tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तत् यथा जीवक ऋषभकौ मेदा महामेदा काकोली क्षीरकाकोली मुद्गपर्णी माषपर्ण्यौ जीवन्ती मधुकम् इति दश इमानि जीवनीयानि भवन्ति क्षीरिणी राजक्षवक अश्वगन्धा काकोली क्षीरकाकोली वाट्यायनी भद्रौदनी भारद्वाजी पयस्या ऋष्यगन्धाः इति दश इमानि बृंहणीयानि भवन्ति मुस्ता कुष्ठ हरिद्रा दारुहरिद्रा वचा अतिविषा कटुरोहिणी चित्रक चिरबिल्व हैमवत्यः इति दश इमानि लेखनीयानि भवन्ति सुवहा अर्क उरुवुक अग्निमुखी चित्रा चित्रक चिरबिल्व शङ्खिनी शकुलादनी स्वर्णक्षीरिण्यः इति दश इमानि भेदनीयानि भवन्ति मधुक मधुपर्णि पृश्निपर्णी अम्बष्ठकी समङ्गा मोचरस धातकी लोध्र प्रियङ्गु कट्फलानि इति दश इमानि संधानीयानि भवन्ति पिप्पली पिप्पली मूल चव्य चित्रक शृङ्गवेर अम्लवेतस मरिच अजमोदा भल्लातक अस्थि हिङ्गु निर्यासाः इति दश इमानि दीपनीयानि भवन्ति इति षट्कः कषाय वर्गः

मन्दानां व्यवहाराय बुधानां बुद्धि वृद्धये

पञ्चविधं कषाय कल्पनम् इति तत् यथा स्वरसः कल्कः शृतः शीतः फाण्टः कषाय इति

वह्नौ तु क्वथितं द्रव्यं शृतम् आहुः चिकित्सकाः

एतावन्तो हि अलम् अल्प बुद्धीनाम् व्यवहाराय बुद्धिमतां च स्वालक्षण्य अनुमान युक्ति कुशलानाम् अनुक्त अर्थ ज्ञानाय इति
इक्षु आदाम् अर्जुन आदाम् वा सान्द्र क्षीराम् च धारयेत्

घृत क्षीर अशनः निर्भीर् निर्व्याधिर् नित्यगो युवा

युक्तं सशर्करं पीत्वा वृद्धः सप्ततिको ऽपि वा

पर्यायेण प्रयोक्तव्यम् इच्छता शुक्रम् अक्षयम्

सुखाः सहायाः परपुष्ट घुष्टाः फुल्ला वनान्ता विशद अन्न पानाः

पक्त्वा पूपलिकाः खादेद् बह्व्यः स्युर् यस्य योषितः

कलासु कुशलाः तुल्याः सत्त्वेन वयसा च ये

भुक्त्वा न रात्रिम् अ स्तब्धम् लिङ्गं पश्यति ना क्षरत्
नवं वसानः सुरभिः सु वासाः उदागां जीव उषसो विभातीः

पुनः पत्नीम् अग्निर् अदाद् आयुषा सह वर्चसा

तस्य अग्रे त्वं वनस्पते नीविं कृणुष्व मा वयं रिषाम

यो ब्रह्मणे चिकितुषे ददाति स इद् रक्षांसि हन्ति

इदं सु मे नरः शृणुत यया आशिषा दंपती वामम् अश्नुतः

ये भूतस्य प्रचेतसस् तेभ्य इदम् अकरं नमः

मा अ दुष्कृतौ व्येनसाव् अघ्न्याव् अशुनम् आरताम्

रयिं च पुत्रांश् च अदात् अग्निर् मह्यम् अथ उ इमाम्

अग्निष् ट्वा तस्माद् एनसः सविता च प्रमुञ्चताम्

बृहस्पतिना अवसृष्टाम् विश्वे देवा अधारयन्

विवाहे कृत्यां यां चक्रुर् आस्नाने तां निदध्मसि

संकाशयामि वहतुं ब्रह्मणा गृहैर् अघोरेण चक्षुषा मित्रियेण

शर्म वर्म एतत् आहर अस्यै नार्या उपस्तिरे

गृहान् गच्छ गृह पत्नी यथा असः दीर्घं त आयुः सविता कृणोतु

यद् आसन्द्याम् उपधाने यद् वा उपवासने कृतम्

आरोह चर्म उपसीद अग्निम् एष देवो हन्ति रक्षांसि सर्वा

स्योनाद् योनेर् अधि बुध्यमानौ हसामुदौ महसा मोदमानौ

अगन्त् स देवः परमं सधस्थम् अगन्म यत्र प्रतिरन्त आयुः

सौभाग्यम् अस्यै दत्त्वा दौर्भाग्यैर् विपरेतन
तत् तत् न आदृत्यम्

तिर्यञ्चम् अधिरोहेत् इति आहुः तिर्यञ्चम् वै अश्वम् अधिरोहन्ति तेन उ सर्वान् कामान् अवाप्नवाम इति

तस्मात् अन्वञ्चम् एव अधिरोहेत्
तस्य सदा पुष्प फलाः वृक्षाः

अथ अन्यतम उपासकः तस्याम् वेलायां गाथां भाषते

किं कुर्यात् उदपानेन आपः चेद् सर्वतो यदि

तस्य मातुलो ऽशोको नाम यूपस्य परिचारको व्यवस्थितः

तस्मात् भवतु दारकस्य महाप्रणाद इति नाम

मा अधर्मेण राज्यं कृत्वा नरक परायणः भविष्यामि इति

अथ वासवो राजा उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा येन रत्नशिखी तथागतः सम्यक्सम्बुद्धः तेन अञ्जलिम् प्रणम्य रत्नशिखिनं सम्यक्सम्बुद्धम् इदम् अवोचत् अधिवासयतु मे भगवाञ् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षु संघेन

स शक्रेण देव इन्द्रेण उक्तः मार्ष प्रणादस्य राज्ञो ऽग्रमहिष्याः कुक्षौ प्रतिसंधिं गृहाण इति

नागाः संलक्षयन्ति किमर्थं भगवता पृथिवी परामृष्टा इति यावत् पश्यन्ति यूपं द्रष्टु कामाः

तेन एव उदार अवभासः संवृत्तः

नागाः संलक्षयन्ति वयं विनिपतित शरीराः यत् नु वयं फण संक्रमेण भगवन्तं नदीम् गङ्गाम् उत्तारयेम इति

ततो रत्नशिखी सम्यक्सम्बुद्धो वासवं राजानम् इदम् अवोचत् भविष्यसि महा राज अशीति वर्ष सहस्र आयुषि प्रजायां शङ्खो नाम राजा चक्रवर्ती इति

रत्नशिखिना सम्यक्सम्बुद्धेन लौकिकं चित्तम् उत्पादितम्

पुण्य महेशाख्यः त्वम् यस्य विजिते द्विपादकं पुण्य क्षेत्रम् रत्नशिखी सम्यक्सम्बुद्धो ऽयम्

शक्रः कथयति मार्ष अहं ते स्मारयिष्यामि

उत्तीर्णो भगवान् बुद्धो ब्राह्मणः तिष्ठति स्थले

ततो भगवता चक्रस्वस्तिकनन्द्यावर्तेन जाल अवनद्धेन अनेक पुण्य शत निर्जातेन भीतानाम् आश्वासन करेण पृथिवी परामृष्टा

रत्नशिखी सम्यक्सम्बुद्धः कथयति भविष्यसि त्वं महा राज अशीति वर्ष सहस्र आयुषि प्रजायां मैत्रेयो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्सम्बुद्ध इति

अश्रौषीत् वासवः राजा धनसंमतो राजा चतुरङ्गं बलकायं संनाह्य हस्ति कायम् अश्व कायम् रथ कायम् पत्ति कायम् मध्यदेशम् आगत्य गङ्गाया दक्षिणे कूले ऽवस्थित इति

ततः कृषि कर्मान्ताः समुच्छिन्नाः

सो ऽपरेण समयेन जीर्ण आतुर मृत संदर्शनात् उद्विग्नः वनं संश्रितः

तथा अपि तु अहम् भवन्तं स्मारयामि

महाप्रणादो राज्ये प्रतिष्ठितः

स यावत् तावत् धर्मेण राज्यं कारयित्वा अधर्मेण कारयितुं प्रवृत्तः
मैत्रेय उवाच

यज्ञेन युष्मत् विषये द्विजातिभिः वितायमानेन सुराः कला हरेः

न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजाः क्वचित्

लोक धिक्कार संदग्धम् दहिष्यामः स्व तेजसा

चोर प्रायम् जनपदं हीन सत्त्वम् अराजकम्

गोप्तरि असति वै नॄणां पश्यन्तः पशु साम्य ताम्

स्रवते ब्रह्म तस्य अपि भिन्न भाण्डात् पयः यथा

विष्णुः विरिञ्चः गिरिश इन्द्रो वायुः यमः रविः

ये वृत्ति दम् पतिं हित्वा जारं पतिम् उपासते

निजघ्नुः हुंकृतैः वेनम् हतम् अच्युत निन्दया
तैलेन प्रतिसार्या च स क्षौद्र घन सैन्धवैः

धातकी कट्फल द्वि निशा त्रिफला चतुर्जात जोङ्गकम्

छिन्नायां स पटु क्षौद्रैः घर्षणं कवडः पुनः

विदर्भे दन्त मूलानि मण्डलाग्रेण शोधयेत्

एषाम् अपि उद्धृतौ स्निग्ध स्वादु शीत क्रमः हितः

छेदयेन् मण्डलाग्रेण न अति अग्रे न च मूलतः

न उद्धरेत् च उत्तरम् दन्तं बहु उपद्रव कृत् हि सः

द्राक्षा परूषक क्वाथः हितः च कवड ग्रहे

गृहधूम तार्क्ष्य पाठा व्योष क्षार अग्नि अयस् वरा तेजोह्वेभिः

वृष निम्ब पटोल आद्यैः तिक्तैः कवड धारणम्

नवे ऽर्बुदे तु असंवृद्धे छेदिते प्रतिसारणम्

क्वाथः पानं च दार्वी त्वच् निम्ब तार्क्ष्य कलिङ्ग जः

स्निग्धैः च आलेप गण्डूष नस्य आहारैः चल अपहैः

दन्तहर्षे तथा भेदे सर्वा वात हरा क्रिया

विशेषतो रोहिणिका आस्य शोष गन्धान् विदेह अधिपति प्रणीताः

स कुष्ठ शुण्ठी मरिच यष्टीमधु रसाञ्जनैः
पुनर् च भूयात् भगवति अनन्ते रतिः प्रसङ्गः च तद् आश्रयेषु

मेधातिथिः देवलः आर्ष्टिषेणो भारद्वाजो गौतमः पिप्पलादः

कृष्ण अङ्घ्रि सेवाम् अधिमन्यमान उपाविशत् प्रायम् अमर्त्य नद्याम्

तं मा उपयातम् प्रतियन्तु विप्रा गङ्गा च देवी धृत चित्तम् ईशे

तत् अस्तु कामं हि अघ निष्कृताय मे यथा न कुर्यां पुनर् एवम् अद्धा

इति व्यवच्छिद्य स पाण्डवेयः प्राय उपवेशम् प्रति विष्णुपद्याम्

मुकुन्द अङ्घ्रिम् अनन्य भावः मुनि व्रतः मुक्त समस्त सङ्गः

नूनं भगवतो ब्रह्मन् गृहेषु गृहमेधिनाम्

व्यरोचत अलम् भगवान् यथा इन्दुः ग्रह ऋक्ष तारा निकरैः परीतः

किं पुनर् दर्शन स्पर्श पाद शौच आसन आदिभिः

तं द्वि अष्ट वर्षम् सुकुमार पाद कर ऊरु बाहु अंस कपोल गात्रम्

द्विज उपसृष्टः कुहकः तक्षकः वा दशतु अलम् गायत विष्णु गाथाः

दिगम्बरं वक्त्र विकीर्ण केशम् प्रलम्ब बाहुम् सु अमर उत्तम आभम्

महा ऋषयः वै समुपागता ये प्रशस्य साधु इति अनुमोदमानाः
तत् यत् पवमानस्य कीर्तयति तथा ह अस्य सौम्यात् आज्यभागात् अनितम् भवति

ऋतुभ्यः एव एनम् तत् पुनर् समाहरति
कच्चित् त्वया सा कनकपुरी दृष्टा इति अपृच्छ्यत

गच्छ भ्रमय कृत्स्ने ऽत्र पुरे पटह घोषणाम्

इति तेन अस्मि गतवान् पथा सा अपि पुरी ईदृशी

विजन उपस्थिताम् देवीं जगाद कनकप्रभाम्

राजन् न राज पुत्रस्य कृते चिन्ता अधुना त्वया

इति उक्तः सुतया राजा तया कनकरेखया

अवीचि कर्दम आलेप सूत्र पातम् इव आचरन्

ततस् च सा राज सुता जनकं निजगाद तम्

इति संचिन्त्य तद् कालम् तथा इति उक्त्वा च तां सुताम्

परोपकारी स तदा ताम् एवं प्रत्यभाषत

तत् श्रुत्वा सा विहस्य एवम् बभाषे कनकप्रभा

ऋतुमत्यां हि कन्यायां बान्धवा यान्ति अधोगतिम्

इति ते च अवदन् सर्वे अन्योन्य आनन दर्शिनः

पुरोधाः च शिवः च उभौ राजानम् उपजग्मतुः

यौवने कन्यका भावः चिरम् पुत्रि न युज्यते

एतत् पितुर् वचः श्रुत्वा भू तल न्यस्त लोचना

ना एवम् अन्यायतः किंचिद् माधवस्य शिवस्य वा

पौराः च सर्वे गेहेभ्यो बलाद् बालान् न तत्यजुः

स युवा व्यसनी सद्यो द्यूतेन विधनीकृतः

वाराणस्याः च दिवसैर् नगरं पौण्ड्रवर्धनम्

विद्या इव कन्यका मोहाद् अपात्रे प्रतिपादिता

विशेष इच्छा निभात् तम् तं श्रद्दधे न स माधवः

माधवो ऽपि तद् अन्येद्युर् मान्द्य व्याजम् शनैस् त्यजन्

नगरीम् एक एवा अग्रे बहु माया विचक्षणः

भ्रमता भुवम् इति एवम् सो ऽपि तां प्रत्यभाषत

निनाय व्याज मन्दस्य माधवस्य ततो ऽन्तिकम्

प्रतिशुश्राव तत् तस्मै माधवाय समीहितम्

तथा एवा आसीत् ततः सो ऽपि माधवो वसतिं ययौ

माधव आख्यः स च अस्वस्थः सर्व स्वम् दातुम् उद्यतः

भूरि कृत्रिम माणिक्य मय आभरण भाण्डकम्

तद् निषिद्ध विवाहायाः का वरस्य विचारणा

कन्यका अन्तःपुरम् गत्वा ताम् अवादीत् तदा सुताम्

स प्राप्त अवसरः लुब्धः पुरोधाः तम् अभाषत

ततः स ब्राह्मणं यं यम् आनिनाय पुरोहितः

तावत् च तद् निवासी एकः शक्तिदेव इति द्विजः

तद् विप्र वर कंचित् त्वं ब्राह्मण उत्तमम् आनय

जगाम उपायन करः गृहं तस्य पुरोधसः

दृश्य स्थापित मृद् दर्भ भिक्षा भाण्ड मृग अजिनाम्

ते च गत्वा तदा दूता दूराद् एव तम् अब्रुवन्

काच स्फटिक खण्डाः हि नाना राग उपरञ्जिताः

को मां प्रत्येति अ विज्ञानम् केन दृष्टा कदा हि सा

नृपाय अदर्शयत् तस्मै स पुरोधाः स गौरवम्

तद् अहं तव रक्षामि तद् भजस्व गृह आश्रमम्

हरस्वामी इति को अपि आसीत् तीर्थ अर्थी तत्र तापसः

इति आदिष्टः प्रतीहारः स तथा इति विनिर्ययौ

तत् श्रुत्वा प्राप्तिम् आशङ्क्य तस्मात् सो ऽथ पुरोहितः

ब्रह्मन् ग्रहः तव अयम् चेत् तत् करोमि वचः तव
सर्वे ते नरकं यान्ति यावद् आहूत सम्प्लवम्

एवं सामान्येन सर्वेषाम् एव पूजा विधिः लिखितः

सप्तभिर् बलदेवस् तु अष्टभिः पुरुषोत्तमः

स्थूलं चक्र द्वयम् मध्ये गुड लाक्षा स वर्णकम्

दर्भ आसने व्याधि नाशम् कम्बलं दुःख मोचनम्

धूपं दीपं च नैवेद्यं मुख वास आदि च अर्पयेत्

तत्र आदौ सकले न्यसेज् जीव प्राणौ कलेवरे

सम्यग् आराधनं कृत्वा बाह्य पूजाम् समाचरेत्

ततश् च योगस्य अवधौ अन्ते पद्मं योग पद्मम् इति

ब्राह्मे श्री भगवत् ब्रह्म संवादे

प्रमाणम् अस्ति सर्वस्य सुकृतस्य हि पुत्रक

वज्र कीट उद्भवाः रेखाः पङ्क्ति भूताः च यत्र वै

काम दम् मोक्ष दम् च एव अर्थ दम् च विशेषतः

सूर्यो ऽग्निर् ब्राह्मणा गावो वैष्णवः खं मरुज् जलम्

द्रावण क्षोभण आकर्ष वशीकृत् स्रावणाः तथा

पाद्मे देवहूति विकुण्डल संवादे

ततश् च अस्त्रेण संशोध्य करौ कुर्वीत तेन हि

तथा एव सत् आचारात्

महा काष्ठ स्थितः वह्निर् मथ्यमानः प्रकाशते

वदने हृदये लिङ्गे पादयोश् च यथाक्रमम्

बलो बलानुजो बालो वृषघ्नो वृष एव च

शिला द्वादश भो वैश्य शालग्राम शिला उद्भवाः

भक्त्या वा यदि वा अभक्त्या कृत्वा मुक्तिम् अवाप्नुयात्

अत्र च प्राणायामेष्व् इति भेदः

ध्यात्वा एवम् परम पुमांसम् अक्षरैर् यो विन्यसेद् दिनम् अनु केशव आदि युक्तैः

वाम हस्तेन वाम जानु मण्डलस्य प्रादक्षिण्येन स्पर्श कालः वा

उत्पाद्य द्रढयित्वा सु प्रतिष्ठाम् विधिना आचरेत्

तद् अग्रे गरुडं द्वारस्य ऊर्ध्वे द्वार श्रियम् यजेत्

तुलसी गन्ध पुष्प आदि भाजनानि च दक्षिणे

देहं संशोष्य दग्ध्वा इदम् आप्लाव्य अमृत वर्षात्

सनातनः

तत अस्त्र क्षालितम् शङ्खं स आधारम् स्थापयेद् बुधः

काम आसक्तः ऽपि यो नित्यं भक्ति भाव विवर्जितः

द्वार देशे समे चक्रे दृश्यते नान्तरीयके

गृहाण मानसीं पूजां यथार्थ परिभाविनाम्

क्षेत्रपालं नमेद् भक्त्या मध्ये च आत्म इष्ट दैवतम्

योगि इन्द्रान् अथ पृष्ठे मुमुक्षमाणान् समाधिना सनक आद्यान्

नमो भगवते ब्रूयाद् विष्णवे च पदं वदेत्

आसीनः प्राग् उदञ्चम् वा अर्चेत् स्थिरायां त्व् अथ सम्मुखः

पुष्प अक्षतान् समस्तासु दिक्षु तत्र उक्त मन्त्रात्

पाद्मे तत्र एव

शालग्राम शिला अग्रे तु सकृत् पिण्डेन तर्पिताः

द्वार अन्तर् पार्श्वयोः गङ्गां यमुनां च ततो ऽर्चयेत्

वात्सल्यात् हृद् गतम् कृष्णं यष्टुं पुनर् आनयेत्

दधि सर्पिः मधु समम् पात्रे औदुम्बरे मम

कपिला दर्दुरा भग्ना बहु चक्र एक चक्रिका

गुरुर् इति दीक्षा विधान उक्तः

अशुद्धाः शूद्रा कल्पाः हि ब्राह्मणाः कलि सम्भवाः

पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये च

यः कुर्यान् मानवो भक्त्या पुष्पे पुष्पे अश्वमेध भाज्

स्थिते षोडश पत्त्र अब्जे क्रमेण द्वादश छदे

न्यासो ऽत्र ज्ञान निष्ठानाम् गुह्य आदि विषयः तु यः

इत्य् उदीर्य अस्त्रमन्त्रेण वाम पादस्य पार्ष्णिना

रेचः षोडश मात्राभिः पूरो द्वात्रिंशता भवेत्

जायते मेरुणा तुल्यं शालग्राम शिला अर्पितम्

अनेन मन्त्रेण पाद्य अर्घ्य आदिकम् दत्त्वा गन्ध आदिभिः पुनर् विशेषेण पूजयेद् इत्य् अर्थः

विधि अनुक्रमः वा स एव अर्णवः तम्

अन्याश् च विविधा श्रीमत् अवतार आदि मूर्तयः

सर्व लक्षण सम्पन्नम् सौन्दर्येण अभिशोभितम्

गीत आदिभिः च संतोष्य कृष्णम् अस्मै ततो ऽखिलम्

द्वात्रिंशच् च कामबीजं जपन् क्रमात्

द्वेष्टि वै याति नरकं यावद् इन्द्राश् चतुर्दश

न्यस्यन्ति पुनर् अङ्गुष्ठौ तर्जन्यौ मध्यमे तथा

जातीफलं लवङ्गं च कक्कोलम् अपि निक्षिपेत्

जयः स विजयः पश्चाद् बलः प्रबल उत्तरे

लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां भुक्ति मुक्ति फल प्रदः

सुदर्शनस् तथा देवः श्याम वर्णः महा द्युतिः

समुपेत्य रमां प्रथीयसीं पुनर् अन्ते हरितां व्रजत्य् असौ

षष् अङ्गानि च उक्तानि सम्मोहनतन्त्रे सनत्कुमारकल्पे

हृषीकेशो गदां चक्रं पद्मं शङ्खं च धारयेत्

तद् पार्श्वयोः शङ्खनिधिं तथा पद्मनिधिं यजेत्
अधिष्ठानं हि तद् विष्णोः सर्व पाप प्रणाशनम्

तथा च उक्तम् नारदेन

स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश् च सु महान् निमेष अर्ध आख्यः वा व्रजति न हि यत्र अपि समयः

तान्य् अङ्गुलीषु पञ्च अथ केचिद् वर्णान् स्वरान् अपि

शालग्राम शिलायाम् तु साक्षात् श्री कृष्ण सेवनम्

वाणीं वायव्य ऐशाने क्षेत्रपालं तथा अर्चयेत्

तत्त्व न्यासः ऽयम् अचिरात् कृष्ण सांनिध्य कारकः

प्रथमं केशवो नारायणः पश्चाच् च माधवः

कृष्ण वर्णः तथा विष्णुः स्थूले चक्रे सु शोभनः

दृश्यते शिखरे लिङ्गं शालग्राम समुद्भवम्

श्री हयशीर्षपञ्चरात्रे श्री भगवत् श्री हयशीर्ष ब्रह्म संवादे

षोडश य इह समाचरेद् दिनेशः परिपूयते स खलु मासतो ऽंहसः

यथा यथा शिला सूक्ष्मा महत् पुण्यं तथा तथा

तेषां स्पर्शन मात्रेण मुच्यते सर्व पातकैः

स्मरण ध्यानयोः पूर्वं माहात्म्यं लिखितं च यत्

शङ्खं चक्रं सरोजं च गदां वहति यो हरिः

केवला वनमाला वा हरिर् लक्ष्म्या सह स्थितः

योग अवधः च पद्मं पीठात् ङेयुतो नतिश् च अन्ते

अथवा रेचक आदीन् तान् कुर्याद् वारांस् तु षोडश

चक्र आकारेण पङ्क्तिः सा यत्र रेखा मया भवेत्

अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि सर्व पाप प्रणाशनम्

स्थिरैर् अङ्गैस् तनुभिर् देव हितम् यद् आयुः

न्यसेद् अर्चन काले तु कृष्णस्य अतीव वल्लभम्

संशोध्य तेषां पापानि मुक्तये बुद्धितो भवेत्

इन्द्रनील निभम् स्थूलं त्रि रेखा लाञ्छितम् शुभम्

स्कन्धे कृत्वा तु यो ऽध्वानं वहते शैल नायकम्

पत्रं पुष्पं फलं मूलं तोयं दूर्वा अक्षतम् सुत

ततश् च आसन मन्त्रेण अभिमन्त्र्य अभ्यर्च्य च आसनम्

उभयोः सङ्गमो यत्र मुक्तिस् तत्र न संशयः

शब्दं स्पर्शं ततो रूपं रसं गन्धं च मस्तके

तच् चक्र मुद्रया रक्ष्य सलिलं मत्स्य मुद्रया

स धन्यः पुरुषो लोके सफलं तस्य जीवितम्

ये भूता विघ्न कर्तारः ते नश्यन्तु शिव आज्ञया

चतुर्भिश् च शिखा प्रोक्ता तथा एव कवचं मतम्

कीकटो ऽपि मृतो याति वैकुण्ठ भुवनम् नरः

सकृद् अप्य् अर्चिते बिम्बे शालग्राम शिला उद्भवे

मत्स्य रूपम् तु देवेशं दीर्घ आकारम् तु यद् भवेत्

गौरव अचल शृङ्ग अग्रैः भिद्यते यस्य वै तनुः

अर्धचन्द्र आकृतिः या तु पूजा अर्हा न भवेत् तु सा

तासाम् आयत लोल नील नयन व्याकोश नील अम्बुज स्रग्भिः सम्परिपूजित अखिल तनुम् नाना विनोद आस्पदम्

प्रणव उच्चारण अर्चा एव शालग्राम शिला अर्चनात्

त्रिभिस् त्रिविक्रमो नाम चतुर्भिश् च जनार्दनः

फलं प्रमाण हीनम् तु शालग्राम शिला अर्चने

तथा च सारदातिलके किंचित्

शङ्खं पद्मं गदां चक्रं धत्ते नारायणः सदा

नरकं गर्भ वासम् च तिर्यञ्च् त्वम् कृमि योनि ताम्

तथा स्कान्दे श्री ब्रह्म नारद संवादे चातुर्मास्य व्रते शालग्राम शिला अर्चा प्रसङ्गे

न भूयः प्रविशन् मातुः कुक्षि कारा गृहम् सुधीः

न याति वैश्य पापो ऽपि शालग्रामे अच्युत अर्चकः

न हि ब्रह्म आदयः देवाः संख्यां कुर्वन्ति पुण्यतः

कथम्भूतान् नर्तन आद्यैः काम अर्थिनः निज निज अभीष्ट प्रार्थकान्

श्री गौतमीयतन्त्रे

किंच अग्रे

चतुश् चतुर्भिर् वर्णैश् च चत्वार्य् अङ्गानि कल्पयेत्
पिप्रीषुः च तद् अर्थ अर्थम् व्यसून् निरहरत् पुरा

ललितं पूर्ववयसं किं पुनर् नृपतेः सुतम्

तद् व्रीडा परिहार अर्थम् आत्म रति अर्थम् एव च

यः तु दृष्ट्वा परं जीर्णं व्याधितं मृतम् एव च

तस्थुः च परिवार्य एनम् मन्मथ आक्षिप्त _

वञ्चयन्ति च यदि एवम् जात रागाः परस्परम्

ततो वृथक् धारित भूषण स्रजः कला गुणैः च प्रणयैः च निष्फलैः

तत् एवम् सति दुःख आर्तम् जरा मरण भागिनम्

स्वस्थः तिष्ठेत् निषीदेत् वा शयेद् वा किं पुनर् हसेत्

असंशयं मृत्युः इति प्रजानतो नरस्य रागो हृदि यस्य जायते

यो ऽस्माकं हस्त शोभाभिः लज्जमानः इव स्थितः

रममाणो हि असंविग्नः समानो मृग पक्षिभिः

उच्चैस् अवजहास एनम् समाप्नोतु भवान् इति

यत् अपि आत्थ अनृतेन अपि स्त्री जने वर्त्यताम् इति

चक्रिरे समुदाचारं पद्म कोश निभैः करैः

अनभिज्ञाः च सु व्यक्तम् मृत्योः सर्व अपहारिणः

गौतमस्य मुनेः पत्नीम् अहल्याम् चकमे पुरा
अथ सोम क्रयणान् अनुदिशति स्वान भ्राज अङ्घारे बम्भारे हस्त सुहस्त कृशानव् एते वः सोम क्रयणाः तान् रक्षध्वं मा वो दभन् इति

अथ सोम वाहनौ आनीयमानौ प्रतिमन्त्रयत उस्राव् एतं धूर्षाहाव् अन् अश्रू अ वीर हणौ ब्रह्म चोदनौ इति

अथ एनाम् प्रदक्षिणम् आवर्त्य अद्भिः अभ्युक्ष्य उदीचीम् उत्सृजति
प्रथम उत्तमाभ्याम् युनक्ति

गावो भग इति द्वाभ्यां गोयज्ञस्य

वनस्पते वीडु अङ्गः इति रथ यज्ञस्य

सीरा युञ्जन्ति इति तिसृभिर् आयोजनीयस्य
समानं कर्म आ वपायै

प्रतिप्रस्थातुर् नाम गृह्णाति
शृणोति यदि नो राजा स्यात् तु सभ्यस् ततो ऽनघः

पर देशात् हृतम् द्रव्यं वैदेश्येन यदा भवेत्

पाण्डु लेखेन फलके ततः पत्रे विशोधितम्

कुल्याः कुल विवादेषु भवेयुस् ते ऽपि साक्षिणः

दत्तान्य् अपि यथा उक्तानि राजा दिव्यानि वर्जयेत्

दण्डं च एकादशगुणम् आहुर् गार्गीय मानवाः

प्रायश्चित्तं च दण्डं च ताभ्यां सा द्विविधा स्मृता

न चेद् धनिक दोषेण निपतेद् वा म्रियेत वा

वचनात् तत्र न स्यात् तु दोषो यत्र विभावयेत्

गूढ द्रव्य अभिशङ्कायाम् प्रत्ययस् तत्र कीर्तितः

वल्लभाश् च न पृच्छेयुर् भक्तास् ते राज पूरुषाः

बहुभिश् च कुलीनैर् वा पूर्वाः स्युः कूट साक्षिणः

ये तत्र पूर्वं सामन्ताः पश्चाद् देश अन्तरम् गताः

जितं वै सभिकस् तत्र सभिक प्रत्यया क्रिया

ताल ज्ञः लभते ह्य् अर्धं गायनास् तु सम अंशिनः

पर पूर्व स्त्रियै यत् तु विद्यात् काम कृतम् नृणाम्

अन्यत्र दण्ड पारुष्य स्तेय संग्रहण अत्ययात्

साक्षि दोषाः प्रवक्तव्याः संसदि प्रतिवादिना

प्रमाणैर् हेतुना वा अपि दिव्येन एव तु निश्चयम्

तां क्रियां द्वेष्टि यो मोहात् क्रिया द्वेषी स उच्यते

निरस्ता तु क्रिया यत्र प्रमाणेन एव वादिना

प्रत्यर्थिनो ऽर्थिनो वा अपि क्रिया करणम् इष्यते

अज्ञान उक्तौ दण्डयित्वा पुनः सीमां विचारयेत्

स्वतन्त्रस्य आत्मनः दानाद् दास त्वम् दार वत् भृगुः

भूतानां तद् निवासि त्वात् स्वामि त्वम् तेन कीर्तितम्

अनुत्तीर्णाश् च न आसेध्याः मत्त उन्मत्त जडाः तथा

संस्कृतं येन यत् पण्यं तत् तेन एव विभावयेत्

सुवर्ण शतम् एकं तु वध अर्हः दण्डम् अर्हति

दास्याय एव हि सृष्टः स स्वयम् एव स्वयम्भुवा

एतेषाम् अपराधेषु दण्डो न एव विधीयते

एवं चरेत् सदा युक्तो राजा धर्मेषु पार्थिवः

आधीकृतं तु यत् किंचिद् विनष्टं दैव राज्ञः

नखिनां शृङ्गिणां च एव दंष्ट्रिणां च आततायिनाम्

तद् क्रिया बलि षष् भागम् शुभ अशुभ निमित्त जम्

ग्रहीतुः सह भाण्डेन दातुर् नष्टं तद् उच्यते

यस् त्व् आधिं कर्म कुर्वाणं वाचा दण्डेन कर्मभिः

समाप्ते ऽष्टमे वर्षे भुक्त क्षेत्रम् लभेत सः

शूरो ऽंशांस् त्रीन् समर्थो द्वौ शोषास् त्व् एकैकम् एव च

वर्ण वाक्य क्रिया युक्तम् असंदिग्धं स्फुट अक्षरम्

सर्व स्वम् तस्य दास्यामि इति उक्ते ऽपि न तथा भवेत्

अनुमानाद् गुरुः साक्षी साक्षिभ्यो लिखितं गुरु

दृश्यमाना विभज्यन्ते कोशं गूढे ऽब्रवीद् भृगुः

मलैर् यद् भेदितं दग्धं छिद्रितं वीतम् एव वा

विद्या धनम् तु तद् विद्याद् विभागे न विभज्यते

पूर्वपक्ष अर्थ सम्बन्धम् प्रतिपक्षं निवेदयेत्

मस्तके क्षितिम् आरोप्य रक्त वासाः समाहिताः

दर्शितं प्रति कालम् यद् ग्राहितं स्मारितं तथा

यदा मूलम् उपन्यस्य पुनर् वादी क्रयं वदेत्

भङ्गे च शृङ्गवेर आभम् ख्यातं तत् शृङ्गिणाम् विषम्

कूट साक्षी अपि निर्वास्यो विख्याप्यो असत् प्रतिग्रही

माता अपि पितरि प्रेते पुत्र तुल्य अंश भागिनी

क्षतं भङ्ग उपमर्दौ च कुर्याद् द्रव्येषु यो नरः

अधिकान् शोधयेद् अर्थान् न्यूनांश् च प्रतिपूरयेत्

दत्ते वृत्ते ऽथवा द्रव्ये क्वचिद् लिखित पूर्वके

शुद्ध ऋण शङ्कया तत् तु लेख्यं दुर्बल ताम् इयात्

बाल पुत्रे मृते रिक्थं रक्ष्यं तत् तन्तु बन्धुभिः

एक द्वि त्रि चतुर् भागान् हरेयुस् ते यथोत्तरम्

आत्म शुद्धि विधाने च न शिरस् तत्र कल्पयेत्

माया योग विदाम् च एव न स्वयं कोप कारणात्

देशश् च एव तथा स्थानं संनिवेशस् तथा एव च

अर्थिना स्वयम् आनीतो यो लेख्ये संनिवेश्यते

प्रकाशं देवनं कुर्याद् एवं दोषो न विद्यते

साहसं च भवेद् एवं स्तेयम् उक्तं विनिह्नवः

अथ आवेद्य प्रयुक्तस् तु तद् गतम् लभते व्ययम्

दोष अनुरूपम् संग्राह्यः पुनर् वादः न विद्यते

धन दान असहम् बुद्ध्वा स्वाधीनं कर्म कारयेत्

यदि स्वं न एव कुरुते ज्ञातिभिर् नाष्टिको धनम्

प्रमाणम् एव लिखितं मृता यद्य् अपि साक्षिणः
पुत्रेण एव अपहार्यम् तद् धनम् दुहितृभिर् विना

अनुमानं विदुर् हेतुं तर्कं च एव मनीषिणः

शूद्रं तु कारयेद् दासं क्रीतम् अक्रीतम् एव वा

भर्त्रा प्रतिश्रुतं देयम् ऋण वत् स्त्रीधनं सुतैः

प्रतिदत्तं मया बाल्ये प्रतिदत्तं मया न हि

ऋणं पुत्र कृतम् पित्रा न देयम् इति धर्मतः

न दिव्यैः साक्षिभिर् वा अपि हीयते लिखितं क्वचित्

न तस्य वचने कोपम् एतेषां तु प्रवर्तयेत्

दासेन ऊढा स्व दासी या सा अपि दासी त्वम् आप्नुयात्

तद् अर्ध अर्धस्य नाशे तु लौकिकाश् च क्रियाः स्मृताः

सु अल्पे ऽपराधे देवानां स्नापयित्वा आयुध उदकम्

सर्व अपलापम् यः कृत्वा मिथो ऽल्पम् अपि संवदेत्

सुराध्यक्षश् च्युतः स्वर्गान् नृप रूपेण तिष्ठति

राजा आज्ञया समाहूय यथान्यायं विचारयेत्

संदिग्ध असंभव अव्यक्तम् अन्य अर्थम् च अति दोषवत्

प्राप्नुयात् साहसं पूर्वं ग्रामे त्रि अहम् अपालयन्

अ विज्ञातम् तु यत् क्रीतं दुष्टं पश्चाद् विभावितम्

अन्यथा बाधनम् यत्र तत्र धर्मो विहन्यते

ग्राह्यं स्याद् द्विगुणं द्रव्यं प्रयुक्तं धनिनां सदा

मन्त्रिणो यत्र सभ्याश् च वैद्याश् च प्रिय वादिनः

प्रातिभाव्य आगतम् पौत्रैर् दातव्यं न तु तत् क्वचिद्

कुर्याच् शास्त्र प्रणीतेन मार्गेण अमित्र कर्षणः

प्रोषिते तद् सुतः सर्वं पितृ अंशम् तु मृते सुतः

धृतं वस्त्रम् अलंकारो न अनुरूपम् तु यद् भवेत्

प्रमाणं सर्व एव एते पण्यानां क्रय विक्रये

सम न्यून अधिकैः अंशैर् लाभस् तेषां तथाविधः

महापातक युक्तेषु नास्तिकेषु विशेषतः

अप्रियस्य च यो वक्ता वधं तेषां प्रवर्तयेत्

भार्या अतिक्रम कारी च रन्ध्र अन्वेषण तत्परः

तयोः पूर्व कृतम् ग्राह्यं तद् कर्ता चोर दण्ड भाज्

क्षिप्ते तु मज्जनं कार्यं गमनं सम कालिकम्

चक्रवृद्ध्यां प्रदातव्यं देयं तत् समयाद् ऋते

ब्रूहि इति युक्तो ऽपि न ब्रूयात् सद्यो बन्धनम् अर्हति

अभियुक्तो ऽभियोक्तारम् अभियुञ्जीत कर्हिचित्

प्राप्नुयात् साहसं पूर्वम् आधाता च आधिम् आप्नुयात्

द्वि अंश हरः अर्ध हरः वा पुत्र वित्त अर्जनात् पिता

स्वामिनं तं विजानीयाद् यस्य क्षेत्रेषु संश्रिताः

प्रतिज्ञा दोष निर्मुक्तम् साध्यं सत् कारण अन्वितम्

साक्षि लेखक कर्तारः कूट ताम् यान्ति ते यथा

सद्यः कृते सद्य एव मास अतीते दिनं भवेत्

उभयोर् लिखिते वाच्ये प्रारब्धे कार्य निश्चये

प्रतिवादी स विज्ञेयः प्रतिपन्नश् च यः स्वयम्

यदि ह्य् आदाव् अन् आदिष्टम् अशुभं कर्म कारयेत्

व्यसनं जायते घोरं स ज्ञेयः शपथे शुचिः

विवादे प्राप्नुयाद् यत्र धर्मेण एव स निर्णयः

अन्य पक्ष आश्रयः तेन कृतो वादी स हीयते

उपेक्षा कार्य युक्तः च

संग्राम चौर भेदी च पर दार अभिमर्दनम्

रिक्थिनं सुहृदं वा अपि छलेन एव प्रदापयेत्

लिखिता तु सदा धार्या मुद्रिता राज मुद्रया

न इच्छन्ति साधवो यत्र तत्र शोध्याः स्वकैर् नरैः

तद् ग्राह्यं साक्षिणो वाक्यम् अन्यथा न बृहस्पतिः

यदि ह्य् एकतरो ऽप्य् एषां स्त्रीधनं भक्षयेद् बलात्

धनं पत्त्र निविष्टम् तु धर्म अर्थम् च निरूपितम्

निक्षिप्तं यस्य यत् किंचित् तत् प्रयत्नेन पालयेत्

गूढ साहसिकानाम् तु प्राप्तं दिव्यैः परीक्षणम्

मनुष्य मारणे स्तेये पर दार अभिमर्शने

आदध्यात् तत् कथं न स्याच् चिह्नितं बलवत्तरम्

वा परतो ऽर्थं समाचरेत्

यो ऽगुणान् कीर्तयेत् क्रोधान् वा गुण ज्ञ ताम्

स्त्री शुल्केषु न वृद्धिः स्यात् प्रातिभाव्य आगतेषु च

देयं तद् धनिके द्रव्यं मृते गृह्णंस् तु दाप्यते

विना पित्रा धनं तस्माद् दाप्यः स्यात् तद् ऋणं सुतः

स अपदेशम् तु तद् विद्याद् वाद हानि करम् स्मृतम्

हुङ्कारः का आसनम् च एव लोके यच् च विगर्हितम्

द्रव्यं गृहीत्वा यल् लेख्यं परस्मै सम्प्रदीयते

आकारकस्य सर्वत्र इति तत्त्व विदः विदुः

हेम प्रमाण युक्तम् तु तदा दिव्यं नियोजयेत्

कन्यायास् तद् धनं सर्वम् अविभाज्यं च बन्धुभिः