tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अम्लोषिते प्रयुञ्जीत पित्त अभिष्यन्द साधनम्

ताः स्तन्य घृष्टाः घर्ष अश्रु शोफ कण्डू विनाशनाः

घृत अक्तान् दर्पणे घृष्टान् केशान् मल्लक सम्पुटे

स रसाञ्जन यष्ट्याह्व नत चन्दन सैन्धवैः

स्रावयेद् रुधिरं भूयस् ततस् स्निग्धं विरेचयेत्

तुत्थकस्य पलं श्वेत मरिचानि च विंशतिः

विरिक्तस्य च वर्त्म अनु निर्लिखेद् विशुद्धितः

वात पित्त कफ संनिपात जाम् नेत्रयोर् बहुविधाम् अपि व्यथाम्

आश्च्योतनं मारुत जे क्वाथो बिल्वादिभिर् हितः

इति ह स्म आहुः आत्रेय आदयः महा ऋषयः
सं वः सृजत्व् अर्यमा सं पूषा सं बृहस्पतिः

सम् इन्द्रो यो धनंजयो मयि पुष्यत यद् वसु

इह एव उत प्र जायध्वं मयि संज्ञानम् अस्तु वः
एषा हि दिशां वीर्यवत्तमा उपजीवनीयतमा भूयिष्ठैः प्रीता

इमान् एव एतत् लोकान् रसेन अनक्ति
धौम्य अग्रजः ततस् लब्धं दिव्यं पाशुपतं व्रतम्

तम् अग्निः इति विप्र इन्द्राः वायुः इति आदिभिः क्रमात्

स अम्बम् स गणम् अव्यग्रम् लब्धवन् पुत्रम् आत्मनः

भव्यं पाशुपतं नित्यं संसार अर्णव तारकम्

नरैः स्त्रिया अथ वा कार्यं मषि भाजन लेखनीम्

दिव्यं पाशुपतं ज्ञानं प्रददौ प्रीत मानसः
प्रस्तोता प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्य इत्य् उद्गातुः

योनि वृत्तम् विद्या च प्रमाणम् इत्य् एके

पशुबन्धे मैत्रावरुणः षष्ठः

मैत्रावरुणो ऽच्छावाको ग्रावस्तुद् इति होतुः
एतत् वै मधु दैव्यम् यत् आज्यम्

ऊर्ध्वः वाजस्य सनिता इति
ऐन्द्रजालिकम् औपनिषदिकं च कर्म

कर्मान्तानां च इच्छाम् आरम्भ निष्पत्तिम् प्रयोगं व्याजम् उद्दयम्

परशु कुठार पट्टिस खनित्र कुद्दाल क्रकच काण्ड छेदनाः क्षुर कल्पाः

जाति रूप लक्षण प्रमाण आगम मूल्य निक्षेपैः च उपलभेत
ऋतावानं वैश्वानरम् इत्य् आग्निमारुतस्य प्रतिपद् अग्निर् वैश्वानरो महान् इति महद्वद् अष्टमे अहनि अष्टमस्य अह्नः रूपम्

मही द्यौः पृथिवी च न इति द्यावापृथिवीयम् महद्वद् अष्टमे ऽहनि अष्टमस्य अह्नः रूपम्
सो ऽकामयत न मन् मनो ऽपक्रामेत् पुनर् मा मन आविशेद् इति

गोतमाद् वै मनो ऽपाक्रामत्
वषट्कृत उत्तर अर्ध पूर्व अर्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर् जुहोति

द्विर् अभिघारयति
इति एते षट् प्रमेहाः पित्त प्रकोप निमित्ताः व्याख्याता भवन्ति

मूर्तान् मूत्र गतान् दोषान् अणून् मेहति यो नरः

ते दश प्रमेहाः साध्याः समान गुण मेदस् स्थानक त्वात् कफस्य प्राधान्यात् सम क्रियत्वात् च

ते षड्भिः एव क्षार अम्ल लवण कटुक विस्र उष्णैः पित्त गुणैः पूर्ववत् युक्ताः भवन्ति

प्रमेहः क्षिप्रम् अभ्येति नीड द्रुमम् इव अण्डजः

शुक्रमेहिनम् आहुः तम् पुरुषं श्लेष्म कोपात्

शुक्र आभम् शुक्र मिश्रम् वा मुरुः मेहति यो नरः

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्याद् रक्तमेहिनम्

सिकतामेहिनं विद्यात् तम् नरं श्लेष्म कोपात्
श्रीर् वा एषा तस्य साम्नो यद् वयं साम उपास्महे इति

ज्योतिर् वा एतत् तस्य साम्नो यद् वयं साम उपास्महे इति

तं ह पप्रच्छ यद् अग्नौ तद् वेत्था३ इति
नितरां मेखलां मृध्नीते

अथ एतत् बर्हिः सर्वस्यां महावेद्यां स्तृणीयाद् इत्य् एकम्

निवर्तते व्रतम्
तस्य चतुर्विंशाः पवमाना भवन्ति

त्रिवृत आयतने त्रयस्त्रिंशम् उक्थ्यम् उपयन्ति रथंतर सामानम्

स्व एव आयतने त्रिणवम् उक्थ्यम् उपयन्ति शाक्वर सामानम्
अव्यय प्रदेशाः अव्ययाद् इत्य् एवमादयः

वचनेषु च सर्वेषु यत् न व्येति तत् अव्ययम्
सदस्येभ्यो ददाति

याम् अन् आर्षेयाय ददाति मनुष्य लोके तया आर्ध्नोति

अथ ह एनम् न प्रव्लीनाति
तत् त्वा यामि

शीतासु उष्णाः आनीय

प्रजापते
अतिसामीप्याद् वर्तमान एव

तु पुनः
त्रय इमे लोकाः

वज्रम् एव भ्रातृव्याय प्रहरति

त्रिवृद् वज्रः

प्राजापत्यो वा अश्वः
द्यूत अन्ते वा

शालाद्वार्ये जुहोति पुत्रे ऽन्वारब्धे प्रजापत इति पुत्र यजमानयोः नाम गृह्णाति पितृ शब्दम् पुत्रे कृत्वा यथायथं पश्चात्

अवरोहति हंसः शुचिषद् इति

ओ३म् इत्य् ऋचां प्रतिगरस् तथा इति गाथानाम्
सः अजे ज्योक्तमाम् इव अरमत

तस्मात् एतेषाम् न अश्नीयात्

ते गाम् आलभन्त

स गोः आलब्धात् उदक्रामत्
घटयति सु घने कुच युग गगने मृगमद रुचि रूषिते

स्मर सम रोचित विरचित वेशा

मम विफलम् इदम् अमल रूपम् अपि यौवनम्

सखि या रमिता वनमालिना

का अपि मधुरिपुणा विलसति युवतिः अधिक गुणा

तद् अधर पान रभस कृत तन्द्रा

बहुविध कूजित रति रस रसिता

न आयातः सखि निर्दयः यदि शठः त्वम् दूति किम् दूयसे स्वच्छन्दम् बहु वल्लभः सः रमते किम् तत्र ते दूषणम्

रमते यमुना पुलिन वने विजयी मुरारिः अधुना

अत्र अन्तरे च कुलटा कुल वर्त्म पात संजात पातकः इव स्फुट लाञ्छन श्रीः

यामि हे कम् इह शरणम् सखी जन वचन वञ्चिता

का अपि हरिम् अनुभवति कृत सुकृत कामिनी
इन्द्रगोप शरीर चूर्णम् सुरदाली फलैः सम अंशकैः सुरगोप चूर्ण तुल्य भागैः कृत्वा वापो देयः द्रुते सति उपरि क्षेपः इति सुवर्णे वापे कृते सुवर्णं द्रुतम् आस्ते किंविशिष्टं रस प्रख्यम् जल तुल्यम् इति अर्थः
स यद् एव एनाम् उद्गाता उपमीवति तद् एषा पत्न्य् ऊरुणा पन्नेजनीर् उपप्रवर्तयति

अ सादयित्वा उपनिष्क्रम्य आश्राव्य आह अग्नीध् पात्नीवतस्य यज इति

अत्याक्रम्य आश्राव्य आह सौम्यस्य यज इति
दक्षिणतस् पुच्छस्य आत्मानम् नमः ते राजनाय यः ते आत्मा इति

प्रदक्षिणम् अग्निम् निष्क्रम्य अग्रेण यूपम् पुरस्तात् प्रत्यक् मुखः तिष्ठन् अग्नेः शिरः उपतिष्ठते नमः ते गायत्राय यत् ते शिरः इति
प्रत्यञ्च इत्य् एकेषाम्

ततः संप्रेष्यति प्रस्तोतः सामानि गाय इति

अत्र एके हृदयशूलस्य उद्वासनम् समामनन्ति
एतस्माद् एव द्वादशात् शतात् इत्य् एकम्

कुत एतेभ्यो दद्यात्

वषट्कृते जुहुतः

व्यवनयेते यथा ऋतु ग्रहेषु

यदा मरुत्वते ऽनूक्तं भवत्य् अथ न दीयत आ अनूबन्ध्या वपायाः होमात्
तद् आहुर् यद् आज्येन दिवा चरन्त्य् अथ केन एषाम् रात्रिर् आज्यवती भवति इति
नीतम् उरगम् अनुरञ्जयता शितिना गलेन विलसत् मरीचिना

पूर्ण पृथु वन गुहा विवरः सहसा भयाद् इव ररास भूधरः

मुक्त निशित विशिखः प्रसभं मृगया विवादम् अयम् आचरिष्यति

न विसिस्मिये न विषसाद मुहुर् अलस ताम् नु च आददे

क्षुभित अभिनिःसृत विभिन्न शकुनि मृग यूथ निःस्वनैः

व्यस्त शुक निभ शिला कुसुमः प्रणुदन् ववौ वनसदां परिश्रमम्

दनुजं दधानम् अथ सौकरं वपुः

पाप निरतिः अ विशङ्कितया विजयं व्यवस्यति वराह मायया

परिवीतम् अंशुभिर् उदस्त दिनकर मयूख मण्डलैः

निहते विडम्बित किरात नृपति वपुषा रिपौ मया

तस्य भुवि बहुतिथास् तिथयः प्रतिजग्मुर् एक चरणम् निषीदतः

रजनीषु राज तनयस्य बहुल समये ऽपि धामभिः

स तम् आससाद घन नीलम् अभिमुखम् उपस्थितं मुनेः

तप्तुम् असुकरम् उपक्रमते न जनो ऽयम् इत्य् अवयये स तापसैः

बृहत् उद्वहन् जलद नादि धनुर् उपहित एक मार्गणम्

स्पर्श सुखम् अनुभवन्तम् उमा कुच युग्म मण्डले इव आर्द्र चन्दने

ककुदे वृषस्य कृत बाहुम् अकृश परिणाह शालिनि
ते पश्यन्ति स्म बोधिसत्त्वं ध्यायन्तम् आनिञ्ज्य मानेन कायेन तेजः राशिम् इव ज्वलन्तम्

तत्र बोधिसत्त्वः छायायाम् पर्यङ्केन निषीदति स्म

यत् तत् आर्याः आचक्षते उपेक्षकः स्मृतिमान् सुख विहारी निष्प्रीतिकं तृतीयं ध्यानम् उपसंपद्य विहरति स्म

अथ या तत्र वन खण्ड देवता सा तान् ऋषीन् गाथया अध्यभाषत्
सा या प्राची उदीची प्राची वा उदीची वा बहु पर्णा बहु शाखा अ प्रतिशुष्क अग्रा अ सुषिरा ताम् आच्छिनत्ति इषे त्वा इति

एकम् शाखया उपस्पृशति

एकाम् शाखया उपस्पृशति

अथ यत्र द्वाभ्याम् जुहोति पञ्चभिः जुहोति इति चोदयेत् प्रतिमन्त्रम् तत्र आहुतीः जुहुयात्

तया षष् अवर अर्ध्यान् वत्सान् अपाकरोति वायवः स्थ उ पायवः स्थ इति
नर प्रकृतयः विप्राः पुलस्त्यस्य वदामि वः

आराध्य देवदेवेशम् ईशानम् त्रिपुरान्तकम्

तस्य वै तपतो ऽत्यर्थं प्रादुर्भूतौ सुतौ इमौ

अंशांशेन अवतीर्य उर्व्याम् स्वं प्राप परमं पदम्
रजतम् अन्तर्धाय प्रातर् उद्धरेत्

ज्योतिः वै शुक्रम् हिरण्यम्

तत् आहुः कथम् अग्नीन् प्रवत्स्यन् उपतिष्ठेत प्रोष्य वा प्रत्येत्य अहर् अहर् वा इति

तत् एव तत् ज्योतिः शुक्रम् पश्यन् उद्धरति
तालकं तु द्वयोः तुल्यम् शठी द्रावेण मर्दयेत्

उदुम्बर फलम् च एव तण्डुलीयक वास्तुकम्

मुद्गं स शर्करम् क्षौद्रं जाङ्गलं पिशितं रसम्

धात्री स्वरस संयुक्तम् प्रमेहं हन्ति दुस्तरम्

गो मूत्रे प्रथमं दद्यात् तक्रे दद्यात् द्वितीयकम्

स्पष्टम् अन्यत् अथ मारणम्
त्रिवृद् एव भर्गः पञ्चदश एव महः सप्तदश एव यश एकविंश एव सर्वम्

अग्निर् एव भर्गो वायुर् एव मह आदित्य एव यशश् चन्द्रमा एव सर्वम्
वा यन्त्रं पञ्चमृदा वल्मीक मृद् गैरिकं खटिका सैन्धवं इष्टिका च इति पञ्चमृदः तया कृत्वा हण्ड्यां स्थाल्यां पक्वं कार्यम्

अथ लेप क्रामणम् रञ्जन विधानम् आह कृत्वा आलक्तक वस्त्रम् इत्यादि
यः च अपि अतीव निःस्वः स्यात् भक्तिमान् माधवम् प्रति

यथा न मुच्यसे देव सदा सर्व विभूतिभिः

शृणु नारद वक्ष्यामि विष्णोः व्रतम् अनुत्तमम्
वेद अहम् पयस्वन्तम्
सोम ओषधीनाम् अधिराजः

रेत एव ह्य् एषो अ प्रजातः

संवत्सराद् वा एतद् अधिप्रजायते यद् आग्रयणम्
ताम् उदयने गायेत्

अ हिंकृताम् गायति

वज्रो वै हिंकारः
प्राणो वै गोपाः
यद् निमित्तः स वै शापो यादृशो द्विज सत्तमैः

तच् चूर्णयित्वा मुसलं यदु राजः स आहुकः

कथम् एक आत्मनाम् भेद एतत् सर्वं वदस्व मे

कृत्वा दैत्य वधम् कृष्णः सरामो यदुभिर् वृतः
आचामं स्नपनं पूजाम् एक आधारण तुल्यकम्

शिव अर्चनम् प्रवक्ष्यामि भुक्ति मुक्ति करम् परम्
देव जनाः गुदा मनुष्या आन्त्राण्य् अत्रा उदरम्

क्रोधो वृक्कौ मन्युर् आण्डौ प्रजा शेपः

देवानां पत्नीः पृष्टय उपसदः पर्शवः

अग्निर् आसीन उत्थितो ऽश्विना
इत्य् उभयम् एव आदिष्टम् भवत्य् अध्यात्मं च अधिदैवतम् च

अग्निः पादो वायुः पाद आदित्यः पादो दिशः पादः

इत्य् अध्यात्मम्
तस्याः उपस्थानम्

एतत् ह वै तत् जनकः वैदेहः बुडिलम् आश्वतराश्विम् उवाच यत् नु _ तत् गायत्री विद् अब्रूथाः अथ कथम् हस्तीभूतः वहसि इति

चक्षुः वै सत्यम्

चक्षुः हि वै सत्यम्
तद् यद् गायत्रं स्वारम् आग्नेयं तद् देवतया
हृतासु कृष्ण पत्नीषु दास भोग्यासु च अम्बुधौ

ताभिः शाप अभितप्ताभिः भगवन्त् भूतभावनः

ईश्वर उवाच

कस्मात् ईशेन संयोगं प्राप्य वेश्या त्वम् आगताः

यः कश्चिद् शुल्कम् आदाय गृहम् एष्यति वः सदा

जल क्रीडा विहारेषु पुरा सरसि मानसे

भवतीनाम् ऋषिः दाल्भ्यः यत् व्रतम् कथयिष्यति

हुताशन सुताः सर्वा भवत्यः अप्सरसः पुरा

ब्राह्मणानां वरारोहाः कार्याणि वचनानि च

कथयिष्यति अतस् तासाम् स दाल्भ्यः चैकितायनः

एतत् हि कथितं सम्यक् भवतीनाम् विशेषतः

तथा एव सर्व काम आप्तिः अस्तु विष्णो सदा मम

नमः शिवाय शान्ताय पाश अङ्कुश धराय च

तदा अवेक्ष्य जगन्नाथः सर्वतो ज्ञानचक्षुषा

ताम्र पात्र आसन गतम् हैम नेत्र पट आवृतम्

कल्याणीनां च कथितं तत् कुरुध्वम् वराननाः

कथं नारायणः नः भर्ता स्याद् इति उपादिश
जीमूता आसन्त् सत्वानस् तैर् इदं स्वर् आभृतम्

तयोः श्रयन्ते रश्मयो ऽधि दृढास् तान् आ तिष्ठति तपसा ब्रह्मचारी

तस्माज् जातं ब्राह्मणं ब्रह्म ज्येष्ठं देवाश् च सर्वे अमृतेन साकम्

तान्त् सर्वान् ब्रह्म रक्षति ब्रह्मचारिण्य् आभृतम्

तौ रक्षति तपसा ब्रह्मचारी तत् केवलं कृणुते ब्रह्म विद्वान्

इमां भूमिं पृथिवीं ब्रह्मचारी भिक्षाम् आ जभार प्रथमो दिवं च

स स्नातो बभ्रुः पिङ्गलः पृथिव्यां बहु रोचते
यदि गर्भः स्रवेत् आर्द्रेण अस्याः पाणिना त्रिस् ऊर्ध्वम् नाभेः उन्मार्ष्टि पराञ्चम् त्वा न अर्वाञ्चम् त्वष्टा बध्नातु बन्धने सः ऋतून् उपवेश्य दश मासः अ वीर हा इति
यत् करोमि तद् ऋध्यताम् अनुमतये स्वाहा इति जुहोति

वपायाः समिद्ध ऊर्ध्वा अस्य इति जुहोति

विशस्य समवत्तानि अवद्येत्

हृदयं जिह्वा श्येनश् च दोषी पार्श्वे च तानि षट्

समवत्तानाम्
दैवाद् उपेतम् अथ दैव वशात् अपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरा मद अन्धः

देहं च तं न चरमः स्थितम् उत्थितं वा सिद्धो विपश्यति यतो ऽध्यगमत् स्व रूपम्

तस्माद् इमां स्वां प्रकृतिं दैवीं सदसत् _

भूत इन्द्रिय अन्तःकरणात् प्रधानाज् जीव संज्ञितात्

ध्यायेद् देवं समग्र अङ्गम् यावन् न च्यवते मनः

दर्शनीयतमं शान्तं मनस् नयन वर्धनम्

हासं हरेर् अवनत अखिल लोक तीव्र शोक अश्रु सागर विशोषणम् अत्युदारम्

काञ्ची गुण उल्लसत् श्रोणिम् हृदय अम्भोज विष्टरम्

प्रत्याहारेण संसर्गान् ध्यानेन अनीश्वरान् गुणान्

व्यालम्बि पीत वर वाससि वर्तमान काञ्ची कलाप परिरम्भि नितम्ब बिम्बम्
स एतद् एव रूपम् अभिसंविशति
भूमिचलने

प्राणि च अ प्राणि च

सप्त कृत्वस् वर्षेण विरत प्रातराशम्

पौषी प्रमाणम् अभ्रेष्व् चेद् अधीयानाम्

अस्तमिते द्वि सत्तायाम् त्रि सत्तायाम् च पाटवः
निर्दग्धा नो अमित्रा यथा इदम् बर्हिस् तथा
प्रायशो यत् पुरा दग्धं जनमेजय मन्दिरे

तयोः षष्टि सहस्राणि दानवानाम् अभूत् पुरा

निकुम्भ नाभः गुरु अक्षः कुक्षि भीमः विभीषणः

कद्रुः विश्वा मुनिस् तद्वत् तासां पुत्रान् निबोधत

सम्पातिश् च जटायूः च अरुणस्य सुताव् उभौ

विद्रावणः च केतुः च केतुवीर्यः शतह्रदः

तुषिता नाम ये देवाः चाक्षुषस्य अन्तरे मनोः

कपिलो दुर्मुखः च अपि पतञ्जलिः इति स्मृताः

दंष्ट्रिणां नियुतं तेषां भीमसेनात् अगात् क्षयम्

महा बलाः महा कायाः नानारूपा महा ओजसः
द्यावापृथिवी अनु मा दीधीथां विश्वे देवासो अनु मा रभध्वम्

अतीव यो मरुतो मन्यते नो ब्रह्म वा यो निन्दिषत् क्रियमाणम्
तन्वः वै अस्य एताः

या असौ धुराम् अनुष्टुभ् प्रथमा सा एषा अनुष्टुभा उपास्थित

सः अग्निम् नक्तम् प्रविशति

दमः एव अस्य एष

उपतिष्ठते
अथ यद् ऐन्द्रावरुणं मैत्रावरुणस्य उक्थम् भवति इन्द्रावरुणा सुत पौ इमं सुतं सोमं पिबतं मद्यं धृत व्रतौ इत्य् ऋचा अभ्यनूक्तम्

चर्षणी धृतम् मघवानम् उक्थ्यम् इत्य् उक्थ मुखम्

इन्द्रावरुणा मधुमत्तमस्य इति यजति
या रसस्य हरणाय जातम् आरेभे तोकम् अत्तु सा

ईशाणां त्वा भेषजानाम् उज्जेष आ रभामहे
मधुल वृष लिङ्गाभिः खलतुलपर्णीं संक्षुद्य मधुमन्थे पाययति

नवम्या श्वाविध् पुरीषम्

अस्थि स्रंसम् इति शकलेन अप्सु इटे संपातवता अवसिञ्चति

एकविंशतिम् उशीराणि भिनद्मि इति मन्त्र उक्तम्
रैक्वैः इमानि षट् शतानि गवाम् अयं निष्को ऽयम् अश्वतरी रथः

तद् ह जानश्रुतिः पौत्रायणः षट् शतानि गवां निष्कम् अश्वतरी रथम् तद् आदाय प्रतिचक्रमे
ककुभो राज पुत्रः प्राश्नाति

यदि ब्राह्मणो यजेत

सह एव अन्नाद्येन स्वर्गं लोकम् एति

यम् एव ते वाजम् उज्जयन्ति तं तेन परिक्रीणाति

ऊष पुटैः अर्पयन्ति
मुनेर् देवस्य मूलेन सर्वा विध्यामि ता अहम्

विध्याम्य् आसां प्रथमां विध्यामि उत मध्यमाम्

अथ उ यो मन्युष् टे पते तम् उ ते शमयामसि
स मयः तु महा बुद्धिः दानवः वृष सत्तमः

ततः साहस कर्तारः प्राहुः ते सहसा आगतम्

विश्वकर्मा इति इव उक्तः स तदा विश्वकर्मणा

यः तत् एक इषुणा दुर्गं सकृत् मुक्तेन निर्दहेत्

उवाच हर्ष पूर्ण अक्षः हर्ष पूर्ण मुखः तदा

फल मूलानि पुष्पाणि च जलानि च

गते पितामहे दैत्या गता मय रवि प्रभाः

शरणं न एव जानीमः शर्म वा शरण अर्थिनः

पुष्य योगेन च दिवि समेष्यन्ति परस्परम्
तान् आह प्र मा वहत इति

इमानि क्षुद्राणि पर्वाणि

यद् वाव मे युष्मास्व् इत्य् आह तद् वाव मे पुनर् दत्त इति

तम् अर्ध मासान् अभिप्रवहतः
अभयं वै ब्रह्म

प्राणस्य प्राणम् उत चक्षुषश् चक्षुर् उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम् मनसो ये मनो विदुः

तद् एते श्लोका भवन्ति

एष भूत पालः

साधु कारी साधुर् भवति

एकीभवति न मनुत इत्य् आहुः
सोमक्रयणीम् अभिमन्त्रयते चिद् असि मना असि इति प्रतिपद्य इन्द्राय सोमम् इत्य् अन्तेन

राय इति यजमानः पत्न्यै
तथा असुरान् आविशत् आसुरेण रूपेण तेषां बल वीर्यम् ईरयन्

नाभिः नभः ते श्वसनं नभस्वान् सूर्यः च चक्षूंषि जलं स्म रेतः

त्वं ब्रह्म परमं गुह्यं सत् असत् भाव भावनम्

पौलोम कालेय बलि इल्वल आदयः दव अग्नि दग्धाः सरला इव अभवन्

एवम् आमन्त्र्य भगवान् भवानीं विश्वभावनः

गुण मयया स्व शक्त्या अस्य सर्ग स्थिति अप्ययान् विभो

तं त्वा अर्चन्ति कुशलाः प्रपन्न आर्ति हरम् गुरुम्

स्वाध्याय श्रुत सम्पन्नाः प्रख्याता जन्म कर्मभिः

देवान् च तद् श्वास शिखा हत प्रभान् धूम्र अम्बर स्रज् वर कञ्चुक आननान्

प्रस्कन्नं पिबतः पाणेः यत् जगृहुः स्म तत्

एतावान् हि प्रभोः अर्थः यत् दीन परिपालनम्
रक्षसां भागधेयम् आपस् तत् प्रवहताद् इत इति

अपहतं रक्ष इति तुषान् प्रतिहन्ति

अप उपस्पृश्य विविनक्ति वायुर् वो वि विनक्त्व् इति

त्रिष्फलीक्रियमाणानां यो न्यङ्गो अवशिष्यते
शान्त आत्म रूपिणे साक्षात् नमः

अनघाय विरिञ्चाय देव्याः कार्य अर्थ दायिने

टादि पादाय रुद्राय त आदि पादाय ते नमः

तेषां ततस् तु विघ्न अर्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम्

आदि मध्य अन्त शून्याय चित् संस्थाय नमः नमः

कथं विनायको जातो गजवक्त्रो गणेश्वरः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे देवस्तुतिः नाम चतुर् अधिक शततमः ऽध्यायः

ऋषय ऊचुः
पञ्च कुष्ठक कौण्डिन्यक राजवृक्ष पुष्प मधु योगः ज्वर करः

कला मात्रम् पुरुषाणाम्
मदेन मीलत् नयनाः स लीलम् नागा इव स्रस्त कराः निषेदुः

अल्पीयसो ऽप्य् आमय तुल्य वृत्तेः महा अपकाराय रिपोर् विवृद्धिः

धनुः प्रबन्ध ध्वनितम् रुषा इव सकृद् विकृष्टा वितता इव मौर्वी

विकसत् अमल धाम्नाम् प्राप नीलोत्पलानां श्रियम् अधिक विशुद्धाम् वह्नि दाहात् इव द्यौः

अ संस्थिताम् आदधिरे विभावसोर् विचित्र चीन अंशुक चारु ताम् त्विषः

वीत प्रभाव तनुः अप्य् अ तनु प्रभावः प्रत्याचकाङ्क्ष जयिनीं भुज वीर्य लक्ष्मीम्

ततः सुपर्ण व्रज पक्ष जन्मा नानागतिर् मण्डलयञ् जवेन

महा रथानाम् प्रतिदन्ति अनीकम् अधि स्यद स्यन्दनम् उत्थितानाम्

उपात्त संध्या रुचिभिः सरूप ताम् पयोद विच्छेद लवैः कृशानवः

महा अस्त्र दुर्गे शिथिल प्रयत्नम् दिग्वारणेन इव परेण रुग्णे

उझत्सु संहार इव अस्तसंख्यम् अह्नाय तेजस्विषु जीवितानि

निषादि संनाह मणि प्रभा ओघे परीयमाणे करि शीकरेण

तथा हि तोय ओघ विभिन्न संहतिः स हव्यवाहः प्रययौ पराभवम्

क्षयं गतायाम् इव यामवत्यां पुनः समीयाय दिनं दिन श्रीः

सुमेरु शृङ्गात् इव बिम्बम् आर्कं पिशङ्गम् उच्चैर् उदियाय तेजः

नेता नयेन इव पर उपजापम् निवारयामास पतिः पशूनाम्
तस्माद् द्विपाद् अष्टाशफान् पशून् अधितिष्ठति

अष्ट अक्षरेण प्रस्तौति
कविः शुषस्य मातरा रिहाणे जाम्यै धुर्यं पतिम् एरयेथाम्

आयोर् ह स्कम्भ उपमस्य नीडे पथां विसर्गे धरुणेषु तस्थौ
सः अग्नये शुचये अष्टाकपालम् पुरोﾱआशम् निर्वपेत्

तत् आहुः यस्य अग्नयः शव अग्निना संसृज्येरन् का तत्र प्रायश्चित्तिः इति
वाग् वा अक्षरम्

तथा साम्नो न अवच्छिद्यते न आर्तिम् आर्च्छति
मृधे चेरतुर् अम्भोभिः क्षुब्धाव् इव महा अर्णवौ

उच्छ्रितेन अग्र हस्तेन दक्षिणेन वपुष्मता

त्वम् अप्रतिम वीर्यः च ज्योतिषां च ईश्वर ईश्वरः

तां मायां शमयामास्तां देवौ दैतेय निर्मिताम्

ताव् उद्यत अंशु पाशौ तु शशाङ्क वरुणौ उभौ

मन्दर उत्कीर्ण संकाशः महारजत संवृतः

अपावृते चन्द्र पथे सु अयन स्थे दिवाकरे

लोक छाया मयम् लक्ष्म तव अङ्के शश संस्थितम्

तद् अ संस्रस्त धनुषम् भग्न प्रहरण आविलम्

शीतांशु निहताः ते तु पेतुर् दैत्या हिम अर्दिताः

कक्षे महति संवृद्धो निदाघ इव पावकः

प्रजा रक्षण युक्तेषु भ्राजमानेषु राजसु
त्वाष्ट्रो दश कपालः

बार्हस्पत्यश् चरुः
ऐन्द्रो वृषाकपिः सर्वाणि छन्दांस्य् ऐतशप्रलापस् तत्र स काम उपाप्तो य ऐन्द्रे जागते अथ इदम् ऐन्द्राबार्हस्पत्यं सूक्तम् ऐन्द्राबार्हस्पत्या परिधानीया तस्मान् न संशंसेन् न संशंसेत्

असुर विशम् ह वै देवान् अभ्य् उदाचार्य आसीत् स इन्द्रो बृहस्पतिना एव युजा असुर्यम् वर्णम् अभिदासन्तम् अपाहंस् तथा एव एतत् यजमाना इन्द्राबृहस्पतिभ्याम् एव युजा असुर्यम् वर्णम् अभिदासन्तम् अपघ्नते
को हि श्रेयसः परिवेषणम् अववदितुम् अर्हति

अथ यस्मात् पृष्ठ उक्थैः नाना रूपासु नाना देवत्यासु स्तुवते तस्माद् उ प्रजा नाना रूपाः श्वेतो रोहितः कृष्णः

प्रजापतेर् एव उद् उद्धारं हरत उद्धार्यो भवति य एवं वेद

एतद् वै देव रूपम् च मनुष्य रूपम् च व्यावर्तयति वि पाप्मन् आवर्तते य एवं वेद
यस्माद् आयद् एव प्रातस्सवनं बृहतीम् अभिसंपद्यते तस्माद् ब्राह्मणो जायमान एव लोकी जायते
तद् आहुर् यत् पूर्वपक्षं मनुष्याः सुन्वन्त्य् अपरपक्षं देवा अथ सत्त्रिण उभौ पूर्वपक्ष अपरपक्षौ सुन्वन्त आसते यो न्वाव एकेन मनुष्येण संसुनोति तं न्व् एव परिचक्षते

अपरपक्षे यजमानो विद्याद् इमम् इदं लोकं वर्धयामि इमम् आप्याययामि इमम् प्रजनयामि
प्रसिद्धम् एव अध्वर्युः दक्षिणेन प्रपद्यते

प्रसिद्धं प्रतिप्रस्थाता उत्तरेण

द्वार एव व्यतीतः
ता नाम भूत्वा अनुप्राविशत्

सो अकामयत अहम् एव इदम् सर्वं स्याम्

वायुर् भूत्वा प्रजानां प्राणो ऽभवत्
पुष्करे च कथं भूता देवाः स ऋषि गणाः पुरा

नष्ट अनिल अनले लोके नष्ट आकाश मही तले

यो वक्ता यत् च वक्तव्यं यत् च अहम् तत् ब्रवीमि वः

कथितं नरसिंहस्य माहात्म्यं विस्तरेण च

यजामहे तम् एव आद्यम् तम् एव इच्छाम निर्वृताः

स एव भगवन्त् सर्वम् करोति विकरोति च

श्रूयते यत् च वै श्राव्यं यत् च अन्यत् परिजल्प्यते

कथं पाद्मे महा कल्पे तव पद्म मयम् जगत्

ब्राह्मणानां च वदतां श्रुत्वा वै सु महात्मनाम्
हिंसा हि एषा परा सृष्टा स्तैन्यं वै कथितं तथा

एक अन्नम् मधु मांसम् वा अ शृत अन्नम् तथा एव च

विधिना शास्त्र दृष्टेन संवत्सरम् इति श्रुतिः

उपेत्य तु स्त्रियं कामात् प्रायश्चित्तम् विनिर्दिशेत्

सद्भिः सह विनिश्चित्य यत् ब्रूयुः तत् समाचरेत्
त्वाम् इद् हि हवामहे त्वं ह्य् एहि चेरव इति बृहत् पृष्ठम् भवति सप्तमे ऽहनि

अभि त्वा शूर नोनुम इति रथंतरस्य योनिम् अनु निवर्तयति राथंतरं ह्य् एतद् अहर् आयतनेन

यत् करिष्यद् यत् प्रथमस्य अह्नः रूपम् एतानि वै सप्तमस्य अह्नः रूपाणि

तद् उ त्रैष्टुभं तेन प्रतिष्ठित पदेन सवनं दाधार आयतनात् एव एतेन न प्रच्यवते

त्यं सु मेषम् महया स्वर् विदम् इति सूक्तम् अत्यं न वाजं हवनस्यदं रथम् इति रथवत् सप्तमे ऽहनि सप्तमस्य अह्नः रूपम्
दान उत्कट कटः चण्डः प्रतिवारण रोषणः

शेषाश् च मे परित्यक्ता यादवाः कृष्ण पक्षिणः

यास् त्व् एकपत्न्यः श्रूयन्ते अरुन्धती प्रमुखाः स्त्रियः

प्रेक्षितुं सह सा स्त्रीभिर् गता वन कुतूहलात्

त्वया च एव गज इन्द्रेण यदि तौ गोषु जीविनौ
तत्र पिण्ड प्रदानेन संध्या उपासन कर्मणा

आलेख्य वाहनैः शुभ्रैः दासी दास समन्वितम्

जीवेद् वर्ष शतम् साग्रं तत्र भोग समन्वितः

दश वर्षाणि पितरः तर्पिताः स्युः न संशयः

तस्मिन् तीर्थे तु ये वृक्षाः पतिताः काल पर्ययात्

तत्र स्नात्वा नरो राज्ञ् अश्वमेध फलम् लभेत्

मार्कण्डेय उवाच
इडाम् आदधाति

मार्जिते प्रेष्यत्य् अग्नीद् औपयजान् अङ्गारान् आहर उपयष्टर् उपसीद ब्रह्मन् प्रस्थास्यामि समिधम् आधाय अग्निम् अग्नीत् संमृड्ढि इति

आज्येन पूर्वे
आच्या जानु दक्षिणतो निषद्या इदम् नो हविर् अभि गृणन्तु विश्वे

न ते सखा सख्यं वष्ट्य् एतत् सलक्ष्मा यद् विषुरूपा भवति

गर्भे नु नौ जनिता दम्पती कर् देवस् त्वष्टा सविता विश्व रूपः

को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून्

आ उ चित् सखायं सख्या ववृत्यां तिरः पुरु चिद् अर्णवं जगन्वान्

स्तुहि श्रुतं गर्त सदम् जनानां राजानं भीमम् उपहत्नुम् उग्रम्

अङ्गिरोभिर् यज्ञियैर् आ गहि इह यम वैरूपैर् इह मादयस्व

अहोभिर् अद्भिर् अक्तुभिर् व्यक्तं यमो ददात्य् अवसानम् अस्मै

आसन्निषून् हृत्स्वसो मयोभून् य एषां भृत्याम् ऋणधत् स जीवात्

विश्वे देवा अनु तत् ते यजुर् गुर् दुहे यद् एनी दिव्यं घृतम् वाः

यमस्य मा यम्यं काम आगन्त् समाने योनौ सहशेय्याय

यस्मिन् देवा मन्मनि संचरन्त्य् अपीच्ये न वयम् अस्य विद्म

मित्रश् चित् हि ष्मा जुहुराणो देवाꣳ छ्लोको न याताम् अपि वाजो अस्ति

रात्रीभिर् अस्मा अहभिर् दशस्येत् सूर्यस्य चक्षुर् मुहुर् उन्मिमीयात्

असुं य ईयुर् अवृका ऋत ज्ञाः ते नो ऽवन्तु पितरो हवेषु

न ते नाथं यम्य् अत्र अहम् अस्मि न ते तनूं तन्वा सम् पपृच्याम्

न यत् पुरा चकृमा कद् ह नूनम् ऋतं वदन्तो अनृतं रपेम
अष्ट अक्षरा गायत्री

स यत् एते सायमाहुती जुहोति एताभ्याम् एव अस्य आहुतिभ्याम् सर्वैः एतैः यज्ञ क्रतुभिः इष्टम् भवति

तत् एतत् अपर्यन्तम् यत् अग्निहोत्रम्
प्रचार समृद्धिः चरित्र अनुग्रहः चोर निग्रहः युक्त प्रतिषेधः सस्य संपद् पण्य बाहुल्यम् उपसर्ग प्रमोक्षः परिहार क्षयः हिरण्य उपायनम् इति कोश वृद्धिः

तद् उपभोगेन व्याख्यातम्

प्रज्ञापयतो यथा उपघातम् दापयेत्

वैषम्ये सर्वत्र अनुयोगम् दद्यात्
क्षारतैलम् इदं श्रेष्ठं मुख दन्त आमयेषु च

छिन्नं तु कर्णं शुद्धस्य बन्धम् आलोच्य यौगिकम्

शतपुष्पा वचा कुष्ठ दारु शिग्रु रसाञ्जनम्

अथ ग्रथित्वा केशान्तं कृत्वा छेदन लेखनम्

वमि पूर्वा हिता कर्ण विद्रधौ विद्रधि क्रिया

तैलं विपक्वं स क्षीरम् पालीनां पुष्टि कृत् परम्

द्राक्षा यष्टी शृतम् स्तन्यं शस्यते कर्णपूरणम्

उत्पाते शीतलैर् लेपो जलौकस् हृत शोणिते

जलशूकः स्वयङ्गुप्ता रजन्यौ बृहती फलम्

नाद बाधिर्ययोः कुर्याद् वात शूल उक्तम् औषधम्

सौवर्चल यवक्षार स्वर्जिका औद्भिद सैन्धवम्

स्रोतः प्रमृज्य दिग्धं तु द्वौ कालौ पिचु _

कल्केन जीवनीयेन तैलं पयसि पाचितम्

स धान्याम्लैः स मञ्जिष्ठेभिः स कदम्बैः स सारिवेभिः

पित्त शूले सिता युक्त घृत स्निग्धम् विरेचयेत्
अजामि त्वाय

तम् एव भागधेयेन उपधावति

एष इन्द्रः
इदानीम् अपि तद् हैतुकी एव विभूतिः येन यत् चिन्तयामि यत् प्रार्थये तत् तथा एव सर्वं समृध्यति

ते स्वस्तिर् भविष्यति इति

सर्वं च महा जन कायम् बुद्ध अनुस्मृतौ समादापय इति

श्रुत्वा च पुनर् महत्या राज ऋद्ध्या महता राज अनुभावेन समन्वागतो येन चन्द्रः सम्यक्संबुद्धस् तेन उपसंक्रान्तः
द्वे निःशीयमाने नीललोहिते सूत्रे सव्य रज्जुम् शान्त वृक्षस्य चतुरः शङ्कून् चतुरः परिधीन् वारणं शामीलम् औदुम्बरं पालाशं वृक्षस्य शान्त ओषधीः

अमावास्यायां निदध्याद् अमा हि पितरो भवन्ति

सं विशन्त्व् इति संवेशयति
बाध्यमानेषु विविधैर् विष उद्भवैः

भल्लातकस्य स्वनात् तु वैषम्यम् उपैति वर्णस्य

स्थानं क्षितेर् वर माणिक्य गिरेः उपत्यकायाम्

लाघवेन एव काचस्य शक्या कर्तुं विभावना
गताध्वा भवति इति

सत्यम् विवदिषेत्
स सत्त्रिभिः शपथ पूर्वम् एकैकम् अमात्यम् उपजापयेत् अधार्मिको ऽयं राजा साधु धार्मिकम् अन्यम् अस्य तद् कुलीनम् अपरुद्धं कुल्यम् एक प्रग्रहम् सामन्तम् आटविकम् औपपादिकं वा प्रतिपादयामः सर्वेषाम् एतद् रोचते कथं वा तव इति

प्रत्याख्याने शुचिः

प्रत्याख्याने शुचिः

मन्त्रि पुरोहित सखः सामान्येषु अधिकरणेषु स्थापयित्वा अमात्यान् उपधाभिः शोधयेत्

सर्वत्र अशुचीन् खनि द्रव्य हस्ति वन कर्मान्तेषु उपयोजयेत्
तत् धाराणाम् धारा त्वम् यत् च आसु ध्रियते
वत्सज्ञुं पशु कामस्य मूत कार्यम् अन्नाद्य कामस्य त्रिवृतं ब्रह्मवर्चस कामस्य
अतिहाय तम् अथ नो हिनस्सि ग्राहिः किल त्वा ग्रहीष्यति किलास शीर्षः

शकम्भरस्य मुष्टि हा पुनर् गछ महावृषान्
पपात भूमौ निहतो वज्रेण द्विज पुंगवः

मृतसंजीवनो मन्त्रो मया लब्धः तु शङ्करात्

एवम् आराध्य देवेशं दधीचो मुनि सत्तमः

ब्रह्म लोके पुरा असौ हि ब्रह्मणः क्षुत सम्भवः

तं देवम् अमृतम् रुद्रं कर्मणा तपसा तथा

भो दधीच महाभाग देवदेवम् उमापतिम्

सनत्कुमार उवाच
तद् एतद् वैश्वामित्रम् उक्थम्
अथ उ यान् एव अध्वर्युः प्रादेशान् अभिमिमीते तान् एव एताभिः अनुवदति

संतता इव हि इमे प्राणाः

दिग्भ्य एव एतानि तत् निर्हन्ति
ताम् अन्नम् अकुरुत

देवाः वै मृत्युना समयतन्त

तस्मात् यत्र क्षीर आहुतिम् जुह्वति अङ्गाराः एव भवन्ति

तया एनम् अजयन्

ते आज्य आहुतिम् अजुहवुः
समिद्धो अग्ने समिधा सम् इध्यस्व विद्वान् देवान् यज्ञियाꣳ आ इह वक्षः

साकं सजातैः पयसा सह एधि उद् उब्ज एनाम् महते वीर्याय

ऊर्ध्वो नाकस्य अधि रोह विष्टपं स्वर्गो लोक इति यं वदन्ति
तेषां यो द्विर् अजुहोत् तम् इतराव् अपृच्छतां काभ्यां त्वं जुहोषि इति

तस्माद् द्विर् होतव्यं यजुषा च एव मनसा च
गाथाश् च भाषते

देव उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते

आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्ध शासने

तद् कालम् स्वयम् अधिगम्य वीर बुद्ध्या श्रोतॄणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम्

ततो भगवत् श्रावकेण हर्ष उत्कण्ठ जातेन प्रसाद विकसिताभ्याम् नयनाभ्याम् एक अंसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिण जानु मण्डलम् पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य सत्य उपयाचनम् कृतम् येन सत्येन भगवान् सर्व सत्त्वानाम् अग्र्यः अनेन सत्येन इमानि पुष्पाणि धूप उदकं भगवन्तम् उपगच्छन्त्व् इति

नानाविधो रङ्ग सहस्र चित्रः वक्त्र अन्तरात् निष्कसितः कलापः

मनुष्य उपपत्तिम् व्याकर्तु कामः भवति जानुनोर् अन्तर्धीयन्ते

यो ह्य् अस्मिन् धर्म विनये अप्रमत्तश् चरिष्यति
रेतः वै आपः

तत् यत् नवनीतेन अभ्यञ्जन्ति स्वेन एव एनम् तत् भागधेयेन समर्धयन्ति

वाससा प्रोर्णुवन्ति

उल्बेन एव एनम् तत् प्रोर्णुवन्ति
वि यस् तस्तम्भ षट् इमा रजांस्य् अजस्य रूपे किं अपि स्विद् एकम्

कविर् यः पुत्रः स ईम् आ चिकेत यस् ता विजानात् स पितुष् पिता असत्

अथ इमे अन्य उपरे विचक्षणे सप्त चक्रे षष् अरे आहुर् अर्पितम्

पञ्च अरे चक्रे परिवर्तमाने यस्मिन्न् आतस्थुर् भुवनानि विश्वा

सा बीभत्सुर् गर्भ रसा निविद्धा नमस्वन्त इद् उपवाकम् ईयुः

यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भक्षम् अनिमेषं विदथा अभिस्वरन्ति
अभिजिता अभिजितम् स्वरसामभिः परान्त् स्वरसामानः

स वा एष संवत्सरः
प्रयाता नन्दनस्य इव नलिनी सरितां वरा

निशि बालान् हरद्भिश् च वृकैर् उत्साद्यते व्रजः

भक्षयद्भिश् च तैर् वत्सांस् त्रासयद्भिश् च गो व्रजान्

सर्वे गोष्ठ अग्निषु गताः क्षयम् अक्षय वर्चसः

बभूवतुर् वत्स पालौ काकपक्ष धरौ उभौ