tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तद् अब्रुवन् सृजस्व एव इति

ते ऽब्रुवन्न् अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति

तद् अग्नेर् घोषो ऽन्वसृज्यत

अरात्स्म अनेन स्तोत्रेण इति एव तद् विद्यात्
लोह शोधनम् आह शुध्यति इत्यादि

एवं रविणा ताम्रेण सह घोषः अपि कांस्यम् अपि शुध्यति
स धनुः आदत्त

तत् ज्येष्ठम् अभवत्
तथा अपः उपस्पृश्य आह ऐहि यजमान इति

स एष पञ्चदशो माध्यंदिनः पवमानो भवति

यथासंप्रैषं तौ कुरुतः

इन्द्राय त्वा इति पूतभृतम्
पुष्कराक्ष निमग्नो ऽहं महति अज्ञान सागरे

त्वं दूर्वे अमृजत् मासि हि अष्टमी सर्व काम भाज्

वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसूदनम्

क्षीरोद अर्णव सम्भूतैः अत्रि नेत्र समुद्भवैः

सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वेताय सर्वसम्भवाय गोविन्दाय नमः नमः

श्रीवत्स अङ्कम् जगत् धाम् श्रीपतिं श्रीधरं हरिम्
ताम् एव प्रायश्चित्तिम् कृत्वा यजेत इति द्वैपायनः

अथ अतस् अभ्युद्दृष्टानि इति आचक्षते
विशः विशः वः अतिथिम् इति पुष्टि कामः

एतत् वै अहर् ईप्सन्तः संवत्सरम् आसते ते आगच्छन्ति

यः वै भवति यः श्रेष्ठ ताम् अश्नुते स वै अतिथिः भवति
यद् अब्रुवन्न् इयद् वाव इदम् आस इदम् वाव नो देवानां वामम् इति तद् वामदेव्यस्य वामदेव्य त्वम्

तद् यानि ह वै स्तुतानि सामानि पश्चात् त्वम् तेषां वामदेव्यम्

स्वधूर् एव गेयम्
विमला आद्याः न्यसेत् अष्ट नवमीं कर्णिका गताम्

देव दक्षिणतस् शार्ङ्गं वामे च एव सुधीः न्यसेत्

इति अङ्गानि यथायोगम् देवदेवस्य वै दशा

ततो मूर्ध अक्षि वक्त्रेषु कण्ठे च हृदये तथा

द्वादश अक्षर बीजेन उक्त बीजैः अनन्तरम्

हरिः उवाच

वन्दनी हृदय आसक्तात् सार्धम्
स एव दोष संसृष्ट योनिः विरुद्ध उपक्रमः गम्भीर अनुगतः चिर स्थितः प्राण आयतन समुत्थः मर्म उपघाती कष्टतमः क्षिप्रकारितमः च सम्पद्यते

अन्नं व्यवाय व्यायामौ शुद्धिः काले च मात्रया

अष्टौनिन्दितिके ऽध्याये मेदस् जानाम् चिकित्सितम्

अजातानाम् अनुत्पत्तौ जातानां विनिवृत्तये

न च अस्य जायते गर्भः पतति प्रस्रवति अपि

अस्थि आश्रयाणाम् व्याधीनां पञ्चकर्माणि भेषजम्

मांस जानाम् तु संशुद्धिः शस्त्र क्षार अग्निकर्म च

आहारसंभवं यः तु रोगाः च आहारसंभवाः

रज्यते न तु विज्ञाता विज्ञाने ह्य् अमलीकृते

पुष्यन्ति त्व् आहार रसात् रस रुधिर मांस मेदस् अस्थि मज्ज शुक्र ओजांसि पञ्च इन्द्रिय द्रव्याणि धातु प्रसाद _ शरीर संधि बन्ध पिच्छा आदयः च अवयवाः

परिहार्याणि अपथ्यानि सदा परिहरन् नरः
मुखं शब्द श्रवौ ओष्ठौ शुक्ल श्याव अति लोहितौ

लेप ज्वर उपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्

यस्य शूनानि वर्त्मानि न समायान्ति शुष्यतः

उपरुद्ध आयुषम् ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्
त्वया वयं संघातं संघातं जेष्म
इति उक्ता सा मया देव प्रोवाच स्खलित अक्षरम्

ब्रह्मा उवाच

यावत् अब्द सहस्रेण निराहारस्य यत् फलम्

उवाच तस्मै भगवान् प्रभुः मधुरया गिरा

किम् अर्थम् पुत्रं भूयस् त्वम् नियमं क्रूरम् इच्छसि

रौद्रेण देवराजेन नष्ट नाथा इव भूरिशः
आग्नेय सौम्य सावित्र बार्हस्पत्य त्वाष्ट्र वैश्वानराः यथा उक्तम्

क्षत्रधृतिः

यावत् उक्तम् सौमिका गुण त्वात्

सिंह वृक व्याघ्र लोमानि च आवपति
नक्तं बलिम् इच्छन्त इति रात्र्याम्

अनुगेभ्यः स्वधा नम इति मध्ये
त्वं रवे तारयस्व अस्मान् संसार भय सागरात्

माघस्य अमल पक्षे तु पञ्चम्यां लघु भुज् नरः

अथ अतस् सम्प्रवक्ष्यामि सर्व पाप प्रणाशिनीम्
हारीत शुक वाचः च भूधराणाम् उपत्यकाः

अ विवक्षित सामान्या किंचिच् च उपमया सह

उपमेयस्य यत् साम्यम् गुण लेशेन सा उपमा

निर्यान्तो मण्डयन्ति इमे शक्र कार्मुक काननम्

अहं त्वां यदि न ईक्षेय क्षणम् अपि उत्सुका ततः

यत्र उक्ते गम्यते अन्यः अर्थः तद् समान विशेषणः

तुल्य श्रुतीनाम् भिन्नानाम् अभिधेयैः परस्परम्

स्व पुष्प छवि हारिन्या चन्द्र भासा तिरोहिताः

इयत् एव अस्तु अतस् ऽन्येन किम् उक्तेन अप्रियेण तु

को वा सेतुः अलम् सिन्धोः विकार करणम् प्रति

साधुः संसारात् बिभ्यन् अस्मात् असारात् कृत्वा क्लेश अन्तम् याति वर्त्म प्रशान्तम्

वतिना अपि क्रिया साम्यम् तद्वत् एव अभिधीयते

विरुद्धेन उपमानेन देश काल क्रिया आदिभिः

ग्रहैः अपि गज आदीनाम् यदि सादृश्यम् उच्यते

आक्षेप इति तं सन्तः शंसन्ति द्विविधं यथा

समासेन उदितम् इदम् धी खेदाय एव विस्तरः

यथा मन्दार कुसुम रेणु पिञ्जरित अलका

ननु उपमीयते पाणिः कमलेन विकासिना

समासवन्ति भूयांसि न पदानि प्रयुञ्जते

मुनीन् अपि हरन्ति एते रमणी येषु सङ्गता

यथासंख्यम् अथ उत्प्रेक्षाम् अलंकार द्वयम् विदुः
एकाङ्गरोग ताम् केचिद् अन्ये कक्षरुजां विदुः

चतुर् स्रोतस् अवकाशेषु भूयस् तानि एव पूरयेत्

तलं प्रत्यङ्गुलीनां यः कण्डरा बाहु पृष्ठात्

जत्रोः ऊर्ध्वम् रुजः तीव्राः शरीर अर्ध धरः ऽपि वा

विशेषतः चङ्क्रमतः पाददाहं तम् आदिशेत्

जिह्वा विलेखनात् उष्ण भक्षणात् अति मानात्

दन्तेषु आस्ये च वैवर्ण्यं हि अस्वेदः तत्र गात्रतः

तिष्ठतः पाण्डु मात्रस्य व्रणायामः सु वर्धितः

आमाशय उत्थ वमथु श्वास कास विषूचिकाः

पक्षम् अन्यतरम् हन्ति पक्षाघातः स उच्यते

ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षः तु स्थूल क्रोष्टुक शीर्ष वत्

निष्ठीवः पार्श्व तोदः च ह्य् निमीलनम्

तम् ऊरुस्तम्भम् इति आह बाह्यवातम् अथ अपरे

व्याप्नोति सकलं देहं यत्र च आयाम्यते पुनः

स क्षिपेत् परितस् गात्रं हनुं वा च अस्य नामयेत्

जिह्वास्तम्भः स तेन अन्न पान वाक्येषु अनीश ता

दन्त चालम् स्वर भ्रंशः श्रुति हानि ईक्षित ग्रहौ
सर्वैर् बुध्नं सर्वैर् मध्यं सर्वैर् बिलम् इत्य् एके

द्वेष्य प्रिय कल्पयोः मन्त्रौ राजनि ऊहेत्

तृचेन एके

यजमान शब्दम् सर्वत्र यथार्थं कुर्युः

तं च एव अन्नाद्येन

सोमस्य राज्ञो राज्याय इति वा
क्षिप्रं प्रजया पशुभिः प्रजाया इति प्रतिहारे प्रतिहार उद्गाता इडा इति ब्रूयात्

तद् उ ह उवाच शाट्यायनिर् अ मिथुनम् एतद् अ प्रजननम् यद् एक रूपम्

तस्माद् इत्य् एव मिथुनं प्रजननं स्तोब्धव्यम्

आयतन एव तद् एतान् पशून् प्रतिष्ठापयति

आयतनं रथन्तरम्
अथ उ एनम् वनस्पते जीवानाम् लोकम् उद् नय

शतम् हि अस्य भिषजः सहस्रम् उत वीरुधः
सप्तविंशिनो हि मासाः

पूर्वेषु अभिप्लवेषु षष्ठम् अहर् उक्थ्यं कृत्वा अग्निष्टोमम् उत्तमे

प्रथमं वा अभिप्लव पञ्चाहम् कृत्वा मास अन्ते सवन विधः पशुः

अध्वर्यु बह्वृचैः समयं कृत्वा दीक्षेरन्न् एवम् अ विलोपः भवति इति भवति इति

उत्सर्जनानि मासि मासि
आ इन्द्र याहि उप नः परावतः इन्द्राय हि द्यौः असुरः अनम्नत प्र उ सु अस्मै पुरोरथम् इति अतस् अनुरूपः

त्रिकद्रुकेषु महिषः यव आशिरम् इति स्तोत्रियः
एष सूक्ष्मो विधिः प्रोक्तः सिद्धा एव स्फुटं स्त्रियः

न च प्रत्याचष्टे

संनिकृष्ट परिचारक उपभोग्या सा चेद् आकारिता अपि तथा एव स्यात् सा मर्म ज्ञया दूत्या साध्या

अदृश्यमानां तु दूती साध्याम्

क्षिप्रम् एव अभियोज्या सा प्रथमे त्व् एव दर्शने

परिभाषण सम्मिश्रम् मिथस् च आकार वेदनम्

अलिक एक देशम् ऊर्वोर् उपरि पातयति

बहून् अपि विषहते अभियोगान् न च चिरेण अपि प्रयच्छति आत्मानम् सा शुष्क प्रतिग्राहिनी परिचय विघटन साध्या
अथ अपराम्

शण्डो मर्क उपवीरस् तुण्डिकेर उलूखलः

च्यवनो नश्यताद् इतः स्वाहा इति
तस्य एष मायया अक्तः

पुरुषो वै समुद्र एवंविद उ कवयः
मांसार्बुदं प्राग् उदितं विद्रधिः च त्रिदोष जः

तान् तान् च स्वान् गदान् व्यापद् वातिकी नाम सा स्मृता

वातल आहार सेविन्याम् जनन्यां कुपितो ऽनिलः

श्रोणि वङ्क्षण रुज् तोद ज्वर कृत् सा परिप्लुता

मृदितं मृदितं वस्त्र संरब्धम् वात कोपात्

पित्तलाया नृ संवासे क्षवथु उद्गार धारणात्

अकाल वाहनात् वायुः श्लेष्म रक्त विमूर्छितः

पक्वानि संनिपातेन तान् विद्यात् तिलकालकान्
संस्कारः केन कर्तव्यः अम्लवर्गेण जम्बीर आदिना

जारणायां प्रथमं कर्तव्यम् आह बीजानाम् इत्यादि
भुव इति मध्यमायाम्

सत्यम् इति पुष्करपर्ण उपधीयमाने

अथ यद्य् अग्निं चिन्वीत पञ्च स्वर्ण ज्योतिः निधनानि सामानि गायेत्
ताः एताः अष्टौ अन्वाह रूप समृद्धाः

क्रतुम् दक्षम् वरुण सम् शिशाधि इति

बिभ्यति वै सोमात् राज्ञः आयतः यजमानस्य गृहाः

दधातु नः सविता सु प्रजाम् इषम् इति आशिषम् आशास्ते

इन्द्रियम् वै वीर्यम् वाजिनम्

देवयजने एव एनम् तत् अवसाययति

भद्रात् अभि श्रेयः प्रेहि इति अन्वाह

संवत्सरः प्रजापतिः

प्रजापति आयतनाभिः एव आभिः राध्नोति यः एवम् वेद

स नः क्षपाभिः अहभिः च जिन्वतु इति

कृष्णाजिनम् वै सु तर्मा नौः
नैमित्तिकैः द्वादश वर्षिका अनावृष्टिः व्याकृता शलाकावृत्ति दुर्भिक्षं चञ्चु श्वेतास्थि च

सो ऽभिप्रसन्नो गाथां भाषते

स तत्र एव अवस्थितः

तेन भार्या अभिहिता भद्रे यो मम प्रत्यंशः तम् अहम् अस्मै प्रव्रजिताय अनुप्रयच्छामि इति

इदं समुद्गकं बद्ध्वा चञ्चु उच्यते

तस्य ऋद्ध्या गच्छतो राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य उपरि छाया निपतिता

गृहपतिः प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः यत् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतः अनेन अहम् कुशल मूलेन यदि रिक्तकानि कोश कोष्ठागाराणि सह दर्शनात् मे पूर्णानि स्युर् एवंविधानां च धर्माणां लाभी स्याम् प्रतिविशिष्टतरं च अतस् शास्तारम् आरागयेयम् मा विरागयेयम् इति

दृष्ट्वा च पुनः संलक्षयति एतत् अपि अहम् परित्यज्य नियतं प्राणैः वियोक्ष्ये यत् नु अहम् स्व प्रत्यंशम् अस्मै प्रव्रजिताय दद्याम् इति

ततो दास्या धान्यानाम् एकाम् मात्राम् आरब्ध्वा परिकर्मयितुम् सप्त मात्राः सम्पन्नाः

तथा एव पुत्रस्य स्नुषाया दासस्य प्रणिधिः सिद्धा
गृहपतेः दास्यः अभीष्टाः वा नवान् उद हरणान् पूरयित्वा प्रदक्षिणम् मार्जालीयम् परीयुः है इदम् मधु इदम् मधु इति वदत्यः

स ब्रूयात् न अरात्सुः इमे सत्रिणः इति अरात्सुः इति अभिगरः

पश्चिमेन आग्नीध्रीयम् बहिर्वेदि परिश्रिते मिथुनौ संभवेताम् यौ वर्णौ लभेरन्

अवसृज्य शूद्रः प्रद्रवेत्
ऋतूनां शिशिरः च अपि मासानां माघ उच्यते

तस्य अपि भगवान् रुद्रः साक्षात् देवः प्रवर्तकः

नव रश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम्

वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिः तैः सुरैः सह

कल्प आदौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा

ताराग्रहाणां शुक्रः तु केतूनां च अपि धूमवान्

हिमांशोः तु स्मृतं स्थानम् अप् मयम् शुक्लम् एव च

बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारात् मण्डलात् च वै

सूत उवाच

सोम ऋक्ष ग्रह सूर्येषु कीर्तिताः तु अभिमानिनः

बृहद् बृहस्पतिः च एव लोहितः च एव लोहितम्

न एष शक्यः प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित्

आदित्य रश्मि संयोगात् संप्रकाश आत्मकाः स्मृताः

हरिद्रा आभम् बृहत् च अपि षोडश अर्चिः बृहस्पतेः

विस्तारात् मण्डलात् च एव पाद हीनः तयोः बुधः

घन तोय आत्मकाः ज्ञेयाः कल्प आदौ एव निर्मिताः
विमान पृष्ठे शयन आसन उचितम् महार्ह वस्त्र अगुरु चन्दन अर्चितम्

प्रविष्ट दीक्षः तु सुत उपलब्धये व्रतेन शोकेन च खिन्न मानसः

स माम् अनाथाम् सह धर्मचारिणीम् अपास्य धर्मं यदि कर्तुम् इच्छति

इमा हि शोच्या व्यवमुक्त भूषणाः प्रसक्त बाष्प आविल रक्त लोचनाः

सुहृद् ब्रुवेण ह्य् अ विपश्चिता त्वया कृतः कुलस्य अस्य महान् उपप्लवः

निरीक्ष्य ता बाष्प परीत लोचनाः निराश्रयं छन्दकम् अश्वम् एव च

विगाहमानः च नरेन्द्र मन्दिरम् विलोकयन् अश्रु वहेन चक्षुषा

सुखं विभीः माम् अपहाय रोषणां महा इन्द्र लोके ऽप्सरसो जिघृक्षति

इति इह देवी पति शोक मूर्छिता रुरोद दध्यौ विललाप च असकृत्

अजस्य राज्ञः तनयाय धीमते नराधिपाय इन्द्र सखाय मे स्पृहा

स्त्रियो न रेजुः मृजया विनाकृता दिवि इव तारा रजनी क्षय अरुणाः

निवृत्य च एव अभिमुखः तपस् वनम् भृशं जिहेषे करुणं मुहुर् मुहुर्

कुलेन सत्त्वेन बलेन वर्चसा श्रुतेन लक्ष्म्या वयसा च गर्वितः

ततः स बाष्प प्रतिपूर्ण लोचनः तुरंगम् आदाय तुरंगम अनुगः

वनान्त भूमिम् कठिनां कथं नु तौ स चक्र मध्यौ चरणौ गमिष्यतः

यतो बहिस् गच्छति पार्थिव आत्मजे तदा भवत् द्वारम् अपावृतम् स्वयम्

ततो भ्रमद्भिः दिशि दीन मानसैः अनुज्ज्वलैर् बाष्प हत ईक्षणैः नरैः

न मन्दभाग्यो ऽर्हति राहुलो अपि अयम् कदाचिद् अङ्के परिवर्तितुं पितुः

हत त्विषः ऽन्याः शिथिल अंस बाहवः स्त्रियो विषादेन विचेतना इव
महीं गन्ध गुणाम् आधात् काल माया अंश योगात्

ततो वयं मद् प्रमुखाः यदर्थे बभूविम आत्मन् करवाम किं ते

माया नाम महाभाग यया इदम् निर्ममे विभुः

यथा उभयानाम् त इमे हि लोका बलिं हरन्तो ऽन्नम् अदन्त्य् अनूहाः

न एतत् चित्रं त्वयि क्षत्तर् बादरायण वीर्य जे

भवान् भगवतो नित्यं संमतः स अनुगस्य ह

त्वं नः सुराणाम् असि स अन्वयानाम् कूटस्थ आद्यः पुरुषः पुराणः

तद् अस्य कौषारव शर्म दातुः हरेः कथाम् एव कथासु सारम्

यावद् बलिं ते ऽज हराम काले यथा वयं च अन्नम् अदाम यत्र
मनोर् मनुष्ययज्ञेन ब्रह्मयज्ञेन ब्रह्मणः

कूश्माण्ड्यस् तत्र होतव्यो हुत्वा यज्ञ समृद्धये
य इमाम् अयं वज्र इति द्वि गुणाम् एकवीरान् संनह्य पाशान् निमुष्टि तृतीयम् दण्डं संपातवत्

अक्ष्णया संस्थाप्य

मृत्योर् अहं इति बाधकीम् आदधाति

स न इन्द्र पुरोहितो विश्वतः पाहि रक्षसः

अवधाय संचित्य लोष्टं स्रुवेण समोप्य

ये ऽमावास्यां इति संनह्य सीस चूर्णानि भक्ते ऽलंकारे

द्यावापृथिवी उरू इति परशु पलाशेन दक्षिणा धावतः पदं वृश्चति

इति दण्डम् आदत्ते

दक्षिणतः संभारम् आहरति आङ्गिरसम्

अन्तर् उपस्पृशेत्
व्याघ्र चर्मणा आस्तृणाति उत्तर लोम्ना प्राचीन ग्रीवेण क्षत्रं वा एतद् आरण्यानाम् पशूनां यद् व्याघ्रः क्षत्रं राजन्यः क्षत्रेण एव तत् क्षत्रं समर्धयति
अक्षितम् असि मा पितामहानां क्षेष्ठा अमुत्र अमुष्मिन् लोके

अथ सौविष्टकृतीं जुहोति

अथ अन्नम् अभिमृशति

ये च इह पितरो ये च न इह यान् च विद्म याꣳ उ च न प्रविद्म अग्ने तान् वेत्थ यदि ते जातवेदः तया प्रत्तं स्वधया मदन्तु
पूर्वस्याः कर्ष्वाः पुरस्ताल् लक्षणं कृत्वा अग्निम् प्रणयन्ति

अग्नौ करिष्यामि इति आमन्त्रणं होष्यतः

तस्मिन्न् एव अग्नौ श्रपयत्य् ओदन चरुम् च मांस चरुम् च पृथङ् मेक्षणाभ्यां प्रसव्यम् उदायुवन्

सकृदाच्छिन्नं दर्भ मुष्टिम् स्तृणोति

चरुस्थाल्यौ मेक्षणे कंसं दर्वीम् उदकम् इति

उत्तर अर्धे परिवृतस्य लक्षणं कृत्वा अग्निम् प्रणयन्ति
यो धीरः शक्रः परिभूर् अदाभ्यस् तेभ्यो अग्निभ्यो हुतम् अस्त्व् एतत्

य इन्द्रेण स रथम् याति देवो वैश्वानर उत विश्वदाव्यः

य आविवेश ओषधीः यो वनस्पतींस् तेभ्यो अग्निभ्यो हुतम् अस्त्व् एतत्
ओषधयो वरुण राज्ञीः यशस्विनीः

परिसमुह्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य बर्हिर् उद पात्रम् उपसाद्य

त्वष्टा मे दैव्यं वच इत्य् अत्र उद पात्रम् निनयति
ओज एव उत्तरात् दधाति

तस्माद् वाक् प्राणानां ज्योतिर् उत्तमम्

तस्माद् अधरः प्राण उत्तरेषां प्राणानाम् अर्ध भाज्

स्वराड् अस्य् उदीची दिग् इति तस्माद् अत्र स्वाराज्यम्
न यज्ञम् अवृतो गच्छेत्

गां धयन्तीं परस्मै न आचक्षीत

यच् च आत्मवन्तः वृद्धाः सम्यक् विनीताः दम्भ लोभ मोह वियुक्ताः वेदविद आचक्षते तत् समाचरेत्

न रक्तम् उल्बणम् अन्य धृतम् वासो बिभृयात्

न प्रावृत्य शिरो ऽहनि पर्यटेत्

स्नातकः

न रात्रौ प्रेष्य आहृतम्
चतुर् अस्र गतम् वेध्यम् अभ्यसेत् च आदितस् स्थितः

समन्तात् ताडयेत् भिन्द्यात् छेदयेत् व्यथयेत् अपि

मनसा चक्षुषा दृष्ट्या योग शिक्षुः यमम् जयेत्

वर्णान् मध्यमया तत्र वाम अङ्गुल्या च धारयेत्

सु निर्धौतम् धनुः कृत्वा यज्ञ भूमौ विधापयेत्
अथ अतस् एकाहस्य प्रातःसवनम्

स आग्नेय्या गायत्र्या आज्यम् प्रत्यपद्यत

मृत्युर् वाव तं पश्यन् प्रजापतिं पर्यक्रामत्

तं
न इति देवाः अब्रुवन् कथम् वयम् त्वत् ऋते स्याम इति
गोत्रायाः अपत्यं तस्य घस्रं दिनं तस्मिन् दिने अनुतर्ष स्वीकरणम् इति मृकण्ड तनूजस्य मतम्
हुते यथार्थम् स्यात्

उदक् मुखः कुर्यात् होमेभ्यः अन्यत्

अग्निम् ह्रियमाणम् अनुगच्छेत्

द्वितीयम् इति धानंजय्यः

सर्वत्र ब्रह्मा दक्षिणतस्

निरुप्ते यथार्थम् स्यात् तत् उद्धरिष्यत्सु एवम् एव

येन यज्ञाङ्गेन संयुज्येत तत् अभ्यावर्तेत
मध्ये ह्रदस्य नः गृहाः
भृगु शाप छलेन एव मानयन् मानुषीं तनुम्

परावृतः सुतो जज्ञे ज्यामघो लोक विश्रुतः

ह्रीमती च अपि या कन्या श्रीः इव आयत लोचना

श्वफल्कः काशि राजस्य सुतां भार्याम् अविन्दत

तस्माद् विदर्भः संजज्ञे विदर्भात् क्रथ कैशिकौ

पुत्रैः पौत्रैः स पत्नीकः राजा गान विशारदः

इदानीं निर्भयः तूर्णम् स्थाने ऽस्मिन् राक्षसो हतः

देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदश उपमाः

हतेषु एतेषु सर्वेषु रोहिणी वसुदेवतः

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः

नमस्ये परम आनन्दाम् चित् कलाम् ब्रह्म रूपिणीम्

चारुदेष्णः सुचारुः च चारुवेषो यशोधरः

वृष्णेर् निवृत्तिर् उत्पन्नो दशार्हः तस्य तु द्विजाः

शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्ड गोल आदिभिः श्रुतम्

तस्य शूरः शमिः तस्मात् प्रतिक्षत्रः ततस् ऽभवत्
दिश्यान् बलीन् हरति

प्रमन्द उशीर शलली उपधान शक धूमाः जरन्तः

यत् यत् कृष्णः इति मन्त्र उक्तम्
विभाषा सृजि दृशोः

णेर् अध्ययने वृत्तम्

ईड जनोः ध्वे च

अन् आपि अ कः

अ तः या इयः

अ तः ह ल् आदेः लघोः

सोमे ह्वरितः

ṛ तः भारद्वाजस्य

वृ ṝ तः वा

स्तु सु धूञ्भ्यः परस्मैपदेषु

न वृद्भ्यश् चतुर्भ्यः

तासि च क्ﾲपः

त्रि चतुरोः स्त्रियां तिसृ चतसृ

सनिंससनिवांसम्

प्रत्यय उत्तर पदयोः च

यस्य विभाषा

गमेर् इट् परस्मैपदेषु
पुष्पैः पत्त्रैः अथ अद्भिः वा चन्दन आद्यैः महेश्वरम्

विहाय संध्या प्रणतिम् स याति नरक अयुतम्

लेपयित्वा तु तीर स्थः तद् लिङ्गैः एव मन्त्रतः

शालाग्नौ लौकिके वा अग्नौ जले अथ अपि वा

न च स्नानं विना पुंसां पावनं कर्म सु स्मृतम्

वर्जयित्वा निन्दितानि गृहीत्वा एकम् यथा उदितम्

श्वभ्यः च श्वपचेभ्यः च पतित आदिभ्यः एव च

आर्द्रेण वाससा वा अथ मार्जनं कापिलं स्मृतम्

ऋषीणाम् ऋषि ता नित्यं प्रातःस्नानात् न संशयः

उषस् काले ऽथ सम्प्राप्ते कृत्वा च आवश्यकम् बुधः

सायं च अन्नस्य सिद्धस्य पत्नी अमन्त्रम् बलिं हरेत्

द्रुपदात् इव यो मन्त्रो यजुर्वेदे प्रतिष्ठितः

आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायम् आचरेत्

अन्यथा तु शुचौ भूम्यां दर्भेषु सु समाहितः

ऋत्विज् पुत्रः ऽथ पत्नी वा शिष्यो वा अपि सहोदरः

नमः ते वज्रहस्ताय त्र्यम्बकाय नमो ऽस्तु ते

अहनि अहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां महा मुने

सहस्र परमाम् नित्यं शत मध्याम् दश अवराम्

अन्तर् जले त्रिस् आवर्त्य सर्व पापैः प्रमुच्यते
निर्वैरो निर्वृतः क्षान्तो निर्मन्युः कृतिर् एव च

स्मृतिः प्रत्यवमर्शश् च तेषां जाति अन्तरे ऽभवत्

त्रास उद्वेगेन संविग्ना रम्ये कालंजरे गिरौ

हन्त ते वर्तयिष्यामि श्राद्धस्य फलम् उत्तमम्

ते सर्वे शुभ कर्माणः सधर्माणो वनेचराः

तेषां तत्र विहङ्गानां चरतां सहचारिणाम्
य आत्म दाः बल दाः यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः

अयं स देवो अप्स्व् अन्तः सहस्र मूलः परु शाकः अत्त्रिः

यो अन्न आदः अन्न पतिः बभूव ब्रह्मणस्पतिर् उत यः

तस्य देवस्य क्रुद्धस्य एतत् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति

सहस्राह्ण्यं वियताव् अस्य पक्षौ हरेर् हंसस्य पततः स्वर्गम्

उद्वेपय रोहित प्रक्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रतिमुञ्च पाशान्

तस्य देवस्य क्रुद्धस्य एतत् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति

तस्य देवस्य क्रुद्धस्य एतत् आगो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति
सुराणाम् एक कार्याणाम् श्रुत्वा एतत् निश्चितं महत्

उत्सन्न सत्य संयोगम् वर्धित अनृत संचयम्

द्वितीयायां स्त्रियां सृष्टा द्वितीया शंतनोस् तनुः

उत्पाद्य त्वं वसूञ् शीघ्रं कृत्वा कुरु कुलम् महत्

एवम् एतन् मया पूर्वं हित अर्थम् वः सुर उत्तमाः

क्षयं यास्यन्ति शस्त्रेण पार्थिवाः सह वाहनैः

गङ्गा मुखाभिः दिव्याभिः सरिद्भिर् वा सुर ईश्वर

युक्तश् चन्द्रमसा पूर्णः स अभ्र गम्भीर निस्वनः

भविष्यन्ति नराः सर्वे लोके नस्थविर आयुषः

अ कारण ज्ञम् देवानां त्रस्तं शाप अनिल ईरितम्

इयम् अप्य् आयत अपाङ्गी गङ्गा सर्व अङ्ग शोभना

श्रुत्वा पितामह वचः सा जगाम यथागतम्
रुक्म पत्र निभ स्तम्भः चित्र निर्योग शोभितः

सो आर्त नादम् महत् कृत्वा विदन्तो दन्तिनां वरः

स गवाक्ष अर्धचन्द्राः च स तल उत्तम भूषिताः

शोभितो माल्य दामैः च निवास कृत लक्षणः

तस्य सिंहासन स्थस्य सुख आसीनस्य धीमतः

तिस्रश् च भागशः कक्ष्याः प्राविशन् बल शालिनः

क्ष्वेडित आस्फोटित रवम् कृत्वा नागस्य च अग्रतस्

ताव् आपतन्तौ त्वरितौ प्रतिषिद्धौ वर आननौ

पपात भूमौ जानुभ्यां दशनाभ्यां तुतोद ह

जघान एक प्रहारेण गज आरोहम् अथ उल्बणम्

तेन एव गज दन्तेन कृष्णो हत्वा तु कुञ्जरम्
अथ एकविंशति रात्रः

अतिरात्रः

पृष्ठ्यः षडहः

प्रत्यङ् त्रि अहः

पृष्ठ्यः षडहः

पृष्ठ्यः षडहः

ज्योतिर् गौर् आयुर् इति त्रि अहः

अथ विंशति रात्रः

दशरात्रः
व्यानः शस्या

अनन्तम् वै मनः अनन्ताः विश्वाः देवाः

यत् किंच इदम् प्राण भृत् इति

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच यत् इदम् सर्वम् पूर्वपक्ष अपरपक्षाभ्याम् आप्तम् सर्वम् पूर्वपक्ष अपरपक्षाभ्याम् अभिपन्नम् केन यजमानः पूर्वपक्ष अपरपक्षयोः आप्तिम् अतिमुच्यते इति

याः हुताः उज्ज्वलन्ति याः हुताः अतिनेदन्ति याः हुताः अधिशेरते

उद्गात्रा _ वायुना प्राणेन
ध्यान निष्ठस्य सततं नश्यते सर्व पातकम्

गोदोह मात्रम् तिष्ठेत कालं भिक्षुः अधोमुखः

एवं कृत्वा स दुष्ट आत्मा भिन्न वृत्तः व्रतात् च्युतः

एकैक अतिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते

भुक्त्वा तत् संत्यजेत् पात्रं यात्रा मात्रम् अ लोलुपः

आत्मानं सर्व भूतानाम् परस्तात् तमसः स्थितम्
निस्त्वक् त्वचा रहितम् जैपालं दश निष्कम् दश टङ्कम् मरिचं पिप्पली मूलम् पारदं गन्ध मूर्छितम् प्रतिनिष्कं प्रत्येकं टङ्कम्
यदोः वंशम् प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्य उत्तम तेजसः

यस्मात् वनम् प्रदग्धं वै विश्रुतं मम हैहय

लङ्कायां मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्

सूत उवाच

तस्य पुत्र शतानि एव तालजङ्घा इति श्रुताः

तस्मै दत्ता वराः तेन चत्वारः पुरुष उत्तमैः

ललता क्रीडता तेन प्रति स्रग्दाम मालिनी

अहो बत विधेः वीर्यम् भार्गवः अयम्

अधर्मं चरमाणस्य सद्भिः च अपि निवारणम्

निर्जित्य बद्ध्वा च आनीय माहिष्मत्यां बबन्ध च
यद्य् उ वा एतान् नव ब्राह्मणवतः पशून् न विन्दन्ति नव एतानि मध्यमानि सांवत्सरिकाण्य् अहान्य् ऐन्द्राग्न पशूनि कुर्वन्ति

तेषाम् एवं यतां बार्हस्पत्यो वैषुवते सवनीयः सम्पद्यते
स्वस्ति नः पथ्यासु धन्वसु इति अन्वाह स्वस्ति अप्सु वृजने स्वर्वति स्वस्ति नः पुत्रकृथेषु योनिषु स्वस्ति राये मरुतः दधातन इति
दध्नि मद्ये विषे क्षौद्रे कोष्णं पिष्टमयेषु तु

प्रयुञ्जीत आहारम् विधि नियमितम् कालः स हि मतः

समीक्ष्य सम्यग् आत्मानम् अ निन्दन् अ ब्रुवन् द्रवम्

सुरा कृशानां पुष्टि अर्थम् स्थूलानां तु मधूदकम्
कर्ता स्व नाम महत्त्वम् सूचयन् आह तस्मात् इत्यादि
रुद्रस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा

शर्वस्य देवस्य पत्न्यै स्वाहा

महते देवाय स्वाहा इति
तत् सर्वं कल्पनाध्याये व्याजहार पुनर्वसुः

एवंवादिनं भगवन्तम् आत्रेयम् अग्निवेशः उवाच ननु भगवन् आदौ एव ज्ञानवता तथा प्रतिविधातव्यं यथा प्रतिविहिते सिध्येत् एव औषधम् एकान्तेन सम्यक् प्रयोग निमित्ता हि सर्व कर्मणाम् सिद्धिः इष्टा व्यापद् च असम्यक् प्रयोग निमित्ता अथ सम्यक् असम्यक् च समारब्धं कर्म सिध्यति व्यापद्यते वा अनियमेन तुल्यं भवति ज्ञानम् अज्ञानेन इति

मल अपहम् रोग हरम् बल वर्ण प्रसादनम्

भवन्ति च अत्र

संभारा ये यद् अर्थम् च समानीय प्रयोजयेत्
हरिः उवाच

चतुर् द्वारम् भवेत् तत् च ब्रह्मतीर्थात् अनुक्रमात्

पुष्पं निपतितं यत्र मूर्ध्नो देवस्य शार्ङ्गिणः

तत्र अर्चयेत् हरिम् ध्यात्वा सूर्यं च
शौनक उवाच
एषा ह खलु वै छन्दसां वीर्यवत्तमा या त्रि अक्षरा एक पदा

कनीयसा वै तेषां त्व् एतद् भूयो ऽवृञ्जत

कनीयस्वी भूयस्विनं वृङ्क्ते य एवं वेद
दिशो अ मद्राणाम्

परिमाण अन्तस्य अ संज्ञा शाणयोः

सुपि च

जुसि च

क्रमः परस्मैपदेषु

श्व आदेः इञि

जे प्रोष्ठपदानाम्

ओसि च

वो विधूनने जुक्

गुणो ऽपृक्ते

न इन्द्रस्य परस्य

ष्ठिवु क्लमि आ चमाम् शिति

औ त्

वचो अ शब्द सञ्ज्ञायाम्
यद् एव एषाम् वासो हिरण्यं मणिर् अध्यात्मम् आसीत् तद् एव एषाम् तेन आददते

यद् एव एषाम् अश्वा गाव आसंस् तद् एव एषाम् तेन आददते

प्रथमेषु पर्यायेषु स्तुवते प्रथमान्य् एव पदानि पुनर् आददते
कुण्डले च शुभे दिव्ये वज्र वैडूर्य भूषिते

पिता विगत संज्ञः च तथा च एव पितामहः

जातकर्म आदिकाः च एव चकार मम सर्व विद्

नष्टा च एव स्मृतिः दिव्या येन केन अपि कारणात्

अजरो जरया त्यक्तो नित्यं दुःख विवर्जितः

वत्स नन्दिन् महा बाहो मृत्योः भीतिः कुतस् ते

त्वयि स्नात्वा नरः कश्चिद् सर्व पापैः प्रमुच्यते

प्रदक्षिणीकृत्य च तं रुद्र जाप्य रतः ऽभवम्

समालिङ्ग्य च दुःख आर्तः रुरोद अतीव विस्वरम्
द्वयम् उ ह वै सु श्रवसः ऽनूचानस्य रेतो ब्राह्मणस्य ऊर्ध्वम् नाभेर् अधस्ताद् अन्यत्

शुल्केन ये प्रयच्छन्ति स्व सुताम् लोभ मोहिताः

पौर्णमासी अष्टका अमावास्या अग्नि उत्पात भूमिकम्प श्मशान देश पति श्रोत्रिय एक तीर्थ प्रयाणेषु अहर् रात्रम् अनध्यायः

तस्मात् श्रोत्रियम् अनूचानम् अप्रजो असि इति न वदन्ति

नक्तं शिवा विरावे न अधीयीत स्वप्न अन्तम्

हन्ति अष्टमी ह्य् उपाध्यायं हन्ति शिष्यं चतुर्दशी

क्रीता द्रव्येण या नारी सा न पत्नी विधीयते

तस्मात् पर्वणि वर्जयेद् इति

यथा युक्तो विवाहस् तथा युक्ता प्रजा भवति इति विज्ञायते
इमे वै लोका एतानि सामानि

गायत्रीषु संधिना ब्रह्मवर्चस कामः स्तुवीत

पशुमान् एव भवति

जगतीषु पशु कामः

उष्णिक्षु पशु कामः
विधि अन्तरम् आह वङ्ग रस गन्ध तालम् इति
देव आदि प्रकोप निमित्तेन आगन्तुक उन्मादेन पुरस्कृतस्य इमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति तत् यथा देव गो ब्राह्मण तपस्विनाम् हिंसा अरुचि त्वम् कोपन त्वम् नृशंस अभिप्रायता अरतिः ओजस् वर्ण छाया बल वपुषाम् उपतप्तिः स्वप्ने च देव आदिभिः अभिभर्त्सनं प्रवर्तनं च इति ततो ऽनन्तरम् उन्माद अभिनिर्वृत्तिः

तस्य साधनं साधन संयोगम् एव विद्यात् इति

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः
रेतः सिक्तिः एव सा

दश अक्षरा विराट्

एतत् ह वै तद् गर्भा अन्नम् अन् अश्नन्तः उपजीवन्ति

न आभ्यः ह वै धृता गर्भा अवाचीन बिलेभ्यः न अवपद्यन्ते
अन्तं वै श्रेष्ठी भजते

ऐन्द्रो हि यज्ञ क्रतुः
प्रदक्षिणं राजानं परिवहन्ति

यदा यजमानस् त्रिर् उपांश्व् आह्वयते अथ एष सुब्रह्मण्यो अन्तरेण ईषे तिष्ठन् पलाश शाखाम् धारयन् सुब्रह्मण्याम् आह्वयति सुब्रह्मण्य ॐ सुब्रह्मण्य ॐ इति त्रिः
गङ्गा यमुनयोः मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्

भुक्त्वा तु विपुलान् भोगान् तत् तीर्थम् लभते पुनः

तथा नागाः सुपर्णाः च सिद्धाः च खेचराः च ये

परित्यजति यः प्राणान् शृणु तस्य अपि यत् फलम्

यथा यथा प्रयागस्य माहात्म्यं कथ्यते त्वया

न ते जीवन्ति लोके अस्मिन् तत्र तत्र युधिष्ठिर

नरः तारयते सर्वान् दश पूर्वान् दश अपरान्

सेव्यते पितृभिः सार्धं स्वर्ग लोके नर अधिपैः

पूर्व पार्श्वे तु गङ्गायास् त्रिषु लोकेषु भारत
पश्चाद् आज्यस्य निधाय अलंकृत्य समानेन उत्पुनाति

अग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि इति इध्मम्

स्रुवम् आज्य धानीम् च

तस्मिन् प्रक्षालित उपवातानि निदधाति

शुद्धाः पूताः इति उदकम् आसिञ्चति

परि त्वा अग्ने पुरं वयम् इति त्रिः पर्यग्नि करोति

न अन् उत्पूतम् हविः

न अ प्रोक्षितम् यज्ञ अङ्गम्

अवहत्य सु फलीकृतान् कृत्वा त्रिः प्रक्षाल्य तण्डुलान् अग्ने यज्ञियस् त्वा अधि अरुक्षत् इति चरुम् अधिदधाति

उत्तरतो ऽग्नेर् उपसादयति इध्मम्
पृथक् विषय गति अर्थम् तस्यां यः कश्चन ईश्वरः

तां प्रविश्य पुरीं राजन् मुमुदाते शतं समाः

नासां वर ऊरु अन्यतमा भुविस्पृक् पुरीम् इमाम् वीर वरेण साकम्

पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम

राजा उवाच

स एकदा हिमवतो दक्षिणेषु अथ सानुषु

मैत्रेय उवाच

तस्य अविज्ञात नामा आसीत् सखा अविज्ञात चेष्टितः

उन्नीय मे दर्शय वल्गु वाचकम् यत् व्रीडया न अभिमुखम् शुचि स्मिते

राष्ट्रं दक्षिण पञ्चालम् याति श्रुतधर अन्वितः

अन्धौ अमीषाम् पौराणां निर्वाच् पेशस्कृतौ उभौ

एता वा ललनाः सुभ्रु को ऽयं ते ऽहिः पुरःसरः

एते सखायः सख्यो मे नरा नार्यः च मानद
उत एनाम् ब्रह्मणे दद्यात् तथा स्योना शिवा स्यात्

यत्र विजायते यमिन्य् अपर्तुः सा पशून् क्षिणाति रिफती रुशती

यत्रा सुहार्दां सु कृताम् अग्निहोत्र हुताम् यत्र लोकः
न च एव अभिमुखे स्त्रीणां गुरु ब्राह्मणयोः गवाम्

न स सत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन् वा समाचरेत्

फल मूले च इक्षु दण्डे न दोषं प्राह वै मनुः

भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यम् आचम्य अभ्युक्षयेत् तु तत्

न एक हस्त अर्पित जलैः विना सूत्रेण वा पुनः

न देव देवालययोः अपाम् अपि कदाचन

हृद् गाभिः पूयते विप्रः कण्ठ्याभिः क्षत्रियः शुचिः

तर्जनी अङ्गुष्ठ योगेन स्पृशेन्

प्रचरन् च अन्न पानेषु द्रव्य हस्तः भवेत् नरः

सर्वासाम् अथ योगेन हृदयं तु तलेन वा