमन्त्रिता

यथा अश्वमेधः क्रतु राज् सर्व पाप अपनोदनः

अमानुषीषु पुरुष उदक्यायाम् अयोनिषु

प्रायश्चित्तं चिकीर्षन्ति विकर्म स्थाः तु ये द्विजाः

यजेत वा अश्वमेधेन स्वर्जिता गोसवेन वा

ऽनूढे परिवेदनम् एव च

तत् सर्वं निर्दहन्त्य् आशु तपसा एव तपस् धनाः

कल्पयित्वा अस्य वृत्तिं च रक्षेद् एनं समन्ततः

गो मूत्रम् अग्नि वर्णम् वा पिबेद् उदकम् एव वा

तप्तकृच्छ्रं चरन् विप्रो जल क्षीर घृत अनिलान्

तृण काष्ठ द्रुमाणाम् च शुष्कान्नस्य गुडस्य च

प्राजापत्यम् अ दत्त्वा अश्वम् अग्न्याधेयस्य दक्षिणाम्

अकुर्वन् विहितं कर्म निन्दितं च समाचरन्

तस्माद् ब्राह्मण राजन्यौ वैश्यश् च न सुरां पिबेत्

अनस्थ्नां च एव हिंसायां प्राणायामेन शुध्यति

प्रमाणं च एव लोकस्य ब्रह्मा अत्र एव हि कारणम्

मासिकान्नं तु यो ऽश्नीयाद् असमावर्तको द्विजः

यस्मिन् कर्मण्य् अस्य कृते मनसः स्याद् अलाघवम्

याजन अध्यापनात् यौनान् न तु यान आसन अशनात्

ब्रह्मणः सम्भवेन एव देवानाम् अपि दैवतम्

उपस्पृशंस् त्रिषवणम् एतच् चान्द्रायणं स्मृतम्

शक्तः पर जने दाता स्व जने दुःख जीविनि

धान्य अन्न धन चौर्याणि कृत्वा कामाद् द्विजोत्तमः

यथा एव एका तथा सर्वा न पातव्या द्विजोत्तमैः

सुवर्ण चौरः कौनख्यं सुरा पः श्याव दन्त ताम्

अप्रशस्तं तु कृत्वा अप्सु मासम् आसीत भैक्ष भुज्

व्रात्य ता बान्धव त्यागः भृत्य अध्यापनम् एव च

शक्तिं च अवेक्ष्य पापं च प्रायश्चित्तं प्रकल्पयेत्

वृथक् आलम्भे ऽनुगच्छेद् गां दिनम् एकं पयोव्रतः

ज्येष्ठ ता च निवर्तेत ज्येष्ठ अवाप्यम् च यद् धनम्

बिडाल काक आखु उच्छिष्टम् जग्ध्वा श्व नकुलस्य च

स्व कर्म ख्यापयन् ब्रूयान् मां भवान् अनुशास्त्व् इति

पुष्प मूल फलानाम् च पञ्चगव्यं विशोधनम्
निःसृतां तु तिल द्राक्षा कल्क लिप्ताम् प्रवेशयेत्

वमनस्य अतियोगे तु शीत अम्बु परिषेचितः

अतितीक्ष्ण उष्ण लवणम् अहृद्यम् अति भूरि वा

अतितीक्ष्ण हिम स्तोकम् अजीर्णे दुर्बलेन वा

स्निग्ध अम्ल लवणाः हृद्या यूष मांस रसाः हिताः

तं तैल लवण अभ्यक्तम् स्विन्नं प्रस्तर संकरैः

तत्र पूर्व उदिता व्यापत् सिद्धिः च न तथा अपि चेत्

निरूढः जाङ्गल रसैः भोजयित्वा अनुवासयेत्
अथ यत् अपः प्रत्यानयति आपः कृत्स्नानि ह वै सर्वाणि हवींषि भवन्ति

तत् असौ वै घर्मः यः असौ तपति

सौर्यम् वै अहर् आग्नेयी रात्रिः
जात श्रद्धः मद् कथासु निर्विण्णः सर्व कर्मसु

सर्वं मद् भक्ति योगेन मद् भक्तः लभते ऽञ्जसा

तावत् कर्माणि कुर्वीत न यावता

वाञ्छन्त्य् अपि मया दत्तं कैवल्यम् अपुनर्भवम्

साधकं ज्ञान भक्तिभ्याम् उभयं तद् अ साधकम्

स्वधर्म स्थः यजन् यज्ञैर् अनाशीःकाम उद्धव

छिद्यमानं यमैर् एतैः कृत नीडम् वनस्पतिम्

श्री उद्धवः उवाच

यदि कुर्यात् प्रमादेन योगी कर्म विगर्हितम्

अतन्द्रितो ऽनुरोधेन मार्गेण आत्म वशम् नयेत्

निःश्रेयसं कथं नॄणां निषेध विधि लक्षणम्
तत् ह उदीच्यान् ब्राह्मणान् भयम् विवेद उद्दालकः ह वै अयम् आयाति कौरुपञ्चालः ब्रह्मा ब्रह्म पुत्रः सः ऊर्ध्वम् वृतः न पर्यादधीत केन इमम् वीरेण प्रतिसंयतामहै इति
इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

सुवर्ण रूप्य ताम्राणि त्रपु रीति मयानि च

न च वात कफ आत्मानः बलिनो अपि ऊर्ध्व जत्रु जाः

हनुवोः बलम् स्वर बलम् वदन उपचयः परः

एवं नेत्रेषु मर्त्यानाम् अञ्जन आश्च्योतन आदिभिः

आन्तरीक्षं पयः सर्पिः जाङ्गलम् मधु च अभ्यसेत्

तत् च नित्यं प्रयुञ्जीत स्वास्थ्यं येन अनुवर्तते

न रक्ती न विषेण आर्तः न शोचन् न च गर्भिणी

न च न अपेक्षते द्रव्यं द्रव्य अपेक्षया च त्रि भाग सौहित्यम् अर्ध सौहित्यम् वा गुरूणाम् उपदिश्यते लघूनाम् अपि च न अतिसौहित्यम् अग्नेः युक्ति अर्थम्

वल्लूरं शुष्क शाकानि शालूकानि बिसानि च

स्व शरीरस्य मेधावी कृत्येषु अवहितः भवेत्

शीतं तु रक्त पित्ते स्यात् श्लेष्म पित्ते विरूक्षणम्

अङ्गुष्ठ संमिताम् कुर्यात् अष्ट अङ्गुल समाम् भिषक्

पञ्च रात्रे अष्ट रात्रे वा स्रावण अर्थे रसाञ्जनम्

दौर्गन्ध्यं गौरवं तन्द्रां कण्डूं मलम् अरोचकम्

घ्राणेन आस्येन कण्ठ स्थे मुखेन घ्राणपो वमेत्

नावन प्रीणिताः च अस्य लभन्ते ऽभ्यधिकं बलम्

पिबेत् छिद्रम् पिधाय एकम् नासया धूमम् आत्मवान्

अजातानां विकाराणाम् अनुत्पत्ति करम् च यत्

मन्या स्तम्भः शिरस् शूलम् अर्दितम् हनु संग्रहः

तैलस्य ये गुणा दिष्टाः शिरस् तैल गुणाः च ये

मुखं प्रसन्न उपचितम् स्वरः स्निग्धः स्थिरो महान्
प्राणो ह्य् आपः

अथ उ यद् एव एनम् एतत् पिता योन्यां रेतो भूतं सिञ्चति तत् ह वाव स ततो ऽनुसंभवति प्राणं च

स यत् ह वा एनम् एतत् पिता योन्यां रेतो भूतं सिञ्चत्य् आदित्यो ह एनम् तद् योन्यां रेतो भूतं सिञ्चति
तेषां सम्प्रत्यय अर्थम् च हरन् दाह रुजम् किल

महासार मुसार स्थे स्थापिते मधु _

पश्चाद् उद्वर्तनं स्नानम् अहत अम्बर धारणम्

तद् इदं युक्तम् इत्य् एतच् चिन्तयित्वा इदम् उक्तवान्

निकृष्ट जन्म कर्माणः सक्ता वीणाम् अवादयन्

तत्र यानाद् अवप्लुत्य प्राविशं गृहम् ऋद्धिमत्

कृत्वा देव प्रणामम् च प्रायं भोजन मण्डपम्

कंचिच् च अध्वानम् आक्रम्य देशे न अति घन द्रुमे

कुलाल चक्र पात्री च पात्री मम हिरण्मयी

वीणा उन्मत्तिः इयं कस्माच् चम्पायां कथ्यताम् इति

अनेन च प्रकारेण यातः कालो महान् अयम्

तस्याः स्व कान्ति परिवेष पट अपिधानम् नेत्र प्रभा प्रकर सारित हर्म्य गर्भम्

विजर्जरित कर्णः च वितन्त्री ध्वनि मुद्गरैः

अथ अहम् चिन्तयित्वा इदम् उत्तर आभासम् उक्तवान्

पृष्टवान् अस्मि कस्य इदम् उद्यानम् इति सो ऽब्रवीत्

चिराद् आकर्ण्य तद् वाक्यं कुपितः स तम् अब्रवीत्

क्व च कस्य अपि पान्थस्य रज्जु भागे व्यवस्थितः

प्रविशामि स्म तत्र अहम् एको दौवारिकश् च माम्
अथ यत् परस्तात् पौर्णमासेन यजते

इन्द्रो वै वरुणः

अथ यत् काय एक कपालः

अथ यन् मिथुनौ गावौ ददाति

अथ उ सुखस्य एव एतत् नामधेयं कम् इति

तथा ह अस्य पूर्वपक्षे वरुणप्रघासैर् इष्टं भवति

सो वै पयः भोजनः
ज्वर गुल्म ग्रह उन्माद मूत्राघात अन्त्रवृद्धि जित्

तस्याः कोष्ण अम्बु सिक्तायाः पिष्ट्वा योनिं प्रलेपयेत्

अभिन्न शिरसम् तु अक्षिकूटयोः गण्डयोः अपि

पृश्निपर्णी बला शिग्रुः श्वदंष्ट्रा मधुपर्णिका

शिरीष ककुभ क्वाथ पिचून् योनौ विनिक्षिपेत्

उदरं वृद्धम् अपि अत्र हीयते स्फुरणं चिरात्

ऊर्ध्वं चतुर्भ्यो मासेभ्यः सा क्रमेण सुखानि च

धन्वन्तरेः अभिमतम् योनि रोग क्षय अपहम्

पादेन योनिम् एकेन भुग्नो ऽन्येन गुदं च यः
रसे रौक्ष्यं श्रमः शोषो ग्लानिः शब्द असहिष्णु ता

दूषिका आदीन् अपि मलान् बाहुल्य गुरुता आदिभिः

यद् एकस्य तद् अन्यस्य वर्धन क्षपण औषधम्

ओजस् तु तेजो धातूनां शुक्र अन्तानाम् परं स्मृतम्

गर्भोत्पादश् च धातूनां श्रेष्ठं कर्म क्रमात् स्मृतम्

बिभेति दुर्बलो ऽभीक्ष्णं ध्यायति व्यथित इन्द्रियः

स्वेदस्य क्लेद विधृतिः वृद्धस् तु कुरुते ऽनिलः

अल्पे ऽपि चेष्टिते श्वासं स्फिच् स्तन उदर लम्बनम्

अस्थ्न्य् अस्थि तोदः शदनं दन्त केश नख आदिषु

मलानाम् अति सूक्ष्माणाम् दुर्लक्ष्यं लक्षयेत् क्षयम्

पीत विष् मूत्र नेत्र त्वच् क्षुध् तृष् दाह अल्पनिद्रताः

स्व स्थान स्थस्य काय अग्नेः अंशा धातुषु संश्रिताः
वरुणस्य स्कम्भनम् असि इति शम्याम् उत्खिदति

उदक् ईषम् अवस्थापयति

अरत्नि मात्र शीर्षण्य अनूच्या नाभि दघ्न पादा औदुम्बरी भवति

दक्षिणो विमुक्तो ऽनड्वान् भवति सव्यो अ विमुक्तः
अक्ष्यौ नि विध्य हृदयं नि विध्य जिह्वां नि तृन्द्धि प्र दतो मृणीहि

ताः त्वम् जुषस्व

तद् आत्मना प्रजया पिशाचा वि यातयन्ताम् अगदो ऽयम् अस्तु

सनाद् अग्ने मृणसि यातुधानान् न त्वा रक्षांसि पृतनासु जिग्युः

आमे सु पक्वे शबले विपक्वे यो मा पिशाचो अशने ददम्भ
अभि त्वा इति अभिच्छादयति

या मे प्रियतमा इति वृक्षं प्रतिच्छादयति

सं पितराव् इति समावेशयति

द्वाभ्यां निवर्तयति इह मम राध्यताम् अत्र तव इति

आ रोह तल्पम् इत्य् आरोहयति
त आदित्या आ गता सर्वतातये भूत देवा वृत्रतूर्येषु शंभुवः

अवन्तु नः पितरः सु प्रवाचनाः उत देवी देव पुत्रे ऋतावृधा
अन्यथा तु वैलक्षण्याच् छरीराणाम् अस्वस्थ त्वात् तथा एव च

काष्ठ पाषाण तुल्यान् तान् अन्त काले स्मराम्य् अहम्

भवन्ति च अत्र दीक्षा परिघटन संग्रह श्लोकाः पद मन्त्र वर्णम् एकं पुर षोडशकम् धरा इति च निवृत्तिः

इति स्वस्थस्य सौम्य धातोः एवम्

सिद्ध अवतारितात् देवात् तद् एव त्रिगुणं स्मृतम्

अभिनव मद मन्थरा पुरंध्री मधु समये मधुराश् च गीति बन्धाः

को हि नाम शरीराय धर्मापेतं समाचरेत्

सा च शुद्धविद्या आदि शक्ति अन्ते स्थिता इति

वसा त्रयम् च द्वौ मेदो मज्जा एक अर्धम् च मस्तके

पाणि पाद शलाकाः च तासां स्थाने चतुष्टयम्

इत्य् उक्तम्

तद् एवम् आणवीं वृत्तिम् आलम्ब्य भगवान् विचित्रैः जाति आयुस् भोगैः जरायु ज अण्ड ज उद्भेद ज स्वेद ज आदि जातम् प्रादुर्भावयति

मृति भोगः समस्तो ऽयं मर्म छिद्

एताः पञ्च शरीरस्य परिणाम विपत्तयः

तथा

तस्य षोढा शरीरं तत् षड् त्वचः धारयन्ति च

कृतिस् तत्रभवन् महा माहेश्वर आचार्य वर्य श्रीमत् भट्ट वामदेवस्य

मृत उद्धरण संज्ञाम् च दीक्षां सर्व अध्व वर्तिनीम्

संनिधानं प्रकुर्वन्ति मन्त्राणां सप्त कोटयः

इत्य् उक्तम्

मुनि तत्त्व अर्णम् द्विक पद मन्त्रम् वसु अक्षि भुवनम् अपर कला

तथा च आहुः

सप्त उत्तरम् मर्म शतम् द्वे तु संधि शते तथा

निदाघ शीत शकट लूता उषित महा व्रजैः

आहारैर् नीयमानाय क्रमाद् दुःखेन रम्यताम्

यस् त्व् असौ क्षण एव एकः चरमः प्राणन आत्मकः

सान्द्र उद्रेक क्षुभितम् अभितः स्वान्तम् अन्तर् नियम्य प्रायो धत्ते नव नव रस उल्लेखम् आनन्द कन्दम्

तथा च उक्तम् सौश्रुते इह खलु पाञ्चभौतिकस्य चतुर्विधस्य आहारस्य षष् रस उपेतस्य द्विविध रस वीर्यस्य अष्टविध रस वीर्यस्य अनेक प्रकार उपभुक्तस्य परिणतस्य यस् तेजस् रूपः सारः सूक्ष्मः स रस इत्य् उच्यते तस्य हृदयं स्थानं स च हृदयात् चतुर्विंशति धमनीः अनुप्रविश्य ऊर्ध्व गाः दश दश च अधस् गामिनीः चतस्रः तिर्यञ्च् गाः सकलं शरीरम् अहरहस् तर्पयति जीवयति धारयति वर्धयति अदृष्ट निमित्तेन कर्मणा स खलु आप्यो रसो यकृत् प्लीह आदिम् प्राप्य रागम् उपैति भवन्ति वा अत्र श्लोकाः

सा च पुंस् आदि माया अन्तम् अध्वानम् अध्यास्ते

तालु उदर वस्तिशीर्षे चिबुके गलशुण्डिके

श्री प्रचण्डभैरवे ऽपि उक्तम्

इदम् अत्र तात्पर्यं तं तथाभूतम् आत्मानं विदित्वा नरो न जन्म क्लेशम् अनुभवति किंभूतं यत् हृदय उक्तम् द्वासप्तति संख्या अवच्छिन्नम् नाडी चक्रम् तद् अन्तर् यत् शशि मण्डलम् तद् अन्तर् स्थम् ताश् च नाड्यो अशित पीत रस संचरण अधिकार त्वात् पुण्य उपचयेन हिताः तद् अभावेन अहिताः तासां संचारक एक एव व्यवहार भेदात् पञ्च भेदः वायुः तासां च द्वे प्रधाने दक्षिण उत्तर सम्बद्धे अग्नीषोम आत्मके तद् द्वारेण प्राणस्य ऊर्ध्व गमनम् अहः अधो ऽपानस्य रात्रिः एतेन अर्ध मास मास ऋतु वत्सर आदि काल विभागः ऽपि व्याख्यातः सम प्राण चारः विषुवत् तयोर् मध्ये तृतीया दण्ड आकारा ब्रह्मनाडी स्थिता तत्र निरुद्ध प्राणः योगी दीप आकारम् आत्मानं पश्यति इति अत एव उक्तम् सम्यक् दर्शन सम्पन्नः कर्मभिर् न स बध्यते

विष सर्प अग्नि अपस्मार क्षुधा अत्यशन बन्धनैः

तीर्थे श्वपच गृहे वा नष्ट स्मृतिः अपि परित्यजन् देहम्

तं तम् एव एति कौन्तेय सदा तद् भाव भावितः
गन्धो मे मोदो मे प्रमोदो मे

सह नो ऽयं लोक इति
आमलकानां सु भूमि जानाम् काल जानाम् अन् उपहत गन्ध वर्ण रसानाम् आपूर्ण सप्रमाण वीर्याणाम् स्व रसेण पुनर्नवा कल्क पाद सम्प्रयुक्तेन सर्पिषः साधयेत् आढकम् अतः परं विदारी स्व रसेण जीवन्ती कल्क सम्प्रयुक्तेन अतः परं चतुर्गुणेन पयसा बला अतिबला कषायेण शतावरी कल्क संयुक्तेन अनेन क्रमेण एकैकम् शत पाकम् सहस्र पाकम् वा शर्करा क्षौद्र चतुर् भाग सम्प्रयुक्तम् सौवर्णे राजते मार्त्तिके वा शुचौ दृढे घृत भाविते कुम्भे स्थापयेत् तत् यथा उक्तेन विधिना यथाग्नि प्रातः प्रातः प्रयोजयेत् जीर्णे च क्षीर सर्पिर्भ्याम् शालि षष्टिकम् अश्नीयात्

प्राण कामाः पुरा जीर्णाः च्यवन आद्याः महा ऋषयः

कफ जः न स रोगः अस्ति न विबन्धः अस्ति कश्चन

बलं महत् वर्ण विशुद्धिः अग्र्या स्वरो घन ओघ स्तनित अनुकारी

ब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यम् अध्यात्म ध्यानम् एव च
त्रिष्फलीक्रियमाणानाम् यः न्यङ्गः अवशिष्यते रक्षसाम् भागधेयम् आपः तत् प्रवहतात् इतस् इति तण्डुल प्रक्षालनम् अन्तर्वेदि निनयति उत्कर देशे वा