tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तेष्व् अक्षरेषु भविष्यत् जगत् रूपम् प्रकाशयत्

राज्ञि च अमात्य जाः दोषाः पत्नी पापम् स्व भर्त्रि

साध्य सिद्धः द्विगुणिकः साध्य साध्यः ह्य् अनर्थकः

काम क्रोध परित्यागी भक्तश् च गुरु पादयोः

यथा चिन्तामणिः श्रेष्ठो यथा गौश् च यथा सती

केचिच् छिन्नाश् च रुद्धाश् च केचिन् मद समुद्धताः

आवाहन आदि तद् मुद्रा आसन आदि समर्पणम्

किंच

शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्य् उपशम आश्रयम्

महाभारते

दिवि इव चक्षुर् आततम्

त्रायस्व भो जगन्नाथ गुरो संसार वह्निना

साध्वीनाम् अधिकारो ऽस्ति शूद्र आदीनाम् च सत् ध्याम्

सर्वेषु मन्त्र वर्गेषु श्रेष्ठं वैष्णवम् उच्यते

स्त्री पुंनपुंसक त्वम् च राशि नक्षत्र मेलनम्

तान् उवाच ब्राह्मणः पाप कर्षणः गो भूमि वेद विदितः वेदिता गोपी जन अविद्या कला प्रेरकः तद् माया च इति

लात् पृथिवी

स्नानं तान्त्रिक संधि आदि देव सद्म आदि संस्क्रिया

अब्द त्रयम् कमलनाभ ध्या अति धीरः तुष्टे विवक्षतु गुराव् अथ मन्त्र दीक्षाम्

सिद्ध सिद्धः यथा उक्तेन द्विगुणात् सिद्ध साधकः

गृहस्थ शतम् एकम् एकेन वानप्रस्थेन तत् समं

कीट आदि ब्रह्म पर्यन्तम् गोविन्द अनुग्रहात् मुने

किम् अन्यैर् बहुभिर् मन्त्रैः किम् अन्यैर् बहुभिर् व्रतैः

मन्त्रेष्व् अष्टस्व् अनायास फल दः ऽयं षष् अक्षरः

आकाशे तारका यद्वत् सिन्धोः सैकत सृष्टि वत्

तस्माद् अन्ये पञ्च पदात् अभूवन् गोविन्दस्य मनवो मानवानाम्

गुरु पत्न्या च कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्

पदा वा संस्पृशेत् सद्यो मुच्यते असौ महा भयात्

कर्म पात परीहारः त्रि काल अर्चा विशेषतः

भक्तानां जपतां तात स्वर्ग मोक्ष फल प्रदः

कुतो मृत्युर् बिभेति

तथा च गौतमीयतन्त्रे

समर्प्य गुरवे पश्चात् स्वयं भुञ्जीत प्रत्यहम्

न च अत्र शात्रवा दोषा न ऋण स्व आदि विचारणा

तापनी श्रुतिषु

तावत्यश् च मण्डलं भवेत्

विना एव दीक्षां विप्र इन्द्रैः पुरश्चर्यां विना एव हि

सु प्रसन्नम् इमं मन्त्रं तन्त्रे सम्मोहन आह्वये

अनुग्रह अभिषेकौ च कार्यौ शूद्रस्य सर्वदा

नतिः प्रदक्षिणा कर्म आदि अर्पणम् जप याचने

सर्वेषां विष्णु मन्त्राणाम् राज त्वे परिकीर्तितः

क्षत्र विश् शूद्र जातीयः प्रातिलोम्यं न दीक्षयेत्

शङ्खिनश् चक्रिणो भूत्वा ब्रह्म आयुः वनमालिनः

तद् विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः

तद् अर्थम् मन्त्र संस्काराः लिप्यन्ते तन्त्रतो दश

तेषाम् असौ दर्शयेद् आत्म रूपम् तस्मान् मुमुक्षुर् अभ्यसेन् नित्य शान्तये

स्वप्न लब्धे स्त्रिया दत्ते मालामन्त्रे च त्रि अक्षरे

शूद्राणां च एव भवति नाम्ना वै देवता अर्चनम्

ब्राह्मणः सर्व काल ज्ञः कुर्यात् सर्वेष्व् अनुग्रहम्

तथा च बृहद्गौतमीये श्री गोविन्द वृन्दावन आख्ये

तद् उत्तरात् तद् उत्तरात् स्त्री पुंस् आदि च इदम् सकलम् इदं इति

पाद अम्बुज एक भाज् एव दीक्षा ग्राह्या मनीषिभिः

साधयेद् दन्तकाष्ठ आदीन् कृत्यं च अस्मै निवेदयेत्

यद्य् एते ह्य् उपकल्पेरन् देवता क्रोश भाजनाः

उद्धर्तुं च एव संहर्तुं समर्थो ब्राह्मण उत्तमः

अन् आपृच्छ्य न गन्तव्यं भवेत् प्रिय हिते रसः

तद् मनस् कल्पनम्

मूर्ति आविर्भावनम् मूर्ति प्रतिष्ठा कृष्ण मन्दिरम्

बिन्दोर् इन्दुः

एक अक्षरे तथा मन्त्रे सिद्ध आदीन् न एव शोधयेत्

स्नान उदकम् तथा छायां लङ्घयेन् न कदाचन

लिख्यते विष्णु मन्त्राणाम् महिमा अथ विशेषतः

देव दानव गन्धर्वाः सिद्ध विद्याधर आदयः

पूजा अर्थ आसनम् अर्घ्य आदि स्थापनम् विघ्न वारणम्
मांस अङ्कुरान् अपान आदौ कुर्वन्ति अर्शांसि तान् जगुः

भेक आभः पीड्यते दुःखैः शोणित क्षय सम्भवैः

एतानि एव विवर्धन्ते जातेषु हतनामसु

यव अध्यर्धः प्रमाणेन रोमाणि अत्र ततः परम्

मुद्ग कोद्रव जूर्णाह्व करीर चणक आदिभिः

अधस् वहानि स्रोतांसि संरुध्य अधस् प्रशोषयन्

शुष्काणि वात श्लेष्मभ्याम् आर्द्राणि तु अस्र पित्तात्

तथा मूत्र शकृत् पित्त कफान् धातून् च स आशयान्

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः

कृशो भृशं हत उत्साहः दीनः क्षामो अति निष्प्रभः

दैवात् च ताभ्यां कोपो हि संनिपातस्य तानि अतस्

सह जन्म उत्तर उत्थान भेदात् द्वेधा समासतः

गुदेन स्रवता पिच्छां पुलाक उदक संनिभाम्

मेह कृच्छ्र शिरस् जाड्य शिशिर ज्वर कारिणः
यदि पयो न विद्येत अप्सु एव श्रपयित्वा व्रतयेत्

यद्य् अन्नीयाद् धाना अस्मा अन्वावपेयुः सक्तून् अस्मा अन्वावपेयुर् घृतम् अस्मा अन्वानयेयुः

दक्षिणाग्नौ पत्न्याः
ब्रवीतु मे भगवान् इति

चक्षुः कला

स ह श्वो भूते गा अभिप्रस्थापयांचकार
तौ दैत्यौ कृत नामानौ चेरतुर् बल दर्पितौ

स च अस्य उरसि विस्तीर्णे रोमाञ्च उद्गत राजिमान्

अथ दीर्घस्य कालस्य तौ दैत्यौ युद्ध दुर्मदौ

एकं मृदुतरं मेने कठिनं वेद च अपरम्

रक्षेत् स ग्राम नगराम् यो मां सागर मालिनीम्

हृता अहम् क्रमता भूयस् तदा युष्माकम् अग्रतः

मेदसा तत् जलम् व्याप्तं ताभ्यां अन्तर्दधे तदा

ताव् उभौ जल गर्भ स्थौ नारायण पितामहौ
स्थिते गच्छति वा दृष्ट्वा जीवितात् परिमुच्यते

तस्य आयुस् क्षयम् आदिशेत्

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

इन्द्रियाणि यथा जन्तोः परीक्षेत विशेष विद्

मृद् मयाम् इव यः पात्रीं कृष्ण अम्बर समावृताम्

आलक्ष्येत अनिमित्तेन लक्षणं मरणस्य तत्
विबद्धम् अच्छं विच्छिन्नं फेनिलं च उपवेश्यते

घृतानि एभिः च सिद्धानि पित्त घ्नम् च विरेचनम्

सिद्धं लाक्षादिकं नाम तैलम् अभ्यञ्जनाद् इदम्

तद् विशुद्धं पयो वाताद् दुष्टं तु प्लवते ऽम्भसि

दन्तपालीं स मधुना चूर्णेन प्रतिसारयेत्

शकृन् नाना व्यथा वर्णम् मूत्रं पीतं सितं घनम्

रास्ना अजमोदा सरल देवदारु रजस् अन्वितम्

कुर्वीत तस्मिन्न् उत्पाते शान्तिं तं च द्विजातये

दन्त उद्भवेषु रोगेषु न बालम् अतियन्त्रयेत्

पाठा वेल्ल द्वि रजनी मुस्ता भार्गी पुनर्नवैः

सद्यस् तान् वमनं तस्मात् पाययेन् मतिमान् मृदु

पीतवन्तं तनुं पेयाम् अन्न आदम् घृत संयुताम्

स्निग्धा एव सदा बाला घृत क्षीर निषेवणात्

ततः पिबेद् अन्यतमं वात व्याधि हरम् घृतम्

अश्वगन्धा द्वि काकोली रास्ना ऋषभक जीवकैः
सम् उ वै इमे प्राणाः विद्रे ये च इमे ये च इमे

ते ये इमे शीर्षन् प्राणाः ते प्रयाजाः

सप्त पदानि भवन्ति
चरित्राणि शुन्धस्व इति एव
तथा इति अब्रूताम्

इन्द्रम् अब्रवीत् त्वं न इमं यज्ञस्य अङ्गम् अनुसमाहर ब्राह्मणाच्छंसीयाम्

आ याहि सुषुमा हि त आ नो याहि सुतावत इति ब्राह्मणाच्छंसिन स्तोत्रिय अनुरूपौ
तृष्णया अभिपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणान् जहाति सः

वायुः शरीरे विचरन् सद्यो मुष्णाति जीवितम्

आप्लुतं मारुतेन इह शरीरं यस्य केवलम्

शरीरं शोफितं यस्य वात शोफेन देहिनः
सुधनुषः सुहोत्रो अभूत् च्यवनः अभूत् सुहोत्रात्

चित्राङ्गद विचित्रौ तु सत्यवत्यां तु शन्तनोः

हस्तिनः पुरुमीढः च कण्वो अभूत् अजमीढात्

शंतनुः च एव वाह्लीकः त्रयः ते भ्रातरो नृपाः

अजमीढाद् बृहदिषुस् तद् पुत्रः च बृहद्धनुः

विदूरथः तु सुरथात् सार्वभौमः विदूरथात्

पाञ्चालात् मुकुलात् जज्ञे शरद्वन्त् वैष्णवः महान्

सुहोत्रः तस्य हस्ती च अजमीढ द्विमीढकौ

ऋक्षात् च भीमसेनो अभूत् दिलीपः भीमसेनतः

अक्रोधनस्य अतिथिः च ऋक्षो अभूत् अतिथेः सुतः
यत् अभवत् तत् भूमिः

प्रजननाय एव एते

प्राजापत्याः वै ऊषाः

तम् देवाः अमन्यन्त अयम् वाव इदम् भविष्यति इति

पशूनाम् वै एतत् प्रियम् धाम यत् ऊषाः
तर्पणं मूत्रकृच्छ्र घ्नम् उदावर्त हरम् पिबेत्

तृष्यताम् ऊर्ध्ववातानाम् वक्ष्यन्ते तर्पणा हिताः

त्र्यूषणं त्रिफला क्षौद्रं क्रिमिघ्नम् अजमोदकः

हृद् रोगः राजयक्ष्मा च कासः श्वासो गलग्रहः

नराणां दीप्यते च अग्निः स्मृतिः बुद्धिः च वर्धते

संतर्पण कृतैः दोषैः स्थौल्यं मुक्त्वा विमुच्यते
श्मशान चैत्य वल्मीक यज्ञ आश्रम सुरालये

जृम्भा क्रोध उपजिह्वा आर्तः सूतया रक्त मूत्रवान्

यद् मात्रः पतते बिन्दुर् गो वालात् सलिल उद्धृतात्

इति मूल विष विशेषाः प्रोक्ताः शृणु जङ्गमस्य अतस्

सर्प दंष्ट्राः चतस्रः तु तासां वाम अधरा सिता

स्थूल मूर्धा सम अङ्गः च स्त्री तु अतस् स्यात् विपर्ययात्

विनश्यन्ति आशु सम्प्राप्ता दष्टाः सर्वेषु मर्मसु
तस्माद् देवा अबिभयुः

सो ऽश्वो भवत्

स देवेभ्यो ऽन्वातिष्ठत्

अथ अयम् ईक्षते ऽग्निर् जातवेदा ब्राह्मण द्वितीयः ह वा अयम् इदम् अग्निर् वैश्वानरो ज्वलति
स प्रयोगी गीत ज्ञः च एव किन्नराः

क्षोभिणी मोहिनी नित्यं योगिनां हृदि संस्थिता

त्रैलोक्य नमिता देवी स उल्का आकारा पुरातनी

व्यपोहन्तु भयं पापं शिव ध्यान परायणाः

सर्वदा सर्व गा देवी सा मे पापं व्यपोहतु

नागशत्रुर् हिरण्याङ्गो वैनतेयः प्रभञ्जनः

भूताः प्रेताः पिशाचाश् च कूष्माण्ड गण नायकाः

शिव प्रणाम सम्पन्नाः शिव देह प्रभूषणाः

दानानां च एव यत् पुण्यम् व्रतानां च विशेषतः

कपाली ईशः च विज्ञेयो रुद्रा रुद्र अंश सम्भवाः

शिव अर्चन रतः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु

अश्विनी भरणी च एव कृत्तिका रोहिणी तथा

सुग्रीवो मर्दकः च एव पिङ्गलो देव मर्दनः

भद्रा भद्रपदा देवी शिव लोके व्यवस्थिता

प्राणः प्राणेश जीवेशौ मारुतः शिव भाषिताः

शरण आगत घाती च मित्र विश्वास घातकः

धनुश् च मकरः च एव कुंभो मीनः तथा एव च

योगिनीभिर् महा पापम् व्यपोहन्तु समाहिताः

दाक्षायणी महादेवी गौरी हैमवती शुभा

अनन्तः सर्व विद्या ईशः सर्वज्ञः सर्व दः प्रभुः

नरेन्द्रः च एव यक्ष ईशाः व्यपोहन्तु मलं मम

व्यपोहन्तु मलं घोरं महादेव प्रसादात्

विबुद्धो विबुधः श्रीमान् कृतज्ञः च महा यशाः

श्रीमत् मृगशिरः च आर्द्रा पुनर्वसु पुष्य सार्पकाः

पितामहश् च भगवान् शिव ध्यान परायणः

महा लक्ष्मी जगन्मात्री सा मे पापं व्यपोहतु

पादाङ्गुष्ठेन सोम अङ्ग पेषकः प्रभु संज्ञकः

अंबाया वीत शोकस्य नन्दिनश् च महात्मनः

श्येनजित् शिव दूतः च प्रमथाः प्रीति वर्धनाः

अर्कः सोमः अङ्गारकः च बुधः च एव बृहस्पतिः
प्र सत्यावानम् अवथो भरेषु तौ नो मुञ्चतम् अंहसः

यौ गोतमम् अवथो प्र उत मुद्गलं तौ नो मुञ्चतम् अंहसः
तस्मात् मन्त्रवन्तम् एव ब्रह्मौदनम् उपेयात् न अमन्त्रवन्तम् इति ब्राह्मणम्

तत् अपि एतत् ऋचा उक्तम् चत्वारि शृङ्गा त्रयः अस्य पादाः द्वे शीर्षे सप्त हस्तासः अस्य त्रिधा बद्धः वृषभः रोरवीति महः देवः मर्त्याꣳ आविवेश इति
उदचनात् तृतीयाम्

महाभिषवम् अभिषुण्वन्ति यथा प्रातःसवने

समरे रक्षांस्य् अवधिषुः
तस्य एतत् अभवत् अयं बुद्धो भगवान् सर्व देव प्रतिविशिष्टतरः आत्म हित पर हित प्रतिपन्नः कारुणिको महा धर्म कामः प्रजा वत्सलः यत् नु अहम् इदानीम् अस्य नाम्ना पुनर् अपि महा समुद्रम् अवतरेयम्

चक्रवर्ति राज्यम् व्याकर्तु कामः भवति दक्षिणे कर तले ऽन्तर्धीयन्ते

अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते

न अकस्मात् लवणजल अद्रिराज धैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः

धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नील पीत लोहित अवदाताः अर्चिषो मुखान् निश्चार्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति

देव उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते

अनागतं व्याकर्तु कामः भवति पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते
अन्याः वाचः विमुञ्चथ

मनः मयः प्राण शरीर नेता प्रतिष्ठितः अन्ने हृदयम् संनिधाय

यस्मिन् द्यौः पृथिवी च अन्तरिक्षम् ओतम् मनः सह प्राणैः च सर्वैः तम् एवा एकम् जानथ आत्मानम्

अमृतस्य एष सेतुः

न तत्र सूर्यः भाति न चन्द्र तारकम्
न देवयजन मात्रम् पुरस्तात् पर्यवशिष्येत्

एष यज्ञः

यत्र आपः तिष्ठन्ति यत्र स्यन्दन्ति प्र तद् वहन्त्य् उद्वहन्ति तद् देवयजनम्
पुरो दधे मरुतः पृश्नि मातॄन् ते नो मुञ्चन्त्व् अंहसः
अथ अस्मै पाद्यम् इति वेदयते

अथ अर्घ्यम् जिहीर्षन्न् अर्घ्यं वेदयते जिहीर्षाम इति

आ मा गन् यशसा वर्चसा संसृज पयसा तेजसा च तं मा प्रियं प्रजानां कुर्व् अधिपतिं पशूनाम् इति
हिङ्कारेण एव वज्रेण अस्मात् लोकात् द्विषन्तम् भ्रातृव्यम् नुदते
अन्यत्र अपि
अथ एनम् परिददाति अह्ने त्वा परिददाम्य् अहर् त्वा रात्र्यै परिददातु रात्रिस् त्वा अहर् रात्राभ्याम् परिददात्व् अहर् रात्रौ त्वा अर्ध मासेभ्यः परिदत्ताम् अर्ध मासाः त्वा मासेभ्यः परिददतु मासाः त्वा ऋतुभ्यः परिददत्व् ऋतवः त्वा संवत्सराय परिददतु संवत्सरः त्वा जरायै मृत्यवे परिददातु इति
ताम् अन्यत्रायतनां सतीं नियुनक्ति तृतीयसवन आयतनाम् वा सर्व आयतनाम् वा

ताम् एव तद् आहृत्य शीर्षन् नियुनक्ति
भक्षयतो ऽष्टगुणः

यत् च अग्रात् आयस्य अन्तर पर्णे नीव्यां वर्धेत व्ययस्य वा यत् परिहापयेत् तद् अष्टगुणम् अध्यक्षं दापयेत्

दिवस पञ्च रात्र पक्ष मास चातुर्मास्य संवत्सरैः च प्रतिसमानयेत्
ता मह्यम् अस्मिन्न् आसने ऽछिद्रं शर्म यच्छत

ता मह्यम् अस्मिन्न् आसने ऽछिद्रं शर्म यच्छत

क्षत्रेण क्षत्रं जयति बलेन बलम् अश्नुते यस्य एवम् विद्वान् ब्राह्मणो राष्ट्र गोपः पुरोहितस् तस्मै विशः संजानते सम्मुखा एकमनसो यस्य एवम् विद्वान् ब्राह्मणो राष्ट्र गोपः पुरोहितः
स मनः रूपम् अकुरुत

वि ह पाप्मनो विच्यते य एवं वेद
कूर्म उवाच

महत् आद्याम् विशेष अन्तम् यदा संयाति संक्षयम्

सूत उवाच

संवर्तको महान् आत्मा पवित्रं परमं यशः

आदित्य रश्मिभिः पीतं जलम् अभ्रेषु तिष्ठति

ततो यानि अल्प साराणि सत्त्वानि पृथिवी तले

एकार्णवे जगन्ति अस्मिन् योगनिद्रां व्रजामि तु

सूत उवाच

तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभस् स्थलम्

केचिद् रासभ वर्णाः तु लाक्षा रस निभाः तथा

गन्धर्वान् च पिशाचान् च स यक्ष उरग राक्षसान्
इति हि भिक्षवः सप्तमे दिवसे यादृशेन एव व्यूहेन मायादेवी कपिलवस्तुनो महा नगरात् उद्यान भूमिम् अभिनिष्क्रान्ता अभूत् ततः कोटी शत सहस्र गुण उत्तरेण महा व्यूहेन बोधिसत्त्वः कपिलवस्तु महा नगरम् प्राविक्षत्

नाना वर्ष दिव्य कुसुम वस्त्र आभरण गन्ध चूर्ण व्यामिश्राः परम सुख संस्पर्शाः च सौम्याः सु गन्ध वाताः प्रवायन्ति स्म

पञ्च च कन्या सहस्राणि भद्रासन परिगृहीतानि पुरतो गच्छन्ति स्म

तिर्यग्योनिकानाम् अन्योन्य भक्षण आदि दुःखम् यम लोकिकानाम् सत्त्वानां क्षुध् पिपासा आदि दुःखम् व्युपशान्तम् अभूत्

इति हि ये केचिद् राज्ञः शुद्धोदनस्य अर्थ अभिप्रेताः अभूवन् ते सर्वे समृद्ध अभिप्रेताः अभूवन् संसिद्धाः

अद्राक्षीत् राजा शुद्धोदनो ऽसितं महा ऋषिम् रुदन्तम् अश्रूणि च प्रवर्तयमानं गम्भीरं च निश्वसन्तम्

स तस्मिन् महा पद्मे स्थित्वा चतुर्दिशम् अवलोकयति स्म

सर्वाः च गुर्विण्यः सम्यक् सुखेन प्रसूयन्ते स्म

गो पक्ष्म नेत्रः

समन्तर जातस्य खलु पुनर् बोधिसत्त्वस्य एकान्त सुख समर्पिताः सर्व सत्त्वाः बभूवुः

चतुर्दिशम् अवलोक्य सिंह अवलोकितम् महापुरुष अवलोकितम् व्यवलोकयति स्म

यानि तथागतस्य मित्राणि अनागताः तथागताः अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः

तत् केन अर्थेन इह अभ्यागतः ऽसि किं प्रयोजनम्

अन्तरिक्षे च द्वे चामरे रत्न छत्रम् च प्रादुर्भूतम्

अथ खलु मायादेवी बोधिसत्त्वस्य जन्म काल समयम् ज्ञात्वा बोधिसत्त्वस्य एव तेजः अनुभावेन रात्र्यां प्रथमे यामे राजानं शुद्धोदनम् उपसंक्रम्य गाथाभिः अभ्यभाषत

तत् कस्मात् हेतोः एतत् परमं हि तस्या आयुष्प्रमाणम् अभूत्

अथ खलु द्वयं संक्रम्य तत्र खलु असितः महा ऋषिः नरदत्तम् माणवकम् एतत् अवोचत् यदा त्वं नरदत्त शृणुया बुद्धो लोके उत्पन्न इति तदा त्वं गत्वा तस्य शासने प्रव्रजेः

उत्कूल निकूलाः च पृथिवी प्रदेशाः समाः समवस्थिताः सर्व वीथी चत्वर शृङ्गाटक रथ्या अन्तरापण मुखानि च पाणि तल मृष्टानि इव पुष्प अभिकीर्णानि विरोचन्ते स्म

तत् यथा अपि नाम आनन्द कस्यचिद् एव पुरुषस्य एक पुत्रकः भवेत् सु वयाः प्रदक्षिण ग्राही

अथ खलु असितः महा ऋषिः सार्धं नरदत्तेन भागिनेयेन राजहंस इव गगन तलात् अभ्युद्गम्य समुत्प्लुत्य येन कपिलवस्तु महा नगरम् तेन उपसंक्रामत्

एवम् उक्ते ऽसितो महा ऋषिः राजानं शुद्धोदनम् एतत् अवोचत् पुत्रः ते महा राज जातः तम् अहम् द्रष्टु कामः इह आगतः इति

पञ्च च निधान सहस्राणि धरणी तलात् उत्प्लुत्य मुखं दर्शयन्ति स्म

गगन तल गतान् च देव पुत्रान् बुद्ध शब्दम् अनुश्रावयतः ऽम्बराणि च भ्रामयत इतस् ततस् प्रमुदितान् भ्रमतो ऽद्राक्षीत्

उपसंक्रम्य राज्ञः शुद्धोदनस्य गृह द्वारे ऽस्थात्

विंशति नाग सहस्राणि सर्व अलंकार विभूषितानि पुरतो गच्छन्ति स्म

भगवान् आह एवंरूपाः च ते आनन्द सूत्र अन्ताम् प्रतिक्षेप्स्यन्ति प्रतिवक्ष्यन्ति च अनेक प्रकारान् च अन्यान् पापकान् अभिसंस्कारान् अभिसंस्करिष्यन्ति

एवंरूपेण खलु पुन ऋद्धि प्रातिहार्येण समन्वागतो बोधिसत्त्वो मातुः कुक्षि गतः ऽस्थात्

स तं दृष्ट्वा प्रारोदीत् अश्रूणि च प्रवर्तयन् गम्भीरं च निश्वसति स्म

सम चत्वारिंशत् दन्तः

सचेद् पुनर् अगारात् अनगारिकाम् प्रव्रजति तथागतो भविष्यति विघुष्ट शब्दः सम्यक्संबुद्धः

न खलु पुनर् तेषाम् मोह पुरुषाणाम् धर्म स्तैन्यकानाम् एवम् भविष्यति अचिन्त्यो हि स सत्त्वो न असौ अस्माभिः प्रामाणिकः कर्तव्य इति

तस्मिन् खलु पुनः समये बोधिसत्त्वः पूर्व कुशल मूल विपाक जेन अ प्रतिहतेन दिव्य चक्षु प्रादुर्भूतेन दिव्येन चक्षुषा सर्वावन्तं त्रि साहस्रम् महा साहस्रम् लोकधातुं स नगर निगम जनपद राष्ट्र राजधानीम् स देव मानुषम् पश्यति स्म
तस्मिन् खलु पुनर् भिक्षवः समये शक्रो देवानाम् इन्द्रः ब्रह्मा च सहा पतिः पुरतः स्थितौ अभूताम् यौ बोधिसत्त्वं परम गौरव जातौ दिव्य काशिक वस्त्रा अन्तरितम् सर्व अङ्ग प्रत्यङ्गैः स्मृतौ प्रतिगृह्णाते स्म

येन महा पृथिवी तस्मिन् प्रदेशे तावत् महा बल वेग समन्वागतः हि भिक्षवो जात मात्रः बोधिसत्त्वः सप्त पदानि प्रक्रान्तो ऽभूत्

अथ खलु असितः महा ऋषिः दौवारिकम् उपसंक्रम्य एवम् आह गच्छ त्वं भोः पुरुष राज्ञः शुद्धोदनस्य निवेदय द्वारे ऋषिः व्यवस्थितः इति
उग्रायुधेन तस्य अर्थे सर्वे नीपाः प्रणाशिताः

गुरुधी रन्तिदेवः च सत्कृत्यां ताव् उभौ स्मृतौ

क्षेमात् सुनीथः संजज्ञे सुनीथस्य नृपंजयः

हस्तिनः च एव दायादास् त्रयः परम कीर्तयः

चतुर्विंशतिधा येन प्रोक्ता वै साम संहिताः

तपसः अन्ते महा तेजाः जाता वृद्धस्य धार्मिकाः

राजा पीतायुधो नाम मनस्योः अभवत् सुतः

युगदत्तः सुतः तस्य विष्वक्सेनो महा यशाः

स्मृताः ते प्राच्यसामानः कार्ता नाम इह सामगाः

पुत्राः सर्व गुण उपेताः जाता वै विश्रुता भुवि

संक्रामितो भरद्वाजो मरुद्भिः भरतस्य तु

पुत्राणां मातृकात् कोपात् सु महान् संक्षयः कृतः

न उपदेष्टव्यः विनयः त्वया मे वरवर्णिनि

बृहदनोर् बृहन्तः अथ बृहन्तस्य बृहन्मनाः
न ह वै एनम् मरुतः देव विशः स्वर्गम् लोकम् यन्तम् निरुन्धते न विमथ्नते
तस्य ह वा एतस्य ब्रह्मयज्ञस्य वाग् एव जुहूर् मन उपभृच् चक्षुर् ध्रुवा मेधा स्रुवः सत्यम् अवभृथः स्वर्गो लोक उदयनम्

वर्षास्व् एकस्थः

तथा एतम् भूतयज्ञं समाप्नोति

प्राह्लादिर् ह वै कपिलो नाम असुरः आस

कर्म वादः ऐष्टिक पाशुक सौमिक दार्वि होमाणाम्

तत्र उदाहरन्ति

स एतान् भेदांश् चकार देवैः स्पर्धमानः

प्रजाभिर् अग्ने अमृत त्वम् अश्याम्

तान्य् एव महा सत्त्राणि

पवित्रं बिभ्रत् शौच अर्थम्
अग्नीषोमीयाम् आलभेत अन्न कामः

निष्क्रीत्यै

तस्मात् सौरी भवति

यद् द्यावापृथिवी गर्भम् अदधातां तस्माद् द्यावापृथिव्या

वर्षुको ऽस्मै पर्जन्यो भवति

यद् द्यावापृथिव्या

आशिषम् एव आशास्ते

वीध्र एव एतया यजेत

किक्किटा ते प्राणं वाताय स्वाहा इति

किक्किटा ते चक्षुस् सूर्याय स्वाहा इति
किं स्वप्नो ऽयम् उत भ्रान्तिर् धिग् एतद् अथवा द्वयम्

तया मुमूर्छ इव तदा कृच्छ्रात् च गृहम् आययौ

विशुद्धो ऽपि ज्वलति अग्निः वा अति आयोगे तु का कथा

उल्लसत् गीत मधुरम् दिव्यं संगीतक ध्वनिम्

उत्तीर्ण रोग विपदे तस्मै राज्ञे ऽथ मन्त्रिभिः

ना अन्तःपुर प्रविष्टे ऽपि पर अनीके च चुक्षुभे

देवी वासवदत्ता च स स्नेहा भगिनी इव मे

इति शोकात् मया लब्धं कन्या जनक ता फलम्

किं शोकेन अर्यपुत्रः हि परमं सदयो मयि

तद्वत् अन्योन्य हित कृत् निर्द्वंद्वम् हृदयं हि वाम्

तां विलोक्य तदा एव अक्षीणाम् सहस्रं भविता च ते

इति उक्त्वा ताम् अथ आमन्त्र्य द्वितीयां दिव्य कन्यकाम्

स्फुटेद् अयम् इति स्मा आहुः भिषजो मन्त्रिणं रहः

सत्य अनुरोध क्ﾱप्त अन्तम् शापं तस्याम् अपातयत्

हुं ज्ञातम् एतद् अर्थः ऽयं वेषः तत्र च मा स्म गाः

ततः सा दिव्य कन्या अपि गुहचन्द्रस्य गेहिनी

मगध ईश्वर संबन्धी दूतो ऽत्र समुपाययौ

किं हि न प्राप्यते तस्याः शैषाः साम आदि वर्णनाः

दिव्या स्त्री तु मनुष्येण कथम् इच्छति संगमम्

ततः साचीकृत _ मुखेन

यः पुरा पृष्ठ पतिते न तत्रास महा उरगे

ततस् तस्य विनोद अर्थम् उक्तः वासवदत्तया

चित्त अनुवर्तनम् यत् तत् उपजीवक लक्षणम्

दर्शयित्वा च तत्त्वं ते साधयिष्यामि वाञ्छितम्

सिषेवे गुहचन्द्रो असौ असि धारम् इव व्रतम्

देवी संपर्क हीनस्य हृदये तस्य भूभृतः

ततस् तम् देवीभ्यां समम् उचित सत्कार विधिना कृत आतिथ्यम् दूतं सरभस मनाः प्रेष्य मुदितम्

इति संचिन्त्य संमन्त्र्य ते देव्या सह मन्त्रिणः

अन्योन्य दृष्टि पाशेन निबद्धौ इव तस्थतुः

तस्यां विहितसेन आख्यः ख्यातिमान् अभवत् नृपः

अहल्या अपि शिला भावम् दारुणं प्रत्यपद्यत

व्याजेन पुत्रि नीता त्वम् अन्य आसक्तः च ते पतिः

हरेर् निर्देशम् इन्द्राय निवेद्य प्रणत आत्मने

तां कन्यां धर्मगुप्तस्य वणिजो भवनं ययौ

अथ आदिदेश सर्व ज्ञः हरिः क्षीराम्बुधि स्थितः

भ्रमन्तं नन्दने जातु तं ददर्श किल अप्सराः

अर्पिता सा महादेवी सुख संपद् इव अपरा

निर्बन्ध पृष्टः सो अपि अस्मै गुहचन्द्रो द्विजन्मने

दूतस्य दर्शनं तस्य विनयो हि सती व्रतम्
तस्मिन् यथा उक्तम् उपसमाधाय जय प्रभृतिभिः हुत्वा पश्चात् भगिनी सिचं गृह्णाति शस्त्रं गृहीत्वा

शं नो देवीर् इत्य् उपस्पृश्य प्राची दिग् इति यान्ति यथादिशम्
अन्यच् च

मत्स्या आहुः एवम् अस्तु

फलेन मनसा वाचा दृष्ट्या च एनम् प्रहर्षयेत्

कश्चिद् वदति गृहं नीत्वा भक्षणीयः

बलीयसा अभियुक्तः तु नृपो न अन्य प्रतिक्रियः

आ कल्प अन्तम् च भूयात् स्थिर समुपचिता संगतिः सत् जनानाम् निःशेषं यान्तु शान्तिं पिशुन जन गिरः दुःसहा वज्र लेपाः

हंसौ ब्रूतः कथम् उपायः सम्भवति

उक्तं च

एतत् सर्वम् आलोच्य नित्यं विजिगीषवो भवन्ति महान्तः

दुःखितो ऽपि चरेद् धर्मं यत्र कुत्र आश्रमे रतः

सिंहेन उक्तम् अत्र आहारः कः स्वाधीनः

सिंहो भूमिं स्पृष्ट्वा कर्णौ स्पृशति

अनेक युद्ध जयिनः प्रतापाद् एव भज्यते

शुकः पूर्व उक्तम् कथयति

वाक् सत्य वचन अर्थाय दुर्गाण्य् अपि तरन्ति ते

यतः

मेघवर्णः कथयति

तस्य रत्नप्रभा नाम गृहिणी स्व सेवकेन सह सदा रमते

संख्या मात्रम् फलं तेषां सिद्धिः साम्नि व्यवस्थिता

अथ सर्वे स्व स्थानम् प्राप्य फलं प्राप्नुवन्न् इति

चित्रवर्णः पृच्छति कथम् एतत्

अनेक युद्ध विजयी संधेयाः सप्त कीर्तिताः

विश्रम्य च पुनर् गच्छेत् तद्वद् भूत समागमः

राजा आह कथम् एतत्

यावतः कुरुते जन्तुः सम्बन्धान् मनसः प्रियान्

तत्र तावद् बहुभिर् गुणैर् उपेतः संधेयो ऽयं राजा

अतो ब्राह्मण शापात् मण्डूकान् वोढुम् अत्र तिष्ठामि

यतः

अथवा स्थितिर् इयं मन्द मतीनाम् कदाचिद् शङ्का एव न क्रियते कदाचित् सर्वत्र शङ्का

व्रजन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितां यथा

अथ तं व्याघ्रं मुनिर् मूषिको ऽयम् इति पश्यति

पुनर् आगमिष्यसि

स्वैर् एव परिभूयेते द्वाव् अप्य् एताव् असंशयम्

यथा वृद्धेन सर्पेण मण्डूका विनिपातिताः

ततः स विप्रस् तथाविधं दृष्ट्वा मम बालको ऽनेन खादित इत्य् अवधार्य नकुलः व्यापादितवान्

यावद् आयुस् प्रमाणः तु समान अर्थ प्रयोजनः

ततो यद्भविष्येण उक्तम्

स मूलेषु अपि वृक्षेषु प्रयत्नः सफलो नृणाम्

स्व भार्याम् प्रति कर्तव्यः सा एव तस्य हि भेषजम्

ततस् तयोर् भगवान् परितुष्टः सन् वरं वरयतम् इत्य् उवाच

राजा आह कथम् एवं स त्वरम् संभाव्यते

प्रत्युत्पन्नमतिः कथयति

परस्पर उपकारः तु मैत्री सम्बन्धकस् तथा

मया अस्य उपकृतम् पूर्वं मम अपि एष करिष्यति

तद् देव यथाशक्ति तद् पूजा अर्थम् रत्न उपहार आदि सामग्री सु सज्जीक्रियताम्

अपरेण प्रत्युत्पन्नमति नाम्ना मत्स्येन अभिहितम् भविष्यत् अर्थे प्रमाण अभावात् कुत्र मया गन्तव्यम् तद् उत्पन्ने यथा कार्यम् तद् अनुष्ठेयम्

उत्पन्नाम् आपदं यस् तु समाधत्ते स बुद्धिमान्

स्वां स्वां योनिम् अनुप्राप्ते तत्र का परिदेवना

पुरा विक्रम पुरे समुद्रदत्तो नाम वणिग् अस्ति

ततो दया युक्तेन तेन मुनिना नीवार कणैः संवर्धितः

तेन च अभय वाचम् दत्त्वा चित्रकर्ण इति नाम कृत्वा स्थापितः

ततस् तद् आहार लुब्धैः नकुलैर् आगत्य सर्पो द्रष्टव्यः

चक्रवाक समः मन्त्री न क्वाप्य् अवलोक्यते
वृषपर्वा उवाच

वधात् अनर्हतः तस्य वधात् च दुहित्र्याः मम

यं कामम् अभिजानासि देवयानि शुचि स्मिते

फलति एवम् ध्रुवं पापं गुरु भुक्तम् इव उदरे

यत् किंचिद् अस्ति द्रविणं दैत्य इन्द्राणाम् महा असुरैः

अनुयास्यति मां तत्र यत्र दास्यति मे पिता

यदि न आत्मनि पुत्रेषु न चेद् पश्यति नप्तृषु

अद्य एवम् अभिजानामि दैत्यं मिथ्या प्रलापिणम्

अद्य अस्मान् अपहाय त्वम् इतस् यास्यसि भार्गव
सरस्वत्या वाचा वाचम्

अग्निना एव एनम् देवताभिर् अभिप्रयुङ्क्ते

अग्निर् वै सर्वा देवताः

यज्ञम् एव एतया आप्नोति

सा एषा अध्वरकल्पा नाम इष्टिः

अत्य् एकया प्रयुङ्क्ते

अग्निर् वै सर्वा देवताः
तैलिक चक्र मात्रम्

भगवता सार्धं संमुखं संमोदनीं संरञ्जनीं विविधां कथां व्यतिसार्य भगवन्तम् इदम् अवोचत् अगमत् भवान् गौतमो ऽस्माकं निवेशनम् अगमं ब्राह्मण सत्यं भवते तया मम पत्न्या सक्तु भिक्षा प्रतिपादिता सा च त्वया प्रत्येकायां बोधौ व्याकृता इति सत्यं ब्राह्मण

सह दर्शनात् अस्याः एतत् अभवत् अयं स भगवाञ् शाक्य कुल नन्दनः चक्रवर्ति कुलात् राज्यम् अपहाय स्फीतम् अन्तःपुरम् स्फीतानि च कोश कोष्ठागाराणि प्रव्रजित इदानीं भिक्षाम् अटते

अपि एव हि स्यात् अनृत अभिधायिनी मम इह जिह्वा आर्जव सत्य वादिता

ततो अनु एव गाथां भाषते

ततो भगवता मुखात् जिह्वां निर्नमय्य सर्वं मुख मण्डलम् आच्छादितम् यावत् केश पर्यन्तम् उपादाय स च ब्राह्मणो ऽभिहितः किं मन्यसे ब्राह्मण यस्य मुखात् जिह्वां निश्चार्य सर्वम् मुख मण्डलम् आच्छादयति अपि तु असौ चक्रवर्ति राज्य शत सहस्र हेतोः अपि सम्प्रजानन् मृषावादं भाषेत नो भो गौतम

तिर्यक् उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते

अथ ता अर्चिषः त्रि साहस्र महा साहस्रम् लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धा गच्छन्ति

तस्याः च स्वामी पुष्प समिधाम् अर्थाय अरण्यम् गतः

एषो ऽहं भगवन्तं शरणं गच्छामि धर्मं च भिक्षु संघम् च

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

कपिलवस्तुनो ब्राह्मणस्य दारिका न्यग्रोधिकायां निविष्टा

यथा क्षेत्रे च बीजेन प्रत्यक्षः त्वम् इह द्विज