tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
इति व्याजात् एनाम् विदित भवदीय स्थितिः अहम् कदा कुञ्जे गोपी रमण गमयिष्यामि समये

क्षणं हृष्टः तिष्ठन् निबिड विटपे शाखिनि सखे सुखेन प्रस्थानं रचयतु भवान् वृष्णि नगरे

समक्षं सर्वेषां विहरसि समाधि प्रणयिनाम् इति श्रुत्वा नूनं गुरुतर समाधिम् कलयति

पयः राशि स्फीत त्विषि हिमकर उत्तंस मधुरे दधाने दृश् भङ्ग्या स्मर विजयि रूपम् मम सखी

किम् एभिर् व्याहारैः कलय कथयामि स्फुटम् अहम् सखे निःसंदेहं परिचय पदम् केवलम् इदम्

कथं न आयासि इति स्मरण परिपाटी प्रकटनम् हरौ सन्देशाय प्रिय सखि न मे वाच् अवसरः

गतः कालो यस्मिन् पशुप रमणी सङ्गम कृते भवान् व्यग्रः तस्थौ तमसि गृह वाटी विटपिनि

अथ क्रामं क्रामं क्रम घटनया संकटतरान् निवासान् वृष्णीनाम् अनुसर पुरी मध्य विशिखान्

मिलन्तं कालिन्दी पुलिन भुवि खेला आञ्चित गतिम् ददर्श अग्रे कंचिद् मधुर विरुतम् श्वेतगरुतम्

ततः सम्भाषेथाः श्रुति मकर मुद्राम् इति मुदा भवत्यां कर्तव्यः किम् इति कुशल प्रश्न जडिमा

रुचि स्मेरा या त्वं रचयसि सदा चुम्बन कलाम् अपाङ्गेन स्पृष्टा सखि मुररिपोः गण्ड मुकुरे

तद् आलोकात् धीर स्फुरति तव चेद् मानस रुचिः जितं तर्हि स्वैरं जल सह निवास प्रिय तया

तदा अमाङ्क्षीत् चिन्ता सरिति घन घूर्ण अ परिचयैः अगाधायां बाधा मय पयसि राधा विरहिणी

ततो मध्ये कक्षं प्रतिनव गवाक्ष स्तबकिनम् चलत् मुक्ता आलम्ब स्फुरितम् अमल स्तम्भ निवहम्

मम स्यात् अर्थानाम् क्षतिः इह विलम्बाद् यद् अपि ते विलोकेथाः सर्वं तत् अपि हरि केलि स्थलम् इदम्

तया भूयः क्रीडा रभस विकसत् बल्लव वधू वपुः वल्ली भ्रश्यत् मृगमद कण श्यामलिकया

सखे यस्य आभीरी नयन शफरी जीवन विधौ निदानं गाम्भीर्य प्रसर कलिता नाभि सरसी

सदा कंस अरते स्फुरति चिरम् अद्य अपि भवतः स्फुटं क्रोड आकारे वपुषि निविड प्रेम लहरी

गलत् बाष्प आसार प्लुत धवल गण्डाः मृग दृशः विदूयन्ते यत्र प्रबल मदन आवेश विवशाः

प्रपेदे तस्य इदम् फलम् उचितम् एव प्रिय सखी विदूरे यत् क्षिप्ता व्यसन मय पाशे निगडिता

तदा निष्पन्द अङ्गी कलित नलिनी पल्लव कुलैः परीणाहात् प्रेम्नाम् अकुशल शत आशङ्कि हृदयैः

कथं सङ्गो ऽस्माभिः सह समुचितः सम्प्रति हरे वयं ग्राम्या नार्यः त्वम् असि नृप कन्या अर्चित पदः

परोक्षं वृष्णीनां निभृत निभृतम् कर्ण कुहरे हरेः काकु उन्मिश्राम् कथय सखि राधा विधुर ताम्

यद् अर्थम् दुःख अग्निः दहति न तम् अद्य अपि हृदयान् न यस्मात् दुर्मेधा लवम् अपि भवन्तं दवयति

यतः कल्पस्य आदौ सनक जनक उत्पत्ति वडभी गभीर अन्तर् कक्षा धृत भुवनम् अम्भोरुहम् अभूत्

त्वम् आसीनः कल्किन् इह चतुर गोप आहित रतिः स्व देशम् कुर्वीथाः प्रतिमुदितम् आराधिकम् इदम्

धृतो यो गान्धिन्या कठिन जठरे सम्प्रति ततः समन्ताद् एव अस्तम् शिव शिव गता गोकुल कथा

परिध्वस्त आमोदाम् विरमित समस्त अलि कुतुकाम् विधो पाद स्पर्शात् अपि सुखय राधा कुमुदिनीम्

सदा आलोक उल्लासि स्मित परिचित आस्यम् सहचरि स्फुरन्तं वीक्षिष्ये पुनर् अपि किम् अग्रे मुरभिदम्

परावर्तिष्यन्ते तुलित मुरजित् नूपुर रवात् तव ध्वानात् तासाम् बहिस् अपि गताः क्षिप्रम् असवः
श्राद्धम् अनेन भुक्तम् इनि ठनौ

अभ्यमित्राच् छ च

तुन्दि वलि वटेः भः

विंशति आदिभ्यः तमड् अन्यतरस्याम्

तत्र कुशलः पथः

पुष्कर आदिभ्यः देशे

द्वन्द्व उपताप गर्ह्यात् प्राणि स्थात् इनिः

दन्त शिखात् सञ्ज्ञायाम्

तस्य पाक मूले पीलु आदि कर्ण आदिभ्यः कुणप् जाहचौ

देशे लुप् इलचौ च

एक गो पूर्वात् ठञ् नित्यम्

द्यु द्रुभ्याम् मः

तद् अस्य संजातं तारका आदिभ्यः इतच्

द्वि त्रिभ्याम् तयस्य अयज् वा

समाम् समाम् विजायते
अव सृज पुनर् अग्ने पितृभ्यो यस् त आहुतश् चरति स्वधावान्

यथा अपरम् न मासातै शते शरत्सु न उ पुरा

शते शरत्सु न उ पुरा

अभि त्वा ऊर्णोमि पृथिव्या मातुर् वस्त्रेण भद्रया

येभ्यो मधु प्रधावति तांश् चिद् एव अपि गच्छतात्

यमः परो ऽवरो विवस्वान् ततः परं न अति पश्यामि किंचन

प्राणो अपानो व्यान आयुश् चक्षुर् दृशये सूर्याय

तत् ते संगत्य पितरः सनीडा घासाद् घासं पुनर् आ वेशयन्तु

ते द्याम् उदित्य अविदन्त लोकं नाकस्य पृष्ठे अधि दीध्यानाः

धनुः हस्तात् आददानः मृतस्य सह क्षत्रेण वर्चसा बलेन समागृभाय वसु भूरि पुष्टम्

बाल् इति

निर् इमां मात्रां मिमीमहे यथा अपरम् न मासातै

ऋषीन् तपस्वतो यम तपः जाꣳ अपि गच्छतात्

शते शरत्सु न उ पुरा
मन्थति गायत्रेण इति प्रतिमन्त्रं त्रिः प्रदक्षिणम्

भवतं न इति प्रास्यति

त्रीणि समिष्ट यजूंषि जुहोति देवा गातु विदः यज्ञ यज्ञम् एष त इति
याजन अध्यापने नित्यं क्रियेते संस्कृत आत्मनाम्

सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद् ब्राह्मणस् त्व् अनयं गतः

पुलाकाश् च एव धान्यानां जीर्णाश् च एव परिच्छदाः

झल्लो मल्लश् च राजन्याद् व्रात्यान् निच्छिविर् एव च

पुत्र दार अत्ययम् प्राप्तो जीवेत् कारुका कर्मभिः

तं राजा निर्धनं कृत्वा क्षिप्रम् एव प्रवासयेत्

चतुर्थ एकजातिस् तु शूद्रो न अस्ति तु पञ्चमः

धृतिर् भैक्षं कुसीदं च दश जीवन हेतवः

अपि चेत् स्युर् अ रक्तानि फल मूले तथा ओषधीः

द्व्येकान्तरासु जातानां धर्म्यं विद्याद् इमं विधिम्

सीदद्भिः कुप्यम् इच्छद्भिर् धने वा पृथिवीपतिः

एष धर्म विधिः कृत्स्नश् चातुर्वर्ण्यस्य कीर्तितः

शूद्रो हि धनम् आसाद्य ब्राह्मणान् एव बाधते

कारुषश् च विजन्मा च मैत्रः सात्वत एव च

जीवेद् एतेन राजन्यः सर्वेण अपि अनयं गतः

वैश्यात् तु जायते व्रात्यात् सुधन्व आचार्यः एव च

सर्वं च तान्तवं रक्तं शाण क्षौम आविकानि च

वासांसि मृत चैलानि भिन्न भाण्डेषु भोजनम्

अपः शस्त्रं विषं मांसं सोमं गन्धांश् च सर्वशः

अन् आचरन् अकार्याणि निवर्तेत च शक्तिमान्

यथा त्रयाणां वर्णानां द्वयोर् आत्म अस्य जायते

कैवर्तम् इति यं प्राहुर् आर्यावर्त निवासिनः

क्षत्तुर् जातस् तथा उग्रायाम् श्वपाक इति कीर्त्यते
पूर्व उक्त देश काले च देवाय विनिवेदयेत्

सनत्कुमार उवाच

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियाय आहिताग्नये

तद् अर्ध अर्धेन वा कुर्यात् सर्व लक्षण भूषितम्
एवम् एव प्रतिप्रस्थाता उत्तरतस् त्रीन् गर्तान् खानयति

अथ दिवो वा विष्णव् उत वा पृथिव्या इत्य् आशीर्पदया ऋचा अध्वर्युः दक्षिणस्य हविर्धानस्य दक्षिणतो मेथीं निहन्ति

उत्तरेण हविर्धाने परीत्य पूर्वाव् उपातीत्य मध्यमाद् औत्तरवेदिकाच् छङ्कोर् अनुस्पन्द्यं त्रीन् प्रतीचः प्रक्रमान् प्रक्रामतः

विष्णोः पृष्ठम् असि इति मध्यमं छदिर् अधिनिदधाति

तद् एनयोर् नभ्य स्थयोः चुबुके रमयतो ऽत्र रमेथां वर्ष्मन् पृथिव्या इति

अथ अध्वर्युः दक्षिणस्य हविर्धानस्य चुबुकात् प्राञ्चम् अरत्निं मीत्वा लोके न्यस्य गर्तं खानयति
तत् पर्जन्यम् अभ्यत्यनयत्
एक वृषः इन्द्र सखा जिगीवान् शत्रूयताम् आ खिद भोजनानि

निः अमित्रान् अक्ष्णुहि अस्य सर्वान्
मासेषु पक्ष द्वितयम् प्राशनं समुदाहृतम्

इह लोके सदानन्दम् आप्नोति धन सम्पदः

शङ्ख चक्रे सकटके स्वस्तिक अङ्कुश चामरान्

सा अपि तद् फलम् आप्नोति देवी अनुग्रह लालिता

सौभाग्याय अस्तु ललिता भवानी सर्व सिद्धये

ततस् तु चतुरो मासान् पूर्ववत् करक उपरि

रुद्राणी लोकम् अभ्येति पुनरावृत्ति दुर्लभम्

प्रतिपक्षं चतुर् मासम् यावत् एतत् निवेदयेत्
न स्पृशेयुः इमान् अन्ये न च तेभ्यः समाहरेत्

स्नात्वा संप्राश्य तु घृतं शुध्यन्ति ब्राह्मण आदयः

प्रेतीभूतं द्विजं विप्रो यो कामतः

एकोदकानां मरणे सूतके च एतत् एव हि

कुर्यात् चत्वारि पात्राणि प्रेत आदीनाम् द्विजोत्तमाः

तेषाम् अशौचे विप्रस्य दश अहात् शुद्धिः इष्यते

सर्वे तु उत्तर वर्णानाम् अशौचम् कुर्युः आदृताः

पार्वणेन विधानेन इष्यते

अदन्त जात मरणम् सम्भवेद् यदि सत्तमाः

गर्भच्युताव् अहर् रात्रम् सपिण्डे अत्यन्त निर्गुणे

तावत् अप्रयतः मर्त्यो यावत् शेषः समाप्यते

दन्त जननात् सद्य चौलाद् एक रात्रकम्

एष वः कथितः सम्यग् गृहस्थानां क्रिया विधिः

दाह आद्य शौचम् कर्तव्यं द्विजानाम् अग्निहोत्रिणाम्

दश अहेन द्विजः शुध्येद् द्वादश अहेन भूमिपः

प्रदानात् त्रि रात्रम् स्याद् दश रात्रम् अतस् परम्

दश अहम् बान्धवैः सार्धं सर्वे च एव आर्द्र वाससः

अर्ध मासेन वैश्यः तु शूद्रो मासेन शुध्यति
चन्द्रमाः अमावास्याम् रात्रिम् आदित्यम् प्रविशति आदित्यः अग्निम्

अष्टाशफाः पशवः

स ह वै साम विद् स साम वेद यः एवम् वेद

तासाम् वै एतासाम् देवतानाम् एकैका एव देवता साम भवति

एवम् एव चन्द्रमसः रश्मयः मण्डलम् पुरुषः

प्रजापतिः तृतीयम्

तत् यत् वै ब्रह्म स प्राणः
बद्धस् तु चूर्णितो भग्नो विश्लिष्टः पाटितो ऽपि वा

क्षीर इक्षु विकृतीः अम्लम् लवणं कटुकं त्यजेत्

शीर्यमाणाः स रुज् दाहाः शोफ अवस्था विसर्पिणः

न च एनम् त्वरमाणो ऽन्तः स दोषम् उपरोहयेत्

पाके ऽतिवृत्ते सुषिरस् तनु त्वच् दोष भक्षितः

कफ जेषु तु शोफेषु गम्भीरं पाकम् एति असृक्

शुक्रे व्यवाय जान् दोषान् अ संसर्गे अपि अवाप्नुयात्

विलम्बिनि तथा उत्सङ्गम् नासा ओष्ठ चिबुक आदिषु

आदरेण अनुवर्त्यः ऽयं मासान् षट् सप्त वा विधिः

उद्वृत्त ओष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनो अति रुज्

संरम्भ अरुचि दाह उषा तृष् ज्वर अनिद्र ता अन्वितः

बध्नीयाद् गाढम् ऊरु स्फिच् कक्ष वङ्क्षण मूर्धसु

आयतं च विशालं च यथा दोषो न तिष्ठति

स लोध्र मधुकैः दिग्धे युञ्ज्याद् बन्ध आदि पूर्ववत्

वलीभिः आचितः श्यावः शीर्यमाण तनूरुहः

पक्व लिङ्गम् ततो ऽस्पष्टं यत्र स्यात् शीत शोफ ता

स्थिराणाम् अल्प मांसानाम् रौक्ष्याद् अनुपरोहताम्
श्रौत स्मार्त प्रतिष्ठा अर्थम् भक्तानां हित काम्यया

न अधीयते कलौ वेदान् न यजन्ति द्विजातयः

तेषां दानं तपो यज्ञो वृथा जीवितम् एव च

धन्यो असि अनुगृहीतः ऽसि त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे अष्टाविंशो ऽध्यायः

वेद विक्रयिणः च अन्ये तीर्थ विक्रयिणः परे

सेवन्ते ब्राह्मणाः तत्र स्तुवन्ति स्तुतिभिः कलौ

शूद्राणां मन्त्र यौनैः च संबन्धो ब्राह्मणैः सह

अतीत अनागतानाम् वै यावत् मन्वन्तर क्षयः

महादेवं महा योगम् ईशानम् च अम्बिकापतिम्

वेद बाह्य व्रत आचाराः दुराचारा वृथक् श्रमाः

कुर्वन्ति च अवताराणि ब्राह्मणानां कुलेषु वै
दर्भ तोयेन संस्पृष्टो मन्त्र हीनः ऽपि शुध्यति

आहुतीनां शतं हुत्वा ततः पूर्णां प्रदापयेत्

उत्थापयेत् ततस् देवम् उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागराः तथा

आत्मानम् एकतस् कृत्वा ततः पूर्णां प्रदापयेत्

कलशौ तु ततो द्वौ द्वौ निवेश्यौ तोरण अन्तिके

विष्टरेण स्पृशेद्

स्व शास्त्र विहितः मन्त्रो न्यासः तस्मिन् तथा उदितः

चरणाव् अग्निम् ईडे तु इषे गुल्फयोः स्थिताः

योगे योग इति मन्त्रेण आस्तरणम् शाद्वलैः कुशैः

अस्त्रं च एव समस्तानां न्यासो ऽयं सर्वकामिकः

अभिषिच्य समुद्रैः च तु अर्घ्यम् दद्यात् ततस् पुनः

स्थित्वा कुण्ड समीपे ऽथ अग्नेः स्थापनम् आचरेत्

दिक्पालाः च ततः पूज्याः शास्त्र दृष्टेन कर्मणा

अग्नेः तु रक्षण अर्थाय यत् उक्तम् कर्म

कृत्वा ब्रह्म रथे देवं प्रतिष्ठन्ति ततो द्विजाः

नीलरुद्रान् च मैत्रं च अथर्वः च उत्तरे जपेत्

अस्मिन् वृक्ष च एव प्रचारी इति परा स्मृता
अथ शक्रो देवानाम् इन्द्रः तम् देव पुत्रम् अवलोकयति किम् असौ देव पुत्रः सूकरिकायाः कुक्षौ उपपन्नो न वा इति

तत्र अपि न अद्राक्षीत्

तम् एनम् एवम् वदामि एहि त्वं मार्ष बुद्धं शरणं गच्छ द्विपदानाम् अग्र्यम् धर्मं शरणं गच्छ विरागाणाम् अग्र्यम् संघं शरणं गच्छ गणानाम् अग्र्यम् इति

ये संघं शरणम् यान्ति न ते गच्छन्ति दुर्गतिम्

नरकेषु उपपन्ने इति पश्यति

न उपपन्नः
भिक्षमाणेषु कृतान्नम् इतरेषु

अश्रोत्रियस्य आसन उदके

राज्ञश् च श्रोत्रियस्य

आचार्य पितृ सखीनाम् च निवेद्य पचन क्रिया

प्रतिश्रुत्य अपि अधर्म संयुक्ताय न दद्यात्

विपरीतेषु तृण उदक भूमि स्वागतम् अन्ततः पूजा नति आशः च
मनस् शुद्धिः अन्तर् शौचम्

अथ अपि उदाहरन्ति

फल मयानाम् गो वाल रज्ज्वा

यद्य् आचामेद् भूमौ स्रावयित्वा आचामेत्
किं तत् त्रिविधम् एकं काचं वह्नौ धमनात् काच आकार ताम् नीतं द्वितीयं किट्टं यत् धमनात् किट्ट स्वरूपम् प्राप्तं तृतीयं पत्त्र रजः पत्राणां समाहितं यत् रजः तत् एवम् त्रिविधम् अभक्ष्यं स दोष त्वात्
रथंतरं बृहद् रथंतरं बृहद् इति विपर्यासं पृष्ठे भवतः

अथ आवृत्तम् एव अभिप्लवम् षडहम् उपयन्ति

तस्य सौर्यो ऽतिग्राह्यः सौर्यः पशुर् उपालम्भ्यः

तानि विंशतिर् अहानि

स मासः
कतिकः

सङ्ख्या प्रदेशाः सङ्ख्या वंश्येन इत्य् एवमादयः

गणधा
पूजयेत् होमयेत् एवम् दापयेत् च विशेषतः

सहस्रं वा तद् अर्धम् वा शतम् अष्ट उत्तरम् तु वा

नृत्य वाद्य आदिभिः गीतैः सर्व शोभा समन्वितैः

प्रधान होमम् गायत्र्या स्वाहा शक्राय वह्नये

एतानि च एव सर्वाणि प्रारम्भे धर्म कर्मणि

कुबेराय ईश्वराय अथ विष्णवे ब्रह्मणे पुनः

दृष्ट्वा सर्व ईश्वरात् शान्तात् शंकरात् नीललोहितात्

बध्नीयात् पञ्च पात्रम् तु त्रि मात्रम् षट्कम् उच्यते

त्र्यंबकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टि वर्धनम्

घटौ पुरुष मात्रौ तु कर्तव्यौ शोभनौ उभौ

स्तम्भयोः तु प्रमाणेन उत्तर द्वार संमितम्

दूर्वा होमः प्रशस्तो ऽयं वास्तु होमः च सर्वथा
अतुष्टिर् अर्थ उपचयैः वैश्य प्रकृतयः त्व् इमाः

गुरवे विन्यसेद् देहं स्वाध्याय अर्थम् बृहत् व्रतः

स्थैर्यं ब्रह्मण्यम् ऐश्वर्यं क्षत्र प्रकृतयः त्व् इमाः

एवंविधो नरपतिर् विमानेन अर्क वर्चसा

मद् भावः सर्व भूतेषु मनः वाच् काय संयमः

त्यक्ते मही तले देव विनष्टं कः प्रवक्ष्यति

धनेन आपीडयन् भृत्यान् न्यायेन एव आहरेत् क्रतून्

तत्र लब्धेन संतोषः शूद्र प्रकृतयः त्व् इमाः
यस्यां कृष्णम् अरुणं च संहिते अहोरात्रे विहिते भूम्याम् अधि

यस्यां गायन्ति नृत्यन्ति भूम्यां मर्त्या व्यैलबाः

अग्निर् अन्तः पुरुषेषु गोष्व् अश्वेष्व् अग्नयः

यस्यां मीयन्ते स्वरवः पृथिव्याम् ऊर्ध्वाः शुक्रा आहुत्याः पुरस्तात्

सा नो भूमिः प्रणुदतां सपत्नान् असपत्नं मा पृथिवी कृणोतु

मा नः पश्चान् मा पुरस्तान् नुदिष्ठा मा उत्तरात् अधराद् उत

त्वज् जातास् त्वयि चरन्ति मर्त्यास् त्वं बिभर्षि द्विपदस् त्वं चतुष्पदः

अभीषाड् अस्मि विश्वाषाड् आशाम् आशाम् विषासहिः

स्वस्ति भूमे नो भव मा विदन् परिपन्थिनो वरीयो यावया वधम्

ये संग्रामाः समितयस् तेषु चारु वदेम ते

तस्यै हिरण्य वक्षसे पृथिव्या अकरं नमः

भूम्यां मनुष्या जीवन्ति स्वधया अन्नेन मर्त्याः

अग्निर् भूम्याम् ओषधीष्व् अग्निम् आपो बिभ्रत्य् अग्निर् अश्मसु

यस्यां वेदिं परिगृह्णन्ति भूम्यां यस्यां यज्ञं तन्वते विश्व कर्माणः
द्विविधः तु गृही ज्ञेयः साधकश् च अपि अ साधकः

क्षात्र वृत्तिम् परां प्राहुः न स्वयं कर्षणं द्विजैः

कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्

एष वो ऽभिहितः कृत्स्नो गृहस्थ आश्रम वासिनः

याचित्वा वा अपि सद्भ्यो ऽन्नं पितॄन् देवान् तु तोषयेत्

तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेन आपदि द्विजः
वंश क्षय कराः देवाः सर्वेषाम् एव दानवाः

ऋजुताम् आर्य बुद्धि त्वम् दया नीति व्यतिक्रमम्

प्रतस्थे अमर युद्धाय बहु पत्ति पताकि तत्

कल्प काल उद्धत ज्वाला पूरित अम्बर लोचनः

एवं मे बुध्यते बुद्धिः यूयम् अत्र व्यवस्यत

केतुः जल अधिनाथस्य भीम धूमध्वज अनलः

दैत्य राजस्य तथा चक्रे बल अन्वितः

नाना शौर्य कथा सक्ताः तस्मिन् सैन्ये महा असुराः

इति उक्ताः समनह्यन्त देवानां ये प्रधानतः

परिवव्रुः गुण आकीर्णाः निश्छिद्राः सर्व एव हि

स्थितः तद् ऐरावत नाम कुञ्जरे महा बलः चित्र विभूषण अम्बरः

उवाच तारकं देवो गिरा मधुरया युतः

राक्षस ईशस्य केतोः वै प्रेतस्य मुखम् आबभौ

खर विधूत लाङ्गूलम् कुजम्भस्य अभवत् ध्वजे

स उत्पला मदिरा आमोदाः दिवि क्रीडा अयनेषु च
तस्य एव देवदेवस्य श्रुतवन् गदितम् शुभम्

रति क्रीडित कान्ता इव रराज तत् सरोदकम्

वयं हि ते प्रदास्यामो मनसः काङ्क्षितान् वरान्

ततः शुश्राव वचनं देवतानां समीरितम्

क्वचिच् च ददृशे राजा लता गृह गताः स्त्रियः

रात्रौ अस्याम् व्यतीतायाम् अत्रिणा त्वं समेष्यसि

शिला तल गता भर्त्रा दृष्टा काम आर्त चक्षुषा

काचिद् पिबती ददृशे मैरेयं नील शाद्वले

संभ्रान्ता कान्त शरणम् मग्ना काचिद् गता चिरम्

स्वप्नं तु देवदेवस्य न्यवेदयत धार्मिकः

फाल्गुन अमल पक्ष अन्ते राजा स्वप्ने पुरूरवाः

मधुपैः आकुल मुखा कान्तेन परिमोचिता

धारयन्ती जनं चक्रे काचित् तत्र स मन्मथम्

कान्त संनामित लता कुसुमानि विचिन्वती

काचिद् कमल गन्ध आभा निःश्वास पवन आहृतैः

उच्चीय स्वयम् उद्ग्रथ्य कान्तेन कृत शेखरा
तस्या विविक्ते दर्शनं प्रतिग्रहः च

कोपम् एनां ग्राहयेत्

स आकारम् मण्डयेत्

शृणु विचित्रम् इदं सुभगे त्वां किल दृष्ट्वा अमुत्र असौ इत्थं गोत्र पुत्रः नायकः चित्त उन्मादम् अनुभवति

विद्वेषं ग्राहयेत् पत्यौ रमणीयानि वर्णयेत्

असंस्तुतयोर् अदृष्ट आकारयोः अपि दूती प्रत्ययात् इति वात्स्यायनः

दर्शित इङ्गित आकाराम् तु प्रविरल दर्शनाम् अपूर्वां च दूत्या उपसर्पयेत्

तेषु नायकस्य यथार्थं नख दशन पदानि तानि तानि च चिह्नानि स्युः

वृष ताम् चतुःषष्टि विज्ञ ताम् सौभाग्यं च नायकस्य

भवते अहम् दातुं संकल्पिता इति च अभिदधीत

दूती एनाम् दर्शित आकाराम् नायक अभिज्ञानैः उपबृंहयेत्

एवं च प्रतिपद्यस्व इति श्रावयेत्
पञ्च वा इति ह उवाच

त्रिषवणो वै यज्ञः

द्वि प्रतिष्ठः पुरुषः

कति तु एव इति
कुमार्यः परिणीयन्तां प्रसूयन्तां कुल स्त्रियः

तेषु नागरकः कश्चित् कांश्चिद् आह स्म स स्मितम्

उपत्यका स्थली मेरोः फुल्लैः कल्पद्रुमैर् इव

तत्र निर्लज्ज ता श्लाघी लज्जया एव हि लज्जते

माम् अनुल्बण वेषम् च वन्दित्वा दत्तको ऽब्रवीत्

ततो तेन वीणा आचार्यः खर स्वरः

अथ उक्तः दत्तकस् तेन तन्त्री वर्तक संग्रहम्

नयन उत्पल मालाभिः अर्च्यमानश् च यातवान्

वेगवत्या विमुक्तं च प्रतिभान्ति स्म तानि माम्

तिष्ठन्ति स्म स्थिता एव भृतका इव भर्तरि

गृहाद् असुर कन्यानाम् महा असुर पुरात् इव

तिरस्करिणिकां नीत्वा ततः कञ्चुकिना अन्तरा

प्रव्रज्याम् आस्थिता नूनम् इदानीम् अप्सरस् गणाः

मनाक् संस्पृष्ट मात्राः च करशाखा मुखैः स्वयम्

न च पारयते दातुं दारिद्र्यात् काकणीम् अपि

समाप्त सारणायाः तु कीदृङ् नाम भविष्यति

ततो गृहपतिर् दीनः प्रार्थना भङ्ग शङ्कया

अथ दक्षिणम् उत्क्षिप्य करं कञ्चुकिना उदितम्

सा हि युष्माकम् अस्याश् च लज्जा खेद प्रयोजना

आशा दीर्घासु रथ्यासु चरणैः संचरामहे

काकतालीयम् इत्य् उक्त्वा गत एव स दक्षिणः

श्रुत्वा इदम् इतरेण उक्तम् मा स्म निन्दद् भवान् इमम्

रासभी रसितानि इव विरसानि स्व कर्णयोः

रथ्या चत्वर यात्रासु वक्ष्यामि जन संनिधौ

कोकिला सुभग आलापाः शृणोमि स्म कुल अङ्गनाः

मन्दं पाद तलेन तालम् अनया यत् कुट्टयत्या अचिरम् गीतं माम् अभि विस्फुरत् कुहरितम् तारैः सु भुग्न भ्रुवा

निर्गतः कञ्चुकी प्रेर्य

सानुदास अभ्यनुज्ञाताः सुहृदो दत्तक आदयः

स यदा कम्पित शिराः न इच्छति स्म तदा अपरः

स यक्षी कामुकः कस्माद् दरिद्र इति भण्यते
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे

इन्द्रस्य चषालम् असि सु पिप्पलाः ओषधीस् कृधि दिवम् अग्रेण उत्तभान अन्तरिक्षम् मध्येन आपृण पृथिवीम् उपरेण दृंह

रायस्पोषं दृंह

परि त्वा दैवीर् विशो व्ययन्ताम्

सजातान् अस्मै यजमानाय दृंह

दिवः दिवं ते धूमो गच्छतु अन्तरिक्षं ज्योतिः पृथिवीं भस्म स्वाहा

यवो ऽसि
पुनः क्षार अम्ल लवणानि क्षारा यवक्षार आदयः अम्लं जम्बीर आदि लवणानि सैन्धव आदीनि एतानि अपि सम भागानि
एकविंशतिः अनूबन्ध्याः

उदवसानीया अन्ते भार्या ददाति यथा संवादम् स अनुचरीः कुमारीम् पालागलीम् च अध्वर्यवे अनुचरीः वा फल अधिकारात् इतरासाम् अन् आरभ्य त्वात् च

द्वादश अहम् आग्नेयः पुरोडाशः ब्रह्मौदनः वा

अतिरात्रः उत्तमः
जीर्णे जीर्यति च आध्मानम् भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते

प्रसेको वक्त्र वैरस्यम् अरुचिस् तृट् क्लमो भ्रमः

मद्य रूक्ष अतिमात्र अन्नैः अर्शोभिः स्नेह विभ्रमात्

पुनः पुनः सृजेद् वर्चः पायु रुज् श्वास कासवान्

कृश शुष्क आमिष असात्म्य तिल पिष्ट विरूढकैः
स च स्नेहन स्वेदन शोधन आस्थापन नावन धूम गण्डूष आश्चोतन तर्पण आदि भेदात् अनेकधा

अत एव अयम् स्नेहविधिः
न इद् प्राण अपानौ च वाचं च अन्येन अन्तर्दधानि इति

न आपो रेवत्यै पुरस्तात् किंचन परिहरेद् इति

तत् ह एके कश् छन्दसां योगम् आ वेद धीर इति जपित्वा अथ आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्व इति प्रतिपद्यन्ते
यः अस्य दक्षिणः कर्णः अयम् सः अग्निः
ऐन्द्रो वै राजन्यो देवतया

इमान् एव लोकान् आप्त्वा ओजः वीर्यम् अवरुन्द्धे

तद् इन्द्रियम् अत्यरिच्यत

कनीयांसः पराजितमनस्तरा इव देवाः

यद् इन्द्राय विमृधाय

स्वाद् एव एनम् योनेर् जनयति

तिस्रो ऽनुवाक्यास् ता याज्याः

ततो रेवतीर् निरमिमीत

ता वै ब्रूहि इति

वज्रो वै रेवती

सर्वा एव अनुवाक्याः करोति सर्वा याज्याः

इयं विमृधा इति
हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

हरिः इह मुग्ध वधू निकरे विलासिनि विलसति केलि परस्मिन्

श्री जयदेव भणितम् इदम् उदयति हरि चरण स्मृति सारम् सरस वसन्त समय वन वर्णनम् अनुगत मदन विकारम्

केलि कला कुतुकेन च काचित् अमुम् यमुना जल कूले

श्री मुख चन्द्र चकोरैः जय जयदेव हरे

विहरति हरिः इह सरस वसन्ते नृत्यति युवति जनेन समम् सखि विरहि जनस्य दुरन्ते

वाचः पल्लवयति उमापति धरः संदर्भ शुद्धिम् गिराम् जानीते जयदेवः एव शरणः श्लाघ्यः दुरूह द्रुते

कालिय विषधर गञ्जनैः जन रञ्जनैः
स्थाप्यो ऽयं मध्यमः क्षारो न तु पिष्ट्वा क्षिपेन् मृदौ

निर्वाप्य पिष्ट्वा तेन एव प्रतीवापं विनिक्षिपेत्

पद्म पत्त्र तनुः क्षार लेपः घ्राण अर्बुदेषु च

रोगान् निहन्याद् अचिरेण घोरान् स धीमता सम्यग् अनुप्रयुक्तः

दुर्दग्धे शीतम् उष्णं च युञ्ज्याद् आदौ ततो हिमम्

सिरा आदि दाहः तैः एव न दहेत् क्षार वारितान्

तथा लाङ्गलिका दन्ती चित्रक अतिविषा वचाः

स पेयो अर्शस् अग्नि साद अश्म गुल्मोदर गर आदिषु
स बुद्ध्वा देवम् ईशानम् शीघ्रम् उत्थाय विस्मितः

किम् अर्थं तपसा लोकान् संतापयसि शैलजे

वह्निः शक्तिं तथा क्षेप्तुं न शशाक तथा स्थितः

शिशुः भूत्वा महादेवः क्रीडा अर्थम् वृषभध्वजः

त्रयश् च त्रि सहस्रम् च तथा अन्ये बहवः सुरा

अनया हैमवत्या च प्रकृत्या सह सत्तमम्

अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिः सर्व आभरण भूषितैः

त्रयस्त्रिंशत् च देवानां त्रयश् च त्रि शतम् तथा

मालिनी गिरिपुत्र्याः तु संध्या पूर्ण इन्दु मण्डलम्

अथ तेषां प्रसन्नो भूत् देवदेवः त्र्यम्बकः
घातनीभिश् च गुर्वीभिः शतघ्नीभिस् तथा एव च

ऊरु वेग प्रतिक्षिप्तैः शैल शृङ्ग अग्र पादपैः

ते वै संदीप्त मनसः प्रगृहीत उत्तम आयुधाः

गदा निपातैः भग्न अङ्गाः बाणैश् च शकलीकृताः

देवतानाम् अपि चमूर् मुमुदे शक्र पालिता

उत्तस्थुर् अ परिश्रान्ताः प्राप्य इव अमृतम् उत्तमम्

तिर्यग् ऊर्ध्वं च गगने ववृधुस् तस्य बाहवः

द्यौर् निमीलित नक्षत्रा घन नील अम्बुद आगमे

वायु वेगवती सौम्या तारा गण पताकिनी

स अयनम् च अस्य विषयं जहार दिन कर्म च

परिपेतुर् भृशं केचिन् न्युब्जाः केचिच् च जज्ञिरे

सा दीप्त शस्त्र प्रवरा दैत्यानां शुशुभे चमूः
पुत्र अर्थी देवदेवेशं हरिं नारायणं प्रभुम्

कण्डरीकः अपि धर्म आत्मा वेद शास्त्र _

एवम् अस्तु इति विश्वात्मा तम् आह परमेश्वरः

ततो निरुत्तरो राजा जिज्ञासुः तत् पुरस् हरेः

ऋषय ऊचुः

पुत्रं मे देहि देवेश महा बल पराक्रमम्

अकस्माद् अति हासः ते किमर्थम् अभवत् नृपैः

आराधयामास विभुं तीव्र व्रत परायणः

स्वप्ने प्राह हृषीकेशः प्रभाते पर्यटन् पुरम्

निर्गच्छन् मन्त्रि सहितः स भार्यः वृद्धम् अग्रतस्
वैश्वदेवीं बहु रूपाम् आलभेत कामेभ्यः

मैत्रावरुणीं द्वि रूपाम् आलभेत वृष्टि कामः

तस्मात् सा मैत्रावरुणी

ब्रह्म बृहस्पतिः

ब्रह्मवर्चसी भवति

सौरीं श्वेताम् आलभेत रुच् कामः

नक्तं वा हि दिवा वा वर्षति

स वषट्कारो ऽभ्यय्य गायत्र्याश् शिरो ऽच्छिनत्

यद् द्वितीयम् अस्रवत् तन् मित्रावरुणा उपागृह्णीताम्

अहर् रात्रे एव एनाः अनुप्रजनयति
अ चोर हरणीयम् च ब्रह्म

तद् अपि श्लोकाः

यं यं क्रतुम् अधीते तेन तेन च इष्टम् भविष्यति इति
स देव दानव आदीनाम् देशान् अभ्येत्य शूलधृक्

शङ्ख चक्र गदा पाणिः पीत वासाः महा भुजः

अन्वीक्ष्य देवं ब्रह्माणं यज्ञात्मानं च संस्थितम्

ततः स भगवन्त् ईशः कपर्दे नीललोहितः

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् मुच्यते ब्रह्म हत्यया

ततः गुह्यानि तीर्थानि आयतनानि च

नमो विज्ञान देहाय चिन्तायै ते नमो नमः

इति इदम् उक्त्वा भगवान् समालिङ्ग्य जनार्दनम्

प्रविष्ट मात्रे देवेशे ब्रह्म हत्या कपर्दिनि

न मुञ्चति सदा पार्श्वं शङ्करो असौ अदृश्यत

अयं स भगवन्त् ईशः स्वयम् ज्योतीः सनातनः

स लब्ध्वा भगवान् कृष्णो विष्वक्सेनं त्रिशूलिनः

नमो मूलप्रकृतये महेशाय नमो नमः

हिरण्यगर्भ पुत्रः असौ ईश्वरः दृश्यते किल

एतद् वः कथितं पुण्यं महापातक नाशनम्

सो अनन्त ऐश्वर्य योग आत्मा महेशो दृश्यते किल

स्व आनन्द भूता कथिता देवी न आगन्तुका शिवा

चरस्व सततं भिक्षां संस्थापय सुर द्विजान्

शृणुध्वम् ऋषयः पुण्यां कथां पाप प्रणाशनाम्

अर्चयन्ति सदा लिङ्गं विश्वेशः खलु दृश्यते

चिरं ध्यात्वा जगद्योनिः शङ्करं प्राह सर्व विद्

प्रजज्वाल अति कोपेन ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः

तेन तत् मण्डलम् घोरम् आलोकयद् अ निन्दितम्

नमः शिवाय शान्ताय शिवायै शान्तये नमः

हा हा इति उक्त्वा स नादम् सा पातालं प्राप दुःखिता

रुद्राय अभिमुखम् रौद्रं चिक्षेप च सुदर्शनम्

नमो नमः ते कामाय मायायै च नमो नमः

तदा असौ वक्ष्यति स्पष्टम् उपायम् पाप शोधनम्

योगिभिः विद्यते तत्त्वं महादेवः स शङ्करः
आहारे व्यवहारे च त्यक्त लज्जः सदा भवेत्

विभवे दान शक्तिः च न अल्पस्य तपसः फलम्

अथवा पृथिवीपालो मूर्ध्नि पादे प्रमादतः

सकृत् दुष्टम् च यो मित्रं पुनः संधातुम् इच्छति

कुले नियोजयेत् भक्तम् पुत्रं विद्यासु योजयेत्

न च विरौति न च अपि स शोभते भवति योजयितुः वचनीय ता

सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो न अस्ति कुत्रचित्
कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही

परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात् प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम्

एताः परं स्त्री त्वम् अपास्त पेशलम् निरस्त शौचम् बत साधु कुर्वते

प्रद्युम्न साम्ब आम्ब सुत आदयः ऽपरा याः च आहृताः भौम वधे सहस्रशः

फलन्ति ओषधयः सर्वाः कामम् अन्वृतु तस्य वै

रत्न दण्डम् गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह

धत्ते भगं सत्यम् ऋतं दयां यशो भवाय रूपाणि दधत् युगे युगे

पश्यन्ति भक्ति उत्कलित अमल आत्मना ननु एष सत्त्वं परिमार्ष्टुम् अर्हति

स वा अयं यत् पदम् अत्र सूरयो जित इन्द्रियाः निर्जित मातरिश्वणः
जागतो ऽसौ लोकः

त्रिष्टुभौ सौम्यौ

ताः परस् वरीयसीः अभ्युपेयात् त्रीन् अग्रे स्तनान् अथ द्वौ अथ एकम्
गोपितं देवदेवेन महादेवेन शंभुना

आलयः सर्व सिद्धानाम् एतत् स्थानं वदन्ति हि

तेषां लिङ्गात् महादेवः प्रादुरासीत् त्रिलोचनः

अत्र सिद्धिं परां प्राप्ता मुनयो मुनि पुंगवाः

उपास्य देवम् ईशानम् प्राप्तवन्तः परं पदम्

एकेन जन्मना मोक्षः कृत्तिवासे तु लभ्यते
पयसा एरण्ड तैलम् वा पिबेद् दोष हरम् शिवम्

खादन् सर्वाञ् जयेद् व्याधीन् मेदस् श्लेष्म आम वात जान्

बलातैलम् इदं श्रेष्ठं वात व्याधि विनाशनम्

पिष्ट्वा विपाचयेत् सर्पिर् वात रोग हरम् परम्

वेग अन्तरेषु मूर्धानम् असकृत् च अस्य रेचयेत्

स एरण्ड सिंही त्रिवृतम् घटे ऽपां पक्त्वा पचेत् पाद शृतेन तेन

प्रसारिणी तुला क्वाथे तैल प्रस्थम् पयस् समम्

कासं श्वासं ज्वरं छर्दिं मूर्छां गुल्म क्षत क्षयान्

पचेत् स अज पयस् अर्ध अंशम् कल्कैः एभिः पल उन्मितैः

निम्ब अमृता वृष पटोल निदिग्धिकानाम् भागान् पृथक् दश पलान् विपचेद् घटे ऽपाम्

दुर्बलो यो ऽविरेच्यः स्यात् तं निरूहैः उपाचरेत्

शठी सरल दारु एला मञ्जिष्ठा अगुरु चन्दनैः

बाह्य अभ्यन्तरात् स्नेहैः अस्थि मज्ज गतम् जयेत्

जिह्वास्तम्भे यथावस्थं कार्यं वात चिकित्सितम्

वेगेषु अतस् ऽन्यथा जीवेन् मन्देषु विनतो जडः

केवलं निरुपस्तम्भम् आदौ स्नेहैः उपाचरेत्

वत्सकादिर् हरिद्रादिर् वचादिर् वा स सैन्धवः

श्वसनासु विमुक्तासु तथा संज्ञां स विन्दति

आढ्यवाते सुख अम्भोभिः पेयः षड्धरणो ऽथवा

हिङ्गु सौवर्चलं शुण्ठी दाडिमं स अम्लवेतसम्
प्रलापः छर्दिः उत्क्लेशः भ्रमो दुःस्वप्न दर्शनम्

मद्यं त्रिवर्ग धी धैर्य लज्जा आदेः अपि नाशनम्

वातात् पित्तात् कफात् सर्वैः चत्वारः स्युर् मदात्ययाः

रजस् मोह अहित आहार परस्य स्युस् त्रयो गदाः

कार्श्यं श्याव अरुणा छाया मूर्छाये मारुत आत्मके

सक्त अनल्प द्रुत आभाषः चलः स्खलित चेष्टितः

स्वप्ने भ्रमति उत्पतति प्रेतैः च सह भाषते

एको ऽयं बहु मार्गाय दुर्गतेर् देशिकः परम्

विबुध्येत च स स्वेदः दाह तृष् ताप पीडितः
ययोः ओजसा स्कभिता रजांसि इति वैष्णुवारुणीम् ऋचम् जपति

स यदि उपनिवर्तयेत् स्वर्गात् लोकात् यजमानम् आवर्तयेत्

तत् अद्भिः उपनिनयेत् शान्त्यै