tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
शत निर्व्यूढे इति शत वारम् निर्वाहिते रक्तगणे इति शेषः समं तुल्यं ग्रसति रस इति शेषः
प्र यद् अग्नेः सहस्वतो विश्वतो यन्ति भानवः
अभ्यञ्जनं सुरभि सा समृद्धिर् हिरण्यं वर्चस् तद् उ पूत्रिमम् एव
इन्द्र अग्निभ्याम् पुरोडाशस्य प्रेष्य इति संप्रेष्यति
प्राणम् एव प्रथमेन उदासेन परिगृह्णात्य् अपानं द्वितीयेन व्यानं तृतीयेन

त्रि उदासाम् गायति

त्रि उदासाम् गायति
विशेषम् आह तद् इत्यादि
मित्रश् च त्वा वरुणश् च रिशादौ जरा मृत्युम् कृणुतां संविदानौ
यद्य् उ वा एतस्याम् एव एकाष्टकायाम् समां विजिज्ञासन्ते चतुरह एव पुरस्तात् फाल्गुन्यै वा चैत्र्यै वा पौर्णमास्यै दीक्षन्ते
पुनः मृद् भाण्डे रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् स्पष्टम् अन्यत्
तं वै छन्दांस्य् एव अन्ववायन् तं यत् छन्दांसि एव अन्ववायन् तस्मात् इन्द्रः च एव छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति न निविद् शस्यते न पुरोरुङ् न धाय्या न अन्या देवता इन्द्रः च हि एव छन्दांसि च रात्रीं वहन्ति
प्राची दिग् अग्निर् अधिपतिर् असितो रक्षिता आदित्याः इषवः

ऊर्ध्वा दिग् बृहस्पतिर् अधिपतिः श्वित्रो रक्षिता वर्षम् इषवः

तेभ्यो नमो ऽधिपतिभ्यो नमो रक्षितृभ्यो नम इषुभ्यो नम एभ्यो अस्तु
तां प्रोक्षितां पर्यग्निकृत्वा ताम् अपरेण अग्निम् प्रत्यक् शिरसम् दक्षिणापदीं संज्ञपयन्ति

अग्निम् उपसमाधाय दक्षिणा प्राच् अग्रैः दर्भैः परिस्तीर्य

एकाष्टका तपसा तप्यमाना संवत्सरस्य पत्नी दुदुहे प्रपीना
सः यः नाम् ब्रह्म इति उपास्ते _ नाम्नः गतम् तत्र अस्य यथाकाम चारः भवति यः नाम् ब्रह्म इति उपास्ते
शाखाभिः बृसीभिः वा पर्यृषन्ति अ प्रकम्पि

पुरस्तात् प्रेङ्खः उपक्ﾱप्तः भवति

चतुर् अङ्गुलेन एष विभूमः प्रेङ्खः स्यात् मुष्टि मात्रेण वा
शस्त्रं प्रतिगीर्य पुरोडाशम् उद्वास्य संप्रेष्यत्य् अश्विभ्यां तिरोअह्नियानां सोमानाम् अनुब्रूहि इति
गायत्रीष्व् एक स्तोमः
पूरयित्वा निमार्ष्टि
इन्द्राण्याः स्थालीपाकः

तस्याः दक्षिणतस् अग्नेः स्थानम्

वासः तु निदध्यात्
पुत्रं शङ्खपदं नाम राजानं सो ऽभ्यषेचयत्

पश्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रम् अच्युतम्

अभिषिच्य अधिराज्ये तु पृथुं वैन्यं पितामहः
सर्वे मन्त्राः कर्तुः प्रैष त्वात्
स्तुत शस्त्रे अत्र भवतः
अथ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा अपबर्हिषौ द्वाव् अनूयाजौ यजति

पयस्वाꣳ अग्न आगमं तं मा संसृज वर्चसा इति
भोगाः शरीरे सन्ति भवन्ति
जिह्वा मूले मधूलकम्

परि त्वा परितत्नुना इक्षुणा अगाम् अ विद्विषे यथा माम् कामिनी असः यथा मत् न अपगा असः
उभयोः शाखयोर् मुक्तं पितृभ्यो ऽन्नं निवेदितम्

शेषम् उक्तम् अष्टका होमे
आश्राव्य आश्राव्य प्रेष्य प्रेष्य इति एव उत्तरेभ्यः संप्रेष्यति

पुरस्तात् ध्रुवा समञ्जनात् पशुम् समनक्ति सम् ते प्राणः वायुना गच्छताम् इति शिरसि सम् यजत्रैः अङ्गानि इति अंसयोः सम् यज्ञपतिः आशिषा इति श्रोण्योः
गायत्रं छन्दः

अन्तरिक्षं स्थानम्
उर्वशी लोकम् आप्नोति अन्तकाले तु सः पुमान्
दोला पात्रे यामं पचेत् हण्डिकायां काष्ठं दत्त्वा काष्ठे लम्बमानां पोट्टलिकां स्थापयेत्
चक्षुर् वा एतद् यज्ञस्य यत् तूष्णींशंस एका सती व्याहृतिर् द्वेधा उच्यते तस्माद् एकं सच् चक्षुर् द्वेधा
अतुष्टान् साम दान भेद दण्डैः साधयेत्

तेन भृता राजानः प्रजानां योगक्षेम आवहाः
अन्तरिक्षं वशा सा वायुं गर्भं दधे सा इमम् पाहि तस्यै ते विधेयं तस्यै ते नमस् तस्मै ते स्वाहा
श्रुतम् तु सर्वेभ्यः गरीयः तद् मूल त्वात् धर्मस्य श्रुत्याः च
पूर्वया द्वारा यजमानः प्रपद्यते
कृत्वा एव निस्तिष्ठति
पुनः सूत सम अंशम् पारदेन तुल्य भागम् ध्मातं कुर्यात् अन्धमूषायां इति शेषः
निरस्तो वलगः
पुट मृत शुल्बम् रस आदीनाम् पुटेन मृतम् इति अर्थः

वेध विधानम् आह रस इत्यादि
निर्गतं तनूरुहं यस्मात् तत् निस्तनूरुहं तनूरुहाणां प्रादुर्भावेण रहितं तच् च तत् वराङ्गं च तस्य सम्भेदनं स्वकीयेन उदञ्जिना मुख विदारणम् तादृश् कर्मणि क्रियमाणे अ ज्ञात नर्म व्यापाराय ऐरेय प्राशनम् कारयितव्यम् कृते ऐरेय प्राशने मनसिजसद्म विदीर्ण व्यथा सम्भेद काले न अनुभूयते इतरथा सद्म विदीर्ण जन्य व्यथया सद्मनि स्थितानां नाडीनां विपर्यासेन व्यान वायौ संकट व्यथा अतितराम् अनुभूयते तद् व्यथा निवारण अर्थम् निधुवनात् पूर्वं द्वि पल प्रमाणम् कापिशायनं पाययितव्यम् इत्य् अर्थः
अथ मारणं तण्डुलीयकः मेघनादः शाकः स्तन्येन स्त्री दुग्धेन उक्त माक्षिक वत् स्वर्णमाक्षिक वत् मारणं जम्बीर रस आदौ
विजनिष्यमाणाया अद्भिः पाणिं स्रवन्तं शिरस्य् आधाय आ हृदयाद् अभिमृशेद् यथा अयम् वातः पवते यथा समुद्र एजति
अथ यं द्वितीयं स्रुवम् उन्नयति तद् वै चातुर्मास्यानां रूपम्
इमम् मणिम् विश्व जितम् सु वीरम् अस्मात् अश्वत्थात् परि उद् भरामि येन विश्वाः पृतनाः संजयानि

अथ उ द्युमत् समितिम् आ वदानि
ततो पृथिवी समजायत
ते वै प्रातर् आज्यैर् एव आजयन्तः आयन् यद् आज्यैर् एव आजयन्तः आयंस् तद् आज्यानाम् आज्य त्वम्
शरीर अदर्शने पालाश त्सरूणि आहृत्य अथ एतानि पुरुष आकृतीनि कृत्वा घृतेन अभ्यज्य मांस त्वच् अस्थि अस्य घृतं च भवति इति ह विज्ञायते

यद्य् आहवनीयो देव लोकम् यदि दक्षिणाग्निः पितृ लोकम् यदि गार्हपत्यो मानुष्य लोकम्
ताः प्रजाः प्रजापतिं पितरम् एत्य उपाधावन्
ब्राह्मणाच्छंसि चमस मुख्यः द्वितीयः

एतावन् नाना
तस्माद् उ ह एवम् विद्वान् न एव अ गृह तायै बिभीयान् न अ लोक तायै
तद् एव बृहतो बृहत् त्वम्
पात्र्याम् इडां समवद्यति हृदयाज् जिह्वाया यक्नो वृक्कयोर् गुदयोर् गुदाद् वनिष्ठोः सप्तमात्
षोडश कलम् इदं सकृत् सर्वम्
एवम् अस्मै जुह्वते दुहे
सः अब्रवीत् पुनर् वै अहम् एषाम् एतम् रसम् आदास्ये इति

तेभ्यः स्वरम् प्रायच्छत्
अथवा कल्क योगेन रस आदि सम्भूतेन रसो भस्म कृत्वा
अन्यत् च आह रिपु निहत इत्यादि
एतद् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यन्ति

स य एतद् एवम् अमृतं वेद मरुताम् एव एकः भूत्वा सोमेन एव मुखेन एतत् एव अमृतम् दृष्ट्वा तृप्यति
ज्योक् पितृष्व् आसाता आ शीर्ष्णः समोप्यात्
अथ अतस् दार गुप्तिम्

इन्द्रो वः परिक्रोशः परिक्रोशतु सर्वदा
वस्त्र युग्म आवृतम् कृत्वा गन्ध पुष्पैः समर्चयेत्
तन् मे भूयो भवतु मा कनीयो ऽग्ने सात घ्नस् देवान् हविषा नि षेध
वाहानां श्रम करणम् प्रचार अर्थम् पुरा तव

उभाभ्याम् अथ हस्ताभ्यां कुर्यात् तस्य निपातनं
पीत आदि वर्ण कथनेन अपि कर्तुं सूचितम्
ये ध्माताः स्थूल तारका रहिताः पत्त्र चयेन वर्जिता रक्त पीत कृष्णाः कथिताः पूर्वं वर्णिताः ते श्वेत आदि चतुर् वर्णाः भवन्ति

त्रयाणां रक्त पीत कृष्ण वर्ण अभ्राणाम् चेत् श्वेत वर्णः आदौ युज्यते तदा चतुर् वर्णाः भवन्ति इति अर्थः
श्रथया सूषणे त्वम् अव त्वं बिष्कले सृज
दृष्ट्वा यमो ऽपि वै भक्तं वैष्णवं दग्ध किल्बिषम्

हरेः सर्वम् इति इति एवम् मत्वा असौ वैष्णवः स्मृतः
ते प्राणेन उद्गात्रा अदीक्षन्त

ते ऽब्रुवन् वाचा उद्गात्रा दीक्षामहा इति
दोषो गाय बृहद् गाय द्युमद् गाय आथर्वण
तद् अस्मद् अश्विना युवम् अप्रिये प्रति मुञ्चतम्
देयनीथं शंसति
दिवे च विश्व वेदसे पृथिव्यै च अकरम् नमः
महा पशुम् एकं दासं दासीं वा अपहरतः प्रेत भाण्डम् वा विक्रीणानस्य द्वि पाद वधः षष् शतः वा दण्डः

वर्ण उत्तमानाम् गुरूणां च हस्त पाद लङ्घने राज यान वाहन आदि आरोहणे च एक हस्त पाद वधः सप्तशतो वा दण्डः
जुह्वाम् औपभृतं पर्यासिच्य आश्राव्य आह विष्णुं यज इति

गृह्णन् संप्रेष्यत्य् अग्नये अनुब्रूहि इति
अशनायुका ह स्युः
सर्वत एव एनम् स्वधा उपक्षरन्ति य एवं वेद

तद् यद् अनुसवनम् पुरोﾱआशा निरुप्यन्ते सवनानाम् एव धृत्यै तथा हि तानि तेषाम् अध्रियन्त
अथ अस्याः उपोत्थाय दक्षिणेन हस्तेन दक्षिणम् अंसं प्रतिबाहुम् अन्ववहृत्य हृदय देशम् अभिमृशति मम हृदये हृदयं ते अस्तु मम चित्ते चित्तम् अस्तु ते

सोमो ऽददद् गन्धर्वाय गन्धर्वो ऽददद् अग्नये

अग्निस् तत् स्विष्टकृद् विद्वान् सर्वं सु इष्टम् सु हुतम् करोतु मे
किम् ततस् स्यात् इति

स न ऊर्ध्वः अतपत्
विरोधे ऽर्थस् तद् पर त्वात्
सोमः राजा वरुणः मित्र धर्मा मयि श्रेमाणम् उप सम् नमन्तु
शाखानां तु शतेन एव यजुर्वेदम् अथ अकरोत्

वेद वेद्यम् इमम् वेत्ति वेदं वेद परः मुनिः
या सु बाहुः सु अङ्गुरिः सुषूमा बहुसूवरी
संतिष्ठते ऽग्निष्टोमः संतिष्ठते ऽग्निष्टोमः
न जीवन्तम् अतिददाति इति एकेषाम्
मुञ्चन्तु मा शपथ्यात् अथ उ वरुण्यात् उत अथ उ यमस्य पड्वीशात् विश्वस्मात् देव किल्बिषात्
पूर्व एव पूतभृद् अपर आधवनीयः

पूतभृतो मुखे पवित्रं वितनोति पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पत इत्य् एतेन एव
इन्द्रः सहीयान् मह्यं जायाम् इमाम् अदात्
अथ अपराह्णे पिण्डपितृयज्ञेन चरति

तूष्णीम् परिभोजनीयानि लुनोति

शीर्षन् अधिनिधत्ते बृहस्पतेः मूर्ध्ना हरामि इति
संवत्सरे संवत्सरे षट्सु षट्सु मासेषु चतुर्षु चतुर्षु ऋताव् ऋतौ मासि मासि वा वर्षास्व् आश्रेषासु क्रियेत
मन्त्र अन्ते नित्यः स्वाहाकारः

पर्यायम् अनुद्रुत्य तस्मै स्वाहा इति पूर्वाम् आहुतिम् जुहोति ताभ्यः स्वाहा इति उत्तराम्
मर्दयित्वा तत् नीरम् वस्त्र गालितम् गृह्णीयात् मृद् पात्रे स्थापयित्वा आतपे धारयेत्

स्पष्टम् अन्यत्
अथ अन्तरेण हविर्धाने उपविश्य दधिघर्माय दधि याचति
अमावास्यां रात्रिं सुप्तं जीव विषाणे स्वं मूत्रम् आनीय अपसव्यैः त्रिः परिषिञ्चन् परीयात्
एतावन्ति इह पुरुषस्य शरीराणि भवन्ति इति विज्ञायते मध्ये शरीरम्
ऋषीन् देवान् छन्दांसि ऋचः यजूंषि सामानि ऋचम् साम् यजामहे सदसस्पतिम् अद्भुतम् मेधा कारम् इति
संयतं न वि ष्परद् व्यात्तं न सं यमन् नमो देव जनेभ्यः
प्रतितिष्ठतीभिः प्रति यज्ञं स्थापयति प्रत्य् आत्मना तिष्ठति
द्वितीय तृतीय चतुर्थ तुर्याणि अन्यतरस्याम्

च अर्थे द्वन्द्वः

कर्तरि च

अन् एकम् अन्य पद अर्थे
पुरस्तात् स्विष्टकृत उपहोमं जुहोति शत आयुधाय शत वीर्याय इति पञ्च

ततो ब्राह्मणान् भोजयेत्
वाग् वै देवता चतुर्थम् अहर् वहत्य् एकविंशः स्तोमो वैराजं साम अनुष्टुभ् छन्दो यथादेवतम् एनेन यथास्तोमं यथासाम यथाछन्दसं राध्नोति य एवं वेद

तद् उ त्रैष्टुभं तेन प्रतिष्ठित पदेन सवनं दाधार आयतनात् एव एतेन न प्रच्यवते
आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे विशेषेण पुंनामधेये युग्मान् ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्य अहम् स्वस्त्ययनम् ऋद्धिम् इति वाचयित्वा आशितस्य कुमारस्य केशान् वापयित्वा स्नातम् अलंकृतम् अहतम् वासः परिधाय प्राचीन प्रवणे उदीचीन प्रवणे प्राच् उदक् प्रवणे समे वा देशे उद्धत्य अवोक्ष्य अग्निम् मथित्वा लौकिकम् वा आहृत्य न्युप्य उपसमादधाति

प्राच् अग्रैः दर्भैः अग्निम् परिस्तृणाति
स्वधिते मा एनम् हिंसीर् इति क्षुरेण अभिनिदधाति
तद् एतद् अमृतं गायत्रम्
तथा एभ्यः कृतः

अग्निम् एषाम् निः ह्वयामि शरीरात्

रक्षतु जातवेदाः
अगम्याः तु एव एताः कुष्ठिनी उन्मत्ता पतिता भिन्न रहस्या प्रकाश प्रार्थिनी गत प्राय यौवन अति श्वेत अति कृष्णा दुर्गन्धा संबन्धिनी सखी प्रव्रजिता सम्बन्धि सखी श्रोत्रिय राज दाराः च
बभ्रुश् च बभ्रु कर्णः च अपेहि
सर्वं तद् वाचा अप हन्मो वयं देवस् त्वा सविता सूदयतु
अनुष्ठ्या अस्य रेतः सिक्तं प्रजायते य एवं वेद

अथ उ यत्र एतत् स्कन्नं तद् उद पात्रम् वा एव उद कमण्डलुम् वा उपनिनयेत् भूर् भुवः स्वर् इत्य् एताभिर् व्याहृतिभिः
सुपर्णः त्वा गरुत्मान् विष प्रथमम् आवयत्
न निष्ठीवेन् न दतो धावेन् न दिवा विचारं कुर्यान् न मूत्रम्
आकूत्यै प्रयुजे ऽग्नये स्वाहा मेधायै मनसे ऽग्नये स्वाहा दीक्षायै तपसे ऽग्नये स्वाहा सरस्वत्यै पूष्णे ऽग्नये स्वाहा इति

अपरं चतुर्गृहीतं गृहीत्वा आज्यस्य पूर्णां स्रुचम् औद्ग्रहणं जुहोति विश्वे देवस्य नेतुर् मर्तो वृणीत सख्यम्
तत् अस्य संवत्सरः अनूपतिष्ठते
पुच्छं पूर्वे

तद् यथा प्रवृत्तस्य अन्तौ समेतौ स्याताम्

तस्माद् एतं दैवं गर्भं प्रजनयन्ति
एवंविधं रस वैक्रान्तम् रस संज्ञकम् वैक्रान्तं रसं सूतं बध्नाति
तद् यद् वै मनसा ध्यायति तद् वाचा वदति
पितृभ्यस् त्वा जुष्टाम् उपाकरोमि इति इमाम् पितृभ्यो गाम् उपाकरोति

संज्ञप्ताया अद्भिः प्राणान् आप्याय्य तूष्णीम् एव वपाम् उद्धृत्य हृदयम् उद्धरति प्रज्ञाते च मतस्ने

अग्निम् उपसमाधाय यथा पुरस्तात् आज्येन प्रायश्चित्तं हुत्वा एकेन बर्हिषा एक शूलया च वपाश्रपण्या उपाकरोति
तस्माद् उ ह ब्राह्मणेन शुद्धेन एव शुचिना बुभूषितव्यम्
कार्यस्य आश्रय रक्षणाय इति भावः
आशानाम् आशा पालेभ्यः चतुर्भ्यो अमृतेभ्यः

स्वस्ति मात्र उत पित्रे नो अस्तु स्वस्ति गोभ्यो जगते पुरुषेभ्यः
तं ह उवाच यं वै सोम्यैः एतम् अणिमानं न निभालयस एतस्य वै सोम्यैः एष ऽणिम्न एवं महा न्यग्रोधः तिष्ठति
अग्नौ दर्भान् प्रास्यति यास् ते विश्वाः समिधः सन्त्य् अग्न इत्य् एतया
अथ अस्यै आचान्त उदकायै पाणी प्रक्षाल्य अभिमृशति करद् दधत् शिवेन त्वा पञ्चशाखेन हस्तेन अ विद्विषावता साहस्रेण यशस्विना अभिमृशामि सुप्रजास्त्वाय इति भसद् देशम्
कृणोमि तुभ्यं भेषजम् आहेयम् अ रसम् विषम्
ओषधीर् दान्तु पर्वन् इति उपरि पर्वणां लूत्वा तूष्णीम् आहृत्य उत्तरतस् ऽग्नेर् उपसादयति
आ षोडशात् ब्राह्मणस्य अ पतिता सावित्री द्वाविंशतेः राजन्यस्य द्वि अधिकायाः वैश्यस्य
अया विष्ठा जनयन् कर्वराणि स हि घृणिः उरुः वराय गातुः
अह्नो ऽसुरा नुत्ता रात्रिं प्राविशन्
पञ्चम्या निष्ठां गच्छति

तद् यद् वर्षीयसा वर्षीयसा छन्दसा उद्वर्धयति तस्माद् वर्धमानस्य भूयो भूयो वीर्यं भवति
द्विस् परिमृजेत्
सांतपनाः इदम् हविः
पूर्वेण प्रस्तोतारं प्रतिहर्ता गच्छेत्
आ वात वाहि भेषजं वि वात वाहि यद् रपः

द्वाव् इमौ वातौ वात आ सिन्धोर् आ परावतः
ॐ इति ह्य् उद्गायति
समुद्रो ऽसि विश्व व्यचाः

अहिर् असि बुध्न्यः
अथ जपति यत् ते सु सीमे इति यथा अयम् न प्रमीयेत पुत्रो जनित्र्या अधि इति

पशूनां त्वा हिङ्कारेण अभिजिघ्रामि इति अभिजिघ्र्य यथार्थम्
याम् अस्य कण्वो अदुहत् प्रपीनां सहस्र धाराम् महिषो भगाय
विद्युतो ऽग्निर् जिह्वा

संस्थित होमेषु अग्न आयाहि वीतये गृणानो हव्य दातये नि होता सत्सि बर्हिषि इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्
हर्यक्ष्णः कुम्भिः शक्तिर् हन्ता चुपणीमुखश् चपलो नश्यताम् इतः स्वाहा
संकल्पम् उपास्स्व इति

समक्ﾱपताम् द्यावापृथिव्यौ
यस्यास् त आसनि घोरे जुहोम्य् एषां बद्धानाम् अवसर्जनाय कम्
ग्रावा वदेद् अभि सोमस्य अंशून् आ इन्द्रम् शिक्षेम इन्दुना सुतेन
बह्वीर् भवन्तीर् उपजायमाना इह व इन्द्रो रमयतु गाव इति

अथ एतानि निष्टपति निष्टप्तं रक्षो निष्टप्तो अघ शंसः इति
या च इषिता असुरैः देवेभिर् इषिता च या
असमातिम् गृहेषु नः
तैलस्य विषयम् आह ग्रन्थि इत्यादि
इति पत्त्र अभ्रक प्रक्रिया
चक्षुर् मे पाहि
हिरण्य वर्णाः शुचयः पावका यासु जातः कश्यपो यास्व् इन्द्रः
यत् ह किञ्च अश्नुते ऽत्य् एनं मन्यते यद्य् अन्तरिक्ष लोकम् अश्नुते ऽत्य् एनं मन्यते यद्य् अमुं लोकम् अश्नुवीत अति एव एनम् मन्येत
अथ यत्र एतत् दिवा उल्का पतति तद् अ योगक्षेम आशङ्कम् भवति अवृष्टि आशङ्कम् वा

स वृतो अरण्यस्य अर्धम् अभिव्रज्य तत्र द्वादश रात्रम् अनुशुष्येत्
सर्वम् खलु इदम् ब्रह्म

तत् जलान् इति शान्तः उपासीत

यथाक्रतुः अस्मिन् लोके पुरुषः भवति तथा इतस् प्रेत्य भवति
संवत्सरेण ह अस्य अग्निना चित्येन इष्टम् भवति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
द्यौः कला

स ह श्वो भूते गा अभिप्रस्थापयांचकार
उदयनीये अतिरात्रे संस्थिते अवभृथम् अभ्यवेयुः
ब्रह्मणा एव तद् यज्ञं समर्धयति
इन्द्रेण गुप्तो विदथा निचिक्यत् हृद् द्योतनः द्विषतां याहि शीभम्

शुचा विध्य हृदयं परेषां हित्वा ग्रामान् प्रच्युता यन्तु शत्रवः

वाग्वी इव मन्त्रं प्र भरस्व वाचम् सांग्रामजित्याय इषम् उद् वद इह
एष सर्व भूत अन्तरात्मा

स बाह्य अभ्यन्तरः हि अजः अ प्राणः हि अ मनाः शुभ्रः हि अक्षरात् परतस् परः
एता वाव ते ऽतः षट् कामदुघा उदाहरन् गां च अश्वम् च अजाम् च अविम् च व्रीहिं च यवं च
ततो ऽधि कामं महेन्द्रं यजेत इति विज्ञायते

त आदित एव अग्नीन् आधाय महेन्द्रं यजेरन्
वाग् वातस्य पत्नी
हरिः उवाच

त्वष्टा पूषा तथा च इन्द्रः द्वादशो विष्णुः उच्यते

नैरृत्यां दानवगुरुं वारुण्यां तु शनैश्चरम्

अष्ट पत्त्रम् लिखेत् पद्मम् शुचौ देशे स कर्णिकम्
अथ यदा अस्य वाङ् मनसि सम्पद्यते मनः प्राणे प्राणस् तेजसि तेजः परस्यां देवतायाम् अथ न जानाति
तथा च अयम् अर्थः अतिक्रान्त अवस्थया सह मधुवारे जायमाने उदञ्जि धार्ष्ट्यम् न एव उत्पद्यते तया सह तादृश् व्यवसायः वैयर्थ्य ताम् प्रतिपद्यते न्युब्ज घट उपरि जल पूरण न्यायेन तस्मात् रति तन्त्र विलासे उदञ्जि धार्ष्ट्ये मनीषावता पुरुषेण गलित यौवनया सह मधुवारो न एव कर्तव्य इत्य् अर्थः
अथ यत् संनयन्त् सांनाय्यस्य अन्तरेण उपांशु आज्यस्य यजति तस्य उक्तम् ब्राह्मणम्

तद् यत् प्राश्नाति
खण्ड मण्डल अधिपति आदीनाम् इति
जानपदो ऽभिजातः सु अवग्रहः कृत शिल्पः चक्षुष्मान् प्राज्ञो धारयिष्णुर् दक्षो वाग्मी प्रगल्भः प्रतिपत्तिमान् उत्साह प्रभाव युक्तः क्लेश सहः शुचिर् मैत्रो दृढ भक्तिः शील बल आरोग्य सत्त्व युक्तः स्तम्भ चापल हीनः सम्प्रियो वैराणाम् अकर्ता इति अमात्य संपद्
यानम् आरोहयति

सर्पिषा आलिम्पति
संतिष्ठत एष तूष्णींस्तोमः

अथ अन् अतिसर्पन्तौ अध्वर्यू धिष्णियान् बर्हिर्भ्याम् औदुम्बरीं समन्वारभेते इह धृतिर् इह विधृतिर् इह रन्तिर् इह रमतिर् इति
ताव् एव विराजः स्तनौ
श्वेत अङ्गम् कठिनं रूक्षं विवर्णं च स मर्दलम्
आज्यभागयोर् हतयोर् दक्षिणेन अग्निम् परिक्रम्य पुरस्तात् प्रत्यक् मुखः उपविशेद् यजमानः च
सूतः अभ्रक सहितः गगन मिलितः सन् पात्यः
अथ माक्षिक द्रुति विधानम् आह कूर्म इत्यादि
उत्तरे चरवः श्यामाकः सोमाय वनस्पतये नैवारः बृहस्पतये वाचे हायनानाम् इन्द्राय ज्येष्ठाय रुद्राय पशुपतये नाम्बः मित्राय सत्याय वरुणाय धर्म पतये इति

सोमम् क्रीत्वा द्वैधम् उपनह्य पर्युह्य एकम् ब्रह्म आगारे निदधाति
यशः तपः अस्य तत्
प्रकृत्या शेषः
मनुष्येभ्य एव यज्ञं प्राह

तस्माद् एषो ऽन्यैर् व्यावृत्तः
तार आकृष्टिम् आह एवम् इत्यादि
स्वरेण सम्पाद्य उद्गायेत्
स ह उवाच अजीगर्तः सौयवसिः मह्यम् अपरम् शतम् दत्त अहम् एनम् विशसिष्यामि इति

तम् अग्निः उवाच सविता वै प्रसवानाम् ईशे तम् एव उपधाव इति
समाने अहनि एक आसने न पुनर् यजुषा उपविशेत् इति शाण्डिल्यः

वरः सप्तमः दक्षिणानाम् त्रयोदशः वा पञ्चविंशः वा
सः एष अनन्तः
प्रत्याहारस् तथा ध्यानं प्राणायामो ऽथ धारणा
सप्तदश सामिधेन्यो भवन्ति
तत्र ता दद्याद् याः कस्यै त्वा भवति

अपिदग्धे सोमे वचनात्
द्विषते तत् परावह शपते तत् परावह
वनस्पते शत वल्शः विरोह इति आव्रश्चने जुहोति

सप्तदश सामिधेन्यः भवन्ति
उद् धर्षन्तां वाजिनां वाजिनान्य् उद् वीराणां जयताम् एतु घोषः

अवसृष्टा परा पत शरव्ये ब्रह्म संशिते
तद् यत् साकं सम्प्रतिष्ठन्ते

तस्मात् साकंप्रस्थाय्यः
या इमा विरोचनस्य प्राह्लादेः कामदुघास् ताभिर् इति
भरद्वाजो ह वै कृशो दीर्घः पलित आस
अधिकरणे सप्तमी

के त इमे रसावतारे यथा

हिङ्गूल ताप्य विमल अचलसस्य कान्त वैक्रान्त पक्षिपतयः च महारसाः स्युः
गुडः प्रतीतः पुरो गुग्गुलुः टङ्कणं सौभाग्यं लाक्षा जतु सर्जरसो राला एतैः धातकी समायुक्तैः धातकी प्रतीता तद् समायुक्तैः पुनः स्त्री स्तन्येन नारी दुग्धेन पिष्टैः मर्दितैः एतैः द्वंद्वमेलापकैः कृत्वा
न अप्सु सतः प्रयमणं विद्यते न वासः पल्पूलनम् न उपस्पर्शनम्
अग्ने मन्युं प्रतिनुदन् परेषां त्वं नो गोपाः परि पाहि विश्वतः

मम अग्ने वर्चो विहवेष्व् अस्तु वयं त्वा इन्धानाः तन्वं पुषेम
तद्वत् पूर्व विधानेन गभीर मूषे दीर्घ मूषायाम् सारण तैल आर्द्रम् सारण तैल आप्लुतम् एव निश्चयेन रसराजं कुर्यात् इति शेषः
स इह एव जन्मनि ब्रह्मत्वं प्राप्नोति इति विशेषः ब्रह्म विद् ब्रह्म एव भवति इति श्रुतेः

अनेन सामान्यत्वम् उक्तम्
तेभ्यः सम्यक् ज्ञात्वा तथा तेन एव सिद्धः देश विधानेन द्रुतयो बाह्यद्रुतयः
आयुष्मान् भवति य एवं वेद

अग्ने व्रत पते वायो व्रत पते सूर्य व्रत पते इति

यम अङ्गिरसा आयुष्मन्तं मा अस्मिन् जने कुरुतम्

ता अस्मा आयुः प्रयच्छतः

उग्रश् च धुनिश् च इति अरण्ये ऽनुवाक्यो गणश् शान्त्यै
तान् सत्य ओजाः प्र दहतु अग्निः वैश्वानरः वृषा यः नः दुरस्यात् दिप्सात् यः नः अरातियात्
अरेपसः सचेतसः स्वसरे मन्युमत्तमाश् चिते गोः
तस्य ह ज्ञातिकाः अश्रु मुखाः इव आसुः अन्यतराम् वै अयम् उपागात् इति
त्रैलोक्ये यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च

यः असौ वज्रधरो देव आदित्यानां प्रभुः मतः

गज अश्व रथ्या वल्मीक संगमात् ह्रद गोकुलात्

पूजयेत् वस्त्र गोदानैः ब्राह्मणान् इष्टदेवताः

स जलाधिपतिश् चन्द्र ग्रह पीडाम् व्यपोहतु

सहस्रनयनः च इन्द्रः ग्रह पीडाम् व्यपोहतु
संपात एव कामानाम् अभ्याप्त्यै प्रतिष्ठित्या अन्नाद्याय पङ्क्तिः
भारती भरतखण्ड मण्डिता
प्राण अपानौ न्वै मित्रावरुणौ
यदि स्थ क्षेत्रियाणां यदि वा पुरुष इषिताः
तद् इन् नु मे अचच्छदन् महद् यक्षं बृहद् वपुः

अ सुन्वन्तम् अ यजमानम् इच्छ स्तेनस्य इत्याम् तस्करस्य अनु शिक्ष

देवीम् अहं निरृतिं मन्यमानः पिता इव पुत्रं न सचे वचोभिः

अ सुन्वकान् निरृतिः संजिघत्सुर् न अस्याः पिता विद्यते न उत माता

यावती द्यावा पृथिवी वरिम्णा यावद् वा सप्त सिन्धवो महित्वा
द्वितये द्वितयाः
वपनम् व्रतम् चरेत्

द्वितीयम् आप्त्वा दश पूर्वान् दश परान् आत्मानम् च एकविंशम् पङ्क्तिम् च पुनाति
ता विहृताः शंसति विहृता वा इमे प्राणाः प्राणेन अपानः ऽपानेन व्यानः

स पच्छः प्रथमे सूक्ते विहरत्य् अर्धर्चशो द्वितीये ऋक्शस् तृतीये
बृहस्पतिः ह वै देवानाम् ब्रह्मा
उभौ मानस्य पत्नि तौ जीवतां जरदष्टी

इमा आपः प्र भराम्य् अयक्ष्मा यक्ष्म नाशनीः

तेन शालां प्रति गृह्णामि तस्मै

प्र ते तानि चृतामसि शिवा मानस्य पत्नि न उद्धिता तन्वे भव
उग्राज् जातः क्षत्त्र्यां श्वपाकः

तत्र सवर्णासु सवर्णाः

वर्ण संकरात् उत्पन्नान् व्रात्यान् आहुर् मनीषिणः
यावन्तो वा संस्वरेरन्

तस्या ऊर्ध्वं प्रस्तावाच् चत्वार्य् अक्षराण्य् अभिष्टोभेत्
वायुर् अध्वर्युः

सूर्य उद्गाता
उप स्तृणीहि इति उपस्तृणन्तम्
सप्त

तावान् संवत्सरः

गायत्र्या वै देवाः पाप्मानम् शमलम् अपाघ्नत
सम् आ भर जातवेदो यज् जग्धं यत् पराभृतम्

बलवद् इन्द्रस्य वज्रेण अवाचीनान् अव हन्मि तान्

गात्राण्य् अस्य कल्पय पुनर् आ प्यायताम् अयम्

पुनस् त्वा प्राणः पुनर् आ एतु आयुः पुनश् चक्षुः पुनर् आ एतु श्रोत्रम्

सर्वा देवानां जनिमानि विद्वान् यथाभागं वहतु हव्यम् अग्निः
उद् अस्य श्यावौ विथुरौ गृध्रौ द्याम् इव पेततुः उच्छोचन प्रशोचनौ अस्य उच्छोचनौ हृदः
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे रुधिराक्षरत्नपरीक्षणं नाम अष्टसप्ततितमः ऽध्यायः
तम् ह ऊचुः पितरम् वरुणम् पृच्छासि स ते इदम् प्रवक्ता इति

तम् ह ऊचुः पितरम् वरुणम् पृच्छासि स ते इदम् प्रवक्ता इति
अभिवृत्य सपत्नान् अभि या नो अरातयः

यथा अहम् शत्रु हा असानि अ सपत्नः सपत्न हा
एव त्वं दुन्दुभे ऽमित्रान् अभि क्रन्द प्र त्रासय अथो चित्तानि मोहय
सुरभिर् गन्धो गायत्र्यै
त्रयोविंशति तत्त्वानि व्यक्त शब्देन सूरयः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे उत्तर भागे पञ्चदशो ऽध्यायः
रञ्जित रस प्रशंसाम् आह अथ इत्यादि
यथा भूतं च भव्यं च न बिभीतो न रिष्यतः
प्राक् अस्तमयात् निष्क्रम्य समिधः आहरेत् हरिणीः ब्रह्मवर्चस कामः इति श्रुतिः

न मुषिताम् प्रेक्षेत
ते बृहस्पतिम् अब्रुवन् सोमम् अस्मिन् गृहाण इति

सो ऽग्निर् मुखाद् बीभत्समान ऊर्ध्व उद्द्रुत्य मस्तिष्कम् उद्दिह्य असृज्यत
यथा नो न अन्तम् आयसि यथा नो न अभिशोचयाः
सो ऽवेद् इन्द्रो वायुम् उद् वै जयति इति तम् अनुपरापतत् सह नाव् अथ उज्जयाव इति स न इति अब्रवीद् अहम् एव उज्जेष्यामि इति तृतीयम् मे अथ उज्जयाव इति न इति ह एव अब्रवीत् अहम् एव उज्जेष्यामि इति तुरीयम् मे अथ उज्जयाव इति तथा इति तं तुरीये ऽत्यार्जत तत् तुरीय भाज् इन्द्रो ऽभवत् त्रि भाज् वायुः
अथ वैक्रान्त मारणम्
देव छन्दसानि वा अन्यान्य् आसन्न् असुर छन्दसानि अन्यानि
तस्या एव एषा याज्या देव यज्या इति अभिरूपा
स वा अयम् प्राणस् त्रेधा विहितः प्राणो ऽपानो व्यान इति तद् यद् ऋतुना ऋतुभिः ऋतुना इति यजन्ति प्राणानां संतत्यै प्राणानाम् अ व्यवच्छेदाय
उक्थ्य अग्रान् गृह्णन्न् उपांशु उक्थ्यम् गृह्णीयात्

एवम् एव इतरान् ग्रहान् यथादेवतं गृहीत्वा यथायतनं स्वेन स्वेन सादनेन सादयति
अथ तदानीम् एव आपराह्णिकी प्रवर्ग्य उपसदौ समस्य उपनिष्क्रम्य संप्रैषम् आह सुब्रह्मण्य सुब्रह्मण्याम् आह्वय प्रतिप्रस्थातः प्रवर्ग्यस्य आवृता प्रवर्ग्यं संसादय उद्वासनाय इति

सा प्राचा उत्तानेन पाणिना दक्षिणम् अक्ष धुरम् उपानक्त्य् आ नो वीरो जायतां कर्मण्यो यं सर्वे ऽनुजीवाम यो बहूनाम् असद् वशी इति
पूर्वेण नित्ये प्रतिषेधे प्राप्ते जसि विभाषा आरभ्यते
एवं होत्रीयम्
चतुर्थे मास्य् उपनिष्क्रमणम्
ये नदीभ्यः संस्रवन्त्य् उत्सासः सदम् अक्षिताः
तद् आहुर् यद् द्वयोर् देवतयो स्तुवत इन्द्र अग्न्योः इत्य् अथ कस्माद् भूयिष्ठा देवता उक्थे शस्यन्त इति
अथ संनिपतितेषु प्रायश्चित्तेषु वैविचीं प्रथमां कुर्यात्
तथा रूढ्वा स्वर्गं लोकम् अध्यारोहन्ति
स्रुच् स्रुवयोः धान्य आदेः प्रोक्षणेन च
असद् एव इदम् अग्र आसीत्

अथ यत् तद् अजायत सो ऽसाव् आदित्यः
एक शतम् लक्ष्म्यो मर्त्यस्य साकं तन्वा जनुषो ऽधि जाताः
अथ यदा सु वृष्टिः भवत्य् आनन्दिनः प्राणा भवन्त्य् अन्नं बहु भविष्यति इति

यावद् अपां गतं तत्र अस्य यथाकाम चारः भवति यो ऽपो ब्रह्म इति उपास्ते
शम् नः भवन्तु अपः ओषधयः शिवाः

तत् उ रोगम् अनीनशत्
अ तुङ्गम् अन् अपूप आकृतिम् कूर्मस्य इव प्रतिकृतिम् अश्व शफ मात्रम् करोति
यूपं यजमान उपतिष्ठते आशासानः सु वीर्यम् इत्य् एतया
एवं यत्र यत्र साक्षात् परम्परया एक शरीर अवयव अन्वयेन ज्ञेय इति मिताक्षरा कारः
वैश्वानरस्य महतो महिम्ना शिवं मह्यं मधुमद् अस्त्व् अन्नम्
अथ अहम् अनुकामिनी स्वे लोके विशा इह इति
येन इदम् अन्नं पच्यते
जुह्वाम् उपभृतं पर्याहृत्य आश्राव्य आह अग्नये स्विष्टकृते प्रेष्य इति
सर्प वेदम् पिशाच वेदम् असुर वेदम् इतिहास वेदम् पुराण वेदम् इति

स दिशो ऽन्वैक्षत प्राचीं दक्षिणां प्रतीचीम् उदीचीं ध्रुवाम् ऊर्ध्वाम् इति

महद् इति इतिहास वेदात्
अग्ने नय सु पथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान्
विमुचः हि सन्ति

भ्रूण घ्नि पूषन् दुरितानि मृक्ष्व
तत् यथा एव अदः ऽह्न उक्थानाम् आग्नेयं प्रथमं भवत्य् एवम् एव एतत् अत्र अपि आग्नेयं प्रथमं भवति

ऐन्द्रावैष्णवम् अच्छावाकस्य उक्थम् भवति

अथ एतेषाम् एव आश्विनानाम् सूक्तानां द्वे द्वे समाहावम् एकैकम् अहर् अहर् शंसति
अभि त्वा देव सवितर् इति सावित्रं यद् वाव प्र इति तद् अभि इति सप्तमे ऽहनि सप्तमस्य अह्नः रूपम्
एष्टा राय एष्टा वामानि प्र इषे भगाय

अंशुर् अंशुष् टे देव सोम आप्यायताम् इन्द्राय एक धन विदे इत्य् आह

अन्तिकम् इव खलु वा अस्य एतत् प्रचरन्ति यत् तानूनप्त्रेण प्रचरन्ति
यदि पृष्ठ उपायम् भवति
ग्रन्थ अन्तरे पारदेन मारणं कृतं तत् अपि लिख्यते तथा च
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे गायत्रीकल्पनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः

प्रतिमां चन्दन स्वर्ण निर्मिताम् प्रतिपूज्य च
इन्द्र इत् सोम पाः एक इत्य् एतद् प्रभृतीनाम् तिस्र उत्तमा उद्धरति
अद्भिर् अभ्युक्षेत्
कार्पण्य विवर्ण वदनः मद् आशा पूर्ण मानसः ऽवोचद् अग्रजन्मा महाभाग सुतान् एतान् मातृ हीनान् अनेकैः उपायैः रक्षन् इदानीम् अस्मिन् कु देशे भैक्ष्यं सम्पाद्य ददन् एतेभ्यः वसामि शिव आलये अस्मिन् इति

श्रुत रत्न रत्न अवलोक स्थानः ऽहम् इदं तत् एव माणिक्यम् इति निश्चित्य भूदेव दान निमित्ताम् दुरवस्थाम् आत्मनः जन्म नामधेयं त्वद् अन्वेषण पर्यटन प्रकारम् च आभाष्य समय उचितैः संलापैः मैत्रीम् अकार्षम्
यावताम् एव नामानि गृह्णाति तावतां ग्रीवा अपिकृन्तति
स्वस्ति संवत्सरस्य पारम् अश्नुते य एवं वेद
पार्वणः पौर्णमास्याम् अमावास्यायां वा रोहिण्यां मृगशिरसि पुनर्वस्वोर् वा मध्यंदिन आदधीत
स जागतो वा अतिजागतः वा सर्वं वा इदं जागतं वा अतिजागतम् वा

न इन्द्रम् मध्यंदिनान् निनीषामि इति ह उवाच
एतद् वैराजम् ऋतुषु प्रोतम्

ग्रीष्मः प्रस्तावः

स य एवम् एतद् वैराजम् ऋतुषु प्रोतं वेद
सा ह उवाच अहं वै त्वा याज्ञवल्क्य यथा काश्यो वा वैदेहो वा उग्र पुत्रः उज्ज्यं धनुर् अधिज्यं कृत्वा द्वौ बाणवन्तौ सपत्न अतिव्याधिनः हस्ते कृत्वा उपोत्तिष्ठेत् एवम् एव अहम् त्वा द्वाभ्यां प्रश्नाभ्याम् उपोदस्थाम्

सा ह उवाच ब्राह्मणा भगवन्तस् तद् एव बहु मन्यध्वं यद् अस्मात् नमस्कारेण मुच्येध्वम्
रूप दर्शकस्य स्थितां पण यात्राम् अ कोप्याम् कोपयतः कोप्याम् अ कोपयतः द्वादश पणः दण्डः

कुशीलवैः चारणाः भिक्षुकाः च व्याख्याताः
स त्वष्टा हत पुत्रः ऽभिचरणीयम् अप इन्द्रम् सोमम् आहरत्
तं त्वा भग सर्व इज् जोहवीमि स नो भग पुरएता भव इह
पादः सभासदः सर्वान् पादो राजानम् ऋच्छति
त्वष्टा रक्षिता स इमां सेनां रक्षतु
स्वस्ति दाः आघृणिः सर्व वीरः ऽप्रयुच्छन् पुर एतु प्रजानन्
तत् आहुः यत् असुना इदम् सर्वम् जीवति कः साम्नः असुः इति
आ ते मुखस्य सङ्काशात् सर्वं ते वर्च आ ददे
ओजिष्ठं ते मध्यतो मेद उद्भृतम् प्र ते वयं ददामहे श्चोतन्ति ते वसो स्तोका अधि त्वचि प्रति तान् देवशो विहि इति

तत् यत् स्तोकाः श्चोतन्ति सर्व देवत्याः वै स्तोकाः तस्मात् इयम् स्तोकशस् वृष्टिः विभक्ता उपाचरति

अग्निः वै देवानाम् होता

होतर् प्राशान प्रथमः निषद्य इति
समृत यज्ञः वा एष यद् दर्श पूर्णमासौ
अनाद्य् अनन्तं महतः परं ध्रुवं निचाय्य तन् मृत्यु मुखात् प्रमुच्यते