tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
यया स पुष्टिम् आप्नोति केदार इव कुल्यया

उत्तान शयनम् यत् च स्त्रियो न इच्छन्ति तत् त्यजेत्

नवनीत घृत क्षीरैः सदा च एनाम् उपाचरेत्

वर्षाद् विकार कारी स्यात् कुक्षौ वातेन धारितः

पयसा लक्ष्मणा मूलम् पुत्र उत्पाद स्थिति प्रदम्

क्षैरेयं यावकं स्तोकं कोष्ठ शोधन कर्षणम्

शुद्ध शुक्र आर्तवम् स्वस्थं संरक्तं मिथुनं मिथः

पुत्रं सूते ऽन्यथा कन्यां या च इच्छति नृ संगतिम्

रक्तस्य स्त्री तयोः साम्ये क्लीबः शुक्र आर्तवे पुनः

मक्कल्ल आख्ये शिरस् वस्ति कोष्ठ शूले तु पाययेत्

अथ बाल उपचारेण बालं योषिद् उपाचरेत्

कुशला पाणिना अक्तेन हरेत् क्ﾱप्त नखेन वा

अधो नाभेर् विमृद्नीयात् कारयेज् जृम्भ चङ्क्रमम्

क्षाम प्रसन्न वदनाम् स्फुरत् श्रोणि पयोधराम्

उपाध्यायो ऽथ पुत्रीयं कुर्वीत विधिवद् विधिम्

स्रस्त अक्षि कुक्षिम् पुंस्कामां विद्याद् ऋतुमतीं स्त्रियम्

शताह्वा सर्षप अजाजि शिग्रु तीक्ष्णक चित्रकैः
महाव्रताद् उदयनीयो ऽतिरात्रः
ब्रध्न आस्य गल पाकः च यस्य पक्वं तम् आदिशेत्

आह्वयन् तम् समीप स्थम् स्व जनम् जनम् एव वा

सप्तर्षीणां समीप स्थाम् यो न पश्यति अरुन्धतीम्
गण ईश्वराः च तुष्टुवुः सुर ईश्वराः महेश्वरम्

याः स्त्रियः त्वा सदा कालं पुरुषाश् च विनायक

यज्ञश् च दक्षिणा हीनः कृतो येन मही तले

त्वां गन्ध पुष्प धूप आद्यैः अन् अभ्यर्च्य जगत्त्रये

समस्त कर्म सिद्धये सुर अपकार कारिभिः

आदाय च कराभ्यां च सु सुखाभ्याम् भवः स्वयम्

स्वधर्म रहितानाम् च प्राणान् अपहर प्रभो
द्रोणकलशे राजानम् अतिपावयति यावन्तं माध्यंदिनाय सवनाय आप्तम् मन्यते

न उत्तरयोः सवनयोः पयस्या भवति

ऐन्द्रं षोडशिनि तृतीयम्

व्याख्यातं सवनीयानां निर्वपणं बर्हि स्तरणम् अलंकरणं ग्रह अवकाश उपस्थानम् सर्पणम् इति
न माया न एव च परम अर्थात्

पश्यन्ति ऋषयो ऽव्यक्तं नित्यं सत् असत् आत्मकम्

अज्ञानेन आवृतम् लोको विज्ञानं तेन मुह्यति

एतद् वः परमं सांख्यं भाषितं ज्ञानम् उत्तमम्

न अपुत्र शिष्य योगिभ्यः दातव्यं ब्रह्म वादिभिः

वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं ब्रह्म वादिनः

गुह्याद् गुह्यतमं साक्षाद् गोपनीयं प्रयत्नतः

न रूप रस गन्धाः च न अहंकर्ता न वाच् अपि

ज्ञान योग अभियुक्तः तु देहान्ते तत् अवाप्नुयात्

अर्थ स्वरूपम् एव अज्ञाः पश्यन्ति अन्ये कुदृष्टयः

दृश्यते हि अर्थ रूपेण पुरुषैः भ्रान्ति दृष्टिभिः

नित्य उदितः स्वयम् ज्योतिः सर्व गः पुरुषः परः

योग ज्ञान अभियुक्तस्य न अवाप्यम् विद्यते क्वचित्

अस्ति सर्व अन्तरः साक्षात् चित् मात्रः तमसः परः

यदा पश्यति च आत्मानम् केवलं परमार्थतः

लभन्ते परमां शुद्धिं निर्वाणं ते मया सह
अथ अहीन विधिः पृष्ठ्यः षडहः

ज्योतिर् एव अग्निष्टोमः

त्रयश् छन्दोमाः
को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति न भिक्षवः कर्माणि कृतानि उपचितानि बाह्ये पृथिवी धातौ विपच्यन्ते न अप् धातौ न तेजः धातौ न वायु धातौ अपि तु उपात्तेषु एव स्कन्ध धातु आयतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च

शक्रः प्राह अधिवासयतु मे भगवान् पञ्च वर्षाणि

एष शब्दः श्रुति परंपरया भिक्षुभिः श्रुतः

सह दर्शनात् एव दायक दानपतीनाम् उत्साह संजनन अर्थम् बुद्ध उत्पादस्य माहात्म्य संजनन अर्थम् अजातशत्रोर् देवदत्तस्य च मद दर्प छित्ति अर्थम् आत्मनश् च प्रसाद संजनन अर्थम् सकलं राजगृहम् उदारेण अवभासेन अवभास्य उच्चैःशब्दम् उदाहरितवान् एषो ऽहम् अद्य अग्रेण भगवन्तं स श्रावक संघम् दिव्यैश् चीवर पिण्डपात शयन आसन ग्लान प्रत्यय भैषज्य परिष्कारैः उपस्थास्यामि

स पश्यति भगवत् शासनस्य एवंविधाम् विकृतिम्
त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिः च इति मानवाः

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिः च इति विद्याः
देवा अवन्तु ऋभवः स्वस्तये स्वस्ति नो रुद्रः पातु अंहसः

बृहस्पतिं सर्व गणम् स्वस्तये स्वस्तय आदित्यासो भवन्तु नः

ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्याहं स्वस्ति ऋद्धिम् इति वाचयित्वा

जय प्रभृति सिद्धम् आ धेनु वर प्रदानात्
उद्वाहः क्रियतां देव इति उवाच महेश्वरम्

विरूपाक्षश् च भगवान् चतुःषष्ट्या सनातनः

तत्र एव भगवान् जातो गजवक्त्रो विनायकः

मुक्त्वा हस्त समायोगम् सहितैः सर्व दैवतैः

चन्द्र रेखा अवतंसाः च नील कण्ठाः त्रि लोचनाः

मृत्यु हृत् काल हा कालो मृत्युंजय करः तथा

ब्रह्मणा मुनिभिः सार्धं देवदेवम् उमापतिम्

पुलोमा सुरसा च एव सिंहिका विनता तथा

किं मया वर्ण्यते देवी हि अविमुक्त फल उदयः

एष देवो हरो नूनं मायया हि ततो जगत्

आनीतान् विष्णुना विप्रान् सम्पूज्य विविधैः वरैः
तस्याः एष पतिः

अथ ह यः एव अयम् मुख्यः प्राणः तम् उद्गीथम् उपासांचक्रिरे

तम् ह _ उद्गीथम् उपासांचक्रे

तत् ह असुराः पाप्मना विविधुः
अथ नु कथम् इति
जहि शत्रून्

ते शुष्यन्तु

सम् वृश्च एनान्

वीर्या ते कृणोमि

अश्वत्थस्य आरोहस्य वृक्षस्य अरणयः कृताः
यथा नु खलु सोम्यैः इमाः तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत् त्रिवृद् एकैका भवति तद् उक्तं पुरस्ताद् एव भवति

उद्दालको ह आरुणिः श्वेतकेतुं पुत्रम् उवाच स्वप्न अन्तम् मे सोम्य विजानीहि इति
परि ग्रामम् इव आचितम् वचसा स्थापयामसि

तत् वः एतत् पुरस् दधे
असाव् इत्य् अपनोदे

आश्राव्य प्रैषे च

सर्वेषां वा उभयम् अविधानात्

सह वा
पृथिव्यै स्वाहा इति हुत्वा
एताभिः वै देवान् यजमानः ह्वयति
प्राशम् प्रतिप्राशः जहि
देवा वा अह्नो रक्षांसि निरघ्नन्

सा अवेत्
हुत्वा अग्निम् विधिवत् मन्त्रैः भुक्त्वा यज्ञ अवशिष्टकम्

न ब्रह्म कीर्तयन् वा अपि न निःशेषं न भार्यया

आचान्तः पुनर् आचामेद् गौः इति मन्त्रतः

ध्यात्वा तद् मनसा देवम् आत्मानम् वै प्रजापतिम्

इति एतत् अखिलेन उक्तम् अहनि अहनि वै मया
मन्त्रैः एभिः महादेवः आसनं परिपूजयेत्

किरीटिनं कुण्डलिनं वनमाला समन्वितम्

सु चक्रम् सु कपोलम् च पीत अम्बर धरम् विभुम्

ॐ क्षः अस्त्राय नम इति अस्त्रं च अनेन पूजयेत्

ॐ क्षीं शिरसे नमः च शिरसः पूजनं भवेत्

अण्डम् उत्पाद्य च ततः ॐ कारेण एव भेदयेत्

पूजा विधिम् प्रवक्ष्यामि तत् मम निगदतः शृणु

नम आद्याय दान्ताय सर्व सत्त्व हिताय च

दद्यात् भैरव देवाय मूलमन्त्रेण शङ्कर

प्रदक्षिणं नमस्कारं जप्यं तस्मै समर्पयेत्

ध्यात्वा प्रदर्शयेत् मुद्राः शङ्ख चक्र आदिकाः शुभाः

पाद्य अर्घ्य आचमनीयानि ततो दद्यात् च विष्णवे

ततः प्रविश्य विधिवत् कुर्याद् शोषण आदिकम्

देवं संस्थाप्य विधिवत् वस्त्रम् दद्यात् वृषध्वजैः

आवाह्य मण्डले तस्य न्यासं कुर्यात् अतन्द्रितः

अयं नव अक्षरः मन्त्रः सर्व विद्या प्रदायकः

आदौ स्नात्वा तथा आचम्य ततो याग गृहम् व्रजेत्
तस्यां च सहज स्नेह बहु मान अवगच्छताम्

स शुश्रूषा परिक्लिष्टः प्रेषितो वर्ष भार्यया

इति उक्ता एव गते व्याडौ दातुं तां गुरु दक्षिणाम्

ततः क्षणात् सा मञ्जूषा प्रापिता बहुभिः जनैः

एक एव अकरोत् वृत्तिं कष्टं क्रूरा जिगीषवः

मञ्जूषा कारिता च अभूत् स्थूला स बहिस् अर्गला

लिप्तः स्नान अपदेशेन चेटीभिः कज्जलैश् चिरम्

कृच्छ्रात् च प्रत्यभिज्ञाता मन्त्रिभिः भूभृता तथा

प्रवृत्ते च आवयोः वादे प्रयाताः सप्त वासराः

यः शक्तो योग नन्दस्य कर्तुं वैर प्रतिक्रियाम्

अथ संजात निर्वेदः स्व गृह स्थितये धनम्

दण्ड अधिपः रुणद्धि स्म तृतीयस् तां सु विह्वलाम्

अत्रा अन्तरे च राजानं हेम कोटि समर्पणे

उक्तं मया ददामि एव यत् भर्त्रा स्थापितं धनम्

वणिज् हिरण्यगुप्तः मे भर्त्रा न्यासीकृतं धनम्

प्राप्तो ऽहं सर्व विद्यानाम् पारम् उत्क्रान्त शैशवः

निशाकर कला मौलि प्रसाद अमृत निर्भरः

अगमद् अथ योग नन्दः पाटलिपुत्रं स्व राज नगरम् सः

इति उक्त्वा नन्द देह अन्तर् इन्द्रदत्तः समाविशत्

देव दीयत इति उक्त्वा स च मन्त्री इति अचिन्तयत्

अहं जनन्या गुरुभिश् च साकम् आसाद्य लक्ष्मीम् अवसम् चिराय

गतासोः अस्य भूपस्य शरीरं प्रविशामि अहम्

इन्द्रदत्तो मया पृष्टः ततस् का इयम् भवेत् इति

नहि मोहयति प्राज्ञं लक्ष्मीः मरु मरीचिका

ततस् च आगत्य माम् एव वादाय आह्वयते स्म सः

वरं पत्यौ प्रवास स्थे मरणं कुल योषितः

नव अधिकायाः नवतेः कोटीनाम् अधिपः हि सः

प्राप्त मात्रेषु च अस्मासु स राजा पञ्चतां गतः

महा मन्त्री हि अयम् स्वेच्छम् अचिरात् त्वाम् विनाशयेत्

त्वद् दुःखम् ना उत्सहे द्रष्टुम् इत्य् उक्त्वा अन्तर्हिता अभवत्

अथ कालेन वर्षस्य शिष्य वर्गः महान् अभूत्
अत्र एता उपवासयति

निशायाम् अन्तर्वेद्य् आसीनौ यजमानं पत्नीं च वसतीवरीभिर् अभिपरिहरन्ति
केतु वेष प्रतिच्छन्नम् महा काय निकेतनम्

युक्तश् च शङ्ख पद्माभ्याम् निधीनाम् अधिपः प्रभुः

जगतः प्रथमं भागं सौम्यं शैत्य मयम् रसम्

विचित्र पत्र वसनम् धातुमन्तम् इव अचलम्

स्फीत क्रोड अवलम्बेन शीतांशु सम तेजसा

श्रिया जाज्वल्यमानेन दीप्यमानैश् च रश्मिभिः

प्रववौ व्यथयन् दैत्यान् प्रतिलोमः स तोयदः

राज राज ईश्वरः श्रीमान् गदा पाणिः अदृश्यत

स्वर्गे शक्र अनुयातेषु देव तूर्य अनुनादिषु

सृजन्तः सर्प पतयः तीव्रं रोष मयम् विषम्
आगन्त्रा इति जपेत् प्रेक्षमाणे

भैक्षम् चरेत्

दक्षिणतस् तिष्ठन् मन्त्रवान् ब्राह्मणः आचार्याय उदक अञ्जलिम् पूरयेत्

प्रयच्छति अस्मै वार्क्षम् दण्डम् सु श्रवः सु श्रवसम् मा इति
यद् एव ऐन्द्रावरुणा एषा ह वा अत्र निविन् निविदा वै कामा आप्यन्ते स यद्य् ऐन्द्रावरुणे रोहेत् सौपर्णे रोहेत् तद् उपाप्त ऐन्द्रावरुणे काम उपाप्तः सौपर्णे

तज् जागतं स्याज् जागता वै पशवः

ऐन्द्रावरुणे प्रतिष्ठा कामस्य रोहेद् एतद् देवता वा एषा होत्रा एतद् प्रतिष्ठा यद् ऐन्द्रावरुणा तद् एनत् स्वायाम् एव प्रतिष्ठायाम् अन्ततः प्रतिष्ठापयति
अन्नम् एव अवरुन्द्धे

वैश्वदेव त्वाय
हिमवन्ति उत्तर देशे वीर्यं पतितं _ तस्य

मूल्यं प्रकल्प्यम् एषाम् विबुध वरैः देश काल विज्ञानात्
तत् आहुः यत् ब्राह्मणः राजन्यः वैश्यः दीक्षिष्यमाणम् क्षत्रियम् देवयजनम् याचति कम् क्षत्रियः याचेत् इति

स यत् अहर् दीक्षिष्यमाणः भवति तत् अहर् पूर्वाह्णे एव उद्यन्तम् आदित्यम् उपतिष्ठेत इदम् श्रेष्ठम् ज्योतिषाम् ज्योतिः उत्तमम्
ते ऽस्मिन् यज्ञे ऽमृता मादयन्ताम् इति
तत्र अपि मेखला माला मायानाम् सुतरां मता

इयं चन्द्र मुखा कन्या प्रकृत्या एव मनोहरा

वदेद् च पटिमा लघिमा यथा

धूम _ अपि प्राप्ता शब्दता अन्य अनुमाम् प्रति

च कर्तृ विषयम् देवनो रमणो यथा

प्रयोक्तुं ये न युक्ताः च तद् विवेकः अयम् उच्यते

अपवाद विधि ज्ञाने फले च एकस्य वः कथम्

क्रम आगतम् श्रुति सुखम् शब्दम् अर्थ्यम् उदीरयेत्

ननु अकार आदि वर्णानाम् समुदायः अभिधेयवान्

च तथा

प्रयुक्तः प्रायेण तथा मनीषिभिः

प्रत्येकम् असमर्थानाम् समुदायः अर्थवान् कथम्

श्रोत्र आदिम् न तु दुर्बोधं न दुष्ट आदिम् अपेशलम्
दीनं भीतं द्रुतं त्रस्तं रूक्ष अमङ्गल वादिनम्

अथ अतस् दूतादिविज्ञानीयं शारीरं व्याख्यास्यामः

अकल्याणम् अपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्र एव यः पुनः

शुक्लाः सुमनसो वस्त्रम् अमेध्य आलेपनम् फलम्

पद्मं स नश्येत् कुष्ठेन चण्डालैः सह यः पिबेत्

अग्नि पूर्णानि पात्राणि भिन्नानि विशिखानि च

दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना रोगी यैर् याति पञ्चताम्

हत अनिष्ट प्रवादाः च दूषणं भस्म पांसुभिः

नरस्य वर्धमानस्य देवतानां नृपस्य च

भूमेः समुद्धतायाः च वह्नेः प्रज्वलितस्य च

अशुभं सर्वथा उलूक बिडाल सरट ईक्षणम्

छत्त्र ध्वज पताकानाम् उत्क्षेपणम् अभिष्टुतिः

प्रशस्ताः कीर्तने कोल गोधा अहि शश जाहकाः

पथि वेश्म प्रवेशे च विद्याद् आरोग्य लक्षणम्

देवान् द्विजान् गो वृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान्
ततो रजिं महा वीर्यम् देवैः सह शतक्रतुः

सत्य वादी पुण्य मतिः काम्यः संवृत मैथुनः

वैशम्पायन उवाच

तस्य पुत्रा बभूवुस् ते षड् इन्द्र उपम तेजसः

अस्माकम् इन्द्रः प्रह्रादो यस्य अर्थे विजयामहे

नहुषः प्रथमं जज्ञे वृद्धशर्मा ततः परम्

राज्यं स कारयामास प्रयागे पृथिवीपतिः

इन्द्रो भवामि धर्मेण ततो योत्स्यामि संयुगे

ते देवा दानवाः प्रीता देवेन उक्ताः रजेर् जये
तौ च मां चिरम् आलोक्य वदनं च परस्परम्

तावत्या वेलया ताभ्यां पाक एव समापितः

सूदाभ्यां भुक्त भक्ताभ्याम् अयुतं दीयताम् इति

गोमुख आख्यात माहात्म्यम् तं च आलिङ्गितवन् अहम्

प्रतिमानितवान् सर्वान् सकृन् नमित मस्तकः

गृहे च कृत सत्कारम् असौ माम् अनुयुक्तवान्

महापद्म सहस्राणि यत् प्रसादाद् विमानिनाम्

यन् मया कार्यम् आख्यातं तद् एव अस्मै निवेदितम्

सर्वा ताभ्याम् अपूर्वा इव प्रक्रिया सम्प्रसारिता

विनोदं तस्य कुर्यातं शास्त्र आलाप आदिभिः युवाम्

अथ मां दृष्टवन्तौ तौ पृष्टवन्तौ च स आदरम्

वृतः कितव संघेन दीव्यति द्यूत मण्डपे

अथ एनम् अहम् आदाय गतवान् भवत् अन्तिकम्

प्रयच्छत्य् अयुतं यश् च पाकस्य एकस्य निष्क्रयम्

दिन शेषम् नयामि स्म गीति श्रुति विनोदनः

भावं हि संशय तमस् पटल अपिनद्धम् उद्भावयन्त्य् अ वितथाः वचन प्रदीपाः

स्नातौ स उष्णीष मूर्धनौ महानसम् अगच्छताम्

स च धूर्तैर् अलंकारः प्रसर्पत् बहल प्रभः

ज्येष्ठस्य दृष्टम् ऐश्वर्यम् अतः श्रद्धीयताम् इति

प्रगल्भाः प्रतिभावन्तो बहु वृत्तान्त पण्डिताः

त्वं न दीर्घो न च ह्रस्वस् तस्मात् प्राज्ञो न दुष्ट धीः

ततस् तान् उक्तवान् अस्मि यो भागः पञ्चक अङ्कितः

संभवः सर्व साधूनाम् न अस्ति राज कुलात् ऋते

न च द्यूत कला अन्यत्र कितवेभ्यः प्रकाश्यते

मां च अवोचत् धनं यत् तद् भवद्भिः कितव अर्जितम्
अ संभिन्नाः उपरिष्टात् संतृण्णा अधस्तात्

एवम् अनुपूर्वाण्य् एव एषु अत ऊर्ध्वं कर्माणि क्रियन्ते

सकृद् एव मन्त्रं जपति
तस्याः उपस्थः एव समिध् यत् उपमन्त्रयते स धूमः योनिः अर्चिः यत् अन्तर् करोति ते अङ्गाराः अभिनन्दाः विस्फुलिङ्गाः
पापिष्ठैः अनुभूयमानम् अत्र यातना विशेषम् विलोक्य पुनर् अपि पूर्व शरीरम् अनेन गम्यताम् इति

तदनु विदित उदन्तः मदीय वंश बन्धु गणः सहसा आगत्य मन्दिरम् आनीय माम् अपक्रान्त व्रणम् अकरोत्

तेजस् मयः ऽयं मानुष मात्र पौरुषः नूनं न भवति इति मत्वा स पुरुषस् तद् वयस्य मुखात् नाम जनने विज्ञाय तस्मै निज वृत्तान्तम् अकथयद् राज नन्दनैः केचिद् अस्याम् अटव्याम् वेद आदि विद्या अभ्यासम् अपहाय निज कुल आचारम् दूरीकृत्य सत्य शौच आदि धर्म व्रातम् परिहृत्य किल्बिषम् अन्विष्यन्तः पुलिन्द पुरोगमाः तत् अन्नम् उपभुञ्जाना बहवो ब्राह्मण ब्रुवाः निवसन्ति तेषु कस्यचिद् पुत्रः निन्दा पात्र चारित्रः मातङ्गो नाम अहम् सह किरात बलेन जनपदं प्रविश्य ग्रामेषु धनिनः स्त्री बाल सहितान् आनीय अटव्याम् बन्धने निधाय तेषां सकल धनम् अपहरन् उद्धतो वीत दयः व्यचरम्
तद् यत् पवमानाः पराञ्च एव भवन्ति यथा पराङ् एव जयन्न् इयात् तादृक् तत्

तद् आहुर् अशान्तम् इव वा एतत् स्तोत्रं यत् स्तोत्रियेण न अनुप्रतिपद्यन्ते

पराङ् आदित्य एति पराङ् चन्द्रमाः पराञ्चि नक्षत्राणि पराङ् अग्निर् दहन्न् एति
ईर्ष्यायाः ध्राजिम् प्रथमाम् प्रथमस्याः उत अपराम् अग्निम् हृदय्यम् शोकम् तम् ते निः वापयामसि
यो व आपो ऽपां भागो ऽप्स्व् अन्तर् यजुष्यो देव यजनः

ओषधीर् अनु वि क्रमे ऽहं ओषधीभ्यस् तं निर् भजामो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः

तेन तम् अभ्यतिसृजामो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः

सूर्यस्य आवृतम् अन्वावर्ते दक्षिणाम् अनु आवृतम्

स मा जीवीत् तं प्राणो जहातु

इन्द्रस्य ओजः स्थ इन्द्रस्य सह स्थ इन्द्रस्य बलं स्थ इन्द्रस्य वीर्यं स्थ इन्द्रस्य नृम्णं स्थ

पयस्वान् अग्न आगमं तं मा सं सृज वर्चसा

अपो ऽनु वि क्रमे ऽहं अद्भ्यस् तं निर् भजामो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः

प्रजापतेर् वो धाम्ना अस्मै लोकाय सादये

मन्योर् मनसः शरव्या जायते या तया विध्य हृदये यातुधानान्

दिवम् अनु वि क्रमे ऽहं दिवस् तं निर् भजामो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः

इन्द्रस्य ओजः स्थ इन्द्रस्य सह स्थ इन्द्रस्य बलं स्थ इन्द्रस्य वीर्यं स्थ इन्द्रस्य नृम्णं स्थ
आ मा ऊर्जा विशा गौपत्येन आ प्रजया रायस्पोषेण इति

पशव एतद् यद् अन्तरा अग्नी

ऊर्जस् स्थ इति

संहिता असि विश्व रूपा इति
तस्य यानि चतुर्विंशति वर्षाणि तत् प्रातःसवनम्

अथ यान्य् अष्टाचत्वारिंशत् वर्षाणि तत् तृतीयसवनम्

तत एत्य् अगदो ह भवति

तद् अस्य वसवो ऽन्वायत्ताः

त्रैष्टुभं माध्यंदिनं सवनम्

प्राणा वसवः
पितॄन् प्रीणाति यो भक्त्या ते पुनः प्रीणयन्ति तम्

अजाकर्णे ऽश्वकर्णे वा गोष्ठे वा सलिल अन्तिके

एकाष्टका अभवत् पश्चात् ब्रह्मलोके गता सती

लोकाः काम दुघाः नाम काम भोग फल प्रदाः

शीघ्र प्रसादाः तु अक्रोधाः निःशस्त्राः स्थिर सौहृदाः

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता

पितॄणाम् अम्बरं स्थानं दक्षिणा दिश् प्रशस्यते

महात्मानो महाभागा भक्तानाम् अभय प्रदाः

देवतानां च पितरः पूर्वम् आप्यायनम् स्मृतम्
पूर्ववत् जप होम आद्यम् तुलाभार वत् आचरेत्

वितस्ति मात्रम् आयामम् वृक्षस्य परिकीर्तितम्

अथ अन्यत् सम्प्रवक्ष्यामि कल्पपादपम् उत्तमम्

शत निष्केण कृत्वा एवम् सर्व शाखा समन्वितम्
विप्रलम्भो ऽपि लाभाय सति प्रिय समागमे

श्वस् त्वया सुख संवित्तिः स्मरणीया अधुनातना

साधु वृत्तान् अपि क्षुद्रा विक्षिपन्त्य् एव सम्पदः

अप्रियैर् इव संयोगो विप्रयोगः प्रियैः सह

न अन्तर ज्ञाः श्रियो जातु प्रियैर् आसां न भूयते

गूढो ऽपि वपुषा राजन् धाम्ना लोक अभिभाविना

स पुमान् अर्थवज् यस्य नाम्नि पुरस् स्थिते

हृत उत्तरीयाम् प्रसभं सभायाम् आगत _

तदा रम्याण्य् अ रम्याणि प्रियाः शल्यं तदा असवः

कृतं पुरुष शब्देन जाति मात्र अवलम्बिना

अ लङ्घ्यम् तत् तद् उद्वीक्ष्य यद् यद् उच्चैर् महीभृताम्

प्रत्यासीदति मुक्तिस् त्वां पुरा मा भूर् उदायुधः

मर्म _ नो वचसा निरतक्षन्न् अरातयः

प्रपित्सोः किं च ते मुक्तिं निःस्पृहस्य कलेवरे

व्याहृत्य मरुतां पत्याव् इति वाचम् अवस्थिते

अथ अमर्षात् निसर्गात् च जित इन्द्रिय तया तया

पलायन्ते कृत ध्वंसाः न आहवात् मान शालिनः

कृच्छ्रेषु व्यर्थया यत्र भूयते भर्तुर् आज्ञया
यं कामयेत राष्ट्री स्याद् इति तम् एतेन संनह्येत्

स राष्ट्र्य् अभवत्

तस्माद् ब्रह्मा अप्रतिरथम् जपन्न् एति

दक्षिणतो वै देवानां यज्ञं रक्षांस्य् अजिघांसन्
यावन्तः खलु वै राजानम् अनुयन्ति तेभ्यः सर्वेभ्यः आतिथ्यम् क्रियते

तत् आतिथ्यस्य आतिथ्य त्वम्
ते बृहत् रथन्तरे अब्रूतां ये नाव् इमे प्रिये तन्वौ ताभ्यां विवहावहा इति

ते तन्वाव् अब्रूताम् आवं नु निधनाभ्यां विवहावहा इति
रावणस्य नख क्षुण्णम् दृष्ट्वा च आत्मनि अतीतपत्

गोकर्णं रामसेतुश् च का अशीति त्रिस्थली स्मृता

गायत्रं कोटितीर्थं च ब्रह्मकुण्डम् अतः परम्

अपराधो मम एव अत्र यद् दुष्टस्य वशे कृतम्

तेन सत्येन गोकर्णे तीर्थेष्व् आवाहितो भव

अष्ट अक्षरम् जपेन् मन्त्रम् ऋषि छन्दः स दैवतम्

ततः कलकलः शब्दस् तत्र अत्यन्तम् अभून् नृप

एवं देवाः स गन्धर्वाः ये सर्वे देवयोनयः

गो भू तिल हिरण्य आदि दानम् दद्यात् स दक्षिणम्

स्वर्गं प्रयान्ति पितरः कुल कोटि समन्विताः

इत्य् उक्त्वा स प्रसन्न आत्मा ययौ कैलास पर्वतम्

उच्चैः शब्दं प्रकुर्वीत इत्य् अथवा

गोकर्णं गुहतीर्थं च ताम्रगौरी च निम्नगा

प्रस्तुवन्ति प्रगायन्ति नृत्यन्ति प्रणमन्ति च

गौतमो जमदग्निश् च भार्गवो ऽत्रिः पराशरः

भो देवाः कार्तिके मासे लिङ्गम् एतत् प्रतिष्ठितम्

क्षेत्रेष्व् अन्येषु सर्वेषु पर्वण्य् एव विधीयते

प्रदक्षिणीकृत्य गिरिं स्थित्वा तस्य तले शुभे

तत्र गत्वा यस् तु राजन् दक्षिण आशाम् विलोकयन्

वसिष्ठः कश्यपः कण्वो विश्वामित्रो महातपाः

गोकर्णे सर्वकालं च सिन्धु स्नानम् समाचरेत्

सदा कृत युगः च अत्र सदा च एव उत्तरायणम्

आदित्या वसवो रुद्राः शशाङ्कश् च स तारकः

सूत उवाच

गायत्रं च तथा ब्राह्मं ब्रह्मकुण्डम् अतः परम्

नमो मद् भागधेयाय नमस् ते त्रिगुण आत्मने
हन्ति श्रेयांसि सर्वाणि पुंसो महत् अतिक्रमः

तथा अपि देवाः सापत्न्यात् न उपेक्ष्याः इति मन्महे

कंस एवं प्रसन्नाभ्यां विशुद्धं प्रतिभाषितः

मुक्त कच्छ शिखाः केचिद् भीताः स्म इति वादिनः

अज्ञान प्रभवा अहंधीः स्व परा इति भिदा यतः

व्यसृजत् वसुदेवः च प्रहस्य तम् उवाच ह

दातुम् अर्हसि मन्दाया अङ्ग इमाम् चरमां प्रजाम्

श्रद्धा दया तितिक्षा च क्रतवः च हरेः तनूः

काम रूप धरान् दिक्षु दानवान् गृहम् आविशत्
एतद् दक्षिणौ वै दर्शपूर्णमासौ

अथ यत् पवित्रवति मार्जयन्ते

पितॄन् एव तत् प्रीणाति

शान्तिर् एव एषा भेषजं यज्ञे क्रियते

अथ उ ऽन्नं वा इडा
स इदं सर्वं प्रातपत्

तम् अतस् तिसृभिर् एव आददते तिसृभिर् अन्तरिक्षात् तिसृभिर् दिवं गमयन्ति
ताभ्याम् ईषत् अपि भ्रष्टं मणि मूल्यात् प्रहीयते

चकोर पुंस्कोकिल सारसाणाम् नेत्र अवभासः च भवन्ति केचित्

न अशक्यम् लेखनं कर्तुं पद्मराग इन्द्रनीलयोः

चाण्डाल एको ऽपि यथा द्विजातीन् समेत्य भूरीन् अपि हन्ति अयत्नात्

कामं तु रागः कुरुविन्द जेषु स न एव यादृक् स्फटिक उद्भवेषु
होता मनु वृतः इति शंसत्य् अयं वा अग्निर् होता मनु वृतः ऽयं हि सर्वतो मनुष्यैर् वृतो ऽग्निम् एव तद् अस्मिन् लोके आयातयति
स प्राङ् प्राद्रवत्

अमुम् एव तत् आदित्यम् अजुहोत्

तस्मात् अरत्नि मात्री स्रुच् भवति

अथ एषा एव अग्निहोत्रम् उच्यते

यत् सायम् जुहोति तेन एनम् रात्र्यै रमयति यत् प्रातर् तेन अह्ने

यत् सायम् जुहोति तेन भ्रातृव्याय पराचीम् विवासयति यत् प्रातर् तेन आत्मने प्रतीचीम्
दर्भो विदारी वाराही शालि मूलम् त्रिकण्टकः

स्व मार्ग प्रतिपत्तौ तु स्वादु प्रायैः उपाचरेत्

सह तैल फलैः युञ्ज्यात् स अम्लानि स्नेहवन्ति च

मूत्रप्रसेक क्षणनात् नरस्य अपि अपि च एकधा

शीघ्र वेगेन संक्षोभात् तथा अस्य च्यवते ऽश्मरी

शल्यं स्यात् सेवनीं मुक्त्वा यव मात्रेण पाटयेत्

पिष्टेन त्रपुस आदीनाम् बीजेन इन्दीवरेण च

पाटली यावशूकाभ्याम् पारिभद्रात् तिलाद् अपि

पाषाणभेदो वसुको वशिरो ऽश्मन्तको वरी

केम्बुक एला करञ्जम् च पाक्यं स मधु साधितम्
ये ये कामा हृदि स्थिता इति

पर्याधान इज्ययोः एतत् परिवित्ते च भेषजम्

मृगारेष्टिः पवित्रेष्टिस् त्रि हविः पावमान्य् अपि

अ पातकानि कर्माणि कृत्वा एव सु बहूनि अपि
अथ तानि पुष्पाणि उपरि भगवतो रत्न कूटागारः रत्न छत्रम् रत्न मण्डपः इव अवस्थितम् यत् न शक्यं सु शिक्षितेन कर्मकारेण कर्म अन्तेवासिना वा कर्तुम् यथा अपि तद् बुद्धानां बुद्ध अनुभावेन देवतानां च देव अनुभावेन

तेषाम् एवं भवति किं नु वयं भवन्त इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्र उपपन्नाः इति

उपसंक्रम्य प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः

ना अकारणम् शङ्ख मृणाल गौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जित अरयः

अवभासिता येन दिशः समन्ताद् दिवाकरेण उदयता यथा एव

यस्य अर्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीराः तं श्रोतुं समभिलषन्ति ते जन ओघाः

न अकस्मात् लवणजल अद्रिराज धैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः

अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते
तद् एतत् सूक्तं स्वर्ग्यम् एतेन वै सूक्तेन देवाः स्वर्गं लोकम् अजयन्न् एतेन ऋषयस् तथा एव एतत् यजमाना एतेन सूक्तेन स्वर्गं लोकं जयन्ति

ये वै ते न ऋषयः पूर्वे प्रेतास् ते वै कवयस् तान् एव तद् अभ्यतिवदति

तद् वै दश ऋचम् दश अक्षरा विराﾱ अन्नं विराﾱ अन्नाद्यस्य अवरुद्ध्यै

तत् पञ्च ऋचम् भवति पञ्च पदा पङ्क्तिः पङ्क्तिर् वा अन्नम् अन्नाद्यस्य अवरुद्ध्यै
संस्थित होमेषु यत् किं च इदम् वरुण इति मध्यत ओप्य संस्राव भागैः संस्थापयेत्

मैत्रः पुरोडाशश् चरुर् वा
ग्रावसु ग्रावाणम् अप्यर्जति

बृहन्न् असि बृहत् ग्रावा बृहतीम् इन्द्राय वाचं वद इति

आग्नीध्रं द्रुत्वा स्फ्येन उद्धत्य अवोक्ष्य चात्वालात् पुरीषम् सिकता इति निवपति विभूर् असि प्रवाहणो रौद्रेण अनीकेन पाहि मा अग्ने पिपृहि मा मा मा हिंसीर् इति

उशिग् असि कविर् इत्य् उत्तरतः पोतुः
यद् अङ्घ्रि अभिध्यान समाधि धौतया धिया अनुपश्यन्ति हि तत्त्वम् आत्मनः

वदन्ति च एतत् कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान् प्रसीदताम्

पतिः गतिः च अन्धक वृष्णि सात्वताम् प्रसीदतां मे भगवान् सतां पतिः
सर्व त्यागः च निर्वाणं निर्वाण अर्थि च मे मनः

अनुमोदे प्रमोदेन सुखं तिष्ठन्तु दुःखिताः

निरपेक्षः त्यजामि एष सर्व सत्त्व अर्थ सिद्धये

पृथिवी आदीनि भूतानि निःशेष आकाश वासिनाम्

घ्नन्तु निन्दन्तु वा नित्यम् आकिरन्तु च पांसुभिः

भवेयं कल्पवृक्षः च कामधेनुः च देहिनाम्

जगत् दारिद्र्य शमनम् निधानम् इदम् अक्षयम्
दृबा असि इति प्रतिमन्त्रम् आदाय तिस्रः इषूः प्रयच्छति पात एनम् इति प्रतिमन्त्रम्

ताभ्याम् उत्पुनाति अपः सवितुः वः इति

अपरे अन्ते सीसम् निदधाति

पाण्ड्वम् च निवस्ते अधीवासम् प्रतिमुच्य उष्णीषम् संवेष्ट्य निवीते

मित्रस्य वरुणस्य इति अस्य बाहू विमार्ष्टि
देवतयोः संशंसाय अन् अतिशंसाय

प्र मंहिष्ठाय बृहते बृहद्रय इत्य् उक्थ मुखम्

अहं च इति बृहस्पतिर् अब्रवीत्
यं यम् देशं विसर्पः च विसर्पति भवेत् स सः

कफ पित्तात् ज्वरः स्तम्भो निद्रा तन्द्रा शिरस् रुजा

आम उपवेशनम् लेपः स्रोतसां स च सर्पति

प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः

तृष्णा अभियोगात् वेगानाम् विषमात् च प्रवर्तनात्
तत् ह एके आहुर् धातारम् एव सर्वासाम् पुरस्तात् पुरस्ताद् आज्येन परियजेत् तद् आसु सर्वासु मिथुनं दधाति इति
सुराम् सुरापेभ्यः

सव्यात् पाणि हृदयात् लोहितम् रस मिश्रम् अश्नाति

विकारः स्थूणा मूल अवतक्षणानि सभानाम् उपस्तरणानि

पृश्निमन्थः

सारूपवत्सम् पुरुष गात्रम् द्वादश रात्रम् संपातवन्तम् कृत्वा अन् अभिमुखम् अश्नाति
बस्तयः स्निग्ध मधुराः तैल अभ्यङ्गः च सर्वदा

तमस् भवाम् आहुः अघस्य मूलं शेषाः पुनर् व्याधिषु निर्दिशन्ति

इति मेदस्विनो दोषा हेतवो रूपम् एव च

ग्रीष्मे तु आदान रूक्षाणाम् वर्धमाने च मारुते

तस्मात् स शीघ्रं जरयति आहारम् च अति काङ्क्षति

यदा तु मनसि क्लान्ते कर्म आत्मानः क्लम अन्विताः

स्मृति बुद्धि प्रमोहः च संरोधः स्रोतसां ज्वरः

शोफ अरोचक हृल्लास पीनस अर्धावभेदकाः

निद्रा प्रसङ्गम् अहितम् वारयन्ति समुत्थितम्

इन्द्रियाणाम् असामर्थ्यम् विष वेग प्रवर्तनम्

सर्व एते दिवास्वप्नं सेवेरन् सार्वकालिकम्

श्लेष्मा पुष्णाति च अङ्गानि स्थैर्यं भवति च आयुषः

भोजन अर्थम् प्रयोज्यानि पानम् च अनु मधूदकम्

ग्रीष्म वर्ज्येषु कालेषु दिवास्वप्नात् प्रकुप्यतः
गृहान् गच्छ गृह पत्नी यथा असः वशिनी त्वं विदथम् आवदासि

इह इद् असाथ न परो गमाथ इमम् गावः प्रजया वर्धय अथ

कृत्या एषा पद्वती भूत्वा जाया विशते पतिम्

पतिर् यद् वध्वो वाससः स्वम् अङ्गम् अभ्यूर्णुते

शुक्राव् अनड्वाहाव् आस्तां यद् अयात् सूर्या पतिम्

युवं भगं संभरतं समृद्धम् ऋतं वदन्ताव् ऋतोद्येषु

शुभं यतीर् उस्रियाः सोम वर्चसः विश्वे देवाः क्रन्न् इह वो मनांसि

स्तोमा आसन् प्रतिधयः कुरीरं छन्द ओपशः

तेन इमाम् नारीं सविता भगश् च सूर्याम् इव परिधत्तां प्रजया

प्रेतो मुञ्चामि न अमुतस् सु बद्धाम् अमुतस् करम्

अर्यम्णो अग्निं पर्येतु पूषन् प्रतीक्षन्ते श्वशुरो देवरश् च

क्व एकम् चक्रं वाम् आसीत् क्व देष्ट्राय तस्थथुः

सूर्यां यत् पत्ये शंसन्तीं मनसा सविता अददात्

इन्द्र अ पति घ्नीम् पुत्रिणीम् आ अस्मभ्यम् सवितर् वह

वामं पितृभ्यो य इदं समीरिरे मयः पतिभ्यो जनये परिष्वजे

यद् गोष्व् अश्विना वर्चस् तेन इमाम् वर्चसा अवतम्

यो अनिध्मो दीदयद् अप्स्व् अन्तर् यं विप्रास ईडते अध्वरेषु
द्वात्रिंशत् अक्षरा वा अनुष्टुप्

ते ऽनुष्टुभम् अन्वायत्ताः
वृक्षाणां च एव च अश्वत्थम् प्लक्षं च प्रपितामहः

मातॄणां च एव चामुण्डां सर्व देव नमस्कृताम्
वेद त्रयी परिभ्रष्टान् चकार धिषणा अधिपः

ययातिः च अकरोत् राज्यम् धर्म एक शरणः सदा

पुत्र त्वम् अगमत् तुष्टः तस्य इन्द्रः कर्मणा विभुः

बृहस्पति गृहे सर्वे जातकर्म उत्सवे तदा

प्राह वाचस्पतिं दीनः पीडितः अस्मि रजेः सुतैः

विहर्तुम् अहम् इच्छामि साहाय्यं कुरुत आत्मजाः

स्वकीयेन शरीरेण जराम् एनाम् प्रशास्तु वः

गृह साम्यम् प्रदाय अथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षि संयुतः

अथ अजयत् प्रजाः सर्वा ययातिः अपराजितः

जात मात्रः स तेजांसि सर्वाणि एव अजयत् बली

गत्वा अथ मोहयामास रजि पुत्रान् बृहस्पतिः

देवयानी यदुं पुत्रं तुर्वसुं च अपि अजीजनत्

भक्त्या चक्रे ततस् तेषाम् अर्घ्य पाद्य आदिकम् नृपः

जराम् आर्छन् महा घोराम् नाहुषो रूप नाशिनीम्
कम्बूकान् सायं प्रातर् जुहुयान् न अस्य वृत्तिः क्षीयते

पूर्णहोमं यजनीये जुहुयात्
यत् प्राञ्चम् उद्वर्तयति तेन आयतनात् च्यवते यत् प्रत्यञ्चम् असुर वत् यज्ञं तनोति

दिवि तुरीयम्

स भस्मकम् आहवनीयं दक्षिणेन दक्षिणाग्निं परिहृत्य गार्हपत्यस्य आयतने प्रतिष्ठाप्य तत आहवनीयं प्रणयेत्
चिरं धक्ष्यति मे कायं नारक अग्निः सु दुःसहः

तस्मान् न तावत् तावत् अहम् अहम् अत्र अत्र धुरं क्षिपामि यावन् न शत्रव इमे निहताः समक्षम्

अ प्रमेयाः गता बुद्धाः सर्व सत्त्व गवेषकाः

मद् चित्त अवस्थिताः एव घ्नन्ति माम् एव सुस्थिताः

बोधिसत्त्वस्य तेन एवम् सर्व आपत्तिः गरीयाः

मति वेश्मनि लोभ पञ्जरे यदि तिष्ठति कुतः सुखं मम

प्रतिज्ञाय महात्मा अपि न क्लेशेभ्यो विमोचितः

हृदये निवसत्सु निर्भयं मम संसार रतिः कथं भवेत्

मनसा चिन्तयित्वा अपि यो न दद्यात् पुनर् नरः

अपाय दुःखैः संमूढः किं करिष्याम्य् अहं तदा

तत्र कुर्यान् एवं प्रतिज्ञाय अपि युज्यते

अद्य अपि चेत् तथा एव स्यां यथा एव अहम् पुनः पुनः

एतां सर्वां विसंवाद्य का गतिः मम भविष्यति

शोचिष्यामि चिरं भूयो यमदूतैः प्रचोदितः
न हि इमे यजुषा आप्तुम् अर्हति

यत् स्रुचा उपदधाति स आत्म त्वाय

यज्ञ मुखे वै यज्ञं रक्षांसि जिघांसन्ति रक्षसाम् अपहत्यै

वज्रो घृतम्

अमृतं हिरण्यम्

छन्दोभिर् वा अग्निर् उत्तरवेदिम् आनशे

तस्माद् उपांश्व् अन्वाह
प्राग्रूपं मुख शोषः स्व लक्षणम् सर्वदा अम्बु कामि त्वम्

तिक्त आस्य त्वम् शिरसो दाहः शीत अभिनन्दता मूर्छा

मुख शोष स्वरभेद भ्रम संताप प्रलाप संस्तम्भान्