tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
न अ दण्ड्यम् दण्डयति एष सुतम् आत्म द्विषाम् अपि

अयं तु साक्षात् भगवान् त्र्यधीशः कूटस्थ आत्मा कलया अवतीर्णः

रञ्जयिष्यति यत् लोकम् अयम् आत्म विचेष्टितैः

एष स्व सद्म उपवने समेत्य सनत्कुमारं भगवन्तम् एकम्

आराध्य भक्त्या लभताम् अलम् तत् ज्ञानम् यतो ब्रह्म परं विदन्ति

एष धर्म भृताम् श्रेष्ठो लोकं धर्मे ऽनुवर्तयन्
पुष्करं सर्वतोमुखम् इत्य् अमरः

पुष्कर अधिपतेः आत्मजायाः ललित विभ्रम बन्ध प्रादुष्करणम् नैसर्गिकः स्वभाव इति सूत्र अर्थः

ललित विभ्रम बन्ध इति
दर्प विघातः

विरक्तं च नित्यम् एव प्रकृति विक्रियायाः विद्यात् मुख वर्णात् च

स्व पक्षैः संज्ञया भाषते

तथा याचित अलंकाराणाम् नायक अलंकाराणाम् च तद् अभिगमन अर्थस्य व्ययस्य प्रणिधिभिर् निवेदनम्

ओष्ठ निर्भोगः

पूर्व योगिनाम् च लाभ अतिशयेन पुनः संधाने यतमानानाम् आविष्कृतः प्रतिषेधः

सख्याः पुत्रस्य उत्सञ्जनम् दोहदो व्याधिर् मित्रस्य दुःख अपनयनम् इति
अथ निधनवत्

त एतं स्तोभम् अपश्यन्

उत्सो देवो हिरा हा ओ हा वु वा इति भूमि स्पृशः एव अकुर्वन्
बृहस्पतये वाचस्पतये नैवारश् चरुः

अर्धं स्वयंकृतम् अर्धं बर्हिषो दान्ति

सा वा श्वेता श्वेत वत्सा

सविता त्वा प्रसवानां सुवताम्
मनसा त्रिः संकल्पयते त्रिर् उच्चैः

सर्व कामः ऽग्नीन् आधास्य इत्य् अग्न्याधेये
हर्यश्वात् तु मरुः जातः मरोः प्रतीन्धको ऽभवत्

तस्य विश्वसहः पुत्रः खट्वाङ्गः च तद् आत्मजः

सञ्जयात् सहदेवो अभूत् कृशाश्वः तद् सुतः ऽभवत्

इक्ष्वाकोः तु त्रयः पुत्राः विकुक्षि निमि दण्डकाः

निषधस्य नलः पुत्रो नलस्य च नभाः स्मृतः

तस्य अंशुमन्त् सुतः विद्वाः दिलीपः तद् सुतः ऽभवत्

करन्धमो विभूतेः तु ततो जातो अपि अविक्षितः

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे सूर्यवंशवर्णनं नाम अष्टत्रिंशदुत्तरशततमः ऽध्यायः

पारियात्रात् दलः यज्ञे दल पुत्रः छलः स्मृतः

महाधृतेः कीर्तिरातो महारोमा तद् आत्मजः

नरात् च केवलः पुत्रः केवलात् धुन्धुमन्त् अपि

करूषात् क्षत्रियाः जाताः कारूषा इति विश्रुताः
स यत् वाचा पूर्वाम् आहुतिम् जुहोति मनसा उत्तराम् तत् दुष्कृत सुकृते व्यावर्तयति

तस्मात् आहुः न एते आहुती संसृज्ये दुष्कृत सुकृते हि एताभ्याम् व्यावर्तयति इति
ते देवाः प्रजापतिम् उपाधावन् जयाम असुरान् इति

स यः ह एवम् विद्वान् पुरुषः प्रजापतिः साम इति उपास्ते भवति आत्मना परा अस्य द्विषन् भ्रातृव्यः भवति
दृढेन दाम्ना तत्र एव बद्धो वत्स इव उदरे

नन्द गोपः तु सहसा मुक्त्वा कृष्णम् उदूखलात्

उत्पाता ह्य् अत्र दृश्यन्ते कथयन्तो न शोभनम्

अन्योन्य किरण ग्रस्तौ चन्द्र सूर्यौ इव अम्बरे

अन्योन्य व्यतिषक्ताभिः क्रीडाभिर् अभिशोभितौ

आनाय्य शकटी मूलम् भर्त्सयन्ती पुनः पुनः

सा भीता सहसा उत्थाय हाहाकारं प्रकुर्वती
वरुण गृहीतः एष यो ऽलं पशुभ्यस् सन्न् अ पशुः भवति

पयस्यया यजेत पशु कामः

तेन एव तान् कामान् स्पृणोति
इति उक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्य आद्याः नमस्कृताः

लोक अपवादात् त्यक्तायाम् ज्ञातौ सु चरित श्रवात्

रामो दुष्टान् निहत्य आजौ शिष्टान् संपाल्य मानवः
दीक्षणीयायां तार्क्ष्यसामनी गायेत्
उद्यतं द्विषतां हेतोर् द्वितीयम् इव मन्दरम्

गण्डशैलैश् च शैलैश् च परिघैश् च उत्तम आयुधैः

ते गदा परिघैः उग्रैर् धनुः व्यायाम शालिनः

किंकिणी जाल निर्घोषम् द्वीपि चर्म परिष्कृतम्
चम्पा ईश्वरः ऽपि सिंहवर्मा सिंह इव अ सह्य विक्रमः प्राकारं भेदयित्वा महता बल समुदायेन निर्गत्य स्व प्रहित दूत व्रात आहूतानाम् साहाय्य दानाय अति सत्वरम् आपततां धरापतीनाम् अचिर काल भाविनि अपि संनिधाव् अ दत्त अपेक्षः स साक्षात् इव अवलेपः वपुष्मान् अक्षमा परीतः प्रतिबलं प्रतिजग्राह

मया सह इमम् मत्त हस्तिनम् आरोहतु

अम्बुज आसना स्तन तट उपभुक्तम् उरस् स्थलम् च इदम् आलिङ्गयितुम् इति प्रिय उरसि प्रावृष् इव नभसि उपास्तीर्ण गुरु पयोधर मण्डला प्रौढ कन्दली कुड्मलम् इव रूढ राग रूषितम् चक्षुः उल्लासयती बर्हि बर्ह आवलिम् विडम्बयता कुसुम चन्द्रक शारेण मधुकर कुल व्याकुलेन केश कलापेन स्फुरत् अरुणकिरण केसर करालम् कदम्ब मुकुलम् इव कान्तस्य अधरम् अणिम धीरम् आचुचुम्ब

देवो ऽपि हर्ष आविद्धम् अभ्युत्थितः कथं समस्त एष मित्र गणः समागतः को नाम अयम् अभ्युदयः इति कृत यथोचित उपचारात् निर्भरतरं परिरेभे

निन्ये च असौ अहनि अन्यस्मिन् उन्मिषति राज पुत्रः राज अङ्गणम् रक्षिभिः

अथ विदित वार्त्तौ आर्तौ महादेवी मालव इन्द्रौ जामातरम् आकार पक्षपातिनः आत्म परित्याग उपन्यासेन अरिणा जिघांस्यमानं ररक्षतुः

किं तव करणीयम् इति प्रणिपतन्ती वार्त्तया अनया मद् प्राण समाम् समाश्वासय इति व्यादिश्य विससर्ज

तस्या मे नभसि नलिन लुब्ध मुग्ध कलहंस अनुबद्ध वक्त्रायाः तद् निवारण क्षोभ विच्छिन्न विगलिता हार यष्टिः यदृच्छया जातु हैमवते मन्दोदके मग्न उन्मग्नस्य महा ऋषेः मार्कण्डेयस्य मस्तके मणि किरण द्वि गुणित पलितम् अपतत्

किम् अन्यत् कृत्यम् इति

क्षणे च तस्मिन् मुमुचे तद् अङ्घ्रि युगलम् रजत शृङ्खलया

स च तां तदा त्वद् अङ्क अपाश्रयाम् सुरत खेद सुप्त गात्राम् त्रिभुवन सर्ग यात्रा संहार सम्बद्धाभिः कथाभिर् अमृत _ प्रत्यानीयमान राग पूराम् न्यरूपयत्
एषाम् क्षत्रम् अजरम् अस्तु जिष्णु

प्र पद्यस्व

जय अमित्रान्

तीक्ष्णीयांसः परशोः अग्नेः तीक्ष्णतराः उत
निधन भाजिनः हि एतस्य साम्नः

उपद्रव भाजिनः हि एतस्य साम्नः
नद्यः तीरे ऽयः वा कुर्यात् सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे श्रवणद्वादशीव्रतनिरूपणं नाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

सर्वात्मने नमः पादौ नैवेद्यं घृत पायसम्

स्नात्वा आचान्तः ऽर्चयित्वा तु कृत पुष्प अञ्जलिः वदेत्
सः ह उवाच तत् _ अपि इदम् भगवन् शरीरम् अन्धम् भवति अन् अन्धः सः भवति _ स्रामम् अ स्रामः न एव एष अस्य दोषेण दुष्यति न वधेन अस्य हन्यते न अस्य स्राम्येण स्रामः घ्नन्ति तु इव एनम् विच्छादयन्ति इव अप्रिय वेत्ता इव भवति अपि रोदिति इव न अहम् अत्र भोग्यम् पश्यामि इति

यः एष स्वप्ने महीयमानः चरति एष आत्मा इति ह उवाच एतत् अमृतम् अभयम् एतत् ब्रह्म इति
तत् उभयम् अपि च चण्ड वेगयोः

विशेषके कर्णपूरे पुष्पापीडे ताम्बूल पलाशे तमाल पत्त्रे च इति प्रयोज्य आगामिषु नख दशन छेद्य आदीनि आभियोगिकानि

मण्डलम् इव विषम कूटक युक्तम् खण्डाभ्रकं स्तन पृष्ठे एव

सर्वैर् बिन्दुमालायाः च

तथाविधा एव रहसि प्रकाशन्ते नागरिकाः

उच्छूनकं प्रवालमणिः च कपोले
स तु देशः समः स्निग्धो लोष्ट पाषाण वर्जितः

यद्य् एषाम् ईदृशो गन्धो मधुरो

गिरिं गोवर्धनं रम्यं वसुदेव सुतौ उभौ

आपतन्न् एव ददृशे रौहिणेयम् अवस्थितम्

ताभ्याम् एव स जग्राह पद्भ्यां तं दैत्य गर्दभम्
इदम् अहम् अमुम् आमुष्यायणम् अमुष्याः पुत्रम् तेजसा ब्रह्मवर्चसेन समर्धयामि इति ब्राह्मणम्

तेजः वै ब्रह्म गायत्री

आत्मा वै ब्रह्मवर्चसी

जागतः असि इति तृतीयम् आधिम् आदधाति

मखस्य शिरः असि इति पिण्डम् उपादत्ते

श्छृणत्तु त्वा वाच् इति पयसा आश्छृणत्ति

सूर्यस्य त्वा चक्षुषा अन्वीक्षे इति अवेक्षते

अरण्ये प्रवर्ग्यः संभ्रियते

देवः त्वा सविता उद्वपतु इति सावित्रा उद्वपति प्रसूत्यै

अन्धाः प्रजाः जायेरन्

दिग्भ्यः एव प्रवर्ग्यम् संभरति
अष्टाशफाः पशवः

भुवः इति एव यजुर्वेदस्य रसम् आदत्त

ब्रह्म उ गायत्री

तस्याः उ प्राणः एव रसः

सा इयम् वाच् अभवत्
द्वंद्व जानि द्वितीयायां वलौ यानि आश्रितानि च

बाह्यायां तु वलौ जातानि एक दोष उल्बणानि च

रक्त उल्बणाः गुदे कीलाः पीत आकृति समन्विताः

क्लैब्य अग्नि मार्दव छर्दि अतीसार आदि विकार दाः

कृच्छ्रैः उग्र द्रवैः ग्रस्तः यक्ष्म उक्तैः मर्म पीडनैः

अथ अर्शसाम् निदानं च व्याख्यास्यामि च सुश्रुत

दोष प्रकोप हेतुः तु प्राक् उक्ते वस्त्र सादिनि

गुल्म प्लीहोदर अष्ठीला सम्भवः तस्य च एव हि

अन्तर् मुखानि पाण्डूनि दारुण उपद्रवाणि च

तानि आशु हि कुर्युः बद्ध गुद उदरम्

ईदृशैः च अपरैः वायुः अपानः कुपितो मले

क्लैब्य बाधिर्य स्तैमित्य शर्करा परिपीडितः

श्लेष्म उल्बणाः महा मूलाः घना मन्द _ सिताः

प्रभूत मूत्रम् अल्पा विष् अश्रद्धा धूम्र कोष्ठकः
यो अस्तभ्नाद् दिवम् ऊर्ध्वो महिम्ना तेन ओदनेन अति तराणि मृत्युम्

यस्मात् पक्वाद् अमृतं संबभूव यो गायत्र्या अधिपतिर् बभूव
संवत्सरम् उख्यं बिभर्ति

स एष पञ्चशारदीयो राज्ञो वा ब्राह्मणस्य वा

अभिप्रोक्षणतो वत्सतरान् स्थापयित्वा उत्सृजन्ति

अभिप्रोक्षणतो वत्सतरान् स्थापयित्वा उत्सृजन्ति
सुनोत सोम पाव्ने सोमम् इन्द्राय वज्रिणे
अथ एनम् सर्वेषाम् अनुवाकानां प्रभृतीर् अभिव्याहारयति प्रथम उत्तमयोः वा

अस्तमित आदित्ये ग्रामं प्रपादयति

अथ देवता उपतिष्ठते ऽग्ने व्रत पते शुक्रियं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तन् मे राध्यतां वायो व्रत पते आदित्य व्रत पते व्रतानां व्रत पते शुक्रियं व्रतं चरिष्यामि तत् शकेयम् तन् मे राध्यताम् इति
तस्माद् ब्राह्मण उभे वाचौ वदति दैवीं च मानुषीं च

स स्वाराज्यम् अगच्छत्

यद् बृहस्पतिर् उदजयत्

देवा वै नाना एव यज्ञान् अपश्यन्

वाचा प्रदीयते

अथ एतेन प्रजापतिर् अयजत
एतावन्तो वै पशवो द्वि पादः च चतुष्पादश् च

दक्षिणा प्राचस् सूर्यम् अभ्य् उत्सृजति

ओषधीनाम् ऋग्भिर् ओषधीनां फलानि वपति

कृष्टे ह्य् आशिष्ठम् ओषधयः प्रतितिष्ठन्ति
ते वै द्वादश भवन्ति

तम् एव एतत् पूर्वम् सादयति

एतत् वै यज्ञस्य द्वितीयम् द्वारम्

द्वादश ह वै मासाः संवत्सरः
तं यच् चतुष्टया देवाश् चतुर्भिः स्तोमैर् अस्तुवंस् तस्मात् चतुर् स्तोमः तं चतुर् स्तोमम् सन्तं चतुष्टोम इत्य् आचक्षते परोक्षेण परोक्ष प्रियाः इव हि देवाः

स वा एषो ऽपूर्वो ऽनपरो यज्ञ क्रतुः यथा रथ चक्रम् अनन्तम् एवं यद् अग्निष्टोमस् तस्य यथा एव प्रायणं तथा उदयनम्
ज्योतिः अग्निष्टोमम् उपयन्ति

पञ्चदशम् इन्द्रस्तोमम् उपयन्ति

अतिरात्रः

त्रयस्त्रिंशात् त्रयस्त्रिंशम् उपयन्ति

दशरात्रः

त्रयस्त्रिंशात् त्रयस्त्रिंशम् उपयन्ति
तद् एकधा भूत्वा अ सृजमानम् अतिष्ठद् ऋचः सामानि यजूंषि गाम् अश्वम् अजाम् अविं व्रीहिं यवं ब्राह्मणं राजन्यं वैश्यं शूद्रं यद् इदं किंचित् तत् सर्वम्

यद् अनिरुक्तं तेन वैश्वदेवम्

तद् अपनिधाय युधम् उपपरायन्
रौरवे च अन्धतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः

ये बान्धव अबान्धवाः वा ये अन्य जन्मनि बान्धवाः

विद्युत् चौर हताः ये च तेभ्यः पिण्डं ददामि अहम्

असिपत्रवने घोरे कुम्भीपाके च ये गताः

गुरु श्वशुर बन्धूनाम् ये च अन्ये बान्धवा मृताः
सुपर्णः कृतजित् च एव बृहद्भ्राजः च धार्मिकः

कृतञ्जयो धनञ्जयः संजयः शाक्य एव च

बृहद्बलात् उरुक्षयः वत्सव्यूहः ततस् परः

वत्सव्यूहात् ततस् सूर्यः सहदेवः तद् आत्मजः
उकार आख्यः हरिः योनिः प्रधान पुरुष ईश्वरः

बकारो वाम पार्श्वम् वै भकारं स्कन्धम् अस्य तत्

एवम् ॐ ॐ इति प्रोक्तम् इति आहुः यजुषाम् वराः

तेन एव ऋषिणा विष्णुर् ज्ञातवान् परमेश्वरम्

प्रलय अर्णव मध्ये तु रजसा बद्ध वैरयोः

भर्ता हर्ता भवान् अङ्गात् अवतीर्णः मम अव्ययात्

प्रबुद्धो समासीनः क्षणं वशी

कर्तारं जगतां साक्षात् प्रकृत्याः च प्रवर्तकम्

शुद्ध स्फटिक संकाशम् सुभ अष्टत्रिंशत् अक्षरम्

इति उक्तवति तस्मिंश् च मयि च अपि वचस् तथा

सनातनम् अजम् विष्णुं विरिञ्चिं विश्व सम्भवम्

सुष्वाप अम्भसि योग आत्मा निर्मलो निरुपप्लवः
शुक्रेश्वरं महा पुण्यम् आनन्दपुरम् उत्तमम्

वासं च तत्र नियतो वाराणस्यां चकार सः

घटोत्कचं तीर्थ वरम् श्रीतीर्थं च पितामहम्

कापिलं च एव सोमेशं ब्रह्मतीर्थम् अनुत्तमम्

आकाश आख्यम् महा तीर्थम् तीर्थं च एव आर्षभम् परम्

स्नात्वा समाहित मनाः दम्भ मात्सर्य वर्जितः

मया आनीतम् इदम् लिङ्गं कस्मात् स्थापितवन् असि

स्वर्नीलं च महा तीर्थम् गौरीतीर्थम् अनुत्तमम्
रसरत्नाकरे यथा

इति
अथ यस्य एवम् विद्वान् आदिम् आदत्ते य एव अस्य मांसेषु मृत्यु पाशः तस्माद् एव एनम् स्पृणाति
अहर् च एव अस्य एतत् सूर्यः च अभिजितौ अभिहुतौ भवतः

सजूस् देवेन सवित्रा इति

यर्हि वाच् प्रवदेत् तर्हि जुहुयात्

सजूस् अग्निः दिवा पृथिव्या इति

सजूस् रात्र्या इन्द्रवत्या स्वाहा इति

रात्रीम् च एव एतत् अहर् च अभिजुहोति
मृत पतिका बाला

तथा बुद्धिः च अभियुज्य माम् अनो ऽपि न सिध्यति

शशो मन्द वेगः इति च हस्तिन्याः

आकारितो ऽपि न अवबुध्यते इति अवज्ञा

आर्य त्व युक्तानि राग वर्धनात्

पुनः पुनर् अभियुक्ता सिध्यति

दश तु कामस्य स्थानानि
अस्य वामस्य पलितस्य होतुर् इति वैश्वदेवं बहु रूपम् बहु रूपम् वा एतद् अहर् एतस्य अह्नः रूपम्
न एतत् एवम् करिष्यामि पुनः क्वापि इह सुव्रते

इति तत् वचनम् श्रुत्वा सा प्रसन्ना अभवत् ततस्

पिपीलिकाम् अनुनयन् परितस् कीट कामुकः

ततः काल अवकृष्टाः ते व्याधा दाशपुरे अभवन्

पितृवर्ती च यो विप्रः श्राद्ध कृत् पितृ वत्सलः

पितॄणां च एव माहात्म्यात् जाताः जाति स्मराः तु ते

ब्रह्मदत्तः अपि अशेषम् तं ज्ञात्वा विस्मयम् आगमत्

कदाचिद् उद्यान गतः तया सह स पार्थिवः

त्वया मोदक चूर्णम् तु मां विहाय विनेष्यता
प्रद्युम्नं शिरसि न्यस्य शिखायाम् अनिरुद्धकम्

कृष्ण वर्णेन रजसा चतुरश्रं प्रपूरयेत्
व्याहृति पूर्वकम् च इति सर्वेषां समानम् आचार्या ब्रुवते
सर्व देवत्यम् वासः

एषाम् लोकानाम् अनुसंतत्यै

रोहित इव असौ

रूपैर् एव यज्ञम् अवरुन्द्धे

यद् धेनूर् ददाति
सौर्य एक कपालः

प्रकृति दर्शनात् च

ओष्टारौ वा

पौर्णमास धर्माः बर्हिः वर्जम्
स एनं पन्थानम् अपिनयति

स हि पन्थानम् अभिवहति
एवं गुरु उपासनया एकभक्त्या विद्या कुठारेण शितेन धीरः

यस्मिन्न् इदं प्रोतम् अशेषम् ओतं पटो यथा तन्तु वितान संस्थः

रजस् तमस् प्रकृतयः तस्मिंस् तस्मिन् युगे युगे
मृग पक्षि मनुष्याणाम् प्रशस्ताः च गिरः शुभाः

पथि वेश्म प्रवेशे तु विद्यात् आरोग्य लक्षणम्

जुह्वति अग्निम् तथा पिण्डान् पितृभ्यो निर्वपति अपि

सुप्ते भिषजि ये दूताः छिन्दति अपि च भिन्दति

यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्

स्मृतिः त्यजति मेधा च ह्री श्रियौ च अपसर्पतः

हंसानां शतपत्राणां चाषाणां शिखिनां तथा

स स्नेहम् भ्रश्यते च एव मास अन्तम् तस्य जीवितम्

अर्णवानां प्रतरणं वृद्धिः सम्बाध निःसृतिः

पलाल बुस मांस अस्थि केश लोम नख द्विजान्

नृभिः धेन्वः स वत्सायाः वडवायाः स्त्रियाः तथा

रोदनं पतित उत्थानम् द्विषतां च अवमर्दनम्

तथा हि सिद्धिं च यशः च शाश्वतं स सिद्ध कर्मा लभते धनानि च

श्रूयते ऽमङ्गलं यस्य न अस्ति तस्य चिकित्सितम्

स्पर्शो वा विपुलः क्रूरो यत् वा अन्यत् अशुभम् भवेत्

रसो वा कटुकः तीव्रः गन्धो वा कौणपो महान्

नाना प्रकृतयः क्रूरा विकारा विविध औषधाः
न च शीलम् अपाकर्तुम् शक्यम्

इतरे सतृणाभ्यवहारिणो न शिष्याः तद् विपर्ययात् अविवेचना शील त्वात्

न च एवम्
णेर् अन् इटि

श्न् असोः अ त् लोपः

तनि पत्योः छन्दसि

खचि ह्रस्वः

ह्लादो निष्ठायाम्

आ तः धातोः

ह लः

ये च अ भाव कर्मणोः

बहोर् लोपो भू च बहोः

दंश सञ्ज स्वञ्जाम् शपि

अह्नष् ट खोः एव

ओः सुपि

पादः पत्

अ तः लोपः

ऋत्व्य वास्त्व्य वास्त्व माध्वी हिरण्ययानि छन्दसि

अङ्गस्य

भुवो वुग् लुङ् लिटोः

गमः क्वौ

बहुलं छन्दस्य् अ माङ् योगे ऽपि

क्य च्व्योः च
अवकया च वेतस शाखया च विकर्षति

प्राण दाः अपान दाः इत्य् अवरोहति

पञ्च गृहीते आज्ये पञ्च हिरण्य शल्कान् अवास्यति

तिसृभिः

तं भिद्यमानम् अन्व् आर्तिम् आर्छति

गायत्रो ऽग्निः

अक्ष्णया व्याघारयत्य् अजामि त्वाय

तेन अस्य न हुतं भवति न अ हुतम्
अथ एनम् स्व उपस्थम् आदधाति

अपि वा यस्मिन् सु इति उपसर्गः स्यात् तत् हि प्रतिष्ठितम् इति विज्ञायते

कृष्णा विशाखा विमला ब्रह्म रात्री भ्रातृव्य संख्येषु पतन्ति अमोघाः

आपः सुप्तेषु जाग्रत रक्षांसि निः इतस् नुदध्वम् इति

अङ्गात् अङ्गात् सम्भवसि हृदयात् अधिजायसे

अथ अस्य उद कुम्भम् उच्छिरसि निदधाति

अथ अनः युगम् रथ युगम् वा स्नाप्य आच्छाद्य अलंकृत्य अग्रेण अग्निम् उद्धृत्य तस्य अग्रेण अश्वत्थ पर्णेषु हुत शेषम् निदधाति नम आव्याधिनीभ्यः इति

न अन् उत्थितायाम् सूतिकायां भोज्य अन्न ता
अथ अतस् सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः

तद्वत् जिह्मम् भवेत् नेत्रम् ऊनं वा वात पर्यये

शङ्ख दन्त कपोलेषु कपाले च अति रुज् कराः
वि मुच्यस्व योन्याः या ते अत्र

इतस् तम् अद्य ते वयम् आस्थानात् च्यावयामसि

अस्थि भित्त्वा यदि मज्ज्ञः पपाथ यदि वा असि रतः पुरुषन्ति कामे उर्वीम् गव्यूतिम् अभि आ इहि अर्वाङ् पश्चा रश्मीन् उद्यतः सूर्यस्य
समास ग्रहणम् किम् समास एव यो बहुव्रीहिः तत्र विभाषा यथा स्यात्
अन्यत्र एव अवसाय अग्निम् मथित्वा उद्धृत्य जुहुयात्

व्रतम् न विच्छिन्द्यात्

यदा हि एव अस्मै न अपिदधति अथ एषः अनुगच्छति

तेषाम् यः द्विस् अजुहोत् सः आर्ध्नोत्

ओषधयः पावकाः
शिति पृष्ठः दक्षिणा

पौष्णश् चरुः

अदित्यै चरुः

ऐन्द्र एकादश कपालः

बार्हस्पत्यश् चरुः
तया सर्वान् च कामान् सर्वान् च लोकान् सर्वान् च देवान् सर्वान् च वेदान् सर्वान् च यज्ञान् सर्वान् च शब्दान् सर्वाः च व्युष्टीः सर्वाणि च भूतानि स्थावर जङ्गमानि अन्वभवत्

स ब्रह्मचर्यम् अचरत्
य उ एनत् प्रत्यग् वेद ये प्रत्यञ्चो लोकास् ताञ् जयति

ये प्रत्यञ्चो लोकास् ताञ् जयति

स य एवम् एतद् देवतासु साम वेद देवतानाम् एव सलोकतां जयति

तस्य वायुर् एव हिङ्कारो ऽग्निः प्रस्ताव आदित्य उद्गीथश् चन्द्रमा प्रतिहारो दिश एव निधनम्
प्रतियूपम् अग्नीषोमीयाः

राज्जुदालः मध्ये

तृतीयसवने उक्थ्यम् गृहीत्वा अग्नि मारुत काले त्रैधम् विगृह्णाति
अनुमते अनुमन्यस्व इति पश्चात्

वाचा शुचिः भूत्वा प्रतिजपति _ इति उच्चैस् तस्मै नमः तत् मा आख्याः इति उपांशु

सरस्वति अनुमन्यस्व इति उत्तरतस्

अन्वमंस्थाः इति मन्त्र विशेषः
तृप्यति प्रजया पशुभिः यः एतत् एवम् वेद अथ उ यस्य एवम् विद्वान् उद्गायति

वेदाः तृप्ताः देवताः तर्पयन्ति
त्रीन् ललामान् ऋषभान् वसन्ता आलभेत त्रीन् शिति ककुदः ग्रीष्मे त्रीन् शिति भसदः शरदि

वीर्यं वै संवत्सरः

तम् एव भागधेयेन उपधावति

येन एव रूपेण प्रजापतिः प्रजा असृजत तस्माद् एव रूपात् प्रजया च पशुभिश् च प्रजायते

यल् ललामः

सर्वस्य अवरुद्ध्यै

तम् एव भागधेयेन उपधावति

ऐन्द्रं विपुंसकम् आलभेत यः पण्डक त्वात् बिभीयात्

अश्विनौ वै देवानां भिषजौ

अमुतो वर्षति

पाप्मानम् एव अपहते

ता अग्रं पर्यैताम्
अग्नौ तृप्यति पृथिवी तृप्यति

वाचि तृप्यन्त्याम् अग्निस् तृप्यति

अपाने तृप्यति वाक् तृप्यति
देवान् पठन्तं तं श्रुत्वा वामनं वर दः ऽब्रवीत्

बलेः श्री यजमानस्य राजद्वारे ऽगृणात् श्रुतिं

युद्धे परशुना राजा धेनुः स्व आश्रमम् आययौ

अवतारं वराहस्य वक्ष्ये ऽहं पाप नाशनम्

उद्धतान् क्षत्रियान् मत्वा भू भार हरणाय सः

भूर्लोकं स भुवर्लोकं स्वर् लोकम् च पद त्रयम्
उदूह्य प्रोक्षणी धानम् बर्हिः विस्रस्य पुरस्तात् प्रस्तरम् गृह्णाति विष्णो स्तूपः असि इति

तस्मिन् पवित्रे अपिसृजति यजमाने प्राण अपानौ दधामि इति वा तूष्णीम् वा
यत् पाञ्चजन्यया विशा इति मरुत्वतीयस्य प्रतिपत् पाञ्चजन्यया इति पञ्चमे ऽहनि पञ्चमस्य अह्नः रूपम्
अग्ने जायस्व इति मन्थन्ताव् अनुमन्त्रयते

पत्नी ह्वयमानम्

पुमान् पुंस इति चर्म आरोहयति

ऊर्जो भाग इति निदधाति
शंभुः स्वयंभूर् भगवन्त् जगत्प्रभुः तीर्थंकरः तीर्थकरः जिनेश्वरः

गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणो ऽपि च

तेषां च देहो अद्भुत रूप गन्धः निरामयः स्वेद मल उज्झितः च

कन्दर्पा निर्वाणी बला धारिणी धरणप्रिया

कामो मिथ्यात्वम् अज्ञानम् निद्रा च अविरतिः तथा

जनकाद्

व्रतादानं परिव्रज्या तपस्या नियम स्थितिः

एकोनविंशति दैव्याः चतुस्त्रिंशत् च मीलिताः

कृष्णौ पुनर् नेमि मुनी विनीलौ श्रीमल्लि पार्श्वौ कनक त्विषः ऽन्ये

साग्रे च गव्यूति शत द्वये रुजा वैर ईतयः

योगो ऽन्वयः स तु गुण क्रिया सम्बन्ध सम्भवः

वाचंयमो व्रती साधुः अनगारः ऋषि मुनिः

भूपालो भूधनो _ भूनेता भूपतिः तथा

चतुर्विधा मर्त्य निकाय कोटि जघन्य भावात् अपि पार्श्व देशे

सिद्धायिका च इति जैन्यः क्रमात् शासनदेवताः

अभाषणं पुनर् मौनम् गुरुः धर्म उपदेशकः

ततः सुसीमा पृथ्वी लक्ष्मणा रामा ततः परम्
मिथुनम् ऋक् सामे

तद् यत्र अदः आह सोमः पवत इति वा उपावर्तध्वम् इति वा तत् सह एव वाचा मनसा प्राणेन स्वरेण हिंकुर्वन्ति
हव्यवाहं हवामहे स नो मुञ्चत्व् अंहसः
स इमं रसम् पीडयित्वा अपनिधाय ऊर्ध्वः ऽद्रवत्
पद उत्तर पदम् गृह्णाति

पक्षि मत्स्य मृगान् हन्ति

वसोः समूहे च

घ छौ च

धर्मं चरति

आकर्षात् ष्ठल्

तरति

आयुधाच् छ च

पथि अतिथि वसति स्व पतेः ढञ्

सगर्भ सयूथ सनुतात् यन्
शिवो मा विश अ प्रदाहाय

भूर् भुवः सुवर् ॐ इति

अथ अपि उदाहरन्ति

उपस्थाय वाचं यच्छेत्
चक्रे च सा ततो मुक्ता माता तस्मात् चरेत् व्रतम्

व्रत पुण्य प्रभावेन स्वर्गं गत्वा अवसत् सुखम्

भविष्यति तदा तस्यां व्रतम् एतत् कथा परा

स ता गत्वा ययाचे ऽन्नं स अनुजः ऽहं बुभुक्षितः

कलम्बिका अम्लिका उपेतम् काम्यं तस्य फलं भवेत्

ब्रह्मा उवाच

दुहिता विजया नामा वनपालो वृषो ऽभवत्
वैणवीं धारयेद् यष्टिम् अन्तर्वासस् तथा उत्तरम्

चीर्ण व्रतः ऽथ युक्त आत्मा स शक्तः स्नातुम् अर्हति

न उपानहौ स्रजं च अथ पादुके च प्रयोजयेत्

न धर्मं ख्यापयेद् विद्वान् न पापं गूहयेत् अपि

सावित्री जाप्य निरतः श्राद्ध कृत् मुच्यते गृही

विगर्ह अतिक्रम आक्षेप हिंसा बन्ध वध आत्मनाम्

श्रुति स्मृति उदितः सम्यक् साधुभिः यः च सेवितः

गुरवे तु वरं दत्त्वा स्नायीत तद् अनुज्ञया
हित अहितम् सुखं दुःखम् आयुस् तस्य हित अहितम्

तानि च अनुमतानि एषाम् तन्त्राणि परम ऋषिभिः

तस्मै प्रोवाच भगवान् आयुर्वेदम् शतक्रतुः

निपेतुः सजलाश् च एव दिव्याः कुसुम वृष्टयः

श्लेष्मणः प्रशमं यान्ति विपरीत गुणैः गुणाः

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

योनि शुक्र प्रदोषेषु मूत्रेषु अप्रचुरेषु च

जीवनीयं श्रम हरम् श्वास कास निबर्हणम्

ऋषिभ्यः अनधिकम् तत् च शशंस अनवशेषयान्

अथ ते शरणं शक्रं ददृशुः ध्यानचक्षुषा

षट् वृक्षान् शोधनान् एतान् अपि विद्यात् विचक्षणः

यत्र आश्रिताः कर्म गुणाः कारणं समवायि यत्

साधु भूतेषु अनुक्रोशः इति उच्चैस् अब्रुवन् समम्

तुल्य अर्थ ता हि सामान्यं विशेषः तु विपर्ययः

जयन्ति पित्तं श्लेष्माणं कषाय कटु तिक्तकाः

स्वादुः अम्लः ऽथ लवणः कटुकः तिक्तः एव च

गार्ग्यः शाण्डिल्य कौण्डिन्यौ देवल गालवौ

सामान्येन मया उक्तः तु पृथक्त्वेन प्रवक्ष्यते

मूत्रं क्षीराणि वृक्षाः च षड् ये दिष्ट पयस् त्वचः
अथ अतिशिष्टम् राजानम् प्रजाभ्यस् त्वा इति उपसमूहति

दश कृत्वस् मिमानो अर्ध वेलाम् राज्ञो मिमीते
एवम् आज्यस्य संस्करण कल्पः भवति इति

अङ्गुष्ठाभ्यां च उपकनिष्ठिकाभ्याम् च अङ्गुलिभ्याम् अभिसंगृह्य प्राक्शस् त्रिर् उत्पुनाति देवस् त्वा सविता उत्पुनातु अच्छिद्रेण पवित्रेण वसोः सूर्यस्य रश्मिभिर् इति सकृद् यजुषा द्विस् तूष्णीम्

तत एव बर्हिषः प्रादेश मात्रे पवित्रे कुरुते

दक्षिण उत्तराणि अग्राणि कुर्यात्

शृतम् अभिघार्य उदक् उद्वास्य प्रत्यभिघारयेत्

अथ उलूखल मुसले प्रक्षाल्य शूर्पं च पश्चाद् अग्नेः प्राच् अग्रान् दर्भान् आस्तीर्य उपसादयति

अथ पश्चात् प्राच् मुखः ऽवहन्तुम् उपक्रमते दक्षिण उत्तराभ्याम् पाणिभ्याम्
सामान्य् एव मधुकृतः
साहसं वेग संरोधः शुक्र ओजस् स्नेह संक्षयः

मध्यम् ऊर्ध्वम् अधस् तिर्यञ्चम् अव्यथाम् संजनयेत् हृदः

अथ अतस् यक्ष्म रोगस्य निदानं प्रवदामि अहम्

पतनं कृकलास अहि कपि श्वापद पक्षिभिः

लिम्पन् इव कफैः कण्ठं मुखं घुरघुरायते

स्वयं विरुद्धैः सर्वैः तु क्षयो भवेत्

धन्वन्तरिः उवाच

यत् च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः
उष्ट्रे मे तृष्णा

अथ अञ्जलिना अपः उपहन्ति सु मित्राः न आप ओषधयः सन्तु इति

कुलले मे मंस्या

किंपुरुषे मे रोदः

इक्ष्वाकुषु मे पित्तम्
वश्यम् आकर्षणम् च एव विद्वेषणम् अतस् परम्

स्तंभनं सर्षपेण अपि पाटनं च कुशेन च

उद्वास्य वह्निम् आधाय पुनर् अन्यम् यथाविधि

सर्व कार्याणि विधिना साधयेत् विद्यया पुनः
तस्मात् सेवेत सततं कर्म योगम् प्रसन्न धीः

अन्यथा यदि कर्माणि कुर्यात् नित्यम् अपि द्विजः

तपः तप्त्वा तपस् योगात् विरक्तः संन्यसेद् यदि

प्रीणातु भगवन्त् ईशः कर्मणा अनेन शाश्वतः

एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन् एव विमुच्यते

वर्णा भगवन्ता उद्दिष्टाः चत्वारः अपि आश्रमाः तथा

प्रव्रजेद् ब्रह्मचर्यात् तु यदि इच्छेत् परमां गतिम्
पुनः स्वर्जी सर्जिका टङ्कणं सौभाग्यं यवक्षारः प्रतीतः एते क्षाराः क्षार संज्ञिकाः रसकर्मणि इति अध्याहारः
हविर् एव करोति

वृषा पर्जन्यः

यदा असौ आदित्यो ऽर्वाङ् रश्मिभिः पर्यावर्तते ऽथ वर्षति

न वा अन्यया इति

मरुतस् सृष्टां वृष्टिं नयन्ति

यदा ह्य् एष आप्याययति यदा समीरयति यदा प्रदापयत्य् अथ वर्षति

एता वै देवता वर्षस्य ईशते
उवाच कोप रक्त अक्षा भ्रुकुटि कुटिल आनना

नो चेद् पतिष्ये शिखरात् तपस् निष्ठे त्वया उज्झितः

स्नेहेन अपि अवमानेन निन्दितेन एति विक्रियाम्

यास्यामि अहम् परित्यक्त्वा च आत्मानम् तपसा गिरिम्

सत्यं सर्वैः अवयवैः सुता असि सदृशी पितुः

निर्घृण त्वम् कपालि त्वात् दया ते विगता चिरम्

जीवन्त्या न अस्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया

न अहम् पूष्णः अपि दशना नेत्रे च अस्मि भगस्य हि

द्वार रक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्र अन्ववेक्षिणा
भागिना एव एनौ करोति

सप्तदशः प्रजापतिः

दक्षिणया वै देवास् स्वर्गं लोकम् आयन्

साम गायति
नक्षत्र यज्ञेषु नक्षत्र देवतानाम् ऋचस् ताभिर् यजेत
यथा ह वा इदं मधुकृतः पुष्पाणां रसान् संभरन्त्य् एवं ह वा एता देवताश् छन्दसां रसान् समभरन्
त्वं वीरुधाम् इति मूत्र पुरीषम् वत्स शेप्यायाम् ककुचैर् अपिधाप्य सम्पिष्य निखनति

लोहित अश्वत्थ पलाशेन विष अवध्वस्तम् जुहोति

आम पात्रम् अभ्यवनेनेक्ति
यथा एव स श्रियं प्राप्नोत्य् एवम् एनं श्रियं प्रापयति

आश्विनं धूम्र ललामम् आलभेत यो दुर्ब्राह्मणं सोमं पिपाययिषेत्

वरुण पाशम् एव तेन प्रमुञ्चते

सारस्वतीं धेनुष्टरीम् आलभेत यं भ्रातृव्या नि इव श्वासयेरन्

मुखत एव तेन तेजो धत्ते

यल् ललामः

यद् एव अस्य देवताभिर् निषितं तद् अग्निना मुञ्चति
प्रजापतिना एव एनम् तद् उपह्वयते

यदि परिभक्षयेयुर् उपहवम् इच्छेत

यदि पृषदाज्यं प्रवर्तेत अभ्युत्पूर्य पुनर् गृह्णीयात्

यदि पर्युन्नयेरन् पुनः समवनयध्वम् इति ब्रूयाद् अथ तम् एव अनून्नयेरन्

प्रजापतिर् वै गृहपतिः

यदि श्वा अवलिह्यात् अ हविष्यम् वा स्यात् तद् उत्तरवेद्यां निनीय मार्जयित्वा स्रुचम् अन्यद् गृह्णीयात्

यदि ग्रावा विशीर्येत द्युतानस्य मारुतस्य ब्रह्म साम्ना स्तुवीरन्
पतङ्गो वाचम् मनसा बिभर्ति तां गन्धर्वो ऽवदद् गर्भे अन्तः
सरस्वते ऽनुमन्यस्व इत्य् उत्तरतः प्राचीनम्

अन्यो वा अस्य एतावत् कृत्वा आगमनम् काङ्क्षेत्

अथ शम्याः खादिरी दर्वी तेजस्कामस्य औदुम्बरी अन्नाद्य कामस्य पालाशी ब्रह्मवर्चस कामस्य इति

यो मा अयम् परिबाधते श्रियै पुष्ट्यै च नित्यदा तस्मै स्वाहा

खादिरेण इति आङ्गिरसः

विरूप अक्षम् अहं यजे निजङ्घं शबल उदरम्

देव सवितः प्रसुव इति समन्तं प्रदक्षिणं समन्तम् एव वा तूष्णीम्
तथा विकृतयः तस्याः देह बद्ध विभूतयः

चन्द्र अर्ध शेखरः चन्द्रः रोहिणी रुद्र वल्लभा

विष्णुना रावणं हत्वा स सैन्यम् ब्रह्मणः सुतम्

स नृपः सह देशेन रौरवं नरकं व्रजेत्

अर्थः शंभुः शिवा वाणी दिवसो ऽजः शिवा निशा
राजानं भक्षयित्वा वा पुरोडाशान्

एवम् एव इतरे यथापूर्वम्

पुरोडाशान् भक्षयित्वा राजानं भक्षयन्ति
अशेषासु दिशासु एव तथा एव विदिशासु च

सूर्यः सोमो बुधः च एव भार्गवः च एव शीघ्रगाः

मानस उपरि माहेन्द्री प्राच्यां दिशि महा पुरी

सर्वे नमस्यन्ति सहस्र भानुम् गन्धर्व देव उरग किंनर आद्याः

भुवर्लोको ऽपि तावान् स्यात् मण्डलात् भास्करस्य तु

सूर्याचन्द्रमसोः यावत् किरणैः अवभासते

आवहः प्रवहः च एव तथा एव अनुवहः परः

दक्षिणायन मार्ग स्थः यदा चरति रश्मिमान्

विस्तारात् मण्डलात् च एव पाद हीनः तयोः बुधः

तारा नक्षत्र रूपाणि वपुष्मन्ति इह यानि वै

संवत्सर मये कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम्

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते
यत् स्वादुः व्रीहिर् अम्ल त्वम् न च अम्लम् अपि दाडिमम्

निवर्तन्ते अधिकाः तत्र पाको मधुर इष्यते
तेषां हिमकर उत्सृष्टाः स पाशाः हिम वृष्टयः

यत् माम् वदसि युद्ध अर्थे देवराज वर प्रदैः

ओषधीशः क्रिया योनिः हर शेखर भाज् तथा

श्वेत भानुः हिम तनुः ज्योतिषाम् अधिपः शशी

गच्छ सोम सहाय त्वम् कुरु पाशधरस्य वै
पद्मराग मयम् शक्रो हैमं विश्रवसः सुतः

तया च पूजयेत् यः तु देवी देवश् च पूजितौ

शिव लिङ्गम् समभ्यर्च्य स्थितम् अत्र न संशयः

उग्रा पिष्ट मयम् सर्वे मन्त्रा हि आज्य मयम् शुभम्

इन्द्रनील मयम् लिङ्गं विष्णुना पूजितं सदा

शैल जम् प्रथमं प्रोक्तं तत् हि साक्षात् चतुर्विधम्

शैल जम् च उत्तमम् प्रोक्तं मध्यमं च एव धातु जम्
सः आचार्याय आव्रज्य आचचष्टे दुरधीयानम् वै अयम् भवन्तम् अवोचत् यः अयम् अद्य अतिथिः भवति किम् सौम्य विद्वान् इति

तस्य सौम्य यः विपष्टः विजिगीषः अन्तेवासी तम् मे ह्वय इति

त्रीन् वेदान् ब्रूते भो इति

त्रीन् वेदान् ब्रूते