tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
चञ्चलः च एव चल अचल विवर्जितः

प्रभा कान्तिः तथा हि अर्चिः शुद्ध स्फटिक संनिभः

ईश आत्मा परमात्मा च रौद्र आत्मा मोक्ष विद् यतिः

यति रूपी च योगी च योगि ध्येयः हरिः शितिः

लक्ष्मणो लक्षणः च एव लम्ब ओष्ठः ललितः तथा

सिद्ध साध्यः सिद्ध सिद्धः साध्य सिद्धः हृद् ईश्वरः

बुद्धीनां कारणं च एव कारणं मनसः तथा

प्रजाद्वारं सहस्राक्षः सहस्रकर एव च

सर्व वर्णः महायोगी यज्ञो यज्ञ कृत् एव च

हस्तयोः कारणं तद्वत् पादयोः कारणं तथा

केशिनो दलनः च एव मुष्टिकस्य विमर्दकः

भूतानां कारणं तद्वत् कारणम् च विभावसोः

प्राणि स्थः शिल्प कृत् शिल्पः हस्तयोः च नियामकः

महा शान्तः महाभागो मधुसूदन एव च

पृथिव्या च विहीनः च शब्देन च विवर्जितः

अमृतस्य प्रदाता च क्षीरोदः क्षीरम् एव च

इन्द्रियाणां क्षोभकः च विषय क्षोभकः तथा

सीता पतिः च वर्धिष्णुः भरतः च तथा एव च

कंस दानव भेत्ता च चाणूरस्य प्रमर्दकः

अच्युतः च एव सत्य ईशः सत्यायाः च प्रियो वरः

अगस्त्यो देवलः च एव नारदो नारद प्रियः

श्रीपतिः नृपतिः श्रीमान् सर्वस्य पतिः ऊर्जितः

सर्व पूज्यः च सर्व आद्यः सर्व देव नमस्कृतः

प्रकृतिः कौस्तुभ ग्रीवः पीत अम्बर धरः तथा

रामो रमापतिः च एव स भार्यः परमेश्वरः

वसुदेव प्रियः च एव वसुदेव सुतः तथा

अपानेन विहीनः च व्यानेन च विवर्जितः

इन्द्र आत्मा च एव ब्रह्म आत्मा रुद्र आत्मा च मनोः तथा

ह्री प्रवर्तन शीलः च यतीनां च हिते रतः

सुहृदां च पतिः च एव नृपाणां च पतिः तथा

भक्त प्रियः भर्ता भक्तिमान् भक्ति वर्धनः
संदर्शित आकारायाम् निर्भिन्न सद्भावायाम् समुपभोग व्यतिकरे तदीयानि उपयुञ्जीत

सौगन्धिकं पूग फलानि च

प्रसृते तु परिचये तस्या हस्ते न्यासं निक्षेपं च निदध्यात्
स्वयं वा शिश्न वृषणौ उत्कृत्य आधाय च अञ्चलौ

तया स काये निर्दग्धे मुच्यते तु द्विजोत्तमः

चीर वासाः द्विजो ऽरण्ये चरेद् ब्रह्म हनः व्रतम्

मातुलस्य सुतां वा अपि गत्वा चान्द्रायणं चरेत्

अमानुषीषु पुरुष उदक्यायाम् अयोनिषु

एभिः व्रतैः अपोहन्ति महापातकिनो मलम्

स्थान आसनाभ्याम् विहरन् त्रिस् अह्नः ऽभ्युपयन्न् अपः

पतितेन तु संसर्गं यो येन कुरुते द्विजः

जल आर्द्र वासाः प्रयतो ध्यात्वा नारायणं हरिम्

चान्द्रायणं च कुर्वीत तस्य पापस्य शान्तये

अनस्थ्नां च एव हिंसायां प्राणायामेन शुध्यति

सखी भार्याम् समारुह्य गत्वा श्यालीं तथा एव च
सूत उवाच

अ जानन् अपि संहारं प्राण कृच्छ्रे उपस्थिते

एवं धर्मं पार्थः कृष्णेन चोदितः

पराद्रवत् प्राण परीप्सुः उर्व्याम् यावद्गमं रुद्र भयात् यथा कः

प्राह अर्जुनम् प्रकुपितो भगवान् अम्बुज ईक्षणः

तम् आपतन्तं स विलक्ष्य दूरात् कुमार हा उद्विग्न मनाः रथेन

मा एनम् पार्थैः अर्हसि त्रातुं ब्रह्मबन्धुम् इमं जहि

भर्तुः च विप्रियं वीर कृतवान् कुल पांसनः

मया एव उभयम् आम्नातं परिपाह्य् अनुशासनम्

तथा अयम् च अवतारः ते भुवो भार जिहीर्षया

न्यवेदयत् तं प्रियायै शोचन्त्या आत्मजान् हतान्

निशम्य भीम गदितम् द्रौपद्याः च चतुर्भुजः

इति प्रियां वल्गु विचित्र जल्पैः स सान्त्वयित्वा अच्युत मित्र सूतः

विमुच्य रशना बद्धम् बाल हत्या हत प्रभम्
द्रव्याणाम् अपि अनादानम् आपदि अपि यथा इच्छया

चिन्तनं सर्व शब्दानाम् मानसं तं जपं विदुः

प्रददौ गौतमाय अथ पुलहो ऽपि प्रजापतिः

पराशरो ऽपि सनकात् पिता मे सर्व तत्त्व दृश्

यथार्थ कथन आचारः सत्यं प्रोक्तं द्विजातिभिः

यत्र पश्यति च आत्मानम् नित्य आनन्दम् निरञ्जनम्

यत् अहम् लब्धवान् रुद्राद् वामदेवात् अनुत्तमम्

भवन्तो ऽपि हि मद् ज्ञानम् शिष्याणां विधि पूर्वकम्

मद् भावना समायुक्ताः मुच्यन्ते ते ऽपि भावतः

शरीर शोषणम् प्राहुः तापसाः तपः उत्तमम्

बाह्यम् आभ्यन्तरम् शौचं द्विधा प्रोक्तं द्विजोत्तमाः

चिन्तयेत् स्व आत्मनि ईशानम् परं ज्योतिः स्वरूपिणम्

अशुभे दुर्जन आक्रान्ते मशक आदि समन्विते

मध्यमः प्राण संरोधः षट्त्रिंशात् मात्रिका उत्तमः

ओंकार वाच्यम् अव्यक्तम् रश्मि जाल समाकुलम्

अर्जुनाय स्वयं साक्षात् दत्तवन् इदम् उत्तमम्

सर्वे तरन्ति संसारम् ईश्वर अनुग्रहात् द्विजाः

वर्ण आश्रम विधिम् कृत्स्नं कुर्वाणो मद् परायणः

माम् उपैष्यति योगि ईशम् ज्ञात्वा मां परमेश्वरम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः ब्रह्म लोके महीयते

माम् एव संश्रयेत् ईशम् स याति परमं पदम्

येन असौ भगवन्त् ईशः समाराध्यो मुमुक्षुभिः

ब्रह्मचर्यम् अहिंसा च क्षमा शौचं तपो दमः

चिन्तयेत् परम आत्मानम् तद् मध्ये गगनं परम्

ज्ञान योगेन मां तस्माद् यजेत परमेश्वरम्

एकीभावेन पश्यन्ति न तेषां पुनर् उद्भवः

प्रोच्यते सर्व शास्त्रेषु योगिभिः यत मानसैः

ये युञ्जन्ति इह मद् योगम् ते विज्ञेया महेश्वराः

रत्न आदौ भावयित्वा ईशम् अर्चयेत् लिङ्गम् ऐश्वरम्

नासिका अग्रे समां दृष्टिम् ईषत् उन्मीलित ईक्षणः

यः च एतत् शृणुयात् नित्यम् भक्ति युक्तः दृढ व्रतः

एवमादिषु देशेषु धारणा चित्त बन्धनम्

मया ऐक्यम् स महा योगः भाषितः परमेश्वरः

मद् प्रसादात् अवाप्नोति शाश्वतं परमं पदम्
इयम् हि इदम् सर्वम् पुष्यति यत् इदम् किंच

अथ यत् किंच इदम् आर्द्रम् तत् रेतसः असृजत

सः ह एतावान् आस यथा स्त्री पुमांसौ सम्परिष्वक्तौ

अ कृत्स्नः हि सः

आत्मा हि एषाम् सः भवति

सः यत् जुहोति यत् यजते तेन देवानाम् लोकः अथ यत् अनुब्रूते तेन ऋषीणाम् अथ यत् पितृभ्यः निपृणाति यत् प्रजाम् इच्छते तेन पितॄणाम् अथ यत् मनुष्यान् वासयते यत् एभ्यः अशनम् ददाति तेन मनुष्याणाम् अथ यत् पशुभ्यः तृण उदकम् विन्दति तेन पशूनाम्

सः विशम् असृजत यानि एतानि देव जातानि गणशस् आख्यायन्ते वसवः रुद्राः आदित्याः विश्वाः देवाः मरुतः इति

यः एवम् वेद अहम् ब्रह्म अस्मि इति सः इदम् सर्वम् भवति

तस्मात् सत्यम् वदन्तम् आहुः धर्मम् वदति इति धर्मम् _ वदन्तम् सत्यम् वदति इति

क्षत्रे एव तत् यशः दधाति

तस्मात् धर्मात् परम् न अस्ति

सोमः एव अन्नम् अग्निः अन्न आदः

द्वितीयात् वै भयम् भवति

तस्मात् अपि एतर्हि आमन्त्रितः अहम् अयम् इति एव अग्रे उक्त्वा अथ अन्यत् नाम् प्रब्रूते यत् अस्य भवति

एतावत् वै इदम् सर्वम् अन्नम् च एव अन्न आदः च

चक्षुः मानुषम् वित्तम् चक्षुषा हि तत् विन्दते
चतुर्विंशे ह वै संवत्सरे अनुदित होमी गायत्री लोकम् आप्नोति द्वादश उदित होमी स यदा द्वौ संवत्सराव् अनुदिते जुहोत्य् अथ ह अस्य एकः हुतो भवत्य् अथ य उदिते जुहोति संवत्सरेण एव संवत्सरम् आप्नोति य एवं विद्वान् उदिते जुहोति तस्माद् उदिते होतव्यम्

वृषशुष्मो ह वातावत उवाच जातूकर्ण्यो वक्ता स्मो वा इदं देवेभ्यो यद् वै तद् अग्निहोत्रम् उभयेद्युर् अहूयत अन्येद्युस् वाव तद् एतर्हि हूयत इति
इन्द्रियेण वा एष सोम पीथेन व्यृध्यते यस्य पिता पितामहस् सोमं न पिबति

सौम्यो ब्राह्मणो देवतया

एतस्या एव

यद् विशालः

तम् आलभन्त

स्त्र्य् एव स्त्रीष्व् अभवत्

तस्य यत् स्वं यद् वित्तं यद् वेद्यं तद् वृङ्क्ते

ते अन्या अन्याम् घ्नती चरतः

स एनान् विनयति

अह्नस् तद् रूपम्

येन रूपेण अचरत् तम् आलभत
एकाकी चिन्तयेन् नित्यं विविक्ते हितम् आत्मनः

सर्व लक्षण हीनः ऽपि यः सत् आचारवान् नरः

आचाराद् धनम् अक्षय्यम् आचारो हन्त्य् अलक्षणम्

उत्थाय आवश्यकम् कृत्वा कृत शौचः समाहितः

सर्वान् परित्यजेद् अर्थान् स्वाध्यायस्य विरोधिनः

यादृशो ऽस्य भवेद् आत्मा यादृशं च चिकीर्षितम्

परकीय निपानेषु न स्नायात् हि कदाचन

दश ध्वज समः वेशो दश वेश समः नृपः

प्रतिगु प्रतिवातं च प्रज्ञा नश्यति मेहतः

न अश्नीयात् भार्यया सार्धं न एनाम् ईक्षेत च अश्नतीम्

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्म अर्थौ च अनुचिन्तयेत्

आकालिकम् अनध्यायं विद्यात् सर्व अद्भुतेषु च

न राज्ञः प्रतिगृह्णन्ति प्रेत्य श्रेयो ऽभिकाङ्क्षिणः

अनीहमानाः सततम् इन्द्रियेष्व् एव जुह्वति

अ दत्तानि उपयुञ्जान एनसः स्यात् तुरीय भाज्

मृष्यन्ति ये च उपपतिम् स्त्री जितानाम् च सर्वशः

तथा तथा विजानाति विज्ञानं च अस्य रोचते

तां विवर्जयतस् तस्य रजसा समभिप्लुताम्

यमान् पतत्य् अकुर्वाणो नियमान् केवलान् भजन्

सेवा श्ववृत्तिर् आख्याता तस्मात् तां परिवर्जयेत्

अयुध्यमानस्य उत्पाद्य ब्राह्मणस्य असृक् अङ्गतः

न अश्नन्ति पितरस् तस्य दश वर्षाणि पञ्च च

एकाकी चिन्तयानो हि परं श्रेयो ऽधिगच्छति

वर्ण रूप उपसंपन्नैः प्रतोदेन आतुदन् भृशम्

अमावास्याम् अष्टमीं च पौर्णमासीं चतुर्दशीम्

न द्रव्याणाम् अ विज्ञाय विधिं धर्म्यं प्रतिग्रहे

पर लोक सहाय अर्थम् सर्व भूतानि अपीडयन्

यमान् सेवेत सततं न नित्यं नियमान् बुधः

व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्री शूद्र दम्भनम्

सूना चक्र ध्वजवताम् वेशेन एव च जीवताम्

विद्युत् स्तनित वर्षेषु महा उल्कानाम् च सम्प्लवे

पतत्रिणा अवलीढम् च शुना संस्पृष्टम् एव च

ताव् उभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये

ब्रह्मचारी भवेन् नित्यम् अप्य् ऋतौ स्नातको द्विजः

यदि न आत्मनि पुत्रेषु न चेत् पुत्रेषु नप्तृषु

न स्नानम् आचरेद् भुक्त्वा न आतुरः न महानिशि

आकालिकम् अनध्यायम् एतेषु मनुर् अब्रवीत्

न विद्यमानेष्व् अर्थेषु न आर्तौ अपि यतस् ततः

तस्माद् एतत् त्रयं नित्यं न अवमन्येत बुद्धिमान्

अतो ऽन्यतमया वृत्त्या जीवंस् तु स्नातको द्विजः

गवा च अन्नम् उपघ्रातं घुष्टान्नं च विशेषतः

एतत् त्रयं हि पुरुषं निर्दहेद् अवमानितम्

न वासोभिः सह अजस्रम् न अ विज्ञाते जल आशये

उपवीतम् अलंकारं स्रजं करकम् एव च

मेने प्रजापतिर् ग्राह्याम् अपि दुष्कृत कर्मणः

दर्शेन च अर्ध मास अन्ते पौर्णमासेन च एव हि

या वृत्तिस् तां समास्थाय विप्रो जीवेद् अनापदि

न शूद्राय मतिं दद्यान् न उच्छिष्टम् न हविष्कृतम्

दातुर् भवत्य् अनर्थाय परत्र अदातुः एव च
मायया तस्य ते दैत्याः पुरत्रय निवासिनः

कर्तुं व्यवसितः च अभूत् धर्म विघ्नम् सुर अरीणाम्

कथं पशुपतिः च आसीत् पुरम् दग्धुं महेश्वरः

अथ समर रतैः सदा समन्तात् शिव पद पूजनया सु लब्ध वीर्यैः

अथ ते ब्रह्मणा सार्धं तथा वै विश्वकर्मणा

विवेश दिव्यं भवनं भवः अपि यथा अम्बुदः अन्य अम्बुदम् अम्बुद आभः

यजेत् यदि महादेवम् अ पापः न अत्र संशयः

लीला अम्बुजेन च आहत्य कलम् आह वृषध्वजम्

भूतानां भुवनेशानां पतये पाप हारिणे

अहो विधेः बलम् च इति मुनयः कश्यप आदयः

स इन्द्राः स साध्याः स यमाः स रुद्राः स मरुत् गणाः

कृतार्थ इव देवेशो देवैः सार्धम् उमापतिम्

एतस्मिन् अन्तरे तेषां श्रुत्वा शब्दान् अनेकशस्

तुष्टुवुः देवदेवेशम् परमात्मानम् ईश्वरम्

नमः शिवाय सौम्याय रुद्र भक्ताय ते नमः

सिंहनादं महत् कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः

मायी माया मयम् शास्त्रं ग्रन्थ षोडश लक्षकम्

पुरत्रय विनाशाय प्राह एनम् पुरुषं हरिः

सहिता वरयामासुः सर्व लोक पितामहम्

प्राह देवो हरिः साक्षात् प्रणिपत्य स्थितान् प्रभुः

वापी कूप तडागैः च दीर्घिकाभिः तु सर्वतः

तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः

त्राता नेता जगन्ति अस्मिन् द्विजानाम् द्विज वत्सलैः

वयं पुराणि त्रीणि एव समास्थाय महीम् इमाम्

रथैश् च विविध आकारैः विचित्रैः विश्वतोमुखैः

ब्रह्मा ब्रह्म त्वम् आपन्नो हि अहम् विष्णु त्वम् एव च

तत्र अन्तर् बद्ध माला सा मुक्ताफल मया शुभा

पुराणि त्रीणि विप्र इन्द्राः त्रैलोक्यम् इव च अपरम्

अलक्ष्मीश् च स्वयं तस्य नियोगात् त्रिपुरम् गता

तत् शास्त्रम् उपदिश्य एव पुरुषाय अच्युतः स्वयम्

अनेन उपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम्

सुख आसीनौ ह्य् अ संभ्रान्तौ धर्म विघ्न अर्थम् अव्ययौ

त्वम् आदिः त्वम् अनन्तः च अनन्तः च अक्षयः प्रभुः

एवम् उक्त्वा हरिः च इष्ट्वा यज्ञेन उपसदा प्रभुम्

न अस्ति सर्व अमर त्वम् वै निवर्तध्वम् अतस् असुराः

पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनि पुंगवाः

निहते तारके दैत्ये तार पुत्रे स बान्धवे

देवं ते पुरुषं च एव प्रणेमुः तुष्टुवुः तदा

एकीभावं गमिष्यन्ति पुराणि एतानि च अनघैः

सर्वतः श्रुतिमन् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठसि
वीर्यं गायत्री

पशवो अच्छावाक साम

प्राणेन वाचम् आरभते

निधनवद् रथन्तरं वा बृहद् वा पृष्ठं क्रियते

प्राणो मैत्रावरुण साम

द्वि अक्षर निधनम् ब्रह्म साम

ऐडम् अच्छावाक साम
सेवन्ते सेवकाः सेव्यान् प्रज्ञा प्राण धन आदिभिः

एवं निरूपयन्तश् च सप्तपर्ण तलात् वयम्

गां स्पृशञ् जानु शिरसा स माम् इदम् अभाषत

दीर्घे नद नदी मार्ग प्रतान भुजग आदयः

एता ओषधयः पञ्च सदा स्थाः किल वर्मणि

ततः पौरैर् मदीयैश् च विचिन्वद्भिर् इतस् ततः

दृष्ट्वा च गोमुखेन उक्तम् अत्र एव आस्ते स कामुकः

पश्य तम् उक्त्वा मरुभूतिकः

असौ हरिशिखेन उक्तः सर्वम् एव भवादृशाम्

गोमुखे कथयत्य् एवम् आगत्य मरुभूतिकः

इदानीम् एव तौ यातौ पदवी दृश्यताम् इयम्

इव विन्यस्ता भित्तौ

कृत उपकारः त्वां द्रष्टुं न अयम् इच्छति लज्जया

आराधितवती यत्नात् सु दीर्घम् कालम् अप्सराः

तस्मै निर्यातयिष्यामि दृष्टाय इति अथ गोमुखः

आश्चर्यं पुलिनं पश्य नमस् तस्मै स चक्षुषे

आदित्यशर्म वचनम् वचनं च यक्ष्या यानं प्रदक्षिणम् इषोश् च मरुत् मृगाणाम्

च मया प्रोक्ते तेन उक्तम् न स मानुषः

एकदा पितरं दृष्ट्वा रुदन्तम् अहम् अब्रुवम्
ते गाथाम् अब्रुवन् त्वया पुनाम इति

सो ऽब्रवीद् बहु वा एतस्यां किंच किंच कुर्वन्त्य् अधिष्ठीवन्त्य् अधिचरन्त्य् अध्यासते

ते ऽब्रुवन् साम एव द्वितीयं करवामहै

किं ततस् स्याद् इति

साम एव नो द्वितीयम् अस्त्व् इति
सो ऽहम् अस्मि इति विज्ञाय किं दीन इव धावसि

इह अमुत्र विरक्तस्य नित्य अनित्य विवेकिनः

तस्य आत्म ज्ञान तृप्तस्य तुलना केन जायते

उपस्थ इति अन्त संसक्तः मालिन्यम् अधिगच्छति
तिष्ठन्ते अस्मै पशवः अन्नाद्याय आलम्भाय यः एवम् वेद यस्य च एवम् विदुषः यूपः तिष्ठति

तत् आहुः न अग्नीषोमीयस्य पशोः अश्नीयात् पुरुषस्य वै एषः अश्नाति यः अग्नीषोमीयस्य पशोः अश्नाति यजमानः हि एतेन आत्मानम् निष्क्रीणीते इति

अथ ये तेभ्यः अवरे आसन् ते एतम् स्वरुम् अपश्यन् यूप शकलम्

तत् तत् न आदृत्यम्

तम् तस्मिन् काले अनुप्रहरेत्

तत् तत् न आदृत्यम्
यन् मे इन्द्रध्वजस्य तथागतस्य पूजा कृता तद् हैतुकम् च मे संसारे अनन्तं सुखम् अनुभूतम्

वद अनुप्रयच्छ मे एतं पुरुषम् प्रव्राजयामि इति

ततो भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते गच्छ आनन्द राजानं प्रसेनजितम्

उपसंक्रम्य राजानं प्रसेनजितं कौशलं भगवत् वचनेन उवाच अनुजानीहि भगवान् एतं पुरुषं प्रव्राजयति इति

तत् किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन ब्राह्मणो बभूव अहं सः
स हि तद् वपूः अन्य बुद्ध दर्शी स्मृतये तस्य समेयिवाः दिवौकाः

पणवं युवतिः भुज अंस देशात् अवविस्रंसित चारु पाशम् अन्या

निषसाद स यत्र शौचवत्यां भुवि वैडूर्य निकाश शाद्वलायाम्

शतपत्त्रम् स्थित कारण्डव घट्टितम् चकाशे

क्षयम् अक्षय धर्म जात रागः शशि सिंह आनन विक्रमः प्रपेदे

शिथिल आकुल मूर्धजा तथा अन्या जघन स्रस्त विभूषण अंशुक अन्ता

अथ तत्र सुरैः तपस् वरिष्ठैः अकनिष्ठैः व्यवसायम् अस्य बुद्ध्वा

ध्रुवम् अत्र न वर्धयेत् प्रमादम् गुण संकल्प हतः तु रागम् एति

समवेक्ष्य तथा तथा शयाना विकृताः ताः युवतीः अधीर चेष्टाः

अवतीर्य ततस् च निर्विशङ्को गृह कक्ष्याम् प्रथमां विनिर्जगाम

अनिमीलित शुक्ल निश्चल अक्षाः न विरेजुः शयिता गतासु कल्पाः

इति सत्त्व कुल अन्वय अनुरूपम् विविधं स प्रमदा जनः शयानः

गुणवान् _ ऽपि वल्गु भाषाः नृप सूनुः स विगर्हयांबभूव

अवतीर्य ततस् तुरंग पृष्ठात् शनकैस् गाः व्यचरत् शुचा परीतः

अधिगम्य ततो विवेक जम् तु परम प्रीति सुखम् मनस् समाधिम्
आवयोर् गात्र सदृशम् दीयताम् अनुलेपनम्

वीथीं माल्य आपणानाम् वै गन्ध आघ्रातौ द्विपाव् इव

तोलयित्वा यथाकामं तद् धनुर् दैत्य पूजितम्

भोः कंस धनुषाम् पाल श्रूयताम् आवयोर् वचः

समीपं नृपतेर् गत्वा काकोच्छ्वासो ऽभ्यभाषत

स त्व् आयुधागार नरः भीतस् त्वरित विक्रमः

निर्वृत्तम् अस्मिन् काले यज् जगतः संभ्रम उपमम्

आरोपयित्वा वेगेन नामयामास लीलया

जहास उच्चैस् स्तन तटा ऋजु यष्टिः लता यथा

प्रीतस् तु मनसा कृष्णो गुणकाय वरं ददौ

नयस्य् अम्बुज पत्र अक्षि क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसि
स ह वर्ष गणम् प्रोवास

ब्रह्मचर्यं भगवति वत्स्यामि

न अ सहस्रेण आवर्तेय इति

अपृच्छं मातरम्
पश्चात् स्वयं च पत्नीभिः शेषम् अन्नम् समाचरेत्

अन्यत्र फल मूलेभ्यः पानकेभ्यः तथा एव च

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे द्वाविंशो ऽध्यायः

मृत अहनि तु कर्तव्यम् एकोद्दिष्टम् विधानतः

गोमयेन उदकैः भूमिम् शोधयित्वा समाहितः

अथ पिण्ड अवशिष्ट अन्नम् विधिना भोजयेद् द्विजान्

भवन्ति पितरः तस्य तं मासं पांशु भोजनाः

पात्रैः औदुम्बरैः दद्यात् वैश्वदैवत्य पूर्वकम्

दक्षिणां दिशम् आकाङ्क्षन् याचेत इमान् वरान् पितॄन्

महारौरवम् आसाद्य कीट योनिम् व्रजेत् पुनः

येषां वा अपि पिता दद्यात् तेषां च एके प्रचक्षते

प्रास्येत् अग्नौ तत् अन्नम् तु दद्याद् वा ब्रह्मचारिणे

द्वौ पिण्डौ निर्वपेत् ताभ्यां क्षेत्रिणे बीजिने तथा

सत्क्रियां देश कालौ च शौचं ब्राह्मण संपदम्

देव वत् सर्वम् एव स्याद् यवैः कार्या तिल क्रिया

यो यस्य म्रियते तस्मै देयं न अन्यस्य तेन तु

शं नो देव्या उदकम् पात्रे तिलो असि इति तिलान् तथा

व्यास उवाच

बहूनां पश्यतां सो ऽज्ञः पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्

ततः स्नात्वा निवृत्तेभ्यः प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः

अतिथिः यस्य न अश्नाति न तत् श्राद्धम् प्रशस्यते

तस्मात् प्रयत्नात् श्राद्धेषु पूज्या हि अतिथयः द्विजैः

प्रदद्याद् बीजिने पिण्डं क्षेत्रिणे तु ततो ऽन्यथा

स्थानं कृत्वा तु सैकतम्

तस्मात् एकम् अपि श्रेष्ठं विद्वांसं भोजयेद् द्विजम्

देवतायतने च अस्मै निवेद्य अन्यत् प्रवर्तयेत्

प्राचीनावीतिना पित्र्यं वैश्वदेवं तु होम वत्
पुरुषं तं विजानीमो वाक्य भेद विमोहिताः

मा भूवन् त्वादृशाः राष्ट्रे राज्ञां कृष्ण अनुवर्तिनाम्

ब्रह्मावर्ते यत्र यजन्ति यज्ञैः यज्ञेश्वरम् यज्ञ वितान विज्ञाः

पुनर् च याचमानाय जातरूपम् अदात् प्रभुः

कः त्वम् मद् शरणे लोके बलात् हंसि अबलान् बली

एवं धर्मे प्रवदति स सम्राज् द्विजसत्तमाः

पप्रच्छ रथम् आरूढः कार्तस्वर परिच्छदम्

मेघ गम्भीरया वाचा समारोपित कार्मुकः

न ते गुडाकेश यशोधराणाम् बद्धाञ्जलेः वै भयम् अस्ति किंचित्

इति धर्मं महीं च एव सान्त्वयित्वा महा रथः

प्रतिसंदध आश्वास्य महीं च समवर्धयत्

आहर्तास्मि भुजं साक्षात् अमर्त्यस्य अपि स अङ्गदम्

सूत उवाच

यत्र एव नियतो वत्स्य आतिष्ठन् ते ऽनुशासनम्

दैवम् अन्ये ऽपरे कर्म स्वभावम् अपरे प्रभुम्

तम् उद्यत असिम् आह इदम् दण्ड पाणिम् इव उद्यतम्

निशातम् आददे खड्गं कलये अधर्म हेतवे

तं जिघृक्षति अधर्मः ऽयम् अनृतेन एधितः कलिः
नायिका कालिका नाम पुनः

पञ्च वर्णैः च कुसुमैः शोभितानि प्रकल्पयेत्

मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा द्विपदास् तु अर्यम आदयः

नैरृत्य आदौ पश्चिमं स्यात् वायवी आदौ तु च उत्तरम्

यत् शेषम् तत् भवेत् जीवम् मरणं

मित्रो ऽथ राजयक्ष्मा च तथा पृथ्वीधरः क्रमात्

सूर्यः सत्यो भृगुः च एव आकाशो वायुः एव च
अथ यद् वेद अतिशेषम् उपतिष्ठते

अथ यद् इलाम् उपह्वयते यन् मार्जयते यत् शम्योर्वाकम् आह तस्य उक्तम् ब्राह्मणम्

अथ या अप उपस्पृशति तस्य उक्तम् ब्राह्मणम्

अथ यद् वेदं स्तृणाति
तान्य् एनम् अभिसमलभन्त

अभिक्रान्तेन हि यज्ञस्य ऋध्नोति

अग्निर् वा अश्वं प्राविशत्

अग्निर् वै प्रजापतिस् तस्य अश्वः चक्षुः

ग्रसितम् अस्य निष्खिदति

वहिनो वै पशवो भुञ्जन्ति

तम् अश्वेन उदवहन्

स्वेन एव एनम् तेजसा समर्धयति

अग्निं वै वरुणानीर् अभ्यकामयन्त

तेषाम् अद्यमानानां स्यूमरश्मिर् ऋषिर् अश्वं प्राविशत्
ध्रुवया वर्तमानः शुक्लेन वाससा शिरो वेष्टयति

तैर् एव सदृशी वृत्तिः प्रत्यक्षं स्वर्ग लक्षणम्

वान्या अपि वृक्ष लता वल्लि ओषधीनाम् च तृण ओषधीनाम् च श्यामाक जर्तिल आदीनाम्

वृत्तेर् वृत्तेर् अ वार्त्तायाम् तया एव तस्य ध्रुवं वर्तनाद् ध्रुवा इति परिकीर्तिता

अ वारित स्थानेषु पथिषु वा क्षेत्रेषु वा अ प्रतिहत अवकाशेषु वा यत्र यत्र औषधयः विद्यन्ते तत्र तत्र एकैकम् कणिशम् उञ्छयित्वा काले काले शिलैर् वर्तयति इति शिलोञ्छा
एवं बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य न संज्ञा विपर्यासः न चित्त विपर्यासः न दृष्टि विपर्यासः भवति

एवम् अन्येभ्यः ऽपि देवनिकायेभ्यो देव पुत्राः आगत्य भगवन्तं परमेण सत्कारेण परमेण गुरुकारेण परमया माननया परमया पूजनया परमया अर्चनया परमया अपचायनया सत्कृत्य गुरुकृत्य मानयित्वा पूजयित्वा अर्चयित्वा अपचाय्य एवम् एव शब्दम् उदीरयन्ति स्म घोषम् अनुश्रावयन्ति स्म

तिष्ठतु खलु पुनः सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु चतुर् अप्रमाण लाभिनाम् सर्व सत्त्वानाम् पुण्य अभिसंस्कारः ये सुभूते गङ्गा नदी वालुका उपमेषु त्रि साहस्र महा साहस्रेषु लोकधातुषु सत्त्वाः ते सर्वे चतसृणाम् आरूप्य समापत्तीनाम् लाभिनो भवेयुः

अथ तद् निमित्तम् समन्वाहरति न च निमित्तीकरोति एवं परिणामितं भवति तत् कुशल मूलम् बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ

येन अपि चित्तेन परिणाम्यते तस्य अपि चित्तस्य सा एव धर्म ता

अथ तं परिणामयति निविशते निमित्तीकरोति मिथ्या परिणामयति
यश् च बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमिता उपाय कौशल्य परिगृहीतः अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नानाम् बुद्धानां भगवतां शील समाधि प्रज्ञा विमुक्ति विमुक्ति ज्ञान दर्शन स्कन्धान् तेषाम् च प्रत्येकबुद्धानां शील समाधि प्रज्ञा विमुक्ति विमुक्ति ज्ञान दर्शन स्कन्धान् तेषाम् च श्रावकाणां शील समाधि प्रज्ञा विमुक्ति विमुक्ति ज्ञान दर्शन स्कन्धान् सर्व सत्त्वानाम् च अतीत अनागत प्रत्युत्पन्नानाम् कुशल मूल अभिसंस्कारान् सर्वान् एकतस् ऽभिसंक्षिप्य पिण्डयित्वा तुलयित्वा निरवशेष्य निरवशेषम् अनुमोदते अग्रया अनुमोदनया

सचेद् पुनर् एवम् संजानीते न चित्तं चित्तं जानाति न धर्मो धर्मं जानाति इत्य् अपि परिणामितं भवति अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये

येष्व् अपि धर्मेषु परिणाम्यते तेषाम् अपि धर्माणां सा एव धर्म ता इति

तत् कस्य हेतोः न हि बुद्धा भगवन्तो निमित्त योगेन परिणामनाम् अभ्यनुजानन्ति

तत् कस्य हेतोः तथा हि ते बोधिसत्त्वाः सर्वे अपि उपलम्भ संज्ञिनः दानं ददति

सचेद् एवम् अधिमुञ्चति एवं परिणामयतः तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य अ विनष्टः परिणामो भवति अ पर्यापन्नः निर्विषः परिणामो महा परिणामः धर्मधातु परिणामः परिपूर्णः सु परिपूर्णः भवति

तत् कस्य हेतोः तथा हि ते बोधिसत्त्वा उपलम्भ संज्ञिनः क्षान्तिं समादाय वर्तन्ते

अनुमोद्य अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिणामयामि अ परिणामना योगेन अ संक्रान्तितः इति

अप्रमेयं भगवन् अप्रमेयं सुगत

एवं बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये परिणामितं भवति

एवं बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अनुमोदना सहगतम् पुण्य क्रिया वस्तु अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये परिणामितं भवति यथा तत् चित्तम् न संजानीते इदं तत् चित्तम् इति

दिव्यैः छत्रैः दिव्यैः ध्वजैः दिव्याभिः घण्टाभिः दिव्याभिः पताकाभिः समन्तात् च दिव्य दीप मालाभिः बहुविधाभिः च दिव्याभिः पूजाभिः भगवन्तम् सत्कुर्वन्ति स्म गुरुकुर्वन्ति स्म मानयन्ति स्म पूजयन्ति स्म अर्चयन्ति स्म अपचायन्ति स्म दिव्यानि च वाद्यानि अभिप्रवादयामासुः
वैडूर्य निर्मितम् लिङ्गं पुष्परागेण पुष्यके

सर्व मङ्गल दम् पुण्यं सर्व शत्रु विनाशनम्

पौर्णमास्यां व्रतं कार्यं सर्व काम अर्थ सिद्धये

सौम्यं सीतारि धूपम् च साक्षात् निर्वाण सिद्धि दम्

शुद्ध अन्नम् वा अपि मुद्ग अन्नम् आढकम् च अर्धकम् तु वा

अगरुं दक्षिणे दद्यात् अघोरेण द्विजोत्तमाः

चामरं तालवृन्तं च तस्मै भक्त्या निवेदयेत्

प्रवालेण एव कार्तिक्यां तथा वै मार्गशीर्षके

पीठे वै प्रकृतिः साक्षात् महत् आद्यैः व्यवस्थिता

पितामहेन एव सुरैः च सार्धं महा अनुभावेन महा अर्घ्यम् एतत्
शर्ववर्मा निराहारः तत्र एव प्रस्थितो ऽभवत्

गृहीतो ऽयं मया त्वत्तो भाण्डमूल्याय मूषकः

क्रमेण शिक्षितः च अहम् लिपिं गणितम् एव च

उदान पालात् इति एवम् तद् देशे देवी अनुग्रहम्

सा जलैः अभिषिञ्चन्तम् राजानम् असहा सती

चिन्तित उपस्थिताः राज्ञे सर्वा विद्याः प्रदत्तवान्

एकैकः काष्ठिकः प्रीत्या काष्ठे द्वे द्वे ददौ मम

इति उक्त्वा अन्तर्हिते तस्मिन् सात नामनि गुह्यके

युष्मद् स्वसा युवां च एव शापेन एव च्युतौ भुवि

राज्ञे सो ऽपि तत् आकर्ण्य किं भवेत् इति अचिन्तयत्

तत् च चार मुखात् बुद्ध्वा मया प्रातर् निवेदितम्

उपाध्यायम् अथा अभ्यर्च्य तया आकिंचन्य दीनया

एवंप्रायाण्य् अहं पश्यन् कौतुकानि पदे पदे

तस्मिन्न् अहं समुत्पन्नो विप्रः तस्य च मे पुरा

राज्ञ्या अवमानितः च अद्य तत् निमित्तम् इति श्रुतम्

तेन एव विपणिं कृत्वा धनेन निज कौशलात्

यो ऽत्र द्यूत कलाम् वेत्ति तस्य हस्त गतः निधिः

ततः प्रभृति नष्टा मे बुभुक्षा च तृषा सह

अथ आवाम् सिंह मिथुनम् संजातौ सा अपि कालतः

न च प्रकरणं वेत्सि मूर्खः त्वम् कथम् ईदृशः

स्वर्णं दत्त्वा प्रयुञ्जीथा रञ्जयन् साम किंचन

गण अवतारः जातो ऽयं गुणाढ्यो नाम ब्राह्मणः

अयं च वर्धितो ऽन्यासां सिंहीनां पयसा मया

स्व देशम् आगतो ऽभूवं दर्शयिष्यन् निजान् गुणान्

विशाखिल आख्यः देशे ऽस्मिन् वणिक् च अस्ति महा धनः

राज्ञा कृत आदरम् च एव शर्ववर्म आदयः ऽस्तुवन्

विभवैः किं नु मूर्खस्य काष्ठस्य आभरणैः इव

तथा इति निश्चयं कृत्वा पश्चिमे प्रहरे निशि

निश्चित्य इति शिरः छेत्तुम् मया शस्त्रम् अगृह्यत

तद् आदेशेन गत्वा च काणभूतिं ददर्श सः

तार स्वरम् तथा साम गायति स्म जड आशयः

क्षीण शापाः ततस् ते च जननी मातुलाः मम

अकस्मात् अथ राज्ञः ताम् दृष्ट्वा अवस्थाम् तथाविधाम्

ददर्श तत्र मध्याह्ने सिंह आरूढम् स भूपतिः

तत् कस्मात् एष खेदः स्याद् ईदृशः सहसा प्रभोः

तत् शीघ्रम् अर्धचन्द्रो ऽस्य गले ऽस्मिन् दीयताम् इति

तत् श्रुत्वा अपि तथा एवा आसीत् स तूष्णीं सातवाहनः

कदाचिद् च ययौ दूराम् अटवीम् मृगया रसात्

विलक्षीकृत इति आहुः देव्यः ऽन्याः कोप निर्भरम्
ॐ हूं शिव तत्त्वाय स्वाहा हृदा स्यात् श्रोत्र वन्दनम्

ॐ ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः

हो ऽस्त्रं शक्ति स्थितिम् कृत्वा भूतशुद्धिं पुनर् न्यसेत्

आचामं मार्जनं च अथो गायत्रीं च जपेत् ततस्

पवन अस्त्रम् वास्तु अधिपः द्वारि पूर्व आदेः तु इमे

पञ्चवक्त्रः कर अग्रैः स्वैः दशभिः च एव धारयन्

ॐ हां प्रपितामहेभ्यः तथा मातामह आदयः

इह अहर् राव चारेण त्रीणि वर्षाणि जीवति
ऋषयः वै सरस्वत्याम् सत्रम् आसत

तेन अपाम् प्रियम् धाम उपागच्छत्

तम् बहिस् धन्व उदवहन्
स्नान मात्रात् अप्सरोभिः मोदते कालम् अक्षयम्

अक्षयं मोदते कालं यावत् चन्द्र दिवाकरौ

कुसुमायुध रूपेण रुद्र लोके महीयते

गङ्गेश्वर समीपे तु गङ्गा वदनम् उत्तमम्

ज्येष्ठ मासे तु सम्प्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः

सोमतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत्

यत्र नारायणो देवो मुनीनां भावित आत्मनाम्

अङ्गारक नवम्याम् तु अमावास्यां तथा एव च

मार्कण्डेय उवाच

सोम ग्रहे तु राज इन्द्रैः पाप क्षय करम् भवेत्

यत्र तत्र नर उत्पन्नः वरः तत्र प्रियो भवेत्

घृतेन स्नापयेद् रुद्रं स घृतम् श्रीफलं दहेत्

अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः

चैत्र मासे तु सम्प्राप्ते शुक्ल पक्षे त्रयोदशी

भीमेश्वरं ततो गच्छेत् सर्व व्याधि विनाशनम्

ततो गच्छेत राज इन्द्रैः अहल्यातीर्थम् उत्तमम्

नाम्ना भद्रेश्वरं पुण्यं सर्व पाप हरम् शुभम्

काञ्चनं तु द्विजो दद्याद् यथा विभव विस्तरम्

स्व आत्मानम् दर्शयामास लिङ्गं तत् परमं पदम्

कामतीर्थम् इति ख्यातं यत्र कामो भवम्

ततो गच्छेत राज इन्द्रः इक्षु नद्याः तु संगमम्

तपसा आराध्य विश्वेशं लब्धवान् योगम् उत्तमम्

तत्र स्नात्वा अर्चयेत् देवं गो सहस्र फलम् लभेत्
सम्यक् वर्तितु कामस्य विशेषेण महीपतेः

गाता चतुर्णां वेदानाम् उद्गाता प्रथम ऋत्विजाम्

यद्य् अहं सत् पथे मूढो यदि वा रावणो हतः

व्युत्थितस्य तु मेदिन्यां हतस्य नृ शरीरिणः

कृत कार्ये गते काले जगत्यां च यथानयम्

ततो दूतस्य वचनात् स दैत्यः क्रोध मूर्छितः

तद् युद्धम् अभवद् घोरं सौमित्रेर् दानवस्य च

भवाय तस्य देशस्य पुरीं परम धर्म विद्

अरिष्टो बलि पुत्रः तु ककुद्मी वृष रूप धृक्

नयानाम् उपदेशेन न अस्ति लोक समः गुरुः

स दुष्टो हेषित पटुः केसरी निरवग्रहः

भागे ऽवतीर्णे धर्मस्य शक्रस्य पवनस्य च