tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
आरामेषु स चूतेषु तपोधन वनेषु च

तस्य तस्य मयः तत्र मायया विदधाति सः

मूत्रं कृत्वा उपस्पृशन्ति च अ कृत्वा पाद धावनम्

सूत उवाच

सुतलात् अपि निष्पत्य पातालात् दानव आलयात्

अथ अलक्ष्मी असूया च तृष् बुभुक्षे तथा एव च

आसीनाः काञ्चन गिरेः शृङ्गे तोयमुचो यथा

पुण्याह शब्दान् उच्चेरुः आशीर्वादान् च वेद गान्

नगरं त्रिपुरं च इदम् तमसा समवस्थितम्

सह स्त्रीभिः हसती च चुम्बने प्रमदा यथा

अकस्मात् स अश्रु नयनाः जायन्ते च समुत्सुकाः

संविशन्ति च शय्यासु शौच आचार विवर्जिताः

विध्वस्त देवायतन आश्रमम् च संभग्न देव द्विज पूजकम् तु
पिष्टानाम् आवृता धानाः पिंषन्ति

मन्थं करम्भ इत्य् आचक्षते

ततः पुरोडाशीयान् अवहन्ति
एवम् इयम् सुभूते प्रज्ञापारमिता तथागतानाम् अर्हताम् सम्यक्संबुद्धानाम् अस्य लोकस्य संदर्शयित्री

कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणाम् असंख्येयानाम् सत्त्वानाम् अप्रमेय अक्षयाणि चित्तानि अप्रमेय अक्षयाणि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति तस्य सुभूते तथागतस्य अधिष्ठितम् भवति तत् चित्तम् अ निरोधम् अन् उत्पादम् अ स्थितम् अनाश्रयम् असमम् अप्रमेयम् असंख्येयम् येन एव यथाभूतं प्रजानाति आकाश अप्रमेय अक्षय तया चित्त अप्रमेय अक्षय ता इति

कथं च सुभूते तथागत इमां प्रज्ञापारमिताम् आगम्य अप्रमेयाणां सत्त्वानां लीनानि चित्तानि लीनानि चित्तानि इति यथाभूतं प्रजानाति अन् आलय लीनानि सुभूते तानि चित्तानि

कतमे पञ्च यत् उत रूपं वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञानम्
तद् यथा वा अदो भद्र बलीवर्देन रज्जु अभिहितेन पुनः पुनः प्रतिधावन्ति प्रतिकूलाय वा गुरवे वा उद्वोढवे एवं वा एतां वाचम् अनुष्टुभं सवन मुखेषु परियाणाय एव युञ्जन्ति

द्वात्रिंशत् अक्षरा अनुष्टुभ्
एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातनः

य एतन् मर्त्यम् उद्दिश्य भगवत्य् अ प्रतिद्रुहि

साधूनां ब्रुवतो वृत्तं न अज्ञानात् न च मत्सरात्

शिव अपदेशः ह्य् अशिवो मत्तो मत्त जन प्रियः

प्रत्युत्थान अभिवाद अर्हे वाचा अपि अकृत न उचितम्

निषिध्यमानः स सदस्य मुख्यैः दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम्

कर्म तन्त्रम् वितनुते वेद वाद विपन्न धीः

एतद् आख्याहि मे ब्रह्मन् जामातुः श्वशुरस्य च
विराजि विराजि प्रतिष्ठितः

स इन्द्रेण वज्रेण स प्रजापतिकेन वृत्रं पाप्मानं हनानि इति

स यत्र एव एतम् विराजं सम्पद्यमानं मन्येत तद् एव एतेन स्तोतव्यम्
तां प्रजापतिम् उपसमपादयन्
अजाम् एकाम् लोहितां शुक्ल कृष्णाम् विश्व प्रजाम् सृजमानां सरूपाम्

कान्तिः नीतिः प्रथा मेधा लज्जा दृष्टिः सरस्वती

द्वात्रिंशत् सुगुणा हि एषा द्वात्रिंश अक्षर संज्ञया

प्रकृतिः विहिता ब्रह्मन् त्वद् प्रसूतिः महेश्वरी

आनन्दः तु स विज्ञेय आनन्द त्वे व्यवस्थितः

ततस् तु प्रणतो भूत्वा वाच् विशुद्धम् महेश्वरम्

ब्रह्मनः अधिपते तुभ्यं ब्रह्मणे ब्रह्म रूपिणे

सर्व भूत ईश्वर ईशाय भूतानां दमनाय च
न मांसम् अश्नाति न स्त्रियम् उपैति न उपरि आस्ते जुगुप्सेत अनृतात्

यदि पुरा नक्षत्रेभ्यो वाचं विसृजेद् वैष्णवीम् आग्नावैष्णवीं सारस्वतीं बार्हस्पत्याम् इत्य् अनूच्य पुनर् एव वाचं यच्छेत्

अपराह्णे दीक्षते
आग्नावैष्णवम् एकादश कपालम् निर्वपति

मुखं वै देवानाम् अग्निः परो ऽन्तो विष्णुः

विष्णुर् यज्ञः
ऋषेर् यज्ञस्य चतुर्विधस्य श्रद्धां यः श्रेयसीं लोकम् अमुं जिगाय

ब्रह्मा ब्रह्मत्वेन प्रमुदो मोदमाना असंसृष्टान् भागांश् चतुरो वहन्ति

साम्ना दिव्य् एकं निहितं स्तुवन्तः सूर्यं पादं ब्रह्मणा धारयन्ति

ऋग्भि स्तुवन्तो ऽहरहः पृथिव्या अग्निं पादं ब्रह्मणा धारयन्ति
तैः हन्यमानः अपि महा अस्त्र जालैः महा बलैः दैत्य गणैः समेतैः

भयात् विचेलुः पवन उद्धुत अङ्गाः यथा ऊर्मयः सागर वारि सम्भवाः

चन्द्रमाः च स नक्षत्रैः आदित्यैः वसुभिः सह

समन्ततो अभ्युद्यत बाहु कायाः स्थितास् त्रि शीर्षा इव नागपाशाः

नर सिंह वपुस् छन्नम् भस्म छन्नम् इव अनलम्

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादो नाम वीर्यवान्

असृजत् नरसिंहस्य दीप्तस्य अग्नेः इव आहुतिम्

सभायां भज्यमानायां हिरण्यकशिपुः स्वयम्

तेषां तु वायु प्रतिमा ओजसाम् वै केयूर मौलि वलय उत्कटानाम्

अस्य देवाः शरीर स्थाः सागराः सरितः च याः

कालचक्रं तथा अघोरम् विष्णुचक्रं तथा परम्
पर्वताद् दिवो योनेर् अङ्गात् अङ्गात् समाभृतम्

गर्भं त इन्द्रश् च अग्निः च गर्भं धाता दधातु ते

पुमांसं पुत्रम् आ धेहि दशमे मासि सूतवे

यथा इयम् पृथिवी मही भूतानां गर्भम् आदधे
नटो नटी तीक्ष्ण पयोधरैः टं ठं

विद्युज्जिह्वा कालवज्री गर्जिनी धूम्रभैरवी कालरात्रिः विदारी महारौद्री भयंकरी संहारिणी करालिनी ऊर्ध्वकेशी उग्रभैरवी भीमाक्षी डाकिनी अं रुद्रराकिणी चण्डिका क्रोधीशः वामनः चण्डः विकारी उन्मत्तभैरवः ज्वालामुखः रक्तदंष्ट्रः ज असिताङ्गः वडवामुखः विद्युन्मुखः महाज्वालः कपाली भीषणः रुरुः संहारी भैरवः दण्डी बलिभुक् उग्रसूलधृक् सिंहनादी कपर्दी करालाग्निः भयंकरः बहुरूपी महाकालः जीवात्मा क्षतजोक्षितः बलभेदी रक्तपटः चण्डीशः ज्वलनध्वजः धूमध्वजः व्योमवक्त्रः त्र्यैलोक्यग्रसनात्मकः

क्षतज स्थः व्योमवक्त्रो धूम्रभैरवी अलंकृतः

औकारे डाकिनी सिंहनादिनी चण्डभैरवी

विभ्रमो रक्त पार्वत्यै स्वाहा उल्कामुखी स्मृता

पार्वती आलिङ्गितम् मणिभद्र स्थम् योगिनी प्रिये

औरस अधिके अंशुक आद्या च धूमिन्य् असौ किंनरः स्मृतः

आदिदेवेन निर्दिष्टं मन्त्र कोशम् अनुत्तमम्

कम्पिनीबीजम् इत्य् उक्तं द्विठेन उक्ता मनोहरी क्लीं स्वाहा

फेत्कारिणी इति विख्याता स्फीं

समासनम् इति प्रोक्तं चण्डिका आढ्यम् मनोहरम् ठं ठं ठः ठः

द्विठः शिरो वह्निजाया स्वाहा ज्वलन वल्लभा स्वाहा

कालभैरवे अमर सर्वासु भूत लाङ्गल वरासु च

हंसः सुग्रीवः चण्ड आद्यैः खद्योतैः परिकीर्तिता ह्रं

ज्वालामुखो रक्तदंष्ट्रो ऽसिताङ्गो बलयामुखः
आददीत यतो ज्ञानं तं पूर्वम् अभिवादयेत्

भवत् मध्यम् तु राजन्यो वैश्यः तु भवत् उत्तरम्

कृत उपनयनः वेदान् अधीयीत द्विजोत्तमाः

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षत्रबन्धुम् अनामयम्

दृष्ट्वा हृष्येत् प्रसीदेत् च प्रतिनन्देत् च सर्वशः

सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः

भुञ्जीत प्रयतो नित्यं वाग्यतो अनन्य मानसः

अभावे गव्यम् अजिनम् रौरवं वा विधीयते

अग्नि कार्यम् ततः कुर्यात् सायं प्रातः प्रसन्न धीः

अभिवाद्याः च पूज्यः च शिरसा वन्द्य एव च

भैक्ष्यस्य चरणं प्रोक्तं पतित आदिषु वर्जितम्

भो भवत् पूर्वकम् तु एनम् अभिभाषेत धर्म विद्

पूजनीया विशेषेण पञ्च एते भूतिम् इच्छता

मौञ्जी त्रिवृत् समा श्लक्ष्णा कार्या विप्रस्य मेखला

तत् एव परिधानीयं शुक्लम् अच्छिद्रम् उत्तमम्

भैक्ष्येण व्रतिनो वृत्तिः उपवास समा स्मृता

आम्नाय सिद्धम् अखिलम् ब्रह्मना अनुप्रदर्शितम्

अन्यथा यत् कृतं कर्म तद् भवति अयथाकृतम्

वृद्धाय भार भुग्नाय रोगिणे दुर्बलाय च

दण्डी च मेखली सूत्री कृष्ण अजिन धरः मुनिः
प्राप्ताः सोम्य सहस्रं स्मः
ता एता एवम् आलभेत यो भ्रातृव्येण व्यायच्छेत वैष्णुवारुणीं वशाम् ऐन्द्रम् ऋषभम्

तस्य मूर्ध्नो वैदेहीर् उदायन्

ता अस्मै प्रजां खनन्ति

ते ऽब्रुवन्

ते न व्यजयन्त

सर्वम् एषा अतितिष्ठति

ताः प्राचीर् आयन्

तेन वै स तान् वरुणेन असुरान् ग्राहयित्वा विष्णुना यज्ञेन प्राणुदत

ऋषभ एव अन्यः भवति

भवत्य् आत्मना
अपुनर् मारकाः तत्र ब्रह्म लोकः तु स स्मृतः

तम् आविश्य महा योगी कालः तद् वदन उत्थितः

योगिभिः शतसाहस्रैः भूतैः रुद्रैः च संवृतः

यो ऽनन्तः पठ्यते देवो नाग रूपी जनार्दनः

प्राजापत्यात् सत्यलोकः कोटि षट्केन संयुतः

विरोचन हिरण्याक्ष तक्षक आद्यैः च सेवितम्

आस्ते स योगिभिः नित्यम् पीत्वा योग अमृतम् परम्

स विष्णु लोकः कथितः पुनरावृत्ति वर्जितः

निर्ममा निरहङ्काराः काम क्रोध विवर्जिताः
महा क्लेश आदयः दोषाः क्षीयन्ते मरण आदयः

सोम सूर्य अग्नि सम्बन्धः जायते च अमृताय वै

ऋतुमत्या रजः अपि एवं निजं बिन्दुं च रक्षयेत्

अभ्यासान् निःसृतां चान्द्रीं विभूत्या सह मिश्रयेत्

त्रिवेणी संगमम् धत्ते केदारं प्रापयेन् मनः

च विमलं धारा मयम् यः पिबेन् निर्व्याधिः स मृणाल कोमल वपूः योगी चिरं जीवति

पाद मूलेन वामेन योनिं संपीड्य दक्षिणाम्

चुम्बन्ती यदि लम्बिका अग्रम् अनिशं जिह्वा रस स्यन्दिनी सक्षारा कटुक अम्ल दुग्ध सदृशा मधु आज्य तुल्या तथा

गङ्गा यमुनयोः मध्ये बाल रण्डाम् तपस्विनीम्

इयं तु मध्यमा नाडी दृढ अभ्यासेन योगिनाम्

मरणं बिन्दु पातेन जीवनं बिन्दु धारणात्

युवा भवति वृद्धः अपि सततं मूलबन्धनात्

बलात्कारेण गृह्णीयात् तद् विष्णोः परमं पदम्

सम हस्त युगः भूमौ स्फिचौ संताडयेच् छनैः

नारी भगे पतत् बिन्दुम् अभ्यासेन ऊर्ध्वम् आहरेत्

न हि पथ्यम् अपथ्यं वा रसाः सर्वे अपि नीरसाः

प्राण अपानौ नाद बिन्दू मूलबन्धेन च एकताम्

कस्यचिन् न एव वक्तव्यं कुलस्त्री सुरतम् यथा

बन्धो जालंधर आख्यः अयम् जरा मृत्यु विनाशकः

बन्ध त्रयम् इदं श्रेष्ठं महासिद्धैश् च सेवितम्

कुटिलाङ्गी कुण्डलिनी भुजंगी शक्तिर् ईश्वरी

नित्यं सोम कला पूर्णम् शरीरं यस्य योगिनः
गुडः फेनो ऽञ्जनं कृष्णा मरिचं कुङ्कुमाद् रजः

अक्षि रोग अवसानात् च पश्येत् तिमिर रोगि वत्

सितैरण्ड जटा सिंही फल दारु वचा नतैः

स्निग्धं विरेचयेत् शीतैः शीतैर् दिह्यात् च सर्वतः

कार्षिकैः ताप्य मरिच स्रोतोज कटुका नतैः

मुस्ता भूनिम्ब यष्ट्याह्व कुटज उदीच्य चन्दनैः

अन्धः तस्य पुरीषेण प्रेक्षते ध्रुवम् अञ्जनात्

षण्माक्षिक इति योगः तिमिर अर्म क्लेद काच कण्डू हन्ता

तार्क्ष्य गैरिक तालीशैः निशा अन्धे हितम् अञ्जनम्

रक्त जे पित्त वत् सिद्धिः शीतैः च अस्रम् प्रसादयेत्

अस्थीनि मज्ज पूर्णानि सत्त्वानां रात्रि चारिणाम्

शश गो खर सिंह उष्ट्र द्विजाः लालाटम् अस्थि च

चिन्ता अभिघात भी शोक रौक्ष्यात् स उत्कटक आसनात्

त्रिंशत् भागाः भुजङ्गस्य गन्धपाषाण पञ्चकम्

विशेषात् शुक्र तिमिर नक्तान्ध्य उष्ण अम्ल दाह हृत्

बला त्रितय जीवन्ती वरी मूलैः पल उन्मितैः

निषिक्तं पूर्ववद् योज्यं तिमिर घ्नम् अनुत्तमम्
अदसः इति किम् शमी अत्र

अमी आसते
अत्र शुल्बं कीदृशं प्रयोज्यं तत् आह

तत् शुल्वाभ्रम् रसः क्षिप्रं चरति पुनः क्षिप्रं शीघ्रं तत् शुल्बम् जीर्यति जारणम् आप्नोति

लोह खल्वस्य कथनात् तप्तखल्वके मर्दनं कुर्यात् इति तात्पर्यार्थः
दीपनीय युतम् सर्पिः पाययेद् अल्पशो भिषक्

स आमे कफ अनिले कोष्ठ रुज् करे कोष्ण वारिणा

नागर अतिविषा मुस्ता पाठा बिल्वम् रसाञ्जनम्

चित्रकं कौटजं क्षारं तथा लवणपञ्चकम्

पाने अतीसार विहितम् वारि तक्रं सुरा आदि च

क्षीण क्षाम शरीरस्य दीपनं स्नेह संयुतम्

विषूचिका प्रतिश्याय हृद् रोग शमनाः च ताः

वितरेत् पटु लघु अन्नम् पुनर् योगान् च दीपनान्

चूर्णीकृतं दधि सुरा तद् मण्ड उष्ण अम्बु काञ्जिकैः

स सैन्धवम् वचादिं वा तद्वन् मदिरया अथवा

तालीश पत्त्र चविका मरिचानाम् पलं पलम्

तत एरण्ड तैलेन सर्पिषा तैल्वकेन वा

पञ्चमूल अभया व्योष पिप्पली मूल सैन्धवैः
हेतु हेतुमतोः लिङ्

खनो घ च

व्यध जपोः अन् उपसर्गे

आशिषि लिङ् लोटौ

सञ्ज्ञायां सम् अज नि सद नि पत मन विद षुञ् शीङ् भृञ् इणः

ṣ इत् भिद आदिभ्यः 'ṅ

किंवृत्ते लिङ् लृटौ

ह्वः सम्प्रसारणं च नि अभि उप विषु

रोग आख्यायाम् ण्वुल् बहुलम्

आ तः च उपसर्गे

अव उदोः नियः

भाव वचनाः च

प्रे द्रु स्तु स्रुवः

इङश् च

परस्मिन् विभाषा

ह लः च

मूर्तौ घनः

उपसर्गे ऽदः

भावे अन् उपसर्गस्य
त्वाम् इद् हि हवामह इति बृहत् पृष्ठम् भवति क्षत्रं वै बृहत् क्षत्रेण एव तत् क्षत्रं समर्धयत्य् अथ उ क्षत्रं वै बृहद् आत्मा यजमानस्य निष्केवल्यं तद् यद् बृहत् पृष्ठम् भवति क्षत्रं वै बृहत् क्षत्रेण एव एनम् तत् समर्धयत्य् अथ उ ज्यैष्ठ्यं वै बृहज् ज्यैष्ठ्येन एव एनम् तत् समर्धयत्य् अथ उ श्रैष्ठ्यं वै बृहच् श्रैष्ठ्येन एव एनम् तत् समर्धयति
इति यो दश वायूनाम् प्राणायामेन सिध्यति

व्यानो व्यानामयति अङ्गम् व्याधि आदीनाम्

ध्यानं सप्तमम् इति उक्तम् समाधिः तु अष्टमः स्मृतः

संवृत आस्य उपबद्ध अक्षः उरो विष्टभ्य च अग्रतस्

आग्नेयं च ततः सौरं सौम्यम् एवम् विधानतः

अग्नि वर्णे अथ वा विद्युत् वलय आभे समाहितः

द्वादश आदित्य संकाशे चन्द्र बिम्ब समे ऽपि वा

वाचिकः च अधमः मुख्य उपांशुः च उत्तम उत्तमः

इभो वा शरभो वा अपि दुराधर्षो ऽथ केसरी

तृतीयम् आसनम् प्रोक्तं प्राणायामः ततस् परम्

भव क्षेत्रे सु गुप्ते वा भव आरामे वने अपि वा

विद्युत् कोटि निभे स्थाने चिन्तयेत् परमेश्वरम्

आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्मम् अर्धासनम् तु वा

दोषात् तस्मात् च नश्यन्ति निश्वासः तेन जीर्यते

यमः तु प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नियमस् तथा

अवगाह्य अपि मलिनो हि अन्तर् शौच विवर्जितः

निरालम्बम् अ तर्क्यम् च विनाश उत्पत्ति वर्जितम्

न्यायेन आगतया वृत्त्या संतुष्टो यः तु सुव्रतः

तस्मात् विरागः कर्तव्यो

प्राणो ऽपानः समानश् च उदानो व्यान एव च

ततः सत्त्व स्थितः भूत्वा शिव ध्यानम् समभ्यसेत्
आ अतस् उक्त्वा नामान्य् आवपति

स्त्रीणाम् अप्य् एके

असौ यजते ऽमुष्य पुत्रो यजते ऽमुष्य पौत्रो यजते ऽमुष्य नप्ता यजत इति चतुष्पुरुषम्

अत्र ऋषभम् ददाति सुब्रह्मण्याय
अगावहं महात्मानं वृकदेवी व्यजायत

भोजश् च विजयश् च एव शान्तिदेवा सुतौ उभौ

जिज्ञासां पौरुषे चक्रे न चस्कन्दे ऽथ पौरुषम्

चित्रा सुभद्रा इति पुनर् विख्याता कुरु नन्दन

वृकदेवः सुनामायां गदश् च अस्याः सुताव् उभौ
अपद्रव्याणि वा योजयेत्

न अति राग आत्मकः कामी प्रयुञ्जानः प्रसिध्यति

एकाम् एव लतिकां प्रमाण वशेन वेष्टयेद् इति एक चूडकः

रतस्य उपक्रमे संबाधस्य करेण उपमर्दनम् तस्या रस प्राप्ति काले च रत योजनम् इति राग प्रत्यानयनम्

ब्राह्मणानां प्रशस्तान् आम आशिषः

मदयन्तिका कुटज काञ्जनिका गिरिकर्णिका श्लक्ष्णपर्णी मूलैः केश प्रत्यानयनम्

कोकिलाक्ष फल प्रलेपः हस्तिन्याः संहतम् एक रात्रम् करोति

दारु मयानि साम्यात् च इति वात्स्यायनः

तद् एतत् कुशलो विद्वान् धर्म अर्थौ अवलोकयन्

एवं वृक्ष जानाम् जन्तूनां शूकैर् उपलिप्तं लिङ्गं दश रात्रम् तैलेन मृदितं पुनः पुनर् उपलिप्तं पुनः प्रमृदितम् इति जात शोफम् खट्वायाम् अधोमुखः तत् अन्तरे लम्बयेत्
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनम् ईमहे सखिभ्यः

अहतं वासो दक्षिणत उपशेते

संनिपाते ब्रह्मौदन मितम् उदकम् आसेचयेद् द्वि भागम्
तुङ्गम् इन्दु सम आभासम् मुक्तारत्नम् अमौल्यकम्

कोशले च कलिङ्गे च मगधे च हिमालये

सु अच्छ आभम् च सु वृत्तम् च गुरु स्निग्धं च निर्मलम्

पीत छायः भवेद् वैश्यः शूद्र रुचिः भवेत्

उपरत्नानि चत्वारि कथयामि शृणुत तत्

चतुर्थ अंश विहीनम् च कर्तव्यम् रत्नके मणौ

तद् एव चेत् पीत आकारम् स्त्रीवज्रं वर्तुलाय च

सु तीक्ष्ण धारम् अष्टाश्रं सर्वतो रश्मि चिक्कणम्

वज्रं च मौक्तिकं श्वेतं माणिक्यं लोहितं विदुः

बदरी फल मात्रम् तु उदित अर्क सम प्रभम्

जीमूत करि मत्स्य अहि वंश शङ्ख वराह जाः
भार्या विरहितः अपि एतत् प्रवास स्थः ऽपि भक्तिमान्

नमस्कारेण मन्त्रेण कुर्यात् आम अन्नात् सदा

स तिलम् नाम गोत्रेण दद्यात् शक्त्या च दक्षिणाम्

येषां न माता न पिता न बन्धुः न गोत्र शुद्धिः न तथा अन्नम् अस्ति

वैशाखस्य तृतीयायां नवमी कार्त्तिकस्य च

द्वादशी कार्त्तिके तथा

अमावास्या अष्टका कृष्णपक्षे पञ्चदशीषु च

आर्द्रा मघा रोहिणीषु द्रव्य ब्राह्मण संगमे

अग्नि दग्धाः तु ये जीवा ये अपि अदग्धाः कुले मम

बहिः प्रदक्षिणां कुर्यात् पदानि अष्टाव् अनुव्रजन्

माङ्गल्यानि च सर्वाणि वाचयेत् द्विज पुंगवैः

माघ मासस्य सप्तम्यां सा तु स्यात् रथसप्तमी
भृगून् सर्पांश् च अङ्गिरसः ऽथ सर्वान् घृतं हुत्वा सु आयुषि आमहयाम शश्वत् स्वाहा

षड्विंशति शत कृत्वस् तद् आहुतीनां अष्ट सहस्रम् सम्पद्यते

दिव्या गणा बहु रूपाः पुराणा आयुः छिदः नः प्रमथन्तु वीरान्
भूत भेदाः च भूतेभ्य इति सर्गः सनातनः

तेषां कर्म अवदातानि त्वया उक्तानि द्विजोत्तम

तं वै विद्धि महा राज ब्रह्माणम् अमित ओजसम्

कथयस्व कुलं तेषां विस्तरेण तपोधन

तेषां पूर्व विसृष्टिम् च विचित्राम् आ प्रजापतेः

नामभिः कर्मभिश् च एव वृष्णि अन्धक महा रथाः
आग्रयण स्थाल्याम् संपातम् अवनीय आयतने पात्रं सादयत्य् एष ते योनिः प्राणाय त्वा इति
चत्वारि वेदव्रतानि

अग्निष्टोमो ऽत्यग्निष्टोम उक्थ्यः षोडशी वाजपेयो ऽतिरात्रो ऽप्तोर्याम इति सप्त सोम संस्थाः

पञ्चानां यज्ञानाम् अनुष्ठानं देव पितृ मनुष्य भूत ब्राह्मणानाम्

अ वध्यः च अ बन्ध्यः च अ दण्ड्यः च अ बहिष्कार्यः च अ परिवाद्यः च अ परिहार्यः च इति
अथ एनम् चर्मणा प्रोर्ण्वन्ति स्वया तन्वा समृध्यस्व इति

धुनो ह वै नाम एष

यथाङ्गम् एव इतराणि अङ्गानि विचिन्वन्ति

स यद् धुनोति तस्मात् धुनः

परोक्ष प्रियाः इव हि देवाः
हेमदुग्धा हेमावती कङ्कुष्ठ प्रकृतिः

नीलिनी कालाञ्जनिका

महावृक्ष सप्तपर्ण ज्योतिष्मती क्षीराणि

शङ्खिनी कालाञ्जनी सदृशा श्वेत पुष्पा
तत्र एव रावणः अन्ये च जिन पुत्राः विशारदाः

अवतीर्य पौष्पकात् यानात् वन्द्य पूज्य तथागतम्

एवं क्रियमाणे भूयो अपि उत्तरोत्तर विशोधकः ऽयं लङ्का अधिपते मार्गो यः त्वया परिगृहीतः समाधि कौशल समापत्त्या

अलात चक्र धूमः वा यत् अहम् दृष्टवन् इह

अन्यथा पश्यन्तो विकल्पे चरन्ति इति

तत्र अधर्माः कतमे ये अ लब्ध आत्मकाः लक्षण विकल्प प्रचाराः धर्मा अ हेतुकाः तेषाम् अ प्रवृत्तिः दृष्टा भूत _

देशेहि नाथ इह धर्म वरम् श्रोष्यन्ति यक्ष बहु रूप धराः

स्वप्नः अयम् अथ वा माया नगरं गन्धर्व शब्दितम्

विशेष भव उपपत्ति प्रतिलम्भाय च प्रवर्तते

तत्र एव रावणो यक्ष एकैकस्मिन् व्यवस्थितः
आभूतिस् त्वाष्ट्रो विश्वरूपात् त्वाष्ट्रात्

कौण्डिन्यः शाण्डिल्यात्

शाण्डिल्यः कौशिकात् च गौतमात् च
आत्मन् एव तत् श्रियम् धत्ते इति

तत् उ ह उवाच वाजसनेयः
मृगः स

पर्णात् लघीयसी भव

प्रतीचीः कृत्याः आकृत्य अमून् कृत्या कृतः जहि

भूतस्य नः पतयः मृडयन्तु

शूद्र कृता राज कृता स्त्री कृता ब्रह्मभिः कृता जाया पत्या नुत्ता इव कर्तारम् बन्धू ऋच्छतु

द्रविणम् मा उप तिष्ठतु

मा उच्छिषः अमून्

जानीहि कृत्ये कर्तारम् दुहिता इव पितरम् स्वम्

अयम् पन्थाः कृत्ये इति त्वा नयामः

अप नुदामः एनाम्
अखण्डम् आखण्डल तुल्य धाम्भिः चिरं धृता भूपतिभिः स्व वंश जैः

महा रथः सत्य धनस्य मानसं दुनोति ते कच्चिद् अयं वृकोदरः

क्रियासु युक्तैर् नृप चार चक्षुषः न वञ्चनीयाः प्रभवो ऽनुजीविभिः

नृपस्य मन्यु व्यवसाय दीपिनीः उदाजहार द्रुपद आत्मजा गिरः

रिपु तिमिरम् उदस्य उदीयमानम् दिन आदौ दिनकृतम् इव लक्ष्मीस् त्वां समभ्येतु भूयः

परिभ्रमंल् लोहित चन्दन उचितः पदातिर् अन्तर् _ रेणु रूषितः

विधि समय नियोगात् दीप्ति संहार जिह्मम् शिथिल बलम् अगाधे मग्नम् आपद् पयोधौ

द्विषां विघाताय विधातुम् इच्छतो रहस्य् अनुज्ञाम् अधिगम्य भूभृतः

स सौष्ठव औदार्य विशेष शालिनीम् विनिश्चित अर्थाम् इति वाचम् आदधे
वायो प्रायश्चित्ते त्वं देवानां प्रायश्चित्तिः असि ब्राह्मणः त्वा नाथ कामः प्रपद्ये या अस्याम् पति घ्नी तनूः प्रजा घ्नी पशु घ्नी लक्ष्मि घ्नी जार घ्नीम् अस्यै तां कृणोमि स्वाहा

अन्याम् इच्छ पितृषदं व्यक्तां स ते भागो जनुषा तस्य विद्धि इति

अथ देवयजन उल्लेखन प्रभृति आ प्रणीताभ्यः कृत्वा पक्वम् ओदनं पायसं वा याचति

आनयन्ति एतम् अग्निम्

वामं पितृभ्यो य इदं समेरिरे मयः पतिभ्यो जनयः परिष्वजे इति

अथ अस्याः स्तोक ऊतिम् विवृणोति प्रजायै त्वा इति
एष ते ऽग्निर् नचिकेतः स्वर्ग्यो यम् अवृणीथा द्वितीयेन वरेण

सो ऽमन्यत

बहूनाम् एमि प्रथमो बहूनाम् एमि मध्यमः

इमा रामाः स रथाः स तूर्याः न हि ईदृशाः लम्भनीया मनुष्यैः

जीविष्यामो यावद् ईशिष्यसि त्वं वरस् तु मे वरणीयः स एव
नाना देव अर्चने युक्ता नाना कर्माणि कुर्वते

आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा

राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते

पूर्व देश आदिकाः च एव कामरूप निवासिनः

दश वर्ष सहस्राणि शतानि दश पञ्च च

केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनस भोजनाः

गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती

आसां नदी उपनद्यः च शतशो द्विज पुंगवाः

तथा अपरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्र आभीराः तथा अर्बुदाः

इलावृते पद्म वर्णाः जम्बु फल रस आशिनः
तन् मयि प्रजापतिर् दिवि द्याम् इव दृंहतु

यथा भर्गस्वतीं वाचम् आवदानि जनाꣳ अनु
यो वै दैव्यं मिथुनं वेद प्र मिथुनेन जायते

सर्वेषां वा एषा त्रयाणां साम्नां प्रतिपत् पवस्व इति वामदेव्यस्य वाच इति रथन्तरस्य अग्रियः इति बृहतः

सोम चित्राभिर् ऊतिभिर् इति
उपसान्त्वयितुं महीपतिर् द्विरदं दुष्टम् इव उपचक्रमे

मति भेद तमस् तिरोहिते गहने कृत्य विधौ विवेकिनाम्

विमला तव विस्तरे गिरां मतिर् आदर्श इव अभिदृश्यते

तद् अलं प्रतिपक्षम् उन्नतेर् अवलम्ब्य व्यवसाय वन्ध्य ताम्

द्विषताम् उदयः सु मेधसा गुरुर् अस्वन्ततरः सु मर्षणः

विधुरं किम् अतः परं परैर् अवगीतां गमिते दशाम् इमाम्
स्वयं च शक्रः सित नाग वाहनः कुलीश पाणिः सुर लोक पुंगवः

गिरि इन्द्रान् च हरीन् व्याघ्रान् वृक्षान् सृमर वर्णकान्

अम्बुदैः आकुलम् इव हंस आकुलम् इव अम्बरम्

देवानां जन्म भूमिः या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

दैत्य ईश्वरम् विनिहतं नन्दिना कुल नन्दिना

तया असुर वरः श्रीमान् तारक आख्यः प्रतापवान्

उत्पत्य दुद्रुवुः चेलुः स आयुधाः खे गणेश्वरान्

अनाहताः च वियति देव दुन्दुभयः तथा

वारिता दारिता बाणैः योधाः तस्मिन् बल अर्णवे

भूयो भूयः स विव्याध गणेश्वर महत्तमान्

निर्धावन्तः तु ते दैत्याः प्रमथाधिप यूथपैः

देवानां यत्र वृत्तानि कन्या दानानि यानि च

पपात वक्षसि तदा वज्रं दैत्यस्य भीषणम्

यमो गदा अस्त्रः वरुणः च भास्करः तथा कुमारः अमर कोटि संयुतः

विश्रामम् ऊर्जस्करम् अपि अवाप्य पुनः करिष्यामि रणं प्रपन्नैः

व्योम्नि च उत्प्लुत्य सहसा ताल मात्रम् वर आयुधैः

संज्ञां प्राप्य ततः सः अपि विद्युन्मालिनम् आद्रवत्
सहः दाः असि ध्रुवः सहो मे दाः स्वाहा

आयुः दाः असि ध्रुव आयुर् मे दाः स्वाहा

आत्मा यज्ञस्य रंह्या सुष्वाणः पवते सुतः
ऊर्ध्व अधस् भागिकम् यत् च द्रव्यं यत् शमन आदिकम्
आत्मानं विद्यते यः तु स सर्वं विन्दते द्विजाः

तद् प्रयुक्तः तु यो योगी तस्य सालोक्यम् आप्नुयात्

तस्मात् पाशुपतैः योगैः आत्मानम् चिन्तयेत् बुधः

रात्रौ च इन्द्रधनुः पश्येत् दिवा नक्षत्र मण्डलम्

यः पश्यति न जीवेत् वै मासात् एकादशात् परम्

मात्रा पादः रुद्र लोकः हि अमात्रम् तु शिवं पदम्

शतम् अर्धशतम् वा अपि धारणां मूर्ध्नि धारयेत्

यावत् एव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावत् एव हि

अप्सु वा यदि वा आदर्शे यो हि आत्मानम् न पश्यति

श्वभ्रे यो निपतेत् स्वप्ने द्वारं च अपि पिधीयते

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत

ॐ इति एकाक्षरम् हि एतत् गुहायाम् निहितं पदम्

यत्र रुद्र नमस्कारः सर्व कर्म फलः ध्रुवः

भुवन अङ्गम् च तत् सर्वम् ब्राह्मं तत् पदम् उच्यते

खिन्नस्य धारणा योगात् वायुः ऊर्ध्वम् प्रवर्तते

मासे मासे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः

मुखस्य शोषः सुषिरा च नाभिः अति उष्ण मूत्रः विषम स्थः एव

तथा ओंकार मयः योगी अक्षरे तु अक्षरी भवेत्

घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा

उदके धनुर् ऐन्द्रं वा त्रीणि द्वौ वा स जीवति
सप्तदशो वै प्रजापतिः

अथ उ गौर् वै देवानां मनोता
इलावृतं महाभागाः चत्वारः तत्र पर्वताः

वैकङ्को मणिशैलः च ऋक्षवन्त् च अचल उत्तमाः

कदम्बः तेषु जम्बुः च पिप्पलो वट एव च

सितान्तः च कुमुद्वन्त् च कुरुरी माल्यवन्त् तथा

हरिवर्षं तथा एव अन्यत् मेरोः दक्षिणतस् द्विजाः

पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः

कुशः क्रौञ्चः च शाकः च पुष्करः च एव सप्तमः

सूत उवाच

एतेषां शैल मुख्यानाम् अन्तरेषु यथाक्रमम्

एते सप्त महा द्वीपाः समुद्रैः सप्त वृताः

पारिजातो महाशैलः तथा एव कपिलोदकः
यद्य् अन् उपस्तीर्णे स्थण्डिल उपविशेत् तद् अनुमन्त्रयते नमः पृथिवीषदे रुद्राय वात इषवे रुद्राय नमो रुद्राय पृथिवीषद इति
तथा एव संमृश्य उत्प्रयच्छति

अथ स्रुवम् संमार्ष्टि गोष्ठम् मा निर्मृक्षम् वाजिनम् त्वा सपत्न साहम् संमार्ज्मि इति

अथ एनत् उदीचीन अग्राभ्याम् पवित्राभ्याम् पुनर् आहारम् त्रिस् उत्पुनाति शुक्रम् असि ज्योतिः असि तेजः असि इति

अत्र एताम् समिधम् मध्यतः आहवनीयस्य अभ्यादधाति स्वाहा इति

त्रिस् अन्तरतः त्रिस् बाह्यतस्

अथ एताः स्रुचः समादत्ते दक्षिणेन स्रुवम् जुहू उपभृतौ सव्येन ध्रुवाम् प्राशित्रहरणम् वेद परिवासनानि इति

ज्योतिः त्वा ज्योतिषि धाम्ने धाम्ने देवेभ्यः यजुषे यजुषे गृह्णामि इति एतेन यजुषा अष्ट गृहीतम् गृहीत्वा भूयसः ग्रहान् गृह्णानः कनीयः आज्यम् गृह्णीते

अथ उपभृति गृह्णीते
तं तथा एव त्रिर् अभिहिङ्कृत्य परिमृज्य सादयति

तथा अपः उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय उपनिःसर्पति

आग्रयणम् एव अध्वर्युः आदत्ते

न हुत्वा अन्वीक्षते
तस्मै यक्षाय युष्माभिः स मे संपाद्यताम् इति

अवातरद् दिवः को ऽपि दिव्य गन्ध स्रज् अम्बरः

तेन वन्दित संध्येन चिराद् उक्तं ननु प्रिये

चक्षुस् रक्तेन भवता सावित्री स्वयम् अर्थिता

दृश्यमानो महा वेगः क्षणेन अन्तर्हितः ऽभवत्

ततो देव्यौ ततः शेषम् अशेषम् अवरोधनम्

भर्तृ मित्रस्य वा गृहम्

त्वरितं गम्यतां यस्मान् न आर्तः कालम् उदीक्षते

विडम्बयन्न् अ शास्त्र ज्ञम् इत्य् उत्कट रसम् नटम्

अथ उपगम्य त्वरितः प्रहृष्टो मरुभूतिकः

ततो दन्त प्रभा जाल प्रभासित तपस् वना

केभ्यश्चित् कुपितः शापान् केभ्यश्चिद् वितरन् करान्

विप्रलब्धो ऽस्मि युष्माभिर् देव्या वासवदत्तया

आसीच् च मम किं चित्रं यत् पाद स्पर्श दोहदः

शून्याम् ईक्षामहे शय्याम् अश्रीकां नलिनीम् इव

नानाविधैः स शपथैर् अमृतां परिसान्त्वयन्

सर्वथा दृश्यते न इह देवी मदनमञ्जुका

बालिकाम् अहम् आदाय पूर्वं मदनमञ्चुकाम्

पश्यामि स्म ततो गच्छन्न् अशोक शिशुम् अग्रतः

शरीरं परुषीभूतं वारिता स्थ ततो मया

आराधितवती यक्षम् अहं कन्या सती यथा
एवं मया समाख्याता नव वर्ष अनुवर्तिनः

तथा रमणके जीवा न्यग्रोध फल भोजनाः

ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद् देशम् गभस्तिमत्

पद्म प्रभाः पद्म मुखाः पद्म पत्त्र निभ ईक्षणाः

दश वर्ष सहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः

प्राच् मुखाः दक्षिण आस्याः तु च उत्तर प्रभवाः शुभाः

श्याम अङ्गानाम् सदा सर्व भूषण आस्पद देहिनाम्

तारा कोटि सहस्राणाम् नभसश् च समायुता

शुद्ध सत्त्वाः च हेम आभाः स दाराः प्लक्ष भोजनाः
गन्धर्वाणाम् अप्सरसां यद् अप्सु मयि देवा राष्ट्र भृतः तद् अक्रन्

सूर्ये वर्च इति यच् शुश्रव अहम् येन प्रजा ज्योतिः अग्राः चरन्ति

यज्ञे वर्चो मरुतो यद् अदृंहन् वायुः पशून् असृजत् सं भगेन
दिष्ट कन्यया व्याप्तायाम् अवस्थायाम् अवस्थायां च तस्य प्राशने न आधिकारिक त्वम् इति

उभयत्र हेतु त्वेन सूत्र द्वयम् प्रदर्शयति
ता अस्य सृष्टाः पराभवन्

स ऐक्षत कथं नु म इमाः प्रजाः सृष्टा न पराभवेयुर् इति
अथवा वासुदेवः त्वम् अन्यः ईदृश् कथम् भवेत्

यदा तदा समुद्रे तं प्राक्षिपत् मेदिनीपतिः

एवम् अस्तु इति विश्वात्मा तत्र एव अन्तरधीयत

मन्वन्तर अधिपः च अपि देव पूज्यः भविष्यसि

पुण्यं पवित्रम् आयुष्यम् इदानीं शृणुत द्विजाः

दृष्ट्वा तद् शफरी रूपम् स दयालुः महीपतिः

कस्मात् च भगवान् विष्णुर् मत्स्य रूप त्वम् आश्रितः

मलयस्य एक देशे तु सर्व आत्म गुण संयुतः

अहोरात्रेण च एकेन षोडश अङ्गुल विस्तृतः

कथितानि पुराणानि यानि नः त्वया अनघैः
अस्वरेण हि भावेन भावो न अभावः इष्यते

स्वरेण योगम् अस्वरं भावयेत् परम्

निरस्त विषय आसङ्गम् संनिरुद्धं मनो हृदि

स्थान त्रयात् व्यतीतस्य पुनर्जन्म न विद्यते

गवाम् अनेक वर्णानाम् क्षीरस्य अपि एक वर्ण ता
ज्वरी श्वासी कर्ण क्ष्वेडी भ्रमी श्रमी

प्रकोपणैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः

कृष्ण रूक्ष अरुण सिरा नख विष् मूत्र नेत्र ता

स पञ्चधा पृथग् दोषैः समस्तैर् मृत्तिका अदनात्

अभिघातेन शस्त्र आदि छेद भेद क्षत आदिभिः

तृष्णा अतियोगात् वेगानां विषमं च प्रवर्तनात्

हारिद्र नेत्र मूत्र त्वच् नख वक्त्र शकृत् तया

कण्डूमान् पाण्डु रोम त्वच् कठिनः शीतलो गुरुः

वातात् शोफः चलः रूक्षः खर रोम अरुण असितः

यथोत्तरं च दुःसाध्यास् तत्र दोषा यथायथम्

सादः श्रमो ऽनिलात् तत्र गात्र रुज् तोद कम्पनम्

श्वास कास अतिसार अर्शस् जठर प्रदर ज्वराः
तासाम् त्रिवृतम् त्रिवृतम् एकैकाम् अकरोत्
भगेन मा शांशपेन साकम् इन्द्रेण मेदिना
अ द्विषतः वसु दत्ते निर् एनम् एभ्यः सर्वेभ्यो लोकेभ्यो नुदते य एवं वेद
अष्टक उवाच

दिष्टं बलीय इति मन्यमानो न संज्वरेत् न अपि हृष्येत् कदाचित्

सुखं हि जन्तुः यदि वा अपि दुःखं दैव अधीनम् विन्दति न आत्म शक्त्या

नानाभावा बहवो जीवलोके दैव अधीनाः नष्ट चेष्टा अधिकाराः

तत् तत् प्राप्य न विहन्येत धीरो दिष्टं बलीय इति मत्वा आत्म बुद्ध्या

तत् मे राज्ञ् ब्रूहि सर्वं यथावत् क्षेत्रज्ञ वत् भाषसे त्वं हि धर्मम्

अध्यावसं वर्ष सहस्र मात्रम् ततो लोकान् परमान् अभ्युपेतः

देवस्य देवस्य निवेशने च विजित्य लोकान् न्यवसम् यथेष्टम्

तस्मात् दिष्टम् बलवत् मन्यमानः न संज्वरेत् न अपि हृष्येत् कदाचिद्
प्रजाः च यौवनं प्राप्ता विनश्यन्ति ह्य् अनो तव

द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्ण रूप विनाशिनीम्

तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह

पूर्णे वर्ष सहस्रे नु पुनर् दास्यामि यौवनम्

बल रूप अन्त करणाम् बुद्धि मान विनाशिनीम्

प्रतिपत्स्यामि ते राज्ञ् पाप्मानम् जरया सह

काव्यस्य उशनसः शापात् न च तृप्तः अस्मि यौवने

ययातिः उवाच

अ राज्य भोज शब्दम् त्वं तत्र प्राप्स्यसि स अन्वयः