tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
गङ्गया तु हृते तस्मिन् नगरे नागसाह्वये

दुरापं दीर्घसत्त्रं वै त्रीणि वर्षाणि पुष्करे

यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं रोगिणम् एव च

जरया संधितो यस्मात् जरासंधः ततस् स्मृतः

शरद्वन्तः तु दायादम् अहल्या सम्प्रसूयत

पुत्र अभावे तपः तेपे शतं वर्षाणि दुश्चरम्

वृषभस्य तु दायादः पुण्यवन्त् नाम पार्थिवः

परिष्णव सुतः च अपि भविता सुतपा नृपः

येषु संस्थास्यते तत् च ऐड इक्ष्वाकु कुलम् शुभम्

मुद्गलः च जयः च एव राजा बृहदिषुः तथा

भीमसेनः ततस् दक्षात् दिलीपः तस्य च आत्मजः

विन्ध्याश्वात् मिथुनम् जज्ञे मेनकायाम् इति श्रुतिः

कृष्णद्वैपायनो नाम क्षेत्रे

जरासंधस्य पुत्रः तु सहदेवः प्रतापवान्

यावत् स्थास्यसि त्वं लोके तावत् एव प्रपत्स्यति

उर्वो भाव्यः सुतः तस्य तिग्मात्मा तस्य च आत्मजः

वसुदाम्नः शतानीको भविष्य उदयनः ततस्

मैत्रायण अवरः सो ऽथ मैत्रेयः तु ततः स्मृतः
तद् आहुर् यत् सदस्य् उक्थानि शस्यन्ते अथ कस्मात् हविर्धानयोः प्रातरनुवाकम् अन्वाह इति

एषा ह एव स्थितिः
भजनाः च एव माल्याश् च केतनाः पतनास् तथा

उवाच परमं वाक्यं तेषां संशय निर्णये

चैत्रे मासि भवेत् अंशुः धाता वैशाख तापनः

स्वयम्भुः भगवान् तत्र लोक सर्व अर्थ साधकः

तस्मात् अपः पिबन् सूर्यः गोभिर् दीप्यति असौ विभुः

वर्षासु अथो शरदि च चतुर्भिः संप्रवर्षति

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चन सप्रभः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे सूर्यरश्मिस्वरूपकथनं नाम एकोनषष्टितमः ऽध्यायः

पर्जन्यः अश्वयुजे मासि त्वष्टा वै कार्तिके रविः
सा च अभीष्ट वर श्रुत्या मुदं पद्मावती ययौ

स्तौति स्म वत्स राजः मेने पृथ्वीं च हस्त गताम्

न तु वासवदत्तां तां तत्याज हृदयात् क्षणम्

अचिन्तयत् च का अपि एषा छन्ना नूनम् इह स्थिता

निर्दुग्ध रत्न रिक्त इव पृथिवी बुबुधे यथा

कंचिद् कालम् च दुःखं मे तेन एव मुनिना उदितम्

एकस्मिन् दिवसे तस्मिन् राज्ञि आखेटकम् गते

तत्र वासवदत्तां तां सुतरां बहु अमन्यत

शनैः शशाम दहनो न पुनः क्रन्दित ध्वनिः

एकदा स मुनिः कुन्तीं जिज्ञासुः सन् अभाषत

प्राप वासवदत्ता च तद् वार्त्ता आकर्णनात् शुचम्

सोढो देव्या अपि हि क्लेश इति राजा अपि अभाषत

यावत् तम् आनयामि अस्याः गत्वा अन्विष्य अचिरात् पतिम्

ततः पूर्व उक्तया युक्त्या वत्स राजम् स वल्लभम्

विद्याधर अधिपः पुत्रो देव्याः तस्याः भविष्यति

तद् क्षणे स्थित संविद् च तत्र यौगन्धरायणः

इति वासवदत्ता च बभाषे बद्ध निश्चया

मनसा अपि तद् उद्योगम् विरही स कथं स्पृशेत्

तत् अत्र किं ते यत्र अहम् तत्र एव आगम्यताम् इति

तत्र वासवदत्तां तां ददर्श प्रोषित आगताम्

गच्छत आवन्तिकाम् ब्रूथ निक्षेपः त्वम् हि मे स्थिता

प्रविवेश च गत्वा तद् द्वार स्थित महत्तरम्

निदधे हृदये धैर्यं बोध्यमानः च मन्त्रिभिः

विलपन्न् अथ दुःख आर्तः देहत्याग एक सम्मुखः

प्रतिदूतः स गत्वा च यथासंदिष्टम् अभ्यधात्
अग्निं प्रणीय सदः हविर्धान आग्नीध्र होतृ धिष्ण्यान् यथोक्तं गृहीत्वा आज्यानि आग्नीध्र प्रणयनम् अग्नीषोमीय दर्शनात्

अ निगदाः

अन् अनुयाजाः
अमून् अश्वत्थ निःशृणीहि खाद अमून् खदिर अजिरम्

यथा हनाम सेना अमित्राणां सहस्रशः

क्षिप्रं शर इव भजन्तां बृहत् जालेन संदिताः

इम उप्ता मृत्यु पाशाः यान् आक्रम्य न मुच्यसे
किंच वीणा समस्यायाम् यद् उक्तं चक्रवर्तिना

सा किम् आख्यायते तुभ्यं प्रथिता पृथिवी इव या

महा व्यसन संकीर्णः इव आसीत् मे महा उत्सवः

असौ च युवतिर् जाता कान्त आकारा च दारिका

लालितः पालितश् च आसम् शिक्षितश् च अखिलाः कलाः

आह एनम् दारिका कस्मै जामात्रे दीयताम् इति

एवमादि ततः श्रुत्वा स्पृहयामि स्म मृत्यवे

आख्यातुम् अयम् आरब्धः श्रूयतां यन् मया कृतम्

प्रियदर्शन सम्प्राप्त्याः उपायम् अगवेषयम्

सारस्य अस्य अस्मदीयस्य पालकः को भविष्यति

तत् तद् इत्यादि निश्चित्य गृहम् आनाय्य तं ततः

अथ असौ ओषधी गर्भम् बद्ध्वा तस्याः स्फुरत् करम्

चिन्तितं च मया मां विलक्षकम् अकारणे

किम् एतद् इति तस्य एव न मया दत्तम् उत्तरम्

प्रिया प्रियतमा तस्माज् जृम्भन्तां तूर्य पङ्क्तयः

एष त्वां गाढम् आवेष्ट्य ग्रीवां भित्त्वा अथवा शिरः

आसीच् च मम लोक उक्तिः इयं मय्य् एव संप्रति

अथ असौ भवतां दासी दुर्मनाः सुमनाः सुताम्

सा अथ प्रमोद बाष्प आर्द्र कपोला अपृच्छत् आदरात्

कुब्जेन ब्रह्मदत्ताय शेषं प्रत्यक्षम् एव च

प्रच्छन्नं श्रेष्ठिनो वृत्तं तावन् मे कथ्यताम् इति

तस्मिञ् जाते महा राजः स्व आत्मजात् अपि हर्ष दे
इति किं कुटिले बलं अभ्यधिकं सर्व अधिकम् पुनर् तीक्ष्णे अभ्यधिकः रागः रञ्जनं तु पुनः पन्नगे नागे अभ्यधिकम् स्नेहः स्निग्ध त्वम् तु पुनः राग स्नेह बलानि त्रीणि एव उक्तानि कमले ताम्रे कुटिल तीक्ष्ण पन्नगानाम् जारणात् रसे यथा बल राग स्नेहाः भवन्ति तथा एक ताम्र जारणात् त्रयो भवन्ति इति अर्थः
देवस्य वः सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां संवपामि
स ह पितरम् आसाद्य पप्रच्छ इति इति मा अप्राक्षीत् कथम् प्रतिब्रवाणि इति

हस्ताभ्याम् इति

केन इत्याः इति

अमितौजाः पर्यङ्कः

स ह पुत्रम् श्वेतकेतुम् प्रजिघाय याजय इति

तस्मिन् ब्रह्मा आस्ते

तं ब्रह्म गन्धः प्रविशति

किं तद् यत् सत्यम् इति

स ह उवाच अहम् अपि एतत् न वेद सदसि एव वयम् स्वाध्यायम् अधीत्य हरामहे यत् नः परे ददति एहि उभौ गमिष्यावः इति

तौ अस्मात् अपद्रवतः

केन नपुंसकानि इति

तेषाम् प्राणैः पूर्व पक्षे आप्यायते
अथ अपर पक्षीयाणाम् कविः पञ्चालचण्डः परिपृच्छको बभूव अंबु पृथक् उद्गीथ दोषान् भवन्तो ब्रुवन्त्व् इति

षडङ्ग विदः तत् तथा अधीमहे

मन्त्रः कल्पो ब्राह्मणम् ऋक् यजुः साम अथर्वाणि

कति मात्रः इति

न संयोगो विद्यते

एतद् वै व्याकरणं धात्वर्थ वचनम् शैक्ष्यं छन्दः वचनम् च
धूम माला भ्रमम् चक्रे ललाटे भ्रुकुटिः क्षणम्

गौतमेन इति अभिहिते संमते कृतवर्मणः

अङ्गे विधाय दयितां स गदां सदा एव भुक्तां चिरं वसुमतीम् अवगूह्य दोर्भ्याम्

पाञ्चाला द्रौपदेयाः च कालो अयम् इति मेनिरे

मन्त्रिणः च प्रियान् पुत्रान् शोचन्तम् व्यथित इन्द्रियम्

स परिष्वज्य यत्नेन द्रौणिं स अश्रु विलोचनम्

उत्तरायाः स्थितं गर्भे सौभद्र तनयम् शिशुम्

स किंचिद् शेष जीवः ऽपि तत् श्रुत्वा वृत्त कंधरः

रौद्रो रुद्र आश्रयः द्रौणिः क्रुद्धः च पवनात्मजः

द्वारि भोज कृपौ धृत्वा विद्रुतानां वधाय सः

तानि आयुधानि सहसा ज्वलितानि एव तेजसा

कलयामि न कालस्य कः च तावति वर्तते

द्रोणपुत्रं परिज्ञाय चकम्पे द्रुपद आत्मजः

पाञ्चाल कदनम् घोरं ध्यायन्तो न ययुः वृतिम्

व्याजात् अस्मे जीवत्सु भीमसेनेन पातितः

अत्र अन्तरे समभ्यायन् नारदेन सह स्वयम्

नाना प्रहरणैः दीप्तैः व्योम् क्षिप्रम् अपूरयत्

संसार विभ्रमैः धीराः स्पृश्यन्ते न मनीषिणः

हेला वलत् कलभ चञ्चल कर्ण ताल लोलाम् भव स्थिति कथाम् असकृत् तम् ऊचुः

अर्जुनेन हतः कर्णः स च शान्तनवो यथा

जृम्भमाणं महत् भूतम् तत् आसाद्य क्षयं ययुः
यद् रसम् अवदानेषु व्यानयति

नेमिर् नवमः

विबिलान् इव कोशान् कुर्यात्

व्यृद्धेन वा एष पशुना चरति यस्य एतानि न क्रियन्ते

अनयोर् वा एष गर्भः

पुरस्ताद् अन्यन् नाभ्या अवद्येत्
तासु शाक्त्यम्

अन्नम् उ वै प्राणः

तद् एतत् पशव्यं साम

तत् शाक्त्यस्य शाक्त्य त्वम्
असुराणाम् हि एषा उपनिषद्
न ते सङ्गो ऽस्ति केन अपि किं शुद्धस् त्यक्तुम् इच्छसि
आददते चमसांश् चमसाध्वर्यवः
अवन्ति पतये दत्ता तदा सुरसमञ्जरी

काश्यप प्रमुखान् तत्र नमस्कृत्य च तापसान्

अनुयुक्तश् च तेन अयम् अयं राजा हृतस् त्वया

अब्रवीद् इप्फकः पूज्या मातङ्ग अनुयुज्यताम्

स प्रासाद गतः ऽपश्यत् पक्षणं निर्जनंगमम्

चित्रीयमाण हृदयः चिन्तयामास चेतसा

हर्ष अश्रु सिक्त तनवः कृच्छ्राद् अक्षपयन् क्षपाम्

दूर उत्सरणम् उत्सृज्य तेन ढौकस्व माम् इति

अयम् आयाति नः स्वामी विद्याधर पति ईश्वरः

यात्रा अपहृत चेतस् त्वात् तद् वाक्यम् अवकर्णयन्

उत्तरीय अन्त संसक्तम् आकर्षन्तीं शिखण्डकम्

आत्मानं प्रेक्ष्य पार्थिवः

सार्धं सुरसमञ्जर्या राजानं हृतवान् इति

कदाचिद् अथ वेलायां मन्द रश्मौ दिवाकृति

सा अब्रवीत् किं मम अद्य अपि पक्कणेन

तीव्रस्य ब्रह्म शापस्य प्रतीकारो भवत्व् इति

ततो मन्दतर अभ्यासैः चरणैः संघमर्दनः

तदा अल्प दर्शी समयं विसस्मार स तं ततः

प्रसुप्ताम् एव दयिताम् आरोप्य शिबिकां निशि

स्थितास् तस्य पलाशेषु भार्याश् चित्र विभूषणाः

तम् उत्सारित मातंगम् सा आसन्न आसीनम् अब्रवीत्

आयुष्मता तु तत् प्राप्तम् आशिषां यद् अगोचरम्

संप्रमर्दन्तम् अद्राक्षीन् मातङ्गं संघमर्दनम्

शैशव प्राप्त राज्य त्वात् इन्द्रिय आनीत मानसः

अथ इन्द्रायुध रागेण स उत्तरीयेण दन्तयोः

कं दोषम् अयम् उद्दिश्य यात्रा व्यापृत मानसम्
इमानि त उदिता शंतमानि तेभिर् वयं मधुमन्तः स्याम
क्व नु सर्व गुण ग्राम गणनीयस्य ते गतम्

अङ्के शशाङ्क सदृशम् कृत्वा इयम् पतेः उत्तरा

भीमं माया मयम् पश्चात् कृष्ण बुद्ध्या विवर्धितम्

वान्ता इव सतता पीता राज चूडामणि छविः

तस्मात् ते अपि भविता विपुलो बान्धव क्षयः

अयि नाथ तथा तत् तत् उक्त्वा प्रणय पेशलम्

ततो हतानां दुःख आर्ता वल्लभा जगतीभुजाम्

सरलौ मन्येते काल दन्तिना

इति दुर्योधन वध्वम् क्रोशन्तीं कौरव स्त्रियः

इति उक्त्वा तार करुणम् रुरोद सुबल आत्मजा

नमः कालाय यः को ऽपि विद्यते मृत्युना वृतः

पश्य एतान् कृष्णैः मद् पुत्रान् सीमन्तिन्यः रणे हतान्

स त्वम् अद्य हतः शेषे धिक् कालस्य दुरन्त ताम्

एषः दुःशासनः शेते प्रियो रम्यः ते अनुजः
तद् उद कुम्भौ निधापयति

तस्यै चतस्रो द्वारः कुर्वन्ति प्राचीं दक्षिणां प्रतीचीम् उदीचीम्
याज्ञवल्क्य उवाच

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे याज्ञवल्क्योक्तवर्णधर्मनिरूपणं नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः

पितॄन् मधु घृताभ्याम् च ऋचो ऽधीते हि सो ऽन्वहम्

कृत अग्नि कार्यः भुञ्जीत विनीतो गुरु अनुज्ञया

अन्तर् जानुः शुचौ देश उपविष्ट उदञ्च् मुखः

यजुः साम पठेत् तद्वत् अथर्वाङ्गिरसम् द्विजः
एवम् एव एवम् विद्वान् स्वर्गस्य लोकस्य द्वारम् अनुप्रज्ञाय अन् आर्तः स्वस्ति संवत्सरस्य उदृचम् गत्वा स्वर्गम् लोकम् एति
स्वधाजित् संज्ञकः तस्माद् तथा

प्रतिक्षत्रः क्षत्रवृद्धात् संजयः च तद् आत्मजः

श्रुतश्रवा दमघोषात् प्रजज्ञे शिशुपालकम्

विश्वामित्राद् सुताः

करन्धमस्य मरुतो द्रुह्योः वंशम् निबोध मे

कीर्तिमन्त् च सुषेणः च भद्रसेनकः

सहदेवात् अदीनः अभूत् जयत्सेनः अपि अदीनात्

प्रद्युम्नः चारुदेष्णः च प्रधानाः साम्ब एव च

आयुषो नहुषः तस्मात् अनेनाः रजि रम्भकौ

पुरुहोत्रो हि अनोः पुत्रो हि अंशुः च पुरुहोत्रतः

श्रुतदेव्यां दन्तवक्रो जज्ञे वै युद्ध दुर्मदः

उपमद्गुः अथ अक्रूरात् देवद्योतः ततस् सुतः

गाधिः कुशाश्वात् संजज्ञे विश्वामित्रः तद् आत्मजः

कुन्तेर् बभूव साहञ्जिः महिष्मन्त् च तद् आत्मजः
प्रत्युष्टा अरातिः

मेढ्रम् अस्य मा हिंसीः

वाचम् अस्य मा हिंसीः
अहर् रात्राभ्याम् इत्य् ऊनविंशीम्

सर्वेषां हविषां समुद्धृत्य
शङ्ख अब्ज चक्र शर चाप गदा असि चर्म व्यग्रैः हिरण्मय भुजैः इव कर्णिकारः

पत्न्य ऊचुः

इति दक्षः कविर् यज्ञं भद्र रुद्र अभिमर्शितम्

सदस्या ऊचुः

अंश अंशाः ते देव मरीचि आदयः एते ब्रह्म इन्द्र आद्याः देव गणाः रुद्र पुरोगाः

मुष्णंस् तेज उपानीतस् तार्क्ष्येण स्तोत्र वाजिना

भवन्त्व् अध्वर्यवश् च अन्ये बस्त श्मश्रुः भृगुर् भवेत्

अर्वाक् पतन्तम् अर्हत्तम निन्दया अपात् दृष्ट्या आर्द्रया स भगवान् स्व कृतेन तुष्येत्

गन्धर्वा ऊचुः

कीर्त्यमाने नृभिर् नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञ विघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः
_ हि भगवन् इति

न भगवन् इति

वेत्थ यथा पञ्चमायाम् आहुतौ आपः पुरुष वचसः भवन्ति इति

तम् ह प्रवाहणः जैवलिः उवाच कुमारैः _ त्वा अशिषत् पिता इति

वेत्थ यत् इतस् _ प्रजाः प्रयन्ति इति

सः ह उवाच ते एव राज्ञ् मानुषम् वित्तम् याम् एव कुमारस्य अन्ते वाचम् अभाषथाः ताम् एव मे ब्रूहि इति
प्रहरध्वं च सर्वेषु ये ऽस्माकं पक्ष दूषकाः

स तु केलिकिलो विप्रो भेद शीलः च नारदः

भवतः स अनुगस्य इह वध उपायः सु दारुणः

स स्मितम् च एव प्रोवाच भृत्यानाम् अग्रतः स्थितः

स ददर्श अतिथिम् श्लाघ्यं देव ऋषिम् वीत कल्मषम्

तेजसा ज्वलन आकारम् वपुषा सूर्य वर्चसम्

स नारदस्य आगमनम् श्रुत्वा त्वरित विक्रमः
एष आनन्द गृहपतिर् अनेन कुशल मूलेन चित्त उत्पादेन देय धर्म परित्यागेन च त्रि कल्प असंख्येय समुदानीताम् बोधिं समुदानीय महा करुणा परिभाविताः षट् पारमिताः परिपूर्य दिव्यान्नदो नाम सम्यक्संबुद्धो भविष्यति दशभिर् बलैश् चतुर्भिर् वैशारद्यैस् त्रिभिर् आवेणिकैः स्मृति उपस्थानैः महा करुणया च

या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः संजीवं कालसूत्रं संघातं रौरवं महारौरवं तपनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदं अटटं हहवं हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकान् गत्वा ये उष्ण नरकाः तेषु शीतीभूता निपतन्ति ये शीत नरकाः तेषु उष्णीभूताः निपतन्ति

अपि त्व् अयम् अपूर्व दर्शनः सत्त्वः अस्य अनुभावेन अस्माकम् कारणा विशेषाः प्रतिप्रस्रब्धा इति

न अ हेतु अ प्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति

स आयुष्मता महामौद्गल्यायनेन आवर्जितः शासने च अवतारितो भगवति अत्यर्थम् अभिप्रसन्नः

या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् यामांस् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनो ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभाञ् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्म इति उद्घोषयन्ति गाथा द्वयम् च भाषन्ते

भूत पूर्वम् भिक्षवो ऽतीते ऽध्वनि पूर्णो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्या चरण सम्पन्नः सुगतो लोक विद् अनुत्तरः पुरुष दम्य सारथिः शास्ता देव मनुष्याणाम् बुद्धो भगवान्
न अहम् सेवितुम् इच्छामि किं पुनर् व्यसनं महत्

ततः परिजनं दृष्ट्वा प्रसुप्तम् अभवन् मम

तत्र च आस्वादयन् एव तत् तत् पानं मनाङ् मनाक्

मानुषी स्यात् कुल स्त्री स्याद् गणिका स्याद् इयं न हि

मया उक्तम् अर्य पादेषु स मित्रेषु

स मया उक्तः सखे सख्या ते अहम् पायितो बलात्

तया उक्तम् अपरा अपि एका शुक्तिर् आस्वाद्यतां ततः

कदाचिद् अर्धरात्रे ऽहं स्थावर आकार जङ्गमे

अनुज्ञाताः सह अमात्यैः गुरुभिर् मुदितैर् इति

यदा तु उभय वैतर्द्ध भर्तृ मूर्धभिः अर्चितौ
वसन्ते वसन्ते ज्योतिष्टोमेन यजेत

अनड्वान् दक्षिणा

न वा प्रतिजुहुयात्
भयाद् अस्य अग्निः तपति भयात् तपति सूर्यः

अङ्गुष्ठ मात्रः पुरुषो ऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये संनिविष्टः

मृत्यु प्रोक्ताम् नचिकेतो ऽथ लब्ध्वा विद्याम् एतां योग विधिम् च कृत्स्नम्
य ईशे पशुपतिः इति सूक्तेन आज्यम् हुत्वा ततो वशायाः शिरसि अनक्ति ककुदे स्कन्धे जघन देशे
अन्नस्य ऊष्मा मयूरग्रीव आभः शैत्यम् आशु क्लिष्टस्य इव वैवर्ण्यं स औदक त्वम् अक्लिन्न त्वम् च व्यञ्जनानाम् आशु शुष्क त्वम् च क्वाथ ध्याम फेन पटल विच्छिन्न भावः गन्ध स्पर्श रस वधः च द्रवेषु हीन अतिरिक्त छाया दर्शनम् फेन पटल सीमन्त ऊर्ध्व राजी दर्शनम् च रसस्य मध्ये नीला राजी पयसः ताम्रा मद्य तोययोः काली दध्नः श्यामा मधुनः श्वेता द्रव्याणाम् आर्द्राणाम् आशु प्रम्लान त्वम् उत्पक्व भावः क्वाथ नील श्याव ता च शुष्काणाम् आशु शातनं वैवर्ण्यं च कठिनानां मृदु त्वम् मृदूनां च कठिन त्वम् तद् अभ्याशे क्षुद्र सत्त्व वधः च आस्तरण प्रावरणानाम् ध्याम मण्डल ता तन्तु रोम पक्ष्म शातनम् च लोह मणि मयानाम् पङ्क मल उपदेह ता स्नेह राग गौरव प्रभाव वर्ण स्पर्श वधः च इति विष युक्तस्य लिङ्गानि

न पुरुष सम्बाधम् अवगाहेत

तस्माद् अस्य जाङ्गुली विदः भिषजः च आसन्नाः स्युः

अग्नेर् ज्वाला धूम नील ता शब्द स्फोटनम् च विष युक्तस्य वयसां विपत्तिः च

व्याल ग्राह विशुद्धम् उद्यानं गच्छेत्
तदा विकुण्ठ धिषणात् तयोर् निपतमानयोः

सो ऽहं भवद्भ्य उपलब्ध सुतीर्थ कीर्तिः छिन्द्यां स्व बाहुम् अपि वः प्रतिकूल वृत्तिम्

तन् मे स्व भर्तुः अवसायम् अलक्षमाणौ युष्मत् व्यतिक्रम गतिम् प्रतिपद्य सद्यः

विगाह्य अगाध गम्भीराम् न विदुस् तद् चिकीर्षितम्

यं वा अनयोः दमम् अधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तद् निर्व्यलीकम्

यद् सेवया चरण पद्म पवित्र रेणुम् सद्यः क्षत अखिल मलम् प्रतिलब्ध शीलम्

यस्य अमृत अमल यशस् श्रवण अवगाहः सद्यः पुनाति जगद् आश्व पचात् विकुण्ठः

प्रोचुः प्राञ्जलयो विप्राः प्रहृष्टाः क्षुभित त्वचः

हत _ ब्रह्म शापात् अभूतां विगत स्मयौ

पुर अपवारिता द्वारि विशन्ती मय्य् उपारते

अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो ये ऽनागसौ वयम् अयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण
असंचयाद् द्विजानां च स्नान मात्रेण न अन्यथा

शुचिः आकर जम् तेषां श्वा मृग ग्रहणे शुचिः

न्यायतो यः चरेत् भैक्ष्यम् पूर्व उक्तात् सः विशिष्यते

इति एव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धि वर्धनाः

फल मूल आदि पक्वं वा कण पिण्याक सक्तवः

अष्टाङ्ग प्रणिपातेन त्रिधा न्यस्तेन सुव्रताः

वैश्यः पञ्चदश अहेन शूद्रो मासेन शुध्यति

स्त्रीणां मैथुन काले तु पाप ग्रह विवर्जिते

सूतकं प्रेतकं न अस्ति त्रि अहात् ऊर्ध्वम् अमुत्र वै

भस्मना शुध्यते कांस्यं क्षारेण आयसम् उच्यते

कैतवं वित्त शाठ्यम् च पैशुन्यं वर्जयेत् सदा

दधि भक्षाः पयस् भक्षाः ये च अन्ये जीव क्षीणकाः

अ पूत उदक पाने तु जपेत् च शत पञ्चकम्

पितामहेन उपदिष्टः धर्मः साक्षात् सनातनः

चतुर्दश्यां यदा गच्छेत् सा पुत्र जनना भवेत्

एवं दाययते तस्मात् तत् भैक्ष्यम् इति संस्मृतम्

देव कार्य उपयुक्तानाम् प्रत्यहं शौचम् इष्यते

वह्नौ विधूमे अति अङ्गारे सर्वस्मिन् भुक्तवत् जने

अर्वाग् एकादश अह अन्तम् बान्धवानां द्विजोत्तमाः

एकादश्यां तथा नारीं जनयेत् सा एव पूर्ववत्

एवं हि अहिंसकः योगी भवेत् इति विचारितम्

यूपं चाण्डालक आद्यान् च स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति

असंहतानां द्रव्याणां प्रत्येकं शौचम् उच्यते

समे नपुंसकं च एव पञ्चम्यां कन्यका भवेत्

तथा संनिहितानां च यज्ञ अर्थम् दीक्षितस्य च

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे सदाचारकथनं नाम एकोननवतितमः ऽध्यायः

रजो भूर् वायुर् अग्निश् च मेध्यानि स्पर्शने सदा

भस्म शायी भवेत् नित्यम् भिक्षा चारी जित इन्द्रियः

पङ्क अश्म दूषितम् च एव सामुद्रं पल्वल उदकम्
स्वस्ति देव सवितर् अहम् अनेन अमुना उदृचम् अशीय इति नामनी गृह्णाति
अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधु वर्णा अथवा सिता

अश्मरी तुल्य रुज् ग्रन्थिर् मूत्रग्रन्थिः स उच्यते

पित्तं व्यायाम तीक्ष्ण उष्ण भोजन अध्व आतप आदिभिः

यदा वायुर् मुखं वस्तेः आवृत्य परिशोषयेत्

पित्तं कफो द्वौ अपि वा संहन्येते ऽनिलेन चेत्

श्लेष्म आश्रया च सर्वा स्याद् अथ अस्याः पूर्वलक्षणम्

कुर्यात् तीव्र _ आध्मानम् अपक्तिं मल संग्रहम्

मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिद् च स्व धाम्नः

स्थानात् च्युतम् मूत्रयतः प्राक् पश्चाद् वा प्रवर्तते
साम्ना आदित्यम्

पशुभिः कर्म
माधुर्य विस्रम्भ विशेष भाजा कृत उपसंभाषम् इव ईक्षितेन

ऽपि हिमद्युतौ मे न निर्वृतम् निर्वृतिम् एति चक्षुः

सृजन्तम् आजौ इषु संहतीः वः सहेत कोप ज्वलितम् गुरुं कः

अथ अभिपश्यन् इव विद्विषः पुरः पुरोधसा आरोपित हेति संहतिः

प्रसह्य चेतःसु समासजन्तम् अ संस्तुतानाम् अपि भावम् आर्द्रम्

निरुत्सुकानाम् अभियोग भाजाम् समुत्सुका इव अङ्कम् उपैति सिद्धिः

धुन्वन् धनुः कस्य रणे न कुर्यान् मनो भय एक प्रवणम् स भीष्मः

वीर्य अवदानेषु कृत अवमर्षः तन्वन्न् अ भूताम् इव सम्प्रतीतिम्

बृहत् द्युतीन् दुःख कृत आत्म लाभम् तमः शनैः पाण्डु सुतान् प्रपेदे

बिभ्राणम् आनील रुचम् पिशङ्गीर् जटास् तडित्वन्तम् इव अम्बुवाहम्

प्राप्तो अभिमान व्यसनात् अ सह्यम् दन्ती इव दन्त व्यसनात् विकारम्

अद्य क्रियाः काम दुघाः क्रतूनां सत्य आशिषः सम्प्रति भूमिदेवाः

यशो ऽधिगन्तुं सुख लिप्सया वा मनुष्य संख्याम् अतिवर्तितुं वा
स्तेयं दुष्कृतं वृजिनं सत्यं यज्ञो यशो बृहत्

अङ्गा पर्वाणि मज्जानं को मांसं कुत आभरत्

बलं च क्षत्रम् ओजश् च शरीरम् अनुप्राविशन्

व्यान उदानौ वाङ् मनः शरीरेण त ईयन्ते

शरीरं ब्रह्म प्राविशद् ऋचः साम अथ उ यजुः

आस्रेयीश् च वास्तेयीश् च त्वरणाः कृपणाश् च याः
तुल्यं युग सहस्रस्य नैशं कालम् उपास्य सः

दृष्ट्वा दंष्ट्र अग्र विन्यस्ताम् पृथिवीं प्रथित पौरुषम्

नमो वेद रहस्याय नमः ते वेद योनये

तदा समभवद् ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावर जङ्गमे

नमो ऽस्तु ते वराहाय नमः ते मत्स्य रूपिणे
अथ उ ह एताः यश एव अपि अन्यासां देवतानाम्

य आदित्यश् चक्षुर् एव तत्

यथा एव अस्य अग्नेः रूपं यथा त्विषिर् यथा अस्य वायोर् यथा अमुष्य आदित्यस्य एवम् एव एतस्य स्तोमस्य रूपम् एवं त्विषिः

स य एवम् एतद् देवतानाम् इन्द्रियं वीर्यं रसं तेजः संभृतं वेद इन्द्रियावान् एव वीर्यवान् यशस्वी त्विषिमान् भवति
नमस्वत्या उपास्थित

सर्वा एव प्रजा अवरुन्द्धे

एषा वा अग्नेः प्रिया तनूर् या वरूथ्या

राजन्तम् अध्वराणां गोपाम् ऋतस्य दीदिविम्

अथ उ इष्टकाम् एव एताम् गार्हपत्य उपधत्ते

इडा ह्य् एता मधु कृतः

सं पश्यामि प्रजा अहम् इति

स नः पिता इव सूनवे ऽग्ने सु उपायनः भव

तस्माद् अपि ये ऽल्पाः पशवस् ते नक्तं बहव इव दृश्यन्ते

इडप्रजसो मानवीर् इति
मनोः त्वा ग्रामण्यः व्रतेन आदधे इति वैश्येन आधेयः

प्रजननाय एवम् आधेयः अथ उ अनयोः एव लोकयोः व्यवगृहीत्यै

प्रत्यक् वै अन्नम् अद्यते

भूः भुवर् स्वर् इति पूर्वः आधेयः

अयम् वै अपरः भूः असौ पूर्वः भुवर्

तान् अब्रवीत् आप्त्वा श्रियम् प्रत्यवारुक्षन् पुण्याः भविष्यन्ति परा तु भविष्यन्ति इति

तत् पुरस् सर्वम् आप्यते

मरुतः वै देवानाम् विशः

यत् एव वाचः सत्यम् तेन आधत्ते

यत् एव वाचः स देवम् तेन आधत्ते

सा ब्रवीत् तथा ते अग्निम् आधास्यामि यथा मनुष्याः देवान् उप प्रजनिष्यन्ते इति
तस्य अभितप्तस्य यशः तेजः इन्द्रियम् वीर्यम् अन्नाद्यम् रसः अजायत
तपसा ह्य् एधमानेन विद्यया च आत्म संस्थया

अतः परं प्रवक्ष्यामि वंशान् मन्वन्तराणि च

तान् वदस्व आनुपूर्व्येण छिन्द्धि नः सर्व संशयान्
बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैर् धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षैर् असुरैर् गरुडैः किन्नरैर् महोरगैर् इति देव नाग यक्ष असुर गरुड किन्नर महोरग अभ्यर्चितः बुद्धो भगवान् ज्ञातो महा पुण्यः लाभी चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्काराणाम् स श्रावक संघः राजगृहम् उपनिश्रित्य विहरति स्म वेणुवने कलन्दक निवापे

परिनिर्वृतस्य च समन्त योजनम् स्तूपं कारितवान् क्रोशम् उच्च त्वेन

अथ स राजा लब्ध प्रसादः क्षेमंकरं सम्यक्संबुद्धं राजकुले निमन्त्र्य शत रसेन आहारेण प्रतिपादयामास

अथ भगवान् एवंविधया विभूत्या राजकुलं प्रवेष्टुम् आरब्धः
पथा पापीयसा नीतस् तरसा यम सादनम्

काल्यमानो ऽपि बलिनो वायोर् इव घन आवलिः

कुटुम्ब भरण आकल्पः मन्दभाग्यो वृथक् उद्यमः

यम दूतौ तदा प्राप्तौ भीमौ सरभस ईक्षणौ

जन्तुर् वै भव एतस्मिन् यां यां योनिम् अनुव्रजेत्

विसृज्य इह उभयम् प्रेत्य भुङ्क्ते तद् फलम् ईदृशम्

वार्त्तायां लुप्यमानायाम् आरब्धायां पुनः पुनः

कुर्वन् दुःख प्रतीकारम् सुखवन् मन्यते गृही
पारिक्षितीः शंसति
आदित्यः इव ह स्म श्रियाम् प्रतिष्ठिताः तपन्ति सर्वाभ्यः दिग्भ्यः बलिम् आवहन्तः

तान् यत्र प्रकम्पयेयुः तत् एनम् अनुप्रकम्पयेत्
ब्रह्मणा भगवन्त् कालः प्रीत आत्मा च भवत् विभुः

नमो भवाय देवाय रसाय अम्बु मयाय ते

सर्व भूतस्य दमनीं ससृजे च मनोन्मनीम्

देवीं बलप्रमथिनीं तथा

ललाट मध्यम् निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु

लोहितो ऽभूत् स्वयं नीलः शिवस्य हृदय उद्भवः

अर्धनारीश्वरो भूत्वा बाल अर्क सदृश द्युतिः

घृणी ददौ पुनः प्राणान् ब्रह्म पुत्रः महेश्वरः

इन्द्र उवाच

एवं व्याहृत्य विप्र इन्द्रम् अनुगृह्य च तं घृणी

तस्य पुत्रो महादेवो हि अर्धनारीश्वरः ऽभवत्

अण्ड जः पद्मजः च एव भव अङ्ग भवः एव च

दुश्चरं विचचार ईशम् समुद्दिश्य तपः स्वयम्

शैलादिः उवाच

तदा प्रकाशते भानुः कृष्णवर्त्मा निशाकरः

ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमो नमः

मा भैः देवैः महाभाग विरिञ्च जगतां गुरो

सु प्रीत मनसम् देवं तुष्टाव च पितामहः
प्राच् मुखः प्रत्यक् मुख्याः हस्तं गृह्णीयाद् इत्य् एकम्

अथ अस्य अञ्जलिना अञ्जलौ उदकम् आनयति
इन्द्रियं वै गर्भः

प्रजापतेर् यास् सामिधेन्यस् तास् सामिधेन्यः

एतावन्तो वै ग्राम्याः पशवः

अस्याम् एव प्रतितिष्ठति

यत् तार्प्यं हिरण्यम् अधीवासम्

मनसा वा एत एतं पर्यमन्ति

यद् आग्नेयी
मार्गशीर्षे शुभे मासि तृतीयायां मुने व्रतम्

भवन्ति चूर्ण्यमानेषु फलेषु मुनि सत्तमैः

रक्तालुक कन्दकम् च कनकाह्वं च चिर्भिटम्

काश्मरं दाडिमं शक्त्या काल धौतानि षोडश

एतत् समस्त कलुष अपहरम् जनानाम् आजीवनाय मनुजेषु च सर्वदा स्यात्

शक्तिः चेद् शयनम् दद्यात् सर्व उपस्कर संयुतम्

नारीभिः च यथाशक्त्या कर्तव्यं द्विज पुंगवैः

यो वा शृणोति पुरुषो अल्प धनः पठेत् वा देवालयेषु भवनेषु च धार्मिकाणाम्
पुण्डरीक पलाश अक्षम् कृष्णम् अ क्लिष्ट कारिणम्

न च आत्मनः गुणांस् तात प्रवदन्ति मनीषिणः

गच्छ कृष्णस्य निलयं प्रीतिस् ते तेन रोचताम्

अ निमित्त आगत क्रोधः संनिकृष्ट भयः ह्य् असि

मान्याश् च एव अभिगम्याः च वृद्धास् तात यथा अग्नयः

त्वं च अपि स्व जन द्वेषी राज धर्म पराङ्मुखः
निर्वाणे च चित्तं संप्रेषयति स्म

तत्र भिक्षवो बोधिसत्त्वो दीर्घरात्रम् असंख्येयान् कल्पान् उपादाय सततं समितम् अपर प्रणेयः ऽभूत्

ये च अस्य इमे दीर्घरात्रं परिपाचिताः सत्त्वाः चतुर्भिः संग्रह वस्तुभिः दानेन प्रिय वाक्येन अर्थक्रियया समान अर्थ तया यस्य बोधि प्राप्तस्य धर्म देशितम् आज्ञास्यन्ति तत् सह एव च तानि धर्म भाजनानि सर्वाणि अन्तर्हितानि भविष्यन्ति

धर्मेषु धर्म भाणकेषु च अध्याशयेन धर्म अर्थिकः धर्म कामः धर्म रति रतः ऽभूत्

इति हि भिक्षवो अन्तःपुर मध्य गतः बोधिसत्त्वो ऽविरहितो अभूत् धर्म श्रवणेन अविरहितो अभूत् धर्म मनसिकारेण

सत्त्व प्रमोक्षम् च चिन्तयति स्म
हंस वत् करोति

तमो वा एतस्य यज्ञं युवते यस्य महावीरे प्रवृज्यमाने सूर्यो ऽस्तम् एति

अमेध्यानि वा एतानि मेध्य त्वाय

जङ्घे ऊरू एव तत् करोति

अग्निना आदित्येन च श्रीतम् अश्नाति

स्वेन एव एनम् भागधेयेन शमयति

प्रजा वै पशव उक्थानि

रुद्रं वै देवा यज्ञान् निरभजन्

आघातुक एनं रुद्रो भवति

श्रोत्र दाः श्रोत्रं मे देहि इति श्रोत्रम् एव आत्मन् दधते

ब्रह्मणा एव एनाम् दाधार

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] कल्पते ऽस्मै त्रेधा योगक्षेमः प्रजायाः

वाचम् एव यज्ञ मुखे युनक्ति

प्राणम् एव अस्य भूयिष्ठं करोति

पात्राणि संचिनोति

आग्नीध्र आयतनः वा एषः

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] भूर् भुवस्

प्रियेण एव एनम् नामधेयेन देव अभ्यञ्जनैः समनक्ति

तेजो वै शार्गम्

चक्षुः दाः चक्षुर् मे देहि इति चक्षुर् एव आत्मन् दधते

अथ उ न्य् एव अस्मै ह्नुवते

न तद् अहः पूर्वाह्णे केश श्मश्रू लोम नखानि वापयेन् न अवलिखेत् न अञ्ज्यात् न अभ्यञ्ज्यात् न स्नायात् तेजसो अन् अवभ्रंशाय

अग्निर् वै देवानाम् पृथिव्यायां व्रत पतिः

ब्रह्मवर्चसी भवति

शिशुर् जन धायाः इति रूपम् एव अस्य एतत् महिमानं व्याचष्टे

ते हुते गायति

औ१ लेत्तेरौस्झ्झ्] यद् एतत् सारघम् मधु तेन रूपम् अनज्मि ते तेन रूपम् अनग्धि म एव अस्य एतत् रूपम् एवास्यैतन्

यदा गर्मुतो विरोहति तदा अनुब्रूयात्

यस्य महावीरो भिद्यते य ऋते चिद् अभिश्रिष इति कर्मण्यया मृदा दृढीकरणेन वा आश्रेषवता अभिश्रिष्येत्

तेन एव निधौ प्रतितिष्ठते

विराज्य् एव अन्नाद्ये प्रतितिष्ठति

प्राणस्य त्वा परस्पां चक्षुषस् तन्वम् पाहि

निधाय्य् ओवा निधाय्य् ओवा इति वै साम्ना उद्गायति

सु चक्षाः अहम् अक्षिभ्यां सु वर्चाः मुखेन सु श्रुत् कर्णाभ्यां भूयासम् इति यथायजुः

मृत्युर् वा एतस्य प्रजा अभिमन्यते यस्य महावीरे प्रवृज्यमाने वयांसि श्वापदानि वा अपिधावन्ते

ऊर्ग् वा उदुम्बरः

अग्निर् वै क्रन्दः

अथ उ तेजस्वी प्रजावान् पशुमान् ब्रह्मवर्चस्य् अनूराधो भवति य एवं वेद

गूहति पात्राण्य् अपि वा द्वीपं हरेयुः

तत् शुक्रियाणाम् शुक्रिय त्वम्

प्रजाभ्यश् च एव एनम् एतत् पशुभ्यश् च रुद्रं निरवदयते
एतं संभारं विडङ्ग कषायस्य अर्ध आढक मात्रेण प्रतिसंसृज्य तत् तैल प्रस्थम् समावाप्य सर्वम् आलोड्य महति पर्योगे सम आसिच्य अग्नौ अधिश्रित्य आसने समासिच्य अग्नौ अधिश्रित्य आसने सुख उपविष्टः सर्वतः स्नेहम् अवलोकयन् अजस्रम् मृदु अग्निना साधयेत् दर्व्या सततम् अवघट्टयन्

दृष्ट्वा विप्रतिपद्यन्ते बाला व्याधि बल अबले

अथ अतस् व्याधितरूपीयं विमानं व्याख्यास्यामः

इति लक्षणात् चिकित्सितम् अनुव्याख्यातम्

शिष्य सम्बोधन अर्थाय व्याधि प्रशमनाय च
तेषां पतिः अहम् देवः स्मृतः पशुपतिः बुधैः

सत्त्वं ज्ञानं तमो ऽज्ञानं रजो मिश्रम् उदाहृतम्

सत्त्वं रजः तमः च इति गुणत्रयम् उदाहृतम्

एतेषाम् एव पाशानां माया कारणम् उच्यते

वीराणां वीरभद्रो ऽहं सिद्धानां कपिलो मुनिः

अविद्याम् अस्मिताम् रागं द्वेषं च अभिनिवेशकम्

त्रयोविंशतिः एतानि तत्त्वानि प्राकृतानि तु
यद् अन्न अदनम् स तित्तिरिः

अथ उ या एनम् असौ वाग् अश्लीलम् अभिवदति सा एनम् पुनः कल्याणम् अभिवदति

वृत्रं हि हन्ति

तद् आहुः

सुरा भवति

यद् आश्विनः

एषा एव राजसूये ऽपि भवति

तम् अयाजयताम् एतया सौत्रामण्या

तेन समलभत
तद् एतत् सत्यम् अक्षरं यद् ॐ इति

निधनम् एव स्वरम् उपयन् ब्रह्मवर्चसं ध्यायेत्