tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
त्वं शक्रः सर्व देवानाम् ब्रह्मा ब्रह्म विदाम् असि

निर्गुणा नित्य विभवा निःसारा निरपत्रपा

ये तु सङ्गान् परित्यज्य माम् एव शरणं गताः

प्रसन्न वदनम् दिव्यम् अनन्त महिम आस्पदम्

नन्दा सर्व आत्मका विद्या ज्योतीरूपा अमृता अक्षरा

दीर्घा ककुद्मिनी हृद्या शान्ति दा शान्ति वर्धिनी

कालरात्रिः महावेगा वीरभद्र प्रिया हिता

अनन्तदृष्टिर् अक्षुद्रा धात्री ईशा धनद प्रिया

तेषां नित्य अभियुक्तानाम् माया तत्त्व समुत्थितम्

विशेषः कथ्यते च अयम् पुराणे ब्रह्म वादिभिः

अनाहता कुण्डलिनी नलिनी पद्म वासिनी

आनन्दम् अक्षरम् ब्रह्म केवलं निष्कलं परम्

अव्याहत ऐश्वर्यम् अयुग्मनेत्रं ब्रह्म अमृत आनन्द रस ज्ञम् एकम्

उल्लङ्घ्य ब्रह्मणो लोकं देव्याः स्थानम् अवाप्नुयात्

ध्यानेन कर्म योगेन भक्त्या ज्ञानेन च एव हि

शिवस्य संनिधौ भक्त्या शुचिस् तद् भाव भावितः

संसार सागरे घोरे जायन्ते च पुनः पुनः

धर्म उपदेष्ट्री धर्म आत्मा धर्म गम्या धराधरा

सु सौम्या चन्द्र वदना ताण्डव आसक्त मानसा

सत् आनन्दाः तु संसारे न जायन्ते पुनः पुनः

तद् निष्ठः तत्परः भूत्वा तत् एव शरणं व्रज

युगंधरा युगावर्ता त्रिसंध्या हर्ष वर्धना

नीलोत्पल दल प्रख्यम् नीलोत्पल सुगन्धिकम्

चतस्रः शक्तयो देव्याः स्वरूप त्वेन संस्थिताः

सर्व शक्ति आसन आरूढा धर्म अधर्म अर्थ वर्जिता

भोग्या विश्वेश्वरी देवी महेश्वर पतिव्रता

वृषावेशा वियन्माता विन्ध्य पर्वत वासिनी

ज्ञात्वा अर्क मण्डल गताम् संभाव्य परमेश्वरीम्

तेषाम् अधस्तात् नरकान् तामिस्र आदीन् अकल्पयत्

अनादिः अव्यया शुद्धा देवात्मा सर्वगा अचला

प्रददौ च महेशाय पार्वतीं भाग्य गौरवात्

शक्रासन गता शाक्री साध्वी नारी शवासना

आत्म उपलब्धि विषयम् देव्याः तत् परमं पदम्

एषा ते अम्बिका देवि किल अभूत पितृ कन्यका

आत्मनि आधाय च आत्मानम् ओङ्कारं समनुस्मरन्

ज्वाला माला सहस्र आढ्या देवदेवी मनोन्मनी

लब्ध्वा च पुत्रीं शर्वाणीं तपः तप्त्वा सु दुश्चरम्

तरस्विनी समाधि स्था त्रिनेत्रा दिविसंस्थिता

प्रत्यक्ष देवता दिव्या दिव्यगन्धा दिवापरा

अनन्तस्य अव्ययस्य एकः स्व आत्म आधारः महेश्वरः

सु दुर्लभा धनाध्यक्षा धन्या पिङ्गल लोचना

शान्तिः प्रभावती दीप्तिः पङ्कज आयत लोचना

त्वयि एव लीयते देवि त्वम् एव च परा गतिः

क्षेत्रज्ञ शक्तिः अव्यक्तलक्षणा मल वर्जिता

अन्यानि उपपुराणानि तद् शिष्यैः कथितानि तु

लक्ष्मी आदयः याभिः ईशा विश्वं व्याप्नोति शाङ्करी

फणा सहस्रेण विराजमानं भोगि इन्द्र मुख्यैः अभिपूज्यमानम्

समाराधय भावेन ततो यास्यसि तद् पदम्

त्वम् एव परम आनन्दः त्वम् एव आनन्द दायिनी

हिरण्मयी महारात्रिः संसारपरिवर्तिका

निशम्य वदन अम्भोजात् गिरीन्द्रो लोक पूजितः

न च वेदाद् ऋते किंचिद् शास्त्र धर्म अभिधायकम्

सर्वातिशायिनी विद्या सर्व सिद्धि प्रदायिनी

यत् मम साक्षात् त्वम् अव्यक्ता प्रसन्ना दृष्टि गोचरा

वेदानां सामवेदः त्वम् गायत्री छन्दसाम् असि

वैश्वानरी महाशाला देवसेना गुहप्रिया

संसार पारा दुर्वारा दुर्निरीक्ष्या दुरासदा

ब्राह्मण आदीन् ससर्ज अथ स्वे स्वे कर्मणि अयोजयत्

ज्वाला माला सहस्र आढ्यम् काल अनल शत उपमम्

सकृद्विभाविता सर्वा समुद्र परिशोषिणी

सु कोमलम् देवि विशाल शुभ्रम् नमामि ते रूपम् इदम् नमामि

सम्पूज्य देवम् ईशानम् शरण्यं शरणं व्रज

त्रिशूल पाणिः ईशानः प्रादुरासीत् त्रिलोचनः

सर्व प्रहरण उपेता काम्या कामेश्वर ईश्वरा

एक अनेक विभाग स्था ज्ञान रूपा अति लालसा

आदित्यवर्णा कौमारी मयूर वर वाहिनी

अपाम् योनिः स्वयंभूतिर् मानसी तत्त्व सम्भवा

अथवा जायते विप्रो ब्राह्मणानां कुले शुचौ

त्रैलोक्यसुन्दरी रम्या सुन्दरी कामचारिणी

एवं चतुर्दश एतानि विद्या स्थानानि सत्तम

आज्ञापय महादेवि किं करिष्यामि शङ्करि
भ्रमिम् आरोप्य तत् तेजः शातयामास भारत

मनुर् वैवस्वतः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः

सो अश्व रूपेण भगवांस् तां मुखे समभावयत्

शप्तो ऽहम् अस्मि लोक ईश जनन्या तपतां वर

आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम्

सा इयम् अस्मान् अपाहाय यवीयांसं बुभूषति

मनुस् तस्याः क्षमत् तत् तु यमस् तस्या न चक्षमे

कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुम् अधिकं शुशुभे तदा

अ सहन्ती तु स्वां छायां सवर्णां निर्ममे ततः

असंशयं पुत्र महद् भविष्यत्य् अत्र कारणम्

भृशं शाप भय उद्विग्नः संज्ञा वाक्यैः विवेजितः

नासत्यश् च एव दस्रश् च स्मृतौ द्वाव् अश्विनाव् इति
अनेक जन्म अर्जित पाप संचयम् दहत्य् अशेषं स्मृत मात्रया एव

अवलोक्य मुखं तेषाम् आदित्यम् अवलोकयेत्

ऊर्ध्व पुण्ड्र विहीनस्य श्मशान सदृशम् मुखम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमं पदम्

एकादश इन्द्रियैः पापं यत् कृतं भवति प्रभो

विचिन्त्य मनसा ऽप्य् एवं पातकाद् विनिवर्तयेत्

तम् आराधय गोविन्दं स्थानम् अग्र्यं यदि इच्छसि

ज्ञानी च कर्माणि सदा उदितानि

संकीर्त्य नारायण शब्द मात्रम् विमुक्त दुःखाः सुखिनो भवन्ति

कलि कल्मषम् अति उग्रम् नरक आर्ति प्रदम् नृणाम्

सर्वगश् च एव सर्व आत्मा सर्व अवस्थासु च अच्युतैः

न तत्र एकादशी कार्या धर्म काम अर्थ नाशिनी

उभयोः संगमो यत्र तत्र मुक्तिर् न संशयः

और्वः

कुर्याद् अकामः सततं भवेत्

गर्तौ नाम न तौ कर्णौ याभ्यां तत् कर्म न श्रुतम्

वासुदेवं प्रविष्टानां पुनर् आवर्तनं कुतः

रमस्व पुण्डरीकाक्ष नृसिंह हृदये मम

न अस्ति श्रेयस्करं नृणां विष्णोर् आराधनान् मुने

कला वा घटिका वा अपि अपरे द्वादशी यदि

नित्य उत्सवः नित्य ता च नित्य श्रीः नित्यशो जयः

कौशिकः

न पश्यति यमं वा ऽपि नरकान् न च यातनाम्

उपोष्या द्वादशी पुण्या त्रयोदश्यां तु पारणम्

नैवेद्यं धूप शेषम् च च तथा हरेः

अत्रिः

ये ऽर्चयन्ति नरा नित्यं ते ऽपि वन्द्या यथा हरिः

वासुदेवात् परं न अस्ति इति वेदान्त निश्चयः

जित इन्द्रियः विशुद्ध आत्मा यदा एव स्मरते हरिम्

अम्भसा केवलेन अथ करिष्ये व्रत पारणम्

ज्ञात्वा विप्रास् तिथिं सम्यग् दैवज्ञैः समुदीरिताम्

कुरुक्षेत्रेण किं तस्य किं काश्या पुष्करेण वा

विवेचयति यो मोहात् शुक्ला कृष्णा इति पाप कृत्

ताप त्रयेण संतप्तं यद् एतद् अखिलं जगत्

जप्तं दत्तं हुतं स्नातं तथा पूजा कृता हरेः

आर्ता विषण्णाः शिथिलाश् च भीता घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः

निमिषं निमिष अर्धम् वा मुहूर्तम् अपि भार्गव

अङ्गिराः

प्रीणन अर्थम् वा अपि विष्णु लोकस्य च आप्तये

सर्व भूतेषु कुरुते तस्य विष्णुः प्रसीदति

हरिर् याति हरिर् याति दस्यु व्याजेन यो वदेत्

मुक्ति भागी निरातङ्की विष्णु लोके चिरं वसेत्

पूर्व विद्धाम् प्रकुर्वाणो नरो धर्मान् निकृन्तति

युगे ऽस्मिंस् तामसे लोके सततं पूज्यते नृभिः

भक्त्या सम्पूजितो विष्णुः फलं दत्ते समीहितम्

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थो यतिस् तथा

एकादश्यां तु भुञ्जानः पक्षयोर् उभयोर् अपि

बद्धः परिकरस् तेन मोक्षाय गमनं प्रति

श्व दृतौ पञ्चगव्यं च दशम्या दूषितां त्यजेत्

द्वादश्यां भोजनं च एव विद्धायां हरि उपोषणम्

अन्नम् आश्रित्य तिष्ठन्ति सम्प्राप्ते हरि वासरे

गोविन्द स्मरणम् पुंसां पाप राशि महा अचलम्
यावत् तद् वहनम् वायुना गोशीर्ष चन्दन वनम् अनुप्रेरितम्

किं तव कल्यते स कथयति तात कल्यताम्

अत्ययम् अत्ययतः देशय

श्रावस्तीं पिण्डाय चरित्वा कृत भक्त कृत्यः पश्चात् भक्त पिण्ड पात्रः प्रतिक्रान्तः

गृह्णामि पूर्णम् इति विदित्वा कथयति एवं भवतु मम पूर्णक इति

आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतः पात्र ग्राहकः पात्रं निर्यातयति

भगवतो वाचा अवसाने मुण्डाः संवृत्ताः संघाटि प्रावृताः पात्र कर व्यग्र हस्ताः सप्ताह अवरोपित केश श्मश्रवः वर्ष शत उपसंपन्नस्य भिक्षोः ईर्यापथेन अवस्थिताः

ततः सूर्पारक राज्ञा सूर्पारक नगरम् अपगत पाषाण शर्कर कठल्लम् व्यवस्थापितं चन्दन वारि परिषिक्तम् नानाविध सुरभि धूप घटिका समलंकृतम् आमुक्त पट्ट दाम कलापम् नाना पुष्प अभिकीर्णम् रमणीयम्

ते अन्ये ऽपि स्वामिभ्यां पृष्टे कथयतः एवं हि तेषां भवति येषां दासी पुत्राः कुलेषु ऐश्वर्यम् वशे वर्तयन्ति इति

तेन खलु समयेन मुसलके पर्वते वक्कली नाम ऋषिः प्रतिवसति

अहं ते वरम् अनुप्रयच्छामि इति

अथ सा भद्रकन्या भगवन्तम् आयुष्मन्तम् च महामौद्गल्यायनं सुख उपनिषण्णम् विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन स्व हस्तम् संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौत हस्तम् अपनीत पात्रम् नीचतरम् आसनम् गृहीत्वा भगवतः पुरस्तात् निषण्णा धर्म श्रवणाय

भूमि आश्रितान् वृक्ष वन आश्रितान् च त्राण अर्थिनः

अष्टासु परीक्षासु उद्घटकः वाचकः पण्डितः पटु प्रचारः संवृत्तः

स कथयति कुतो ऽस्य पण्यम् उपस्थायक द्वितीयः

दृष्ट्वा च उत्तरासङ्गम् विवर्त्य कथयति भद्र मुख अस्य दुष्पूरस्य अर्थे प्रविशामि अत्र प्रहर इति

पुनर् अपि अस्य पुत्रो जातः

न मया भदन्त विज्ञातम् एवम् गम्भीरम् एवम् गम्भीरा बुद्ध धर्माः इति

ते च दैव योगात् सम्प्राप्ताः

ता अपि भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः

सा तु अष्टानाम् वा नवानां मासानाम् अत्ययात् प्रसूता

पञ्च तु जन्म शतानि दास्याः कुक्षौ उपपन्नः

वायुना इतस् च अमुतस् च संकारो नीयते

तस्य भवनन्दी इति नामधेयं व्यवस्थापितम्

आनन्द्या नन्दी सौमनस्यम् भवति

ते तेन मदेन मत्ता न किंचिद् मन्यन्ते

पञ्च मात्रैः वणिज् शतैः महा समुद्र गमनीयम् पण्यं समुदानीतम्

एकः कथयति विचारयामः तावत् कथं भाजयाम इति

तैः गत्वा पृष्टाः किं द्रव्यम् इदं च इदम् च

ततो भगवान् तासाम् विनय कालम् अवेक्ष्य पुरस्ताद् भिक्षु संघस्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

तेन शर्करा खोदकः लब्धः

ऋद्धिभिः यत्र गन्तव्यं तूष्णीं त्वं भव पूर्णक

तस्य ज्ञातयः संगम्य समागम्य त्रीणि सप्तकानि एकविंशति दिवसानि विस्तरेण जातस्य जात महम् कृत्वा पूर्ववत् यावत् पूर्णा इति नामधेयं व्यवस्थापितम्

अपावृता स्वर्ग गतिः सु पुण्या निर्वाण मार्गम् च मया उपलब्धम्

तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म एषो ऽग्रो मे भिक्षवो भिक्षूणां मम श्रद्धा अधिमुक्तानाम् यत् उत वक्कली भिक्षुः इति

तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतम्

ततो भगवता कृष्ण गौतमकयोः नाग राजयोः तादृशः धर्मो यं श्रुत्वा बुद्धं शरणं गतौ धर्मं संघं च शरणं गतौ शिक्षा पदानि च गृहीतानि

ताः स्वामिनीभिः उक्ताः किम् अत्र कारणम् इदानीम् शीघ्रम् आगच्छथ इति

अथ आवारी गतम् देश अन्तर गतम् च ग्रहीष्यति तथा अपि वयं शक्नुमो गृह गतेन क्षेत्र गतेन च आत्मानम् संधारयितुम् पूर्णकस्य च मर्यादा बन्धम् कर्तुम् इति

ततो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिः भगवतः पाद अभिवन्दनम् कृत्वा पूर्णेन सार्थवाहेन सार्धम् एकान्ते निषण्णः

यदि एते कथयन्ति एकध्ये वसाम इति न वस्तव्यम्

स तेन अवश्यम् निर्बन्धं ज्ञात्वा अनुज्ञातः

ततो भगवान् पञ्चभिः ऋषि शतैः पूर्वकैः च पञ्चभिः भिक्षु शतैः अर्धचन्द्र आकार उपगूढः तत् एव ऋद्ध्या उपरि विहायसा प्रक्रान्तो ऽनुपूर्वेण मुसलकं पर्वतम् अनुप्राप्तः

तस्य प्रेष्य दारिका
तौ संलक्षयतः सुहृद् भेदकाः स्त्रियो भवन्ति इति

ततो भगवता तासाम् आशय अनुशयम् धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा यावत् स्रोतआपत्ति फलम् साक्षात्कृतम्

मया च मातुर् न कश्चिद् उपकारः कृतः

यम् एव दिवसम् आपन्नसत्त्वा संवृत्ता तम् एव दिवसम् उपादाय भवस्य गृहपतेः सर्व अर्थाः सर्व कर्मान्ताः च परिपूर्णाः

तथा अपि ज्ञातं भविष्यति इति

यः तेषाम् ऋषिः अववादकः स कथयति भगवन् मया अनेन वेषेण महा जन कायः विप्रलब्धः

तत ऋद्ध्या उपरि विहायसा मध्ये सूर्पारकस्य नगरस्य अवतीर्णः

कर्णधारः कथयति भवन्तः यत् तत् श्रूयते गोशीर्ष चन्दन वनम् इति इदं तत्

स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति

ततो भगवान् दान्तो दान्त परिवारः शान्तः शान्त परिवारः पञ्चभिः अर्हत् शतैः सार्धं सूर्पारक अभिमुखः सम्प्रस्थितः

केचिद् नमस्यन्ति शचीपतिं नरा ब्रह्माणम् अन्ये हरि शंकरौ अपि

मध्य उन्नमति अन्तो ऽवनमति

ज्वलन्ति सहित अङ्गाराः भ्रातरः सहिताः तथा

तस्मात् तर्हि भिक्षव एकान्त कृष्णानि कर्माणि अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्त शुक्लेषु एव कर्मसु आभोगः करणीयः

सामन्तकेन शब्दो विश्रुतः

नन्दी स राग संयोजन संयुक्तः पूर्ण भिक्षुः आरात् निर्वाणस्य उच्यते

भगवान् संलक्षयति यदि एकेन द्वारेण प्रविशामि अपरेषां भविष्यति अन्यथात्वम्

स एष पत्न्या पुत्रैः च अपि उपेक्षितः

भविलः तत्र एव अवस्थितः

ते कथयन्ति त्वम् अत्र एव आवार्याम् व्यापारं कुरु वयम् एव गच्छाम इति

तौ संलक्षयतः भगवान् सूर्पारके नगरे धर्मं देशयति

पूर्णः कथयति यदि मे देवः परितुष्टो देवस्य विजिते अ परिभूतः वसेयम् इति

भगवता शलाका गृहीता स्थविर स्थविरैः च भिक्षुभिः

यावत् अपरेण समयेन राज्ञः तेन द्रव्येण प्रयोजनम् उत्पन्नम्

तैः काष्ठानि समुदानीतानि

ततो वणिग्ग्रामेण संजात अमर्षेण षष्टेः कार्षापणानाम् अर्थाय आतपे धारितः

स कथयति युवयोः अन्याय उपार्जितम् धनम् मम न्याय उपार्जितम्

तैः युज्यमानैः घटमानैः व्यायच्छमानैः इदम् एव पञ्चगण्डकं पूर्ववत् यावत् अभिवाद्याः च संवृत्ताः

सा अष्टानां नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता

सा मम गृहात् निष्क्रान्ता

स्व मुद्रा लक्षितम् च कृत्वा प्रक्रान्तः
न अत्यन्तम् सरलैः भाव्यम् न अत्यन्तम् मृदुना तथा

पूर्वं पश्चात् चरन्ति आर्ये सदा एव बहु सम्पदः

कूप उदकम् वट छाया नारीणां च पयोधरः

शीत काले भवेत् उष्णम् उष्ण काले च शीतलम्

उष्ण उदकम् तरु छाया सद्यः प्राण हराणि षट्

रजस्वला वक्त्र निरीक्षणम् च सु दीर्घम् आयुः ननु कर्षयेत् च

प्रभाते मैथुनं निद्रा सद्यः प्राण हराणि षट्

निष्कृतिः विहिता सद्भिः कृतघ्ने न अस्ति निष्कृतिः

नित्यं पर उपसेव्यानि सद्यः प्राण हराणि षट्

द्यूतम् अर्थ प्रयोगम् च परोक्षे दार दर्शनम्

न अत्यन्तम् मृदुना भाव्यं न अत्यन्तम् क्रूर कर्मणा

वनं सु वासितम् सर्वं सु पुत्रेण कुलं यथा

अन्तरेण न गन्तव्यं हयस्य वृषभस्य च

शूर्प वातः नख अग्र अम्बु स्नान वस्त्र मृजा उदकम्

चन्द्रो हन्ति तमांसि एकः न च ज्योतिस् सहस्रकम्

अ प्रार्थितानि दुःखानि यथा एव आयान्ति यान्ति च

को ऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न विद्वाः न धार्मिकः

विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम्
या सा शक्तिः प्रकृतौ लीन रूपा वेदेषु उक्ता कारणं ब्रह्म योनिः

समं पश्यन् हि सर्वत्र समवस्थितम् ईश्वरम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे ईश्वरगीतासु अष्टमो ऽध्यायः

अहं ब्रह्म मयः शान्तः शाश्वतो निर्मलो ऽव्ययः
संयम्य नावं मद् शृङ्गे मत्स्य भाव अभिरक्षितः

एकः स्थास्यसि देवेषु दग्धेषु अपि परंतप

उत्पत्तिं प्रलयं च एव वंशान् मन्वन्तराणि च

संवत्सर सहस्रेण सूर्य अयुत सम प्रभम्

तद् अन्तर् भगवान् एष सूर्यः समभवत् पुरा
आततायिनम् आयान्तं हन्याद् एव अविचारयान्

राज्ञः प्रख्यात भाण्डानि प्रतिषिद्धानि यानि च

मांसभेत्ता तु षष् निष्कान् प्रवास्यस् त्व् अस्थि भेदकः

कर्णौ चर्म च वालांश् च वस्तिं स्नायुं च रोचनाम्

उभे त एक शुल्केन वहेद् इत्य् अब्रवीन् मनुः

धर्मस्थः कारणैर् एतैर् हीनं तम् अपि निर्दिशेत्

श्रोत्रियं व्याधित आर्तौ च बाल वृद्धौ अकिंचनम्

शूद्रं तु कारयेद् दास्यं क्रीतम् अक्रीतम् एव वा

सामन्त प्रत्ययः ज्ञेयः सीमासेतु विनिर्णयः

सभा अन्तर् साक्षिणः प्राप्तान् अर्थि प्रत्यर्थि संनिधौ

आददानः पर क्षेत्रात् न दण्डं दातुम् अर्हति

अकृतः स तु विज्ञेयो व्यवहारे यथा स्थितिः

अप्सु भूमि वत् इत्य् आहुः स्त्रीणां भोगे च मैथुने

आददानो ददत् च एव राज्ञा दण्ड्यौ शतानि षट्

वैश्यः सर्वस्व दण्डः स्यात् संवत्सर निरोधात्

दर्शन प्रातिभाव्ये तु विधिः स्यात् पूर्व चोदितः

कुसीद वृद्धिः द्वैगुण्यं न अत्येति सकृद् आहृता

महा ऋषिभिः च देवैश् च कार्य अर्थम् शपथाः कृताः

शक्तिं च उभयतस् तीक्ष्णाम् आयसं दण्डम् एव वा

न उत्पादयेत् स्वयं कार्यं राजा न अपि अस्य पुरुषः

निक्षेपस्य अपहर्तारम् तद् समम् दापयेद् दमम्

वैश्यो ऽप्य् अर्धशतं द्वे वा शूद्रस् तु वधम् अर्हति

स्वर वर्ण इङ्गित आकारैः चक्षुषा चेष्टितेन च

अतो यद् अन्यद् विब्रूयुर् धर्म अर्थम् तद् अपार्थकम्

क्षेत्रेष्व् अन्येषु तु पशुः सपादं पणम् अर्हति

यानि च एवंप्रकाराणि कालाद् भूमिर् न भक्षयेत्

आकारैर् इङ्गितैर् गत्या चेष्टया भाषितेन च

पादयोर् दाढिकायां च ग्रीवायां वृषणेषु च

सत्त्रं हि वर्धते तस्य सदा एव अभय दक्षिणम्

निक्षेप्यो अयस् मयः शङ्कुर् ज्वलन्न् आस्ये दश अङ्गुलः

ध्वज आहृतः भक्तदासो गृह जः क्रीत दत्त्रिमौ

इतरेषां तु वर्णानां दण्डः प्राणान्तिको भवेत्

परिपूतेषु धान्येषु शाक मूल फलेषु च

अवेदयानो नष्टस्य देशं कालं च तत्त्वतः

तत्र आसीनः स्थितो वा अपि पाणिम् उद्यम्य दक्षिणम्

न विब्रूयान् नृपो धर्मं चिकीर्षन् हितम् आत्मनः

मम इदम् इति यो ब्रूयात् सो ऽनुयोज्यो यथाविधि

जन्म प्रभृति यत् किंचित् पुण्यं भद्र त्वया कृतम्

सद्भिर् आचरितं यत् स्याद् धार्मिकैश् च द्विजातिभिः

या तु कन्यां प्रकुर्यात् स्त्री सा सद्यो मौण्ड्यम् अर्हति

न अतिसांवत्सराम् वृद्धिं न च अदृष्टाम् पुनर् हरेत्

शल्यं च अस्य न कृन्तन्ति विद्धास् तत्र सभासदः

तम् आहुः सर्व लोकस्य समग्र मल _

क्षेत्र कूप तडागानाम् आरामस्य गृहस्य च

अगुप्ते क्षत्रिया वैश्ये शूद्रां वा ब्राह्मणो व्रजन्

यत्र वा अपि उपधिं पश्येत् तत् सर्वं विनिवर्तयेत्

काम क्रोधौ तु संयम्य यो ऽर्थान् धर्मेण पश्यति

सीमां प्रति समुत्पन्ने विवादे ग्रामयोर् द्वयोः

अ संदितानाम् संदाता संदितानां च मोक्षकः

सर्वत्र तु सदो देयः क्षेत्रिकस्य इति धारणा

स्त्रियं स्पृशेद् अदेशे यः स्पृष्टो वा मर्षयेत् तया

न श्रोत्रियो न लिङ्गस्थो न सङ्गेभ्यो विनिर्गतः

प्रैष्यासु च एकभक्तासु रहः प्रव्रजितासु च

अधमर्ण अर्थ सिद्धि अर्थम् उत्तमर्णेन चोदितः

अस्वामिना कृतो यस् तु दायो विक्रय एव वा

प्राणभृत्सु महत्स्व् अर्धं गो गज उष्ट्र हय आदिषु

निक्षेपस्य अपहर्तारम् अनिक्षेप्तारम् एव च

जानीयाद् अस्थिरां वाचम् उत्सिक्त मनसाम् तथा

यैर् यैर् उपायैर् अर्थं स्वं प्राप्नुयाद् उत्तमर्णिकः

त्रि पक्षात् अब्रुवन् साक्ष्यम् ऋण आदिषु नरो ऽगदः

अर्हाव् अभोजयन् विप्रो दण्डम् अर्हति माषकम्

उदक् मुखान् प्राच् मुखान् वा पूर्वाह्णे वै शुचिः शुचीन्

अदेश्यं यश् च दिशति निर्दिश्य अपह्नुते च यः

न एष चारण दारेषु विधिर् न आत्मोपजीविषु

गर्दभ अजाविकानाम् तु दण्डः स्यात् पञ्च माषिकः

तत्र वक्तव्यम् अनृतं तत् हि सत्याद् विशिष्यते

धर्म अर्थम् येन दत्तं स्यात् कस्मैचिद् याचते धनम्
पर स्त्रियम् यो ऽभिवदेत् तीर्थे ऽरण्ये वने ऽपि वा

एतैर् लिङ्गैर् नयेत् सीमां राजा विवदमानयोः

प्रथमं तत् प्रमाणानां त्रसरेणुं प्रचक्षते

तस्य एव वा निधानस्य संख्यया अल्पीयसम् कलाम्

सर्वान् बल कृतान् अर्थान् अकृतान् मनुर् अब्रवीत्

नष्टं विनष्टं कृमिभिः श्व हतम् विषमे मृतम्

दौर्बल्यं ख्याप्यते राज्ञः स प्रेत्य इह च नश्यति

भयाद् द्वौ मध्यमौ दण्डौ मैत्रात् पूर्वं चतुर्गुणम्

अधार्मिकं त्रिभिर् न्यायैर् निगृह्णीयात् प्रयत्नतः

प्रनष्ट अधिगतम् द्रव्यं तिष्ठेद् युक्तैर् अधिष्ठितम्

सर्वतो धर्म षड्भागः राज्ञो भवति रक्षतः

सुकृतैः स्वैः स्वैर् नयेयुस् ते समञ्जसम्

अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्य आप्नोति किल्बिषम्

निधीनां तु पुराणानां धातूनाम् एव च क्षितौ

अब्रुवन् विब्रुवन् वा अपि नरो भवति किल्बिषी
ऋजीषी वज्री वृषभस् तुराषाड् इति यजति

स्वस्ति तस्य यज्ञस्य पारम् अश्नुते य एवं वेद यश् च एवम् विद्वान् ब्राह्मणाच्छंस्य् एतया परिदधाति

पशवो वै प्रगाथः

अतो मध्यं वै सर्वेषां छन्दसां बृहती
शङ्ख प्रान्तेन गोविन्दः पस्पर्श आस्यम् हि तस्य वै

तुष्टाव प्राञ्जलिः भूत्वा सर्व लोक ईश्वरम् हरिम्

मम त्वं मन्दभाग्याया जातः पुत्रः अपि अभाग्यवान्

इति उक्तः स मुनिः श्रीमान् प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत्

ध्रुवो नाम महा प्राज्ञः कुल दीपः महामतिः

मम त्वम् एकः पुत्रः असि किम् अर्थम् क्लिश्यते भवान्

समागतं विलोक्य अथ कः असौ इति एव चिन्तयन्

न्यवेशयत् तम् विप्र इन्द्राः हि अङ्कम् रूपेण मानिता

ततो देवाः स गन्धर्वाः सिद्धाश् च परम ऋषयः

ऋषय ऊचुः

आययौ भगवन्त् विष्णुः ध्रुव अन्तिकम् अराति हा
अलभत च चित्रभानुः तेषाम् मध्ये राजदेवी अभिधानायाम् ब्राह्मण्यां बाणम् आत्मजम्

आसीनयोः च तयोर् आसीना न अति चिरम् इव स्थित्वा तं द्वितीयं प्रवयसम् उद्दिश्य अवादीत् आर्य सहज लज्जा धनस्य प्रमदा जनस्य प्रथम अभिभाषणम् अ शालीन ता विशेषतो वन मृगी मुग्धस्य कुल कुमारी जनस्य

विनोदयिष्यति च अस्मद् विरह दुःखि ताम्

अनेन अति लघिम्ना अद्य अपि उपरि एव प्लवसे ज्ञान उदन्वतः

सो ऽजनयद् भृगुं हंसं शुचिं कविं महीदत्तं धर्मं जातवेदसं चित्रभानुं त्र्यक्षं महिदत्तं विश्वरूपं च इति एकादश रुद्रान् इव सोम अमृत रस शीकर छुरित मुखान् पवित्रान् पुत्रान्

यतो मुहूर्तम् अवधान दानेन प्रसादं क्रियमाणम् इच्छामि इति

उपजात कुतूहला च निर्गत्य लता मण्डपात् विलोकयन्ती विकच केतकी गर्भ पत्र पाण्डुरम् रजः सङ्घातम् न अति दवीयसि संमुखम् आपतन्तम् अपश्यत्

आत्मना अपि आषाढी कृष्णाजिनी अक्ष वलयी वल्कली मेखली जटी च भूत्वा तपस्यतो जनयितुः एव जगाम अन्तिकम्

महतः च कालात् तम् एव भूयो वात्स्यायन वंश आश्रमम् आत्मनः जन्म भुवम् ब्राह्मण अधिवासम् अगमत्

आदौ इन्द्रियाणि रागः समास्कन्दति चरमं चक्षुः

सा त्वं देवि यदा एव दृष्टा असि देवेन तत एव आरभ्य अस्य कामो गुरुः चन्द्रमा जीवित ईशः मलय मरुत् उच्छ्वास हेतुः आधयो अन्तरङ्ग स्थानेषु संतापः परम सुहृद् प्रजागर आप्तः मनोरथाः सर्वगताः निःश्वासा विग्रह अग्रेसराः मृत्युः पार्श्ववर्ती रणरणकः संचारकः संकल्पा बुद्धि उपदेश वृद्धाः

एवम् उक्ता मुक्त मुक्ताफल धवल लोचन जल लवा सरस्वती प्रत्यवादीत् प्रिय सखि त्वया सह विचरन्त्या न मे कांचिद् अपि पीडाम् उत्पादयिष्यति ब्रह्म लोक विरहः शाप शोकः वा

प्रेङ्खत् कादम्ब मिथुनाभिः अन् ऊढा अपि अघूर्णत वन कमलिनी कल्लोल दोलाभिः

कोकिला इव जायन्ते वाचालाः काम कारिणः

इदं च ते त्रिभुवन मङ्गल एक कमलम् अमङ्गल भूताः कथम् इव मुखम् अपवित्रयन्त्य् अश्रु बिन्दवः

दारयति दारुणः क्रकच पातः इव हृदयं संस्तुत जन विरहः सा न अर्हसि एवम् भवितुम्

क्रमेण च सामीप्य उपजायमान अभिव्यक्ति तस्मिन् महति शफर उदर धूसरे रजसि पयसि इव मकर चक्रम् प्लवमानं पुरः प्रधावमानेन प्रलम्ब कुटिल कच पल्लव घटित ललाट जूटकेन धवल दन्तपत्त्रिका द्युति हसित कपोलभित्तिना पिनद्ध कृष्ण अगुरु पङ्क कल्क छुरण कृष्ण शबल कषाय कञ्चुकेन उत्तरीय कृत शिरोवेष्टनेन वाम प्रकोष्ठ निविष्ट स्पष्ट हाटक कटकेन द्विगुण पट्ट पट्टिका गाढ ग्रन्थि ग्रथित असिधेनुना अनवरत व्यायाम कृत कर्कश शरीरेण वात हरिण यूथेन इव मुहुर् मुहुर् खम् उड्डीयमानेन लङ्घित सम विषम अवट विटपेन कोण धारिणा कृपाण पाणिना सेवा गृहीत विविध वन कुसुम फल मूल पर्णेन चल चल याहि याहि अपसर्प अपसर्प पुरः प्रयच्छ पन्थानम् इत्य् अनवरत कृत कलकलेन युव प्रायेण सहस्र मात्रेण पदाति जनेन सनाथम् अश्व वृन्दम् संददर्श

नमः सर्व विदे तस्मै व्यासाय कवि वेधसे

अति सु कुमारम् च जनं संताप परमाणवः मालती कुसुमम् इव म्लानिम् आनयन्ति

अवर्धत च तेन अधिकतरम् आधीयमान धृतिः धाम्नि निजे

कस्मिन्न् अवतितीर्षति ते पुण्य भाजि प्रदेशे हृदयम्

एवम् अनुश्रूयते पुरा किल भगवान् स्व लोकम् अधितिष्ठन् परमेष्ठी विकासिनि पद्म विष्टरे समुपविष्टः सुनासीर प्रमुखैः गीर्वाणैः परिवृतो ब्रह्मोद्याः कथाः कुर्वन् अन्याः च निरवद्या विद्या गोष्ठीः भावयन् कदाचिद् आसांचक्रे

किं च विज्ञापयामि

प्रतिशाप दान उद्यताम् सावित्रीम् सखि संहर रोषम् असंस्कृत मतयः ऽपि जात्या एव द्विजन्मानो माननीया इति अभिदधाना सरस्वती एव न्यवारयत्
आजगाम च मधु मासः इव सुरभि गन्ध वाहः हंस इव कृत मृणाल धृतिः शिखण्डी इव घन प्रीति उन्मुखः मलय अनिलः इव आहित सरस चन्दन धवल तनु लता उत्कम्पः कृष्यमाण इव कृत कर कच ग्रहेण ग्रहपतिना प्रेर्यमाण इव कन्दर्प उद्दीपन दक्षेण दक्षिण अनिलेन उह्यमान इव उत्कलिका बहुलेन रति रसेन परिमल संपातिना मधुप पटलेन पटेन इव नीलेन आच्छादित अङ्ग यष्टिः अन्तर् स्फुरता मत्त मदन करि कर्ण शङ्खायमानेन प्रतिमा इन्दुना प्रथम समागम विलास विलक्ष स्मितेन इव धवलीक्रियमाण एक कपोल उदरः मालती द्वितीयः दधीचः

सन्ति श्वान इव असंख्याः जाति भाजः गृहे गृहे

अस्तम् उपयाति च प्रत्यक् पर्यस्त मण्डले लाङ्गलिका स्तबक ताम्र त्विषि कमलिनी कामुके कठोर सारस शिरः शोण शोचिषि सावित्रे त्रयी मये तेजसि तरुणतर तमाल श्यामले च मलिनयति व्योम व्योम व्यापिनि तिमिर संचये संचरत् सिद्ध सुन्दरी नूपुर रव अनुसारिणि च मन्दं मन्दं मन्दाकिनी हंसे इव समुत्सर्पति शशिनि गगन तलम् कृत संध्या प्रणामा निशा मुखे एव निपत्य विमुक्त अङ्गी पल्लव शयने तस्थौ
एवं सर्वम् अपि वृत्तान्तम् अवबुध्य अश्मकेशेन व्यचिन्ति यत् राज सूनोः मौलाः प्रजाः ताः सर्वा अपि एनम् एव प्रभुम् अभिलषन्ति

अवप्लुत्य च उपवने मद् अनुपातिनाम् एष पन्था दृश्यते इति ब्रुवाण एव नालीजङ्घ समीकृत सैकत स्पृष्ट पाद न्यासया तमाल वीथ्या च अनु प्राकारम् प्राचा प्रतिप्रधावितः पुनर् अवाचा उच्चित इष्टका चित त्वात् अलक्ष्य पातेन प्रद्रुत्य लङ्घित प्राकार वप्र खात वलयः तस्यां शून्य मठिकायाम् तूर्णम् एव प्रविश्य प्रतिमुक्त पूर्व वेषः सह कुमारेण मद् कर्म तुमुल राज द्वारि दुःख लब्ध वर्त्मा श्मशान उद्देशम् अभ्यगाम्

द्यूते ऽपि द्रव्य राशेः तृण वत् त्यागात् अन् उपमानम् आशय औदार्यम् जय पराजय अनवस्थानात् हर्ष विवादयोः अविधेय त्वम् पौरुष एक निमित्तस्य अमर्षस्य वृद्धिः अक्ष हस्त भूमि आदि गोचराणाम् अत्यन्त दुरुपलक्ष्याणाम् कूट कर्मणाम् उपलक्षणात् अनन्त बुद्धि नैपुण्यम् एक विषय उपसंहारात् चित्तस्य अति चित्रम् ऐकाग्र्यम् अध्यवसाय सहचरेषु साहसेषु अति रतिः अति कर्कश पुरुष प्रतिसंसर्गात् अन् अन्य धर्षणीय ता मान अवधारणम् अ कृपणम् च शरीर यापनम् इति

ततस् तम् तत्र नियुज्य अहम् गमिष्यामि इत्यादि वचन संदोहैः प्रलोभितो ऽपि स जननीकः नृपो अनेकैः आग्रहैः माम् कियन्तम् अपि कालं प्रयाण उपक्रमात् न्यवर्तयत्

मद् वचन श्रवण अनन्तरम् सर्वे अपि अश्मक इन्द्र सेवकाः स्व स्व वाहनात् सहसा अवतीर्य राज सूनु मानस्य तद् वश वर्तिनः समभवन्

अ यथावृत्तः च कर्मसु प्रतिहन्यमानः स्वैः परैः च परिभूयते

स खलु अस्याः सानाथ्य शंसी स्वप्नः इति मद् दर्शन राग बद्ध साध्वसाम् मञ्जुवादिनीं प्रणमय्य भूयो ऽपि सा हर्ष गर्भम् अब्रूत तत् चेद् मिथ्या सो ऽयं युष्मदीयो बाल कपाली श्वो मया निरोद्धव्यः इति

तत् अहर् एव च यथावत् अग्राहयत् मञ्जुवादिनी पाणि पल्लवम्

अतो मया युष्माभिः सह मैत्रीम् अवबुध्य सर्वेभ्यो गदितम् इति आकर्ण्य ते अश्मक इन्द्र अन्तरङ्ग भृत्याः राज सूनोः भवानी वरम् विदित्वा पूर्वम् एव भिन्न मनसः आसन्

तस्य हस्तात् अवशिष्टम् इषु द्वयम् कोदण्डं च आक्षिप्य अवधिषम्

अश्मक इन्द्रः तु कुन्तल पतिम् एकान्ते समभ्यधत्त प्रमत्त एष राजा कलत्राणि नः परामृशति

यदि एवम् एतत् मातुः मद् पितुः च एकः मातामहः इति स स्नेहम् तम् अहम् सस्वजे

अमुना एनम् दुर्विनीतम् अग्रतस् व्यतिशक्तं पृष्ठतः प्राहरेम

सो अन्यदा एवम् माम् आवेदयत् मुहुर् उपास्य प्राभृतैः प्रवर्त्य चित्राः कथाः संवाह्य पाणि पादम् अति विस्रम्भ दत्त क्षणम् तम् अप्राक्षम् त्वद् उपदिष्टेन नयेन

स वीत भयः भूयसीं प्रवृत्तिम् आसाद्य स परिजनः सुखेन निवत्स्यति न चेद् भवानी त्रिशूल वश्यः भविष्यति

भवान्या च मम इति आज्ञप्तम् अस्ति यत् एक वरम् सर्वेषां कथय

शृण्वत एव अस्य द्विगुणम् अपहरन्ति ते अध्यक्ष धूर्ताः चत्वारिंशतम् चाणक्य उपदिष्टान् आहरण उपायान् सहस्रधा आत्म बुद्ध्या एव ते विकल्पयितारः

तद् अङ्गनासु च अनेक अपदेश पूर्वम् अपाचरत् नरेन्द्रः

प्राक् एव तस्मिन् दुर्गा गृहे प्रतिमा अधिष्ठाने एव मया कृतं भग्न पार्श्व स्थैर्य स्थूल प्रस्तर स्थगित बाह्य द्वारम् बिलम्

भवतु कालेन बहुना अल्पेन वा तद् अर्थ अधिगतिः

तासु तिस्रः त्रयी वार्त्ता आन्वीक्षिक्यः महत्यो मन्द फलाः च ताः तावत् आसताम्

अनेन एव सह बालिका इयम् स्वीकर्तव्या इति

एतस्मिन् कर्मणि मद् सौष्ठवेन अतिहृष्टम् किरातम् अस्मि पृष्टवान् अपि जानासि माहिष्मती वृत्तान्तम् इति

अनर्थेषु सुलभ व्यलीकेषु क्वचिद् उत्पन्नः ऽपि द्वेषः सत् वृत्तम् अस्मै न रोचयेत्
अत्र हि व्यायाम उत्कर्षात् आपत्सु उपकर्ता दीर्घ अध्व लङ्घन क्षमः जङ्घा जवः कफ अपचयात् आरोग्य एक मूलम् आशय अग्नि दीप्तिः मेदस् अपकर्षात् अङ्गानां स्थैर्य कार्कश्य अति लाघव आदीनि शीत उष्ण वात वर्ष क्षुध् पिपासा अ सह त्वम् सत्त्वानाम् अवस्था अन्तरेषु चित्त चेष्टित ज्ञानम् हरिण गवल गवय आदि वधेन सस्य लोप प्रतिक्रिया वृक व्याघ्र आदि घातेन स्थल पथ शल्य शोधनम् शैल अटवी प्रदेशानाम् विविध कर्म क्षमाणाम् आलोचनम् आटविक वर्ग विश्रम्भणम् उत्साह शक्ति संधुक्षणेन प्रत्यनीक वित्रासनम् इति बहुतमा गुणाः

विशेषतः च मदीयम् इति वचनं श्रुत्वा ते सर्वे ऽपि मद् वशे समभवन्

तेषु तेषु च अकृत्येषु प्रासरन् पर उपजापाः

अपत्य उत्पादनेन उभय लोक श्रेयस्कर त्वम् इति

किमीया जात्या अस्य माता इति अनुयुक्ते मया अमुना उक्तम् पाटलिपुत्रस्य वणिजो वैश्रवणस्य दुहितरि सागरदत्तायां कोसल इन्द्रात् कुसुमधन्वनः ऽस्य माता जाता इति

स्पष्टम् अस्य च इष्टानाम् आयथापूर्व्यम्

ते च अमी कष्ट दारिद्र्याः बहु अपत्याः यज्वानो वीर्यवन्तः च अद्य अपि अ प्राप्त प्रतिग्रहाः
तत् प्राणो वै गायत्रम्

अ व्यासिक्ताम् एकस्थां श्रियम् ऋध्नोति य एवं वेद

आग्नेयं वै प्रातस्सवनम् आग्नेयो ऽयं लोकः

तद् अन् अवानम् गेयम्