tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
कदा अनपेक्षः यास्यामि पृष्ठतो ऽनवलोकयन्

न केवलम् अमेध्यत्वम् आत्मीयम् न जुगुप्ससि

तद् तद् सहस्र गुणितम् दुःखं भूत्वा उपतिष्ठति

क्व यास्यसि मया दृष्टः सर्व दर्पान् निहन्मि ते

एवं परार्थं कृत्वा अपि न मदो न च विस्मयः

तथा भव अध्वगस्य अपि जन्म आवास परिग्रहः

छिद्यन्ते कामिनः केचिद् अन्ये शूल समर्पिताः

आत्म उत्कर्षः पर अवर्णः संसार रति संकथा

अशाश्वतेन मित्रेन धर्मो भ्रश्यति शाश्वतः

जगतो अवयव त्वेन तथा कस्मान् न देहिनः

अमेध्य क्षेत्र सम्भूतम् तद् बीजम् तेन वर्धितम्

यतस् तन् निर्गतं कायात् तम् स्प्रष्टुं कथम् इच्छसि

एवम् आत्म गुणान् श्रुत्वा कीर्त्यमानान् इतस्ततस्

अन्यदीयः चरः भूत्वा काये अस्मिन् यत् यत् ईक्षसे

आत्मानं भोजयित्वा एव फल आशा न च जायते

न स्वार्थेन विना प्रीतिः यस्मात् बालस्य जायते

तस्माद् यथा अन्तशस् ऽवर्णाद् आत्मानं गोपयामि अहम्

स किं संस्क्रियते यत्नात् आत्मघाताय शस्त्र वत्

दह्यते तेन शोकेन प्रिय संगम काङ्क्षया

माम् एव अन्ये प्रशंसन्ति किं विषीदामि निन्दितः

दुर्गति व्याड वक्त्र स्थेन एव अस्य करुणा जने

अस्य एवम् पतितस्य अपि सर्वा अपि इयम् वसुंधरा

यथा कश्चिन् न जानीयात् गुणम् अस्य तथा कुरु

न चेद् प्रयोजनम् तेन कस्मात् छन्नम् विमृद्यते

अभविष्यद् इदं कर्म कृतं पूर्वं यदि त्वया

तथा कायः ऽन्यदीयो ऽपि किम् आत्मा इति न गृह्यते

दुर्गन्धं न स्रवन्ति इति कामिनः अमेध्य मोहितः

निर्भयो विहरिष्यामि कदा कायम् अगोपयन्

न विपाक फल आकाङ्क्षा परार्थ एकान्त तृष्णया

अपि सर्वत्र मे लोके भवेयुः प्रकटाः गुणाः

यत्र छन्ने अपि अयम् रागः तद् अच्छन्नम् किम् अप्रियम्

तद् दुःखेन न मे बाधा इति अतस् यदि न रक्ष्यते

परः करोति अयम् न इति कुरुष्व ईर्ष्याम् त्वम् आत्मनि
विकारवत् च गो क्षीरम् कुसुम्भं कुङ्कुमं तथा

दत्तं सौभाग्यम् इति अस्मात् सौभाग्याष्टकम् इति अतस्

वित्त शाठ्येन रहितः पूजयेत् गत विस्मयः

मङ्गलायै नमः ते उदरम् च अभिपूजयेत्

शिवम् अभ्यर्च्य विधिवत् सौभाग्याष्टकम् अग्रतस्

स्नापयित्वा अर्चयेत् गौरीम् इन्दुशेखर संयुताम्

नम उग्राय लोकेशं ललिता इति पुनर् भ्रुवौ

उमा च दान काले तु प्रीयताम् इति कीर्तयेत्

फलस्य एकस्य त्यागेन व्रतम् एतत् समाचरेत्
गाढ प्रहार अभिहतः पतितः कौरव ईश्वरः

उत्तङ्क आश्रमम् आसाद्य पृथूदकम् अवाप च

तौ प्रगल्भ तया वीरौ चित्र मण्डल चारिणः

पुष्पेण निर्गतो रामो द्विजेभ्यः सर्व काम दः

निशायां तां रुजा राजा विषमाम् अगमत् दशाम्

घातयित्वा नरपतीन् लक्ष्मी कुल गृहान् रणे

यत्र सर्व गतम् ब्रह्म देवलाय जगौ मुनिः

सो अब्रवीत् अथ पुत्रः ते वेपमानो मही तले

द्रोण कर्ण अस्त्र दग्धः अयम् अत्यन्तम् ज्वलितो रथः

मायया निहता दैत्या माया वध्याः हि मायिनः

अप्सरस् दर्शनात् पूर्वम् शुक्रं निपतितं जले

कृत्वा ललितम् आकारम् त्रिदिवं च ययौ ततः

मुनेः तपस् प्रभावेन जगन्त् सर्वम् ननर्त च

इति प्रसाद्य तौ याते वृष्णि वीरे ऽम्बिकासुतः

स पूजितः कृष्ण मुख्यैः पार्थैः शशि शत द्युतिः

अहो वीर यशः शुभ्रं भवता मलिनीकृतम्

नरेन्द्र सूचन भयात् प्रययुः गौतम आदयः

हेम अङ्गद गदा पाणिः सुमेरुः इव शृङ्गवान्

तस्य तस्थौ पुरः कृष्णा निकार गणना परः

ततो गुरु सुतः कोपात् विनिष्पिष्य करे करम्

तु अङ्गत् गदा अङ्गद छिन्न हार मुक्त अश्रुषु मही

तस्मात् न धर्म युद्धेन भीमः शक्तो निपातने

अवाप कार पवनम् तीर्थानि आलोकयन् शनैस्
यो वै तान् विद्यात् प्रत्यक्षं स ब्रह्मा वेदिता स्यात्

क्व प्रेप्सन् दीप्यत ऊर्ध्वो अग्निः क्व प्रेप्सन् पवते मातरिश्वा

यद् अजः प्रथमं संबभूव स ह तत् स्वराज्यम् इयाय यस्मान् न अन्यत् परम् अस्ति भूतम्

तान् वै त्रयस्त्रिंशद् देवान् एके ब्रह्म विदः विदुः

अङ्गानि यस्य यातवः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विद् एव सः

यत्र प्रेप्सन्तीर् अभियन्त्य् आपः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विद् एव सः

कस्मिन्न् अङ्गे तिष्ठत्य् आहिता द्यौः कस्मिन्न् अङ्गे तिष्ठत्य् उत्तरं दिवः

एकं यद् अङ्गम् अकृणोत् सहस्रधा कियता स्कम्भः प्र विवेश तत्र

भूतं च यत्र भव्यं च सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः स्कम्भं तं ब्रूहि कतमः स्विद् एव सः

यत्र देवा ब्रह्म विदः ब्रह्म ज्येष्ठम् उपासते

यस्य चतस्रः प्रदिशो नाड्यस् तिष्ठन्ति प्रथमाः

यस्माद् ऋचो अपातक्षन् यजुर् यस्माद् अपाकषन्

अप तस्य हतं तमो व्यावृत्तः स पाप्मना

यो वेतसं हिरण्ययं तिष्ठन्तं सलिले वेद
हविष्य भक्षाः स्युर् ब्रह्मचारिणः

उदगयन इत्य् एके

सर्वे वेदा द्वि कल्पाः

एष ह वा ऋषिर् आर्षेयः सुधातु दक्षिणः यस्य त्र्यवर अर्ध्याः पूर्वपुरुषा विद्या चरण वृत्त शील सम्पन्नाः
विद्रधि गुल्म वीसर्प दाह मोह मद ज्वरान्

द्राक्षा मधूकं खर्जूरं विदारी स शतावरी

शोफ व्रण क्रियाम् कुर्यात् प्रततं च हरेद् असृक्

सर्वासु आम आदि अवस्थासु निर्दुहीत च तत् स्तनम्

स्वयम् प्रवृत्तम् तं दोषम् उपेक्षेत हित आशिनः

अथ अतस् विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

पान भोजन लेपेषु मधुशिग्रुः प्रयोजितः

ऊर्ध्वं दश अहात् त्रायन्ती सर्पिषा तैल्वकेन वा

कुडवं तद् रसात् धात्री स्वरसात् क्षीरतो घृतात्

पाकं च वारयेद् यत्नात् सिद्धिः पक्वे हि दैविकी
तुष्टिः ज्येष्ठा तथा वृष्टिः कृष्टिः च अपचितिः तथा

प्राणः च एव मृकण्डुः च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः

पूर्व जन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे

यथावत् कथितं पूर्वं देव्या माहात्म्यम् उत्तमम्

ते उभे ब्रह्म वादिन्यः योगिन्यौ मुनि सत्तमाः
न ग्राम्यम् उपयुञ्जीत य आरण्यो मुनिः भवेत्

रात्र्या यया च अभिरताः च लोका भवन्ति काम अभिजिताः सुखेन च

तादृश् मुनिः सिद्धिम् उपैति मुख्यां वसन्न् अरण्ये नियत आहार चेष्टः

ययातिः उवाच
आदरः परिचर्यायां सर्व अङ्गैः अभिवन्दनम्

को यज्ञः का च दक्षिणा पुंसः किं स्विद् बलं श्रीमन्

विद्या आत्मनि भिदा अबाधः जुगुप्सा ह्रीर् अकर्मसु

एते यमाः स नियमाः उभयोर् द्वादश स्मृताः

नरकस् बन्धुर् गुरुर् अहं सखे

गृहं शरीरं मानुष्यं गुण आढ्यः ह्य् आढ्य उच्यते

माया मात्रम् इदं ज्ञात्वा ज्ञानं च मयि संन्यसेत्
रश्मिवती भास्वरा च दिव्य गन्ध मनोरमा

कनक विमल हार भूषित अङ्गम् दितितनयं स मृगाधिपो ददर्श

प्रीतः अस्मि तव भक्तस्य तपसा अनेन सुव्रत

अवश्यं त्रिदशाः तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम्

दशग्रीवः च वाली च मेघवासा महासुरः

घटास्यः अकम्पनः च एव प्रजनः च इन्द्रतापनः

न देव असुर गन्धर्वाः न यक्ष उरग राक्षसाः

दैत्य दानव संघाः ते सर्वे ज्वलित कुण्डलाः

रुद्रैः विश्व सहायैः च यक्ष राक्षस पन्नगैः

कालीयका द्रुकालाः च हिङ्गवः पारियात्रकाः

अञ्जन अशोक वर्णाः च बहवः चित्रकाः द्रुमाः

वर प्रदानम् श्रुत्वा एव पितामहम् उपस्थिताः

तथा एव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम्

आमलकाः तथा जम्बु लकुचाः शैलवालुकाः

अनर्घ्य मणि वज्र अर्चिस् शिखा ज्वलित कुण्डलः

महा इन्द्र वपुषः सर्वे विचित्र अङ्गद बाहवः

भगवन्त् सर्व भूतानाम् आदिकर्ता स्वयं प्रभुः

अथ ओंकार सहायः तु भगवन्त् विष्णुः अव्ययः
न वत्स नृपतेर् धिष्ण्यं भवान् आरोढुम् अर्हति

स्पृष्ट्वा मूर्धन्य् अघ घ्नेन पाणिना प्राह विस्मितः

न अधुना अपि अवमानं ते सम्मानं वा अपि पुत्रक

उत्तमं न आरुरुक्षन्तम् ध्रुवं राजा अभ्यनन्दत

सलिलैः शुचिभिर् माल्यैर् वन्यैर् मूल फल आदिभिः

अहो तेजः क्षत्रियाणां मान भङ्गम् अ मृष्यताम्

इत्य् उदाहृतम् आकर्ण्य भगवान् नारदस् तदा

प्राणायामेन त्रिवृता प्राण इन्द्रिय मनः मलम्

मा अमङ्गलम् तात परेषु मंस्था भुङ्क्ते जनो यत् पर दुःख दः तत्

एकदा सुरुचेः पुत्रम् अङ्कम् आरोप्य लालयन्

काञ्ची कलाप पर्यस्तम् लसत् काञ्चन नूपुरम्

इष्ट्वा अभिपेदे दुरवापम् अन्यतो भौमं सुखं दिव्यम् अथ आपवर्ग्यम्

तृतीयं च अनयन् मासं नवमे नवमे ऽहनि

एकं ह्य् एव हरेस् तत्र कारणं पाद सेवनम्

यस्य अङ्घ्रि पद्मम् परिचर्य विश्व विभावनाय आत्त गुण अभिपत्तेः

श्रीवत्स अङ्कम् घन श्यामम् पुरुषं वनमालिनम्

वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ

हित्वा मिषन्तं पितरं सन्न वाचम् जगाम मातुः प्ररुदन् सकाशम्

दुरुक्तौ कलिर् आधत्त भयं मृत्युं च सत्तम
सम्पूज्य ब्राह्मण मुखे सर्व पापैः प्रमुच्यते

रक्तपादान् तथा जग्ध्वा सप्त अहम् च एतत् आचरेत्

ननाम वह्निं शिरसा तोषयामास राघवः

श्वना उच्छिष्टम् द्विजो भुक्त्वा त्रि रात्रेण विशुध्यति

यः सर्व भूत अधिपतिम् विश्व ईशानम् विनिन्दति

संवत्सरं चरेत् कृच्छ्रम् अग्नि उत्सादी द्विजोत्तमः

प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात् पापाद् विमुच्यते

मानुषं च अस्थि संस्पृश्य स्नानं कृत्वा विशुध्यति

पलाण्डुं लशुनं च एव घृतं प्राश्य ततः शुचिः

वैवस्वताय कालाय सर्व भूत क्षयाय च

पलाण्डुं लशुनं च एव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्

महा योग ईश्वरम् वह्निम् आदित्यम् परमेष्ठिनम्

यः संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यात् मोहितः जनः

आत्मानं दीप्त वपुषम् सर्व भूत हृदि स्थितम्

स्पृष्ट्वा अभ्यक्तः तु असंस्पृश्यम् अहोरात्रेण शुध्यति

चान्द्रायणं चरेत् पूर्वं कृच्छ्रं च एव अतिकृच्छ्रकम्

भुक्त्वा च एवंविधम् तु अन्नम् त्रि रात्रेण विशुध्यति

स्नान अर्हे यदि भुञ्जीत अहोरात्रेण शुध्यति

अन् अश्नन् संयत मनाः रात्रौ चेद् रात्रिम् एव हि

गो मूत्र यावक आहारः मासेन एकेन शुध्यति

कुर्यात् चान्द्रायण व्रतम्

महेश आराधन अर्थाय ज्ञान योगम् च शाश्वतम्

नमस्ये पावकं देवं साक्षिणं विश्वतोमुखम्

अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा च अन्नम् उपस्कृतम्

आराध्य लब्धा तपसा देव्याः च अत्यन्त वल्लभा

भुक्त्वा च एव नवश्राद्धे मृतके सूतके तथा

अज्ञात भुक्त शुद्धि अर्थम् ज्ञातस्य तु विशेषतः

कृतघ्नो ब्राह्मण गृहे पञ्च संवत्सरं व्रती

चाण्डाल सूतक शवान् तथा नारीं रजस्वलाम्

यो ऽर्थं विचार्य युक्त आत्मा श्रावयेद् ब्राह्मणान् शुचीन्

अनिर्दश अहम् गो क्षीरम् माहिषं च आजम् एव च

श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणानां च सन्निधौ

कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात् तद् पापस्य अपनुत्तये

मया उपसंहृता च एव हतो लोक विनाशनः

चाण्डाल कूप भाण्डेषु यदि ज्ञानात् पिबेत् जलम्

भर्तुः शुश्रूषण उपेता सु शीला इयम् पतिव्रता

भवानी पार्श्वम् आनीता मया रावण कामिता

ब्राह्मणः तु शुना दष्टः त्रि अहम् सायं पयः पिबेत्
त एत उपरि देवा धूत शरीराः इति
यौ ते बाहू ये दोषणी याव् अंसौ या च ते ककुत्

स स्वर्गम् आ रोहति यत्र अदः त्रिदिवं दिवः

यत् ते मज्जा यद् अस्थि यन् मांसं यच् च लोहितम्

अघायताम् अपि नह्य मुखानि

यास् ते ग्रीवा ये स्कन्धा याः पृष्टीर् याश् च पर्शवः

आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिर् अथ उ मधु
पृष्ठतो यन्त्रयेत् च एनम् वस्त्रम् आवेष्टयन् नरः

मुख नेत्र शिरस् रोग मद तृष् लवण आस्य ताः

दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास् तावत् हित आहार विहार भाज् स्यात्

दन्त प्रपीडन उत्कास गण्ड आध्मानानि च आचरेत्

मृदु पट्ट आत्त केशान्तः जानु स्थापित कूर्परः

उन्मार्ग गाः यन्त्र निपीडनेन स्व स्थानम् आयान्ति पुनर् न यावत्

प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोणितो द्वि अङ्गुले स्थिताम्

उरस् अपाङ्ग ललाट स्थाः उन्मादे ऽपस्मृतौ पुनः

विध्येद् आलम्बमानस्य बाहुभ्यां पार्श्वयोः सिराम्
ब्रह्मवर्चसम् एव दक्षिणतो ऽवरुन्द्धे

अन्नम् एव दक्षिणतो ऽवरुन्द्धे

अभीवर्तस् सविंश इति दक्षिणतः
विश् हि ऋच्

यद् भूर् भुवः स्वर् इत्य् एतद् वै ब्रह्म एतत् यजुः

इषम् ऊर्जम् इति

तद् ओंकारेण सृष्टम् अवारयत

भद्रं भद्रम् इति
वपाम् जुहोति

कथम् महे इति मादानक शृतम् क्षीर ओदनम् अश्नाति
तथा उत्तरतस्
तेषां वंश करः राजा नीपानां कीर्ति वर्धनः

बृहद्धर्मा इति विख्यातो राजा परम धार्मिकः

श्राद्धस्य फलम् उद्दिश्य नियतं सुकृतस्य च

गीतं सनत्कुमारेण मार्कण्डेयाय पृच्छते

स साम आदिभिः अप्य् आदाव् उपायैः शास्त्र चिन्तकैः

माम् अमात्यैः परिवृतं शयानं धरणी तले

महा रथानाम् राज इन्द्र शूराणां बाहु शालिनाम्

दर्प अन्वितः दर्प रुचिः सततं च अनये रतः

धृतिमांस् तस्य पुत्रस् तु तस्य सत्यधृतिः सुतः

विचित्रवीर्यं बालं च मद् अपाश्रयम् एव च

कृत स्वस्त्ययनः विप्रैः प्रायोधयम् अहं रिपुम्

कण्डरीकश् च योग आत्मा तस्य एव सचिवो ऽभवत्

तं हनिष्यसि विक्रम्य शम्बरं मघवान् इव

बृहद्धनुर् बृहदिषोः पुत्रस् तस्य महा यशाः
आदित्यो देवो दैवो ऽध्वर्युः स मे ऽध्वर्युर् अध्वर्यो ऽध्वर्युं त्वा वृण इत्य् अध्वर्युम्

ॐ तथा इति प्रतिवचनम्

पर्जन्यो देवो दैव उद्गाता स त उद्गाता तेन अनुमतः कर्म एव अहम् करिष्यामि इति

रश्मयो देवा दैवाश् चमसाध्वर्यवस् ते मे चमसाध्वर्यवश् चमसाध्वर्यवश् चमसाध्वर्यून् वो वृण इति चमसाध्वर्यून्
रेतः तत् पिता वृङ्क्ताम् आहुः अन्यः अवपद्यताम् अमुष्मै स्वाहा

महाव्याहृतिभिः चतसृभिः ये तातृषुः इति चतसृभिर् अष्टौ आहुतीः स्थालीपाकः अवदान मिश्रः

तासां प्रथमायां शाकं जुहोति

इति महाव्याहृतीनां वा स्थाने चतस्रः अन्यत्रकरणस्य

उक्थ्यः च अतिरात्रः च सद्यस्क्रीश् छन्दसा सह
अनिबद्धैर् अपि वक्तव्यम्

सर्वं वा भूमौ

प्राड्विवाकम् अध्याभवेत्

विप्रतिपत्तौ साक्षि निमित्ता सत्य व्यवस्था

राजा प्राड्विवाको ब्राह्मणो वा शास्त्र विद्

धेनु अनडुह् स्त्री प्रजनन संयुक्ते च शीघ्रम्

संवत्सरं प्रतीक्षेत अप्रतिभायाम्
मार्ग अचल व्यतिकर आकुलिता इव सिन्धुः शैलाधिराज तनया न ययौ न तस्थौ

पर अभिमर्शः न ते अस्ति कः करं प्रसारयेत् पन्नग रत्न सूचये

अपि स्व शक्त्या तपसि प्रवर्तसे शरीरम् आद्यं खलु धर्म साधनम्

तपस् कृशाम् अभ्युपपत्स्यते सखीं वृषा इव सीतां तद् अवग्रह क्षताम्

अथ अग्र हस्ते मुकुलीकृत अङ्गुलौ समर्पयन्ती स्फटिक अक्ष मालिकाम्

न षट्पद श्रेणिभिः एव पङ्कजं स शैवल आसङ्गम् अपि प्रकाशते

उपात्त वर्णे चरिते पिनाकिनः स बाष्प कण्ठ स्खलितैः पदैर् इयम्

त्वया मनस् निर्विषया अर्थ कामया यद् एक एव प्रतिगृह्य सेव्यते

क्व नीलकण्ठ व्रजसि इति अलक्ष्य वाच् असत्य कण्ठ अर्पित बाहु बन्धना

सा नियम जम् क्लमम् उत्ससर्ज क्लेशः फलेन हि पुनर् नव ताम् विधत्ते

अकिञ्चनः सन् प्रभवः स संपदां त्रिलोक नाथः पितृ सद्म गोचरः

चिर उज्झित अलक्तक पाटलेन ते तुलां यद् आरोहति दन्तवाससा

स भीम रूपः शिव इत्य् उदीर्यते न सन्ति याथार्थ्य विदः पिनाकिनः

अवैमि सौभाग्य मदेन वञ्चितं तव प्रियं यश् चतुर अवलोकिनः

क्लमं ययौ कन्दुक लीलया अपि या तया मुनीनां चरितं व्यगाह्यत

उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा निवारयन्ती महतो मुनि व्रतात्
भोगेन महता युक्तो यदि मुद्रां समाचरेत्

प्राणं तत्र विनीय पञ्च घटिकाः चित्त अन्वितम् धारयेद् एषा मोक्ष कवाट भेदन करा तु स्यान् नभोधारणा

यावद् गच्छेद् भ्रुवोर् मध्ये तदा सिध्यति खेचरी

न अग्नि जल भयम् तस्य वायोर् अपि कुतो भयम्

महाबन्ध मूलबन्धौ महावेध समन्वितौ

प्रीति दम् योगिनां च एव दुर्लभं मरुताम् अपि

स च ब्रह्मा सृष्टि कारी यो मुद्रां वेत्ति शाम्भवीम्

शठाय भक्ति हीनाय न देयं यस्य कस्यचित्

अयं हित प्रदः योगो योगिनां सिद्धि दायकः

एतैः पापैर् न लिप्यते योनिमुद्रा निबन्धनात्

विरले सु गुप्तः भूत्वा मुद्राम् एतां समभ्यसेत्

ऋजवे शान्त चित्ताय गुरु भक्ति परस्मै च

वायुना म्रियते न अपि खे च गति प्रदायिनी

नाशयेत् सर्व रोगान् च महामुद्रा अभिसेवनात्

कपाल कुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीत गा

तावद् वायु प्रभेदेन कुम्भिका च भुजङ्गिनी

नित्यम् अभ्यास शीलस्य जठर अग्नि विवर्धनम्

प्राणं तत्र विनीय पञ्च घटिकाः चित्त अन्वितम् धारयेद् एषा काल गभीर भीति हरणा वैश्वानरी धारणा

एतद् योग प्रसादेन बिन्दुसिद्धिर् भवेद् ध्रुवम्
गारुडं तव नाम्ना तत् लोके ख्यातिं गमिष्यति

स्वर्ग आदीनाम् च कर्ता अहम् स्वर्ग आदीनि अहम् एव च

सर्व दम् सर्व गम् सर्वं सर्व प्राणि हृदि स्थितम्

यस्य अग्निः आस्यम् द्यौः मूर्धा खं नाभिः चरणौ क्षितिः

पुरा मां गरुडः पक्षी तपसा आराधयत् भुवि

एतत् सर्वम् समाख्याहि परं विष्णु कथा आश्रयम्

अनादिः आदिः विश्वस्य तं देवं चिन्तयामि अहम्

सहस्र अक्षम् सहस्र अङ्घ्रिम् सहस्र ऊरुम् वर आननम्

यस्मिन् लोकाः स्फुरन्ति इमे जले शकुनयो यथा
वज्राङ्गः अपि समाप्ते तु तपसि स्थिर संयमः

मानसो ब्रह्मणः पुत्रो दक्षो नाम प्रजापतिः

अत्याश्चर्यवती रम्या कथा इयम् पाप नाशिनी

एवं श्रुत्वा ततो वाक्यं तम् ऊचुर् ऋषि सत्तमाः

तपसः अन्ते भगवती जनयामास दुर्जयम्

समरे शक्र हन्तारम् स तस्या अददात् प्रभुः

दितिः उवाच

तस्मिन् गते तु भगवान् काले कमलसंभवः

आसुरो मा अस्तु मे भावः सन्तु लोका मम अक्षयाः

सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रः अरिष्टनेमये

त्वद् मुख क्षीर सिन्धु उत्था कथा इयम् अमृत आत्मका

मुञ्च एनम् पुत्र देवेन्द्रं किम् अनेन प्रयोजनम्

स्व रेतः वह्नि वदने व्यसृजत् कारण अन्तरे

तस्यां तपसि वर्तत्याम् इन्द्रः चक्रे विभीषिकाम्

सूत उवाच

एतत् तु वचनं श्रुत्वा पार्थिवस्य अमित ओजसः

तां विलोक्य स दैत्य इन्द्रः प्रोवाच परिसान्त्वयन्

इति उक्तः स तथा उवाच तां पत्नीम् अतिदुःखिताम्

भर्तारं कश्यपं देवं पुत्रम् अन्यम् महा बलम्

ताम् अस्मै प्रददौ देवः पत्नी अर्थम् पद्म सम्भवः

तस्मात् तु स समुद्भूतो गुहो दिनकर प्रभः
तस्याः प्राण ऋषभो मनो वत् सः

वाचं धेनुम् उपासीत
न यत्र सत्त्वं न रजः तमः च न वै विकारो न महान् प्रधानम्

दृश्यैः बुद्धि आदिभिः द्रष्टा लक्षणैः अनुमापकैः

तथा ससर्ज इदम् अ मोघ दृष्टिः यथा अपि अयात् प्राग् व्यवसाय बुद्धिः

निर्याति सिद्ध ईश्वर जुष्ट धिष्ण्यम् यद् तद् उ पारमेष्ठ्यम्

तस्मात् सर्व आत्मना राजन् हरिः सर्वत्र सर्वदा

तद् विश्व नाभिम् तु अतिवर्त्य विष्णोर् अणीयसा विरजेन आत्मना एकः

तेन आत्मना आत्मानम् उपैति शान्तम् आनन्दम् आनन्द मयः ऽवसाने

चीराणि किं पथि न सन्ति दिशन्ति भिक्षां न एव अङ्घ्रिपाः परभृतः सरितो अपि अशुष्यन्

रुद्धा गुहाः किम् अजितो ऽवति न उपसन्नान् कस्मात् भजन्ति कवयो धन दुर्मद अन्धान्

वासुदेवे भगवति भक्ति योगः यतो भवेत्
तदा प्रयाग तीर्थम् च न कदाचिद् विनश्यति

यत् पृथिवी तत् समाश्रित्य निर्मिता दैवतैस् त्रिभिः

प्रजापतेः इदम् क्षेत्रं प्रयागम् इति विश्रुतम्

ब्रह्मा सृजति भूतानि स्थावरं जङ्गमं च यत्

ब्रह्मा विष्णुः तथा ईशानः देवताः प्रभुः अव्ययः
मित्र बलम् आसारः

ग्राम अरण्यानाम् अध्वनि निवेशान् यवस इन्धन उदक वशेन परिसंख्याय स्थान आसन गमन कालम् च यात्रां यायात्

योजनम् अधमा अध्यर्धं मध्यमा द्वि योजनम् उत्तमा सम्भाव्या वा गतिः
मन्दाकिनी वियद्गङ्गा स्वर्णदी सुरदीर्घिका

निष्ठुरं परुषं ग्राम्यम् अश्लीलम् सूनृतं प्रिये

मद्गुरस्य प्रिया शृङ्गी दुर्नामा दीर्घकोशिका

इनो भगो भामनिधिश् च अंशुमाली अञ्जिनीपतिः

स्वर आदि काण्डः प्रथमः स अङ्गः एव समर्थितः

महत्सु उल्लोल कल्लोलौ स्यात् आवर्तः ऽम्भसां भ्रमः

आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः

मुक्तास्फोटः स्त्रियां शुक्तिः शङ्खः स्यात् कम्बुः अस्त्र्यौ

विश्वम्भरः कैटभजित् विधुः श्रीवत्सलाञ्छनः

यशः कीर्तिः समज्ञा च स्तवः स्तोत्रं स्तुतिः नुतिः

अध्याहारः तर्कः ऊहो विचिकित्सा तु संशयः

उपेन्द्र इन्द्रावरजः चक्रपाणिः चतुर्भुजः

तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्त अन्यलिङ्गकाः

समुद्रो अब्धिः अकूपारः पारावारः सरित्पतिः

कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति

सारथिः दारुकः मन्त्री ह्य् उद्धवश् च अनुजः गदः

आन्वीक्षिकी दण्डनीतिः तर्कविद्या अर्थशास्त्रयोः

ध्वान्ते गाढे ऽन्धतमसं क्षीणे ऽवतमसं तमः

दर्वीकरो दीर्घपृष्ठो दन्दशूको बिलेशयः

नित्य अनवरत अजस्रम् अपि अथ अतिशयः भरः

उपक्रोशो जुगुप्सा च कुत्सा निन्दा च गर्हणे

आख्या आह्वे अभिधानं च नामधेयं च नाम च

त्रिषु आहेयम् विष अस्थि आदि स्फटायां तु फणा द्वयोः

सतते अनारत अश्रान्त संतत अविरत अनिशम्

भङ्गस् तरंग ऊर्मिः वा स्त्रियां वीचि रथ ऊर्मिषु

ह्रादिनी वज्रम् अस्त्री स्यात् कुलिशं भिदुरं पविः

आर्या दाक्षायणी च एव गिरिजा मेनकात्मजा

सर्पः पृदाकुः भुजगः भुजंगो ऽहिर् भुजंगमः

स्यान् नारकस् तु नरको निरयो दुर्गतिः स्त्रियाम्

त्रिलिङ्ग्यां त्रिष्व् इति पदं मिथुने तु द्वयोः इति

एकया उक्त्या पुष्पवन्तौ दिवाकर निशाकरौ

अतिवेल भृश अत्यर्थ अतिमात्र उद्गाढ निर्भरम्

कपर्दो ऽस्य जटाजूटः पिनाको ऽजगवं धनुः

अदृष्टिः स्यात् असौम्ये ऽक्ष्णि संसिद्धि प्रकृतिः त्व् इमे

वामदेवो महादेवो विरूपाक्षः त्रिलोचनः

वह्नेर् द्वयोर् ज्वाल कीलौ अर्चिर् हेतिः शिखाः स्त्रियाम्

करहाटः शिफा कन्दः किञ्जल्कः केसरो ऽस्त्रियाम्

तारापथो ऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम्

इष्ट गन्धः सुगन्धिः स्यात् आमोदी मुखवासनः

क्लीब अव्ययम् त्व् अपदिशं दिशोः मध्ये विदिक् स्त्रियाम्

शुचौ तु चरिते शीलम् उन्मादः चित्त विभ्रमः

शम्भुः ईशः पशुपतिः शिवः शूली महेश्वरः

कर्मेन्द्रियं तु पायु आदि मनस् नेत्र आदि धीन्द्रियम्

आदित्या ऋभवो ऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः

संकर्षणः सीरपाणिः कालिन्दीभेदनो बलः

दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः

अस्त्री पङ्कं पुमान् पाप्मा पापं किल्बिष कल्मषम्

आरव आराव संराव विरावाः अथ मर्मरः

लोहितो रोहितो रक्तः शोणः कोकनद छविः

जिष्णुः लेखर्षभः शक्रः शतमन्युः दिवस्पतिः

अनक्षरम् अवाच्यम् स्यात् आहतम् तु मृषार्थकम्

विकर्तन अर्क मार्तण्ड मिहिर अरुण पूषणः

अवहित्थ आकारगुप्तिः समौ संवेग सम्भ्रमौ

रौहिणेयो बुधः सौम्यः समौ सौरि शनैश्चरौ

वीणादण्डः प्रवालः स्यात् ककुभः तु प्रसेवकः

कुण्डली _ चक्षुःश्रवाः काकोदरः फणी

इन्द्रो वह्निः पितृपतिः नैरृतः वरुणो मरुत्

अमरा निर्जरा देवाः त्रिदशाः विबुधाः सुराः

किंनरेशो वैश्रवणः पौलस्त्यो नरवाहनः

स्त्रीणां विलास बिब्बोक विभ्रमाः ललितं तथा

चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस् तु प्रसन्न ता

तद् भेदाः तपन अवीचि महारौरव रौरवाः

पृथुरोमा झषो मत्स्यो मीनो वैसारिणो ऽण्डजः

मैत्रावरुणिर् अस्य एव लोपामुद्रा सधर्मिणी

अत्यर्थ मधुरम् सान्त्वं संगतं हृदयंगमम्

अपभ्रंशो ऽपशब्दः स्यात् शास्त्रे शब्दः तु वाचकः

पुंसि क्लीबे च काकोल कालकूट हलाहलाः

संदेह द्वापरौ च अथ समौ निर्णय निश्चयौ

त्रिपञ्ची सा तु तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी

खेयं तु परिखा आधारः तु अम्भसाम् यत्र धारणम्

कला तु षोडशो भागो बिम्बो ऽस्त्री मण्डलं त्रिषु

मृणालं बिसम् अब्ज आदि कदम्बे खण्डम् अस्त्र्याम्
शस्तं च अथ त्रिषु द्रव्ये पापं पुण्यं सुख आदि च

शम्पा शतह्रदा ह्रादिनी ऐरावत्यः क्षणप्रभा

रीढ अवमानन अवज्ञा अवहेलनम् असूर्क्षणम्
मृदूनां कठिनानां च भवेत् स्पर्श विपर्ययः

विषदः श्याव शुष्क आस्यः विलक्षो वीक्षते दिशः

सन्तो यान्त्य् अपुनर्भावम् अप्रकम्प्या भवन्ति च

हरिद्रा वह्निना सद्यो व्यापादयति जीवितम्

भवति विपुल तेजस् स्वास्थ्य कीर्ति प्रभावः स्व कुशल फल भोगी भूमिपालश् चिर आयूः

ग्रीष्मे

स्नेह स्पर्श प्रभा हानिः सप्रभ त्वम् तु मृद् मये

आनूपम् आमिषं माष क्षौद्र क्षीर विरूढकैः

अविं कुसुम्भ शाकेन बिसैः सह विरूढकम्

अजीर्णि अभिहत उन्मत्तान् दिवास्वप्न उचितान् अपि

सुख आयुषी पराकुर्यात् कालरात्रिर् इव अपरा

यत् किंचिद् दोषम् उत्क्लेश्य न हरेत् तत् समासतः

सेवेत च अनु शयनं विरतौ रतस्य तस्य एवम् आशु वपुषः पुनर् एति धाम

मुक्त्वा तु भाष्य यान अध्व मद्य स्त्री भार कर्मभिः

वृषता क्लीब ता ज्ञानम् अज्ञानं जीवितं न च

लाला जिह्वा ओष्ठयोः जाड्यम् ऊषा चिमिचिमा अयनम्

जाड्य ग्लानि भ्रम अपक्ति तन्द्रा रोगाश् च वात जाः

अपथ्यम् अपि हि त्यक्तं शीलितं पथ्यम् एव वा

क्रोध शोक भयैः क्लान्तान् श्वास हिध्मा अतिसारिणः
अग्ने ऽभ्यावर्तिन्

तत् त्वा यामि

पुनर् अग्निः चक्षुर् अदाद् इति

आजुह्वानः

तन्तुं तन्वन्

अत्र एकतरस्मिन् यत्र अवस्येत् तस्मिन् श्रोत्रिय आगारात् अग्निम् आहृत्य

त्रयस्त्रिंशत् तन्तवः

हुत्वा

परिश्रित उद्धते ऽवोक्षिते सिकता उपोप्ते

अग्ने अङ्गिरः

इति एताम् मनस्वतीम्
प्रयोज्यम् इच्छद्भिः इदम् यथावद् रसायनं ब्राह्मम् उदार वीर्यम्

बल्यानां जीवनीयानां बृंहणीयाश् च या दश

समर्थानाम् अरोगाणाम् धीमतां नियतात्मनाम्

खर्जूराणां मधूकानां मुस्तानाम् उत्पलस्य च

अजरैः अमरैः तावत् विबुधैः साधिपैर् ध्रुवैः

अरुजेभ्यो ऽद्विजातिभ्यः शुश्रूषा येषु न अस्ति च

प्राणिभिः गुरु वत् पूज्यः प्राणाचार्यः स हि स्मृतः

तत्र आमलक चूर्णानाम् आढकम् शत भावितम्

अश्विनौ देव भिषजा यज्ञ वाहौ इति स्मृतौ

आबाधेभ्यो हि संरक्षेद् इच्छन् धर्मम् अनुत्तमम्

शक्या ओषधयो ह्य् एताः सेवितुं विषय अभिजाः

सौत्रामण्यां च भगवान् अश्विभ्याम् सह मोदते
गव्य आज औरभ्र मात्स्याः च रसाः स्युः स्नेहने हिताः

जगत् हित अर्थम् पप्रच्छ वह्निवेशः स्व संशयम्

सांख्यैः संख्यात संख्येयैः सह आसीनम् पुनर्वसुम्

उष्ण उदक उपचारी स्यात् ब्रह्मचारी क्षपा आशयः

तन्द्रा स उत्क्लेशः आनाहो ज्वरः स्तम्भो विसंज्ञ ता

पाण्डु ता गौरवं जाड्यं पुरीषस्य अविपक्व ता

संशुष्क रेतस् रुधिराः निष्पीत कफ मेदसः

मारुत घ्नम् न च श्लेष्म वर्धनम् बल वर्धनम्

विरेचयन्ति न एतानि क्रूर कोष्ठम् कदाचन

बल अर्थे स्नेहने च अग्र्यम् ऐरण्डम् तु विरेचने

यथाप्रश्नं भगवता व्याहृतं चान्द्रभागिना

उन्मत्ताः कृच्छ्र मूत्राः च गाढवर्चस एव च

सर्वं हि अनुरजेत् देहम् हत्वा संज्ञां च मारयेत्

व्योष गर्भम् भिषक् स्नेहं पीत्वा स्निह्यति तं नरः

तिलः प्रियाल अभिषुकौ विभीतकः चित्र अभया एरण्ड मधूक सर्षपाः

न तेषां स्नेहनं शस्तम् उत्सन्न कफ मेदसाम्

स्नेह स्वेद उपपन्नस्य संशोधनम् अथ इतरत्

पाञ्चप्रसृतिकी पेया पायसो माष मिश्रकः

गुल्मिनः सर्प दष्टाः च विसर्प उपहताः च ये

पिबेत् रूक्षः भृतैः मांसैः जीर्णे अश्नीयात् च भोजनम्

स्वेद्याः शोधयितव्याः च रूक्षा वात विकारिणः
तस्यां ह यदा अर्थम् चक्रे ऽथ ह एनाम् तद् एव अभिसंजग्राह
श्लेष्म स्नायु अपरस्मात् छन्नः कला आख्यः काष्ठ सार वत्

जालानि कण्डराश् च अङ्गे पृथक् षोडश निर्दिशेत्

द्वे द्वे कटीकतरुणे शस्त्रेण अष्टौ स्पृशेन् न ताः

कफ आम पित्त पक्वानाम् वायोर् मूत्रस्य च स्मृताः

व्यानेन रसधातुर् हि विक्षेप उचित कर्मणा

क्रोधेन मद्येन रवेश् च भासा रागं व्रजन्त्य् आशु विलोचनानि

मृदु अङ्गः सम सुविभक्त चारु देहः बहु ओजस् रति रस शुक्र पुत्र भृत्यः

प्रियङ्गु दूर्वा शर काण्ड शस्त्र गोरोचना पद्म सुवर्ण वर्णः

परस्पर उपसंस्तम्भात् धातु स्नेह परम्परा

कर्णौ नीच उन्नतौ पश्चान् महा अन्तौ श्लिष्ट मांसलौ

अन्नं काले ऽभ्यवहृतं कोष्ठं प्राण अनिल आहृतम्

पार्थिवाः पार्थिवान् एव शेषाः शेषांश् च देह गान्

देशो अल्प वारि द्रु नगः जाङ्गलः सु अल्प रोग दः

धीरः स्वरो ऽनुनादी च वर्णः स्निग्धः स्थिर प्रभः

ताभिश् च ऊर्ध्वम् अधस् तिर्यग् देहो ऽयम् अनुगृह्यते

वयस् त्व् षोडशाद् बालं तत्र धातु इन्द्रिय ओजसाम्

पित्तं वह्निर् वह्नि जम् वा यद् अस्मात् पित्त उद्रिक्तः तीक्ष्ण तृष्णा बुभुक्षः

वृद्धिर् सप्ततेर् मध्यं तत्र अवृद्धिः परं क्षयः

दोषाणाम् अपि च एवम् स्याद् एक देश प्रकोपणम्

दयित माल्य विलेपन मण्डनः सु चरितः शुचिर् आश्रित वत्सलः

प्रकृतीर् द्वय सर्व उत्थाः द्वंद्व सर्व गुण उदये

वयस् कृतम् ऋतु उत्थम् च काल जम् युक्ति जम् पुनः

सात्म्य जम् त्व् आयुर् आरोग्यम् अनालस्यं प्रभा बलम्

प्रलाप शूल विष् मूत्र रोधा मरणम् एव वा

वात पित्त कफैः जुष्टं शुद्धं च एवम् स्थिता मलाः
उच्चैश्श्रवाः ह कौपयेयः कौरव्यः राजा आस

तौ ह अन्योन्यस्य प्रियौ आसतुः

ॐ इति ह उवाच यदा वै तस्य लोकस्य गोप्तारम् अविदे अतस् ते आविरभूवम् अप्रियम् च अस्य विनेष्यामि अनु च एनम् शासिष्यामि इति

तम् ह स्म परिष्वजमानः यथा धूमम् वा अपीयात् वायुम् वा आकाशम् वा अग्नि अर्चिम् वा अपः वा एवम् ह स्म एनम् व्येति
तथा कुक्कुट सूकरम्

गव्ये तु त्रि रात्रम् उपवासः
तदा देवीं भवं दृष्ट्वा मया च प्रार्थयन् गणैः

जाम्बूनद मयम् सूत्रं केयूर द्वयम् एव च

हन्मो मृत्युसुतां मृत्युं पशु वत् हन्म पद्मजम्

मुख आडम्बर वाद्यानि वादयन्तः तथा एव च

रथैः नागैः हयैः च एव सिंह मर्कट वाहनाः

मुनि देव ऋषयः सिद्धा आज्ञां पाशुपतीं द्विजाः

अभ्यषिञ्चन्त विधिवत् गणेन्द्रम् शिव शासनात्

सर्वे सहस्र हस्ताः च सहस्र आयुध पाणयः
त्रयो वा इमे लोका एषां लोकानाम् आप्त्यै

प्रजापतिः प्रजा असृजत
इति उक्त्वा च ततः शक्तिं मुमोच दितिजं प्रति

जग्राह च गदां दिव्यां हेम जाल परिष्कृताम्

शरैः मयूर पत्त्रैः च चकार विमुखान् सुरान्

कालनेमि मुखाः सर्वे रणात् आसन् पराङ्मुखाः

तथा परैः महा भल्लैः मयूरम् गुह वाहनम्
आसन् विष्णुश् च शक्रश् च त्वष्टा धाता तथा अर्यमा

सर्पाणां तक्षको राजा गरुडः पक्षिणाम् अथ

श्रेष्ठाः कृशाश्वस्य सुर आयुधाः

वसूनां पावको राजा मरुतां वासवः प्रभुः

उदय अस्तमने सूर्ये तद्वत् एते युगे युगे

ह्रदस्य पुत्र आयुष्मान् शिबिर् बास्कल एव च

गृध्रिका सुग्रीवा ताभ्यः काक आदयः ऽभवन्

गान्धर्वाणां चित्ररथो नागानाम् अथ वासुकिः

अरिष्टायां तु गन्धर्वाः कश्यपात् हि स्थिरं चरं

स्वसायां यक्ष रक्षांसि मुनेर् ऽभवन्

हिरण्यरोमकः सौम्ये प्रतिसर्गो अयम् ईरितः