tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
इति उक्त्वा भगवन्त् देवीम् अनुज्ञाप्य वृषध्वजः

तस्मात् त्वम् अपि योगि इन्द्रैः योग अभ्यास रतः भव

बहिस् अन्तर् विभाग स्थ स्फुरत् संहरण आत्मकः

सूत उवाच

पूर्वम् एव अपि निखिलं श्रुतं श्रुति समम् पुनः

सा सदा अस्तु विरूपाक्ष प्रसादात् तु समन्ततः

मेरु पृष्ठे पुरा पृष्टो मुनि संघैः समावृतः

मिथः प्रोवाच भगवान् प्रणताय समाहितः

मयि नारायणे देवे श्रद्धा च अस्तु महात्मनः

निन्दितो व्याधितो अल्प आयूः तथा च एव प्रजायते

अथ ते मुनयः सर्वे नैमिषेयाः समाहिताः

वंशस्य च अक्षया विद्या च अप्रमादः च सर्वतः
आजन्म पाप कृत निर्दहन एक वह्निः दारिद्र्य दुःख गज वारण सिंह रूपः इति

किम् भूत्वा गलित्वा गलितस्य स्थानात् च्युतिः इति युक्तम्

यस्य रोगस्य यो योगः तेन एव सह दापयेत्

ज्येष्ठः अभूत् भुवि पारिजातक तरुः तद् पुत्रः किल नाथबल्लवसुदः प्राणैर् यशस् अर्थ अन्वितः

यथा मञ्जर्या
सूर्य आदि पूजनम् ब्रूहि कृतं स्वायम्भुव आदिभिः

ॐ ह्रीं शिरसे स्वाहा

ॐ ह्रौं इन्द्राय नमः

दीपकं च प्रदक्षिण विसर्जने

ॐ बुधाय नमः

ॐ ह्रैं तत्पुरुषाय नमः

सूर्य आदीनाम् सदा कुर्यात् इति मन्त्रैः वृषध्वजैः

ॐ ह्रौं नेत्रत्रयाय वौषट्

ॐ ह्रौं नेत्रत्रयाय नमः

ॐ शनैश्चराय नमः

ॐ बृहस्पतये नमः

ॐ कं टं पं शं वैनतेयाय नमः

ॐ ठं चं भं यं कौस्तुभाय नमः
सूत उवाच

मूर्तौ वा स्थण्डिले वा अपि क्षिपेत् पुष्पम् तु भास्वरम्

एवं शिवाय कृष्णाय ब्रह्मणे च गणाय च

एवं ॐ जुं हंसः सूर्याय नमः

अमृत ईशम् पूजनं समम्
स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः

तेन कर्म विपाकेन देशम् एतम् समागतः

कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्

स एवम् उक्तः मुनिना पिशाचो दयालुना देव वरम् त्रिनेत्रम्

शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम्

जगाम च अन्यम् विजनं देशं दृष्ट्वा मुनि ईश्वरान्

व्रजामि रुद्रं शरणं दिव स्थम् महा मुनिम् ब्रह्म मयम् पवित्रम्

यद् वेद वाद अभिरताः विदेहं स ब्रह्म विज्ञानम् अभेदम् एकम्

त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्य कृत्तमः

अदृश्यत अर्क प्रतिमे विमाने शशाङ्क चिह्न अङ्कित चारु मौलिः

प्रातर् मध्याह्न समये स योगं प्राप्नुयात् परम्
यावद् अस्थि कणम् तिष्ठेत् ताम्रगौर्याः शुभे जले

अत्र अपृच्छत् ब्राह्मणांस् तु न शेकुस् ते समीरितुम्

इति श्री स्कान्दे श्री गोकर्ण माहात्म्ये चतुर्थो ऽध्यायः

मुख मात्रम् अभूत् तस्य कमनीयं नर आकृति

बद्ध पद्मासनः देवः संयत आत्मा जित इन्द्रियः

सूत उवाच

गोकर्णं तस्य च क्षेत्रं ज्ञात्वा ताम्र गिरौ तदा

तूर्णं प्रविश्य गोकर्णं ताम्रगौर्यां नृप उत्तमः

अस्थि निक्षेपणम् चक्रे पितॄणां स्वर्ग काम्यया

शिरस् भागः ऽपतत् तस्य ताम्रगङ्गा जले ऽमले

पितर्य् उपरते सो ऽपि किंचिच् शोक समाकुलः
कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम् इति एकः तत्र एव निर्घृण हृदयः त्यक्त पर लोकः

अहो नाथस्य कारुण्यं सर्वज्ञस्य हित एषिणः

तत्र अस्माभिः चारक अवरुद्धैः मर्तव्यम् भविष्यति

अथ आयुष्मान् आनन्दः कृत कर पुटः भगवन्तं पप्रच्छ

गोवृषेण कर्माणि कृतानि उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति न हि आनन्द कर्माणि कृतानि उपचितानि बाह्ये पृथिवी धातौ विपच्यन्ते न अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ अपि तु उपात्तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभ अशुभानि च

भगवान् आह यदि मूल्यं दीयते प्रतिमुञ्चसि इति

तत् कस्य हेतोः मया एष बहुना मूल्येन क्रीतः

अदात् शक्रः देव इन्द्रः तस्य गो घातकस्य कार्षापण त्रय सहस्रम् वृष मूल्यम्
ओजो वीर्यम् अन्नाद्यं परिगृह्य संवत्सरो वाव एनान् सो अन्तरा तिष्ठत्

देवाः

चतुर्विंशतिर् गायत्र्या अक्षराणि

ते ऽसुरा देवेभ्यो विसृष्टीर् व्यसृजन्

सो ऽस्मै प्रीतः

देवाश् च वा असुराश् च संयत्ता आसन्

ते ऽग्नये यविष्ठाय अष्टाकपालम् निरवपन्

न वो अ भागधेयः क्षमिष्य इति

मा नश् शम्नीथाः कथा नश् शम्नीष इति

देवाश् च वा असुराश् च संयत्ता आसन्
कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने

ये स्मरन्ति सदा कालं विन्दन्ति च पुरीम् इमाम्

आयास बहुला लोके यानि च अन्यानि शङ्कर

किम् अकार्षीत् महाबुद्धिः श्रोतुं कौतूहलं हि नः

यत्र साक्षात् महादेवः देहान्ते स्वयम् ईश्वरः

तेषां तत् परमम् ज्ञानं ददामि अन्ते परं पदम्

पृष्टवान् जैमिनिः व्यासम् गूढम् अर्थम् सनातनम्

किम् एतेषाम् भवेत् ज्यायः प्रब्रूहि मुनि पुंगवैः

दृश्यो हि भगवान् सूक्ष्मः सर्वेषाम् अथ देहिनाम्

ये भक्ता देवदेवेशे वाराणस्यां वसन्ति वै

अवाच्यम् एतत् विज्ञानं ज्ञानम् अज्ञैः बहिष्कृतम्

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन वाराणस्यां वसेत् नरः

यथा अविमुक्तम् आदित्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्

अहिंसां सत्यम् अपि अन्ये संन्यासम् अपरे विदुः

प्राप्य वाराणसीं दिव्याम् उपस्पृश्य महा मुनिः

मोक्षं सु दुर्लभम् मत्वा संसारं च अति भीषणम्

महादेव आश्रयाः पुण्या मोक्ष धर्मान् सनातनान्
ध्यायमानः प्रश्न बीजम् न अभ्यपद्यत कर्म धीः

ईक्षेत विभ्रमम् इदं मनसो विलासं दृष्टं विनष्टम् अति लोलम् अलात चक्रम्

इत्य् अहं मुनिभिः पृष्टस् तत्त्व जिज्ञासुभिः तदा

दुःख उदर्काणि सम्पश्यन् रजस् वेग विमोहितः

आशु नश्यति तद् मूलः ह्य् अधर्म उभये हते

अहंकार कृतम् बन्धम् आत्मनो अर्थ विपर्ययम्

धर्मो रजस् तमो हन्यात् सत्त्व वृद्धिः अनुत्तमः

सनक आदयः ऊचुः

एवं विमृश्य गुणतो मनसस् त्रि अवस्थाः मद् मायया मयि कृता इति निश्चित अर्थाः
एतु पञ्च जनाꣳ अति

एतु तिस्रः परावतः
राज पुत्रः महा राजैः यौवराज्ये ऽभिषिच्यताम्

असाव् अपि च नाराचश् चलिताच् चापतश् च्युतः

नरवाहनदत्तो ऽस्तु दत्तस् तेन यतस् ततः

अथ सम्भूय गणकैर् उक्तं गणित जातकैः

ततः कुमार वटकाम् उपाध्यायैर् अधिष्ठिताम्

यौगन्धरायणो दृष्ट्वा कुपितं मरुभूतिकम्

ततो राज्ञा परिष्वज्य दापित अपर कन्दुकः

वस्तुन्य् अल्पे ऽप्य् अनात्म ज्ञाः संरब्ध आलोहित आननाः

अव्रतैर् एव च अस्माभिः अभ्यस्ताः सकलाः कलाः

तस्मै वितीर्णवान् स्वप्ने देवदेवः शरं हरिः
कृशस्य बल हीनस्य न अस्ति तस्य चिकित्सितम्

निरूष्मणो जठरिणः श्वसनो न स जीवति

डम्बरी कुपित उच्छ्वासः प्रत्याख्येयो विजानता

यस्य मूत्रं पुरीषं च ग्रथितं सम्प्रवर्तते

वर्धन्ते दारुणा रोगाः शीघ्रं शीघ्रं स हन्यते

एतानि यस्य क्षीयन्ते क्षिप्रं क्षिप्रं स हन्यते

आरोग्यं हीयते यस्य प्रकृतिः परिहीयते

न तस्मै भेषजं दद्यात् स्मरन् आत्रेय शासनम्
पितृ मातृ सुहृद् त्यागः तडाग आराम विक्रयः

जग्ध्वा परे ऽह्न्य् उपवसेत् कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत्

प्रतिकूलं गुरोः कृत्वा प्रसाद्य एव विशुध्यति

भृतक अध्यापनम् तथा

प्रायश्चित्तम् अकुर्वाणाः पश्चात्ताप विवर्जिताः

कन्याया दूषणं च एव परिविन्दक याजनम्

विप्रे दण्ड उद्यमे कृच्छ्रम् अतिकृच्छ्रम् निपातने

अश्व रत्न आदि हरणम् सुवर्ण स्तेय संमितम्

तुलापुरुष इति एष ज्ञेयः पञ्चदश आहिकः

गायत्री जप्य निरतः मुच्यते असत् प्रतिग्रहात्

तामिस्रं लोहशङ्कुं च पूतिगन्धसमाकुलम्

वैश्य हा अब्दम् चरेद् एतद् दद्यात् वा एक शतम् गवाम्

आत्मनो ऽर्थे क्रिया आरम्भः मद्य प स्त्री निषेवणम्
वृष्ट्या अभिवृष्टाभिः अथ औषधीभिः मर्त्याः अथ अन्नेन क्षुधं जयन्ति

अपां सार मयस्य इन्दो रस मात्र आत्मकस्य च

पिबन्ति अम्बु मयम् देवा मधु सौम्यं तथा अमृतम्

ततः पञ्चदशे भागे किंचिद् शेषे निशाकरे

आपूरयन् ददौ तेन भागं भागम् अहर् क्रमात्

अंशो भगः च द्वौ एतौ कश्यपः च क्रतुः च तौ

विनिःसृष्टं तु अमावास्याम् गभस्तिभ्यः तदा अमृतम्

सूत उवाच

भूतानाम् अशुभम् सर्वं व्यपोहति स्व तेजसा

स्थान अभिमानिनः हि एते गणा द्वादश सप्तकाः

पिबन्ति द्वि कलम् कालं शिष्टाः ताः तु कलाः तु याः

तार्क्ष्यः च अरिष्टनेमिः च च तौ

विश्वाची च घृताची च उभे ते पुण्य लक्षणे

बाह्यतस् अनन्तरम् च एव मण्डलं दिवस क्रमात्
यथा नु खलु सोम्यैः इमाः तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत् त्रिवृद् एकैका भवति तन् मे विजानीहि इति

यद् विद्युतो रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम्

यद् उ रोहितम् इव अभूत् इति तेजसस् तद् रूपम् इति तद् विदांचक्रुः

यत् कृष्णं तद् अन्नस्य

यच् चन्द्रमसो रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम्
प्राणैः चित्तम् सर्वम् ओतम् प्रजानाम् यस्मिन् विशुद्धे विभवति एष आत्मा

प्राणः हि एष यः सर्व भूतैः विभाति

एषः अणुः आत्मा चेतसा वेदितव्यः यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश

ज्ञान प्रसादेन विशुद्ध सत्त्वः ततस् तु तम् पश्यते निष्कलम् ध्यायमानः

यदा पश्यः पश्यते रुक्म वर्णम् कर्तारम् ईशम् पुरुषम् ब्रह्म योनिम् तदा विद्वान् पुण्य पापे विधूय निरञ्जनः परमम् साम्यम् उपैति

बृहत् च तत् दिव्यम् अचिन्त्य रूपम्
यो भूतः सर्वस्य ईश्वरः यस्मिन्त् सर्वं प्रतिष्ठितम्

अन्येषु क्षिप्र धन्वने तस्मै प्राण नमो ऽस्तु ते

सर्वे तस्मै बलिं हरान् अमुष्मिंल् लोक उत्तमे

आथर्वणीर् आङ्गिरसीर् दैवीर् मनुष्य जाः उत

यो अस्य सर्व जन्मनः ईशे सर्वस्य चेष्टतः

यदा प्राणो अभ्यवर्षीद् वर्षेण पृथिवीं महीम्

प्राणो ह सर्वस्य ईश्वरः यच् च प्राणति यच् च न

प्राण अपानौ व्रीहि यवौ अनड्वान् प्राण उच्यते

आयुर् वै नः प्रातीतरः सर्वा नः सुरभीर् अकः

स भूतो भव्यं भविष्यत् पिता पुत्रं प्र विवेशा शचीभिः
घृतम् अग्ने अप्सराभ्यो वह त्वं पांसून् अक्षेभ्यः सिकता अपश् च
पञ्च राज्यानि वीरुधां सोम श्रेष्ठानि ब्रूमः

इन्द्रं बृहस्पतिं सूर्यं ते नो मुञ्चन्त्व् अंहसः

ऋतून् ब्रूम ऋतु पतीन् आर्तवान् उत हायनान्

त्वष्टारम् अग्रियं ब्रूमस् ते नो मुञ्चन्त्व् अंहसः
अन्यत्र शाक मांस यवपिष्ट विकारेभ्यः

सम्प्रजातासु गोष्ठे निशायां विलयनं जुहुयात् संग्रहेण इति

तूष्णीं च

सर्व औषधेन अपः फाणयेत्
गृहमेधिनो यद् अशनीयस्य होमा बलयश् च स्वर्ग पुष्टि संयुक्ताः तेषां मन्त्राणाम् उपयोगे द्वादश अहम् अधःशय्या ब्रह्मचर्यं क्षार लवण वर्जनम् च

सर्वेषु पाकयज्ञेषु स्त्रियाश् च अन् उपेतस्य बलि मन्त्रः न विद्यते
लोलुवः

अनुबन्ध प्रत्यय लोपे मा भूत्

रिषेः हि सार्थस्य उदाहरणं इति
परा शुक्लानि पातय

इदम् रजनि रजय किलासम् पलितम् च यत्

अस्थि जस्य किलासस्य तनू जस्य च यत् त्वचि दूष्या कृतस्य ब्रह्मणा लक्ष्म श्वेतम् अनीनशम्
ṣ टुना ṣ टुः

न भा भू पू कमि गमि प्यायि वेपाम्

शात्

र षाभ्याम् नो णः समान पदे

न पद अन्तात् टोर् अ नाम्

ह लः च इ च् उपधात्

वाहनम् आहितात्

श रः अ चि
स श्रीमान् कारयामास वृत्तिं मुग्धावबोधिनीम्
अथ ह अश्विनौ दर्वि होमिणौ भिषज्यन्ताव् इदं चेरतुर् अन् अपिसोमौ

सा ह तद् एव निर्विद्य उपविवेश

यस्मा एव मा पिता अदात् तस्य जाया भविष्यामि इति

तौ ह एनाम् एत्य ऊचतुः कुमारि स्थविरो वा अयम् अ सर्वः न अलम् पतित्वनाय आवयोः जाया एधि इति
आपो दशगुणेन एव तेजसा बाह्यतो वृताः

तेजो दशगुणेन एव बाह्यतो वायुना आवृतम्

सर्ग रक्षा लय गुणैः निर्गुणः ऽपि निरञ्जनः

अद्भिः दशगुणाभिः च बाह्यतो ऽण्डं समावृतम्

भूतादिः महन्ता तद्वत् अव्यक्तेन आवृतः महान्

जगद्योनिः महाभूतम् परं ब्रह्म सनातनम्

रूपं तथा एव आविशतः शब्द स्पर्शौ गुणौ उभौ

वशित्वात् अपि अवश्य त्वात् ईश्वरः परिभाषितः

एकधा स द्विधा च एव त्रिधा च बहुधा पुनः

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः
अथ उ यद् एव अस्य अत्र न्यक्तं तस्य अवरुद्ध्यै

यज्ञ पुरुषा संमिताम्

इयं वै गायत्री
वानस्पत्याः सं नह्यध्वं मम राष्ट्राय जयन्तो ऽमित्रेभ्यो हेतिम् अस्यन्तः

परमेष्ठिन् सं नह्यस्व मम राष्ट्राय जयन्न् अमित्रेभ्यो हेतिम् अस्यन्
आपो वा एते यत् पशव इति

देव असुराः पशुष्व् अस्पर्धन्त
मा नस् तोके

ये देवाः पुरःसदो अग्नि नेत्राः रक्षः हणः इति पञ्चभिः पर्यायैः

ब्राह्मणानां परीवादं सर्वं पुनीत मे यवाः

वाचा कृतं कर्म कृतं मनसा दुर्विचिन्तितम्

न ततो ऽग्नौ जुहुयात्
जीर्णे जीर्यति च आध्मानम् भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते

दोषैः व्यस्तैः समस्तैः च भयात् शोकात् च षड्विधः

आबद्ध उदर ता छर्दिः कर्णके अपि अनुकूजकम्

अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः

शकृत् दुर्गन्धम् आटोप विष्टम्भ आर्ति प्रसेकिणः

विभागे ऽङ्गस्य ये प्रोक्ताः पिपासा आद्याः त्रयः मलाः
उत्तमां हुत्वा ब्राह्मणान् अन्नेन परिवेषयेत्
मयूर चित्र अङ्गदिनः भुजैः प्रहरण आवृतैः

एवं मम परा प्रीतिर् भविष्यति न संशयः

प्रवर्ततां च यज्ञो ऽयं सर्व गोप सु संकुलः

कृत्स्नो वसति शान्त अरिः यथा स्वर्ग गतः तथा

तस्मिन् पर्याय निर्वृत्ते गवां नीराजन उत्सवे

सम्प्रावर्तत यज्ञः स गिरेर् गोभिः समाकुलः

दधि ह्रदः घृत आवर्तः पयः कुल्या समाकुलः

दामोदर वचः श्रुत्वा हृष्टास् ते गोषु जीविनः

उत्तमस् त्वं च मर्त्येषु देवेष्व् इव पुरंदरः
यो वै भूमा तत् सुखम्
वि नाकम् अख्यत् सविता वरेण्यो अनु प्रयाणम् उषसो वि राजति

वयं हि वां पुरु दमासः अश्विना हवामहे सधमादेषु कारवः

मधोर् दुग्धस्य अश्विना तनाया वीतं पातं पयस उस्रियायाः
तान् यद् अनुष्टुभा अनुप्रतिपद्यन्ते वाग् वा अनुष्टुब् वाच्य् अपानो नियतो वाचा एव तद् अपानं दधार

स ब्रूयात् प्राणा वै पवमानाः
स एष प्रजाति कामस्य यज्ञः

स य इच्छेद् द्विषन्तं भ्रातृव्यं स्तृण्वीय इति

सार्वसेनियज्ञेन इष्यन्न् एतस्याम् एव पौर्णमास्यां प्रयुङ्क्ते तस्या उक्तं ब्राह्मणम्
अग्रेण प्रस्तोतारम् उपविश्य अध्वर्युः प्रस्तोत्रे बर्हिः मुष्टिम् प्रयच्छन् स्तोत्रम् उपाकरोति वायुर् हिंकर्ता इति प्रतिपद्य ते देवाः प्राण भृतः प्राणं मयि दधतु

ओ इत्य् अन्य ऋत्विज उपगायन्ति

दक्षिणेन चात्वालम् उपविशन्ति
कृसर दः मल्लिका दन्तकाष्ठ कृत्

राजपुत्रीं च आश्वयुजे जपा पुष्पैः च जीरकम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे रम्भातृतीयाव्रतं नाम विंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः

औदुम्बरं दन्तकाष्ठं तगर्याः श्रावणे श्रियम्

ब्रह्मा उवाच
स यद्य् उ ह यथान्युप्तम् अभिजुहोति सप्त त इत्य् आग्नीध्रे ऽन्ततो जुहोति

यथावेदम् इतरे जुह्वति

अथ एषः आग्नीध्र आग्नीध्रीयाद् धिष्णियाद् अनुपूर्वं धिष्णियेष्व् अङ्गारान् विहरति
त्यजेद् दूराद् भिषक्पाशान् पाशान् वैवस्वतान् इव

वृषो ऽस्रपित्ते कुटजो ऽतिसारे भल्लातको ऽर्शःसु गरेषु हेम

प्रियंवदा तुल्य मनस् शया या सा स्त्री वृष्य त्वाय परं नरस्य

वाजी इव अतिबलः येन यात्य् अ प्रतिहतः ऽङ्गनाः

द्रव्यैः एवंविधैः तस्मात् दर्पितः प्रमदां व्रजेत्

दीर्घ जीवितम् आरोग्यं धर्मम् अर्थं सुखं यशः

पिबेद् बाष्कयणं च अनु क्षीरं न क्षयम् एति सः

वाजीकरणम् अन्विच्छेत् सततं विषयी पुमान्

चूर्णं विदार्या बहुशः स्वरसेण एव भावितम्

योग विद् योजयेत् पूर्वं क्षीर मांस रस आशिनाम्

वयसः स्थापने धात्री त्रिफला गुग्गुलुर् व्रणे

तद् वाजीकरणं तत् हि देहस्य ऊर्जस्करम् परम्

मुस्ता पर्पटकं ज्वरे तृषि जलं मृद् भृष्ट लोष्ट उद्भवम् लाजाः छर्दिषु वस्ति जेषु गिरिजं मेहेषु धात्री निशे

महता अपि प्रयत्नेन वार्यतां कथम् अन्यथा

भेड आदीनाम् संमतो भक्ति नम्रः पप्रच्छ इदम् संशयानो ऽग्निवेशः

सम शुक्त आर्द्रक मात्रा मन्दे वह्नौ श्रमे सुरा स्नानम्
अग्ने त्वं पारय इति महाव्याहृतिभिः जुहुयात् कूष्माण्डैश् च आज्यम्
तत् सूत्रम् इति विज्ञेयं रूपम् अद्भुत विक्रमम्

तानि तस्मात् अनन्यानि सुवर्ण कटका आदि वत्

तिस्रो ऽवस्था जगत् सृष्टि स्थिति संहार हेतवः

प्रधान व्यक्तयोः कालः परिणाम एक कारणम्

अव्याकृतं प्रधानं हि तत् उक्तम् वेद वादिभिः

शम्भोः चत्वारि रूपाणि कीर्त्यन्ते परमेष्ठिनः

चत्वारि एतानि रूपाणि शिवस्य एव न संशयः

शिवस्य एव विकारो ऽयं समुद्रस्य इव वीचयः
कर्त्रे नेत्रे सुर इन्द्राणाम् शास्त्रे च सकलस्य च

विभुः अङ्ग विभागेन भूषितो न यदि प्रभुः

कथम् अस्य पिता दैत्यो हिरण्याक्षः सु दारुणः

धरणि त्वं महा भोगे भूमिः त्वम् धेनुः अव्यये

त्वम् अष्टमूर्तिः त्वम् अनन्त मूर्तिः त्वम् आदिदेवः त्वम् अनन्त वेदितः

जगतां हिताय भवता वसुंधरा भगवन् रसातल पुटम् गता तदा
फल अर्णवम् च बालस्य भक्ष्य भोज्य अर्णवम् तथा

मया पुत्रीकृतः असि अद्य दत्तः क्षीरोदधिस् तथा

पिता तव महादेवः पिता वै जगतां मुने

भाग्य हीनाः न पश्यन्ति भक्ति हीनाः च ये शिवे

वरान् वरय दास्यामि न अत्र कार्या विचारणा

दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्य आघ्राय मूर्धनि

बहुना अत्र किम् उक्तेन मया अद्य अनुमितम् महत्

उपलालिता एवम् पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्

प्रणम्य आहुः तु तत् सर्वे हरये देव सत्तमाः

अथर्व अस्त्रम् तदा तस्य संहृतं चन्द्रकेण तु

तटिनी रत्न पूर्णाः ते स्वर्ग पाताल गोचराः

एवम् उक्त्वा तु तं देवम् उपमन्युः अभीत वत्

पुरा उपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात्
द्विजाय शय्यां पात्रं च छत्रं वस्त्रम् उपानहौ

महारूपाय नैवेद्यं गुड भक्तम् पुट्टबरम्

गन्ध आद्यैः दश साहस्रम् तिल व्रीहि आदि होमयेत्

पूजा दमनकः शम्भोर् वैशाखे अशोक पुष्पकैः
षष् भाग भृतः राजा रक्षेत् प्रजाः

न कर्णिभिर् न दिग्धैः प्रहरेत्

क्षत्रे बलम् अध्ययन यजन दान शस्त्र कोश भूत रक्षण संयुक्तम् क्षत्रस्य वृद्ध्यै
सहस्र धामन् विशिखान् विग्रीवाꣳ छायया त्वम्
सभ्य आवसथ्यौ सभ पौष्कलाभ्याम्

तदग्नेर्निधि गायति

मध्यमया वाचा
यज्ञ उपवीती देवानां निवीती ऋषि तर्पणम्

भस्म स्नानम् ततः कुर्याद् विधिवद् देह शुद्धये

तस्मात् सर्व प्रयत्नेन कर्तव्याः शुभम् इच्छता

प्राणायाम त्रयम् कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा

प्रीति अर्थम् च ऋचां विप्राः त्रिः पीत्वा प्लाव्य प्लाव्य च

ध्यात्वा स्व रूपम् तत् तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम्
इदम् रुद्रस्य भेषजम् येन इषुम् एक तेजनाम् शत शल्याम् अपब्रवत्
जीवक ऋषभकौ शीतं सिता पद्मकम् उत्पलम्

प्रच्छाय अन्तर् अरिष्टायाम् मांसलं तु विशेषतः

शिरीष बीज अतिविषे मूलं गावेधुकं वचा

दष्ट मात्रः सित आस्य अक्षः शीर्यमाण शिरोरुहः

कदाचित् कुरुते शोफं सर्प अङ्ग अभिहतम् तु तत्

चारटी नाकुलीभ्याम् वा तीक्ष्ण मूल विषेण वा

निष्पीड्य अनु उद्धरेत् दंशं मर्म संधि अगतम् तथा

श्मशान चिति चैत्य आदौ पञ्चमी पक्ष संधिषु

प्रलेप आद्यैः च निःशेषं दंशाद् अपि उद्धरेत् विषम्

फेनं वमति निःसंज्ञः श्याव पाद कर आननः

करवीर अर्क कुसुम मूल लाङ्गलिका कणाः

विष उद्वेगः ज्वरः छर्दिः मूर्छा दाहो ऽपि वा भवेत्

तथा द्रोणां महाद्रोणां मानसीं सर्प जम् मणिम्

विषं कर्षति तीक्ष्ण त्वात् हृदयम् तस्य गुप्तये

वंश त्वच् बीज कटुका पाटली बीज नागरम्

पाण्डु ता तेन गात्राणां द्वितीये गुरु ता अति च

जल आप्लुताः रति क्षीणाः भीता नकुल निर्जिताः

मूर्छा अविपाकः ऽतीसारः प्राप्य शुक्रं तु सप्तमे

याम्य आग्नेय मघा आश्लेषा विशाखा पूर्व नैरृते

तृतीये वमितः पेयां वेगे मण्डलिनां पिबेत्

त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते ते तु अनेकधा

तमालः केसरं शीतं पीतं तण्डुल वारिणा

कृत्वा अवगाढम् शस्त्रेण मूर्ध्नि काकपदं ततः
नि मृगासः अविक्षत

हतः पिता

घुणान् त्वम् सर्वान् आदित्य घोरया तन्वा तप

नि त्वम् आदित्य रश्मिभिः घुणान् सर्वान् अजीजसः

घुणान् अवघ्नती हन्तु
सप्तभिः छन्दोभिः चतुर् उत्तरैः स्थानानि अस्य ऊर्ध्वम् उद्गृह्णीयात् दशभिः वा गायत्रेण त्वा छन्दसा उदूहामि औष्णिहेन त्वा आनुष्टुभेन त्वा बार्हतेन त्वा पाङ्क्तेन त्वा त्रैष्टुभेन त्वा जागतेन त्वा वैराजेन त्वा द्वैपदेन त्वा अतिछन्दसा त्वा इति

अथ एनम् स शाखम् छन्दोगेभ्यः प्रयच्छति

न उभौ विभूमौ कुर्यात्
ऋणानि त्रीणि अपाकृत्य कुर्याद् वा तीर्थ सेवनम्

यत्र देव आदिदेवेन चक्र अर्थम् पूजितो भवः

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

अन्यत् च तीर्थ प्रवरम् जप्येश्वर समीपात्

नाम्ना वाराणसी दिव्या कोटि कोटि अयुत अधिका

प्रायश्चित्ती च विधुरः तथा पाप चरः गृही
अष्टौ शतानि नव च अक्षराणि एतावान् आत्मा परमः प्रजापतेः

द्वाव् अतिरात्रौ षट् शतम् अग्निष्टोमा द्वे विंशति शते उक्थ्यानां

के स्विद् देवा हविष्मन्तः किं स्विज् जिगाति सुम्नयुः
सर्व अल्पैः ऽष्टाभिर् विद् मनस् काय जीवितैः

प्रवृत्त्याः आश्रय उत्पत्ति स्थिति प्रत्युपभोगात्

स्त्रीत्व पुंस्त्व आधिपत्यात् तु कायात् स्त्री पुरुष इन्द्रिये

चतुर्दश तथा अन्यानि निवृत्त्याः इन्द्रियाणि वा

मनस् अन्य वित्ति श्रद्धा आदीनि अष्टकं कुशलं द्विधा

उपेक्षां च एव रूपे अष्ट कामे दश नव अष्ट वा

चित्त आश्रयः तद् विकल्पः स्थितिः संक्लेश एव च
यद् यज्ञे ऽभिरूपं तत् समृद्धम्

स एतैः पञ्चभिर् उक्थैर् एताः पञ्च दिश आप्नोत्य् एताः पञ्च दिश आप्नोति
अथ यज् जगतीं गायति विड् वै जगती वैश्यम् एव तद् ब्राह्मणस्य स्वे ऽन्वाभजति

सो अस्य आदित्सतः उपजिहीर्षते

अथ उ अस्य एव तत्

स्वे ऽनु ह्य् एनम् आभजति

अथ यद् अनुष्टुभं गायत्य् आनुष्टुभो वै शूद्रश् शूद्रम् एव तद् ब्राह्मणस्य स्वे ऽन्वाभजति
पुमान् अस्यै जायते इति विज्ञायते

वैष्णवीभिः ऋच् यजुः साम अथर्वभिः स्तोत्रैः स्तुतिभिः स्तुवन्ति

अथ गुड पायसम् घृत मिश्रम् अन्नम् निवेदयति अमुष्मै स्वाहा नमः अमुष्मै स्वाहा नमः इति द्वादशभिः यथालिङ्गम्
ततो देवा अभवन् परा असुराः

तस्माद् गौः सायं प्रातस्तनम् आप्यायते प्रातः सायन्तनम्

उपसदा वै महा पुरम् जयन्ति इति
या निर्वृतिस् तनुभृतां तव पाद पद्म ध्यानात् भवत् जन कथा श्रवणेन वा स्यात्

इष्ट्वा मां यज्ञ हृदयम् यज्ञैः पुष्कल दक्षिणैः

अहो बत मम अनात्म्यम् मन्दभाग्यस्य पश्यत

अवरुह्य नृपस् तूर्णम् आसाद्य प्रेम विह्वलः

येन अञ्जसा उल्बणम् उरु व्यसनम् भव अब्धिम् नेष्ये भवत् गुण कथा अमृत पान मत्तः

शङ्ख दुन्दुभि नादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभिः

विदुर उवाच

प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम्

ब्राह्मणैः कुल वृद्धैः च पर्यस्तो अमात्य बन्धुभिः

स वृन्दैः कदली स्तम्भैः पूग पोतैः च तद्विधैः

तप्ये द्वितीये ऽप्य् असति भ्रातृ भ्रातृव्य हृद् रुजा

त्वद् दत्तया वयुनया इदम् अचष्ट विश्वं सुप्त प्रबुद्धः इव नाथ भवत् प्रपन्नः

लालितो नितरां पित्रा न्यवसद् दिवि देव वत्

कल्प अन्ते एतद् अखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान् स्व दृश् अनन्त सखः तद् अङ्के

तदा अभिषिच्यमानाभ्याम् वीर वीरसुवो मुहुः

त एवम् उत्सन्न भयाः उरुक्रमे कृत अवनामाः प्रययुस् त्रिविष्टपम्

स्नापयामास तनयं जात उद्दाम मनोरथः

वाप्यो वैदूर्य सोपानाः पद्म उत्पल कुमुद्वतीः

मतिर् विदूषिता देवैः पतद्भिर् असहिष्णुभिः
किन्नर्यः किंनराः च एव भुजङ्गाः सिद्ध कन्यकाः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे पाशुपतव्रतमाहात्म्यं नाम अशीतितमः ऽध्यायः

तं दृष्ट्वा नन्दिनं सर्वे प्रणम्य आहुः गणेश्वरम्

चतुर्थं पञ्चमं च एव षष्ठं च सप्तमं तथा

क्रीडा अर्थम् देवदेवस्य भवस्य परमेष्ठिनः

पशूनां च पतिः यस्मात् तेषाम् साक्षात् हि देवताः

एतत् वः कथितं सर्वं पितामह मुखात् श्रुतम्

भो भो देवा महाभागाः सर्वे निर्धूत कल्मषाः

स्त्री संघैः देवदेवस्य भवस्य परमात्मनः

विमानैः विविध आकारैः प्राकारैश् च समावृतम्

मयूरैः च एव कारण्डैः कोकिलैः चक्रवाककैः

नन्दी शिलाद तनयः सर्व भूत गणाग्रणी
शान्तिर् एव एषा भेषजम् अन्ततो यज्ञे क्रियते

तन् नक्षत्रियां विराजम् आप्नोति

त्रयोदशं वा एतत् मासम् आप्नोति यत् शुनासीर्येण यजते

यद्य् उ न मथ्यते पौर्णमासम् एव तन्त्रं भवति

स एतेन देव रथेन स्वर्गं लोकम् एति
सद्भिः सङ्गं प्रकुर्वीत सिद्धि कामः सदा नरः

कालो जनयते सृष्टिं पुनः कालो ऽपि संहरेत्

सततं प्रिय वक्री च सततं तु ऋतु कामिनी

कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः

अल्प भुक्त अल्प भाषी च सततं मङ्गलैः युता

नित्यं स्नाता सु गन्धा च नित्यं च प्रिय वादिनी

सूत उवाच

स बन्धुः यः हिते युक्तः स पिता यः तु पोषकः

ब्राह्मणं बालिशं क्षत्रम् अयोद्धारं विशं जडम्
उरुक्रमस्य अखिल बन्ध मुक्तये समाधिना अनुस्मर तत् विचेष्टितम्

तत्र अन्वहम् कृष्ण कथाः प्रगायताम् अनुग्रहेन अशृणवम् मनोहराः

अजं प्रजातं जगतः शिवाय तन् महा अनुभाव अभ्युदयः ऽधिगण्यताम्

कुर्वाणा यत्र कर्माणि भगवत् शिक्षया असकृत्

ॐ नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि

इदं हि विश्वं भगवान् इव इतरः यतो जगत् स्थान निरोध सम्भवाः

परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतैः स्नातस्य मे न्यूनम् अलं विचक्ष्व

यदि ईश्वरे भगवति कर्म ब्रह्मणि भावितम्

कुतः पुनः शश्वत् अभद्रम् ईश्वरे न च अर्पितम् कर्म यत् अपि अकारणम्

चक्रुः कृपां यदि अपि तुल्य दर्शनाः शुश्रूषमाणे मुनयो अल्प भाषिणि

ततो ऽन्यथा किंचन यत् विवक्षतः पृथग् दृशः तद् कृत रूप नाम्भिः

श्री नारदः उवाच

अथ तं सुखम् आसीन उपासीनं बृहच्छ्रवाः

जिज्ञासितम् अधीतं च ब्रह्म यत् तत् सनातनम्

अविच्युतो ऽर्थः कविभिः निरूपितः यत् उत्तमश्लोक गुण अनुवर्णनम्
शक्रेण पक्षाः छिन्नाः वै पर्वतानां महा ओजसा

भ्रमन्तम् अनुसर्पन्ति नक्षत्राणि च चक्र वत्

पङ्क्तिः च बृहती च एव उष्णिह् एव तु सप्तमम्

उत्तानपाद पुत्रः असौ मेढी भूतः ध्रुवो दिवि

प्रत्यक्षम् अपि दृश्यं तत् संमोहयति वै प्रजाः

पर्जन्यो दिग्गजाः च एव हेमन्ते शीत सम्भवम्

वायुभिः स्तनितं च एव विद्युतः तु अग्नि जाः स्मृताः

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह

समुद्रात् वायु संयोगात् वहन्ति अपः गभस्तयः

यः असौ चतुर्दश ऋक्षेषु शिशुमारो व्यवस्थितः

एवं श्रुत्वा कथां दिव्याम् अब्रुवन् लौमहर्षणिम्

सः एष भ्रमन् भ्रामयते चन्द्र आदित्यौ ग्रहैः सह
वचा लवण तोयेन छर्दनं तत्र कारयेत्

वात पित्त हरम् वृष्यं कनीयः पञ्चमूलकम्

मन्दः तीक्ष्णः ऽथ विषमः समश् च इति चतुर्विधाः

स्थिर चित्तः स्वरः सूक्ष्मः प्रसन्नः स्निग्ध मूर्धजः

स्नेहं च तद् समम् क्षीरं कल्कः च स्नेह पादकः

कटु अम्ल शव वैगन्ध्य स्वेद मूर्छा अति तृष् भ्रमाः

पित्तलो लेखन स्तम्भी कषायो ग्राहि शोषणः

दोषस्य इतर सद्भावे अपि अधिका प्रकृतिः स्मृताः

अविकारी महा उत्साहः महा साहसिकः नरः

तेषां सम त्वम् आरोग्यम् क्षय वृद्ध्याः विपर्ययः

गुद श्रोणि आश्रयः वायुः पित्तं पक्वाशय स्थितम्

शुक्र अभावः भ्रमो मूर्छा तर्षो ऽम्लात् सम्प्रवर्तते

दाह ऊष्म पाद संक्लेदक उपराग परिश्रमाः
ब्रह्मणो ऽभिप्लवम्

मित्रावरुणाभ्यां गवा आयुषी

अर्ध मासेभ्यः चतुर्विंशम् अहः

विश्वेभ्यो देवेभ्यो दशरात्रम्

उक्तौ पृष्ठ्य अभिप्लवौ
तद् आदित्यम् अभितो ऽश्रयत्
प्राणो धूमः

विद्युद् अर्चिः

स ह उवाच विज्ञायते ह अस्ति हिरण्यस्य अपात्तम् गो अश्वानाम् दासीनां प्रवाराणां परिधानस्य

तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवाः सोमं राजानं जुह्वति

प्रेहि तु तत्र

ते चन्द्रं प्राप्य अन्नम् भवन्ति

तस्या आहुत्यै रेतः सम्भवति

प्रतीत्य ब्रह्मचर्यं वत्स्याव इति

को हि त्वा एवम् ब्रुवन्तम् अर्हति प्रत्याख्यातुम् इति

कथम् सु मेधः इति

वेत्थ उ देव यानस्य वा पथः प्रतिपदं पितृयाणस्य वा

यथा इयम् विद्या इतस् पूर्वं न कस्मिंश्चन ब्राह्मण उवास
ततो वै स प्रतिसत्त्रिभिः समगच्छत

स ह एष मरुद्भिर् एव सह श्यावाश्वः
इति सा तस्य वचनात् प्रविष्टा बुध मन्दिरम्

नासा पुटाभ्याम् उत्सृष्टम् परो अयम् इति शङ्कया

निवेदयामास पितुः यमः शापात् अमर्षितः

बटुभिः च अन्वितः युक्तैः समिध् पुष्प कुश उदकैः

न शशाक अथ तत् द्रष्टुम् पाद रूपम् रवेः पुनः

धर्म अधर्म आत्मकस्य अपि जगन्तः तु परीक्षणम्

छाये तं भज भर्तारम् अस्मदीयम् वरानने

पुरुष त्वम् हृतं सर्वं स्त्री रूपे विस्मितो नृपः
तस्मिन् त्वयि किम् वीर्यम् इति

तथा इति

तस्मै तृणम् निदधौ एतत् आदत्स्व इति

अथ इन्द्रम् अब्रुवन् मघवन् एतत् विजानीहि किम् एतत् यक्षम् इति

तत् अभ्यद्रवत्

अपि इदम् सर्वम् आददीय यत् इदम् पृथिव्याम् इति
एष उ एव एषु सर्वेषु अन्तेषु परिख्यायते इति ह उवाच

तौ ह द्वात्रिंशतम् वर्षाणि ब्रह्मचर्यम् ऊषतुः

अथ यः अयम् भगवन् अप्सु परिख्यायते यः च अयम् आदर्शे कतमः एष इति
चतुर् उत्तमायै

यज्ञायज्ञीयं वाव यज्ञस्य ऊधः

तस्मिन् यच् छन्नं गायति मिथुनम् एव तत् प्रजननं दधाति
उक्तः वर्ण धर्मः च आश्रम धर्मः च

एतानि एव अनादेशे विकल्पेन क्रियेरन्
स्रुव स्वधिती च स्रुचः च संमृड्ढि पत्नीम् संनह्य आज्येन दध्ना च उदेहि इति संप्रैष अन्तम् नमति

चतुः जुह्वाम् गृह्णाति चतुः उपभृति
इति ध्यानं समाख्यातम् मया तव

भूत अध्यक्षम् तथा बद्ध नियन्तारम् प्रभुं विभुम्

उदकेन विहीनं वै तद् धर्म परिवर्जितम्

स्वायम्भुव आद्याः मुनयो हरिं ध्यायन्ति कर्मणा

मुक्त सङ्गम् महा ईशानम् सर्व देव प्रपूजितम्

रूपेण रहितं च एव गन्धेन परिवर्जितम्
उच्छ्रीयमाणाय अनुवाचयति
एको हेतुः अनेकस्य तथा एकस्य एकः एव हि

पृथक् एकैकशस् च उक्ताः हेतु लिङ्ग उपशान्तयः

व्याधयः ते तदात्वे तु लिङ्गानि इष्टानि न आमयाः

चतुर्थः सन्निपातेन प्रत्याख्येयः तथाविधः

क्षयो रोगस्य हेतु त्वे शोषस्य अपि उपलभ्यते

चिरात् अपस्मरन्तम् चिरात् च संज्ञां प्रतिलभमानं पतन्तम् अनतिविकृत चेष्टम् लालाम् उद्वमन्तम् शुक्ल नख नयन वदन त्वचम् शुक्ल गुरु स्निग्ध रूप दर्शिणम् श्लेष्मल अनुपशयम् विपरीत उपशयम् च श्लेष्मणा अपस्मरन्तम् विद्यात्

तीक्ष्णैः संशोधनैः च एव यथास्वं शमनैः अपि

साध्यान् तु भिषजः प्राज्ञाः साधयन्ति समाहिताः
उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अव अधमम् वि मध्यमं श्रथाय

सु मित्राः ना आपा ओषधयः सन्तु दुर्मित्रास् तस्मै सन्तु
विचक्षणवतीं वाचं वदति

तस्य वाग् एव मिथुनम्

स यदा दीक्षणीय इष्टिः संतिष्ठेत यदा एनम् अध्वर्युर् अभ्यञ्जयेद् यदा संपवयेद् अथ एतम् आदित्यम् उपतिष्ठेत त्वं देवता दीक्षिता असि

सा दीक्षमाणस्य इन्द्रियम् ज्यैष्ठ्यं श्रैष्ठ्यं यश आदत्से