tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
स ह स श्रीर् एव स्तोमः

तद् यद् अन्तरेण वर्षा व्यवहिताश् शान्त्या एव

ब्रह्म हि सर्वाणि छन्दांसि

ब्रह्म एव तत्
स यथा उभयापदी प्रतितिष्ठत्य् एवम् एव स्वर्गे लोके प्रत्यतिष्ठन्

प्रति स्वर्गे लोके तिष्ठति य एवं वेद
शं नः पर्जन्यो भवतु प्रजाभ्यः शं नः क्षेत्रस्य पतिर् अस्तु शम्भुः

शं नो रुद्रो रुद्रेभिर् जलाषः शं नस् त्वष्टा ग्नाभिर् इह शृणोतु

शं नः सोमो भवतु ब्रह्म शं नः शं नो ग्रावाणः शम् उ सन्तु यज्ञाः
अनुजा त्व् अभवत् कृष्णा सुभद्रा भद्र भाषिणी

इन्द्रात् धनंजयः च एव शक्र तुल्य पराक्रमः

शृणोति मानवो नित्यं सर्व पापैः प्रमुच्यते

अनपत्यः अभवत् श्यामः शमीकः तु वनं ययौ

ऐक्ष्वाकी सुषुवे शूरं ख्यातम् अद्भुत मीढुषम्

सप्तमं देवकी पुत्रम् मदनं सुषुवे नृप

विजयं रोचमानं च वर्धमानं तु देवलम्

अथ सख्येन वृद्धे असौ कुन्तिभोजे सुतां ददौ
एकादश्याम् ऋषि पूजा कार्या सर्व उपकारका
एता वै देवता अभिचरणीयाः

एतर्हि वा एष जायते यर्हि चीयते

जानु दघ्ने ऽग्रे जुहोति
अथ यदि स अग्निचित्यः प्रथमायाम् एव उपसदि उत्तरवेदिं संनिवपन्ति
याम् देवाः एषु लोकेषु याम् ऋतुषु याम् मासेषु याम् अर्ध मासेषु याम् अहोरात्रयोः विजितिम् व्यजयन्त ताम् विजितिम् विजयते यः एवम् वेद
सर्वे भल ब्रवाथ शार्कोटम् अ रसम् विषम्

विषं हि सर्वम् आदिष्य् अथ उ एनम् अजीजभम्
सा यदि इति इयाय यदि इति

ते ह ऊचुः मन्त्रयित्वा एकं वै द्वे त्रीणि परमम् अनया धनानि लभेमह्य् अथ एनया इह सर्वम् एव लप्स्यामहे
गायत्रेण छन्दसा अग्निना देवतया इति ब्रूयात्

न इदम् उत्सहामह इति
ननु वर्षासु तैलं वर्षा अन्ते सर्पिः वसा मज्जनौ माधव इति यो ऽयं नियमः स किंचिद् अपेक्ष्य वर्तते आहोस्विद् अन् अपेक्ष्य इत्य् अस्मिन् पर्यनुयोग इदम् आह
इति पूर्व उक्तेन विधानेन रक्तः अपि रागवान् अपि रसेन्द्रः सूतः जरित बीजः अपि जारितानि बीजानि यस्मिन् इति सारण रहितः सारणा वक्ष्यमाण संस्कारः तेन वर्जितः व्यापी न भवति देहे लोहे च व्यापको न स्यात् हि निश्चितं अथवा अपि सारणा रहितः रसेन्द्रः षण्ढ ताम् याति निर्वीर्य त्वम् आप्नोति
सा एषा दिश् अपराजिता

तम् उदीचः तिष्ठतः उपावहरन्ति

यः अनड्वान् विमुक्तः तत् शाला सदाम् प्रजानाम् रूपम् यः युक्तः तत् चक्रियाणाम्
द्रप्सस् ते दिवं मा स्कान्

बधान देव सवितः शतेन पाशैः परमस्यां परावति

मा वः शिवाः ओषधयः मूलम् हिंसिषम्
चतुर्दश्यां निराहारो भूत्वा शम्भो परे ऽहनि

यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम्

प्रसन्नो भव मे श्रीमन् गृहं प्रति च गम्यताम्
एतत् ह वा उवाच वासिष्ठः सात्यहव्यो ऽस्कन् सोम इत्य् उक्ते मा सूर्क्षत प्रचरत प्रातर् वाव अद्य अहम् सोमं समस्थापयम् इति

ऋध्यन्ते ह वा अस्य स्तोमा यज्ञे
त पर करणम् असंदेह अर्थम्
यूयम् ईशिध्वे वसवस् तस्य निष्कृतेस् ते नो मुञ्चन्त्व् अंहसः

यदि इद् इदं मरुतो मारुतेन यदि देवा दैव्येन ईदृश् आर
आजहार अश्वमेधानाम् शतम् उत्तम धार्मिकः

शोणाश्वस्य सुताः पञ्च शूरा रण विशारदाः

तस्य आसीत् विजयः युद्धे तत्र कन्याम् अवाप्य सः

ये प्रक्षिप्ता ज्वलिष्यन्ति मम तेजस् समन्विताः

ततः शरान् तद् आदित्यः तु अर्जुनाय प्रयच्छत

तस्मिन् प्रवितते यज्ञे अभिजातः पुनर्वसुः

लोमपादात् मनुः पुत्रा ज्ञातिः तस्य तु च आत्मजः

भजिनं भजमानं तु दिव्यं देवावृधं नृप

भगवन् केन तृप्तिः ते भवति एव दिवाकर

अजात पुत्राः विक्रान्तास् त्रयः परम कीर्तयः

स तु प्रसूतिम् इच्छन् वै रुषङ्गुः सौम्यम् आत्मजम्
तम् एव भागधेयेन उपधावति

बहिष्पथं वा एष एति यस्य पौर्णमासी वा अमावस्या वा अतिपद्यते

अग्नये व्रतपतये ऽष्टाकपालं निर्वपेद् य आहिताग्निस् सन्न् अव्रत्यं चरेत्

स एतत् सूक्तम् अपश्यत्

अग्निर् देवानां व्रत पतिः
केचित् मृत स्वर्णेन मृत पारदेन गंधकं टङ्कणं मुक्ता चूर्णेन मृगाङ्क साधनम् आहुः

काञ्चनारः तद् रसेण ज्वालामुखी जयन्ती तद् रसेण वा लाङ्गल्या कलिहार्या वा रसेन यावत् पिष्टिका भवति ततो हेम्नः चतुर्थ अंशम् टङ्कणं सौभाग्य पिष्ट मौक्तिक चूर्णम् हेम द्विगुणम् आवपेत् मेलयेत् तेषु सर्व समम् स्वर्ण आदि समम् गन्धं गन्धकं क्षिपेत् शुद्धं तेषां सर्वेषां गोलं वासोभिः वेष्टयित्वा शोषयित्वा च धारयेत्

कुत्र शराव सम्पुटस्य अन्ते मध्ये तत्र मुद्रां प्रदापयेत् लवण पूरिते भाण्डे तं संपुटं धारयेत्
तस्यै चत्वार्य् अक्षराणि द्योतयति

अथ यद् अनिरुक्तं गायेत् तूष्णीम् एव प्रजा आसीरन् न वदेयुः

ऋतुष्व् एव तत् प्रतितिष्ठति

प्राण एव तत् प्रतितिष्ठति
अथ वेदम् आदत्ते अयम् वेदः पृथिवीम् अन्वविन्दत् गुहा सतीम् गहने गह्वरेषु स विन्दतु यजमानाय लोकम् अच्छिद्रम् यज्ञम् भूरि कर्मा करोतु इति

अत्र एतत् पात्री संक्षालनम् गार्हपत्यात् अङ्गारेण अभितप्य हृत्वा अन्तर्वेदि प्रतीचीनम् तिसृषु लेखासु निनयति एकताय स्वाहा द्विताय स्वाहा त्रिताय स्वाहा इति

अथ तिरस् पवित्रम् आज्य स्थाल्याम् आज्यम् निर्वपति महीनाम् पयः असि ओषधीनाम् रसः तस्य ते अ क्षीयमाणस्य निर्वपामि देव यज्यायै इति

अ विदहन्तः श्रपयत इति वाचम् विसृजते
हुत अनुकृतिः उपाकर्म
प्रयुता द्वेषांसि इति वपाश्रपणीभ्यां प्रमुच्य घृतवतीम् इत्य् अभिज्ञाय उत्तमाय प्रयाजाय अत्याक्रम्य आश्राव्य आह स्वाहाकृतीभ्यः प्रेष्य इति
द्रव द्रावम् महा भारम् छेदे कृष्णं समुज्ज्वलम्
तद् उ वाचा उपगीयते
तस्मिन् यशो निहितं विश्व रूपम् इति

अर्वाञ्च् बिलः चमसः ऊर्ध्व बुध्नः

न अस्य अन्नम् क्षीयते य एवं वेद

प्राणान् एतद् आह
संस्कारस्य अनुवर्तनात् यथा शीतैः संस्कृतं शीत ताम् उष्णैः संस्कृतम् उष्ण ताम् भजते इत्यादि
पूर्व पर अवर दक्षिण उत्तर अपर अधरः इति एषाम् गणे पाठात् पूर्वेण नित्यायां सर्वनाम सञ्ज्ञायाम् प्राप्तायां जसि विभाषा आरभ्यते

व्यवस्थायाम् इति किं दक्षिणा इमे गाथकाः
अथ उदकम् आहारयति आचमनीयम् भो इति

तूष्णीम् अध्यात्मं निनयति

स खल्व् एक शाखम् एव प्रथमं पाद्यं द्वि शाखम् आसनं त्रि शाखम् मधुपर्काय

अन्नानां मुखम् असि मुखम् अहं श्रेष्ठः समानानां भूयासम्
वर्त्म प्राप्तः ऽञ्जनाद् दोषो रोगान् कुर्याद् अतो ऽन्यथा

निवात स्थस्य वामेन पाणिना उन्मील्य लोचनम्

गुरौ मध्ये लघौ दोषे तां क्रमेण प्रयोजयेत्

वदन्ति अन्ये तु न दिवा प्रयोज्यं तीक्ष्णम् अञ्जनम्

शुक्तौ प्रलम्बया अन्येन पिचु वर्त्या कनीनिके
दैवा वा एते पितरः

यजमानम् एव तज् जीवयति

तस्माद् एनान् आवाहयति

न ह एके स्वं महिमानम् आवाहयन्ति यजमानस्य एष महिमा इति वदन्तः

प्र एव तृतीयया यच्छति
सा अ वित्त्वा न्यप्लवत

ताम् अपृच्छत् का त्वम् असि इति

सा समाः सहस्रं सप्ततीः पर्यप्लवत
दिव्यैर् वर्ष सहस्रैः तु कृत त्रेता आदि संज्ञितम्

एकम् अत्र व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणो द्विजाः

काष्ठाः त्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिकी गतिः

स्वायम्भुव आदयः सर्वे ततः सावर्णिक आदयः

अनादिः एष भगवान् कालो ऽनन्तो ऽजरो ऽमरः

प्रोच्यते काल योगेन पुनर् एव च संभवः
निधनं प्रति पत्नी दक्षिणम् ऊरुम् अभिषिञ्चेत्

यज्ञायज्ञीयस्य हिंकारं प्रति पत्नीम् उद्गाता ईक्षेत

तथा इतरः उद्गायन्

तस्मिन्न् अङ्गुली अवधाय अङ्गुष्ठ अनामिके इत्य् एके ऽक्षिणी विमृजीत येना ह्य् आजिम् इति
यद् अत्यस्येद् अस्मिन् लोके प्रतितिष्ठेद् अव स्वर्गात् लोकात् छिद्येत
तत् यत् पौर्णमासम् आरभमाणः सरस्वत्यै चरुम् निर्वपेत् सरस्वते द्वादश कपालम्
तेभ्यो ह एतत् अक्षरम् उवाच द इति
एवम् एव इति ह ऊचुः न एव इह किंचन परिशिष्येत यत् त्वं न स्या इति

मया चक्षुषा कर्माणि क्रियन्ते

स यद् अहं न स्यां न एव इदम् विज्ञायेत न अदः

अथ वाचम् अब्रुवन् कथम् उ त्वं श्रेष्ठा असि इति
निवाते त्वा अभिवर्षतु जीव वर्ष सहस्रम् त्वम्

दुःस्वप्नं दुरुदितं शकुनैस् तद् द्विषद्भ्यो दिशाम्य् अहम्
अपाला ह वा आत्रेयी पाप्य् आस

सा अकामयत अप पापं वर्णं हनीय इति
पितृ यज्ञे तु एव प्राचीनावीती भवति

अन्ततस् प्रत्युपस्पृश्य शुचिः भवति
ये देवाः अन्तरिक्षे एकादश स्थ ते देवासः हविः इदम् जुषध्वम्
यो ऽग्निर् नृमणा नाम ब्राह्मणेषु प्रविष्टः

सो अस्मभ्यम् अस्तु परमे व्योमन्न् इति दातारं वाचयति

सपत्नेषु वज्रं ग्रावा त्वा एष इति निपतन्तम्
सम्प्राप्तं हनु रन्ध्र मूल विधिना यच् चन्द्रतोयं मुखे तत् सर्वं रवि काल रूप सदने रक्षेत् परा सारणा

घण्टा कोटि कपोल कोटर कुटी जिह्वा अग्र मध्य आश्रयात् शङ्खिनी आगत राजदन्त विवरम् प्रान्त ऊर्ध्व वक्त्रेण यत्
जनय अजातान्
एभिर् एव एनम् तल् लोकैर् दृंहति इषे ऊर्जे सीद इति

तद् एतत् ह वाव सर्वेषु लोकेषु ज्योतिर् यत् हिरण्यम्
देव विशः कल्पयितव्या इत्य् आहुश् छन्दश् छन्दसि प्रतिष्ठाप्यम् इति इत्य् आह्वयते प्रातःसवने त्रि अक्षरेण शंसामः दैव ऊम् इत्य् अध्वर्युः प्रतिगृणाति पञ्च अक्षरेण तद् अष्ट अक्षरम् सम्पद्यते अष्ट अक्षरा वै गायत्री गायत्रीम् एव तत् पुरस्तात् प्रातःसवने ऽचीक्ﾱपताम्

तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अभ्यनूवाच
इयं नारी उपब्रूते ऽग्नौ लाजान् आवपन्ती

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः

द्वे ऊर्जे विष्णुः त्वा अन्वेतु

रयिं च पुत्रान् च अदात् अग्निर् मह्यम् अथ उ इमाम्

प्रहस्तं पुंसः
अन्तरेण चात्वाल उत्करौ अन्ववेत्य अपरेण उत्तरवेदिम् अतिक्रम्य दक्षिणत उपविशेद् इत्य् आलेखनः
एत एत इत्य् एव एनान् ज्यैष्ठ्याय श्रैष्ठ्याय अभिवदति

अथ उ ह एनाः तत् सौभाग्येन एव अभ्यानक्ति
यद् एव माध्यंदिने द्वे द्वे सूक्ते शंसन्ति इति ब्रूयात् तेन इति
परस् वरीयांसः वै इमे लोकाः अर्वाक् अंहीयंसः

द्विषंधिः हि इषुः शल्यः च हि एव तेजनम् च

तस्मात् स छन्दसः एव कर्तव्याः न विछन्दसः

तया पुरः भिन्दन्तः आयन्

यत् विछन्दसः कुर्यात् ग्रीवासु तत् गण्डम् दध्यात् ईश्वरः ग्लावः जनितोः
द्विराषाढः स विज्ञेयो विष्णुः स्वपिति कर्कटे

नाभि स्थेन अल्प संतुष्टः हृद् स्थेन स्यात् महेश्वरः

हस्ति अश्व दा शुक्र दशा राज्य स्त्री लाभ दा भवेत्
सवितृ प्रसूताः बृहस्पतये स्तुत इति एकैकस्य अन्तः

सवितृ प्रसूताः बृहस्पतये स्तुत इति

ईध्रात् स्तोत्राणि पूर्वेण तद् विवृद्धेः
पालाशाः कार्ष्मर्य मयाः वा शुष्का वा आर्द्राः वा स वल्कलाः

आच्छेत्ता वो मा रिषं जीवानि शरदः शतम्

स्थविष्ठो मध्यमो ऽणीयान् द्राघीयान् दक्षिणार्ध्यो ऽणिष्ठो ह्रसिष्ठ उत्तरार्ध्यः
अथ अध्वर्युः प्रदक्षिणम् आवृत्य प्रत्यङ्ङ् आद्रुत्य होत्रे पात्रं प्रदाय प्राङ् आयन्न् आह उन्नीयमानेभ्यः ऽनुब्रूहि होतुश् चमसम् अनून्नयध्वम् उभयतस् शुक्रान् कुरुध्वम् अच्छावाकस्य चमसाध्वर्यो मा तु त्वम् उन्नेष्ठाः प्रतिप्रस्थातश् चतुर्भिर् मा शकलैः प्रोक्षित अ प्रोक्षितैः प्रत्युपलम्बस्व इति
ऋजीषम् अन्ततो दशापवित्रेण परिवेष्ट्य उन्नेत्रे उत्प्रयच्छति
यो रोहितस्य गोर् वर्णस् तेन त्वा परि दध्मसि
ततो ऽनन्तरं कुष्ठानि अभिनिर्वर्तन्ते तेषाम् इदम् वेदना वर्ण संस्थान प्रभाव नाम विशेष विज्ञानम् भवति तत् यथा रूक्ष अरुण परुषाणि विषम विसृतानि खर पर्यन्तानि तनूनि उद्वृत्त बहिस् तनूनि सुप्त वत् सुप्तानि हृषित लोम आचितानि निस्तोद बहुलानि अल्प कण्डू दाह पूय लसीकानि आशु गति समुत्थानानि आशु भेदीनि जन्तुमन्ति कृष्णा अरुण कपाल वर्णानि च कपाल कुष्ठानि इति विद्यात् ताम्राणि ताम्र खर रोम राजीभिः अवनद्धानि बहलानि बहु बहल पूय रक्त लसीकानि कण्डू क्लेद कोथ दाह पाकवन्ति आशु गति समुत्थान भेदीनि स संताप क्रिमीणि पक्व उदुम्बर फल वर्णानि औदुम्बर कुष्ठानि इति विद्यात् स्निग्धानि गुरूणि उत्सेधवन्ति श्लक्ष्ण स्थिर पीत पर्यन्तानि शुक्ल रक्त अवभासानि शुक्ल रोम राजी संतानानि बहु बहल शुक्ल पिच्छिल स्रावीणि बहु क्लेद कण्डू क्रिमीणि सक्त गति समुत्थान भेदीनि परिमण्डलानि मण्डल कुष्ठानि विद्यात् परुषाणि अरुण वर्णानि बहिस् अन्तर् श्यावानि नील पीत ताम्र अवभासानि आशु गति समुत्थानानि अल्प कण्डू क्लेद क्रिमीणि दाह भेद निस्तोद पाक बहुलानि शूका उपहत उपम वेदनानि उत्सन्न मध्यानि तनु पर्यन्तानि कर्कश पिडक आचितानि दीर्घ परिमण्डलानि ऋष्य जिह्वा आकृतीनि ऋष्यजिह्वानि इति विद्यात् शुक्ल रक्ता अवभासानि रक्त पर्यन्तानि रक्त राजी सिरा संततानि उत्सेधवन्ति बहु बहल रक्त पूय लसीकानि कण्डू क्रिमि दाह पाकवन्ति आशु गति समुत्थान भेदीनि पुण्डरीक पलाश संकाशानि पुण्डरीकाणि इति विद्यात् परुष अरुणानि विशीर्ण बहिस् तनूनि अन्तर् स्निग्धानि शुक्ल रक्त अवभासानि बहूनि अल्प वेदनानि अल्प कण्डू दाह पूय लसीकानि लघु समुत्थानानि अल्प भेद क्रिमीणि अलाबु पुष्प संकाशानि सिध्म कुष्ठानि इति विद्यात् काकणन्तिका वर्णानि आदौ पश्चात् तु सर्व कुष्ठ लिङ्ग समन्वितानि पापीयसा सर्व कुष्ठ लिङ्ग सम्भवेन अनेक वर्णानि काकणानि इति विद्यात्

तत् यथा त्रयः दोषा वात पित्त श्लेष्माणः प्रकोपण विकृताः दूष्याः च शरीर धातवः त्वच् मांस शोणित लसीकाः चतुर्धा दोष उपघात विकृताः इति

स सप्तविधो ऽष्टादशविधो ऽपरिसंख्येयविधो वा भवति

न च किंचिद् अस्ति कुष्ठम् एक दोष प्रकोप निमित्तम् अस्ति तु खलु समान प्रकृतीनाम् अपि कुष्ठानां दोष अंश अंश विकल्प अनुबन्ध स्थान विभागेन वेदना वर्ण संस्थान प्रभाव नाम चिकित्सित विशेषः

तानि असाध्यानि साध्यानि पुनर् इतराणि
कुतः द्वंद्व संकरात् द्वन्द्वानां संकरो मेलापः संकरः अवकरः इति अमरः

निरव्ययं निश्चय अर्थम् इति अमरः
प्रकृति अनुमते पूरुं राज्ये कृत्वा इदम् अब्रुवम्

स कदाचिद् नृप श्रेष्ठः ययातिः शक्रम् आगतः

देवलोकाद् ब्रह्मलोकं संचरन् पुण्य कृत् वशी

अरुन्तुदं पुरुषं तीव्र वाचम् वाच् कण्टकैः वितुदन्तं मनुष्यान्
तस्माद् बहु पुत्रः एष उद्गीथ इत्य् एव उपासितव्यम् इति

एको ह तु सन् वीरो वीर्यवान् भवति
मांस अभावे शाकम्

तत्र मांसं नियतम्
तम् उपांशु प्रतिमन्त्रयते

अहे दैधिषव्य उद् अतस् तिष्ठानि अस्य सदने सीद यो ऽस्मत् पाकतरस् तस्य सदने सीद निरस्तः परावसुर् इति तृणं निरस्यति यत् प्रतिशुष्क अग्रम् भवति यद् वा प्रतिच्छिन्न अग्रम्
प्रजापतिम् उपाधावन्
ते ह ऊचुः अस्मिन्न् उ एव नो विजयो ऽध्य् अस्त्व् इति

तद् व् एव वरिष्ठः

तेन ह जिग्युः
साध्यान् गणान् पितृ गणान् परोक्षेण असृजत् प्रभुः

तेभ्यश् च एक एकशस् स्वस्य देहस्य अंशम् अदाद् अजः

का असि कस्य असि रम्भोरु को वा अर्थः ते ऽत्र भामिनि

क्षुध् तृष्भ्याम् उपसृष्टास् ते तं जग्धुम् अभिदुद्रुवुः

स किंनरान् किम्पुरुषान् प्रत्यात्म्येन असृजत् प्रभुः

मा रक्षत एनम् जक्षध्वम् इत्य् ऊचुः क्षुत् तृष् अर्दिताः

स द्वितीयाः किम् असृजन् स्वतन्त्रा उत कर्मसु

साग्रं वै वर्ष साहस्रम् अन्ववात्सीत् तम् ईश्वरः

उत्सुनोषि ईक्षमाणानाम् कन्दुक क्रीडया मनः

दिग्वाससो मुक्तकेशान् वीक्ष्य च आमीलयत् दृशौ

कान्य् अन्वतिष्ठद् द्वाराणि मार्गाय अवर जन्मनाम्
स एष एतस्य रश्मिः प्राणो भूत्वा सर्वास्व् आसु प्रजासु प्रत्यवस्थितः
वपुः अपि अभूत् ते पुनः पुरुषाङ्ग संधिः दुर्गन्धि सत्त्व भुजग आवरणम् समन्तात्

इति भक्तिः तदा जाता दम्पतियोः तु नर अधिपैः

सा अपि अनङ्गवती वेश्या कामदेवस्य साम्प्रतम्

तदा आत्मनः सर्वम् अवेक्ष्य राजा मुहुर् मुहुर् विस्मयम् आससाद

वस्त्र अलंकार संयुक्ताः गावः च करक अन्विताः

शय्या च पुष्प प्रकरैः पूजिता भूः च सर्वतः
नावम् बबन्ध तद् शृङ्गे मत्स्य आख्यम् च पुराणकम्

एक शृङ्ग धरः मत्स्यो हैमो नियुत योजनः

मनुः वैवस्वतः तेपे तपो वै भुक्ति मुक्तये
दमितः कालियो नागो धेनुको विनिपातितः

रक्षणाय अर्जुन आदेः च हि अरिष्ट आदिः निपातितः
एकाष्टकायै हविषा विधेम या ऋतून् पञ्च अनु प्रविष्टा

सरस्वति त्वम् अस्मासु रायस्पोषं नि यच्छ
शुभ क्षय कर्तारम् फल मुक्ति _

पैप्पलादं मोक्ष शास्त्रम् पैप्पलादं मोक्ष शास्त्रम् इति

ॐ पञ्च आत्मकम् पञ्चसु वर्तमानं षष् आश्रयम् षड्गुण योग युक्तम्
आनृशंस्य मनु कन्या दानम् विक्रय धर्मः च अपत्यस्य न विद्यते इति अभिहितम् तत् कथम् आर्षे विवाहे कन्या पित्रे गो मिथुन दान आदिकम् आशङ्क्य आह

आर्षे गो मिथुनम् शुल्कं केचिद् आहुः मृषा एव तत्

हारीतः

वसिष्ठः

शुल्के ज़ेइछेन्झ्]

पुनर् हारीतः

विवाहे यत् कन्या पित्रे दानं तत् काम्यं न मूल्य अर्पणम् कर्म्मणा च अत्र ऋषि सम्बन्धः तद् पति विषयः यथा युक्तः विवाहः तथा युक्ताः प्रजा भवन्ति इति अभिधानात् तद् मिथुनाय अलंकुर्यात् इति तत् दत्तम् रथ आदिकम् शतं

पतन्ति निरये घोरे घ्नन्ति च सप्तमं कुलम्

आददीत न शूद्रः अपि शुल्कं दुहितरं ददत्

अर्हणं तु कुमारीणाम् आनृशंस्यं च केवलम्

परिणीत्वा विक्रीय राक्षस शब्दः
त्रिपद्या प्रत्यवरोहति यथा शाखां धारयमाणस् तद् अमुष्मिन् लोके प्रतितिष्ठत्य् अर्धर्चशो ऽन्तरिक्षे पच्छो अस्मिन् लोके आप्त्वा एव तत् स्वर्गं लोकं यजमाना अस्मिन् लोके प्रतितिष्ठन्ति

अथ य एक कामाः स्युः स्वर्ग कामाः पराञ्चम् एव तेषां रोहेत् ते जयेयुर् ह एव स्वर्गं लोकम्
पञ्च च याः पञ्चाशच् च संयन्ति मन्या अभि

सप्त च याः सप्ततिश् च संयन्ति ग्रैव्या अभि
करणं जपति

प्रहृत्य अभिहुत्य अथ इध्मात् समिधम् आददान आह अग्नये समिध्यमानाय अनुब्रूहि इति
भूर् भुवः स्वस् त्रयो वेदो ऽसि

सर्वं वाक् पराग् अर्वाक् सप्रु सलिलं धेनु पिन्वति चक्षुः श्रोत्रं प्राणः

प्रेङ्खस्य ह्य् आयतन आसीनो होता भक्षयति

भक्षं प्रतिख्याय होता प्राङ् प्रेङ्खाद् अवरोहति
द्वादश पष्ठौहीर् इत्य् आञ्जीगविः

अथ अस्य संक्षालनम् अन्तःपरिधि निनयति
जितम् अस्माकम्

स वानस्पत्यानां पाशान् मा मोचि

जितम् अस्माकम्

जितम् अस्माकम्

स बृहस्पतेः पाशान् मा मोचि

स पराभूत्याः पाशान् मा मोचि
यत् मृगेषु पयः आविष्टम् अस्ति यत् एजति पतति यत् पतत्रिषु तत् मे धाता सविता च धत्ताम्
वशा ससूव स्थविरम् विपश्चितम्

इमाम् वशाम् वाचम् आहुः वशा इति

गर्भम् तम् अद्य कः वेद यतिधा सः अकल्पयत्

सप्त ऋषयः नि दधुः वाचम् एताम् सरस्वतीम् कल्पयन्तः

सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः

उशती त्वम् उशतः गच्छ देवान्
स ह क्रुद्धः प्रद्रवन्त् सरस्वतीम् एतेन सूक्तेन तुष्टाव

अ प्राप्तानि उक्थान्य् आसन्

ते देवाः प्रतिबुध्य बिभ्यत एतं त्रिस् समृद्धम् वज्रम् अपश्यन्

तं ह इयम् अन्वियाय

तं ह अन्वाद्रुत्य ऊचुः
नाभिं शुन्धस्व देव यज्यायै इति नाभिम्
अथ अपि न्यस्तम् इत्य् एतेन एव

अतिरात्रः प्रथमो ऽहीन इति आहुः

स यद्य् अ दीक्षितम् यक्ष्यमाणं गच्छेद् उत्तरत उपविश्य प्रवाचयेत

अनूद्देश्येन न याजयेद् यत्र त्व् अन्तर् शवः ग्रामो भवति
अथ उ यमस्य पड्वीशाद् विश्वस्माद् देव किल्बिषात्
तेन अश्वत्थ त्वया वयं सपत्नान्त् सहिषीमहि

पुमान् पुंसः परिजातो ऽश्वत्थः खदिराद् अधि
अत्रि वत् वः क्रिमयो हन्मि कण्व वत् जमदग्नि वत्
दक्षिणतस् कुटिले कर्षू खात्वा क्षीर उदकाभ्याम् पूरयन्ति सप्त उत्तरतस् प्राचीः उदकस्य
इह इद् असाथ

अस्मै कामाय उप कामिनीः

अथा अस्मभ्यम् वरुणः वायुः अग्निः बृहत् राष्ट्रम् संवेश्यम् दधातु
उरु विष्णो वि क्रमस्व इति आहवनीये हुत्वा अपरया द्वारा हविर्धाने राजानं प्रपादयति सोमो जिगाति गातु विद् इति
देवतयोः संशंसाय अन् अतिशंसाय

इन्द्राविष्णू पिबतं मध्वो अस्य इति यजति

ऐन्द्रावैष्णवम् अस्य एतत् नित्यम् उक्थम्
अ संमृष्टः ऽसि हव्य सूदः इति शामित्र देशम्
आप्यन्ते वै स्तोमा आप्यन्ते छन्दांसि तृतीये ऽहन्य् एतद् एव तत उच्छिष्यते वाग् इत्य् एव तद् एतद् अक्षरं त्रि अक्षरम् वाग् इत्य् एकम् अक्षरम् अक्षरम् इति त्रि अक्षरम्

द्वि अक्षरेण एव न्यूङ्खयेत् प्रतिष्ठाया एव द्वि प्रतिष्ठः वै पुरुषश् चतुष्पादाः पशवो यजमानम् एव तद् द्वि प्रतिष्ठम् चतुष्पात्सु पशुषु प्रतिष्ठापयति तस्माद् द्वि अक्षरेण एव न्यूङ्खयेत्
विश्वे देवा अनुष्टुभं समभरन्

स्वरस्य तु घोषेन अन्वैत्

तान् सा अच्छादयत्
स प्रत्यङ् प्रत्यावर्त्ता इते संवत्सरे पुनः

ततः पुनर् निर् आ अयसि शीर्ष्णा श्रोणी विनोनुदत्

यथा जीवासि भद्रया बिभरत् त्वा महा भवे
यद् वेदव्रतं तद् अत्र व्रतम्
यद्य् उ वै मन्यन्ते गृहपतिम् इदं याजयाम इत्य् अन्तरितास् तर्हि यज्ञाद् भवन्ति
एवम् उक्तः तु विज्ञाय संभावयत केशवम्

लब्ध्वा असून् भगवन्त् ब्रह्म देवदेवम् उमापतिम्
गावो वै सत्रम् आसत शफान् शृङ्गाणि सिषासन्त्यस् तासां दशमे मासि शफाः शृङ्गाण्य् अजायन्त ता अब्रुवन् यस्मै कामाय अदीक्षामहि आपाम तम् उत्तिष्ठाम इति ता या उदतिष्ठंस् ता एताः शृङ्गिण्यः
प्राणो ऽपानश् चक्षुः श्रोत्रम् इत्य् एतानि वै पुरुषम् अकरन् प्राणान् उपैति
वायव्ये तु भगं न्यस्य पुनः पुनर् अथ अर्चयेत्

विश्वाय विश्वरूपाय विश्व धाम्ने स्वयम्भुवे

हैमीं च दद्यात् पृथिवीम् सशेषाम् आकार्य रूप्याम् अथ वा च ताम्रीम्

दौर्गत्य युक्तः कपिलाम् अथ एकाम् निवेदयेत् ब्राह्मण पुंगवाय

नमः सवित्रे नैरृत्ये वारुणे तपनं पुनः

नम उष्ण _ याम्ये ऋच् मण्डलाय च
मृद्वीका सारिवा आल ज पिप्पली मधु नागरैः

क्षार चित्रक हिङ्गु अम्लवेतसैः भेदिनी मता

बलां श्वदंष्ट्रां बृहतीम् एरण्डम् स पुनर्नवम्

पृथ्वीकां सुरसां श्वेतां कुठेरक फणिज्झकौ

अजाजीं च अजगन्धाम् च पीलूनि एलाम् हरेणुकाम्

पेया रक्त अतिसार घ्ना पृश्निपर्ण्या च साधिता

विडङ्ग पिप्पली मूल शिग्रुभिः मरिचेन च

काश्मर्यं शालपर्णीं च पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम्
आ द्विषतो वसु दत्ते निर् एनम् एभ्यः सर्वेभ्यो लोकेभ्यो नुदते य एवं वेद

आ वो अन्धस इत्य् अन्धस्वत्या अनुष्टुभा रात्रीम् प्रतिपद्यते
वयम् अपि अनुयास्यामः यदा कालो भविष्यति

ययातिः उवाच

आरुह्य एतेषु गन्तव्यं भवद्भिः च मया सह

मेध्यान् अश्वान् न एकशस् तान् सुरूपान् तदा देवाः पुण्य भाजः भवन्ति

साधु अष्टकैः प्रब्रवीमि इह सत्यं प्रतर्दनं वसुमन्तं शिबिं च

कस्मात् एवम् शिबिः औशीनरः अयम् एकः अत्ययात् सर्वं वेगेन वाहान्
संज्ञप्यमानायाम्
अन्तर्वेदि कृष्णाजिनं प्राचीन ग्रीवम् उत्तर लोम आस्तीर्य शुक्लां च कृष्णां च राजिं यजमानः संमृशत्य् ऋक् सामयोः शिल्पे स्थ इति

चतुर्गृहीतेन स्रुचं पूरयित्वा द्वादश गृहीतेन वा पूर्णाहुतिं जुहोति विश्वे देवस्य नेतुर् इत्य् एतया
त्रयो वर्णास् त्रयो लोकास् त्रैविद्यं पावकास् त्रयः

गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा

लोकम् एकार्णवं चक्रे दृश्य अ दृश्येन वर्त्मना

गतागताभ्यां यो नेता तत्र इह च विधि ईश्वरः

गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम्

सोम भूतः च भूतानाम् अग्नि भूतः अग्नि वर्चसाम्

स पञ्चधा शरीर स्थः भिद्यते वर्धते पुनः

यः पुरा ह्य् अनलो भूत्वा और्वः संवर्तको विभुः

श्रोतुम् इच्छाम्य् अशेषेण हरेः कृष्णस्य धीमतः

शक्रं च यो दैत्य गण अवरुद्धम् गर्भ अवसाने न कृशम् चकार
तिष्ठन्तीर् एके स्रवन्तीर् एके

तान् अ विन्दमानान् अब्रवीत् स्तुत मा इति
इन्द्र अग्नी अपसस् परि इति उक्थ मुखम्
परिमृज्य सादयत्य् एष ते योनिर् विश्वेभ्यस् त्वा देवेभ्य इति

अथ एनम् अधिवदत आग्रयणो ऽसि सु आग्रयणः जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपतिम् अभि सवना पाहि विष्णुस् त्वां पातु विशं त्वं पाहि इन्द्रियेण इति
वाक् च वै मनश् च देवानाम् मिथुनं देवानाम् एव तन् मिथुनेन मिथुनम् अवरुन्धते देवानाम् मिथुनेन मिथुनम् प्रजायन्ते प्रजात्यै प्रजायते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद
महामांसेन त्रिमधुर अक्तेन अष्टोत्तरसहस्रं च एकैकं च पदं यजेत्

अनेन बलि दानेन सर्व कामान् प्रयच्छ मे
तेषां कला ग्रहणे गन्धर्व शालायाम् भिक्षुकी भवने तत्र तत्र च संदर्शन योगाः

तगर कुष्ठ तालीश पत्त्रक अनुलेपनम् सुभगंकरणम्

न प्रयुञ्जीत संदिग्धान् न शरीर अत्यय आवहान्

धत्तूरक मरिच पिप्पली चूर्णैः मधु मिश्रैः लिप्त लिङ्गस्य प्रयोगो वशीकरणम्
अभिनिगदनम् एकश्रुत्या

तां तिष्ठन् ऊर्ध्वो ऽवस्थितस् तिष्ठन्तीं वशां कृत्वा महाशान्तिम् उच्चैः प्रकर्षेण
केशाकेशिकं संग्रहणम् उपलिङ्गनाद् वा शरीर उपभोगानाम् तद् जातेभ्यः स्त्री वचनात् वा

स्वयं प्रकृता राज दास्यम् गच्छेत्

त्रि वर्ष प्रजात आर्तवायाः तुल्यः गन्तुम् अदोषस् ततः परम् अतुल्यो अपि अनलंकृतायाः

अन्य शोणित उपधाने द्वि शतः दण्डो मिथ्या अभिशंसिनः च पुंसः
अस्याम् इदं सर्वं प्रतिष्ठितम्

वाग् इदं सर्वं प्रति प्रति

स ब्रूयात् प्राणा वै त्रिवृतः
गोष्ठे वा अवच्छाद्य संपरिश्रित्य पुरा उदयम् आदित्यस्य प्रविशत्य् अत्र सर्वं क्रियते न एनम् एतद् अहर् आदित्यो अभितपति इति एकेषां स्नातानां वा एष तेजसा तपति य एष तपति तस्मात् स्नातकस्य मुखं रेफायति इव
अथ एनम् प्रच्यावयति विश्वे त्वा देवा वैश्वानराः प्रच्यावयन्त्व् इति

अनूद्यच्छन्ते चमसान्

सर्पत इति आह प्रशास्ता

यथाचमसं चमसान्
समिद् असि सम् व् वीर्येण स्वाहा इति

इत्य् अपराजितां दिशम् उपतिष्ठते जितस्य एव अ पुनर् पराजयाय तत् तद् इतीꣳ

विसृज्य वाचम् उपोत्थाय आहवनीये समिधम् अभ्यादधाति
विद्यत्य् एनं पाप्मनो य एवं वेद विद्युद् ब्रह्म इति
श्रुत शीले विज्ञाय ब्रह्मचारिणे ऽर्थिने दीयते स ब्राह्मः

प्रसह्य हरणाद् राक्षसः

उत्तरेषाम् उत्तर उत्तरः पापीयान्

सुप्तां मत्तां प्रमत्तां वा उपगच्छेत् इति पैशाचः
बलं वै वीर्यं त्रिष्टुप्

प्रति वां जिह्वा घृतम् उच्चरण्यद् इत्य् उद्वती
गोपाः समाययू राजन् नाना उपायन पाणयः

विष्णोः आराधन अर्थाय स्व पुत्रस्य उदयाय च
अधिश्रयणं च

स्फ्यम् अस्मै प्रयच्छति पुरोहितो ऽध्वर्युर् वा इन्द्रस्य वज्र इति

सुन्वन्तम् अस्याम् उपवेशयति स्योनाम् आसीद इति

वरं वृत्वा ब्रह्मन्न् इत्य् आमन्त्रयते पञ्च कृत्वस्
हुते पतिः यथेतम् परिव्रज्य प्रदक्षिणम् अग्निम् परिणयति मन्त्रवान् वा ब्राह्मणः कन्यला पितृभ्यः इति
पुनर् त्रिविधम् त्रि प्रकारम् गगनम् अभ्रम् अभक्ष्यं अभोज्यम्
अ संस्पृष्टे अभिचरतः

अथ एनानि अभिमृशत्य् अग्निर् देवता गायत्री छन्द उपांशोः पात्रम् असि इति दशभिर् दश
न भूमिम् वातः अति वाति
तेन गन्धर्व लोक ताम् अतिजयति

तद् यत् कलिभ्यः कलिन्दाः प्रायच्छंस् तत् कलिन्दानां कलिन्द त्वम्

यज्ञेन च वाव ते तत् स्तोमेन च इमान् लोकान् समदधुः सं यज्ञम् अदधुः

त इमे लोका व्यवृह्यन्त वि यज्ञो ऽवृह्यत
अत्र सप्तवत्या पूर्णाहुतिम् हुत्वा अतिमुक्तीः जुहोति
अथ एनम् त्रिः प्रदक्षिणं मुञ्ज मेखलाम् परिहरन् वाचयति इयम् दुरुक्तात् परिबाधमाना इति ऋतस्य गोप्त्री इति च

पार्ण बैल्व आश्वत्थाः दण्डाः

क्षौमं शाणं वा वसनं ब्राह्मणस्य कार्पासं क्षत्रियस्य आविकम् वैश्यस्य

मुञ्ज काश ताम्बल्यः रशनाः

गर्भ एकादशेषु क्षत्रियं
याम् आहरत् जमदग्निः श्रद्धायै कामाय अस्यै

तेन वाम् आञ्जे ऽहं भगेन सह वर्चसा

वेग वेजय अस्मत् द्विषतस् तस्करान् सरीसृपान् श्वापदान् रक्षांसि पिशाचान् पौरुषेयाद् भयात् नः दण्ड रक्ष विश्वस्माद् भयाद् रक्ष सर्वतो जहि तस्करान्

यो मे दण्डः परापतद् विहायसो ऽधि भूम्याम्
सूतस्य उदरे माक्षिक अभ्र सत्त्वम् द्रुति रूपम् तिष्ठति इति अर्थः

सूतकः पारदो घन सत्त्वम् अभ्र सत्त्वम् निखिलं समस्तं चरति
अथ सहस्र रात्रः

त्रयस् त्रिवृतो ऽग्निष्टोमाः

महाव्रतं च

तान्य् अष्टादश अहानि
ताम् अब्रवीत् पृच्छतात् पतिं य इमे देव असुराः संयत्ता ज्योग् अभूवन् कतर एषां जेष्यन्ति इति
श्रोतुम् इच्छामि देवेश दिवि च इह च सर्वशः

वर्धनः कुरु वंशस्य विभावसु सम द्युतिः

दिवि च इह च पुण्य अर्थाम् सर्व पाप प्रणाशिनीम्

अन्तेषु स विनिक्षिप्य पुत्रान् यदु पुरोगमान्

तस्य विस्तीर्ण यशसः सत्य कीर्तेः महात्मनः

राज्ये अभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थो अभवत् मुनिः
इमे वै लोकाः सह सन्तस् त्रेधा व्यायन्
प्रभावात् सर्व तीर्थेभ्यः प्रभवति अधिकम् विभो

शृणु राज्ञ् प्रयागस्य माहात्म्यं पुनर् एव तु

इदं सत्यं विजानीयात् साधूनाम् आत्मनः च वै

गया च चैत्रकं च एव गङ्गासागरम् एव च

महा ऋषीणाम् इदम् गुह्यं सर्व पाप प्रणाशनम्
तत् यत् आह अग्निम् अग्ने आवह इति ताम् आवह इति एव तत् आह
त्रयः स्नातकाः भवन्ति इति ह स्म आह अरुणिः गौतमः विद्यास्नातकः व्रतस्नातकः विद्याव्रतस्नातकः इति

हस्ते स्नायात्

तस्मै प्राच् मुखाय आसीनाय मधुपर्कम् आहरेत् विष्टर पाद्य अर्घ्य आचमनीयानि एकैकम् अनुपूर्वेण

मयि वर्चः इति अर्घ्यम् प्रतिगृह्णीयात्

तेषाम् उत्तमः श्रेष्ठः

मृगशिरसि स्नायात्

न प्रतिसायम् ग्राम अन्तरम् व्रजेत् न एकः वृषलैः सह

ब्रह्म बृहस्पतिः

मित्राणाम् प्रियः भूयासम् इति

त्रिवृतम् मणिम् कण्ठे प्रतिमुञ्चते पालाशम् स्वस्त्ययन कामः स्वस्त्ययनः असि इति बैल्वम् ब्रह्मवर्चस कामः ब्रह्मवर्चसी भूयासम् इति अर्कम् अन्नाद्य कामः अर्कवान् अन्न आदः भूयासम् इति

परस् स्वधिति पाणिः गाम् दृष्ट्वा ह गौः गौः इति ताम् अभिमन्त्रयते गौः धेनुः इति
तद् एतत् स्वयम् प्रशस्तम् यत् प्राजापत्यम्
तम् अथर्वाणम् ऋषिम् अभ्यश्राम्यद् अभ्यतपत् समतपत्
भगेन वाचम् इषिताम् वदानि सरस्वतीम् मधुमतीम् सु वर्चाः

भगः मा अवतु धान्ये

स नः जनेषु सुभगाꣳ कृणोतु

भगः मा प्रातर् अवतु भगः मध्यन्दिनम् परि

भगः मा अवतु रात्र्या भगः निपद्यमानेषु

देवानाम् पन्थाम् अभि नः नय इह

भगः मा सायम् अवतु

भगम् पुरस्तात् प्रतिबुध्यमानाः पश्येम देवीम् उषसम् विभातीम्
आ गावो इति गा आयतीः प्रत्युत्तिष्ठति

आ भक्त यातनात्

रस कर्माणि कुरुते

प्रत्यावपन्ति शेषम्
अन् ईशानानि ह वा अस्मै भूतानि बलिं हरन्ति य एवं वेद
वाजपेयेन एव अस्य इष्टम् भवति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति

तद् वै तद् अग्निहोत्रं त्रि अहम् एव अद्भिः जुहुयात्

पुरुष मेधेन एव अस्य इष्टम् भवति य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
अनन्तरा अवरे यथाज्येष्ठम्
यो वै सर्वं जयति विजयते स
देवेभ्यः शुन्धस्व देवेभ्यः शुम्भस्व इति प्रयौति

या ते प्राणान् शुच् जगाम इति ग्रीवासु निनयति

घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्ण्वाथाम् इति वपाश्रपणी प्रोर्णोति
नाभिः किम्पुरुषः च एव हरिवर्षम् इला वृतः

प्रविष्टः षोडश अधस्तात् द्वात्रिंशत् मूर्धनि विस्तृतः