tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तद् वा एतत् पशव एव यद् वामदेव्यम्

यद् अनिरुक्तं तेन वैश्वदेवम्
अद्भिः संप्रोक्ष्य पश्चात् हि तिलान् तु अस्मिन् विनिक्षिपेत्

अर्चयेत् देवदेवेशम् लोकपाल समावृतम्
स यत् प्रथमं षड् वालखिल्यानां सूक्तानि विहरति प्राणं च तद् वाचं च विहरति यद् द्वितीयं चक्षुश् च तन् मनश् च विहरति यत् तृतीयं श्रोत्रं च तद् आत्मानं च विहरति तद् उपाप्तो विहारे काम उपाप्तो वज्रे वालखिल्यासु उपाप्तः वाचः कूट एक पदायाम् उपाप्तः प्राण क्ﾱप्त्याम्

पच्छः प्रथमं षड् वालखिल्यानां सूक्तानि विहरत्य् अर्धर्चशो द्वितीयम् ऋक्शस् तृतीयं स पच्छो विहरन् प्रगाथे प्रगाथ एव एक पदाम् दध्यात् स वाचः कूटः
अक्षर्याम् एव एताम् सम्पदं देवा उपासत
न अतिमात्रम् भवेत् लौल्यम् नरस्य विरसं मुखम्

उदावर्तेन च आनाह मोह तृष् गहन ज्वरैः

कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोष मूर्छा भ्रम अन्वितम्

गुरु उदरम् स्थितं वृत्तम् आहतं च न शब्द कृत्

स तोद भेदम् उदरम् नील कृष्ण सिरा ततम्

शुष्क कास अङ्गमर्द अधस् गुरु ता मल संग्रहः

स्थिर नील अरुण सिरा जालैः उदरम् आवृतम्

पित्त उदरे ज्वरो मूर्छा दाहि त्वम् कटुक आस्य ता

वर्धते तत् च सुतरां शीत वात प्रदर्शने

प्रवृत्त स्नेह पान आदेः सहसा अपथ्य सेविनः

आध्माप्य कुक्षिम् उदरम् अष्टधा ते च भेदतः

धन्वन्तरिः उवाच

सिरा अन्तर्धानम् उदरे सर्व लक्षणम् उच्यते
यो द्वितीयम्
अथ यद् विश्वजितम् उपयन्ति इन्द्रम् एव तद् देवं देवतां यजन्ते

एषां लोकानां देवानां सायुज्यं सलोकतां यन्ति य एतद् उपयन्ति

उक्तौ पृष्ठ्य अभिप्लवौ

ब्रह्मणो देवस्य सायुज्यं सलोकतां यन्ति य एतद् उपयन्ति

दिशो देव्यो देवता भवन्ति

प्रजापतेर् देवस्य सायुज्यं सलोकतां यन्ति य एतद् उपयन्ति
अथ प्राङ् एत्य ध्रुवाम् आप्याय्य त्रीणि समिष्ट यजूंषि जुहोति यज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञपतिं गच्छ स्वां योनिं गच्छ स्वाहा इति

शंयुना प्रस्तर परिधि संप्रकीर्य संप्रस्राव्य स्रुचौ विमुच्य जाघन्या पत्नीं संयाजयन्ति
यस्य द्वादशसाहस्री हृदि तिष्ठति संहिता

संस्कर्ता कुरुते तन्त्रं पुराणं च पुनर् नवम्

उपदेश अपदेश अतिदेश अर्थापत्ति निर्णयाः

षड्विंशता विचित्राभिः भूषितम् तन्त्र युक्तिभिः

संस्कृतं तत्त्व सम्पूर्णम् त्रि भागेन उपलक्ष्यते
एतद् इच्छामहे बोद्धुं प्रसीद परमेश्वर

पर्वतानां महा मेरुः नक्षत्राणाम् च चन्द्रमाः

त्वा एव तत्र पश्यामो ब्रह्मणा कथितं तथा
सुखम् एव तत् अधि आत्मन् धत्ते

प्रजापतेः आप्त्यै

अथ यत् मारुती पयस्या अप्सु वै मरुतः श्रिताः
मुक्तसंधारितं ज्ञेयं प्रास आद्यम् अपि यत् भवेत्

स्थानं जातं भवेत् एतत् द्वादश अङ्गुलम् आयतम्

अश्वे रथे गजे श्रेष्ठे तत् एव परिकीर्तितं

एकादश तथा कनीयाः दश मुष्टयः

तानि खड्ग जघन्यानि बाहु प्रत्यवराणि च

यत् मुक्तम् पाणिमुक्तं मुक्तसंधारितं तथा

ज्यया विशिष्टः कर्तव्यो न अति हीनः न च अधिकः

अन्तरं त्रि अङ्गुलम् ज्ञेयं चिबुकस्य अंसकस्य च
रक्षः भये रक्षः घ्नानि अथर्ववेद विदः माया योग विदः वा कर्माणि कुर्युः

व्याधि भयम् औपनिषदिकैः प्रतीकारैः प्रतिकुर्युः औषधैः चिकित्सकाः शान्ति प्रायश्चित्तैः वा सिद्ध तापसाः
इतः कृणोतु वीर्यम् इति
विद्युत् स्तनयित्नु वर्जम्

हुत्वा उपनयन वत्

प्राङ् उत्क्रम्य जपेद् वसु वने एधि इति त्रिस् त्रिस् प्रतिदिशम् अवान्तर देशेषु च

श्रावण्यां पौर्णमास्यां गृह्यात् अग्निम् अतिप्रणीय प्रतिदिशम् उपलिम्पेत् अधिके प्रक्रमे

अक्षतान् आदाय प्राङ् वा उदङ् वा ग्रामात् निष्क्रम्य जुहुयात् अञ्जलिना हये राक इति चतसृभिः
अत्र एव एतेन नाम्ना यद् विष्णुर् इति

एतद् वा आर्ध्नुकं कर्म यत् प्रजापति संमितम्

सप्तदशो वै प्रजापतिः
शम्भो धनुस् मण्डलात् प्रवृत्तं तं मण्डलाद् अंशुम् इव अंशुभर्तुः

विकाशम् ईयुर् जगती ईश मार्गणाः

प्रनृत्त शव वित्रस्त तुरग आक्षिप्त सारथौ

जैष्णवी विशिख श्रेणिः परिजह्रे पिनाकिना

यात किं विदिशो जेतुं तुञ्ज ईशः दिवि किंतया

स्यन्दना नो सु रेभाः
मृदु कुण्ठं च कडारं त्रिविधं मुण्डम् उच्यते

अश्म आद्यः इति अश्म लोह अर्काणाम् ज्ञातव्यः

इति
प्रवृत्तो अश्वतरी रथः दासी निष्कः

अत्स्य् अन्नं पश्यसि प्रियम्

तस्मात् तव बहु विश्व रूपम् कुले दृश्यते

चक्षुष् एतद् आत्मन इति ह उवाच
सभम् अविभम् असद् इति ह वा एतेन स्तुवन्ति

अथ पौष्कलम्

तेन अस्तुत

सो ऽब्रवीत् स भः वै पशुभिर् अभूवम् इति
तेजस् तेन अवरुन्द्धे

षोडश्य् उत्तरे

हविष्मत् निधनम् पूर्वम् अहर् भवति
सः वै नः ब्रूहि याज्ञवल्क्यैः

अब्रवीत् मे जित्वा शैलिनिः वाच् वै ब्रह्म इति

न मे अब्रवीत् इति

एक पाद् वै एतत् सम्राज् इति

का प्रिय ता याज्ञवल्क्यैः
पिंषन्ति पुरोडाशीयान्

अथ प्रोक्तेषु त्रिष्फलीकृतेषु तथा एव कृष्णाजिनम् अवधूनोति ऊर्ध्व ग्रीवम् उदङ् आवृत्य अवधूतम् रक्षः अवधूताः अरातयः इति त्रिस्

दृषदि उपलाम् अध्यूहति धिषणा असि पार्वतेयी प्रति त्वा पर्वतिः वेत्तु इति
सङ्ख्या अव्यय आदेः ङीप्

क्रौडि आदिभ्यः च

कन्यायाः कनीन च

नित्यं सपत्नी आदिषु

व्यन् सपत्ने

अपत्यं पौत्र प्रभृति गोत्रम्

विकर्ण शुङ्ग छगलात् वत्स भरद्वाज अत्रिषु

इ तः मनुष्य जातेः

अ वृद्धाभ्यः नदी मानुषीभ्यः तद् नामिकाभ्यः

अन् ऋषि आनन्तर्ये बिद आदिभ्यः ऽञ्

अन उपधा लोपिनः ऽन्यतरस्याम्

न षष् स्वसृ आदिभ्यः

साल्व अवयव प्रत्यग्रथ कलकूट अश्मकात् इञ्

ते तद्राजाः
यद् एवं चिनुते प्रियया एव एनम् तन्वा समर्धयति

तस्य अहर् रात्राणि इष्टकाः

ता अस्य सूददोहस इति तस्मात् परुषि परुषि सूदः

दीपयति वायुमत्या

अनुष्टुब् अनुचरा भवति

प्राणभृतो वा एता यजमानस्य

तस्मात् समानस्य संवत्सरस्य नाना रूपाणि

सं वा एनम् एतद् इन्द्धे यच् चिनोति

ऋध्नोति य एवं विद्वान् एता उपधत्ते
सा मन्दसाना इति तीर्थे लोगं प्रविध्यति

य ऋते चिद् अभिश्रिष इति यानं सम्प्रोक्ष्य विनिष्कारयति
आदित्यो वै भर्गः

चन्द्रमा वै भर्गः

स्वर् धियो यो नः प्रचोदयाद् इति
तेन त्वम् अग्न इह वर्धय इमम् रायस्पोषं श्रैष्ठ्यम् आ धेह्य् अस्मै

इमम् आदित्या उत विश्वे च देवा उत्तमे देवा ज्योतिषि धारयन्तु
अग्निः पूर्व आ रभतां प्र इन्द्रः नुदतु बाहुमान्
अथवा उपेष्यामो न उपेष्यामहै इति
विदुषी वाम् नामधेयम् अश्विना सारघम् मधु

शत पाशाम् वि तनोमि ऊरुभ्याम् जघनेन च
चोदना गुणेषु च प्रक्ﾱप्ति उपबन्धाभ्याम्

पश्चाद् यजमानो वेदि स्पृश्

प्रायश्चित्तेषु दोष नाशात्

विवृत्य आवृत्य वा इतरथा वृत्तिः
अधोप्रतिर् इव कूटेन निजस्य निहितो मया

मम परे मम अपरे मम इयम् पृथिवी मही

देवानाम् आसीना अर्थम् मह्यम् अवोचत् स्वाहा इति सभाम् आलभ्य जपति
या हस्तिनि द्वीपिनि या हिरण्ये त्विषिर् अप्सु गोषु या पुरुषेषु
मद् आज्ञया असौ भूतानां शरीराणि बिभर्ति हि

यज्वनां फल दः देवो वर्तते ऽसौ मद् आज्ञया

यो ऽपि सर्व धन अध्यक्षः धनानां

सर्व लोक एक निर्माता सर्व लोक एक रक्षिता

सूर्यो वृष्टिं वितनुते शास्त्रेण एव स्वयंभुवः

पाकं च कुरुते वह्निः सो ऽपि मद् शक्ति चोदितः

सृजन्ति विविधं लोकं परस्य एव नियोगतः

सोमः स मद् नियोगेन चोदितः किल वर्तते

कला काष्ठा निमेषाः च मुहूर्ता दिवसाः क्षपाः

आत्मा असौ वर्तते नित्यम् ईश्वरस्य नियोगतः

स्कन्दो ऽसौ वर्तते नित्यं स्वयम्भुः विधि चोदितः

अतीतानि अपि असंख्यानि ब्रह्माण्डानि मम आज्ञया

वेताल गण भूतानाम् स्वामी भोग फल प्रदः
यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त

यस्य स्थ तम् अत्त यो वो प्राहैत् तम् अत्त स्वा मांसान्य् अत्त
तद् एतत् त्रयस्य वेदस्य अ पीडितम् अक्षरम्

स यद् ऊर्ध्वं प्रतिहाराद् उद्गृह्णाति तद् उत्थापयति इति

तद् एतत् स्वयम् प्रशस्तम् यद् ब्रह्म

यत् सामन् साम अभिगायात् सामन्न् एव इदम् साम अभिगायामि इति एव तद् विद्याच् श्रेष्ठ ताम् अनेन स्वानां गमिष्यामि इति
वृत्ति कामान् च उपजपेत् एतेन एव वेषेण राज अर्थः चरितव्यः भक्त वेतन काले च उपस्थातव्यम् इति
तस्मात् ध्येयम् तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम्

याज्यं यज्ञेन यजते यजमानः तु स स्मृतः

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यत् न वाच्यं द्विजोत्तमाः

सनत्कुमार उवाच

संसार हेतुः संसारो मोक्ष हेतुः च निर्वृतिः
तम् अवेक्षन्ते सत्रा उ त एतद् यद् उ त इह इति

स अनुवषट्कारम् एके पात्नीवतं समामनन्त्य् अन् अनुवषट्कारम् एके
दुर्बलं वेश्म शकटम् अन् उत्तब्ध मूर्ध स्तम्भम् शस्त्रम् अनपाश्रयम् अ प्रतिच्छन्नम् श्वभ्रं कूपं कूट अवपातम् वा कृत्वा हिंसायां दण्ड पारुष्यम् विद्यात्

श्वपाकस्य आर्या गमने वधः स्त्रियाः कर्ण नासा छेदनम्

दैवत प्रतिमानाम् च गमने द्विगुणः स्मृतः

तथा अपि अगुप्तानाम् सीमा अवरोधेन विचयं दद्युः

स्वयं ग्रसितारो निर्विषयाः कार्याः

देवपशुम् ऋषभम् उक्षाणं गो कुमारीम् वा वाहयतः पञ्च शतः दण्डः प्रवासयत उत्तमः
अधुना अन्तःकरणानां प्रवृत्तिं दर्शयति राग इत्यादि चित् ब्रह्म संस्पर्शात् इति चित् ब्रह्मनि प्रकाश स्वरूपे आत्मनि यः स्पर्शः तद् निष्ठा ततो हेतोः पुरुषा राग द्वेष वियुक्ताः स्नेह शत्रु त्व विरहिताः स्युः
त्रिष्टुभौ वीर्य कामः कुर्वीत

अनुष्टुभौ स्वर्ग कामः कुर्वीत

उप एनम् यज्ञः नमति यः एवम् विद्वान् पङ्क्ती कुरुते

चतुःषष्टिः
बलीयाः अबलम् हि ग्रसते दण्डधर अभावे

न इति कौटिल्यः
ताम् मायाम् एव अधोक्

ताम् मायाम् असुराः उपजीवन्ति

ताम् रजतनाभिः काबेरकः अधोक्

यन्ति अस्य देवाः देव हूतिम् प्रियः देवानाम् भवति यः एवम् वेद

ताम् ब्रह्म च तपः च अधोक्

ताम् ऊर्जाम् एव अधोक्

वृश्चते अस्य अप्रियः भ्रातृव्यः यः एवम् वेद

तिरोधत्ते सर्वम् पाप्मानम् उपजीवनीयः भवति यः एवम् वेद

आस्ताम्

ताम् तिरोधाम् एव अधोक्

सा उदक्रामत्

तस्याः मनुः वैवस्वतः वत्सः आसीत् पृथिवी पात्रम्
विषं महा अहेः विषम् अस्य दुर्वचः स दुःसहम् संनिपतेत् सदा मुखे

बलाबल परिज्ञाता सेना अध्यक्षः विधीयते

प्राक् एव पश्चात् विपरीत रूपाः ये ते तु भृत्या न हिता भवन्ति

तुल्य अर्थम् तुल्य सामर्थ्यम् मर्म ज्ञम् व्यवसायिनम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे बृहस्पति उक्त नीति सारे द्वादशोत्तरकशततमो ऽध्यायः

सुख दुःख समाः धीरा भृत्या लोकेषु दुर्लभाः

पितृपैतामहो दक्षः शास्त्र ज्ञः सत्य वाचकः
तत उत्तरं परिग्राहं परिगृह्णाति यथा दर्श पूर्णमासयोः

अथ एतत् बर्हिः सर्वस्यां महावेद्यां स्तृणन्ति यथा दर्श पूर्णमासयोः
येन स्तोमेन स्तोष्यमाणः स्यात् तम् स्तोमम् उपधावेत्

ऋग्वेदः थम्

तस्मात् अ प्राणन् अन् अपानन् वाचम् अभिव्याहरति

तस्मात् अ प्राणन् अन् अपानन् उद्गायति

सामवेदः एव उद्
अशक्तो विंशतेः ऊर्ध्वम् कारयेत् शक्तितस् तदा
रत्न बीजम् स्वयं ग्राहः सु महान् अभवत् तदा

धारणं संग्रहो वा अपि कार्यः श्रियम् अभीप्सता

ततः कष्टतरो वज्र वर्णानाम् सङ्करो मतः

परीक्षा तेषु कर्तव्या विद्वद्भिः सु परीक्षकैः

तिर्यञ्च् विलिख्यमानानाम् सा पार्श्वेषु विहन्यते

स्व मूल्यात् शतशस् भागो वज्रस्य न विधीयते

व्याल वह्नि विष व्याघ्र तस्कर अम्बु भयानि च

तानि अपि युज्यन्ते हीयन्ते गुण संपदा

अत्यर्थं लघु वर्णात् च गुणवत् पार्श्वेषु सम्यक् समं रेखा बिन्दु कलङ्क काकपदक त्रास आदिभिः वर्जितम्

विप्रस्य शङ्ख कुमुद स्फटिक अवदातः स्यात् क्षत्रियस्य शश बभ्रु विलोचन आभः

दूरात् तस्य निवर्तन्ते कर्माणि आथर्वणानि च
कालेन आत्म अनुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु

इत्य् उक्त्वा स यदुं विप्रस् तम् आमन्त्र्य गभीर धीः

एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मतिः

तत्र अपि एकं निरभिदद् एकस्मान् न अभवत् ध्वनिः

स्नेहाद् द्वेषाद् भयाद् वा अपि याति तद् तद् स्वरूप ताम्

अलक्ष्यमाण आचारैर् मुनिर् एको अल्प भाषणः

संक्षोभयन् सृजत्य् आदौ तया सूत्रम् अरिंदम

सा तज् जुगुप्सितं मत्वा महती व्रीडिता ततः
गो मूत्रे वा सप्त रात्रम् परिशायनं महा नद्याम् वा

उच्छिष्ट लेप उपहतानाम् पुनर् दहनम्
यथा वा अरा नाभौ समर्पिता एवम् अस्मिन् प्राणे सर्वं समर्पितम्

प्राणाय ददाति

प्राणः स्वसा
तत् बीजम् सर्व लक्षण उपेतम् रसे पारदे नियोज्यं न असिद्धम् इति

मृदुलं चित्र संस्कारम् तत् बीजम् इति कथ्यते

निर्वापण विशेषेण तद्वत् वर्णम् भवेत् यदा
यद् विद्वांसश् च अ विद्वांसः च एनः चकृम तस्य अवयजनम् असि स्वाहा

देव कृतस्य एनसः ऽवयजनम् असि स्वाहा
दृष्ट्याः अभ्यन्तर गते ह्रस्व वृद्ध विपर्ययम्

अव्यक्तम् ईक्षते रूपं व्यक्तम् अपि अनिमित्ततस्

तिमिरे शेषयोर् दृष्टौ चित्रो रागः प्रजायते

भास्वरं भास्कर आदिम् वा वात आद्याः नयन आश्रिताः

बिन्दुर् जलस्य इव चलः पद्मिनी पुट संस्थितः

अर्क इन्दु परिवेष अग्नि मरीचि इन्द्रधनूंषि च

वैडूर्य वर्णाम् स्तिमितां प्रकृति स्थाम् इव अव्यथाम्

उष्ण तप्तस्य सहसा शीत वारि निमज्जनात्
तस्मात् तत् कामं होता शंसेद् यत् होत्रकाः पूर्वेद्युः शंसेयुः

आहिनीकीभिर् अच्छावाकः

समाना वा इमे ऽङ्गानाम् अन्ताः
द्वादशी एकादशी यत्र तत्र संनिहितो हरिः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे एकादशीमाहात्म्यं नाम पञ्चविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः

एकादशी द्वादशी च विशेषेण त्रयोदशी

तस्याः पुत्र शतम् नष्टं तस्मात् ताम् परिवर्जयेत्
तर्पयत मा

तर्पयत मा

तर्पयत मा

प्रजां मे तर्पयत
उपपन्ना मनुष्येषु दुःखम् अर्छन्ति जन्तवः

इमे ऽन्ये शुभ कर्माणः प्रतिष्ठन्ते त्रिपिष्टपे

वाह्यन्ते गज भूताः च बलीयांसो ऽपि दुर्बलैः

ततस् तेन स दिव्येन परिशुद्धेन चक्षुषा

सुख अर्थम् अशुभम् कृत्वा य एते भृश दुःखिताः

लभन्ते न हि अमी भोक्तुं प्रविद्धानि अशुचीनि अपि

फलं तस्य इदम् अवशैः दुःखम् एव उपभुज्यते

क्षुध् तर्ष जनितैः दुःखैः पीड्यन्ते दुःख भागिनः

हसद्भिः यत् कृतम् कर्म कलुषं कलुष आत्मभिः
नृत्यं छत्त्र आदि करणम् मुद्राणां दर्शनं तथा

ॐ हां ऊर्ध्व छन्दाय नमः

ॐ हां हौं हं शिव मूर्तये नमः

ॐ हां तत्पुरुषाय नमः

शृणु माहेश्वरीं पूजां कथ्यमानां वृषध्वज

ॐ हां विद्यायै नमः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे महेश्वरपूजाविधिः नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः

ॐ हां रजसे नमः

ॐ हां वामायै नमः
पशवो वै हविष्पङ्क्तिः

तस्य एते गोप्तारो यद् धिष्ण्याः

अथ वै हविष्पङ्क्तिः प्राण एव
क् इत् आशिषि

स्वे पुषः

उप दंशः तृतीयायाम्

लस्य

द्विषश् च

नित्यं ṅ इतः

मेर् निः

तूष्णीमि भुवः

अलम् खल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा

इ तः च
तद् असुराः पर्यवारयन्त

ते देवा भीता आसन्

तस्माद् ओंकार ऋच्य् ऋग् भवति

प्रणवे प्रणव इति ब्राह्मणम्
सोमम् अग्रे गृह्णात्य् अथ शृतातङ्क्यं दध्य् अथ सोमम्
प्लुष्ट स्थाणु वन आकार पुलिन्द बलम् अग्रतः

अथ नाथम् अरण्यान्या द्विषन्तं वाजि कुञ्जरान्

तान् हन्तुं दर्शित उत्साहाः चिरं हरिशिख आदयः

अथ तेन उक्तम् एतस्य शर राजस्य पूजनम्

ततो निर्याय पीन अङ्गः निखर्वस् ताम्र लोचनः

चिरान् मृगयमाणा मां तुरंग पद वर्त्मना

एतान् प्रदक्षिणीकृत्य येन क्षिप्तः शरः किल

अथ अवतीर्य तुरंगाद् गृहीत प्रबल श्रमः

नावः संचरता नावं तेन एव उत्तारिताः वयम्

ललाट तट विन्यस्त मृदु ताम्र अङ्गुलि द्वयम्

शिखण्डि घन संघात निर्घोषः इव जृम्भितम्

सेना अनुबद्ध वर्त्मानः प्राप्ता हरिशिख आदयः

सुखं विहित सम्भारे नदी तट निवेशिते

तैल कुम्भ सहस्रम् च रुमण्वान् सिंहशत्रवे

नदत् नन्दि मृदङ्ग आदि तूर्यः प्रचलम् अध्वगम्

चित्र अलंकार संस्काराम् वाचं कवि मुखात् इव

संचारि मेरु कूट आभम् आरुह्य स सुहृद् रथम्

मृगा यदि च जानासि ततो नः कथ्यताम् इति
प्रहरण आवरण स्तेनम् अन् आयुधीयम् इषुभिर् घातयेत्

शस्त्रेण प्रहरत उत्तमो दण्डः

हिंस्र स्तेनानाम् पुत्र दारम् अ स मन्त्रम् विसृजेत् स मन्त्रम् आददीत

मदेन हस्त वधः मोहेन द्वि शतः

राज्य कामुकम् अन्तःपुर प्रधर्षकम् अटवि अमित्र उत्साहकम् दुर्ग राष्ट्र दण्ड कोपकम् वा शिरः हस्त प्रदीपिकम् घातयेत्
होता देवः अमर्त्यः इति तृचम् आग्नेयम् गायत्रम् अन्वाह सोमे राजनि प्रणीयमाने

अग्नये एव तत् जुष्टिम् आहुतिम् गमयति

तत् आहुः यत् अग्नीषोमाभ्याम् प्रणीयमानाभ्याम् अनु वाचा आह अथ कस्मात् ब्राह्मणस्पत्याम् अन्वाह इति

सा श्रीः
यत् तानूनप्त्रं समवद्यति भ्रातृव्य अभिभूत्यै
तेष्व् आचर्यमाणेषु अन्यस्य अपि निष्पत्तिर् अनुबन्धः

भवतः च अत्र श्लोकौ

लाभ मात्रे कस्यचिद् अन्यस्य गमनं सो ऽर्थो निरनुबन्धः

अभिप्रेतम् उपलभ्य परिचारकम् अन्यं वा क्षुद्रं गत्वा कामः स्यान् न वा इति काम संशयः

विचारित रूपः अर्थ त्रिवर्गः

संकिरेत् च परस्परेण इति संकीर्ण संशयाः

अत्यन्त निष्फलः सक्तः परित्यक्तः पितृ लोकम् यायात् तत्र अधर्मः स्यान् न वा इति अधर्म संशयः

संकिरेत् च परस्परेण व्यतिषञ्जयेच् च इति उभयतस् योगाः
वि लुम्पताम् अघम् इति परि चैलं दूर्शं विलुम्पति

प्रादेशेन धनुषा च इमाम् मात्रां मिमीमह इति
त्वाम् अप्य् अस्रं नव जल मयम् मोचयिष्यत्य् अवश्यं प्रायः सर्वो भवति करुणा वृत्तिः आर्द्र अन्तरात्मा

वामश् च अस्याः कररुह पदैः मुच्यमानो मदीयैर् मुक्ता जालम् चिर परिचितम् त्याजितो दैव गत्या

वाचालं मां न खलु सुभगंमन्य भावः करोति प्रत्यक्षं ते निखिलम् अचिराद् भ्रातर् उक्तं मया यत्

तस्मिन् काले जलद यदि सा लब्ध निद्रा सुखा स्याद् अन्वास्य एनाम् स्तनित विमुखः याम मात्रम् सहस्व

पृच्छन्ती वा मधुर वचनाम् सारिकां पञ्जर स्थाम् कच्चिद् भर्तुः स्मरसि रसिके त्वं हि तस्य प्रिया इति

एभिः साधो हृदय निहितैः लक्षणैर् लक्षयेथा द्वार उपान्ते लिखित वपुषौ शङ्ख पद्मौ च दृष्ट्वा

माम् आकाश प्रणिहित भुजम् निर्दय आश्लेष हेतोः लब्धायास् ते कथम् अपि मया स्वप्न संदर्शनेषु

तालैः शिञ्जा वलय सुभगैः नर्तितः कान्तया मे याम् अध्यास्ते दिवस विगमे नीलकण्ठः सुहृद् वः
स यद् एव श्रोत्रेण पापं शृणोति स एव स पाप्मा

तम् पाप्मा अन्वसृज्यत

तम् पाप्मा न अन्वसृज्यत

स यद् एव चक्षुषा पापम् पश्यति स एव स पाप्मा

ते ऽब्रुवन् न उ न्वाव नो ऽयम् मृत्युं न पाप्मानम् अत्यवाक्षीत्
अन्वृचम् उदवज्रैः
को विकारी च्यवते
अथ ऋच् साम अब्रवीत् बहु वै किं च किं च पुमांश् चरति

तद् उ वा आहुः कामम् एव उद्गातुः मुखम् ईक्षेत
आवित्तौ मित्रावरुणौ धृत व्रतौ

आवित्तः पूषा विश्व वेदाः

आवित्ते द्यावापृथिवी ऋतावृधौ

मित्रो ऽसि

क्षत्रस्य उल्बम् असि

पुष्टं द्रविणम्

इन्द्रस्य वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नः

अग्नये स्वाहा

घोषाय स्वाहा
न एव अर्हति अभिधातुम् वै त्वाम् अकिञ्चन गोचरम्

मन्दं जहास वैकुण्ठो मोहयन्न् इव मायया

वन अद्रि नदी उदन्वन्तः ह्य् एधन्ते तव वीक्षितैः

गान्धारीं पुत्र शोक आर्ताम् पृथां कृष्णां च माधवः

रतिम् गङ्गा इव ओघम् उदन्वति

तां बाढम् इति उपामन्त्र्य प्रविश्य गजसाह्वयम्

व्यसनं वीक्ष्य तत् तेषाम् अनन्यविषयात्मनाम्

पुरुषं त्वा आद्यम् ईश्वरं प्रकृतेः परम्

विमोचिता अहम् च सह आत्मजा विभो त्वया एव नाथेन मुहुर् विपद् गणात्
पाषण्ड चण्डालानाम् श्मशान अन्ते वासः

वास्तु छिद्र अनुशालेषु श्रेणि प्रपणिनिकायाः आवसेयुः

दश कुली वाटम् कूप स्थानम्

तस्य अतिक्रमे पूर्वः साहस दण्डः
प्रसह्य सोमम् अपिबत् स गणैः च शचीपतिः

वज्री दश अंशम् जुहुयात् वज्र कुण्डे घृत आदिभिः

निग्रहो घोर रूपः ऽयं कथितो नः उत्तमम्

निहत्य च अप्रयत्नेन गतवन् विगत ज्वरः

तां विद्यां सम्प्रवक्ष्यामि सर्व पाप प्रमोचनाम्
अथ अतस् ऐन्द्रो महाभिषेकः
कनक अङ्गद हाराय नमः सर्प उपवीतिने

भस्म दिग्ध शरीराय भानु सोम अग्नि हेतवे

सुताराय विशिष्टाय नमो दुन्दुभिने हर
विविक्त रम्य भू भागम् अग्निकुण्डम् व्यधात् पुरस्

इति व्याध वचः श्रुत्वा कृत्वा तान् एव च अग्रतस्

तद् भाषया अवतारम् वक्तुं चक्रे कथापीठम्

पिशाचा ये ऽपि तत्र आसन् अन्ये तद् सहचारिणः

क्षिति कनक वस्त्र वाहन भवन धनैः संविभेजे सः

पठित्वा पत्रम् एकैकम् को अपि अग्नौ क्षिपति द्विजः

अथा एकः गुणदेव आख्यः नन्दिदेव अभिधः परः

नरवाहनदत्तस्य चरितं शिष्ययोः कृते
शुक्ल वस्त्रैः अलंकृत्य शुक्ल माल्य अनुलेपनैः

शर्करा तु परा तस्मात् इक्षुसारः अमृत आत्मवान्

भुञ्जीत अतैल लवणम् स्वयम् अपि अथ वाग्यतः

ईश्वर उवाच
यत्र अदः गायत्री सुपर्णः भूत्वा सोमम् आहरत् तत् एतासाम् होत्राणाम् इन्द्रः उक्थानि परिलुप्य होत्रे प्रददौ
महा प्रजापतेः स्थानम् एकशृङ्गे नग उत्तमे

पञ्चकूटे पुराणि आसन् पञ्च कोटि प्रमाणात्

सहस्रशिखरे शैले दैत्यानाम् उग्र कर्मणाम्

पुराणां तु सहस्राणि सप्त शक्र अरीणाम् द्विजाः
यज्ञो वै विष्णुः

ता आहवनीयस्य भस्म अन्ते निवपन्ति
मनसा आघारौ जुहोति संततम् अक्ष्णया प्रजापतये _ इति उत्तरम् परिधि संधिम् अन्ववहृत्य स्रुवम् इन्द्राय _ इति दक्षिणम् परिधि संधिम् अन्ववहृत्य

तौ अन्तरेण आहुति लोकः भूः _ भुवः _ स्वर् _ भूः भुवः स्वर् स्वाहा इति
श्रियम् एव तद् विराजं यशस्य् अन्नाद्ये प्रतिष्ठापयति
तस्माद् एवं विदुषा सत्यम् एव वदितव्यम्

तद् यद् एते सूक्ते षष्ठे ऽहनि शंसति यज्ञस्य प्रज्ञात्यै स्वर्गस्य लोकस्य अनुख्यात्यै
विविधां दैव संयुक्ताम् तत्त्व जाम् च एव मानुषीम्

अव्ययाः च आदयः निपाताः

शासने शासनम् इति आचक्षते

अग्राम्य शब्द अभिधानम् औदार्यम्
इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांसि अपीनसम्

शोषयन् नासिकास्रोतः कफं च कुरुते ऽनिलः

कण्डूः श्रोत्र अक्षि नासासु पित्त उक्तम् च अत्र लक्षणम्
एकादशी प्रभृति तिस्रश् च तन्तुमतीः

एवं प्रतिहोमम् आ दश रात्रात्

अत ऊर्ध्वम् आ द्वादश रात्रात् तिस्रो रात्रीर् उपवसेत्
यद् आत्मनि तन्वो मे विरिष्टं सरस्वती तद् आ पृणद् घृतेन
क्व दूरं क्व समीपं वा बाह्यं क्व अभ्यन्तरम् क्व वा
सप्ताहं वा अर्क दुग्ध अक्तम् तत् चूर्णम् पाययेत् पृथक्

राठ पुष्प फल श्लक्ष्ण चूर्णैः माल्यं सुरूक्षितम्

प्रमृज्य कुश मुत्तोल्याम् क्षिप्त्वा बद्ध्वा प्रलेपयेत्

तेषां ततः सुशुष्काणाम् उद्धृत्य फल पिप्पलीः

पयः पुष्पे ऽस्य निर्वृत्ते फले पेया पयस्कृता

कफे च कण्ठ वक्त्र स्थे कफ संचय जेषु च

क्ष्वेडो अतिकटु तीक्ष्ण उष्णः प्रगाढेषु प्रशस्यते

पृथक् फल आदि षट्कस्य क्वाथे मांसम् अनूप जम्

तुम्ब्याः फल रसैः शुष्कैः स पुष्पैः अवचूर्णितम्

सूत्र उदितेन विधिना साधु तेन तथा वमेत्

वमने मदनं श्रेष्ठं त्रिवृत् मूलम् विरेचने

पर्यागतानां शुष्काणां फलानां वेणी जन्मनाम्
अपरेण आहवनीयम् उष्णम् इव भस्म निरूह्य तत्र ताम् आहुतिं जुहुयात्

न अ हुत्वा आवर्तेत
त्रि अरत्निः स्यात् लोकानाम् रूपेण

वज्रेण एव तद् यजमानस्य पाप्मानम् अपघ्नन्ति
ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः

य इमं यज्ञं मनसा चिकेत प्र णो वोचस् तम् इह इह ब्रवः

मुग्धा देवा उत शुना अयजन्त उत गोर् अङ्गैः पुरुधा ऽयजन्त

यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन्
तेन मातृ लोकेन सम्पन्नः महीयते
तं ते तपामि वरुणस्य धर्मणा
चातुर्मास्यैः आप्नुवन् स्वर्गान् लोकान् सर्वान् कामान् सर्वाः अष्टीः सर्वम् अमृत त्वम्

आत्मा महाहविः
यः मे तन्तुम् यः मे प्रजाम् चक्षुः श्रोत्रम् जिघांसति इन्द्रः च तस्मै अग्निः च हेतिम् देवेषु विन्दताम्

यः पिशाचः यातुधानः क्रव्य अद् यः मा जिघांसति इन्द्रः च तस्य अग्निः च मूर्धानम् प्रति विध्यताम्
स्वर्ण जारण यन्त्र विधानम् आह लवणम् इत्यादि
पशु यज्ञः षड्ढोता

आयुषे कम् अग्निहोत्रं हूयते सर्वम् आयुर् एति य एवं वेद

गायत्रो ऽग्निर् गायत्र छन्दाः

न अस्य अन्यः योगक्षेमस्य ईशे य एवं वेद

वाक् च आत्मा च सप्तहोता

सौम्यो ऽध्वरस् सप्तहोता
घृत हेम गुड अक्षोट मोच चोच परूषकम्

मूर्छाम् आकुञ्चनं कम्पं कटि पृष्ठ आदिषु व्यथाम्

क्ष्मा अम्भस् अग्नि क्ष्मा अम्बु तेजस् ख वायु अग्नि अनिल गः अनिलैः

षट् पञ्चका षट् च पृथग् रसाः स्युश् चतुर् द्विकौ पञ्चदश प्रकारौ

लवणः स्तम्भ संघात बन्ध विध्मापनः अग्नि कृत्
इति अष्टादशकम् कर्म

परं पाप कर्मणाम् नव वेत्रलताः द्वादश कशाः द्वाव् ऊरुवेष्टौ विंशतिर् नक्तमाल लताः द्वात्रिंशत् तलाः द्वौ वृश्चिकबन्धौ उल्लम्बने च द्वे सूची हस्तस्य यवागू पीतस्य एक पर्व दहनम् अङ्गुल्याः स्नेह पीतस्य प्रतापनम् एकम् अहः शिशिर रात्रौ बल्बज अग्र शय्या च

तस्य अभिशस्त अङ्कः ललाटे स्याद् व्यवहार पतनाय स्तेये श्वा मनुष्य वधे कबन्धो गुरुतल्पे भगं सुरा पाने मद्य ध्वजः
इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे नीति सारे एकादशोत्तरशततमो ऽध्यायः

त्यजन्ति मित्राणि धनैः विहीनम् पुत्राः च दाराः च सुहृद् जनाः च

दैवं तस्य प्रमाणं हि कर्तव्यं पौरुषं सदा

यस्य पुत्राः च भृत्याः च मन्त्रिणः च पुरोहिताः

क्षणेन विभवो नश्येत् न आत्म आयत्तम् धन आदिकम्

उद्योगेन कृते कार्ये सिद्धिर् यस्य न विद्यते

निःशङ्कं किं मनुष्याः कुरुत पर हितम् युक्तम् अग्रे हितं यत् मोदध्वम् कामिनीभिः मदन शर हताः मन्द मन्द अति दृष्ट्या

मालाकार इव अरण्ये न यथा अङ्गार कारकः
तत् स्त्रीषु आ भरामसि
मनः वाव वाचः भूयः

सः यः मनः ब्रह्म इति उपास्ते यावत् मनसः गतम् तत्र अस्य यथाकाम चारः भवति यः मनः ब्रह्म इति उपास्ते
होत्रा वा ऋत्विजः

दिवस् संस्पृशस् पाहि इति
तत् संवत्सरस्य अहर् रात्रान् आप्नोति

तेन एव तद् सलोकतायाम् यजमानम् अध्यूहति

तद् ऋतुम् आप्नोत्य् ऋतुना संवत्सरम्
विप्रैः अस्तु स्वधा इति उक्तः भूमौ सिञ्चेत् ततस् जलम्

इत्य् प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्

सर्व देवेषु श्रोत्रियो वेद विद् युवा

द्विगुणान् तु कुशान् दत्त्वा उशन्तः त्वा इति ऋचा पितॄन्

ब्रह्मचारी भवेत् ताम् तु रजनीं भार्यया सह

यथा लाभ उपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः

मातामहानाम् अपि एवम् दद्यात् आचमनम् ततः

पितृभ्यः च स्वधा उच्यताम्
दोषाणां प्रकृतिः हानिः वृद्धिः च एवम् परीक्ष्यते

सर्व आकृतिः संनिपातात् शोथः व्यामिश्र हेतु जः

ते पुनर् यथास्वम् हेतु व्यञ्जनैः आदौ उपलभ्यन्ते निज व्यञ्जन एक देश विपरीतैः बन्धम् अन्त्र अगद प्रलेप प्रताप निर्वापण आदिभिः च उपक्रमैः उपक्रम्यमाणाः प्रशान्तिम् आपद्यन्ते

यस्य पित्तं प्रकुपितं त्वचि रक्ते ऽवतिष्ठते

शोफं स शूलम् जनयन् गुल्मः तस्य उपजायते

यः च अपि अरुण वर्ण आभः शोथो नक्तं प्रणश्यति

समुत्थान विशेषान् च बुद्ध्वा कर्म समाचरेत्

रुजा वर्ण समुत्थान स्थान संस्थान नाम्भिः

विकृताः प्रकृति स्थाः वा तान् बुभुत्सेत पण्डितः

वात पित्त कफाः यस्य युगपत् कुपिताः त्रयः
शालामुखीयाच् छङ्कोः षट्त्रिंशत् प्राचः प्रक्रमान् प्रक्रामति
देव वत् च एतेन एव दक्षिणान् आघ्नानाः

देशांश् च

अ वषट्कारान्
स क्षार मधुर स्निग्धः बल उष्ण पित्त कृत् तिलः

श्यामाकः शोषणो रूक्षो वातलः श्लेष्म पित्त हा

स क्षारः सर्व दोष घ्नः वास्तुको रोचनः परः

आर्द्रकं रोचकं वृष्यं दीपनं कफ वात हृत्

दोषलं लकुचं स्वादु बकुलं कफ वात जित्

वर्षाभू मार्कवौ वात कफ घ्नौ दोष नाशनौ

महाशालि परं वृष्यं कलमः श्लेष्म पित्त हा
शुक्ल पुष्प मयम् माल्यं रक्त शक्ति समन्वितम्

शाम्भवी मुद्रया योगी ध्यान योगेन सिध्यति

भ्रमराः कोकिलास् तत्र गुञ्जन्ति निगदन्ति च

स्थूलं ज्योतिस् तथा सूक्ष्मं ध्यानस्य त्रिविधं विदुः
यत् भवः आपः तेन न ह वै एनम् भवः हिनस्ति न अस्य प्रजाम् न अस्य पशून् न अस्य ब्रुवाणम् चन

चन

चन

स वै त्वम् इति अब्रवीत् शर्वः एव इति
सम् च इद् नयाथः अश्विना कामिना सम् च वक्षथः

कन्यानाम् विश्व रूपाणाम् मनः गृभाय ओषधे
प्राणिनः प्रीणयन्ति एते तद् आहार त्वम् आगतान्

सूत उवाच

अग्निष्वात्त आदयः तेषाम् आधिपत्ये व्यवस्थिताः

ऋषय ऊचुः

राज्यं च एव प्रयच्छन्ति प्रीताः पितृ गणाः नृणाम्
संग्रहे तु आरग्वध आदिः असन आदिः अर्क आदिः सुरस आदिः मुष्कक आदिः वत्सक आदिः मुस्ता आदिः शीत घ्नः महा कषायः वल्ली कण्टक पञ्चमूले च इति श्लेष्म प्रशमनानि इति
आग्नेयी प्रथमा घृत याज्या सौमी सौम्य याज्या वैष्णवी घृत याज्या त्वं सोम पितृभिः संविदान इति सौम्यस्य पितृमत्या यजति
मद्यं नित्यं ब्राह्मणः

कृत्वा अनुज्ञातस्य वा स्नानम्

वर्जयेन् मधु मांस गन्ध माल्य दिवास्वप्न अभ्यञ्जन यान उपानह् छत्त्र काम क्रोध लोभ मोह वाद वादन स्नान दन्त धावन हर्ष नृत्य गीत परिवाद भयानि

विप्रोष्य उपसंग्रहणम् गुरु भार्याणाम्

वाच् बाहु उदर संयतः

द्वादश वर्षाण्य् एक वेदे ब्रह्मचर्यं चरेत्
तत आह सोम विक्रयिन् क्रय्यः ते सोमा३ इति
न जेतुम् एनां शक्तो मे त्वत् ऋते ऽन्यः पुमान् भुवि

भव भार्या अमृतम् गृह्य पायय अस्मान् वरानने

दुर्वाससश् च शापेन निःश्रीकाश् च अभवन् तदा

फणि निःश्वास संतप्ताः हरिणा आप्यायिताः सुराः

पश्यन्तः सर्व देवाः ताम् स्तुवन्तः स श्रियः ऽभवन्

वक्ष्ये कूर्म अवतारम् च श्रुत्वा पाप प्रणाशनम्

स्त्री रूपम् सम्परित्यज्य हरेण उक्तः प्रदर्शय

ततो मथितुम् आरब्धाः यतः पुच्छं ततः सुराः

वः अमृत भाजः हि कारयामि न दानवान्
अकृत प्रतिकर्म एव क्षिप्रम् आनीयताम् इति

आत्मानं चेतयस्व इति प्रियदर्शनम् अब्रवीत्

ततो नन्द उपनन्दाभ्याम् भोज्यमानः क्रमेण तौ

तेन अस्मै रुचितं यत् तद् आशु संपाद्यताम् इति

मया उक्तम् तव यः स्यालः पुरुषः प्रियदर्शनः

प्रधार्य च अपरैः वैद्यैः शनकैर् इदम् अब्रवीत्

तेन उक्तम् जनता सिद्धम् विरुद्धम् अपि न त्यजेत्

तद् एवं लोक विद्विष्टम् अनुयुक्तो ऽपि भूभृता
एतं वां द्यावापृथिवी परि ददामि स मा तृषत् स मा क्षुधत्