tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
क्षणं विनोद्यमानः तु प्रचलत् मणि कुण्डलः

गज रूपी महा अम्भोद संघातः भाति भैरवः

स ममर्द सुर अनीकम् दन्तैः च अपि अहनत् सुरान्

विवृत्त वदनः ग्रस्तुम् इयेष सुर पुंगवान्

संत्यज्य दुद्रुवुः देवाः भय आर्ताः त्यक्त हेतयः

ततस् अस्त्रम् गारुडं चक्रे शक्रः चारु भुजः तदा

मुञ्चद्भिः अद्भुत आकारैः अस्त्र वृष्टिम् समन्ततः

ततो हरिः उवाच इदम् वज्रायुधम् उदार धीः

अज ईशः शासनः शास्ता शम्भुः चण्डः ध्रुवः तथा

दृष्ट्वा मुद्गरम् आयान्तम् अ निवार्यम् अथ अम्बरे

कृष्ण दंष्ट्र अट्टहासानि क्रकच आभ नखानि च

कपालिनं परित्यज्य गतः च असुर पुंगवः

ब्रह्मास्त्रं स्मर देव इन्द्रैः यस्य अ वध्यः न विद्यते

गृहीत्वा पट्टिशं दैत्यो जघान उरसि केशवम्

तदा कपाली जग्राह करं तस्य अमर द्विषः

बाणं च तैल धौत अग्रम् अर्धचन्द्रम् अजिह्मगम्

चेरुः दैत्य वधे हृष्टाः सह इन्द्राः सुर जातयः

मुमोच दानव इन्द्रस्य दृढं वक्षसि केशवः

तान् सर्वान् सः अग्रसत् दैत्यः कवलान् इव यूथपः

यस्मिन् यस्मिन् निपतति सुर वृन्दे गज असुरः

तद् अवस्थान् हरिः दृष्ट्वा देवान् शक्रम् उवाच ह

मुमोच पाशं दैत्यस्य भुज बन्ध अभिलाषुकः

अथ अन्यानि चापानि तस्मिन् स रोषाः रणे लोकपाला गृहीत्वा समन्तात्

ततः शक्रः प्रकुपितो दानवं प्रति देवराट्

चराचराणि भूतानि सुर असुर विभेदात्

जगत् हरण सम्भूतैः शल्यैः इव पुरःसरैः

वायुं च दोर्भ्याम् उत्क्षिप्य पातयामास भू तले

अधावत् भृकुटी वक्रः दैत्य इन्द्र अभिमुखः रणे

ततो जज्वलुः अस्त्राणि ततस् अकम्पत वाहिनी

संमार्ज्य वाम हस्तेन संरम्भ विवृत ईक्षणः

हत शेषाणि सैन्यानि देवानां विप्रदुद्रुवुः

सुर सेना आविशत् भीमम् पाताल उत्तान तालुकम्

गन्धर्व नगरम् तेषु गन्धर्व अस्त्र विनिर्मितम्

ममर्द चरण आघातैः दन्तैः च अपि करेण च

गजं तं निहतं दृष्ट्वा निमिं च अपि पराङ्मुखम्

गतिं न विविदुः च अपि श्रान्ता दैत्यस्य देवताः

ऊरुभिर् गज हस्त आभैः करीन्द्रैः वा अचल उपमैः

जघान कुम्भ देशे तु कपाली गज दानवम्

दृढेन मुष्टि बन्धेन शूलं विष्टभ्य निर्मलम्

एक प्रहार करणैः अ प्रधृष्यैः समन्ततः

सम्प्राप्तो निमि मातंगः यावत् शक्र गजम् प्रति

ततो वज्र अस्त्रम् अकरोत् सहस्राक्षः पुरंदरः

चिछेद दशधा आकाशे शरैः अग्नि शिखा उपमैः

नवा शिरीष माला इव सा अस्य वक्षसि अराजत

रुधिर ओघ ह्रद आवर्ता शव राशि शिलोच्चयैः

मा शक्र मोहम् आगच्छ क्षिप्रम् अस्त्रम् स्मर प्रभो

ततस् अस्य विविशुः वक्त्रम् समहारथ कुञ्जरा

दृष्ट्वा सक्तं तु रुद्राभ्यां नव रुद्राः ततस् अद्भुतम्

महा मद जल स्रावे कामरूपे शतक्रतुः
कुश पुष्प यव व्रीहि बहुमूल तमालकम्

तस्य पूर्व दलम् साक्षाद् अक्षरम्

एवं सर्वेषु पात्रेषु दापयेत् चन्दनम् तथा

एवं स्नात्वा यथान्यायं पूजा स्थानम् प्रविश्य च

ईशित्वं नैरृतं पत्रं वशित्वं वायुगोचरे

सर्वत्र प्रणवेन एव ब्रह्माणि च यथाक्रमम्

आदि मध्य अन्त रहितम् भेषजं भव रोगिणाम्

कल्पयेत् आसनम् पश्चात् पद्म आख्यम् प्रणवेन तत्

शैलादिः उवाच

करवीरैः सितैः च एव मल्लिका कमल उत्पलैः
तानि त्रीणि छन्दांसि भवन्ति

अनुष्टुभ् आयतनानि हि आज्यानि

मुखतः अन्नाद्यम् अश्नुते

अथ उ पञ्चविंशम् वै एतत् अहर्

पञ्चविंशः एतस्य अह्नः स्तोमः
उत्तान पर्णे सुभगे इति देव्याः समाचरेत्

अस्त्राणि सर्व शस्त्राणि राजानो वाहनानि च

पुत्र अर्थी लभते पुत्रान् धन अर्थी लभते धनम्

सर्वान् कामान् अवाप्नोति ततो विष्णु पदम् व्रजेत्

काम क्रोध विहीनेन ऋत्विग्भ्यः शान्त चेतसा

यजुर्विदं तथा याम्ये पश्चिमे सामवेदिनम्

स्नानं च यजमानस्य पूर्ववत् स्वस्तिवाचनम्

अददान् लोभतस् मोहात् कुल क्षयम् अवाप्नुते

भूमेः पृथिवी अन्तरिक्षम् इति वेदेषु पठ्यते

अस्मात् दशगुणः प्रोक्तो लक्षहोमः स्वयम्भुवा

ग्रहयज्ञः त्रिधा प्रोक्तः पुराण श्रुति कोविदैः

यस्मात् पीडा करः नित्यं यज्ञे भवति विग्रहः

आहुतीभिः प्रयत्नेन दक्षिणाभिः फलेन च

ग्रहाः त्वा अभिषिञ्चन्तु राहुः केतुः च तर्पिताः

धर्मः त्वम् वृष रूपेण जगत् आनन्द कारकैः

तम् एव पूजयेत् भक्त्या द्वौ वा त्रीन् वा यथाविधि

औदुम्बरः शमी दूर्वा कुशाः च समिधः क्रमात्

सहस्राणां शतं हुत्वा समिध् संख्या अधिकम् पुनः

जातवेदसे सुनवाम दुर्गा मन्त्रः अयम् उच्यते

पूजिताः पूजयन्ति एते निर्दहन्ति अवमानिताः

यानं विभावसोः नित्यम् अतस् शान्तिं प्रयच्छ मे

यथा भूमि प्रदानस्य कलां न अर्हन्ति षोडशीम्

भार्या अर्थी शोभनां भार्यां कुमारी च शुभं पतिम्

गज अश्व रथ्या वल्मीक संगमात् ह्रद गोकुलात्

अश्वमेध सहस्राणि दश च अष्टौ च धर्म विद्

केतुं अपि ब्रूयात् केतूनाम् अपि शान्तये

सुवर्णेन समा कार्या यजमानेन दक्षिणा

कोटिहोमं विदुः प्राज्ञा भुक्ति मुक्ति फल प्रदम्

ग्रहयज्ञ त्रयम् गेहे लिखितं यत्र तिष्ठति

प्राञ्च् उदञ्च् प्लवना कार्या सर्वतः समवस्थिता

अथवा ऋत्विजौ शान्तौ द्वौ एव श्रुति कोविदौ

स्नान अर्थम् विन्यसेत् तत्र यजमानस्य धर्म विद्

सर्व काम आप्तये नित्यं कथं शान्तिक पौष्टिकम्

शयनानि सवस्त्राणि हैमानि कटकानि च
जीवत् श्राद्धम् पुरा कृत्वा मनुः स्वायंभुवः प्रभुः

मेरुम् आसाद्य देवेशम् अस्तावीत् नीललोहितम्

भद्रहा विश्वहारी च हिमा योगेश्वरी तथा

केशवो भगवान् रुद्रः चन्द्रमाः भास्करः तथा

मनोन्मनाय देवाय मनोन्मन्यै नमः नमः

मृत्युहन्त्री विरूपाक्षी कपर्दा कमलासना

तपसा च विनीताय प्रहृष्टः प्रददौ भवः

प्राणरूपी तथा हंसः स्व आत्म शक्तिः पितामहः

प्रथम आवरणे च एव वाम आद्याः परिकीर्तिताः

चण्डा घण्टा महानादा सुमुखी दुर्मुखी बला

पाली भुजंग नामा च पिनाकी खड्गिर् एव च

भोक्ता भूतपतिः भीमः द्वितीय आवरणे स्मृताः

वरुण असुरयोः मध्ये प्राप्तिं वै मध्यतो यजेत्

प्रथम आवरणे ऽष्टौ च शक्तयः परिकीर्तिताः

द्वितीय आवरणे प्रोक्ताः षोडश एव यथाक्रमात्

द्वितीय आवरणे च एव प्राञ्च् आद्यम् शृणु शक्तयः

खेचरी च आत्मना सा च भवानी वह्नि रूपिणी
अनु त्वा माता मन्यताम् अनु पिता अनु भ्राता सगर्भ्यो ऽनु सखा स यूथ्यः

यज्ञिया इडायास् पदे घृतवति स्वाहा

मा रायस्पोषेण वियौष्म

मना असि

धीर् असि
यद् संस्थम् यत् परं यच् च तत् तत्त्वं वद तत्त्वतः

आत्म शक्तिम् अवष्टभ्य ऊर्णनाभिः इव अक्लमः

यत् अहम् चोदितः सौम्य भगवत् वीर्य दर्शने

तस्य मात्रा गुणः शब्दो लिङ्गं यत् द्रष्टृ दृश्ययोः

नारद उवाच

तस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि

न अहम् वेद परं हि अस्मिन् न अपरम् न समं विभो

विजानीहि यथा एव इदम् अहं बुध्ये ऽनुशासितः

रूपवत् स्पर्शवत् च अम्भः घोषवत् च परान्वयात्

स एव पुरुषः तस्मात् अण्डम् निर्भिद्य निर्गतः

ग्रीवायां जनलोको ऽस्य तपोलोकः स्तन द्वयात्

नारायण परम् ज्ञानं नारायण परा गतिः

वायोः अपि विकुर्वाणात् काल कर्म स्वभावतः
सनत्कुमार उवाच

विमानं महद् आयान्तम् उत्तरेण गिरेस् तदा

तस्माद् भवन्तः पितरो भविष्यन्ति न संशयः

ब्रह्मणा छिन्न संदेहाः प्रीतिमन्तः परस्परम्

अनुज्ञातो भगवता प्रीयता तेन भारत

स माम् उवाच धर्म आत्मा मार्कण्डेयो महा तपाः

भीष्म उवाच

ततः कदाचित् पश्यामि दिवं प्रज्वाल्य तेजसा
राज समान वृद्धिः च गवां वृद्धिः तथा एव च

न फलन्ति दृढाः सर्वे बीजाः केदार संस्थिताः

न कारयेद् भ्रमेण अपि गो वृद्धिम् यदि वाञ्छति

वपनं सर्व शस्यानाम् फल अर्थी कृषकः त्यजेत्

पुष्करे दुष्करं वारि द्रोणे बहु जला मही

अथ वैशाख वृष्टि ज्ञानम्

शत योजन विस्तीर्णम् त्रिंशत् योजनम् उच्छ्रितम्

बीजस्य पुटिकां कृत्वा विधान्यं तत्र शोधयेत्

मृगशिरसि निवृत्ते रौद्र पादे ऽम्बुवाची भवति ऋतुमती क्ष्मा वर्जयेत् त्रीणि अहानि

शनि भौम अर्क वारेषु गवां हानि करः स्मृतः

विधान्यं गुडक उन्मिश्रम् तत् बीजम् वन्ध्य ताम् व्रजेत्

चत्वारो जलदाः प्रोक्ता आवर्त आदि यथाक्रमम्

याम्य आवर्तेन धान्यानां मापनं व्यय कारकम्

अथ मार्गे मुष्टि ग्रहणम्

अङ्क आधिक्ये च द्विगुणा वृष्टिः वन्या च जायते

अविरल पृथु धारा सान्द्र वृष्टि प्रवाहैः धरणी तलम् अशेषं प्लाव्यते सोमवारे

सद्यो निकृन्तयेत् वृष्टिम् चित्रा मध्य गतः भृगुः

वार त्रयम् परित्यज्य दद्यात् अन्येषु गोमयम्

विना सारेण यत् धान्यम् वर्धते फल वर्जितम्

गुरौ च शोभना वृष्टिः भार्गवे वृष्टिः उत्तमा

कण्ठे कर्णे च हस्ते च सुवर्णं विद्यते यदि

अथ बीज वपन विधिः

अथ वाहन विधानम्

भ्रातृ नाशः युगे भग्ने शौले च म्रियते सुतः

गो हितः क्षेत्र गामी च काल ज्ञः बीज तत्परः

निःसरन्ति गवां स्थानात् तत्र किं पोषण आदिभिः

अस्माभिः मानिता सर्वैः सा अस्मान् पातु शुभ प्रदा

अग्नेः प्रदक्षिणं कृत्वा भूरि दत्त्वा च दक्षिणाम्

न उच्छिष्टम् स्पर्शयेत् बीजम् न च नारीं रजस्वलाम्

माघे बहुल सप्तम्याम् तथा एव फाल्गुनस्य च

केवलं बल दर्पेण स करोति कृषिं वृथा

तद् अभावेन बीजानां सम जन्म न जायते

अथ कार्त्तिक संक्रान्तौ क्षेत्रे च रोपयेत् नलम्

गवाम् अङ्गे ततो दद्यात् कार्त्तिक प्रथमे दिने

हिताय सर्व लोकानाम् पुष्य यात्रा मनोहरा

आर्द्र आदीनि च ऋक्षाणि वृष्टि हेतोः विशोधयेत्

धान्य केसर संयुक्तः तृण कर्कटक अन्वितः

धावन्ति शलभा मत्ताः सद्यस् वृष्टिः भवेत् ध्रुवम्

पौषे मेधिर् न च आरोप्यः क्रूर अहे श्रवणे तथा

न वल्मीके न गो स्थाने न प्रसूता निकेतने

अथ धान्य निस्तृणीकरणम्

अड्डचल्लः च शौलः च पच्चनी च हल अष्टकम्

तेन अर्चितम् जगत् सर्वम् अतिथिः येन पूजितः

शस्य वृद्धिः शकृत् पाते मूत्रे वन्या प्रजायते

अथ जल आढक निर्णयः

तथा च

गुडकैः यवसैः धूमैः तथा अन्यैः अपि पोषणैः

तदा पराशरः प्राह हा हा लोकस्य का गतिः

पुष्पैः आभरणम् कृत्वा नमस्कृत्य शचीपतिम्

स जलाः निर्जला यान्ति निर्जलाः स जलाः इव

न कृतं येन मूर्खेन तस्य का शस्य वासना

अति वृष्टिः समुद्रे स्यात् अनावृष्टिः तु पर्वते

स अर्ध हस्तः तु निर्योलो युगं कर्ण समानकम्

गो शाला सु दृढा यस्य शुचिः गोमय वर्जिता

पञ्च संख्या तु या रेखा बहु शस्य प्रदायिनी
एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

यथा सूर्यो अतिभाति यथा अस्मिन् तेज आहितम्

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

अयं मे वरण उरसि राजा देवो वनस्पतिः

एवा मे वरणो मणिः कीर्तिं भूतिं नि यछतु

तेजसा मा सम् उक्षतु यशसा सम् अनक्तु मा

स्वप्नं सुप्त्वा यदि पश्यासि पापं मृगः सृतिं यति धावाद् अजुष्टाम्
यत् भ्राजमानम् स्व रुचा एव सर्वतो लोकाः त्रयः हि अनु विभ्राजन्त एते

परीत्य अभ्यर्च्य धिष्ण्य अग्र्यम् पार्षदौ अभिवन्द्य च

तं कृष्ण पाद अभिनिविष्ट चेतसम् बद्धाञ्जलिं प्रश्रय नम्र कन्धरम्

स्थूले दधार भगवत् प्रतिरूपे एतत् ध्यायन् तद् अव्यवहितः व्यसृजत् समाधौ

ददर्श आत्मनि भूतेषु तम् एव अवस्थितम् विभुम्

गन्धर्व मुख्याः प्रजगुः पेतुः कुसुम वृष्टयः

एतत् ते ऽभिहितं सर्वं यत् पृष्टः अहम् इह त्वया

स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महा भागवतः महामतिः

द्रव्य क्रिया देवतानाम् कर्म कर्म फल प्रदम्

तस्य अखिल जगत् धातुः आवाम् देवस्य शार्ङ्गिणः

धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् पुण्यं स्वस्त्ययनं महत्

गोप्तारं धर्म सेतूनाम् मेनिरे पितरं प्रजाः

युक्तं विरहितं शक्त्या गुण मय्या आत्म मायया

यत्र तेजः तद् इच्छूनाम् मानो यत्र मनस्विनाम्
वृद्धः चलः रुजस् तीव्राः प्रतनोति समीरयन्

शल्य अपाये विनिर्गच्छन् श्वासात् कासात् च हन्ति असून्

रक्तेन पूर्ण कोष्ठः ऽत्र श्वासात् कासात् च नश्यति

तिर्यग् ऊर्ध्वं च निर्दिष्टौ पार्श्वसंधी तयोर् व्यधात्

विटपौ विधुर आख्ये च शृङ्गाटानि सिरासु तु

काल अन्तर प्राणहराः मास मास अर्ध जीविताः

वर्धयेत् संधितो गात्रं मर्मणि अभिहते द्रुतम्

गुल्फौ च स्तनमूले च त्रि अङ्गुलम् जानु कूर्परम्

मध्ये पाद तलस्य आहुः अभितस् मध्यम अङ्गुलिम्

हरन्ति तानि अपि प्राणान् कदाचिद् अभिघाततः

उत्क्षेपौ स्थपनी त्रीणि विशल्य घ्नानि तत्र हि

अङ्गुष्ठ अङ्गुलि मध्य स्थम् क्षिप्रम् आक्षेप मारणम्

कूर्परं जानु वत् कौण्यं तयोर् विटप वत् पुनः

शङ्खौ कटीकतरुणे नितम्बौ अंसयोः फले

गुद अपस्तम्भ विधुर शृङ्गाटानि नव आदिशेत्

स्तनमूल आर्जवे भागे पृष्ठवंश आश्रये सिरे

अपस्तम्भौ उरस् पार्श्वे नाड्यौ अनिल वाहिनी
द्वे द्रधसी इति पूतभृतम्
एकपिङ्गल गिरौ जगद्गुरुर् निर्विवेश विशदाः शशि प्रभाः

चन्द्र पाद जनित प्रवृत्तिभिः चन्द्रकान्त जल बिन्दुभिः गिरिः

रुद्ध निर्गमनम् आ दिन क्षयात् पूर्व दृष्ट तनु चन्द्रिका स्मितम्

किं न वेत्सि सह धर्म चारिणम् चक्रवाक सम वृत्तिम् आत्मनः

एवम् आलि निगृहीत साध्वसम् शङ्करो रहसि सेव्यताम् इति

शुद्धम् आविलम् अवस्थितं चलं वक्रम् आर्जव गुण अन्वितम् च यत्

पश्य पश्चिम दिश् अन्त लम्बिना निर्मितं मित कथे विवस्वता

सा सखीभिर् उपदिष्टम् आकुला न अस्मरत् प्रमुख वर्तिनि प्रिये

एवम् इन्द्रिय सुखस्य वर्त्मनः सेवनाद् अनुगृहीत मन्मथः

तेन भङ्गि विषम उत्तरच्छदम् मध्य पिण्डित विसूत्र मेखलम्

तां पुलोमतनया अलक उचितैः पारिजात कुसुमैः प्रसाधयन्

न तु सुरत सुखेषु छिन्न तृष्णः बभूव ज्वलन इव समुद्र अन्तर्गतः तद् जलेषु

सो ऽनुमान्य हिमवन्तम् आत्मभूर् आत्मजा विरह दुःख खेदितम्

सेवते स्म शयनं पराङ्मुखी सा तथा अपि रतये पिनाकिनः

पूर्व भाग तिमिर प्रवृत्तिभिः व्यक्त पङ्कम् इव जातम् एकतः

दीर्घया प्रतिमया सरो ऽम्भसां तापनीयम् इव सेतु बन्धनम्

यद् रतं च स दयम् प्रियस्य तत् पार्वती विषहते स्म न इतरत्

खे व्यगाहत तरङ्गिणीम् उमा मीन पङ्क्ति पुनरुक्त मेखला

ज्ञात मन्मथ रसा शनैः शनैः सा मुमोच रति दुःख शील ताम्

तद् दुकूलम् अथ च अभवत् स्वयं दूरम् उच्छ्वसित नीवि बन्धनम्

स प्रिया मुख रसम् दिवानिशं हर्ष वृद्धि जननम् सिषेविषुः
विष्टर पाद्य अर्घ्य आचमनीय मधुपर्काणाम् एकैकम् त्रिस् वेदयन्ते

उभौ शेषेण

यशो असि इति आचमनीयम्
पाणिग्रहो नाहुषैः अयम् न पुंभिः सेवितः पुरा

ददर्श देवयानीं च शर्मिष्ठां ताः च योषितः

ययातिः उवाच

आख्यास्यामि अहम् आदत्स्व वचनं मे नर अधिपैः

देवयानी उवाच

तम् एव देशं सम्प्राप्तो जल लिप्सुः प्रतर्षितः

इयं च मे सखी दासी यत्र अहम् तत्र गामिनी

संपूज्या सततं राज्ञ् न च एनाम् शयने ह्वय

दुहिता दानव इन्द्रस्य शर्मिष्ठा वृषपर्वणः

मृग लिप्सुः अहम् भद्रे पानीय अर्थम् इह आगतः

पिबन्त्यो ललनाः ताः च दिव्य आभरण भूषिताः

दृष्ट्वा एवम् आगतं विप्रं ययातिः पृथिवीपतिः
स एवं स्व अन्तरम् निन्ये युगानाम् एकसप्ततिम्

शारीरा मानसा दिव्या वैयासे ये च मानुषाः

संगीयमान सत् कीर्तिः शस्त्रीभिः सुरगायकैः

वत्सां मनोर् उच्च पदः स्वसारं को न अनुमन्येत बुधो ऽभियाताम्

अपावृतैः कर्ण रन्ध्रैः जुष्टा दिष्ट्या उशतीः गिरः

मनुर् उवाच

बर्हिष्मती नाम पुरी सर्व संपद् समन्विता

स भार्यः स प्रजः कामान् बुभुजे अन्य अविरोधात्

अपि निर्मुक्त सङ्गस्य काम रक्तस्य किं पुनः

हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रम् अङ्गं प्रचक्षते

अन्विच्छति पतिं युक्तं वयस् शील गुण आदिभिः

यत् स्वयं भगवान् प्रीत्या धर्मम् आह रिरक्षिषोः

यद् आभ्रंशयितुं भोगा न शेकुर् भगवत् परम्

प्रजापतीनां पतिर् एष मह्यं परं प्रमाणं भगवान् अनन्तः
यस् तु उन्मुखत्वात् वर्णानां मुख्यो ऽभूद् ब्राह्मणो गुरुः

रेतसा अंशेन येन असौ आनन्दं प्रतिपद्यते

प्रसुप्त लोकतन्त्राणाम् निशाम्य गतिम् ईश्वरः

स्मरन् विश्वसृजाम् ईशो विज्ञापितम् अधोक्षजः

विबभाज आत्मना आत्मानम् एकधा दशधा त्रिधा

त्रयोविंशति तत्त्वानाम् गणं युगपद् आविशत्

वाचा स्व अंशेन वक्तव्यं यया असौ प्रतिपद्यते
हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

श्रीशैले संत्यजेद् देहं ब्राह्मणो दग्ध किल्बिषः

विषय आसक्त चित्तः अपि त्यक्त धर्म रतिः नरः

पूजयेत् माम् सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते

संमार्ज्य शत यज्ञानाम् स्नानेन प्रयुतं तथा

तत्र अपि तीर्थं तीर्थ ज्ञे व्योमलिङ्गं च पश्य मे

स्नानं पल शतम् ज्ञेयम् अभ्यङ्गम् पञ्चविंशति

अनुग्रहो मया हि एवम् क्रियते मूर्तितः स्वयम्

परात्परतरं देवी बुध्यस्व इति मया उदितम्

क्षेत्रस्य अस्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः

रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत् प्रतिष्ठितम्

तानि सर्वाणि अशेषाणि वाराणस्यां विशन्ति माम्

मुच्यते न अत्र संदेहो हि अविमुक्ते यथा शुभम्

उत्तर प्रवहाम् पुण्यां मम मौलि विनिःसृताम्

विशोध्य सर्व द्रव्यैः तु वारिभिर् अभिषिञ्चति

मम प्रिय हितम् स्थानं ज्ञात्वा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्

हिरण्यगर्भ इति एवम् ततो अत्र अहम् समास्थितः

ब्रह्मणा च अपि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः

पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम्

क्वचित् प्रफुल्ल अम्बुज रेणु भूषितैः विहङ्गमैश् च अनुकल प्रणादिभिः

स भृत्य पुत्र दारैः च तथा सम्बन्धि बान्धवैः

क्षेत्र तीर्थ उपनिषदम् न विदुः बुध सत्तमाः

अनन्या सा गतिः तस्य योगिनां च एव या स्मृता

प्रफुल्ल नानाविध गुल्म शोभितम् लता प्रतान आदि मनोहरम् बहिः

प्रतिमासं तथा अष्टम्याम् प्रतिमासं चतुर्दशीम्

संसृष्टैः क्वचिद् उपलिप्त कीर्ण पुष्पैः आवासैः परिवृत पादपम् मुनीनाम्

संगमेश्वरम् इति एवम् ख्यातं जगति दृश्यताम्

मायूरैः पक्ष चन्द्रैः क्वचिद् अवनि गतैः रञ्जित क्ष्मा प्रदेशम् देशे देशे विलीन प्रमुदित विलसत् मत्त हारीत वृन्दम्

सर्व आयतन मुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्व् अपि

मद् प्रिय अर्थम् इदम् कार्यं मद् भक्तैः विधि पूर्वकम्

विविशुः हृदयम् सर्वे दग्ध संसार बीजिनः

रम्य उपान्त क्लम हार भवनम् फुल्ल अब्जेषु भ्रमर विलसितम्

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं च एव महालयम्

क्वचिद् च दन्तक्षत चारु वीरुधम् क्वचिद् लता आलिङ्गित चारु वृक्षकम्

पृथिव्यां सर्व तीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्

सर्व पर्वसु पुण्येषु विषुवेषु अयनेषु च

गण त्वम् लभते दृष्ट्वा हि अस्मिन् मोक्षः हि अवाप्यते

जागरं कारयेत् यः तु प्रार्थयेत् च यथाक्रमम्

हैमवत्याः स्वयं देवः स नन्दी परमेश्वरः

प्रविशन्ति सदा अभ्येत्य पुण्यं पर्वसु पर्वसु

पुन्नागेषु द्विज शत विरुतम् रक्त अशोक स्तबक भर नतम्

स्त्री वध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वया एव निहतौ रणे
तद् व्रतम्

उद्गृह्णाति तन् निधनम्
स तस्य कोट्टराजस्य वर्णं संस्थानं तेज ऋद्धिं च निमित्तं च गृहीत्वा अप्रतिबलो विशेष ग्रहणम् प्रति एवं वदेत् ईदृश एव स राजा चक्रवर्ती वर्णेन संस्थानेन तेजसा ऋद्ध्या च निमित्तेन च इति

परस्परम् उपहसन्तः लिखिष्यन्ति

तानि बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन बोद्धव्यानि

तस्मात् तर्हि सुभूते यावन्तो ऽन्तराया विसामग्र्यां संवर्तन्ते तानि सर्वाणि बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्माणि इति बोद्धव्यानि बुद्ध्वा च विवर्जयितव्यानि इति

दृष्ट्वा च ईदृशो राजा चक्रवर्ती वर्णेन संस्थानेन तेजसा ऋद्ध्या च इति निमित्तं गृहीत्वा कोट्टराजं पश्येत्

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः मार कर्म वेदितव्यम्

न तैः कदाचिद् अल्प उत्सुक तायाम् चित्तम् उत्पादयितव्यम्

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

भगवान् आह एवम् एव सुभूते तथारूपाः ते बोधिसत्त्व यानिकाः पुद्गला वेदितव्याः य इमां प्रज्ञापारमिताम् अ जानानाः अ परिपृच्छन्तः ताम् छोरयित्वा अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोद्धु कामाः ये ते सूत्रान्ताः श्रावक भूमिम् अभिवदन्ति प्रत्येकबुद्ध भूमिम् अभिवदन्ति तान् पर्येषितव्यान् मंस्यन्ते

इदम् अपि सुभूते तेषां मार कर्म वेदितव्यम्

उक्तं हि इदम् भगवता अच्छटा संघात मात्रकम् अपि अहम् भिक्षवो भव अभिनिर्वृत्तिम् न वर्णयामि

पुनर् अपरम् सुभूते प्रज्ञापारमितायां लिख्यमानायां भाष्यमाणायां शिक्ष्यमाणायां वा कश्चिद् एव तत्र आगत्य देवानां वर्णं भाषिष्यते एवं सुखिता देवाः एवंसुखाः स्वर्गाः एवं कामधातौ कामाः सेवितव्याः एवं रूपधातौ ध्यानानि समापत्तव्यानि एवम् आरूप्य धातौ तद् समापत्तयः समापत्तव्याः

इदम् अपि सुभूते मार कर्म वेदितव्यम्

पुनर् अपरम् सुभूते उत्पत्स्यन्ते अग्नि मनसिकाराः इच्छा मनसिकाराः धन धान्य समृद्धि मनसिकाराः

तत् किम् मन्यसे सुभूते वैजयन्त प्रासाद प्रमाणम् प्रासादं कर्तु कामेन निर्मातु कामेन सूर्याचन्द्रमसोः विमानात् प्रमाणम् ग्रहीतव्यं भवति सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

तत् किम् मन्यसे सुभूते अपि नु ते पण्डित जातीयाः बोधिसत्त्वा वेदितव्याः सुभूतिः आह नो हि इदम् भगवन्

एवम् एव भगवन् अस्याः प्रज्ञापारमितायाः प्रायेण बहवो ऽन्तराया उत्पत्स्यन्ते

तत् कस्य हेतोः किंच अपि सुभूते तेषु सूत्रान्तेषु शून्यता निमित्त अप्रणिहितानि भाषितानि न खलु पुनर् उपाय कौशल्यम् तत्र बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानाम् आख्यातम्

न अत्र बोधिसत्त्वैः महासत्त्वैः एवम् चित्तम् उत्पादयितव्यम्

न खलु पुनर् अहम् सुभूते एभिः एवंरूपैः श्रावक प्रत्येकबुद्ध भूमि प्रतिसंयुक्तैः सूत्रान्तैः बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य सर्वज्ञ ताम् पर्येषितव्यां वदामि

पुनर् अपरम् सुभूते धर्म भाणकः येन जन्तु भयम् येन व्याल भयम् येन अमनुष्य भयम् तेन सम्प्रस्थितो भविष्यति

इदम् अपि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मार कर्म वेदितव्यम्

स महता उद्योगेन तथा तथा उपायेन चेष्टते यथा न कश्चिद् इमाम् प्रज्ञापारमितां लिखेत् वा पर्यवाप्नुयात् वा इति

एवम् उक्ते आयुष्मान् सुभूतिः भगवन्तम् एतत् अवोचत् किम् अत्र भगवन् कारणं यत् इह मारः पापीयान् एवम् महान्तम् उद्योगम् आपत्स्यते तथा तथा च उपायेन चेष्टिष्यते यथा इमाम् प्रज्ञापारमितां न कश्चिद् उद्ग्रहीष्यति न धारयिष्यति न वाचयिष्यति न पर्यवाप्स्यति न प्रवर्तयिष्यति न देशयिष्यति न उपदेक्ष्यति न उद्देक्ष्यति न सु आध्यास्यति न लेखयिष्यति न लिखिष्यति एवम् उक्ते भगवान् आयुष्मन्तम् सुभूतिम् एतत् अवोचत् प्रज्ञापारमिता निर्जाता हि सुभूते बुद्धानां भगवतां सर्वज्ञ ता

एवं ते परीत्त बुद्धयः लौकिक लोकोत्तराणाम् यथाभूत परिज्ञायाः मूलं प्रज्ञापारमितां विवर्ज्य उत्सृज्य प्रशाखाम् अध्यालम्बितव्याम् मंस्यन्ते
छर्दि हृद् रोग मन्दाग्निम् आम दोषान् च नाशयेत्

क्षुद्रिकायाः फलं ज्ञेयं कटु तिक्तं ज्वर अपहम्

कूष्माण्डी सोमसृष्टा च पीतिका च बृहत्फला

कण्डू कुष्ठ कृमि घ्नम् च कफ वात हरम् तथा

कास श्वास आर्ति यक्ष्म घ्ना वान्ति तृष्णा अरुचीः जयेत्

शटी स्वर्या गन्धमूला कषाय कटुका सरा

कफ असृज् कण्डु कुष्ठानि ज्वर दाहौ च नाशयेत्

रक्ताङ्गो मन्थनः च एव स च एव अरणिकः मतः

यासो यवासको ऽनन्तो बालपत्त्रो ऽधिकण्टकः

पर्पटः स्यात् पर्पटकः वरतिक्तः सुतिक्तकः

चिर्भटं मधुरं रूक्षं गुरु पित्त कफ अपहम्

कफ वात हरा च उष्णा दीपनी रक्त दोष जित्

कैडर्यः पिचुमन्दः च निम्बः अरिष्टः वरत्वचः

विज्ञेया नागदमनी सर्वभूतप्रमर्दिनी

ताम्रपुष्पः चमरिकः महायमलपत्त्रकः

भूनिम्बो अनार्यतिक्तः च किरातो रामसेनकः

शोफ पाण्डु आमय प्लीह्नः हन्ति श्रेष्ठा विरेचने

हरिद्रा पीतिका पिङ्गा रजनी रञ्जिनी निशा

अन्या इन्द्रवारुणी प्रोक्ता विशाला च महाफला

कफ पित्त प्रशमना रूक्षा च अनिल कोपना

निम्बो नियमनो नेता पिचुमन्दः सुतिक्तकः

वन्ध्यापुत्रप्रदा च एव ज्ञेया योगेश्वरी तथा

अजशृङ्गी हिमा स्वादुः शोफ तृष्णा वमीः जयेत्

अग्निमन्थः अग्निमथनः तर्कारी वैजयन्तिका

त्रपुसं छर्दि हृत् प्रोक्तं वस्ति विशोधनम्

रेचको जयपालः च सारकः तिन्तिडीफलम्

शोफ पाण्डु विष ध्वंसी गरेषु वमने हितः

अरिष्टः सर्वतोभद्रः प्रभद्रः पारिभद्रकः

सारिवा शारदा गोपा गोपवल्ली प्रतानिका

कण्ठ रोग अपची श्वास कास प्लीह कफ उदरान्

शक्रमाता च कासघ्नी भृङ्गजा भार्गवा मता

सिंहिका कफ वात घ्ना श्वास शूल ज्वर अपहा

द्रवन्ती हृद् रोग हरा कफ कृमि विनाशिनी

कर्णिकारो राजवृक्षः प्रग्रहः कृतमालकः

इन्द्रवारु द्वयम् तिक्तं कटु पाके रसे लघु

सारिवा अन्या कृष्णमूली कृष्णा चन्दनसारिवा

पिण्डामृता बहुच्छिन्ना सा च उक्ता कन्दरोहिणी

आरोग्यशिम्बी शम्पाको व्याधिघातो व्यथान्तकः

कूष्माण्डिका कुम्भफला तथा स्थिरफला मता

वरणी च वराङ्गी च तथा एव च जयावहा

दीर्घपर्णी मूत्रफला लताकर्कटिका अपि च

इति पञ्च रसा पथ्या लवणेन विवर्जिता

वात घ्ना कण्ठ हृद् रोग मुख रोग विनाशिनी

श्यामा त्रिवृत् मालविका मसूरविदला च सा

हृद् रोग प्लीह गुल्म अर्शस् वस्ति शुद्धि करः परः

पाठा तिक्त रसा वृष्या विष घ्ना कुष्ठ कण्डु _

शोफ श्लेष्म अग्निमान्द्य आम विबन्धान् च विनाशयेत्

लाङ्गूली कण्डुला चण्डा मर्कटी दुरभिग्रहा

हन्ति दाह अस्रपित्तानि क्षय वात ज्वरैः सह

श्वेतपुष्पी मृगाक्षी च मृगैर्वारुर् मृगादनी

आरग्वधो दीर्घफलो व्याधिहा चतुरङ्गुलः

विदाहि विष्टम्भ करम् दोष हृत् पूति मारुतम्

शोष हृत् तर्पणी बल्या जाड्य हा मूत्र रोध _

कृष्णमूली तु संग्राहि शिशिरा कफ वात जित्

विद्यात् तत् एव संपक्वं मधुर अनुरसम् गुरु

केशमुष्टिः निम्बवरः रम्यको ऽक्षीब एव च
इदम् अन्नम् अयं रस इमा गावः सह श्रिया इति तु पुरस्ताद् एकैकस्य

रसो ऽसि वानस्पत्यो रसं मयि धेहि इति मधुमन्थस्य पिबेद् इति गौतमः

पयस्यो अ पयस्यः इति तु रस आदेशः

क्रीते राजनि सुब्रह्मण्य उत्तरेण सोम वहनम् गत्वा अन्तरेण ईषे शमी शाखाम् पलाश शाखाम् वा स पलाशाम् पाणौ कृत्वा अवतिष्ठेत

प्राच् मुख करणम् च अनादेशे
अथ अस्मै आचमनीयम् इति वेदयते
पञ्चहोतारं व्याख्याय माध्यंदिनेन पवमानेन उद्गायेत्

प्र एव जनयति

पञ्चहोत्रा वै देवा असुरान् प्राणुदन्त

सप्तहोत्रा इदम् समतन्वन्

पञ्चहोत्रा पशून् असृजन्त

पराङ् एव संक्रामति

समृद्ध्यै

अ मिथुनः हि वा एषो ऽथ न प्रभवति

भ्रातृव्यम् एव पराणुद्य पशून् सृजते
धर्म अर्थ काम मोक्षाणाम् यथावत् लक्षणम् शुभम्

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे

ब्रह्मणः शयनं च अप्सु नाम निर्वचनम् तथा

ब्रह्म विष्णु विवादः स्यात् अन्तर् देह प्रवेशनम्

आरुरुक्षुः तु स गुणम् पूजयेत् परमेश्वरम्

तस्माद् व्यासात् अहम् श्रुत्वा भवतां पाप नाशनम्

यो अ श्रद्दधाने पुरुषे दद्यात् च अधार्मिके तथा

देव्या विभाग कथनम् देवदेवात् पिनाकिनः

संस्थितेषु अथ देवेषु ब्रह्म विष्णु पिनाकिषु

किंतु देवं महादेवं सर्व शक्तिम् सनातनम्

पाराशर्याय शान्ताय नमो नारायण आत्मने

प्रधानं जगतो योनिः माया तत्त्वम् अचेतनम्

पद्म उद्भव त्वम् देवस्य मोहः तस्य च धीमतः

एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः

गुण साम्यम् तत् अव्यक्तम् प्रकृतिः परिगीयते

नैमित्तिकः तु कथितः प्रतिसर्गः ततस् परम्

वेद शाखा प्रणयनम् व्यासानां कथनं ततः

न अध्येतव्यम् इदम् शास्त्रं वृषलस्य च सन्निधौ

कथ्यन्ते च एव माहात्म्यात् शक्तिः एका एव निर्गुणाः

तम् आविश्य महादेवो भगवन्त् नीललोहितः

देवान् तत्परः संयत इन्द्रियः

दंष्ट्र कराल वदनः प्रदीप्त अनल लोचनः

प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वा असौ बहुधा पुनः

पतिव्रतायाः च आख्यानम् तीर्थानां च विनिर्णयः

प्रधान पुंसोः अजयोः एष संहार ईरितः

सनत्कुमाराद् भगवान् मुनिः सत्यवती सुतः

नमो ऽस्तु कालरुद्राय काल रूपाय ते नमः

सर्वासाम् एव शक्तीनां ब्रह्म विष्णु महेश्वराः

विप्राय वेद विद्वसे तस्य पुण्यं निबोधत

तस्मात् सर्वान् परित्यज्य देवान् ब्रह्म पुरोगमान्

सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्व आत्मनि एव व्यवस्थिताः

त्रिशूली कृत्ति वसनः योगम् ऐश्वरम् आस्थितः
ॐ चन्द्रमसं तर्पयामि

अथ निवीती

ॐ पुष्टिं तर्पयामि

ॐ शनैश्चरं तर्पयामि

ॐ स्थूलं तर्पयामि

ॐ व्याहृतीस् तर्पयामि

ॐ श्रियं देवीं तर्पयामि

ॐ विघ्न पार्षदीः च तर्पयामि

ॐ भुवस् तर्पयामि

ॐ आश्वलायनं शौनकं तर्पयामि

ॐ गायत्रीं तर्पयामि

ॐ वक्रतुण्डं तर्पयामि

ॐ राहुं तर्पयामि

ॐ पशुपतेर् देवस्य सुतं तर्पयामि

ॐ नीलं तर्पयामि

ॐ स्कन्द पार्षदीः च तर्पयामि

ॐ चित्रगुप्तं तर्पयामि