tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
तथा ह अस्य त्रय्या विद्यया प्रसूतम् भवति

तत् स त्रय्या विद्यया भिषज्यति

अथ यदि साम्नि उल्बणम् स्यात् चतुर्गृहीतम् आज्यम् गृहीत्वा आहवनीये प्रायश्चित्त आहुतिम् जुहुयात् स्वर् स्वाहा इति
न तस्य निष्कृतिः दृष्टा शास्त्रेषु इह मुनि ईश्वराः

कुर्वाणः पतते जन्तुः तस्मात् यत्नेन वर्जयेत्

कल्प कोटि शतम् साग्रं रौरवे पच्यते नरः

न शातयेत् इष्टकाभिः फलानि न फलेन च

व्यतिक्रमेत् न स्रवन्तीं न अप्सु मैथुनम् आचरेत्

न पाद क्षालनम् कुर्यात् पादेन एव कदाचन

स्वां तु न आक्रमयेत् छायाम् पतित आद्यैः न रोगिभिः

न वह्निं मुख निश्वासैः ज्वालयेत् न अशुचिः बुधः

न उदके च आत्मनः रूपं न कूलं श्वभ्रम् एव वा

न भेदनम् अवस्फोटं छेदनं वा विलेखनम्

न सूर्य परिवेषम् वा न इन्द्रचापम् शव अग्निकम्

सुहृद् मरणम् आर्तिम् वा न स्वयं श्रावयेत् परान्

नित्यं याचनको न स्यात् पुनर् तम् न एव याचयेत्

न अभिभाषेत च परम् उच्छिष्टः वा अवगुण्ठितः

स्वप्नम् अध्ययनम् स्नानम् उद्वर्तम् भोजनं गतिम्

कर्णौ पिधाय गन्तव्यं न च एतान् अवलोकयेत्

न हिंस्यात् सर्व भूतानि न अनृतम् वा वदेत् क्वचित्

प्रेत्य इह च ईदृशः विप्रो गर्ह्यते ब्रह्म वादिभिः

न कुर्यात् कस्यचित् पीडां सुतं शिष्यं च ताडयेत्
शं त आपः शत पवित्राः भवन्त्व् एना पत्या तन्वा संसृजस्व इति

जीवन्तीं ध्रुवं स्वस्त्यात्रेयं दर्शयत्य् अरुन्धतीं च

आशासाना सौमनसं प्रजां सौभाग्यं रयिम्

सौभाग्यम् अस्यै दत्त्वाय अथ अस्तम् विपरेतन इति वीक्षितान् अनुमन्त्रयते

अस्तमिते ऽग्निम्

तच् चक्षुर् इत्य् आदित्यम् उपस्थापयति

सु मङ्गलीः इयं वधूर् इमां समेत पश्यत

वरो दक्षिणा

एतासाम् एव अपाम् उदक अर्थान् कुर्वीत

आज्यस्य अञ्जलौ उपस्तीर्य इदम् हविर् इत्य् अभिमृश्य अथ अस्यै शमी लाजान् आवपति भ्राता ब्रह्मचारी वा

स्नुषाणां श्वशुराणां च प्रजायाश् च धनस्य च
अथ एताः दास्य उदकुम्भान् अधिनिधाय मार्जालीयं पर्युपविशन्ति

आघ्नन्ति दुन्दुभीन्

आघाटीभिः पिञ्छोलाभिः कर्करीकाभिर् इत्य् उद्गातारं पत्नय उपगायन्ति
अद्य अपि च हित अर्थाय लोकानां भृगुनन्दनः

हुताशन अर्क अंशु तडित् प्रकाशैः प्रतप्त जाम्बूनद चित्रपुङ्खैः

दक्षिणा हृदयः योगी महा सत्र मयः महान्

तेन हेहय राजस्य कार्तवीर्यस्य धीमतः

एकार्णव जले भ्रष्टाम् एकार्णव गतिः प्रभुः

दत्तात्रेय इति ख्यातः क्षमया परया युतः

त्रिःसप्त कृत्वस् पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता

योद्धु कामौ सु दुर्धर्षौ दानवौ मधु कैटभौ

पुरा कृत युगे राजन् सुरारिर् बल दर्पितः

राम एको ऽभवद् भर्ता रामः पालयिता अभवत्

गज इन्द्र चर्म वसनाः तथा कृष्णाजिन अम्बराः

सर्वम् आसीज् जगत् दान्तम् रामे राज्यं प्रशासति

ददौ शक्राय वसुधां विष्णुर् बलवतां वरः

एतास् तु योगेश्वर योग मायाः श्रुत्वा नरो मुच्यति सर्व पापैः

पुराणं वर्तते यत्र वेद श्रुति समाहितम्

सर्व पाप विनाशाय वाजिमेधेन च इष्टवान्

एवम् उक्त्वा स भगवान् विसृज्य त्रिदश ईश्वरान्

अभिवर्धति च अधर्मे सत्ये नष्टे ऽनृते स्थिते

एतद् बाहु द्वयम् यत् ते तत् ते मम कृते नृप

वेगवान् केतुमान् उग्रः स उग्रव्यग्रः महा असुरः

जामदग्न्य इति ख्यातः प्रादुर्भावो महात्मनः

स्रुच् सोम शूर्पम् उपभृत् प्रोक्षणीम् दक्षिणायनम्

दिशाभिर् विदिशाभिश् च नदीभिः सागरैस् तथा

आदित्याश् च ततः साध्या विश्वे ऽथ वसवस् तथा

भूयश् च एव भविष्यन्ति इति एवम् आह पितामहः

सत्त्ववान् गुण सम्पन्नः दीप्यमानः स्व तेजसा
पूषा सोम क्रयणे

पशव उत्तरवेद्याम्

विधानं दीक्षायाम्
तस्मा अथकारं प्रायच्छत्

इन्द्र इति निधनं भवति
सो अपानेन अतिग्रहेन गृहीतः

स रसेण अतिग्रहेन गृहीतः

त्वचा हि स्पर्शान् वेदयते

स स्पर्शेण अतिग्रहेन गृहीतः

याज्ञवल्क्यैः इति ह उवाच कति ग्रहाः कत्य् अतिग्रहा इति

मनो वै ग्रहः

आवाम् एव एतस्य वेदिष्यावो न नाव् एतत् स जने इति

हस्ताभ्यां हि कर्म करोति

वाचा हि नामान्य् अभिवदति
ब्रह्मवर्चसस्य परिगृहीत्यै

तस्य अश्नीयात्

स्वर्भानुर् वा आसुरस् सूर्यं तमसा विध्यत्

स न व्यरोचत

घृतेन प्रोक्षन्ति

श्वेतायाश् श्वेत वत्सायाः आज्यं भवति शुक्ला व्रीहयः

ब्रह्मवर्चसेन एनम् संसृजति

मनुर् वै यत् किं च अवदत् तद् भेषजम् आसीत्

सोमो वै रेतः धाः

एवम् इव वै ब्रह्मवर्चसम्

साकं रश्मिभिः प्रचरन्ति

घृतेन मार्जयन्ते

शर मयम् बर्हिः

मनोर् ऋचस् सामिधेनीष्व् अप्य् अनुब्रूयात्

विभित्त्यै
योजनीयं श्रुत्वा योजयेत्

ब्रह्म जज्ञानम् इति जीवित विज्ञानम्
विधूतपापस्थाली इति स्थानं त्रैलोक्य विश्रुतम्

स्थानं च एतत् महा लिङ्गम् त्रैलोक्य तिलकम् भवेत्

एकं वा भोजयेद् विप्रं तत्रस्थो यः समन्त्रकम्

यावन्तश् च तिला मर्त्यैर् गृहीताः पितृ कर्मणि

हरि हरौ ऊचतुः

स्व देह उत्थस्य पयसो देव ऋषि पितृ योग्यताम्

तौ दृष्ट्वा अथ जगत् नाथौ ववन्दे सुरभिर् नृप

इत्य् आश्चर्य करम् दृष्ट्वा कुत्सः प्राह पिशाचिनम्

विधूतपापस्थाल्यां सा लिङ्गं तद् अमृत उद्भवम्

द्रव्य लोभेन महता न व्ययं कृतवान् असौ

धर्म गुप्तः तु तं दृष्ट्वा जिघांसुर् भक्षण इच्छया

अस्य उपरि मम क्षेत्रं गोकर्णं सुर पूजितम्

सृष्टा च ब्रह्मना अहम् तम् अयाचं स्थान काङ्क्षिणी

पिण्डं तिल उदकम् तत्र यश् च नः प्रयच्छति

एहि सार्धं मया वैश्य गोकर्णं क्षेत्र सत्तमम्

कदाचिद् विपिने घोरे वृक्ष मूलम् उपाश्रितः

स च त्वां दर्शयामास तद् अहं त्वाम् उपस्थिता

जगृहे बलवत् दोर्भ्याम् कुत्सम् अभ्यर्णम् आगतम्
न अन्यासाम् कीर्तयाः चन

मम इद् असः त्वम् केवलः

सभायाम् अह त्वम् वद
क्व नु ते हृदयंगमः सखा कुसुम आयोजित कार्मुकः मधुः

विदितं खलु ते यथा स्मरः क्षणम् अप्य् उत्सहते न मां विना

ऋजु ताम् नयतः स्मरामि ते शरम् उत्सङ्ग निषण्ण धन्वनः

पर लोक नव प्रवासिणः प्रतिपत्स्ये पदवीम् अहं तव

गत एव न ते निवर्तते स सखा दीप इव अनिल आहतः

चतुरैः सुर कामिनी जनैः प्रिय यावन् न विलोभ्यसे दिवि

वचनीयम् इदं व्यवस्थितं रमण त्वाम् अनुयामि यद्य् अपि

कृतवान् असि विप्रियं न मे प्रतिकूलं न च ते मया कृतम्

न खलु उग्र रुषा पिनाकिना गमितः सो ऽपि सुहृद् गताम् गतिम्

क्व नु मां त्वद् अधीन जीविताम् विनिकीर्य क्षण भिन्न सौहृदः

क्रियतां कथम् अन्त्य मण्डनम् पर लोक अन्तरितस्य ते मया
सम्प्रस्थिता वनौकाः ते देवदारु वनम् ततः

ततस् ते मुनयः सर्वे तुष्टुवुश् च समाहिताः

योगी कृत युगे च एव त्रेतायां क्रतुर् उच्यते

तत् सर्वम् भगवन्त् एव कुरुते योगमायया

सम नाभम् तथा अष्ट अस्रम् षोडश अस्रम् अथ अपि वा

अज्ञानात् देवदेवेशैः यत् अस्माभिः अनुष्ठितम्

पितामह उवाच

कालं नयन्ति तपसा पूजया च महा धियः
ते देवा अब्रुवन् ब्राह्मणो वा अयं ब्रह्मचर्यं चरिष्यति

स ह उवाच अश्याम् अस्मिन्न् इति
प्रतिप्रास्य उल्मुकम् तावत् प्रतिपर्येति

आज्य पशु शामित्रान् वा
तस्मात् सायं गृहमेधीयेन चरन्ति

सायं पोषः पशूनाम्

ऐन्द्रं माध्यंदिनम्
स कालः पुष्य योगस्य पुरस्य च मया कृतः

सचन्द्रिके सोपवने प्रदोषे रुतेषु वृन्देषु च कोकिलानाम्

आपानभूमीषु सुख प्रमेयम् गेयं प्रवृत्तं तु अथ साधयन्ति

दीपाः चम्पक पुष्प आभाः न अल्प स्नेह प्रदीपिताः

खे रोहिणीं तां च प्रियां समेत्य चन्द्रः प्रभाभिः कुरुते अधिराज्यम्

स्थित्वा एव कान्तस्य तु पाद मूले काचिद् वर स्त्री स्व कपोल मूले

धूत प्रसून प्रभवः सुबन्धः सूर्ये गते वै त्रिपुरे बभूव

उवाच दानवान् भूयो भूयः स तु भय आवृतान्

तस्मिन् पुरे वै तरुण प्रदोषे चन्द्र अट्टहासे तरुण प्रदोषे

स्थित्वा उदय अग्र मुकुटे बहुः एव सूर्यो भाति अम्बरे तिमिर तोय वहाम् तरिष्यन्

स्मृत्वा वराङ्गी रमण ईरितानि तेन एव भावेन रतीम् अवाप
इमानि च पञ्च महाभूतानि पृथिवी वायुः आकाशः अपः ज्योतींषि इति

सर्वम् तत् प्रज्ञा नेत्रम्
निमित्त हेतु आयतन प्रत्यय उत्थान कारणैः

मिथ्यायोगात् च विविधात् पापानां च निषेवणात्

निदानम् आहुः पर्यायैः प्राग्रूपं येन लक्ष्यते

आस्या स्वप्न सुख अजीर्ण दिवास्वप्न अतिबृंहणैः
इङश् च

बहुलं छन्दसि

अ शाला च

इदमो ऽन्वादेशे ऽश् अनुदात्तस् तृतीया आदौ

लुङ् सनोः घस्ﾱ

शूद्राणाम् अ निरवसितानाम्

द्वितीया टा ओस्सु एनः

आमः

अस्तेर् भूः
द्वादश उद्यामम् भवति

दक्षिणा पर्यावर्तते

दिवं गच्छ स्वः पत इति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै

यद् अधस् सादयेत् प्रपादुका गर्भास् स्युः

एष्व् एव लोकेष्व् ऋध्नोति

ततो देवा अभवन् परा असुराः अभवन्

तस्माद् आसीनाः प्रजाः प्रजायन्ते

पाप्मा वै तमः

सुपर्णो ऽसि गरुत्मान् इति

हंसश् शुचिषद् इति साप्तान्य् एव एतया प्रीणाति

प्राणैर् एव एनम् दाधार

एतद् वा अग्नेः प्रियं धाम

षष् उद्यामम् शिक्यं भवति

ते देवा इमान् लोकान् असुराणाम् अविन्दन्त

ऊर्ध्वं नाभ्यास् स देवम्
मनसा होता आह्वयते

तेषु समन्वारब्धेष्व् आहवनीये स्रुव आहुतिम् जुहोति प्रजापतये स्वाहा इति मनसा

मनसा शंसति
अग्निः एव प्रवापयित्वा सूर्यम् रात्र्यै गर्भम् दधाति

बहुः द्वीकरोति

एषा वै अग्निहोत्रस्य स्थाणुः

ज्योतिः सूर्यः इति प्रातर्

अग्निः प्रवापयिता

पुरस् उपसादयेत्

अग्नौ ज्योतिः
ते देवाः समावद् एव यज्ञे कुर्वाणा आसन्

एतैर् एव जुहुयात् पुरस्ताद् द्वादश अहस्य

तम् एषां यज्ञम् असुरा न अन्ववायन्

देवाश् च ह वा असुराश् च अस्पर्धन्त

तम् एव आलभ्य एतैः एव जुहुयात्
इदानीम् अप्य् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धस्य एवंविधा पूजा

यन् मया ब्रह्मणः सम्यक्संबुद्धस्य एवंविधा पूजा कृता तस्य मे कर्मणो विपाकेन अनन्त संसारे महत् सुखम् अनुभूतम्

अथ कौरव्यो जन कायः तां दिव्यां विभूषिकां दृष्ट्वा परं विस्मयम् आपन्न इमां चिन्ताम् आपेदे नूनं बुद्धो भगवांल् लोके ऽग्र्यः

तेन हि भिक्षवः शृणुत साधु च सुष्ठु च मनसि कुरुत भाषिष्ये

स तं विचित्रैर् वस्त्र अलंकारैः अलंकृतं नाना पुष्प अवकीर्णम् गन्ध घटिका धूपितम् भगवतः स श्रावक संघस्य निर्यात्य त्रैमास्यं प्रणीतेन आहारेण संतर्प्य विविधैर् वस्त्र विशेषैः आच्छाद्य अनुत्तरायाम् सम्यक्संबोधौ प्रणिधिं चकार

एकान्त निषण्णम् राजानं क्षत्रियं मूर्धाभिषिक्तं भगवान् बोधि करकैः धर्मैः समादापयति

हाहाकार किलकिला प्रक्ष्वेडा उच्चैस् नादं कुर्वाणा भगवतो ऽर्थे गोशीर्ष चन्दन मयम् प्रासादम् अभिसंस्कृतवन्तः
कव्य वाहः तथा सोमो यमः च एव अर्यमा तथा

मुण्डपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता

मम पुत्र पिता रक्तो ब्रह्म हा पाप कृत् परम्

तत्र स्नात्वा दिवं याति श्राद्धं दत्तम् अथ अक्षयम्

स्वर्ग आरोहण सोपानम् पितॄणां तु पदे पदे

प्रेतः कश्चिद् समुद्दिश्य वणिजं कंचिद् अब्रवीत्

पिण्डान् देहि मुखे व्यासे पञ्च अग्नौ च पद त्रये

सूर्यं नत्वा तु इदम् कुर्यात् कृत पिण्ड आदि सत्क्रियः

स तत् फलम् अवाप्नोति कृत्वा श्राद्धं गयाशिरे

प्रददौ अनुजैः सार्धं स्व पितृभ्यः ततस् ददौ

आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिताः तु इह
कुहूर् अनुष्टुप्

धातारम् उत्तमं कुर्यात्

संवत्सरम् एव अस्मै मध्यतः कल्पयित्वा अथ एनम् एतस्मान् मिथुनात् पुनः प्रजनयति

वीर स्थाः वा अन्ये पशवः

पराचीष्व् एव एतत् रेतो धीयते

आमयावी देविकाभिर् यजेत

तद् आहुः

यद् धाता वषट्कारस् तन् मिथुनम्

ये पुरस्तात् पुरोडाशाः ते वीर स्थाः
बुबुधे परमेशानं पुरतः समवस्थितम्

मद् समः त्वम् न संदेहो मद् भक्तः च यतो भवान्

मया एव उत्पादितः पूर्वं लोक सृष्टि अर्थम् अव्ययम्

एकाकी को भवान् शेते ब्रूहि मे पुरुष ऋषभैः

एष एव वरः श्लाघ्यो यत् अहम् परमेश्वरम्

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्म अधिपतिम् अव्ययम्

त्वम् आत्मा हि आदिपुरुषः मम देह समुद्भवः

जानन् अपि महा योगी को भवान् इति वेधसम्

ततः प्रहस्य भगवान् ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः

विरराज अरविन्द स्थः पद्म गर्भ सम द्युतिः

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे नवमो ऽध्यायः

पीत वासाः विशाल अक्षः नील जीमूत संनिभः

आसीत् एकार्णवम् सर्वं न देव आद्याः न च ऋषयः

एष धाता विधाता च प्रधान पुरुष ईश्वरः

एका मूर्तिः द्विधा भिन्ना नारायण पितामहौ

अहं वै सर्व लोकानाम् आत्मा लोक महा ईश्वरः

कदाचित् तस्य सुप्तस्य लीला अर्थम् दिव्यम् अद्भुतम्

ओङ्कारं समनुस्मृत्य संस्तभ्य आत्मानम् आत्मना

न मात्सर्य अभियोगेन द्वाराणि पिहितानि मे

निरीक्ष्य विष्णुं पुरुषं प्रणम्य आह वृषध्वजम्

प्राह प्रसन्नया वाचा समालोक्य चतुर्मुखम्
वेणुयवान् उद्धर्तव आह

तस्या एतद् एव पर्व एतत् तन्त्रम्

आग्रयणीयान् उद्धर्तव आह
सं सूर्येण दिद्युतद् इति सूर्यस्य इव वा एष एतस्य प्रकाशो भवति यस्य एष प्रवृज्यते
अपीहि इति अब्रवीत्

सा यज् जगतीम् अब्रवीद् अहं ते वक्ष्यामि त्वं तु ब्रुवाणा इति तस्माज् जागतं तृतीयसवनम् इत्य् आख्यायते

सा सोमम् आहृत्य अब्रवीत् इमे इतरे छन्दसी आ वा अहम् इमं सोमम् अहार्षम् एतं यज्ञं तनवा इति
विश्वे देवा इति विश्वान् आयुष्कामो यजते

वृषा इन्द्रस्य इति वृष कामः
अश्वम् त्रिस् त्रिस् परियन्ति पितृ वत् मध्ये गणानाम् प्रियाणाम् निधीनाम् इति

हिरण्य वासः अधीवासेषु अश्व संज्ञपनम्

अनुचर्यः एकेषाम्

परिपशव्ये हुत्वा प्राणाय स्वाहा इति तिस्रः अपराः

अग्नि मन्थन आदि करोति
लोभाद् ऐलः चातुर्वर्ण्यम् सौवीरः च अजबिन्दुः
त्वम् एकदा माघ मासे गङ्गा तीरम् उपागतः

इति श्री तृतीयो ऽध्यायः

अतीव पाप संदोहात् राजयक्ष्मा अभवत् ततः

चम्पकात् यैः वृतो वृक्षैः सर्व ऋतु कुसुम अन्वितैः

कोटितीर्थस्य च उत्पत्तिम् माहात्म्यम् अपि पुण्य दम्

नृप भार्या पुण्य शीला नत्वा योगिनम् आगतम्

मज्जन्तम् अब्धौ स गिरिम् गरुडं वीक्ष्य सुव्रतः

कमण्डलुं च संस्थाप्य सर्व तीर्थम् अयं स्वकम्

तद् वासना बलेन इह अपि असि पाप रतः सदा

अत्र एव उदाहरन्ति इमम् इतिहासं पुरातनम्

अनेकैर् ऋषिभिः सार्धं ब्रह्मा तत्र अवसत् गिरौ

ब्रह्मलोक इति प्रोक्तो ब्रह्म आवासम् च तं विदुः

अगस्त्यम् अभिवाद्य अथ यतो विष्णुस् ततो गतः

तत्र स्व भर्त्रा स्नान अर्थम् आगतां द्विज वल्लभाम्
कंसे क्षीर इक्षु रसयोः काश्मर्ये ऽष्टगुणे रसे

यष्टी कल्कम् अपस्मार हरम् धी वाच् स्वर प्रदम्

कार्षिकैर् जीवनीयैः च सर्पिस् प्रस्थम् विपाचयेत्

पुराणं मेध्यम् उन्माद अलक्ष्मी अपस्मार पाप्म जित्

अथ अतस् ऽपस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

आविध्यति शिरो दन्तान् दशति आध्मात कंधरः

कफात् चिरेण ग्रहणं चिरेण एव विबोधनम्

हते सत्त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञा वाहिषु खेषु च

मुक्तं मनस् विकारेण त्वम् इत्थं कृतवान् इति
मनो दश इन्द्रियाणि अर्थाः प्रकृतिश् च अष्टधातुका

व्यक्तम् ऐन्द्रियकम् च एव गृह्यते तत् यत् इन्द्रियैः

ज्ञेयः स बुद्धि विभ्रंशः समं बुद्धिः हि पश्यति

भेदात् कार्य इन्द्रिय अर्थानाम् बह्व्यो वै बुद्धयः स्मृताः

अव्यक्तम् अस्य क्षेत्रस्य क्षेत्रज्ञम् ऋषयः विदुः

असात्म्य अर्थ आगमः च इति ज्ञातव्या दुःख हेतवः

ज्ञः साक्षी इति उच्यते न अज्ञः साक्षी तु आत्मा यतः स्मृतः

तत्त्व स्मृति बलम् येन गता न पुनर् आगताः

यथा प्रक्रियते सेतुः प्रतिकर्म तथा आश्रये

इति अष्टविधम् आख्यातं योगिनां बलम् ऐश्वरम्

ततः सम्पूर्ण सर्व अङ्गः जातः अभ्युदितः उच्यते

दर्शनात् च अति सूक्ष्माणाम् सर्वशस् च अपि अदर्शनात्

भूतप्रकृतिः उद्दिष्टा विकाराः च एव षोडश

कतिधा पुरुषो धीमन् धातु भेदेन भिद्यते

मिथ्या अति हीन लिङ्गाः च वर्ष अन्ता रोग हेतवः

तस्मात् यत् अन्यत् तत् व्यक्तम् वक्ष्यते च अपरम् द्वयम्

उपधा हि परो हेतुः दुःख दुःख आश्रय प्रदः

न चेद् कारणम् आत्मा स्यात् भा आदयः स्युर् अ हेतुकाः

द्विष्ट भैरव बीभत्स दूर अति श्लिष्ट दर्शनात्

येषां द्वन्द्वे परा सक्तिः अहंकार परे च ये

व्रत चर्या उपवासौ च नियमाः च पृथग्विधाः

ख आदीनि बुद्धिर् अव्यक्तम् अहंकारः तथा अष्टमः

प्रज्ञापराधं तं शिष्टा ब्रुवते व्याधि कारणम्

प्रज्ञापराधं तं विद्यात् सर्व दोष प्रकोपणम्

विना कर्तारम् अज्ञानात् युक्त्या आगम बहिष्कृतः

आकाशस्य अ प्रतीघातः दृष्टं लिङ्गं यथाक्रमम्

प्रकृतिः का विकाराः के किं लिङ्गं पुरुषस्य च

एभिः प्रसिद्ध वचनैः अतीत आगमनम् मतम्

केश लोम नख अग्र अन्न मल द्रव गुणैः विना
ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्याहं स्वस्ति ऋद्धिम् इति वाचयित्वा

मा ते केशान् अनुगात् वर्चः एतत् इति

तेभ्यो निधानं बहुधा व्यैच्छन्

यथर्षि शिखां निदधाति इति एके

इति
मौन व्रतेन भुञ्जीत सायं प्रातर् तु धर्म विद्

लक्ष्मी मेधा धरा पुष्टिः गौरी तुष्टिः प्रभा मतिः

यस्य संकीर्तनात् एव तुष्यति इह सरस्वती
नयामि तावत् कुमारम्

अयम् अहम् परिवर्तित स्त्री वेषः ते कन्या नाम भवेयम्

काम आघ्रातया अपि अनया कन्यया रहस्य रक्षणाय न समाभाषितः सखी जनः परिजनो वा

असौ च सख्या मद् निमित्तानि अवस्था अन्तराणि अवर्णयत्

तद् शल्य उद्धरण अक्षमः च धन्वन्तरि सदृशः त्वद् ऋते न इतरः ऽस्ति वैद्य इति प्रत्यागतो ऽस्मि

प्रत्यासन्ने च तस्मिन् देवगृहे पुनर् अचिन्तयम् कथम् इह तरुणेन अनेन सह समाजं गमिष्यामि इति

तत् आकर्ण्य च यदि तत्र सख्या मद् अनुग्रह उन्मुखम् मानसम्

तस्य दुहिता प्रत्यादेश इव श्रियः प्राणा इव कुसुमधन्वनः सौकुमार्य विडम्बित नवमालिका नवमालिका नाम कन्यका

न अस्य दोषम् अणीयसम् अपि उपलभे
इति अर्ध रूपैः विहिताः षष् एते गो पित्त पीताः पुनर् एव पिष्टाः

कोलं कुलत्थाः सुरदारु रास्ना माष अतसी तैलानि कुष्ठम्

जीवन्ती मूलम् स घृतम् स तैलम् आलेपनम् पार्श्व रुजासु कोष्णम्

प्रियङ्गु कालेयक चन्दनानि निर्वापणः स्यात् स घृतः प्रदेहः

फणिज्झको वत्सक सप्तपर्णौ पीलूनि कुष्ठं सुमनस् प्रवालाः
तिक्ता पित्तं जयति

यदा बहूनि द्रव्याणि एकम् एव कर्म कुर्वन्ति तदा कर्तृ विशेषणम् यदा एकम् एव द्रव्यं बहूनि कर्माणि तदा कर्म विशेषणम्

कषायाः कुलत्थाः च अम्ल पाकतया च

प्रभावेण आत्मना एव

द्रव्यस्य आत्म प्रभावः
अन्यथा ते न दास्यामि मृत्यु हीनाः न सन्ति वै

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा पिता मे लोक विश्रुतः

उदैक्षत महा बाहुः स्मितम् ईषत् चकार सः

हेम रत्न चिते दिव्ये मनसा च विनिर्मिते

आगच्छत् यत्र वै विष्णुः विश्वात्मा परमेश्वरः

जगत् आवास हृदयम् ददर्श पुरुषं तु अजः

सः अपि अन्धः सु चिरम् कलं तपः तेपे सु दुश्चरम्

पुत्रं दास्यामि विप्रर्षे योनि जम् मृत्यु संयुतम्

स्मयमानः तु भगवान् प्रतिबुध्य पितामहम्

ततः प्रणम्य देवेशं सहस्राक्षं सह अमरैः

ततः समेत्य तौ देवौ सर्व देव भव उद्भवम्

नारदात् वै महा बाहो कथम् अत्र आशु नो वद
कृतया त्रिवृता दन्ती लाङ्गली मधु सैन्धवैः

त्वच् आमिष सिरा स्नायु संधि अस्थीनि व्रण आशयाः

भृष्टा निर्वापिताः क्षीरे तद् पिष्टाः दाह रुज् हराः

अथ अतस् व्रणप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

योज्यं शोफो हि शुद्धानां व्रणः च आशु प्रशाम्यति

चूर्णो वर्ती च संयोज्य व्रणे सप्त यथायथम्

अद्यान् मांसाद मांसानि विधिना उपहितानि च

चतुष्पाद् नख रोम अस्थि त्वच् शृङ्ग खुर जा मषी

कल्कं संरोहणं कुर्यात् तिलानां मधुक अन्वितम्

आरग्वधादिः श्लेष्म घ्नः कफे मिश्राः तु मिश्र जे

वृत्तो दीर्घः त्रि पुटकः चतुरश्र आकृतिः च यः
न च पुनर् आवर्तते न च पुनर् आवर्तते
किं तु उच्चरति एव हि सो ऽस्य शब्दः श्राव्यो न यो यो न सत् अर्थ शंसी

एतत् तस्य मुखात् कियत् कमलिनी पत्त्रे कणं वारिणो यन् मुक्तामणिर् इत्य् अमंस्त स जडः शृण्वन् यद् अस्माद् अपि

वाक् चिरात् इयति समये को जानीते भविष्यति कस्य किम्

स्वरूप अन् अनुरूपेण चन्दनस्य फलेन किम्

पुंस्त्वाद् अपि प्रविचलेद् यदि यद्य् अधो ऽपि यायाद् यदि प्रणयने न महान् अपि स्यात्

यत् च अधोमुखम् अक्षिणी पिदधता नागेन तत्र स्थितं तत् सर्वं विष मन्त्रिणः भगवतः कस्य अपि लीलायितम्

अयं वाराम् एको निलय इति रत्नाकर इति श्रितो ऽस्माभिस् तृष्णा तरलित मनोभिः जलनिधिः

गते तस्मिन् भानौ त्रिभुवन समुन्मेष विरह व्यथाम् चन्द्रो न इष्यति अनुचितम् अतो न अस्ति असदृशम्

पञ्चास्य पाणि पवि पञ्जर पात पीडाम् न क्रोष्टुकः श्व शिशु हुंकृति नष्ट चेष्टः

दंष्ट्र कोटि विष उल्कया प्रतिकृतं तस्य प्रहर्तुर् न चेत् किं तेन एव सह स्वयं न लवशो याताः स्थ भो भोगिनः

नैराश्य अतिशय अतिमात्र निभृतैः निःश्वस्य यद् दृश्यसे तृष्यद्भिः पथिकैः कियत् तत् अधिकम् स्याद् और्व दाहात् अतः

ग्रावाणो ऽत्र विभूषणं त्रिजगतो मर्यादया स्थीयते नन्व् अत्र एव विधुः स्थितो हि विबुधाः सम्भूय पूर्ण आशिषः

न सम्भवति किं त्व् इदं बत विकासि धाम्ना विना सद् अप्य् असद् इव स्थितं स्फुरितम् अन्त ओजस्विनाम्

क्षणम् उपगतः कर्ण उपान्तम् परस्य पुरः स्थितान् विशिख निपतन् क्रूरं दूरान् नृशंस निहंसि यत्

बहुविध अभ्युपकार भर क्षमः भवति को ऽपि भवान् इव सत् मणिः

चन्द्र अंशु वृन्द वितत द्युतिम् अत्य् अमुष्मिन् हे कालकूट तव जन्म कथं पयोधौ
दृष्ट्वा आत्मानम् प्रवयसम् एकदा वैन्य आत्मवान्

विधाय कृत्यं ह्रदिनी जल आप्लुता दत्त्वा उदकम् भर्तुः उदार कर्मणः

अर्चिः नाम महा राज्ञी तद् पत्नी अनुगता वनम्

ब्रह्म भूतः दृढं काले तत्याज स्वं कलेवरम्

तं सर्व गुण विन्यासम् जीवे माया मये न्यधात्

नत्वा दिवि स्थान् त्रिदशान् त्रिस् परीत्य विवेश वह्निं ध्यायती भर्तृ पादौ

तितिक्षुः यत वाच् दान्तः ऊर्ध्वरेता जित अनिलः
तैः त्वम् गर्भिणी भव स जायतां वीरतमः स्वानाम्

आसिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते

इति च

यत् च आदौ यत् च ऋतौ इति बादरायणः

यानि प्रभूणि वीर्याणि ऋषभाः जनयन्तु नः

सं नाम्नः
यो यज्ञैः इज्यते विष्णुः यस्य सर्वम् इदम् जगत्

उत्पाता जज्ञिरे घोरा बलेः वैरोचनेः पुरे

प्रह्लादेन असुर वरैः विष्णुना विष्णु तत्परः

दास्ये ते आत्मानम् अनन्त धाम्ने त्रिविक्रमाय अमितविक्रमाय

अन्धके निगृहीते वै प्रह्लादस्य महात्मनः

बलिः उवाच

भित्त्वा तद् अण्डस्य कपालम् ऊर्ध्वम् जगाम दिव्य आवरणानि भूयः

चतुर् भुजम् विशाल अक्षम् श्रीवत्स अङ्कित वक्षसम्

द्रष्टुम् अभ्यागतः ऽहं वै भवन्तं भाग्यवान् असि

स वासुदेवो देवानां मातुः देहम् समाविशत्

प्रणम्य मूर्ध्ना पुनर् एव दैत्यो निपातयामास जलं कर अग्रे

जगाद दैत्यं जगदन्तरात्मा पाताल मूलम् प्रविश इति भूयः

अदितिः उवाच
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यां हस्तेन ते हस्तं गृह्णामि सवित्रा प्रसूतः को नाम असि इति

अथ एनयोः प्रैष कृत् अञ्जली उदकेन पूरयति
मूत्र पुरीष लोहित रेतः प्रभृति उपहतानाम् उत्सर्गः

अहतं वाससां शुचि

तस्माद् यत् किं च इज्या संयुक्तम् स्यात् सर्वं तद् अहतैर् वासोभिः कुर्यात्

बहूनां तु प्रोक्षणम्

शुचिम् अध्वरं देवा जुषन्ते

तद् एतद् अन्यत्र निर्देशात्
घृत तैल अवसेकान् च तित्तिरीन् चरणायुधान्

प्लीह पाण्डु आमय श्वास ग्रहणी रोग कास नुद्

दन्त्याः पलानि तावन्ति चित्रकस्य तथा एव च

दाहे धान्वन्तरीयाणाम् अत्र अपि भिषजां बलम्

दश अहम् द्वादश अहम् वा रक्षन् भिषज् उपद्रवान्

नित्यं च अग्नि समाधिः स्निग्धस्य च सर्व कर्माणि

कफ गुल्मी पिबेत् काले स क्षार कटुकम् घृतम्

स्निग्धस्य भिषजा स्वेदः कर्तव्यो गुल्म शान्तये

तत् साध्यं लेह वत् शीते तस्मिन् तैल समम् मधु

आदौ अन्ते च मध्ये च मारुतं परिरक्षता

आभ्यां वा भावितान् दद्यात् योनौ कटुक मत्स्यकान्

विदह्यमानं जानीयात् गुल्मम् तम् उपनाहयेत्

योज्यः च आहार संसर्गः भेषजैः कटु तिक्तकैः

ततो लेह पलम् लीढ्वा जग्ध्वा च एकाम् हरीतकीम्

पिप्पल्या पिचुः अध्यर्धः दाडिमात् द्वि पलम् पलं

जयेत् कफ कृतम् गुल्मं क्षार अरिष्ट अग्नि कर्मभिः

लिह्यात् कम्पिल्लकम् वा अपि विरेक अर्थम् मधु द्रवम्

कर्ष अंशाः त्रायमाणा च पटोल त्रिवृतोः पले

अन्तर् भागस्य च अपि एतत् पच्यमानस्य लक्षणम्

पयसा वा सुख उष्णेन स तिक्तेन विरेचयेत्

रोहिणी कटुका निम्ब मधुक त्रिफला त्वचः

तस्मात् अग्निम् सदा रक्षेत् निदानानि च वर्जयेत्

प्रयोजयेत् उत्तरम् वा जीवनीयेन सर्पिषा

वैरेचनिक सिद्धेन सर्पिषा तिक्तकेन वा

गुल्मं श्वयथुम् अर्शांसि पाण्डु रोगम् अरोचकम्

पक्वः स्रोतांसि संक्लेद्य व्रजति ऊर्ध्वम् अधस् ऽपि वा

अथ अतस् गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

स्थानात् अपसृतम् ज्ञात्वा कफ गुल्मम् विरेचनैः

कार्षिकं मधु सर्पिर्भ्याम् लीढ्वा साधु विरेच्यते

रूक्ष अन्न पानम् विषम अतिमात्रम् विचेष्टितं वेग विनिग्रहः च

षट्पलं वा पिबेत् सर्पिः यत् उक्तम् राजयक्ष्मणि

प्रभिद्येत न यदि एवम् दद्यात् योनि विशोधनम्

लङ्घन उल्लेखने स्वेदे कृते ऽग्नौ संप्रधुक्षिते

हृद् नाभि हस्त पादेषु शोफः कर्षति गुल्मिनम्

तत्र एव पिण्डिते शूले संपक्वं गुल्मम् आदिशेत्

सुखं विरिच्यते स्निग्धो दोष प्रस्थम् अनामयम्

बहुशो गुटिकाः कार्याः कार्मुकाः स्युः ततस् ऽधिकम्

गुल्मं प्लीहानम् आनाहम् श्वासं कासम् अरोचकम्

इति ह स्म आह भगवान् आत्रेयः

हितम् उष्णम् द्रवं स्निग्धं भोजनं वात गुल्मिनाम्

शरीर बल दोषाणाम् वृद्धि क्षपण कोविदः

द्वि पञ्च मूलिकः वा अपि तत् घृतम् गुल्म नुद् परम्

शटी वचा अजगन्धा एला सुरसैः च विपाचितम्

हपुषा व्योष पृथ्वीका चव्य चित्रक सैन्धवैः

उरस् विबन्धे हिक्कायां कासे श्वासे गलग्रहे

क्रिया क्रमम् अतस् सिद्धं गुल्मिनां गुल्म नाशनम्

हिङ्गु त्रिकटुकं पाठां हपुषाम् अभयाम् शटीम्

गुल्म कुष्ठ उदर व्यङ्ग शोफ पाण्डु आमय ज्वरान्

भावितं मातुलुङ्गस्य चूर्णम् एतत् रसेण वा

द्विगुणं तत् विरेक अर्थम् प्रयोज्यं कफ गुल्मिनाम्
_ चेतसम् तेन कल्प व्यतिकर अम्भसा

सर्व वेद मयेन इदम् आत्मना आत्मा आत्मयोनिना

ये तु त्वदीय चरण अम्बुज कोश गन्धम् जिघ्रन्ति कर्ण विवरैः श्रुति वात नीतम्

तस्मै नमो भगवते ऽनुविधेम तुभ्यं यो अन् आदृतः नरक भाग्भिः असत् प्रसङ्गैः

यस्य अवतार गुण कर्म विडम्बनानि नामानि ये असु विगमे विवशा गृणन्ति

न आत्मा अवसीदति अस्मिंस् ते वर्षीयान् मद् अनुग्रहः

पुंसाम् अतो विविध कर्मभिः अध्वर आद्यैः दानेन च उग्र तपसा परिचर्यया च

तावन् मम इति असत् अवग्रहः आर्ति मूलम् यावन् न ते ऽङ्घ्रिम् अभयं प्रवृणीत लोकः

यत् यत् ध्या त उरुगाय विभावयन्ति तत् तत् वपुः प्रणयसे सत् अनुग्रहाय

पूर्तेन तपसा यज्ञैर् दानैर् योग समाधिना

यदा तु सर्व भूतेषु दारुष्व् अग्निम् इव स्थितम्
तत् परा इत अप्सरसः प्रतिबुद्धा अभूतन
इत्थम् एव कुर्यात्

उल्मुकम् हि एव ततस् आदाय चरेत् उल्मुकस्य वा अवव्रश्चम्

स यः एनम् तत्र ब्रूयात् प्र न्वै अयम् अस्यै प्रतिष्ठायै अच्योष्ट मरिष्यति अयम् यजमानः इति तथा ह एव स्यात्
मुग्ध अक्षाणाम् मुकुलित दृशाम् मोहन आडम्बर अन्ते भूयः श्रान्तं पुनर् अपि रत उद्योगम् उद्वेलयन्ति

वापीषु अम्बूनि अधिक सुरभीनि उत्सृजन्ति स्व काले सोपान अग्र स्फटिक किरण उज्जृम्भण आम्रेडितानि

पाणी कल्पद्रुम किसलय प्राभवम् न क्षमेते वाणी तस्या वहति भवतां पञ्चमैः बाल मैत्रीम्

चिल्ली वल्याः धनुषि घटिते क्षिप्त एव इक्षु काण्डः नेत्र उपान्ते वहति शर ताम् न्यस्तम् एव अरविन्दम्

मा पाटीरं पुलकिनि पुनर् च अत्र लिम्प इति शंसत्य् आलि वृन्दे स्मित _ कृता _ त्वया व्रीड गर्भा

वीथ्यां वीथ्यां वल रिपु शिला भङ्ग बद्ध स्थलायाम् संमूर्छद्भिः किरण पटलैः त्वद् गरुत् जाल नीलैः

अन्तर् गेहम् जलद शकलैः आवृतः रोहित अङ्कः केन आनीतः पुर इति भिया व्याहरन्ती सखीः वा

प्रासादो ऽस्याः परम् अभिमतः को ऽपि माहेन्द्र नीलः तस्मिन् दृश्या तडित् इव घने चारु रूपा प्रिया मे

रागो नाम त्रुटति विरहेन इति लोक प्रवादः त्वद् सम्बद्धः मम शतगुणः संगमात् विप्रयोगे

_ प्रेम्णः चिर विरहिनः प्राणनाथस्य वाणी सा इयम् मत्तः श्रवण सरसा श्रूयतां श्राव्य बन्धा

स्मारं स्मारं कथम् अपि मया मुह्यता सह्यते ऽसौ मन्दो वायुः सु तनु बकुल उद्भेद सौरभ्य बन्धुः

धन्यं चेतः पुनर् इदम् अहोरात्रम् अन्य अन् अपेक्षम् त्वयि आमग्नम् बत ननु पृथक् भाग्यम् अपि एकजानाम्

वक्त्र औपम्यम् वहति विमलं पश्य पार्श्वे सुधांशोः पश्चात् भागम् सु मुखे रमणैः इत्थम् आवेद्यमानाः

यत्र आयान्तः पयसि विमले स्नातुम् मद् प्रियायाः मन्ये यान अभ्यसन विधये मल्लिकाक्षा वसन्ति

नर्म आलाप स्मित लव सुधा सेचनैः मुच्यमानस् ताम्यति उष्ण श्वसित पवनैः सो ऽति बिम्ब अधरः ऽस्याः

वक्तुः वक्त्रम् तमसि भवतो न एव दृश्येत रात्राव् आ मध्याह्नम् भवति नियम व्याकुला वासरे सा

विद्युत् वल्ली पुनर् अपि नव आरब्ध सम्भोग लीला वेल्लत् कान्ता विपुल जघन स्रस्त काञ्ची समा एव
ऐन्द्र्या सदः

आग्नीध्रे यज्ञतनूर् जुहोति प्रजापतिर् मनसा अन्धः ऽच्छेत इत्य् एतास् त्रयस्त्रिंशतम्

ततो ऽपरे आश्वत्थे अश्व शफ बुध्ने उभयतस् मुखे ऋतुपात्रे

वायव्यया वायव्यानि

ते अन्तरेण उपांशुसवनम् संस्पृष्टं सादयति

दक्षिणम् अध्वर्योर् उत्तरं प्रतिप्रस्थातुः
अष्टाव् अक्षराणि स्तोभति

आत्मा तृतीयः

द्वे अक्षरे स्तोभति

तान्य् एव तद् आप्नोति

तेजस्य् एव तद् ब्रह्मवर्चसे प्रतितिष्ठति
ऋतुमत्या स्त्रिया अङ्गुलिभ्यां लोहितम्

आवां देवी जुषाणे घृताची इमम् अन्नाद्याय प्र विशतं स्वाहा इति

संवत्सरं स्त्रियम् अन् उपेत्य शुक्त्यां रेत आनीय तण्डुल मिश्रम् सप्त ग्रामम्
इदं विष्णुर् विचक्रमे त्रेधा निदधे पदा

दिवो विष्ण उत वा पृथिव्या उरोर् वा विष्णो बृहतो अन्तरिक्षात्

अप जन्यं भयं नुद मा चक्रा आवृत्सत

यो अस्कभायद् उत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस् त्रेधा उरुगायः

विष्णोः स्यूर् असि
देव संस्फान इति आह

या ते अग्ने यज्ञिया तनूस् तया मे ह्य् आरोह तया मे ह्य् आविश

अयं नो नभसस् पतिर् इत्य् आह
प्रयागं राज शार्दूलैः त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः

सा गतिः त्यजतः प्राणान् गङ्गा यमुना संगमे

न मातृ वचनात् तात न लोक वचनात् अपि

तेषां सांनिध्यम् अत्र एव तीर्थानां कुरु नन्दनैः

आत्मानं तारयेत् पूर्वं दश अतीतान् दश अपरान्