tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यम् एव च

तं प्राह च हरिं देवं सर्व देव भव उद्भवम्

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः

दृष्ट्वा तत् कुण्ठित अग्रम् हि चक्रं चक्रिणम् आह सः

रुद्राणां कोटयः च एव गणानां कोटयः तदा

श्री भूमि सहितः श्रीमान् शङ्ख चक्र गदा धरः

न बिभेमि इति तं प्राह दधीचो देव सत्तमम्

मायया हि अनया किं वा मन्त्र शक्त्या अथ वा प्रभो

त्वद् प्रसादात् स्वयम् विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः

दधीचम् अभिवन्द्य आशु प्रार्थयामास विक्लवः

सम्पूज्य च एवम् त्रिदश ईश्वर आद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवम् अजेयम् ईशम्

नियोगात् मम विप्र इन्द्रैः क्षुपं प्रति सदसि अथ

स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिव सायुज्यम् आप्नुयात्

जाने ते एनाम् भगवन्त् भक्त वत्सल ताम् हरे

दधीच क्षम्यतां देव मया अज्ञानात् कृतम् सखे

त्यक्त्वा मायाम् इमाम् तस्मात् योद्धुम् अर्हसि यत्नतः

करोमि यत्नं राज इन्द्रैः दधीच विजयाय ते

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अ निन्दित

विप्राणां न अस्ति राज इन्द्रैः भयम् एत्य महेश्वरम्

त्वद् क्रोध सम्भवः रुद्रः तमसा च समावृतः

तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनि सत्तमः
सर्वेषाम् अन्ततो व्याहृतीर् इति सिद्धम्

अथ महायज्ञानाम्
शुकी शुकान् अजनयत् उलूकी

मृगव्याधः च शर्वः च कपाली च महा मुने

मनोरमां भानुमतीं विशालां बहुदाम् अथ

धरस्य पुत्रो द्रुहिणो हुतहव्यवहः तथा

एकचक्रो महाबाहुः तारकः च महा बलः

एकज्योतीः च द्विर्ज्योति चतुर्ज्योतिः तथा एव च

हरिः उवाच

इरा वृक्ष लता वल्लीः तृण जातीः च सर्वशः

तस्य प्राचीनबर्हीः तु पुत्रः तस्य अपि उदार धीः

सोमस्य भगवान् वर्चाः वर्चस्वी येन जायते
भरतस्य आत्मजः विद्वाः सुमतिः नाम धार्मिकः

पुत्र संक्रामित श्रीकः वनं राजा विवेश सः

दृष्ट्वा हृदि महादेवम् अष्टक्षेत्र निवासिनः

नाभेः तु दक्षिणं वर्षं हेम आख्यम् तु पिता ददौ
संधि मर्मसु जायन्ते मांसलेषु च धामसु

दृष्ट्वा प्रमेहं मधुरं स पिच्छम् मधु उपमम् स्याद् द्विविधो विचारः

दहति त्वचम् उत्थाने भृशं कष्टा विसर्पिणी

मसूरिका सर्षपिका पुत्रिणी स विदारिका

मधुरं यत् च सर्वेषु प्रायो मधु इव मेहति

तावत् च न उपलक्ष्यन्ते यावद् वस्तु परिग्रहः

मूत्र वर्ण आदि भेदेन भेदो मेहेषु कल्प्यते

शराविका कच्छपिका जालिनी विनता अलजी

वस्तिम् आश्रित्य कुरुते प्रमेहान् दूषितः कफः

पुत्रिणी च विदारी च दुःसहा बहु मेदसः

हस्ती मत्त इव अजस्रम् मूत्रं वेग विवर्जितम्
पित्र्यं पितॄणां सम्भूतिर् धर्मः च आश्रमिणाम् तथा

दक्षस्य पतनं भूमौ पुनः स्वारोचिषे ऽन्तरे

संकर्षणस्य च उत्पत्तिः कौशिक्याश् च पुनर्भवः

ब्रह्मनः च एव मोक्षस्य विज्ञानं तु सु विस्तरम्

अत्र एकादश साहस्रैः कथितो लिङ्ग सम्भवः

ग्रहण आदिषु कालेषु स्नाप्य लिङ्गं फलं तथा

ब्रह्म विष्णु विवादः च पुनर् लिङ्गस्य सम्भवः
अथ यत् अरण्य अयनम् इति आचक्षते ब्रह्मचर्यम् एव तत्

ब्रह्मचर्येण हि एव सतः आत्मनः त्राणम् विन्दते
अष्ट अक्षरा गायत्री

ॐ इति वै साम वाग् इत्य् ऋक्
तत् श्रुत्वा न स विचचाल राज सूनुः कैलासो गिरिः इव न एक चित्र सानुः

यो हि अर्थ धर्मौ परिपीड्य कामः स्यात् धर्म कामौ परिभूय च अर्थः

मान्धातृ वत् जेतुम् इमौ हि योग्यौ लोकान् अपि त्रीन् इह किं पुनर् गाम्

वयांसि जीर्णानि विमर्शवन्ति धीराणि अवस्थान परायणानि

तं न्यायतो न्याय विदाम् वरिष्ठं समेत्य पप्रच्छ च धातु साम्यम्

नृप ऋषयः ताम् हि गतिं गता मखैः श्रमेण याम् एव महा ऋषयः ययुः

धर्मस्य साक्षात् इव संनिकर्षे न कश्चिद् अन्याय मतिः बभूव

एवं हि न स्यात् स्व जन अवमर्दः काल क्रमेण अपि शम श्रया श्रीः

शैलैः सु गुप्तम् च विभूषितं च धृतं च पूतं च शिवैः तपोदैः

स विस्मयः प्रश्रयवान् नरेन्द्रः स्वयंभुवं शक्र इव उपतस्थे
स आह अहं भगवतो नारायणस्य अर्थे इति

नूनम् अत्र कारणेन भवितव्यम् इति

अयम् अस्य देय धर्मः यो मम अन्तिके चित्त प्रसादः इति

नानाविधो रङ्ग सहस्र चित्रः वक्त्र अन्तरात् निष्कसितः कलापः

तेषां प्रसाद संजनन अर्थम् भगवान् निर्मितं विसर्जयति
भक्त आख्याः तद् अर्थेषु

गोत्र अन्तेवासि मानव ब्राह्मणेषु क्षेपे

सञ्ज्ञायां गिरि निकाययोः

सु उपमानात् क्तः

सञ्ज्ञा औपम्ययोः च

सञ्ज्ञायां च

कुण्डं वनम्

ग्रामः शिल्पिनि

वा जाते

अन्तः

सप्तमी हारिणौ धर्म्ये अ हरणे

त् आदौ च न् इति कृति अ तौ

शिल्पिनि च अ कृञः

इत्थंभूतेन कृतम् इति च

विभाषा अध्यक्षे

प्रीतौ च

अ हीने द्वितीया

श्र ज्य अवम कन् पापवत्सु भावे कर्मधारये

दायाद्यं दायादे

ह्रस्व अन्ते ऽन्त्यात् पूर्वम्

अन्तः

वर्णो वर्णेष्व् अन् एते

क्रतु आदयः च

उदर अश्व इषुषु
मन्थ दर्भ सपत्नान् मे

तेन इमम् वर्मिणं कृत्वा सपत्नाञ् जहि वीर्यैः

मन्थ मे द्विषतः मणे

तृन्धि मे सर्वान् दुर्हार्दः

निक्ष दर्भ सपत्नान् मे

पिण्ढि दर्भ सपत्नान् मे
वात घ्नैः सप्तमे तु अहनि सर्वथा एव अक्षि मोचयेत्

शोफ राग रुज् आदीनाम् अधिमन्थस्य च उद्भवः

घृत आप्लुतम् पिचुं दत्त्वा बद्ध अक्षम् शाययेत् ततः

आजेन ताम्रम् अमुना प्रतनु प्रदिग्धं सप्त अहात् पुनर् इदम् पयसा एव पिष्टम्

वातघ्न सिद्धे पयसि शृतं सर्पिस् चतुर्गुणे

क्षवथुं कासम् उद्गारं ष्ठीवनं पानम् अम्भसः

यन्त्रणाम् अनुरुध्येत दृष्टेर् स्थैर्य लाभात्

रूपाणि सूक्ष्म दीप्तानि सहसा न अवलोकयेत्

न अजीर्णि भीरु वमित शिरस् कर्ण अक्षि शूलिनाम्
वस्त्राणि जगृहुः तानि यथा संस्थानि अनेकशस्

हता इयम् इति विज्ञाय शर्मिष्ठा पाप निश्चया

श्रान्त युग्यः श्रान्त रूपः मृग लिप्सुः पिपासितः

त्वरितं घूर्णिके गच्छ सर्वम् आचक्ष्व मे पितुः

देवयानी उवाच

वचनं तीक्ष्ण परुषम् क्रोध रक्त ईक्षणा भृशम्

इति माम् आह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः

का त्वं चारुमुखी श्यामा सुमृष्ट मणि कुण्डला

तथा इति उक्त्वा उपचक्राम सो अपश्यत् विपिने स्त्रियः

शौनक उवाच

यो ऽसौ देवैः हतान् दैत्यान् उत्थापयति विद्यया

याचतः त्वम् च दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः

समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनः त्वम् हि मे मतः
श्वेतद्वीप पतौ चित्तं शुद्धे धर्म मये मयि

मद् भक्त्या शुद्ध सत्त्वस्य योगिनो धारणा विदः

यथा भूतानि भूतेषु बहिर् अन्तः स्वयं तथा

कुतश्चिन् न तस्य च आज्ञा यथा मम

जित इन्द्रियस्य युक्तस्य जित श्वासस्य योगिनः

आरोप्य ब्रह्मरन्ध्रेण ब्रह्म तनुम्

मद् योग शान्त चित्तस्य यादसाम् उदकं यथा
अथ ह स्म आह भाल्लबेयः क उ स्विद् अद्य उभयतोज्योतिषा यज्ञक्रतुना यक्ष्यत इति

स ब्रूयाद् यद् एव एते एकविंशतिश् च त्रिवृतो भवन्ति नव च एकविंशाः इति
यान्ति योग गतिम् सिद्धाः पुनरावृत्ति दुर्लभाम्

तपश् चरन्त्यः सु महत् दुश्चरं देव दानवैः

मत्स्य योनौ अनुपमा राज्ञस् तस्य वसोः सुता

लोकाः सोमपदा नाम मरीचेर् यत्र वै सुताः

सु सूक्ष्मान् अ परिव्यक्तान् अग्नीन् अग्निष्व् इव आहितान्

ये त्व् अथ अङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्धिताः पुरा

भ्रष्ट ऐश्वर्या स्व दोषेण पतसि त्वं शुचि स्मिते

एतान् उत्पाद्य धर्म आत्मा योग आचार्यान् महा व्रतान्

नाम्ना वसुम् इति ख्यातम् आयोः पुत्रं यशस्विनम्

मरीचिगर्भान् सा लोकान् समावृत्य व्यवस्थिता

मैनाकस्य सुतः श्रीमान् क्रौञ्चो नाम महा गिरिः

पुरुकुत्सस्य या पत्नी त्रसद्दस्योर् जनन्य् अपि

सर्व काम समृद्धेषु द्विजास् तान् भावयन्त्य् उत

असितस्य एकपर्णा तु देवलस्य महात्मनः

व्यासाद् अरण्यां सम्भूतो विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन्

योगा च योगपत्नी च योगमाता तथा एव च

समुत्पन्नाः स्वधायां तु काव्याद् अग्नेः कवेः सुताः
क्षितिषु ददृशिरे पदानि जिष्णोर् उपहित केतुः अथ अङ्ग लाञ्छनानि

धृत बिस वलय आवलिः वहन्ती कुमुद वन एक दुकूलम् आत्त बाणा

भृश कुसुम शर इषु पात मोहात् अन् अवसित अर्थ पद आकुलः ऽभिलापः

हृदयम् अहृदया न नाम पूर्वं भवत् उपकण्ठम् उपागतं विवेद

चरणम् अभिपपात षट्पद आलिः धुत नव लोहित पङ्कज अभिशङ्का

कतिपय सहकार पुष्प रम्यः तनु तुहिनः अल्प विनिद्र सिन्दुवारः

विकसित कुसुम अधरम् हसन्तीं कुरबक राजि वध्वम् विलोकयन्तम्

ऋतुर् इव तरु वीरुधाम् समृद्ध्या युवति जनैः जगृहे मुनि प्रभावः

अविरल वपुषः सुरेन्द्रगोपा विकच पलाश चय श्रियम् समीयुः

प्रथमम् उपहितं विलासि चक्षुः सिततुरगे न चचाल नर्तकीनाम्

अभिदधुर् अभितो मुनिं वधूभ्यः समुदित साध्वस विक्लवम् च चेतः

श्रियम् अतिशयिनीं समेत्य जग्मुर् गुण महताम् महते गुणाय योगः

अतिशयित वन अन्तर द्युतीनाम् फल कुसुम अवचये ऽपि तद्विधानाम्

कथम् इव तव संमतिर् भवित्री समम् ऋतुभिर् मुनिना अवधीरितस्य
प्रचोदयात् सविता याभिर् एति इति

स ह उवाच अत्र वा उपेतं च सर्वं च कृतं पापकेन त्वा यानेन चरन्तम् आहुः

पुरा संवत्सराद् आर्तिम् आरिष्यसि इति

तद् उ ते प्रब्रवीमि प्रचोदयात् सविता याभिर् एति इति
तस्मिन् प्रश्नम् ऐतां तं विष्णवे ऽन्वब्रुवन्

तेन अनृणेन निष्क्रीतेन मेध्येन प्रसूतेन ऋध्नोति एव

विष्णुर् वा इमांल् लोकान् उदजयत्

इन्द्रो वै वलम् अपावृणोत्

एतस्यां वा इन्द्रो ऽजायत

विषमा इव हि इमे लोकाः

सहस्रस्य परिगृहीत्यै

शतम् अन्यस्य दक्षिणा

विषमे यजेत

विशम् एव अस्मै पश्चाद् उपदधाति

येन वामनेन ईर्त्सेत् अदित्यै चरुं पुरस्तान् निर्वपेत्

वीर्यस्य तद् रूपम्
शिवम् तपतु सूर्यः

त्रयः तिष्ठन्ति परिगृह्य कुम्भीम् यथा हविः कश्यप न व्यथातै
स धूमाः पन्नग इन्द्रस्य मुखान् निश्चेरुर् अर्चिषः

स्फुरन्न् इव स रोषेण ज्वलन्न् इव च तेजसा

विना वृषेण का गावो विना कृष्णेन को व्रजः

संदितं सर्प भोगेन कृष्यमाणं यथा मृगम्

व्यक्तम् एव वयं गोपा वने यत् कृष्णम् ईदृशम्

तत् आज्ञापय किं कुर्यां स दार अपत्य बान्धवः

मृद्यमानः स कृष्णेन श्रान्त मूर्धा भुजंगमः

दुःखितं बत पश्यामो नन्द गोपम् ह्रद अन्तिके

कस्य वा वश ताम् यामि जीवितं मे प्रदीयताम्
ऋत्विग्भ्यो दक्षिणा ददाति

मन्थ ओदन तिल माषाः च

अग्नये त्वा इति हिरण्यं प्रतिगृह्णीतः

स हिरण्यः यजमानः शालां पूर्वेण तिष्ठन्न् अभिमन्त्रयते दक्षिणा बहिर्वेदि तिष्ठतीर् दक्षिणतो रूपेण व इति
गुरु उष्ण स्निग्ध मधुराः बल उपचय वर्धनाः

कषाय मधुरम् शीतं ग्राहि सिम्बितिका फलम्

बल्यो बहु मलः पुंस्त्वं माषः शीघ्रं ददाति च

शाकं गुरु च रूक्षं च प्रायो विष्टभ्य जीर्यति

मधुर अम्ल कषाय त्वात् सौगन्ध्यात् च रुचि प्रदम्

तथा ताल प्रलम्बम् स्याद् उरःक्षत रुजा अपहम्

लाव आद्याः विष्किराः तु एते वक्ष्यन्ते वर्तक आदयः

शणस्य कोविदारस्य कर्बुदारस्य शाल्मलेः

स्नेहनं बृंहणं वर्ण्यं श्रम घ्नम् अनिल अपहम्

शूले ऽरुचौ विबन्धे च मन्दे ऽग्नौ मद्य विप्लवे

राजमाषः सरो रुच्यः कफ शुक्र अम्लपित्त _

भूशया बिलवासि त्वात् आनूप अनूप संश्रयात्

शशघ्नी मधुहा भासो गृध्र उलूक कुलिङ्गकाः

गन्धनाः कुरुविन्दाः च षष्टिक अल्प अन्तराः गुणैः

सकोरदूषः श्यामाकः कषाय मधुरः लघुः

हंसः क्रौञ्चो बलाका च बकः कारण्डवः प्लवः

पित्त श्लेष्म विकारेषु सरक्तेषु कपिञ्जलाः

मधुराणि अविदाहीनि सद्यस् बल कराणि च

केषांचिद् गुण वैशेष्यात् विशेष उपदेक्ष्यते

ऋष्यः च वरपोतः च विज्ञेया जाङ्गला मृगाः

हिता व्यायाम नित्येभ्यः नरा दीप्त अग्नयः च ये

तद्वत् स्यात् रक्तनालस्य रूक्षम् अम्लम् विशेषतः

रोचनो दीपनो हृद्यः सुगन्धिः त्वच् विवर्जितः

विशदः श्लेष्म पित्त घ्नः मुद्गः सूप्य उत्तमः मतः

पुंस्त्व घ्नः कटु रूक्ष उष्णः भूस्तृणो वक्त्र शोधनः

चकोरः च उपचक्रः च कुक्कुभो रक्तवर्त्मकः

स स्नेहम् श्लेष्मलं शीतं वृष्यं विष्टभ्य जीर्यति

संनिपात प्रशमनाः कटुकाः च विपाकतः

चणकाः च मसूराः च खण्डिकाः सह रेणवः

हस्तिश्यामाक नीवार तोयपर्णी गवेधुकाः

रक्त पित्त करम् बालम् आपूर्णम् पित्त वर्धनम्

नान्दीमुखी मधूली च मधुर स्निग्ध शीतले

रोहितो दीपनीयः च लघु पाकः महा बलः

प्राचीनामलकं च एव दोष घ्नम् गर हारि च

स्निग्ध उष्णम् दाडिमं हृद्यं कफ पित्त विरोधि च

कुलत्था ग्राहिणः कास हिक्का श्वास अर्शसाम् हिताः

दीपनी च उष्ण वीर्या च ग्राहिणी कफ मारुते

सृमरः चमरः खड्गो महिषो गवयो गजः

पित्त श्लेष्म घ्नम् अम्लम् च वातलं च आक्षिकी फलम्

विदारी कन्दः बल्यः च मूत्रलः स्वादु शीतलः

कपोत शुक सारङ्गाः चिरटी कङ्कुयष्टिकाः

गुरु उष्ण स्निग्ध मधुराः सः उरुमाणाः बल प्रदाः
महाव्याहृति संयुक्ताम् गायत्त्रीं प्रणव अन्विताम्

तं हन्ति सूर्यः सन्ध्यायां न उपास्तिम् कुरुते तु यः
भू पाताल ककुभ् व्योम ग्रह नक्षत्र भूभृताम्

ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन् गुण आख्याने अ गुणस्य च

हरेः अद्भुत वीर्यस्य कथा लोक सु मङ्गलाः

लोकैः अमुष्य अवयवाः स पालैः इति शुश्रुम

प्रमाणम् अण्ड कोशस्य बाह्य अभ्यन्तर भेदतः
प्रातर् गव्येन पयसा तिलैः स्नानं समाचरेत्

मुकुटं विश्ववासिन्यै शिरः कान्त्यै तथा अर्चयेत्

अनेन विधिना देवी मासि मासि सदा अर्चयेत्

घारिकान् अपि अपूपान् च पिष्ट अपूपान् च मण्डकान्
भगवान् आह काश्यपे भगवति प्रव्रजितो बभूव तत्र अनेन केश नख स्तूपे गन्ध अवसेकः कृतः पुष्पाणि च अवरोपितानि प्रत्येक बोधौ च अनेन मार्गो भावितः

तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् यत् शास्तारम् सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः

ततो राजा स अमात्यः स अन्तःपुरः च तद् उद्यानं गतः

सहजाः सह धार्मिकाः नित्यानुबद्धा अपि देवता आयाचते

तत आरामिकेण राज्ञे निवेदितम्

माता पितरौ रक्तौ भवतः संनिपतितौ माता च कल्या भवति ऋतुमती गन्धर्वश् च प्रत्युपस्थितो भवति

सो ऽपुत्रः पुत्र अभिनन्दी शिव वरुण कुबेर शक्र ब्रह्म आदीन् अन्यांश् च देवता विशेषान् आयाचते तत् यथा आराम देवताः वन देवताः चत्वर देवताः शृङ्गाटक देवताः बलि प्रतिग्राहिकाः देवताः

तद् अर्हति देवश् चन्दनं कुमारम् उत्स्रष्टुम्
सौम्यैः अनुशोचे तम् अधस् पतन्तम् भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे यः

अर्थाय जातस्य यदुष्व् अजस्य वार्त्तां सखे कीर्तय तीर्थ कीर्तेः

संस्पर्धया दग्धम् अथ अनुशोचन् सरस्वतीं प्रत्यग् इयाय तूष्णीम्

कच्चिद् रथ यूथपानाम् गाण्डीवधन्वा उपरतारिः आस्ते

कुत्र क्षत्तुर् भगवता मैत्रेयेण आस संगमः

असत्कृतः सत् स्पृहणीय शीलः क्षत्ता स कर्णानुज सौबलेन

स एष दोषः पुरुष द्विष् आस्ते गृहान् प्रविष्टो यम् अपत्य मत्या

पार्थांस् तु देवो भगवान् मुकुन्दो गृहीतवान्

न वारयामास नृपः स्नुषायाः स्व अस्रैः हरन्त्याः कुच कुङ्कुमानि

यदा सभायां कुरु देव देव्याः केश अभिमर्शम् सुत कर्म गर्ह्यम्

यदा च पार्थ प्रहितः सभायां जगद्गुरुर् यानि जगाद कृष्णः
यदि चेद् घन सत्त्वम् अभ्र सत्त्वम् गर्भे पारदस्य अन्तर् न पतति द्रव त्वम् न आप्नोति वा बीजानि शुल्वाभ्र आदीनि पारदस्य उदरे नो द्रवन्ति न रस रूपाः भवन्ति च पुनः बाह्यद्रुतिर् न युज्यते चेद् एवम् न स्यात् तर्हि इह अस्यां क्रियायां प्राप्तायां सत्यां सूतो रसः कथं बध्यते अन्यथा न कः अपि उपायः
ते ह्य् एव स्तोमा भवन्ति तानि पृष्ठानि तानि शस्त्राणि

ता वा एताः पञ्च व्याहृतयो भवन्त्य् श्रावय अस्तु श्रौषड् यज ये यजामहे वौषड् इति
नीते च जन अक्षि लक्ष्य ताम् लाक्षा रस दिग्ध दिश् गज शिरस् सदृक्षे शक्र दिश् अङ्गना रत्न आदर्शे अर्क चक्रे कृत करणीयः किरण जाल कराल रत्न राजि राजित राज अर्ह आसन अध्यासी यथा सदृश आचार दर्शिणः शङ्का यन्त्रित अङ्गान् संनिधि निषादिनः सहायान् अगाहिषम् दृश्यतां शक्तिः आर्षा यत्तस्य यतेः अजेय रय इन्द्रियाणाम् संस्कारेण नीरजसा नीरज सांनिध्य शालिनि स हर्ष अलिनि सरसि सरसिज दल संनिकाश छायस्य अधिकतर दर्शनीयस्य आकार अन्तरस्य सिद्धिः आसीत्

एतद् संग्रहेन अद्य चिरं चरितार्था दीक्षा

तस्य हि कन्या रत्नस्य सकल कल्याण लक्षण एक राशेः आधि गतिः क्षीरसागर रसन अलंकृतायाः गङ्गा आदि नदी सहस्र हार यष्टि राजितायाः धरा अङ्गनायाः एव आसादनाय साधनम्

स्थिरतर निहित स्नेह शृङ्खला निगडितम् च कन्यका हृदयम् क्षणेन एकेन अ सहनीय दर्शन अन्तरायम् स्यात्

यत् एष नरकाकः कारणानां नारकिणां रस ज्ञानाय नीतः शीतेतर दीधिति देहजस्य नगरम् तत् अत्र दयानिधेः अनन्त तेजसः ते ऽयं जनः कांचिद् आज्ञां चिकीर्षति

तत्र एतत् चिर स्थानस्य कारणम्

याते च दिन त्रये अस्त गिरि शिखर गैरिक तट साधारण छाय तेजसि

इह जगति हि न निरीहं देहिनं श्रियः संश्रयन्ते

रक्ततरा हि नः तत्र सख्यः चेट्यः च

यथा न कश्चिद् एतत् ज्ञास्यति तथा यतिष्यन्ते इति
संवत्सरो वा अग्निर् वैश्वानरः

ताम् एव अस्य प्रीणाति

संवत्सराय एतम् प्रतिगृह्णन्ति यं प्रतिगृह्णन्ति

यतरस् संयत्तयोर् अनायतनो भवति परा स जयते

यम् उत्तमम् आर्जत् तं स रज्जुम् अप्रियाय भ्रातृव्याय दद्यात्
तां प्राहिणोत् सः वेगेन मथनाय महा आहवे

ताम् अम्बर स्थाम् जग्राह गजो दानव नन्दनः

यावत् न संध्या न दशां प्रयान्ति दैत्य ईश्वराः च अस्त्र निवारणाय

चक्रेण महिषः क्रुद्धो जम्भः शक्त्या महा रणे

तम् अ प्रतर्क्यम् जनयन्न् अ जय्यम् चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे

ब्राह्मम् अस्त्रम् चकार असौ सर्व अस्त्र विनिवारणम्

जग्राह चक्रं तपन अयुत आभम् उग्र आरम् आत्मानम् इव द्वितीयम्
अधुना शोधन शमन बृंहण भेदात् त्रिविधस्य स्नेहस्य काल मात्रा लक्षणम् अधिकृत्य आह

तत्र दुर्बल मन्द अग्नि बाल वृद्ध सुख आत्मकैः
वैकारिकः तृतीयः तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

स्मृतौ अङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस् तथा

दक्ष कोपात् च तद् भार्या देहं तत्याज सा सती

ऊर्जायां च वसिष्ठात् च राजा

धातुर् विधातुर् द्वौ पुत्रौ क्रमात् प्राणो मृकण्डुकः
क्षणम् अधुना नारायणम् अनुगतम् अनुसर राधिके

श्री भोजदेव प्रभवस्य रामा देवी सुत श्री जयदेवकस्य

जित कमले विमले परिकर्मय नर्म जनकम् अलकम् मुखे
कपिलाश्वः च विख्यातो धौन्धुमारिः प्रतापवान्

रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता

ततस् चन्द्रावलोकः तु तारापीडः ततस् अभवत्

तस्य कल्माषपादः तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः

तथा इति उक्ताः ततस् ते तु जग्मुर् वैवस्वत आत्मजाः

हरिताश्वस्य दिश् पूर्वा विश्रुता कुरुभिः सह

एते वैवस्वते वंशे राजानो भूरि दक्षिणाः

रावण अन्त करः तद्वत् रघूनाम् वंशवर्धनः

नलः तु नैषधः तस्मात् नभाः तस्मात् अजायत

रोचमानस्य पुत्रः अभूत् रेवः रैवत एव च

दृढाश्वस्य प्रमोदः च हर्यश्वः तस्य च आत्मजः
उमा महेश प्रतिमाम् हेम्ना कृत्वा सु शोभनाम्

नर नारी आदि जन्तूनाम् हिताय मुनि सत्तमाः

महा मेरुम् अनुप्राप्य महादेव्या प्रमोदते

विविधैर् दिव्यैर् मेरु पर्वत संनिभैः

वामे पाशं भवान्याश् च कमलं हेम भूषितम्

वर्ष अन्ते प्रतिमां कृत्वा येन केन अपि वा द्विजाः

विद्या विनय सम्पन्नम् ब्राह्मणं वेदपारगम्

टङ्कं च ईशान देवस्य निवेद्य एवम् क्रमेण च

प्रथम आश्रमिणम् भक्त्या सम्पूज्य च यथाविधि

नर नारी आदि जन्तूनाम् हिताय मुनि सत्तमाः

मध्ये भवेन संयुक्तं लिङ्ग मूर्ति द्विजोत्तमाः

शिवस्य महतीं पूजां कृत्वा चरु समन्विताम्

कृत्वा च आश्वयुजे मासि विपुलं धान्य पर्वतम्

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूजां कृत्वा प्रयत्नतः

राजतेन अपि ताम्रेण यथा विभव विस्तरम्

भवान्या मोदते सार्धं सारूप्यं प्राप्य सुव्रता

नारी देव्या न संदेहः शिवेन परिभाषितम्

दत्त्वा भवाय विप्रेभ्यः प्रदद्याद् दक्षिणाम् अपि
पितामहश् च भो नन्दिन् अवतीर्णे महेश्वरे

ब्रह्म आद्याः तुष्टुवुः सर्वे सुर इन्द्रः च मुनि ईश्वराः

तपसा अनेन किं कार्यं भवतः ते महामते

वज्र सूचि मुखैः च अन्यैः रक्त कीटैः च सर्वतः

पूर्वम् आराधितः प्राह तपसा परमेश्वरः

विश्वेदेवास् तथा रुद्रा वसवश् च महा बलाः
इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायाम् उपरि विभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः

कालं काल करम् घोरं भीषणं चण्ड दीधितिम्

कोटि रूपः ऽभवद् रुद्रो रुद्रकोटिः ततस् स्मृतः

पुरा पुण्यतमे काले देव दर्शन तत्पराः

अथ अन्तरिक्षे विमलं दीप्यमानं तेजस् राशिम् भूतभर्तुः पुराणम्

नमो नमो नमो ऽस्तु ते महा विभूतये नमः
ऋध्यास्म पुत्रैः पशुभिर् यो नो द्वेष्टि स भिद्यताम् इति
ततस् उदतिष्ठत् सहस्र अक्षः सहस्र पाद् सहस्रेण प्रतिहिताभिः

स प्रजापतिः हिरण्मयम् चमसम् अकरोत् इषु मात्रम् ऊर्ध्वम् एवम् तिर्यञ्चम्
अजीजनत् महात्मानम् साम्बम् आत्मजम् उत्तमम्

तौ उभौ गुण सम्पन्नौ कृष्णस्य एव अपरे तनू

ततो लब्ध वरः कृष्णो जाम्बवत्यां महेश्वरात्

ये अर्चयिष्यन्ति मां भक्त्या नित्यं कलि युगे द्विजाः

हत्वा च कंसं नरकम् अन्यान् च शतशो ऽसुरान्

ततो नारायणः कृष्णो लीलया एव जगत् मयः

यः पठेत् शृणुयात् वा अपि वंशानां कथनं शुभम्

कृतानि सर्व कार्याणि प्रसीदध्वं मुनि ईश्वराः
तस्य एते अक्षरे चक्राव् आस्ताम्

दुग्धाद् वा एष दुग्धम् उपैति य एते अक्षरे उपैति

इन्द्रो वृत्राय वज्रम् उदयच्छत्
हस्ते खड्गं खेटकं पाशम् एके रत्नैः चित्रम् च अङ्कुशम् नाग कक्षाम्

सर्वस्मात् अधिका पूजा अघोर ईशस्य शूलिनः

अष्टादश भुजम् देवं गज चर्म उत्तरीयकम्

पूर्ण इन्दु वदनम् सौम्यं चन्द्र कोटि सम प्रभम्

अघोरेभ्यः प्रशान्त हृदयाय नमः

चन्द्र रेखा धरम् शक्त्या सहितं नील रूपिणम्
मूर्ध्नि पुष्पं निधाय एवम् न शून्यं लिङ्ग मस्तकम् कुर्यात् अत्र श्लोकः

षष्ठेन स सद्येन तृतीयेन फट् अन्तेन आकाश शुद्धिः

आदौ च अन्ते च संपूज्यो विघ्नेशो जगत् ईश्वरः

लिङ्ग अर्चकः च षष् मासात् न अत्र कार्या विचारणा

भोग अर्थी भोगम् आप्नोति राज्य अर्थी राज्यम् आप्नुयात्

पूजां पर्युषितां गायत्र्या समभ्यर्च्य सामान्य अर्घ्यम् दत्त्वा गन्ध पुष्प धूप आचमनीयम् स्वधा अन्तम् नमस् अन्तम् वा दत्त्वा ब्रह्मभिः पृथक् पृथक् पुष्प अञ्जलिम् दत्त्वा फट् अन्त अस्त्रेण निर्माल्यं व्यपोह्य ईशान्यां चण्डम् अभ्यर्च्य आसन मूर्ति चण्डम् सामान्य अस्त्रेण लिङ्ग पीठम् शिवं पाशुपतास्त्रेण विशोध्य मूर्ध्नि पुष्पं निधाय पूजयेत् लिङ्ग शुद्धिः

तत्त्व गतम् आत्मानम् व्यवस्थाप्य तत्त्व शुद्धिम् पूर्ववत्
कस्मिन् नु खलु वायुर् ओतश् च प्रोतश् च इति

गार्गि मा अतिप्राक्षीः इति

स ह उवाच गार्गि मा अतिप्राक्षीः

कस्मिन् नु खल्व् इन्द्र लोकाः ओताश् च प्रोताश् च इति

अनतिप्रश्न्यां वै देवताम् अतिपृच्छसि

यद् इदं सर्वम् अप्स्व् ओतं च प्रोतं च कस्मिन् नु खल्व् आप ओताश् च प्रोताश् च इति
कार्तिके तु त्रयोदश्यां तस्य लक्ष्मीः स्थिरा भवेत्

दिव्य वर्ष सहस्रम् तु लिङ्गं संस्थाप्य शाङ्करम्

सूत उवाच

लिङ्गम् एतन् नराः स्पृष्ट्वा स्वर्गं गच्छन्त्य् अ वारिताः

तिरस्कृतः स सर्वैश् च मुनिभिर् भावितात्मभिः

उदञ्च् दिश् आधिपत्यम् च हर मैत्रीम् तथा नृप

तिर्यग्योनि गताः च अपि सर्वे ऽपि नृप सत्तमैः

तस्मात् क्षेत्राद् बहिः स्थित्वा तपस् तीव्रम् अतप्यत

तदा तत्र तु ये स्नान्ति भव अब्धिम् ते तरन्ति वै

श्लेष्मातकम् इति श्रेष्ठं सर्व सिद्ध निषेवितम्

महापातक युक्तः वा संयुक्तो ह्य् उपपातकैः

देवेशं सिद्धिं प्राप्य महेश्वरात्

कुम्भकर्णो महानिद्रां कनीयांस् तु विभीषणः

एते च अन्ये च बहवस् तत्र सिद्धिम् उपागताः
सर्व पाप हरा नित्यं सर्व दैवत पूजिता

शर्करासप्तमीं पुण्यां तथा कमलसप्तमीम्

पुष्प अक्षताभिः देवेशम् विन्यसेत् सर्वतस् क्रमात्

एकाम् अपि प्रदद्यात् वा वित्त हीनः विमत्सरः
भूयो ऽपि चिन्तया मानसी व्यथा जाता

अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तु कामः भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते

तेषाम् एवं भवति किं नु वयं भवन्त इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्र उपपन्नाः इति

अथ ता अर्चिषस् त्रि साहस्र महा साहस्रम् लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति

धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नील पीत लोहित अवदाताः अर्चिषो मुखान् निश्चार्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति

यदा महान् संवृत्तः पञ्च वर्षः षष् वर्षः वा तदा गुरौ भक्तिं कृत्वा सर्व शास्त्राणि अधीतानि

अनागतं व्याकर्तु कामः भवति पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते
अतो धनुस् शत अन्तराः _ शकट मेथि प्रतति स्तम्भ साल परिक्षेपाः
क्षारं गुरु कटु स्निग्धं श्लेष्मलं वात नाशनम्

विडं कृत्रिमकम् पाक्यं धूर्तं द्राविडम् आसुरम्

महौषधं शृङ्गवेरं नागरं विश्वभेषजम्

शुण्ठी विश्वौषधं विश्वं कटु भद्रं कटूत्कटम्

अजगन्धा कटुः तीक्ष्णा रूक्षा हृद्या अग्नि वर्धिनी

पिप्पली दीपनी वृष्या स्वादु पाका रसायनी

आम अर्शस् ग्रहणी गुल्म यकृत् प्लीह रुजः जयेत्

यवक्षारो अग्नि कृत् वात श्लेष्म श्वास गल आमयान्

मरिचेन युतं तत् तु षडूषणम् उदीरितम्

तृष्णा ज्वर क्षय श्वास कास पित्तास्र कामलाः

हिङ्गुपत्त्री परा वेणुपत्त्री हिङ्गुशिवाटिका

दृष्टि मान्द्य प्रदा लघ्वी शुक्र वात कफ अपहा

हिङ्गुपत्त्री द्वयम् हृद्यं तीक्ष्ण उष्णम् पाचनं कटु

हपुषा वपुषा विश्वा विगन्धा विश्वगन्धिका

श्लेष्मलं वात नुद् तिक्तम् अरूक्षं न अति पित्तलम्

उष्णा ज्वर अनिल श्लेष्म व्रण शूल अक्षि रोग _

मिश्रेया दीपनी हृद्या बद्ध विष् कृमि कुष्ठ _

गड आख्यम् रोमलवणं रोमं शाकम्भरीभवम्

कारवी खरपुष्पा च तुङ्गी पूतिमयूरकः

तुगाक्षीरी तुगा वांशी वंशक्षीरी शुभा सिता
पातकैश् च द्विजश्रेष्ठा उपपातक सम्भवैः

अग्रे सुराणां च गण ईश्वराणाम् तदा अथ नन्दी गिरि राज कल्पम्

पुरत्रयस्य अस्य समीप वर्ती सुर ईश्वरैः नन्दि मुखैः च नन्दी

ववन्दिरे च अद्रिसुता सुतम् प्रभुं ववन्दिरे देव गणाः महेश्वरम्

हिरण्य धनुषा सौम्यं वपुः शंभोः शशि द्युति

सदाशिवाय शान्ताय महेशाय पिनाकिने

तुष्टाव हृदये ब्रह्मा देवैः सह समाहितः

स्रष्ट्रे नमः सर्व सुर असुराणाम् भर्त्रे च हर्त्रे जगतां विधात्रे

भवः अपि अनेकैः कुसुमैर् गणेशं भक्ष्यैश् च भोज्यैः सुरसैः सुगन्धैः

एकीभावं गते च एव त्रिपुरे समुपागते

त्रिपुर रङ्ग तल उपरि संस्थितः सुर गणः ऽनुजगाम स्वयं तथा

विमानम् आरुह्य पुरं प्रहर्तुं जगाम मृत्युं भगवन्त् इव ईशः

दग्ध्वा उद्धृतम् सर्वम् इदम् त्वया अद्य जगत्त्रयं रुद्र पुरत्रयं हि

तत्र तत्र कृत स्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम्

धवल श्याम रक्तानाम् मुक्ति दाय अमराय च

दुर्ग आरूढ मृग अधिपा दुरतिगा दोस् दण्ड वृन्दैः शिवा बिभ्राणा अङ्कुश शूल पाश परशुम् चक्र असि शङ्ख आयुधम्

नर ईश्वरैः च एव गणैश् च देवैः सुरेतरैश् च त्रिविधैः मुनि इन्द्राः

शत्रवो नाशम् आयान्ति संग्रामे विजयीभवेत्

सामर्थ्यं च सदा मह्यं भवन्तं वोढुम् ईश्वरम्

पशूनाम् आधिपत्यम् मे दत्तं हन्मि ततो ऽसुरान्

पुष्करं च अन्तरिक्षम् वै रथ नीडः च मन्दरः

इति श्री लिङ्ग महापुराणे पूर्व भागे त्रिपुर दाहे ब्रह्मस्तवो नाम द्विसप्तितमो ऽध्यायः

विमल आसन संस्थाय विमल अर्थ अर्थ रूपिणे

सूत उवाच

घण्टा सरस्वती देवी धनुषः श्रुति रूपिणी

प्रतोदो ब्रह्मनः तस्य प्रणवो ब्रह्म दैवतम्

स्थाने तव महादेव चेष्टेयं परमेश्वर

धनम् आयुः यशः विद्यां प्रभावम् अतुलम् लभेत्

पशु त्वात् इति सत्यं च प्रतिज्ञातं समाहिताः

देवानां च एव सर्वेषां त्वयि सर्व अर्थ द ईश्वरैः

दग्धुम् अर्हसि शीघ्रं त्वं त्रीणि एतानि पुराणि वै

पुराणि उद्दिश्य ख स्थानि दानवानां तरस्विनाम्

नमः त्रिंशत् प्रकाशाय शान्त अतीताय वै नमः
उत्सर्गे ऽन्येन मांसेन अन्नम् संस्कृत्य अथ अस्मै

सर्वं वा प्राश्य अमृतापिधानम् असि इति अप आचामति

तं मा कुरु प्रियं प्रजानाम् अधिपतिं पशूनाम्

अमृतोपस्तरणम् असि इति अप आचामति

तेजसे त्वा श्रियै यशसे बलाय अन्नाद्याय प्राश्नामि इति त्रिः प्राश्य यो ऽस्य रातिः भवति तस्मा उच्छिष्टं प्रयच्छति

इति उत्सर्गे संशास्ति

अथ अस्मै
तेभ्यो निधानं बहुधा अन्वविन्दन् अन्तरा द्यावापृथिवी अवस्युर् इति प्राच् उदीचीम् ह्रियमाणान् अनुमन्त्रयते

आर्द्र दानवः इत्य् अभ्युन्देत्

तेन ब्रह्माणो वपत इदम् अद्य आयुष्मान् जरदष्टिर् यथा असत् अयम् असौ
प्राण उक्थम् इत्य् एव विद्यात्

उरु गृणीहि इति अब्रवीत् तद् उदरम् अभवत्

ऊर्ध्वं त्व् एव उदसर्पत् तत् शिरः ऽश्रयत यत् शिरः ऽश्रयत तत् शिरः ऽभवत् तत् शिरसः शिरः त्वम्
तत् आहुः यत् अग्नये मथ्यमानाय अनु वाचा आह अथ कस्मात् द्यावापृथिवीयाम् अन्वाह इति

रक्षांसि वै एनम् तर्हि आलभन्ते यर्हि न जायते यर्हि चिरम् जायते

आ जातम् जातवेदसि इति

स यदि एकस्याम् एव अनूक्तायाम् जायेत यदि द्वयोः अथो ब्रुवन्तु जन्तवः इति जाताय जातवतीम् अभिरूपाम् अनुब्रूयात्

एष ह वै अस्य स्वः योनिः यत् अग्निः अग्नेः

यत् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम्

शान्त्याम् एव एनम् तत् दधाति

न बिभ्रति विशाम् अग्निम् सु अध्वरम् इति

यत् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम्
तस्यां रूप मद उन्मत्ताः गन्धर्व अनुगताः सदा

या अनुगता सरितां हि कदम्बैः या अनुगता सततं हि मुनि इन्द्रैः

शक्र इभ गण्ड सलिलैः देव स्त्री कुच चन्दनैः

बलाका पङ्क्ति दशनाम् चलत् मत्स्य आवलि भ्रुवम्

सूर्य अंशु ताप परिवृद्धि विवृद्ध शीता शीतांशु तुल्य यशसा ददृशे नृपेण

हंस नूपुर संघुष्टाम् मृणाल वलय आवलिम्
ज्ञो अ विद् अर्थस्य करणे

एकवचनं सम्बुद्धिः

नक्षत्रे च लुपि

यजेश् च करणे

अ अभिनिहिते

सम्बोधने च

हेतौ
आयुष्मन्तः प्रियम् एषां वदन्तो वयं देवानां सुमतौ स्याम

इदं तृतीयं सवनं कवीनाम् ऋतेन ये चमसम् ऐरयन्त
ताभ्यो वै तत् समुन्नीतम्

एतम् एव तत् प्रीणाति

पशुभ्य एव तद् आशिषं वदते

यद् यज्ञे अभिरूपं तत् समृद्धं यज्ञस्य एव समृद्ध्यै

तद् यथा एव अदः उपसत्सु

जागतो हि एषः
आपः वै सर्वाः देवताः

सर्वाभिः ह अस्य देवताभिः प्रातरनुवाकः प्रतिपन्नः भवति यः एवम् वेद
मूत्रित उदक भक्ष्य स्त्री सेवनात् मूत्र निग्रहात्

अकाल योनि गमनात् निग्रहात् अति मैथुनात्

शुक्र वहानाम् स्रोतसां वृषणौ मूलं शेफः च

प्राण वाहीनि दुष्यन्ति स्रोतांसि अन्यैः च दारुणैः

मज्ज वाहीनि दुष्यन्ति विरुद्धानां च सेवनात्

धातुभिः विगुणः च अपि स्रोतसां स प्रदूषकः

अन्न वाहीनि दुष्यन्ति वैगुण्यात् पावकस्य च

स्रोतांसि खलु परिणामम् आपद्यमानानाम् धातूनाम् अभिवाहीनि भवन्ति अयन अर्थेन