tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
आर्यः च महाकात्यायनो मम अनुकम्पया आगत्य कथयति भद्र मुख अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

स पित्रा आहूय उक्तः पुत्र न त्वया सार्थस्य पुरस्ताद् गन्तव्यम् न अपि पृष्ठतः

पृष्ठतो गत्वा पृच्छन्ति क्व सार्थवाहः मध्ये गच्छति

श्रोण यदि न श्रद्दधास्यति वक्तव्यस् तव पिता कथयति अस्ति सूना अधस्तात् सुवर्णस्य कलशः पूरयित्वा स्थापितः

ते कथयन्ति अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फल विपाकः

अथ च्युतः कालगतः तस्य एव गति उपपत्ति स्थानात् स्थान अन्तर विशेष तायै

न अभिश्रद्दधास्यति

पालको ऽपि संलक्षयति दासकः सार्थवाहः शब्दापयिष्यति इति

अथ आयुष्मान् श्रोणः कोटिकर्णो येन भगवान् तेन उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते ऽस्थात्

स मां पृच्छति भद्र मुख किं त्वम् एतान् उरभ्रान् दिवा प्रघातयसि आहोस्विद् रात्रौ मया उक्तः आर्य दिवा प्रघातयामि इति

कृच्छ्रेण दश वर्ग गणः परिपूर्यते

स तैः स्वरेण प्रत्यभिज्ञातः

कुतो ऽहम् युष्माकं पानीयं ददामि इति ते कथयन्ति श्रोण प्रेत नगरम् इदम्

तत्र मम पुत्रो ब्राह्मणः पारदारिकः

भगवान् आह तस्मात् अनुजानामि

इति एवम् वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्

विरम अस्मात् पापकात् असत् धर्मात्

प्रत्यन्तिमेषु जनपदेषु विनय धर पञ्चमेन उपसम्पदा सदा स्नातः एक पलाशिके उपानहे धारयितव्ये न द्वि पुटाम् न त्रि पुटाम्

उपसंक्रम्य आयुष्मतः महाकात्यायनस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः

अथ ये आयुष्मतो महाकात्यायनस्य सार्धंविहारि अन्तेवासिकाः भिक्षवस् तान् तान् उद्देश योग मनसिकार विशेषान् गृह्य पर्यवाप्य तासु तासु ग्राम नगर निगम राष्ट्र राजधानीषु वर्षाम् उपगताः ते त्रयाणां वार्षिकाणां मासानाम् अत्ययात् कृत चीवराः निष्ठित चीवराः समादाय पात्र चीवरम् येन आयुष्मान् महाकात्यायनः तेन उपसंक्रान्ताः

स तेन उक्तः अवतरस्व आदीनवो ऽत्र भविष्यति

अथ आयुष्मान् श्रोणः कोटिकर्ण उत्थाय आसनात् एक अंसम् उत्तरासङ्गम् कृत्वा दक्षिणं जानु मण्डलम् पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन आयुष्मान् महाकात्यायनः तेन अञ्जलिम् कृत्वा प्रणम्य आयुष्मन्तम् महाकात्यायनम् इदम् अवोचत् दृष्टो मया उपाध्याय अनुभावेन स भगवान् धर्मकायेन नो तु रूप कायेन
स्वर्णे सहस्रं गगने वज्रे च अनन्तैः सूते

कुमार्या च निशा चूर्ण युतम् सूतं विमर्दयेत्

अशोधिते धातु रसे जीवन अन्तम् न संशयः

पुटितं च अन्धमूषायाम् सूतो भस्म त्वम् आप्नुयात्

गृहधूम समायुक्तम् आतपेन विभावयेत्
तयोः अथ रथ तुरग खुर क्षुण्ण क्षोणी समुद्भूते करि घटा कट स्रवत् मद धारा धौत मूले नव्य वल्लभ वरण आगत दिव्य कन्या जन ज वनिका पट मण्डपे इव वियत् तल व्याकुले धूलि पटले दिविषद् ध्वनि धिक्कृत अन्य ध्वनि पटह ध्वान बधिरित अशेष दिश् अन्तरालम् शस्त्राशस्त्रि हस्ताहस्ति परस्पर अभिहत सैन्यम् जन्यम् अजनि

मालव नाथः अपि अनेक अनेक यूथप सनाथः विग्रहः स विग्रहः इव साग्रहो ऽभिमुखीभूय भूयो निर्जगाम

गर्भ भर अलसाम् तां ललनां धात्री भावेन कल्पिता अहम् कराभ्याम् उद्वहती फलकम् एकम् अधिरुह्य दैवगत्या तीर भूमिम् अगमम्

सा कर युगेन बाष्प जलम् उन्मृज्य निज शोक शङ्कु उत्पाटन क्षमम् इव माम् अवलोक्य शोक हेतुम् अवोचत् द्विज आत्मजैः राजहंस मन्त्रिणः सितवर्मणः कनीयाः आत्मजः सत्यवर्मा तीर्थ यात्रा मिषेण देशम् एनम् आगच्छत्

काल क्रमेण नताङ्गी गर्भिणी जाता

निर्जने वने किंनिमित्तं रुद्यते त्वया इति पृष्टा सा कर सरोरुहैः अश्रु प्रमृज्य स गद्गदम् माम् अवोचत् मुने लावण्य जित पुष्पसायके मिथिला नायके कीर्ति व्याप्त सु धर्मणि निज सुहृदः मगध राजस्य सीमन्तिनी सीमन्त महा उत्सवाय पुत्र दार समन्विते पुष्पपुरम् उपेत्य कंचन कालम् अधिवसति समाराधित गिरीशः मालव अधीशः मगध राजम् योद्धुम् अभ्यगात्

सो ऽपि सोदरम् आगतम् इव मन्यमानो विशेषेण पुपोष

रत्नोद्भवो ऽपि वाणिज्य निपुण तया पारावार तरणम् अकरोत्

मानी मानसारः स्व सैनिक आयुष्मत् ता अन्तराये सम्पराये भवतः पराजयम् अनुभूय वैलक्ष्य लक्ष्य हृदयः वीत दयः महाकाल निवासिनम् कालीविलासिनम् अनश्वरम् महेश्वरं समाराध्य तपस् प्रभाव संतुष्टात् अस्माद् एक वीर अराति घ्नाम् भय दाम् गदां लब्ध्वा आत्मानम् अप्रतिभटं मन्यमानो महा अभिमानः भवन्तम् अभियोक्तुम् उद्युङ्क्ते

तत्र निहत सैनिक ग्रामे संग्रामे मालव पतिना आराधित पुरारातिना प्रहितया गदया दया हीनेन ताडितो मूर्छाम् आगत्य अत्र वने निशा अन्त पवनेन बोधितो ऽभवम् इति महीपतिः अकथयत्

अथ कदाचिद् तद् अग्र महिषी देवी देवेन कल्प वल्ली फलम् आप्नुहि इति प्रभात समये सु स्वप्नम् अवलोकितवती
यद् इष्टकां पुरीषेण अभ्यूहति तस्माद् अस्थि मांसेन च्छन्नम्

ब्रह्मणा व्येति

ताभिर् दिशो ऽदृंहन्

यज्ञं च एव पशूंश् च अवरुन्द्धे

अपेत वीत वि च सर्पत अतस् इति देवयजनम् अध्यवस्यति

न दुश्चर्मा भवति य एवं वेद

गायत्रो ऽग्निः

यत् संन्युप्य विहरति तस्माद् ब्रह्मणा क्षत्रं समेति

समितं संकल्पेथाम् इति संनिवपति

एकवृद् एव स्वर्गं लोकम् एति
_ _ _ _ _ _ _

शुचि हंसोदकं नाम निर्मलं _ _ जलम्

_ _ _ _ _

तप्तानां संचितं वृष्टौ पित्तं शरदि कुप्यति

जाङ्गलं पिशितं यूषान् _ _ चिरन्तनम्

_ _ त्रिभिस् तैस् तु विद्याद् अयनम् उत्तरम्

_ _ सौम्यान् क्षपयन्ति गुणान् भुवः

सौम्य त्वात् अत्र सोमो हि बलवान् हीयते रविः

बलिनः शीत संरोधात् हेमन्ते प्रबलो ऽनलः

भू बाष्पेण अम्ल पाकेन मलिनेन च वारिणा

अदृष्ट नष्ट सूर्येषु _ _ _
प्रब्लीनो मृदितः शयां हतो ऽमित्रो न्यर्बुदे

चतुर् दंष्ट्रान् श्याव दतः कुम्भ मुष्काꣳ असृज् मुखान्

ईशां व इन्द्रश् च अग्निः च धाता मित्रः प्रजापतिः

उत्कसन्तु हृदयान्य् ऊर्ध्वः प्राण उदीषतु

गन्धर्व अप्सरसः सर्पान् देवान् पुण्यजनान् पितॄन्

सप्त जातान् न्यर्बुद उदाराणां समीक्षयन्
स्वर्ग एव तल् लोके विश्वेषु देवेषु प्रतितिष्ठन्ति

अथ एष स्वर्ग एव लोको विश्व एव देवाः

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् उद्धता इव एषा इडा प्रच्युता इव

तस्माद् एषा नितता एव इडा अन्ततः उपेत्या सर्व आयुः तायै अस्य लोकस्य अन् उद्घाताय इति
एनीः श्येनीः सरूपा विरूपास् तिल वत्साः उप तिष्ठन्तु त्वा अत्र

आ त्वा अग्ने इधीमहि द्युमन्तं देव अजरम्

आयुर् जीवेभ्यो विदधद् दीर्घ आयु त्वाय शत शारदाय

अवाट् हव्य इषितः हव्यवाह ईजानं युक्ताः सु कृताम् धत्त लोके

आ प्र च्यवेथाम् अप तन् मृजेथां यद् वाम् अभिभा अत्र ऊचुः

शम् अग्नयः समिद्धा आ रभन्तां प्राजापत्यं मेध्यं जातवेदसः

अपूपवान् मांसवांश् चरुर् आ इह सीदतु

स्वधा पितृभ्यः पृथिविषद्भ्यः

अपूप अपिहितान् कुम्भान् यांस् ते देवा अधारयन्

ये ऽत्र पितरः पितरो ये ऽत्र यूयं स्थ युष्मांस् ते ऽनु यूयं तेषां श्रेष्ठा भूयास्थ

देवा यज्ञम् ऋतवः कल्पयन्ति हविः पुरोडाशं स्रुचो यज्ञायुधानि

हुतो ऽयं संस्थितो यज्ञ एति यत्र पूर्वम् अयनं हुतानाम्

अभूद् दूतः प्रहितो जातवेदाः सायं न्यह्न उपवन्द्यो नृभिः

सहस्र अर्घम् इडो अत्र भागं रायस्पोषं यजमानाय धेहि

सरस्वतीं पितरो हवन्ते दक्षिणा यज्ञम् अभिनक्षमाणाः

प्रति इमाम् लोका घृत पृष्ठाः स्वर्गाः कामं कामं यजमानाय दुह्राम्

आसीनाम् ऊर्जम् उप ये सचन्ते ते नो रयिं सर्व वीरम् नि यच्छान्
परा अमीषाम् असून् दिदेश दीर्घेण आयुषा सम् इमान्त् सृजामि

अघ शंस दुःशंसाभ्याम् करेण अनुकरेण च

अत्रा जहीत ये असन्न् अशिवाः शिवान्त् स्योनान् उत् तरेम अभि वाजान्

अव्याम् असिक्न्यां मृष्ट्वा शुद्धा भवत यज्ञियाः

यक्ष्मं च सर्वं तेन इतस् मृत्युं च निरजामसि

तेन अपहत शरुम् आपतन्तं तेन रुद्रस्य परिपात अस्ताम्

तान् वस् त्वष्टा सु जनिमा सजोषाः सर्वम् आयुर् नयतु जीवनाय

उत्तिष्ठता प्रतरता सखायो ऽश्मन्वती नदी स्यन्दत इयम्

अहोरात्रे अन्वेषि बिभ्रत् क्षेम्यस् तिष्ठन् प्रतरणः सु वीरः

सीसे मलं सादयित्वा शीर्षक्तिम् उपबर्हणे
निहत्य कौरवान् सर्वान् भ्रातृभिः सह पार्थिवः

तस्मात् स्वर्गात् परिभ्रष्टः क्षीण कर्मा नरोत्तम

स्त्री सहस्र आकुले रम्ये मन्दाकिन्याः तटे शुभे

भगवन् श्रोतुम् इच्छामि प्रयाग गमने फलम्

बहूनि अन्यानि तीर्थानि सर्व पाप अपहानि तु

कथयिष्यामि ते वत्स या चेष्टा यत् च तद् फलम्

सर्व काम फलाः वृक्षा मही यत्र हिरण्मयी

दर्शनात् तस्य तीर्थस्य नाम संकीर्तनात् अपि

प्रयागे तु विशेषेण स्वयं वसति वासवः

स्वर्ण शृङ्गीम् रौप्य खुराम् चैल कण्ठाम् पयस्विनीम्

युधिष्ठिर उवाच
रक्षामि एनम् द्विजं बालं फुल्ल इन्दीवर लोचनम्

आश्रम स्थाः च मुनयः समूहुः हर्ष संततिम्

तस्मात् उत्तिष्ठ संत्यज्य शोकं ब्रह्म सुत उत्तमैः

प्रसादात् वैष्णवम् चक्रे पुराणं वै पराशरः

मम अशुभम् शुभं देहं कथंचित् पालयामि अहम्

मद् प्रसादात् असंदिग्धा तव वत्स भविष्यति

स्व पुत्रम् च स्मरन् दुःखात् पुनर् एहि एहि पुत्रक

पाहि मां तत आर्य इन्द्रैः परिभूता भविष्यति

पितरं भ्रातृभिः सार्धं शाक्तेयः तु पराशरः

एवम् उक्त्वा गणैर् दिव्यैर् भगवन्त् नीललोहितः

यदा तदा शक्ति सूनुः अवतीर्णो मही तले

निरीक्ष्य भार्यां सदसि जगाम पितरं वशी

मातः कुत्र महा तेजाः पिता वद वद इति ताम्

अरुन्धत्या सह मुनिः पपात भुवि दुःखितः

तदा तस्य स्नुषा प्राह पत्नी शक्तेः महा मुनिम्

आसीना भर्तृ हीना इव वक्तुम् अर्हसि शोभने

श्रुत्वा पराशरो धीमान् प्राह च अस्र आविल ईक्षणः

अदृश्यन्त्या च पुण्य आत्मा संविवेश स चिन्तयन्

पिता मम महा तेजाः भ्रातृभिः सह शङ्कर

तदा हरं प्रणम्य आशु देवदेवम् उमाम् तथा

गते महेश्वरे स अम्बे प्रणम्य च महेश्वरम्

श्रुत्वा स्नुषाम् उवाच इदम् मा रोदीर् इति दुःखितः

अवतीर्णो यथा हि अण्डात् भानुः सो ऽपि पराशरः

षष् प्रकारम् समस्त अर्थ साधकम् ज्ञान संचयम्

कृत्वा एक लिङ्गम् क्षणिकं पांसुना मुनि संनिधौ
अथ राजा प्रसेनजित् कौशलो भगवतो भाषितम् अभिनन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः

एक पदे ऽन्तर्धास्यन्ति

अष्टौ श्रमणो गौतमः वयं षोडश

स आर्त स्वरम् क्रन्दते दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापाम् वेदनां वेदयते

आपायिको नैरयिको मुक्तहस्त अवचारकः

शक्र आदयः देवा भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा वामं पार्श्वं निश्रित्य निषण्णाः

यदा श्रमणो गौतमः श्रावस्तीं गमिष्यति तत्र वयं गत्वा श्रमणं गौतमम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्ये आह्वयिष्यामः

उत्तरा उन्नमति दक्षिणा अवनमति

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलः तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् यत् खलु भवन्तो जानीरन् इतः सप्तमे दिवसे भगवान् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यति

भगवता तथा अधिष्ठितः यथा उत्तरः माणवः तत् एव उपरि विहायसा प्रक्रान्तः येन राजा प्रसेनजित् कौशलः तेन उपसंक्रान्तः

सुभद्रेण अभिहितम् न एव गमिष्यामि इति

तोषयिष्यामि सत् जन हृदय मनांसि

तेषाम् एतत् अभवत् नूनम् अस्माकम् सब्रह्मचारिभिः श्रमणो गौतमो ऋद्ध्या आहूतो भविष्यति इति विदित्वा पञ्च ऋषि शतानि श्रावस्तीं सम्प्रस्थितानि

अथ पूरणस्य एतत् अभवत् श्रमणो गौतमो मदीयाञ् श्रावकान् अन्वावर्तयिष्यति

अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो ऽन्यतमं पुरुषम् आमन्त्रयते गच्छ त्वं भोः पुरुष क्षिप्रम्

तेजः धातु समापन्नस्य बुद्धस्य भगवतो विविधानि अर्चींषि कायात् निश्चरन्ति तत् यथा नील पीतानि लोहितानि अवदातानि मञ्जिष्ठानि स्फटिक वर्णानि

अथ भगवान् तस्याम् वेलायां गाथां भाषते

अन्ये प्रश्नान् पृच्छन्ति अन्ये विसर्जयन्ति

ये अल्पान् अपि जिने कारान् करिष्यन्ति विनायके

दृष्ट्वा च पुनर् न तथा द्वादश वर्षे अभ्यस्त शमथः योग आचारस्य चित्तस्य कल्य ताम् जनयति अपुत्रस्य वा पुत्रः प्रतिलम्भो दरिद्रस्य वा निधि दर्शनम् राज्य अभिनन्दिनः वा राज्य अभिषेकः यथा तत् प्रथमतस् पूर्व बुद्ध आरोपित कुशल मूलानाम् तत् प्रथमतस् बुद्ध दर्शनम्

दृष्ट्वा च पुनर् तीर्थ्यान् इदम् अवोचत् विदर्शितं भगवता उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम्

नूनं श्रमणो गौतमः पक्ष पर्येषणम् कर्तु कामः

धर्मता खलु बुद्धानां भगवताम् यदि लौकिकं चित्तम् उत्पादयन्ति अन्तशः कुन्त पिपीलिकः ऽपि प्राणी भगवतः चेतसि चित्तम् आजानन्ति

अथ राजा प्रसेनजित् कौशलो अनेक शत परिवारः अनेक सहस्र परिवारः अनेक शत सहस्र परिवारः येन भगवतः प्रातिहार्य मण्डपः तेन उपसंक्रान्तः

तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते स्म गच्छ त्वम् आनन्द संघाटिम् आदाय अन्यतमेन भिक्षुणा पश्चाच्छ्रमणेन येन कालो राज भ्राता तेन उपसंक्राम

तोषयिष्यामि सत् जन हृदय मनांसि

श्रमणो ऽपि गौतम ऋद्धिमान् ज्ञान वादी इति आत्मानम् प्रतिजानीते

यो युष्माकम् उत्सहते तथागतेन सार्धं कोशलेषु जनपदेषु चारिकां चरितुम् स चीवराणि धावतु सीव्यतु रञ्जयतु इति

छत्र ध्वज पताका गन्ध उदक परिषिक्तः नाना पुष्प अभिकीर्णः रमणीयः

तत् यथा पूर्णः काश्यपः मस्करी गोशालीपुत्रः संजयी वैरट्टीपुत्रः अजितः केशकम्बलः ककुदः कात्यायनः निर्ग्रन्थो ज्ञातिपुत्रः

उपसंक्रम्य राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारम् इदम् अवोचत् युक्तं देवस्य भद्रं यानं यस्य इदानीम् देवः कालं मन्यत इति

यथा लूहसुदत्तो गृहपतिः एवम् कालो राज भ्राता रम्भक आरामिकः ऋद्धिल माता उपासिका श्रमणोद्देशिका चुन्दः श्रमणोद्देशः उत्पलवर्णा भिक्षुणी

अथ शक्र ब्रह्म आदयः देवा अनेकानि च देवता शत सहस्राणि भगवतः चेतसा चित्तम् आज्ञाय तत् यथा बलवान् पुरुषः संकुञ्चितं वा बाहुं प्रसारयेत् प्रसारितं वा संकुञ्चयेत् एवम् एव शक्र ब्रह्म आदयः देवा अनेकानि च देवता शत सहस्राणि च देव लोके ऽन्तर्हितानि भगवतः पुरतस् तस्थुः

प्रहाय जाति संसारम् दुःखस्य अन्तम् करिष्यति
उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः

एकैक एवम् आह ऋद्धेः लाभी न अहम् इति

उपार्धं मार्गं श्रमणो गौतम आगच्छतु अहम् अपि उपार्धम् मार्गं गमिष्यामि

एवम् उक्ते राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः तान् तीर्थिक परिव्राजकान् इदम् अवोचत् यदि एवम् त्रिस् अपि एतम् अर्थम् विज्ञापयिष्यथ निर्विषयान् वः करिष्यामि

तस्य वै श्रवणौ राजा क्षुरप्रेण अवकृन्ततु

अहम् एषाम् उत्तरे मनुष्य धर्मे ऋद्धि प्रातिहार्यम् विदर्शयिष्यामि हिताय प्राणिनाम्

उपसंक्रम्य कालस्य राज कुमारस्य हस्त पादान् यथास्थाने स्थापयित्वा एवम् आह ये केचित् सत्त्वा अपदा वा द्विपदा वा चतुष्पदा वा बहु पदाः वा यावत् न एव संज्ञिनः न असंज्ञिनः तथागतो ऽर्हन् सम्यक्सम्बुद्धः तेषाम् सत्त्वानाम् अग्रे आख्यातः

नन्दयतु भगवान् देव मनुष्यान्

धूप चूर्ण अन्धकारः कृतः

गाथा द्वयम् भाषन्ते
एतद् वा अग्नेः प्रियं धाम यद् घृतम्

एतावती हि विष्णोर् नाभिः

यत् कूर्मम् उपदधात्य् एतम् एव एनम् मेधम् अभिसंजानानाः पशव उपतिष्ठन्ते

प्रियेण एव एनम् धाम्ना समर्धयति

मध्येज्योतिषम् अग्निं चिनुते

स एनं निर्दहति
लक्ष्मणेन च युद्धाय बुद्धिं चक्रे हि रक्षसाम्

हरिश्चन्द्रस्य पुत्रो ऽभूद् रोहितो नाम वीर्यवान्

तस्माद् विश्वसहः तस्मात् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः

प्रसादाद् देवदेवस्य महादेवस्य धीमतः

अश्मकं जनयामास तम् इक्ष्वाकु कुल ध्वजम्

सर्व पाप विनिर्मुक्तः स्वर्ग लोके महीयते

रामम् इन्दीवर श्यामम् लक्ष्मणं च आत्म संस्थितम्

यज्ञेन यज्ञहन्तारम् अश्वमेधेन शङ्करम्

महीं सागर पर्यन्ताम् सीता दर्शन तत्परः

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वा अवतारिता

जगाम रावण पुरीम् लङ्कां सागर संस्थिताम्
तत् मात्स्यम् इति जानीध्वं सहस्राणि चतुर्दश

तद् अष्टादशकं च एकम् सहस्राणि इह पठ्यते

कल्पे तद् पुरुषम् वृत्तं चरितैः उपबृंहितम्

विषुवे हेम मत्स्येन धेन्वा च एव समन्वितम्

श्रुत्वा जगाद च मुनीन् प्रति देवान् चतुर्मुखः

संकीर्णेषु सरस्वत्याः पितॄणां च निगद्यते

अशेषम् एतत् कथितम् उदक अन्तर्गतेन च

यत् तद् ईशानकं कल्पं वृत्तान्तम् अधिकृत्य च

पञ्चाङ्गानि पुराणेषु आख्यानकम् इति स्मृतम्

आश्विने पञ्चदश्यां तु दद्यात् धेनु समन्वितम्

लिखित्वा तत् च यो दद्यात् जलधेनु समन्वितम्

तद् अर्थः अत्र चतुर् लक्षम् संक्षेपेण

यो दद्यात् वृष संयुक्तम् ब्राह्मणाय कुटुम्बिने

वृत्र असुर वध उपेतम् तत् भागवतम् उच्यते

तत् च षोडश साहस्रम् सर्व क्रतु फल प्रदम्

इदं पवित्रं यशसो निधानम् इदम् पितॄणाम् अतिवल्लभम् च

लिखित्वा तत् च यो दद्यात् हेम पद्म समन्वितम्

अष्टादश सहस्राणि पुराणं तत् प्रचक्षते

सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युः नर उत्तमाः

भारत आख्यानम् अखिलम् चक्रे तद् उपबृंहितम्

यत्र तत् वायवीयम् स्यात् रुद्र माहात्म्य संयुतम्

यत्र अधिकृत्य शकुनीन् धर्म अधर्म विचारणा
नि त्वा यज्ञस्य साधनम् इति सावित्रस्य

यद्य् उदरेण सप्तदशं कुर्वीत

त्रीणि शता त्री षहस्राण्य् अग्निम् इत्य् आग्रयणस्य

अग्निना अग्निः समिध्यत इत्य् ऐन्द्राग्नस्य

यदि पद्भ्याम् एकविंशं कुर्वीत

स यदि मुखेन पाप कृत् मन्येत त्रिवृतं कुर्वीत

एष ह वै मुखेन पापं करोति यो ऽनूचानस्य वा मुनेर् वा दुरवगतम् अवगच्छति
शिखि तित्तिरि हंसानाम् एवम् पिण्ड रसः मतः

चटकान् तित्तिरि रसे तित्तिरीन् कौक्कुटे रसे

पलैश् चतुर्भिर् मागध्याः पलेन मरिचस्य च

गत्वा गत्वा अपि बहुशो यां तृप्तिं न एव गच्छति

तृप्तः कुक्कुट मांसानाम् भृष्टानां नक्र रेतसि

बल वर्ण स्वर करः पुमान् तेन वृषायते

उपभोग सुखान् सिद्धान् वीर्य अपत्य विवर्धनान्

बहु चक्षूः बहु ज्ञानः बहु आत्मा च बहु प्रजः

तं तं प्राप्य विवर्धन्ते नरं रूप आदयः गुणाः

शर्करा माष विदलाः तुगाक्षीरी पयो घृतम्

त्वच् एला केसराणाम् च चूर्णैर् अर्ध पल उन्मितैः

तस्मात् अपत्यम् अन्विच्छन् गुणान् च अपत्य संश्रितान्
व्रतम् एतत् तु गृह्णीयात् यावत् त्रिंशत् दिनानि तु
तिष्ठतु तावत् एतत्

यत् च उक्तम् यदि च मनुष्यो मनुष्य प्रभवः कस्मात् न जड आदिभ्यः जाताः पितृ सदृश रूपाः भवन्ति इति तत्र उच्यते यस्य यस्य हि अङ्ग अवयवस्य बीजे बीज भागे उपतप्तो भवति तस्य तस्य अङ्ग अवयवस्य विकृतिः उपजायते न उपजायते च अनुपतापात् तस्मात् उभय उपपत्तिः अपि अत्र

न हि पितुः ऋते गर्भ उत्पत्तिः स्यात् न च जन्म जरायु जानाम्

न हि केवलं सात्म्य जः एव अयम् गर्भः समुदयो ऽत्र कारणम् उच्यते

न खलु गर्भस्य न च मातुः न पितुः न च आत्मनः सर्व भावेषु यथेष्ट कारि त्वम् अस्ति ते किंचित् स्व वशात् कुर्वन्ति किंचित् कर्म वशात् क्वचिद् च एषाम् करण शक्तिः भवति क्वचिद् न भवति

यानि खलु अस्य गर्भस्य पितृ जानि यानि च अस्य पितृतः सम्भवतः सम्भवन्ति तानि अनुव्याख्यास्यामः तद् यथा केश श्मश्रु नख लोम दन्त अस्थि सिरा स्नायु धमनयः शुक्रं च इति

सात्म्य सेविनाम् पुनः स्त्री पुरुषाणाम् अन् उपहत शुक्र शोणित गर्भाशयानाम् ऋतु काले संनिपतितानां जीवस्य अनवक्रमणात् गर्भा न प्रादुर्भवन्ति

न कर्तुः इन्द्रिय अभावात् कार्य ज्ञानम् प्रवर्तते

आत्रेय उवाच पुरस्तात् एतत् प्रतिज्ञातं सत्त्वं जीवं स्पृश् शरीरेण अभिसंबध्नाति इति
नगरात् कुत्सन प्रावीण्ययोः

ठक् छौ च

विभाषा उशीनरेषु

न द्वि अ चः प्राच्य भरतेषु

परिवृतो रथः

वृद्धात् प्राचाम्

कुल कुक्षि ग्रीवाभ्यः श्व असि अलङ्कारेषु

सो अस्य आदिः इति छन्दसः प्रगाथेषु

दिश् पूर्व पदात् अ सञ्ज्ञायाम् ञः

नड आदीनाम् कुक् च

लाक्षा रोचनात् ठक्

जनपद तद् अवध्योः च

लुब् अ विशेषे

तद् अस्मिन्न् अस्ति इति देशे तद् नाम्नि

कलेर् ढक्

तद् अस्यां प्रहरणम् इति क्रीडायां णः
वज्रेण शत पर्वणा तीक्ष्णेन क्षुर भृष्टिना

ब्रह्मज्यं देव्य् अघ्न्य आ मूलाद् अनुसंदह

तस्माद् वै ब्राह्मणानां गौर् दुराधर्षा विजानता

मांसान्य् अस्य शातय स्नावान्य् अस्य संवृह

ब्रह्म पदवायं ब्राह्मणो ऽधिपतिः

अग्निर् एनं क्रव्य अद् पृथिव्या नुदताम् उदोषतु वायुर् अन्तरिक्षान् महतो वरिम्णः

मेनिः शत वधा हि सा ब्रह्मज्यस्य क्षितिर् हि सा

त्वया प्रमूर्णं मृदितम् अग्निर् दहतु दुश्चितम्

पयश् च रसश् च अन्नम् च अन्नाद्यम् च ऋतम् च सत्यं च इष्टम् च पूर्तं च प्रजा च पशवश् च
पुरस्तात् प्रत्यक् मुखाय एके आहुः

आ गोदान कर्मणः इति एके
यन् न वषट्कुर्याद् रक्षांसि यज्ञं हन्युः

ताभ्य एव एनम् अधिप्रणयति

प्राणो वै वायुः

यद् ग्राम्यैस् संसृजेद् ग्राम्यान् पशूञ् शुचा अर्पयेत्
संवत्सरं वा एते परीज्यन्ते

उपरिष्टाद् अनुयाजानां जुहुयात्

अग्निर् वा उत्सीदन् संवत्सरम् अनूत्सीदति

तेन न अन् आग्नेयम् क्रियते

तेन आग्नेयम्
यथा कृताय विजिताय अधरेयाः संयन्त्य् एवम् एनं सर्वं तद् अभिसमेति यत् किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति

जानश्रुतिर् ह पौत्रायणः बहु दायी बहु पाक्यः आस
सदि स्वञ्जोः परस्य लिटि

नश् च

अम्ब आम्ब गो भूमि सव्य अप द्वि त्रि कुशे कु शङ्कु अङ्गु मञ्जि पुञ्जि परमे बर्हिः दिवि अग्निभ्यः स्थः

स्वतवान् पायौ

प्रतिस्तब्ध निस्तब्धौ च

रोः सुपि

युष्मद् तद् ततक्षुःषु अन्तर् पादम्

कपिष्ठलो गोत्रे

सूत्रं प्रतिष्णातम्

यजुष्य् एकेषाम्

परिस्कन्दः प्राच्य भरतेषु
चतुर् पर्वम् च षष् पर्वम् अष्ट पर्वम् च वर्जयेत्

यो हन्ति शर युग्मेन शीघ्र संधान योगात्

श्रमं तत्र न कुर्वीत शस्त्रे मतिमतां वरः

सर्व व्याघ्र आदि सत्त्वानाम् भूत आदीनाम् न जायते

चत्वारिंशत् षोडश एव नाराचानां भवेत् ततस्

ततः प्रणम्य गुरवे धनुस् बाणान् निवेदयेत्

अधःपुष्पी शङ्खपुष्पी लज्जालुः गिरिकर्णिका

शस्त्राणि च अपि सम्पूज्य रक्षा मन्त्रम् जपेत् ततस्

यत्र यत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः

सूचीमुखं च भल्लं च वत्सदन्तं सुवल्लभम्

आचार्य्येण च शिष्यस्य पाप घ्नः विघ्न नाशनः

स्थानानि अष्ट विधेयानि योजयेत् भिन्न कर्मणा

विप्रेभ्यो दक्षिणान् दद्यात् कुमारीः पूजयेत् ततस्

मत्सरी काकतुण्डी च योजनीया यथाक्रमम्

तद् भवेत् मानुषम् चापं सर्व लक्षण संयुतम्

दशम एकादशे चन्द्रे सर्व कर्माणि कारयेत्

अनु एवम् वायवो यान्ति दक्षिणे च वयांसि च

दीर्घा तु तर्जनी यत्र हि आश्रिता अङ्गुष्ठ मूलकम्

संख्या गणित तत्त्व ज्ञैः सहस्राण्य् एकविंशति

द्वौ इमौ पुरुषौ लोके सूर्य मण्डल भेदिनः

ईदृशं कारयेत् न्यासम् येन श्रेयो भविष्यति

पूर्व वेधैः कृताः पुंसा शराः स्युः सर्व साधकाः

भल्लेन हृदयं वेध्यं द्वि भल्लेन तथा एव च

समे पाते समौ पादौ निष्कम्पं च सु संगतौ

द्वि षष्टिम् च सहस्राणि तथा शत चतुष्टयम्

अथवा भज्यते चापं यदा एव श्रम कर्मणि

युज्यन्ते दूर पातेषु दुर्गे युद्धेषु ते मताः

द्वौ हस्तौ मुष्टि हीनौ च दैर्घ्ये स्थौल्ये कनिष्ठिकाः

अतः स्वप्ने निशि प्राप्ते शिवतत्त्व विचारणम्

मुष्टिना आच्छादितम् लक्ष्यं शरस्य अग्रे नियोजयेत्

आघ्राय गन्धं द्विरदः च अति मत्तः मदं त्यजेत्

मुखेन च अपि कण्ठेन वेधम् अङ्गुलि संमितम्

उभौ एव चलौ यत्र लक्ष्यं वा अपि धनुर्धरः

वितस्ति सप्तमम् मानं निर्मितं विश्वकर्मणा

लक्ष्य विद्धम् काष्ठं क्षिप्रं वपुः स्थितम्

विधेयाः तु चन्द्रेण आकर्षयेत् ततस्

पूर्व अपरौ समौ कार्यौ सम अंसौ निश्चलौ करौ

पताका सा च विज्ञेया नालिका दूर मोक्षणे

शराणां कथितं हि एतत् नाराचानाम् अथो शृणु

ततो ऽर्जुनस्य नामाणि विष्णु स्मरण पूर्वकम्

क्रियाम् इच्छन्ति च आचार्याः दूरम् इच्छन्ति भार्गवाः

अन्ये अपि दुष्ट सत्त्वाः च न हिंसन्ति कदाचन

विशाख स्थानके च एव तथा व्याये च कैशिके

सप्तमं बाहूयुद्धं स्यात् एवम् युद्धानि सप्तधा

धनुषा पीड्यमानः तु धन्वी लक्ष्यं न पश्यति

रथिनां च पदातीनां वांशं चापं प्रकीर्तितम्

लाभः तेषाम् जयः तेषाम् कुतस् तेषाम् पराजयः

नव पर्वम् च कोदण्डं चतुर्द्धा शुभ दायकम्

अभावे पट्टसूत्रस्य हारिणी स्नायुः इष्यते

संमुखीस्याद् धनुस् मुष्टिः तदा वामे गतिः भवेत्

हयाणां च परिमाणम् एतद् एव सु निश्चितम्

धन्विनाम् अत्र विज्ञेयं स्थानकं शुभ लक्षणम्

शङ्खं चक्रं गदां शक्तिं मुद्गरं परिघं तथा

पञ्चभिः पृथुलैः पक्षैः युक्ताः सिध्यन्ति कर्हिचित्

दक्षिणे कलहो घोरो विदेश गमनम् पुनः

नाराचं परशुं कुन्तं पट्टिश आदीनि संन्यसेत्

उभाभ्यां च श्रमं कुर्यात् नाराचैः च शरैः तथा
स च अपि भगवत् धर्मात् काम मूढः पराङ्मुखः

ज्ञान मात्रम् परं ब्रह्म परम आत्म ईश्वरः पुमान्

ज्ञानम् एकं पराचीनैर् इन्द्रियैर् ब्रह्म निर्गुणम्

तदा लोका लयं यान्ति त एते गृहमेधिनाम्

आत्म इन्द्रिय जयेन अपि संन्यासेन च कर्मणाम्

न लोलुपाय उपदिशेत् न गृह आरूढ चेतसे

ततस् ते क्षीण सुकृताः पुनर् लोकम् इमं सति

एको नाना ईयते तद्वद् भगवान् शास्त्र वर्त्मभिः

इत्य् एतत् कथितं गुर्वि ज्ञानं तद् ब्रह्म दर्शनम्

न अभक्ताय च मे जातु न मद् भक्त द्विषाम् अपि

हित्वा शृण्वन्त्य् असत् गाथाः पुरीषम् इव विड्भुजः

युज्यते ऽभिमतो ह्य् अर्थो यद् असङ्गस् तु कृत्स्नशः

स संसृत्य पुनः काले कालेन ईश्वर मूर्तिना

कामम् अर्थं च धर्मान् स्वान् दोग्धि भूयः पिपर्ति तान्

न विगृह्णाति वैषम्यं प्रियम् अप्रियम् इत्य् उत

नूनं दैवेन विहता ये च अच्युत कथा सुधाम्

यथा इन्द्रियैः पृथग्द्वारैर् अर्थो बहु गुण आश्रयः
जयं पराजयं च एव यो जानाति स पण्डितः

शान्ति मुक्ति अर्थ सिद्धये च इडा योज्या नराधिपैः

वाम आचारे ऽथवा दक्षे प्रत्यये यत्र नायकः

अन्य नाडी आदि पर्यन्तम् पक्ष त्रयम् उदाहृतम्

इति श्री गारुडे महापुराणे पूर्व खण्डे प्रथम अंश आख्ये आचार काण्डे स्वरोदये शुभाशुभनिरूपणं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः

वामेन वामिका प्रोक्ता दक्षिणे दक्षिणा शुभा

कुजो वह्नी रविः पृथ्वी सौरिः अपः प्रकीर्तितः

मध्ये स्तम्भं विजानीयात् मोक्षः सर्वत्र सर्वगे

यावत् नाडी उदयम् चारः ताम् दिशं यावत् आपयेत्

शुभ अशुभ विवेकः हि ज्ञायते तु स्वर उदयात्
निधाय तस्मिन् नाडीं च स्रावयेद् अर्धम् अम्भसः

वर्षाभू धान्य कुष्ठात् च क्वाथैर् मूत्रैः च सेचयेत्

नीलिनीं निचुलं व्योषं क्षारौ लवणपञ्चकम्

मुष्ककादि कषायेण स्नेह वस्तिः च तद् शृतः

प्रयोगाणां च सर्वेषाम् अनु क्षीरं प्रयोजयेत्

कामला प्लीह गुल्म अर्शस् कृमि मेह उदर अपहम्

स्विन्नं स्नुह् क्षीर सिद्धेन बलवन्तं विरेचितम्

स कणा लवणम् वाते पित्ते स ऊषण शर्करम्

कायं मूर्ध्नो ऽनु च अन्त्राणि यथास्थानं निवेशयेत्

ततः कृष्ण मृदा लिप्य बध्नीयाद् यष्टि मिश्रया

पाययेत् तैलम् ऐरण्डं स मूत्रम् स पयः ऽपि वा

नागर त्रि पलम् प्रस्थं घृत तैलात् तथा आढकम्

गुडं तैल कृतम् शाकं वारि पान अवगाहयोः

गुल्मानां गर दोषाणाम् उदराणां च शान्तये

क्षारैः कदल अपामार्ग तर्कारी जैः पृथक्कृतैः

निःस्रुते लङ्घितः पेयाम् अस्नेह लवणाम् पिबेत्

सातला त्रायमाणाभ्याम् शृतेन आरग्वधेन वा

दधिमण्डेन विष् सङ्गे दाडिम अम्भोभिः अर्शसैः

प्लीह हृद् रोग गुदजान् उदावर्तं च नाशयेत्

पालिकैः पञ्चकोलैस् तु तैः समस्तैः च तुल्यया

यवानी सैन्धव अजाजि मधु व्योषैः कफ उदरे

भोजनं व्योष दुग्धेन कौलत्थेन रसेन वा

सिरां भुक्तवतो दध्ना वाम बाहौ विमोक्षयेत्

मूलं काकादनी गुञ्जा करवीरक सम्भवम्

सम्भवति उदरम् तस्मान् नित्यम् एनं विरेचयेत्

तथा व्रजति अगद ताम् शरीर अन्तरम् एव वा
एवं विज्ञापितो राजन् भगवान् देवकी सुतः

श्री भगवन्त् उवाच

संहृत्य एतत् कुलं नूनं लोकं संत्यक्ष्यते भवान्

तद् इदं यादव कुलम् वीर्य शौर्य श्रिया उद्धतम्

वृजिनानि तरिष्यामो दानैर् नौभिर् इव अर्णवम्

विविक्त उपसंगम्य जगताम् ईश्वर ईश्वरम्

इत्य् अभिष्टूय विबुधैः सः ईशः शतधृतिर् हरिम्
नारद उवाच

ब्रह्मा विष्णुः च भगवन्त् वर दानाय जग्मतुः

तस्माद् भवद्भ्याम् अद्य एव क्षयम् एष प्रणीयताम्

मलयस्य एकदेशे तु वैखानस विधानात्

यदा च मानुष त्वे अपि त्वया अगस्त्येन शोषितः

वसिष्ठः अपि अभवत् तस्मिन् जल कुम्भे च पूर्ववत्

मद् विमान उदये कुर्यात् यः कश्चिद् पूजनम् मम

उत्क्षिप्य लम्ब उदर दीर्घ बाहुम् अन् अन्य चेताः यम दिश् मुखः सन्

मित्रेण अहम् वृता पूर्वम् अद्य भार्या न ते विभो

सकांस्य पात्र अक्षत शुक्ति युक्तम् मन्त्रेण दद्यात् द्विज पुंगवाय

नारीम् उत्पादयामास त्रैलोक्य जन मोहिनीम्

पुरा हुताशनः सार्धं मारुतेन मही तले

विरोचनः च संग्रामाद् अपलायन् तपोधनैः

वरं वृणीष्व भद्रं ते यत् अभीष्टम् च वै मुने

इति इन्द्र शापात् पतितौ तद् क्षणात् तौ मही तले

गच्छन्ती च अम्बरम् तद्वत् स्तोकम् इन्दीवर ईक्षणा

वरुणेन धृता पश्चात् वरुणम् न अभ्यनन्दत

तस्य पूजाम् अकुर्वन्तम् शशाप स मुनिः नृपम्
प्रतिविद्यं च यान् स्मरन्ति

निशायां संध्या उदकेषु

अन्त्याम् एके

विद्युति नक्तं च अपररात्रात्

ब्रह्मचारी उत्सृष्ट लोमा न मांसं भुञ्जीत

नित्यम् एके नगरे

भुक्तके च उद्गारे

कार्तिकी फाल्गुनी आषाढी पौर्णमासी
तूष्णीं पुनः सव्यं बाहुम् अनुपर्यावृत्य शम् अद्भ्यः शम् ओषधीभ्यः प्राण सोम पीथे मे जागृहि इति द्वितीयम्