tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
चीर चर्म अजिन धराः संकरं घोरम् आश्रिताः

उपसङ्गस्य तु सुतौ वज्रः संक्षिप्त एव च

एतावन्तं च कालं वै ब्रह्मा राज्यम् अभाषत

एवमादीनि देवीनां सहस्राणि च षोडश

पराभवाय देवानाम् असुराणाम् जयाय च

मृगव्याधाय दक्षाय स्थाणवे भीषणाय च

भविष्याः कति च एव अन्ये प्रादुर्भावा महात्मनः

ततस् तेन अवमानेन गता यूयं पराभवम्

अभिजग्मुः प्रसह्य एतान् अ विचार्य बलाबलम्

प्रनष्ट आश्रम धर्माः च नष्ट वर्ण आश्रमाः तथा

मद् भक्तः इति ब्रह्मण्य तत् सर्वम् क्षन्तुम् अर्हसि

मन्त्रान् इच्छामि अहम् देव ये न सन्ति बृहस्पतौ

देवाः तदा असुरान् दृष्ट्वा संग्रामे समुपस्थितान्

पृथिव्यै च अन्तरिक्षाय दिव्याय च महाय च

ऋषय ऊचुः

शण्डामर्क परित्यक्ताः दानवा ह्य् अबलाः तथा

ततो गत्वा असुरान् दृष्ट्वा देव आचार्येण धीमता

एवं किल मिथः प्रोक्तः पौत्रः ते विष्णुना स्वयम्

एवम् उक्ता अब्रवीत् एनं भज भक्तान् महाव्रतैः

अवश्यं भाव्यम् अर्थम् तु श्रुत्वा शुक्रेण भाषितम्

एवम् उक्त्वा ततस् अन्योन्यम् शरणं काव्य मातरम्

देवानाम् असुराणाम् च घोरः क्षय करः महान्

वञ्चिता बत यूयं वै सर्वे शृणुत दानवाः

एवम् उक्तः ततस् विष्णुं प्रविवेश पुरंदरः

देवासुरे हता ये च त्व् असुरा ये महा बलाः

एतान् लब्ध्वा वरान् काव्यः सम्प्रहृष्ट तनूरुहः

निषङ्गिणे च ताराय स्वक्षाय क्षपणाय च

संमन्त्रयन्ति देवा वै संविज्ञाः तु जिघृक्षया

सम्प्रमूढास् ततः सर्वे न प्राबुध्यन्त किंचन

रणे विजेतुं देवान् च न शक्ष्यामः कथंचन

यास्यामि अहम् महादेवं मन्त्र अर्थम् विजय आवहम्

एतास् तिस्रः स्मृताः तस्य दिव्याः सम्भूतयो द्विजाः

यत् अर्थम् इह सम्भूतो विष्णुः वृष्णि अन्धक उत्तमः

ब्रह्मणा प्रतिषिद्धः अहम् भविष्यं जानता विभो

संपृक्तो दानवैः वृत्रः घोरो हालाहले हतः

ये तया काङ्क्षिता नित्यम् अजातस्य महात्मनः

सर्वे संभृत सम्भाराः देवाः तान् समयोधयन्

इति एतत् कीर्तितम् सम्यक् देव असुर विचेष्टितम्

न्यस्ते शस्त्रे अभये दत्त आचार्ये व्रतम् आस्थिते

एकोनविंश्यां त्रेतायां सर्व क्षत्र अन्त कृत् विभुः

स्थातुं न शक्नुमो ह्य् अत्र प्रविशामो रसातलम्

अनाहताय शर्वाय भव्य ईशाय यमाय च

काव्यस्य रूपम् आस्थाय असुरान् समुपाह्वयत्

धात्रः च दशमः च एव ततस् हालाहलः स्मृतः

चीर कृष्ण अजिन धराः निष्क्रिया निष्परिग्रहाः

संभृत्य सर्व सम्भारान् इन्द्रं सा अभ्यचरत् तदा

प्रथमो नारसिंहः तु द्वितीयः च अपि वामनः

शतं शत सहस्राणाम् पुत्राणां तस्य धीमतः

हिरण्यकशिपौ दैत्ये त्रैलोक्यं प्राञ्चम् प्रशासति

एवं दैत्याः पुरा काव्य शापेन अभिहताः तदा

ब्रह्मणः कश्यपः तु अंशः पृथिव्याः तु अदितिः तथा

गिरिशाय नमो ऽर्काय बलिने आज्यपाय च

राज्यं सावर्णिके तुभ्यं पुनः किल भविष्यति

यत् च अभिलषितम् ब्रह्मन् विद्यते भृगुनन्दन

अप्रतीपान् ततस् मन्त्रान् देवात् प्राप्य महेश्वरात्

दंशिताः स आयुधाः सर्वे ततो देवान् समाह्वयन्

हतो ध्वजे महेन्द्रेण माया आच्छन्नः तु

अदृश्यः सर्व भूतानाम् मायया संवृतः प्रभुः

परस्परं च हत्वा तु निराक्रन्दाः सु दुःखिताः

प्रजाः तम् साधयित्वा तु समृद्धाः तेन वै स्वयम्

बहु नेत्राय धुर्याय त्रिनेत्राय ईश्वराय च

निदेश स्थायिनः तस्य कथ्यन्ते सर्व यादवाः

वञ्चिताः स उपधानेन स्वे स्वे वस्तुनि मायया

विष्णुः तेषाम् प्रणेता च प्रभु त्वे च व्यवस्थितः
शुभकृत्स्नैः स सामान्यं सुखं प्राप्नोति दैवतैः

रूप उष्णाभ्याम् विरहितो न हि अग्निः उपलभ्यते

सा श्रद्धा वर्धित प्रीतिः विकसत् लोचन उत्पला

यस्मात् अत्र च भूतानि प्रमुह्यन्ति महन्ति अपि

इति अर्थम् ब्राह्मणा लोके परम ब्रह्म वादिनः

इति धर्मम् अराडस्य विदित्वा न तुतोष सः

विशुद्धो यदि अपि हि आत्मा निर्मुक्त इति कल्प्यते

यथा भवति संसारो यथा च एव निवर्तते

ततः स पर्यङ्कम् अकम्प्यम् उत्तमम् बबन्ध सुप्त उरग भोग पिण्डितम्

यत् कर्म अज्ञान तृष्णानाम् त्यागात् मोक्षः च कल्प्यते

पञ्च भूतानि अहंकारम् बुद्धिम् अव्यक्तम् एव च

श्रूयताम् अयम् नः सिद्धान्तः शृण्वतां वर

दिदृक्षुः इव हि ज्योतिः यियासुः इव दैशिकम्

आकाश गतम् आत्मानम् संक्षिप्य तु अपरः बुधः

छित्त्वा स्नेह मयम् पाशं पाशं दृप्त इव द्विपः

क्षीणो अपि अक्षीण गाम्भीर्यः समुद्र इव स व्यभात्

उद्भूत हृदय आनन्दा तत्र नन्दबला अगमत्

तौ उभौ न्यायतः पृष्ट्वा धातु साम्यम् परस्परम्

यः तु तस्मिन् सुखे मग्नो न विशेषाय यत्नवान्

विना अपि हि आत्मना अज्ञानम् प्रसिद्धं काष्ठ कुड्य वत्

दीर्घ त्वात् आयुषः च एव मोक्षः तु परिकल्प्यते
सो अति प्रीतः तस्याम् एव क्षपायां वृक्ष वाटिकायाम् गतो नितम्बवतीं निर्ग्रन्थिका प्रयत्नेन उपनीताम् पादे परामृशन् इव हेम नूपुरम् एकम् आक्षिप्य छुरिकया ऊरु मूले किंचिद् आलिख्य द्रुततरम् अपासरत्

ते तु सांयात्रिका मदीयेन एव शृङ्खलेन तम् अति गाढम् बद्ध्वा हर्ष किलकिला रवम् अकुर्वन् मां च अपूजयन्

स्व मांस असृज् अपनीत क्षुध् पिपासाम् तां नयन् अन्तरे कम् अपि निकृत्त पाणि पाद कर्ण नासिकम् अवनि पृष्ठे विचेष्टमानं पुरुषम् अद्राक्षीत्

इति श्री दण्डिनः कृतौ दशकुमारचरिते मित्रगुप्तचरितं नाम षष्ठ उच्छ्वासः

नूनम् असौ तेन नीता व्यक्तिः च अचिरात् भविष्यति इति

अतो अद्य एव नय माम् ईप्सितम् देशम् इति

त एते गृहपतयः सर्व धान्य निचयम् उपयुज्य अजा विकटम् गवल गणम् गवां यूथं दासी दास जनम् अपत्यानि ज्येष्ठ मध्यम भार्ये च क्रमेण भक्षयित्वा कनिष्ठ भार्या धूमिनी श्वो भक्षणीया इति समकल्पयन्

तस्याः तु सखी चन्द्रसेना नाम धात्रेयिका मम प्रिया आसीत्

यदि एव असि निर्विण्णा तपः चर त्वं मद् अधिष्ठिता पारलौकिकाय कल्याणाय

शिरस् कम्प संज्ञा वारिता च पुनर् अपर करकेण आचमनम् अदत्त कन्या

प्रतिदिशं च गमयित्वा प्रत्यागमयत्

तत् अत्र एव संसृष्टो जीवितुं जिह्रेमि इति बलभद्रः पूर्वेद्युस् माम् अकथयत्

स तु तस्याः पाणिग्राहकम् अनुजीविष्यति

मया उक्तम् पृच्छ तावत्

क्षपा अन्ते च कृत यथोचित नियमः तम् एव प्रिया दर्शन सुभगम् उद्यान उद्देशम् उपागतो ऽस्मि

अथ एताम् कनकवती इति वृद्ध तापसी विप्रलब्धः बलभद्रः स रत्न स आभरणाम् आदाय निशि नीरन्ध्रे तमसि प्रावसत्

यं च अभिलषेत् सा अमुष्मै देया

अयम् अहम् अवसादयामि वः सपत्नान् इति

तथा कृते तया तान् तण्डुलान् अन् अति निम्न उत्तान विस्तीर्ण कुक्षौ ककुभ उलूखले लोह पत्त्र वेष्टित मुखेन सम शरीरेण विभाव्यमान मध्य तानवेन व्यायतेन गुरुणा खादिरेण मुसलेन चतुर ललित क्षेपण उत्क्षेपण आयासित भुजम् असकृत् अङ्गुलिभिः उद्धृत्य उद्धृत्य अवहत्य शूर्प शोधित कण किंशारुकान् तण्डुलान् असकृद् अद्भिः प्रक्षाल्य क्वथित पञ्चगुणे जले दत्त चुल्ली पूजा प्राक्षिपत्

चन्द्रसेन आदिभिः च प्रिय सखीभिः सह विहृत्य विहृत अन्ते च अभिवन्द्य देवीं मनसा मे स अनुरागेण इव परिजनेन अनुगम्यमाना कुवलय शरम् इव कुसुम शरस्य मयि अपाङ्गम् समर्पयन्ती स अपदेशम् असकृत् आवर्त्यमान वदन चन्द्र मण्डल तया स्व हृदयम् इव मद् समीपे प्रेरितं प्रतिनिवृत्तं न वा इति आलोकयती सह सखीभिः कुमारीपुरम् अगमत्

ताम् अन्वयाव च आवाम्

लुब्धाः च कदाचिद् मद् दर्शन भीरवः निशि दहेयुः अपि शवानि इति निशासु अपि श्मशानम् अधिशये

अनया च किल अस्मै प्रतिशयिताय स्वप्ने समादिष्टम् समुत्पत्स्यते ते एकः पुत्रः जनिष्यते च एका दुहिता

स धूर्तः विक्रेष्ये इति तेन नूपुरेण तम् अनन्तकीर्तिम् उपाससाद

अमुत्र आसन् यवनाः ते माम् उद्धृत्य रामेषु नाम्ने नाविक नायकाय कथितवन्तः को अपि अयम् आयस निगल बद्धः एव जले लब्धः पुरुषः
श्रुत्वा रूपं नरेन्द्रस्य बुध पुत्रस्य केशव

अतीते जन्मनि पुरा यः अयम् राजा पुरूरवाः

देवान् त्रिभुवन श्रेष्ठान् गन्धर्वान् च मनोरमान्

पुरूरवा मद्र पतिः कर्मणा केन पार्थिवः

तुहिनगिरि भवाम् महा ओघ वेगाम् तुहिन गभस्ति समान शीतल उदाम्

उपोषितस् तथा अभ्यङ्गात् रूप हीनः व्यजायत

श्रुतः श्राद्ध विधिः पुण्यः सर्व पाप प्रणाशनः

व्यवसाय द्वितीयः तु एव महा यशाः
चतुर्दश चतुर्दश उत्तरयोः

न ह अस्य कश्चन भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद

स ह स वज्र ऊन ऊन आरम्भणः

तम् इन्द्रं यजमानम् अकृत्

चतुर्दश चतुर्दश उत्तरयोः

अथ यत् षोडशम् अक्षरं स इन्द्रः

षोडश कलः वै पुरुषः
यत्र अभिजानाति उप उ अस्मान् ब्राह्मणान् ब्राह्मणा ह्वयध्वम् इति तत आह अच्छावाकः वा अयम् उपहवम् इच्छते तं होतर् उपह्वयस्व इति

अत्र सवनीयानां पिष्टलेप फलीकरण होमौ जुहोति
पार्थ यामे वा बार्हतानाम्

अतिरात्र चतुर्विंश नवाह व्रत अतिरात्राः वा यथास्थानं स्युः शेषो ज्योतिष्टोमेन

बृहतीषु रथन्तरम् अनुष्टुप्सु बृहत्

ते द्वितीये

सर्वाणि वा त्रिंशानि स्तोत्राणि
एवम् अन्यैः च वसुधा तदा दुग्धा यथेप्सितम्

धर्म आचारस्य सिद्धि अर्थम् जगन्तः अथ महा ऋषिभिः

तद् कायात् मथ्यमानात् तु निपेतुः म्लेच्छ जातयः

कथितानि च पात्राणि यत् क्षीरम् च मया तव

न पुर ग्राम दुर्गाणि न च आयुध धराः नराः

पितुः अंशस्य च अंशेन धार्मिको धर्म चारिणः

वत्सो अभूत् हिमवन्त् तत्र पात्रं शैल मयम् पुनः

दग्धुम् एव उद्यतः कोपात् शरेण अमित विक्रमः
धृष्टद्युम्नाद् अहं मुक्तः कथंचित् क्रान्त वाहनः

अवतीर्य ततः कूपं त्रितः करुणया आवृतः

तपन्तकेन या प्राप्ता तत्र गत्वा विडम्बना

तां दिशं प्रहित अक्षेण दृष्टा वेगवती मया

अन्यादृश प्रपञ्चा इव दृष्टा वेगवती मया

भार्यया यो अति सौभाग्यात् गृहाद् अपि निराकृतः

ताम् अद्य अपि न पश्यामि प्राप्य अपि श्रियम् ईदृशम्

अर्यपुत्र खलीकारं पश्यत इमम् मम ईदृशम्

लोभनीयम् इदं द्रव्यं न परित्यागम् अर्हति

कथं दुरुत्तराद् अस्मान् मम उत्तारः भवेद् इति

प्रक्षालनात् हि पङ्कस्य दूराद् अस्पर्शनं वरम्

दुष्ट मस्करिणम् धिक् त्वां साधु निन्दा विशारदम्

ततो हरिशिखेन उक्तम् अहो नागरको भवान्

ततस् तीव्र विषादः ऽपि विहस्य स्मृतवान् इदम्

वन्दतो मुदिता गत्वा सेना भर्त्रे न्यवेदयन्

स्मृतं लब्धम् इत्य् उक्त्वा वेद वृत्तान्त पेशलः

कुबेरस्य अपि किं न अस्ति तेन ते गुरु दक्षिणाम्

गोमुखेन ततः प्रोक्तम् उच्चैस् ताडित पाणिना

संजयस्य वचः कष्टे वर्तमानस्य संकटे

स तु वेगवती मध्ये दुकूल स्पर्श भीलुके

भ्रातरौ मे स पापौ चेद् अ पापौ भवताम् इति

विद्याधर कुमारीणाम् ततो हरिशिख आदयः

साधुकार श्रुत्याः लुब्धः कश्चिद् उन्मत्तको यथा

सेनापतिर् अथ आगत्य प्रवीणैर् ब्राह्मणैः सह

प्रभाते तान् अहं प्राप्तान् स व्रीडान् इव पृष्टवान्

एकतः पूर्वजस् तेषां मध्यम अन्त्यौ द्वित त्रितौ

शृणोमि स्म प्रभात इन्दोः पश्यामि स्म तनु प्रभाम्

उत्पन्नौ सकलाव् एव शरीर शकल द्वयात्

असौ हरिशिखेन उक्तः सुष्ठु खल्व् असि पण्डितः

तया अनन्तरम् एव असौ सुकृती सम्प्रयुज्यते
मुक्ता विद्रुम वज्रेन्द्र वैडूर्य स्फटिक आदिकम्

पित्त अस्र दूषणः पाकी छेद्यो हृद्यो विदारणः

रोग घ्नम् अपि द्विविधं रोगस्य प्रशमनम् अपुनर्भव करम् च

पुनर् च द्विविधं द्रव्यम् अद्रव्यम् च

फल पाक अन्ता तु औषधिः इति

बाधनम् अनुबाधनं च

उभयम् अपि च उभय आत्मकम्

ताम्रं सतिक्त मधुरम् कषायं लेखनं लघु

मणि रत्नम् सरं शीतं कषायं स्वादु लेखनम्

विशदो गैरिकः स्निग्धः कषाय मधुरः हिमः

गुल्म हृद् ग्रहणी पाण्डु प्लीह आनाह गल आमयान्
पशोश् छिद्रम् अभिघारयति

वषट्कृते जुहोति जातवेदो वपया गच्छ देवान् इत्य् एतया

इन्द्र अग्निभ्याम् छागस्य वपाया मेदसो अनुब्रूहि इति
एवं प्रत्याययौ जीवन् स मन्त्री प्रज्ञया स्वया

क्षणात् च गतवान् अस्मि प्रलापानां रसज्ञ ताम्

किं हि तत्र न सन्ति एव वधका गुप्त गामिनः

ऐकचित्ये द्वयोः एव किम् असाध्यम् भवेत् इति

तं च चित्रकरं राजा तुष्टो वित्तैः अपूरयत्

अथ वक्ति स्म तं मन्त्री हन्या इयम् यत्र भूपते

अथा अकार्षम् अहम् तस्याः तिलकम् मेखलापदे

स्व गृहम् गतवान् अस्मि शीलं हि विदुषां धनम्

निजां मुक्त्वा शिखां तत्र प्रतिज्ञाम् अकरोत् इमाम्

कात्यायन नृपो अपि एष स अनुतापः भविष्यति

सा राज्ञी रक्षिभिः लब्धा पुंसा स्त्री रूपिणा सह

नाम पृष्ट्वा अब्रवीत् तम् च हे ब्रह्मन् दापयामि ते

आश्रये वैतसीं वृत्तिं कालं तावत् प्रतीक्षितुम्

तत् श्रुत्वा एव त्वया एकेन जितो अस्मि इति अवदत् स माम्

स चाणक्यो द्विजः क्वापि गत्वा कृत्याम् असाधयत्

अचिन्तयत् च शक्तिः स्यात् हन्तुम् वररुचिं न मे

सुबन्धु नामा विप्रः च ताम् ऐच्छत् धुरम् आत्मनः

इति मद् वचनात् सः अभूत् राजा लज्जा अनुतापवान्

ततो ऽस्य रुधिरं शाक रसीकृतम्

कस्मात् स न हतो अद्या इति पृष्टा तैः अब्रवीत् पुनर्

शिष्य युक्तः गुणाढ्य आख्यः त्यक्त भाषा त्रयः द्विजः

शिववर्म अभिधानः ऽस्य मन्त्री च अभूत् महामतिः

अवोचत् राक्षसी राज्ञः सर्वा राज्ञ्यो ऽपि विप्लुताः

तत् गत्वा शकटालेन विज्ञप्तो नन्द भूपतिः

तं हि दृष्ट्वा मृतो अपि इह मत्स्यो हसितवान् इति

प्रतीक्षमाणो ऽवसरं तानि अहानि अत्यवाहयम्
षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिः तु बृहस्पतेः

मासाः संवत्सरः च एव ऋतवो ऽथ युगानि च

जगत् प्रतापनम् ऋते भास्करं रुद्र रूपिणम्

विश्वव्यचाः तु यः पश्चात् शुक्र योनिः स्मृतो बुधैः

ततः संजायते सर्वं तत्र एव प्रविलीयते
वैतानिकं च जुहुयाद् अग्नि होत्रम् यथाविधि

आकीर्णं भिक्षुकैर् वा अन्यैः अगारम् उपसंव्रजेत्

स्वाध्याये नित्य युक्तः स्याद् दान्तो मैत्रः समाहितः

यथा उक्त कारिणम् विप्रं नयन्ति परमां गतिम्

चर्म अवनद्धम् दुर्गन्धि पूर्णं मूत्र पुरीषयोः

आश्रमाद् आश्रमं गत्वा हुत होमः जित इन्द्रियः

सप्त द्वार अवकीर्णाम् च न वाचम् अनृतां वदेत्

अप् मूल फल भिक्षाभिः अर्चयेद् आश्रम आगतान्

वनेषु च विहृत्य एवम् तृतीयं भागम् आयुषः

भिक्षा बलि परिश्रान्तः प्रव्रजन् प्रेत्य वर्धते

ऋणानि त्रीण्य् अपाकृत्य मनो मोक्षे निवेशयेत्

विधूमे सन्न मुसले व्यङ्गारे भुक्तवत् जने

दश लक्षणानि धर्मस्य ये विप्राः समधीयते

ब्रह्मचारी गृहस्थश् च वानप्रस्थो यतिस् तथा

शरीरस्य अत्यये च एव समीक्ष्य वसुधां चरेत्

विप्रयोगं प्रियैश् च एव संयोगं च तथा अप्रियैः

एतानि यति पात्राणि मनुः स्वायम्भुवो ऽब्रवीत्

न च उत्पात निमित्ताभ्याम् न नक्षत्र अङ्ग विद्यया

अपराजितां वा आस्थाय व्रजेद् दिशम् अ जिह्म गः

देवताभ्यस् तु तत् हुत्वा वन्यं मेध्यतरं हविः

कपालं वृक्ष मूलानि कुचेलम् असहाय ता

अनग्निर् अनिकेतः स्याद् ग्रामम् अन्न अर्थम् आश्रयेत्

अलाबुं दारु पात्रम् च मृद् मयम् वैदलं तथा

पुष्प मूल फलैः वा अपि केवलैर् वर्तयेत् सदा

सद्यःप्रक्षालको वा स्यान् मास संचयिकः ऽपि वा

ध्यान योगेन संपश्येद् गतिम् अस्य अन्तरात्मनः

तेषां स्नात्वा विशुद्धि अर्थम् प्राणायामान् षड् आचरेत्

शरणेष्व् अममश् च एव वृक्ष मूल निकेतनः
मधूकं गुडपुष्पं जाती मालती मदन फलम् स्पष्टम् अन्यत्

पारदः गन्धकः त्रि कर्षौ एतौ मृतं तारं मृतं रूप्यम्

याम द्वयम्
नूनं मे भगवान् प्रीतो विष्णुः केन अपि कर्मणा

निर्वेदः परमो जज्ञे चिन्ता हेतुः सुख आवहः

एवं व्यवसित मतिः दुराशां कान्त तर्ष जाम्

निर्वेद आशा पाशानाम् पुरुषस्य यथा ह्य् असिः

छित्त्वा उपशमम् आस्थाय शय्याम् उपविवेश सा

आशा हि परमं दुःखं नैराश्यं परमं सुखम्

मृत्युम् ऋच्छत्य् असद्बुद्धिर् मीनस् तु बडिशैर् यथा

तस्या मे शिक्षितं किंचिन् निबोध नृप नन्दनैः

पिङ्गला नाम वेश्या आसीत् विदेह नगरे पुरा

स्पृशन् करि इव करिण्या अङ्गसङ्गतः

संतुष्टा श्रद्दधत्य् एतद् यथा लाभेन जीवती

सा स्वैरिण्य् एकदा कान्तं संकेत उपनेष्यती
ब्राह्मो विवाह आहूय दीयते शक्ति अलंकृता

पञ्चमात् सप्तमात् ऊर्ध्वम् मातृतः पितुः तथा

सकृत् प्रदीयते कन्या हरन् ताम् चोर दण्ड भाज्

यथा कामी भवेत् वा अपि स्त्रीणां बलम् अनुस्मरन्

शुद्धां त्यजन् तृतीय अंशम् दद्याद् आ मरणं स्त्रियाः

अदुष्टां हि त्यजन् दण्ड्यः सु दुष्टाम् तु परित्यजेत्

चतुर्दश प्रथम जः पुनाति उत्तर जः च षट्
अनेके श्रुतवन्तः अपि श्राद्धा यत्न परः अपि

अनेन हि विहारेण विहरन् दुर्जनेषु अपि

प्राप्नोति अभिमतम् कार्यम् एवम् नित्यं यतिः चरेत्

समस्तेन एव हस्तेन मार्गम् अपि एवम् आदिशेत्

स शब्द पातम् सहसा न पीठ आदीन् विनिक्षिपेत्

चिरात् प्राप्तम् क्षण वरम् स्मृत्वा स्मृत्वा मुहुर् मुहुर्

परार्थ रूक्षम् स्वार्थ अर्थि परिषद् कामम् एव वा

न उदार धर्म पात्रम् च हीने धर्मे नियोजयेत्

प्रतीच्छेत् शिरसा वाक्यं सर्व शिष्यः सदा भवेत्

काये नौ बुद्धिम् आधाय गति आगमन निश्चयात्

मार्ग आदौ भय बोध अर्थम् मुहुः पश्येच् चतुर्दिशम्

असम्प्रजन्य चित्तस्य श्रुत चिन्तित भावितम्

व्रण दुःख लवात् भीतः रक्षति व्रणम् आदरात्

हीन उत्कृष्टेषु धर्मेषु समं गौरवम् आचरेत्

न बाहु उत्क्षेपकम् कंचिच् छब्दयेद् अल्प सम्भ्रमे

किम् अत्र सारम् अस्ति इति स्वयम् एव विचारय

यैर् एतद् धर्म सर्वस्वम् चित्तं गुह्यं न भावितम्

न च आचारम् परित्यज्य सूत्र मन्त्रैः प्रलोभयेत्

एवं संक्लिष्टम् आलोक्य निष्फल आरम्भि वा मनः

यतो निवार्यते यत्र यत् एव च नियुज्यते

आर्य नागार्जुन आबद्धम् द्वितीयं च प्रयत्नतः

कायेन एव पठिष्यामि वाच् पाठेन तु किं भवेत्

आभास मात्रम् दृष्ट्वा च स्वागत अर्थम् विलोकयेत्

गम्भीर उदारम् अल्पेषु न स्त्रीषु पुरुषं विना

कौतूहलेषु सर्वेषु हन्यात् औत्सुक्यम् आगतम्

अस्थि पञ्जरात् मांसं प्रज्ञा शस्त्रेण मोचय

निरूप्यः सर्व यत्नेन चित्त मत्त द्विपः तथा

व्याघ्राः सिंहा गजा ऋक्षाः सर्पाः सर्वे च शत्रवः

तस्मान् न कश्चित् त्रैलोक्ये चित्तात् अन्यः भयानकः
अपरिमाणा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

मा ते ऽत्र कौशिक एवं भूत् ये अस्मिन् एव चातुर्महाद्वीपके लोकधातौ कामावचरा रूपावचराश् च देव पुत्राः अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंप्रस्थिताः ते एव केवलं तत्र आगन्तव्यम् मंस्यन्त इति

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

स न उपनाहम् परिगृह्णाति न व्यापादं परिगृह्णाति न अनुशयम् धारयति

तत् कस्य हेतोः प्रज्ञापारमिता हि राग आदीनाम् यावत् निर्वाण ग्राहस्य उपशमयित्री न विवर्धिका इति

ते ऽपि तत्र आगत्य एनां प्रज्ञापारमितां पुस्तक गताम् प्रेक्षिष्यन्ते वन्दिष्यन्ते नमस्करिष्यन्ति उद्ग्रहीष्यन्ति धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति पर्यवाप्स्यन्ति प्रवर्तयिष्यन्ति देशयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति उद्देक्ष्यन्ति सु आध्यास्यन्ति

अथ खलु अन्य तीर्थ्यानाम् परिव्राजकानाम् उपालम्भ अभिप्रायाणाम् शतं तस्यां वेलायां येन भगवान् तेन उपसंक्रामति स्म

तां च एनाम् प्रज्ञापारमितां सत्करिष्यति गुरुकरिष्यति मानयिष्यति पूजयिष्यति अर्चयिष्यति अपचायिष्यति पुष्पैः धूपैः गन्धैः माल्यैः विलेपनैः चूर्णैः वस्त्रैः छत्रैः ध्वजैः घण्टाभिः पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयिष्यति तस्य अपि अहम् कौशिक कुल पुत्रस्य वा कुल दुहितुः वा एनान् दृष्ट धार्मिकान् गुणान् वदामि

असमा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

तत् कस्य हेतोः अत्र हि कौशिक विद्यायां शिक्षमाणः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा न आत्म व्याबाधाय चेतयते न पर व्याबाधाय चेतयते न उभय व्याबाधाय चेतयते

चतस्र आरूप्य समापत्तीः बोध्यङ्ग वियुक्ताः लोके प्रभावयन्ति

तेभ्यो अपि अल्पेभ्यः अल्पतरकाः ते ये प्रज्ञापारमितायां चरन्तो घटमाना अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यन्ते

स च ना उत्त्रसिष्यति न संत्रसिष्यति न संत्रासम् आपत्स्यते

ना अपि स कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा विषम अ परिहारेण कालं करिष्यति

भगवान् आह एवम् एतत् आनन्दः एवम् एतत्

उदारं च बुद्धानां भगवताम् अभिसंबोधि शब्दम् श्रोष्यति अमुष्यां दिशि अमुष्मिन् दिग्भागे अमुष्मिन् लोकधातौ अमुको ऽसौ नाम्ना तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावकाणाम् शतैः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक सहस्रैः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक शत सहस्रैः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक कोटीभिः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक कोटी शतैः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक कोटी सहस्रैः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक कोटी शत सहस्रैः बहुभिः बोधिसत्त्व श्रावक कोटी नियुत शत सहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति इति

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां च अनुग्रह उपसंहारः कृतो भविष्यति नेत्री अ वैकल्येन इति

तस्मात् तर्हि कौशिक इमान् दृष्ट धार्मिकान् विशिष्टान् गुणान् परिगृहीतु कामेन कुल पुत्रेण वा कुल दुहित्रा वा इयम् एव प्रज्ञापारमिता अभिश्रद्धातव्या अवकल्पयितव्या अधिभोक्तव्या

पुनर् अपरम् कौशिक यः कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति प्रवर्तयिष्यति देशयिष्यति उपदेक्ष्यति उद्देक्ष्यति स्वाः ध्यास्यति स आदेय वचनः च भविष्यति मृदु वचनः च भविष्यति मित वचनः च भविष्यति अप्रकीर्ण वचनः च भविष्यति न च क्रोध अभिभूतः भविष्यति न च मा ना अभिभूतः भविष्यति
पुनर् अपरम् कौशिक यत्रा इयम् प्रज्ञापारमिता अन्तशो लिखित्वा पुस्तक गताम् कृत्वा पूजा पूर्वंगमम् स्थापयित्वा न सत्करिष्यते ना उद्ग्रहीष्यते न धारयिष्यते न वाचयिष्यते न पर्यवाप्स्यते न प्रवर्तयिष्यते न देशयिष्यते ना उपदेक्ष्यते ना उद्देक्ष्यते न सु आध्यास्यते न तत्र कौशिक सत्त्वानां मनुष्यो वा अमनुष्यो वा अवतार अर्थिकः अवतार गवेषी अवतारं लप्स्यते स्थापयित्वा पूर्व कर्म विपाकम्

अप्रमाणा इयम् कौशिक विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

तां च एनाम् प्रज्ञापारमितां सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् अर्चयेत् अपचायेत् पुष्पैर् धूपैर् गन्धैः माल्यैः विलेपनैः चूर्णैः वस्त्रैः छत्रैः ध्वजैः घण्टाभिः पताकाभिः समन्तात् च दीप मालाभिः बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयेत् अयम् एव ततः स कौशिक कुल पुत्रः वा कुल दुहिता वा ततोनिदानं बहुतरं पुण्यं प्रसवति

असमसमा इयम् भगवन् विद्या यत् उत प्रज्ञापारमिता

तेन खलु पुनः कौशिक कुल पुत्रेण वा कुल दुहित्रा वा तस्य धर्म नेत्री स्थानस्य परिसामन्तके अशुचिः अचौक्ष समुदाचारः न प्रचारयितव्यः तस्यां गुरु गौरव ता परिपूरिम् उपादाय

एवम् उक्ते भगवान् शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचत् एवम् एतत् कौशिक एवम् एतत्

अथ खलु यानि तानि चत्वारिंशत् देव पुत्र सहस्राणि शक्रेण देवानाम् इन्द्रेण सार्धं संनिपतितानि तस्याम् एव पर्षदि संनिपतितानि अभूवन् तानि शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतत् अवोचन् उद्गृह्णीष्व मार्ष प्रज्ञापारमिताम्

नियतम् अत्र बोधिसत्त्वा महासत्त्वा व्याकरिष्यन्ते ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ
माघ्याः पौर्णमास्या यो ऽपरपक्षस् तस्य अष्टमीम् एकाष्टका इति आचक्षते

अथ अन्नस्य जुहोति इयम् एव सा या प्रथमा व्यौच्छत्

एकाष्टके सु प्रजाः वीरवन्तो वयं स्याम पतयो रयीणां स्वधा नमः

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे अश्विनोः बाहुभ्याम् पूष्णो हस्ताभ्यां पितृभ्यः पितामहेभ्यः प्रपितामहेभ्यो वो जुष्टं निर्वपामि इति

यथातथं वह हव्यम् अग्ने पुत्रः पितृभ्य आहुतिं जुहोमि
तथा मधूकस्य तथा असनस्य क्षाराः प्रयोज्या विधिना एव तेन

लिह्यात् घृतम् वत्सक कल्क सिद्धम् तद्वत् समङ्गा उत्पल लोध्र सिद्धम्

रक्तस्य पित्तस्य च शान्तिम् इच्छन् भद्रश्रिय आदीनि भिषक् प्रयुञ्ज्यात्

यत् च उभयाभ्याम् मार्गाभ्याम् अतिमात्रम् प्रवर्तते

स शर्करम् माक्षिक सम्प्रयुक्तम् विदारिगन्धादि गणैः शृतं वा

प्रायेण हि समुत्क्लिष्टम् आम दोषात् शरीरिणाम्

संयोगाद् दूषणात् तत् तु सामान्यात् गन्ध वर्णयोः

सर्पिस् गुडाः ये च हिताः क्षतेभ्यः ते रक्तपित्तं शमयन्ति सद्यः

व्याधिभिः क्षीण देहस्य वृद्धस्य अन् अश्नतः च यत्

अन्नपानविधौ शाकं यत् च अन्यत् रक्तपित्त नुद्

तृष्यते तिक्तकैः सिद्धं तृष्णा घ्नम् वा फल उदकम्

पलाश वृन्त स्वरसेण सिद्धं तस्य एव कल्केन मधु द्रवेण

उशीर कालीयक लोध्र पद्मक प्रियङ्गुका कट्फल शङ्ख गैरिकाः

ह्रीवेर चन्दन उशीर मुस्ता पर्पटकैः शृतम्

केवलं शृतशीतं वा दद्यात् तोयम् पिपासवे

वत्सकस्य फलं मुस्तं मदनं मधुकं मधु

दाडिम आमलकैः विद्वाः अम्ल अर्थम् च अनुदापयेत्

सान्द्रं स पाण्डु स स्नेहम् पिच्छिलं च कफ अन्वितम्

गुल्मं प्लीहानम् आनाहम् किलासं कृच्छ्र मूत्र ताम्

प्रणम्य उवाच निर्मोहम् अग्निवेशः अग्नि वर्चसम्

कुचन्दनं शैवलम् अपि अनन्ता कालानुसार्या तृणमूलम् ऋद्धिः

अधस् गस्य उत्तरम् प्रायः पूर्वं स्यात् ऊर्ध्व गस्य तु

विरेचनेन ऊर्ध्व भागम् अधस् गम् वमनेन च

श्यामाकः च प्रियङ्गुः च भोजनं रक्तपित्तिनाम्

रक्ते प्रदुष्टे हि अवपीड बन्धे दुष्ट प्रतिश्याय शिरस् विकाराः

एक मार्गम् बलवतो न अति वेगम् नव उत्थितम्

निदानं रक्तपित्तस्य यत् किंचिद् संप्रकाशितम्

तस्य ऊष्मणा द्रवो धातुः धातोः धातोः प्रसिच्यते
दुःसहो नाम विप्रर्षिः उपयेमे ऽशुभां तदा

पाद शौच विनिर्मुक्ताः संध्या काले च शायिनः

नमः शिवतराय इति शंकराय इति सर्वदा

चक्रं विष्णोः अतीव उग्रम् तेषां हन्ति सदा अशुभम्

अङ्गनाभिः सदा पूज्या बलिभिः विविधैः द्विजाः

वेद घोषः न यत्र अस्ति गुरु पूजा आदयः न च

मायावि त्वम् श्रुतं विष्णोः देवदेवस्य धीमतः

ब्रह्मर्षिः ब्रह्म संकाशः तत्र एव अन्त ऋद्धिम् आतनोत्

ज्येष्ठां तां परिपूर्णो ऽसौ मनसा वीक्ष्य धिष्ठिताम्

अग्नि होत्रम् गृहे येषां लिङ्ग अर्चा वा गृहेषु च

ज्येष्ठा तेन समाख्याता अलक्ष्मी द्विजसत्तमाः

किं करोमि इति विप्रर्षे हि अनया सह भार्यया

ये यजन्ति विनिन्द्य एव मम विद्वेष कारकाः

विष्णु भक्ति विनिर्मुक्ताः महादेव विनिन्दकाः

रुद्र भक्ताः महात्मानो भस्म उद्धूलित विग्रहाः

संध्यायां मैथुनं येषां गृहे तेषां समाविश

रुद्र प्रसाद जाः च इति न वदन्ति दुरात्मकाः

महादेव महादेव महादेवैः इति कीर्तयेत्

तत् गृहम् तु समासाद्य वस नित्यं हि हृष्ट धीः

न श्रोत्रिया द्विजा गावो गुरवो ऽतिथयः सदा

स भार्यः मुनि शार्दूलः सा एषा ज्येष्ठा इति स्मृता

यस्य आज्ञया हि अहम् ब्रह्मा प्रसादात् वर्तते सदा

प्रणिपत्य महात्मानं दुःसहो मुनिम् अब्रवीत्

तद् गृहम् ते समाख्यातं स भार्यस्य निवेशितुम्

ज्येष्ठाम् अलक्ष्मीम् अशुभाम् वेद बाह्यान् नर अधमान्

ज्येष्ठाम् अलक्ष्मीम् देवेशो माधवो मधुसूदनः
यज् जपं जपित्वा अभिहिङ्कृणोति तस्मात् पुमांसः श्मश्रुवन्तो अ श्मश्रुवः स्त्रियः

यद् अपरम् इव प्रस्तरम् अनुप्रस्तृणाति तस्माद् आसाम् अपरम् इव श्मश्रूण्य् उपकक्षाण्य् अन्यानि लोमानि जायन्ते

यन् न अपानेत् सकृत् शूनम् स्यात्

यत् प्रयाजा अ पुरोनुवाक्यावन्तः भवन्ति तस्माद् इमाः प्रजा अदन्तिका जायन्ते

यत् प्रयाजा आज्य हविषः भवन्ति तस्माद् आसां प्रथमे वयसि रेतः सिक्तं न सम्भवति

यत् सामिधेन्यः काष्ठ हविषः भवन्ति तस्माद् आसाम् अस्थीनि दृढतराणि इव भवन्ति
भ्रष्टाः च आश्रम धर्मेषु स्वधा स्वाहा विवर्जिताः

अनुमतिः च राका च सिनीवाली कुहूः तथा

पर अन्नानि अभिकाङ्क्षन्तः काल्यमाना इतस्ततः

पौर्णमास्यां स दृश्येत शुक्लः सम्पूर्ण मण्डलः

सोमात् च एव अमृत प्राप्तिः पितॄणां तर्पणं तथा

अन्योन्यं चन्द्र सूर्यौ तु दर्शनात् दर्शः उच्यते

आप्याययत् सुषुम्नेन भागं भागम् अहर् क्रमात्

यस्माद् आपूर्यते सोमः पञ्चदश्यां तु पूर्णिमा

कुहू मात्रम् पितृ उद्देशम् ज्ञात्वा कुहूम् उपासाते

गृहस्था ये तु यज्वानो हविस् यज्ञ आर्तवाः च ये

प्रचस्कन्द ततः सोमम् अर्चयित्वा परिश्रमात्

द्वि अक्षरः कुहू मात्रः च पर्वकालः तु स स्मृतः

ऐलस्य दिवि संयोगं सोमेन सह धीमता
विद्म ते स्वप्न जनित्रं ग्राह्याः पुत्रो ऽसि यमस्य करणः
मारुतस् सप्त कपालः वैश्यस्य ग्रामण्यो गृहे

धेनुर् दक्षिणा
अच्छं स्रवद्भिः आस्रावम् अजस्रं फेन संयुतम्

अमृता त्रुटि वेल्ल वत्सकम् कलि पथ्या आमलकानि गुग्गुलुः

प्रवाहिणीं वलीं प्राप्तं सेवनीं वा समाश्रितम्

नाडीः एकान्तराः कृत्वा पाटयेत् शतपोनकम्

अर्शस् मूले ततः शोफः कण्डू दाह आदिमान् भवेत्

रागिणी तनुः ऊष्म आढ्या ज्वर धूमायन अन्विता

विदारयन्ति न चिराद् उन्मार्गी क्षत जः च सः

अर्शस् भगंदरे पूर्वम् अर्शांसि प्रतिसाधयेत्

बहु पिच्छा परिस्रावी परिस्रावी कफ उद्भवः

यतेत कोष्ठ शुद्धौ च भिषक् तस्य अन्तरा अन्तरा
तस्मै ददद् दीर्घम् आयुष् कृणुष्व शतं च नः शरदो जीवताद् इह

यो ब्रह्मणे राधो विद्धो ददाति तस्य सोम प्र तिर दीर्घम् आयुः

बहिर् विषं तन्वो अस्त्व् अस्य स्रंसतां शल्यो अध्य् आरे अस्मात्