tanuj437/sanskrit-pos-tagged-corpus huggingface dataset:
इति वादिनि गाङ्गेये रथात् तूर्णम् धनंजयः

प्रताप धाम्नः तस्य आरात् सः च कोप अरि वाहिनी

मण्डलीकृत गाण्डीवः तूर्णम् प्रत्युद्ययौ परान्

युक्तो ऽपि सततं दिव्य संपदा मा शुचः सखे

लोक संहार शीलेन कामेन क्रोध बन्धुना

धारणं लम्बमानस्य शिरसो मे विधीयताम्

एको द्रोणि मुखान् वीरान् अभिमन्युः अयोधयत्

युयुत्सुं पार्थम् आलोक्य सैन्यानां हर्ष निःस्वनः

सृञ्जयाः सह पाञ्चालैः सोमकैः च सह आद्रवन्

कर्मिणो नियत अन्तराः

शिखण्डी प्राहिणोत् तस्मै हेम पुङ्ख शर आवलिम्

द्रोण दुर्योधन मुखाः सर्वे च अन्ये महा रथाः

देवेन विष्णुना गुप्ता न जेयाः पाण्डवा इति

निकृत्तैः चामर उष्णीषैः छन्नाः च पृथिवीभुजाम्

पर्यन्ते भाव तुल्या हि नृणां जन्म अन्तर स्थितिः

धृष्टद्युम्नः चमू नाथः चकर्त अभ्येत्य कौरवान्

वृष्टिम् अभ्युद्गताम् घोरां चिछेद आशु वृकोदरः

विन्द अनुविन्दौ आवन्त्यौ कुन्तिभोजं यशस्विनम्

युधि युध्यस्व वा मा वा न मे जीवन् गमिष्यसि

असृज् प्रवाहैः सहसा प्रशान्ते रेणु मण्डले

छादितं कौरवैः दृष्ट्वा भीमं विशिख वर्षिभिः

न मिथ्या वादिनम् कामात् त्वा कुर्याम् अहम् अच्युतैः

न प्राप्नुवन्ति मां शुष्क क्रिया पाश वशीकृताः

भीष्मः चकार कदनं राज्ञाम् अन्यत्र च अर्जुनः

रुधिरेण इव गगने संध्या रागेण पूरिते

चकार समरे भीष्मः दिशः

ततो निशायाम् अभ्येत्य कुरुराजः पितामहम्

गम्भीर धीर संरम्भः वर्जयन् सः पृथग्जनम्

वैचित्र्यात् अनिशम् येषां संसरन्ति शरीरिणः

त्वम् अप्य् अ सक्तः निष्कामः कुरु कर्म कुल उचितम्

आस्थाय यौगिकीं बुद्धिं कर्म बन्ध विवर्जितः

वैकर्तनः तत् आकर्ण्य जगाद विनत आननः

लोल त्वात् मनसः देव योगात् भ्रष्टस्य का गतिः

अथ भीमं समभ्यायात् स्वयं राजा सुयोधनः

मद् मयाः धृतिमन्तो मां भजन्ते पुरुषोत्तमम्

वध्यमानेषु सैन्येषु क्षिप्रं गाण्डीवधन्वना

शिखण्डि प्रमुखाः वीराः पर अनीकम् उपाद्रवन्

प्रणतान् अथ सम्प्राप्तान् पुनर् कौरव पाण्डवान्

ते ब्रह्म अध्यात्म कर्म आख्यम् स अधिभूतम् विदन्ति माम्

लाघवात् अभितस् तस्य सायकाः चित्र योधिनः

भगदत्तो ऽथ विद्राव्य पाण्डवानाम् अनीकिनीम्

कुर्वन् राज समाजेन मौलि रत्न अरुणाः दिशः

विदार्यमाणो नीरन्ध्रैः गाण्डीवात् निःसृतैः शरैः

भीष्मः पृथु शर ज्वाला दुःसहः सु भट इन्धनः

तनयं निहतं श्रुत्वा कुपितः शतमन्यु जः

कर्म भूः भारतम् वर्षम् अन्याः च फल भूमयः

अत्र अन्तरे गज अनीकैः विपुलैः च गज अधिपः

भीष्म बाणाः नरेन्द्रेषु पेतुः हंसाः सहःसु इव

विदधे मत्त वेताल नन्दने दिन संक्षये

विषम स्थः न हन्तव्यो न च सेना विनिर्गतः

अवहारं सु सैन्यानाम् विदधे धीमतां वरः

इरावन्तः च विक्रान्तं शतायुः फल्गुन आत्मजम्

भूतानि एकः तु भगवन्त् अव्यक्तः न विनश्यति

स बभौ गति लोलेन हारेण तुहिन _

इति उक्त्वा आश्वासयामास कौन्तेयं कमल आधवः

ताभ्यां विदारिते व्यूहे कुपिताः कुरु नन्दनाः

मायया युध्यमानं तं गर्जन्तं राक्षस ईश्वरम्

मणि काञ्चन चित्रेषु कलशेषु अमल अम्भसः

कृतान्तो जृम्भते राज्ञां धृतराष्ट्र ते अनयात्

अत्र अन्तरे भीष्म शरैः हन्यमानेषु राजसु

आरुरुक्षु दशा अतीतः योग आरूढः विमत्सरः

दीप्त्या द्रवन्ति रक्षांसि स्थाने तव जनार्दन

भुजः त्रैलोक्य विजये पर्याप्त इति मे मतिः

कृती भविष्यसि तदा श्रुतेषु अर्थेषु अनादरः

हैडम्ब बाण निहताः वीराः तस्य पदानुगाः

सर्वतः पाणि वदनम् सर्व आकारम् अनामयम्

महा रथेषु यातेषु समामन्त्र्य आपगा सुतम्

तद् कर्माणि आत्म योग अग्नौ हुत्वा यान्ति परां गतिम्

अ द्वेष्टा करुणा सिन्धुः सुख दुःख समः शमी

मद भाग्य वशात् न स्यात् यदि पार्थेषु वः कृपा

पश्य कृष्ण प्रबुद्धेन गाङ्गेय वडबाग्निना

उलूपी नाग ललना फल्गुन आद्यम् अजीजनत्

किंतु दुर्योधनस्य अर्थे सुहृदो मान कारिणः

हेम पुङ्खाः शराः चक्रुः वह्नि व्याप्तम् दिगन्तरम्
नागे निपतिते तस्मिन् रक्षिते च सुयोधने

सो अपि अच्छ कीर्तिः अथ भीष्म मुखान् उपेत्य प्रह्वः शरीर पण संश्रित धार्तराष्ट्रान्

सुयोधन शर आघात मूर्छितः ऽथ वृकोदरः

मिथः कथयतां तेषां सा जगाम विभावरी

एतत् सुयोधनेन उक्तम् श्रुत्वा सुरसरित् सुतः

भगवन्त् वीत मोहः ऽहं करिष्ये तव शासनम्

शिखण्डिनं मद्र राजः दिव्यैः अस्त्रैः अवारयत्

तां च शक्रसुतः तूर्णम् चकार विशिखैः त्रिधा

स्मरन्ति मनसा सर्वं रुद्ध कर्मेन्द्रियाः अपि

न एते शिखण्डिनो बाणाः शिला संघात भेदिनः

तत् एव विहितं किंचिद् पुंसाम् सुकृत दुष्कृतम्

युक्त आहार आदि चेष्टस्य नित्यं निष्कम्प चेतसः

ईषत् स्मित सुधा धौत कपोल फलकः ऽवदत्

धनंजयः कुरु चमूम् शर जालैः अपूरयत्

एतत् आकर्ण्य कर्ण उक्तम् हर्षात् कर्म शतैः इव

आरूढा इव मही व्योम् रजसा समलक्ष्यत

चकार शल्यम् अभ्येत्य शरैः जटिल विग्रहम्

दुर्योधने अति संरब्धे पृथु सैन्य अभिमानिनि

उन्ममाथ शर अग्रेण हैमं केसरिणं रथात्

तस्मिन् आकुल संग्रामे वर्तमाने भयंकरे

निद्रालुः भूत कालेषु प्रबुद्धः तिमिरेषु यः

तद् संगमात् च विस्तारं स याति ब्रह्म शाश्वतम्

कबन्ध ताण्डवः चण्डे मत्त वेताल संकुले

क्षपयामि रिपून् सर्वान् युधि सत्येन ते शपे

उत्तरं निहतं दृष्ट्वा शङ्खः तस्य अनुजः क्रुधा

अ सक्तिः नश्वरे नित्यं ज्ञानम् अज्ञानम् अन्यथा

दारुणे तुमुले तस्मिन् निर्विभागे बल द्वये
आसीद् इह एव चम्पायाम् इष्ट भार्यः महीपतिः

गौरी भ्रष्टा महा विद्या विद्या इव तनु मेधसः

अ प्रसाद्य एव तां भानुः प्रतीचीम् उपसर्पति

गुण रूप अन्तर ज्ञान शालिनः प्रहिता हताः

यदा तु पटु यत्नः ऽपि न अलभे वरम् ईप्सितम्

चित्र भित्तिम् अथ त्यक्त्वा सा अपि पद्मा इव पद्मिनीम्

प्रेरितः पटुना अन्येन समीरेण इव तोयदः

अभिनीय ततो रात्रिं प्रातः प्रवहण आश्रितः

पापम् अध्याचरन्त्य् एव भृत्या भर्तृ प्रिय ईप्सवः

अर्धरात्रे तु सहसा प्रतिबुद्धा मुनेः सुता

शाप अन्तम् अर्थितेन अहम् इति निध्याय

धूम्र छायः शनैर् जल्पन् धिग् धिङ् माम् इति निर्गतः

किंत्व् एकदा अहम् अद्राक्षं हृत पोतः नभस्वता

गाढम् आलिङ्ग्य तेन अपि चिरं प्रीत्या निरूपितः

ततः प्राक् प्रतिबुद्धं माम् अपृच्छत् सुप्रभा सुता

पुर अनुरूप शोभम् च प्राविशत् स नृप आलयम्

एवमादि निवेद्य असौ वाणिजः स्व गृहान् अगात्

मनोहरं मुहुः पश्यन् स्वयं धूपम् अयोजयत्

अलम् आकुल ताम् गत्वा सुलभा सुकुमारिका

आरभ्य च ततः कालात् तत्र यात्रा प्रवर्तिता

किम् एतद् इति पृष्टश् च मया निर्यामको ऽब्रवीत्

यत्र सम्पूर्ण तारुण्याः कर्णिकार स्रज् उज्ज्वलाः

तेन युष्माकम् एव इदम् कार्यं कुर्वाणया गुरु

विशाल मण्डप आसीनम् शक्र आकारम् नराधिपम्

आकृष्टे स्थगिकायाश् च स्वस्याः फलक सम्पुटे

यथा च अहम् इह आयातः तथा आश्रोतुम् प्रसीदत

वृद्धैर् एष समाख्यातः श्रीकुञ्जः शृङ्गवान् इति

किम् विषादेन पोतम् आरुह्य मामकम्

तस्य मध्ये च मातङ्गं गन्ध मातंग धी रतम्

अस्ति पश्चात् समुद्र अन्ते सु आचार धनवत् प्रजम्

सुता नलिनिका नाम नृपतेस् तस्य तादृशी

दुःखेन च गृहं गत्वा शून्यः संमान्य च प्रियाम्

मनोहरः पुरं प्रापत् कुङ्कुम आलिप्त चत्वरम्

अग्राम्यो धीर वचनः कस्माद् अपि दिदृक्षते

विद्याधर पतेः भ्राता साधकः

अद्य आरभ्य मया देवः सेवितव्यो धनेश्वरः

स्थानाच् च अचलिता एव असौ दृष्ट्या मां दूरम् अन्वगात्

नितान्त स्निग्धया प्राचीं प्रभया इव दिवाकरः

इति जिह्मं पुरस् तस्याः कामुक आचारम् आचरम्

आत्मा अपि गन्ध शास्त्र ज्ञः तदा वः श्रावितो मया

पक्ष छेद भय आलीनान् नगान् इव महा अर्णवात्

मरुता त्याजित स्थैर्यः यातः पोतः स्वतन्त्र ताम्

कुपिता राज पुत्राय राज पुत्री कदाचन

सदृशो वर दानेन शापो ऽपि हि महात्मनाम्

चित्र न्यस्त तनुम् यस् त्वां मनुष्यो ऽभिभविष्यति

यथाकामम् उपाभुङ्क्त करी इव
ब्रह्म ह सुराप गुरु तल्प ग मातृ पितृ योनि सम्बन्ध अग स्तेन नास्तिक निन्दित कर्म अभ्यासि पतित अत्यागि अपतित त्यागिनः पतिताः

तस्य च प्रतिग्रहीता इति एके
कृष्णाजिने अभि इव ग्रीवाः पश्चाद् उदीचीन कुम्बाम् शम्यां निदधाति दिव स्कम्भनिर् असि इति

दृषदि तण्डुलान् अधिवपति देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् अग्नये जुष्टम् अधि वपामि
अहर् रात्रे पशवो ऽनुप्रजायन्ते

अह्नो वै रूपं धानाः

यदा हिरण्यं विन्देत अथ एताम् एव निर्वपेत्

पशवो वै रेवती

पशवो वै संसृष्टम्

तया इमम् भूमानम् अगच्छत्

सिध्मां गां दद्यात्

एतद् रूपाः वै पशवः

सो ऽस्मै पशून् प्रयच्छति
पशून् एव अस्मिन् तत् दधाति

स परमम् लोकम् अजयत्

रथंतरम् आजभार वसिष्ठः भरद्वाजः बृहत् आ चक्रे अग्नेः इति

एतैः एव एनम् तत् कामैः समर्धयति
सर्वत्र इन्द्र क्रतुम् ब्राह्मणाच्छंसिना ऊर्ध्वम् विषुवतः प्राग् अतिरात्रात्
अश्वमेध फलम् प्राप्य रुद्र लोकम् स गच्छति

उत्तरे विधिवत् पूज्य षष् अस्रे च एव पूजयेत्

अतो वक्ष्यामि विप्र इन्द्राः सर्व काम अर्थ साधनम्

यस्य भक्तः अपि लोके अस्मिन् पुत्र दार गृह आदिभिः

एवं प्राकृतम् षष् अस्रम् परिकल्प्य च

मन्दर अद्रि प्रतीकाशैः विमानैः विश्वतोमुखैः

लिङ्ग प्रतिष्ठा पुण्यम् च लिङ्ग स्थापनम् एव च

पञ्चभूतानि तन्मात्र पञ्चकम् च एव दक्षिणे

स्नात्वा तेषु नरो भक्त्या तीर्थेषु द्विजसत्तमाः

कर्तव्यं सर्व यत्नेन धर्म काम अर्थ सिद्धये

गङ्गा स्नान समम् पुण्यं लभते न अत्र संशयः

सः अपि याति शिवं स्थानं प्राप्य किं पुनर् एव च

क्षेत्रस्य दर्शनं पुण्यं प्रवेशः तद् शत अधिकः

पाप कञ्चुकम् उत्सृज्य शिव तीर्थेषु मानवः

याग उपयोग द्रव्याणि शिवाय विनिवेदयेत्

आधाय अग्निम् शिव क्षेत्रे सम्पूज्य परमेश्वरम्

महेन्द्र पर्वत आकारैः विमानैः वृष संयुतैः

आलिख्य कमलं भद्रं दश हस्त प्रमाणात्

अस्तं गते तथा च अर्के स्नात्वा गच्छेत् शिवम् पदम्

मानसैः वाचिकैः पापैः कायिकैश् च महत्तरैः

चान्द्रायण सहस्रस्य फलं मासेन लभ्यते

तथा मारकतैः च एव सौवर्णै राजतैस् तथा

मध्य देशे च देवेशीं प्रकृतिं ब्रह्म रूपिणीम्

तथा उपपातकैः च एव पापैः च एव अनुपातकैः

स अङ्गान् वेदान् यथान्यायम् अधीत्य विधि पूर्वकम्
तत् नः यक्षः प्रचोदयात्

शुद्ध हस्ताय विद्महे पाश हस्ताय धीमहि

तत् नः दुर्गा प्रचोदयात्

तत् नः गरुडः प्रचोदयात्

निशाचराय विद्महे खड्ग हस्ताय धीमहि

विघ्नेश्वरो महा भृङ्गी स्कन्दः सौम्य आदेः क्रमात्

विष्णुं च एव महा विष्णुम् सदा विष्णुम् अनुक्रमात्

नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं चल स्थापनम् उत्तमम्
तेभ्य एतान् प्रश्नान् व्याचचष्टे

यान् एव नो भवांस् तान् ह्यः प्रश्नान् अपृच्छत् तान् एव नो भवान् व्याचक्षीत इति

ते मिथ एव यत्र इतरः बभूव

एष ब्रह्मा ब्रह्म पुत्रः इति ह उवाच यद् एनं कश्चिद् उपवदेत उत मीमांसेत ह वा मूर्धा वा अस्य विपतेत् प्राणा वा एनम् जह्युर् इति

तस्मै ह निष्कं प्रयच्छन्न् उवाच अनूचानः ह वै स्वैदायन असि सुवर्णं वै सुवर्ण विदे ददामि इति
एतं भागम् एतं सधस्था उलूखल इति संस्थित होमाः

गो दक्षिणाम् वा कौरुपथिः

अथ एतयोः विभागः

यद् अक्षेष्व् इति समान वसनौ भवतः
भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेषु इति

पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वम् ईश्वरम्

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिः लोकानाम् अव्ययः हरिः

न तं जनकं मोहिताः तस्य मायया

शाक पर्ण आशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

तमो हि अग्निः रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुः इति प्रभुः

शेपुश् च शापैः विविधैः मायया तस्य मोहिताः

ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामः त्वा यथा पुरा

वैदिकैः एव नियमैः विविधैः ब्रह्मचारिणः

एतत् एव परं ज्ञानम् एष मोक्षो ऽत्र गीयते

ज्ञान योग रताः शान्ता माम् एव शरणं गताः

तम् एव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

वैदिकैः विविधैः मन्त्रैः सूक्तैः माहेश्वरैः शुभैः

क्षम्यतां यत् कृतम् मोहात् त्वम् एव शरणं हि नः

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेन अन्तरात्मना

न तस्य परमं किंचित् पदं समधिगम्यते

हा कष्टं भवताम् अद्य जातं सर्व अर्थ नाशनम्

नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च

गायन्ति नृत्यन्ति विलास बाह्याः नारी गणाः मायिनम् एकम् ईशम्

वेद मूर्तिः अहं विप्रा न अन्य शास्त्र अर्थ वेदिभिः

विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

जग्मुः संहृष्ट मनसः देवदारु वनम् पुनः

ऋषय ऊचुः

प्रोचुः एतत् भवान् लिङ्गम् उत्पाटयतु दुर्मते

तम् आसाद्य अक्षय निधिम् हा भवद्भिः उपेक्षितम्

योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्ति दम्

ते भग्न तपसः विप्राः समेत्य वृषभध्वजम्

प्राणाय च नमः ते नमो भस्म अङ्ग रागिणे

अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे काम प्रपीडिताः

स एव देवी न च तद् विभिन्नम् एतत् ज्ञात्वा हि अमृत त्वम् व्रजन्ति

वीत राग भय क्रोधाः मद् मयाः माम् उपाश्रिताः

ब्रह्मचर्य रतः नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्

विभीषणाय रुद्राय नमः ते कृत्तिवाससे

आराधयन्ति स्म तम् एव देवं वनौकसः ते पुनर् एव रुद्रम्
मरीचि मिश्राः ऋषयो यज्ञः सुर गण ईश्वरः

पत्नी मरीचेस् तु कला सुषुवे कर्दम आत्मजा

तासां प्रसूति प्रसवम् प्रोच्यमानं निबोध मे

योगं क्रिया उन्नतिः दर्पम् अर्थं बुद्धिर् असूयत

तस्यां ससर्ज दुहितॄः षोडश अमल लोचनाः

मैत्रेय उवाच

सोमो ऽभूद् ब्रह्मणो ऽंशेन दत्तो विष्णोस् तु योग विद्

ब्रह्मणा चोदितः सृष्टाव् अत्रिर् ब्रह्म विदाम् वरः

पुलहस्य गतिर् भार्या त्रीन् असूत सती सुतान्

दक्षाय ब्रह्म पुत्राय प्रसूतिं भगवान् मनुः

यथा कृतस् ते सङ्कल्पो भाव्यं तेन एव न अन्यथा

रावणः कुम्भकर्णश् च तथा अन्यस्याम् विभीषणः

तस्य यक्ष पतिः देवः कुबेरस् त्व् इडविडा सुतः

मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्रीः प्रश्रयं सुतम्

प्रजाम् आत्म समाम् मह्यं प्रयच्छत्व् इति चिन्तयन्

कृपा अवलोकेन हसत् वदनेन उपलम्भितान्

मैत्रेय उवाच

क्रतोर् अपि क्रिया भार्या वालखिल्यान् असूयत

श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस् तुष्टिः पुष्टिः क्रिया उन्नतिः

शान्तिः सुखं मुदं तुष्टिः स्मयं पुष्टिर् असूयत

प्रियव्रत उत्तानपादौ मनु पुत्रौ महा ओजसौ
तूष्णीम् अत ऊर्ध्वं वेदेर् आक्रमणम्

अग्नीषोमौ प्रणेष्यत्सु वेदिम् आक्रामेन् मन्त्रेण
मन्द अग्निः शीलयेद् आम गुरु भिन्न विबन्ध _

तेन पक्वो घृत प्रस्थः शोफ अर्शस् गुल्म मेह हा

सर्वत्र सर्व अङ्ग सरे दोष जे श्वयथौ पुरा

स्वेद अभ्यङ्गान् समीर घ्नान् लेपम् एक अङ्ग गे पुनः

अमृता द्वितयम् सिवातिका सुरकाष्ठं स पुरम् स गो जलम्

वरा क्वाथेन कटुका कुम्भ अयस् त्र्यूषणानि च

कृष्णा पुराण पिण्याक शिग्रु त्वच् सिकता अतसीः

गुणैस् तद्वत् च पाठायाः पञ्चकोलेन साधिता

त्रिकटु त्रिवृता दन्ती चित्रकैः साधितं पयः
ययातिः उवाच

देवयानी उवाच

यदुं च तुर्वसुं च एव शक्र विष्णू इव अपरौ

शर्मिष्ठा उवाच

न उपैति यो हि धर्मेण ब्रह्म हा इति उच्यते बुधैः

मद् अधीना सती कस्माद् अकार्षीः विप्रियम् मम
अति आयुः यज्ञायज्ञीयम्

वायुर् वामदेव्यस्य

एकैकम् उ ह वा एतेषां स्वर्गस्य लोकस्य ईशे
परमान्न मधुक्षीर कृष्णमृद् नागकेसरैः

तोयस्य कुम्भः पललं छत्त्रं वस्त्रम् विलेपनम्

श्वेत पत्त्रम् च लोध्रं च तगरं नाग सर्षपाः

हिरण्यं च बलिर् योज्यो मूत्र आज्य क्षीरम् एकतः

सुराह्वं त्र्यूषणं सर्पिर् गो मूत्रे तेभिः चतुर्गुणे

नावन अञ्जनयोः योज्यो बस्त मूत्र युतः ऽगदः

तपस् शील समाधान दान ज्ञान दया आदिभिः

गन्धर्वाय गवां मार्गे स वस्त्र आभरणम् बलिम्

शीतेन वारिणा पिष्टं नावन अञ्जनयोः हितम्

दधि तगर मधूक सार प्रियाह्वा विषाख्या विषा तार्क्ष्यशैलैः स चव्य आमयैः कल्कितैः

दैत्ये बलिर् बहु फलः स उशीर कमल उत्पलः

गद शुकतरु पुष्प बीज उग्र यष्टि अद्रिकर्णी निकुम्भ अग्नि बिल्वैः समैः कल्कितैर् मूत्रवर्गेण सिद्धं घृतं

घृतम् अनवम् अशेष मूत्र अंश सिद्धम् मतं भूतराव आह्वयम् पानतस् तद् ग्रह घ्नम् परम्

गायत्री विंशति पल क्वाथे अर्ध पलिकैः पचेत्

गजाह्वा पिप्पली मूल व्योष आमलक सर्षपान्

देव ऋषि पितृ गन्धर्वे तीक्ष्णं नस्य आदि वर्जयेत्

हरीतकी हरिद्रे द्वे लशुनो मरिचं वचा

पितृ नाग ग्रहे नद्यां नागेभ्यः पूर्व दक्षिणे

तद् पान नावन अभ्यङ्गैः देव ग्रह विमोक्षणम्
चकास्ति शृङ्ग ऊढ घनेन भूयसा कुल अचल इन्द्रस्य यथा एव विभ्रमः

यस्य उपमानः न बभूव सो ऽच्युतो मम अस्तु माङ्गल्य विवृद्धये हरिः

स वै बत भ्रष्ट मतिः यः कर्मणां पारम् अपार कर्मणः

शक्त्या अप्रमत्तैः सादरं गत मत्सरैः

तद् विधेहि नमस् तुभ्यं कर्मस्व् ईड्य आत्म शक्तिषु

अपि स्विद् भगवान् एष यज्ञो मे खेदयन् मनः

ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेन आश्रयः ह्य् असौ

विधुन्वता वेद मयम् निजं वपुर् जनस् तपस् सत्य निवासिनः वयम्

दीक्षा अनुजन्म उपसदः शिरोधरं त्वं प्रायणीय उदयनीय दंष्ट्रः

ददर्श गां तत्र सुषुप्सुर् अग्रे यां जीवधानीं स्वयम् अभ्यधत्त

तेषां श्रमो ह्य् अपार्थाय यद् आत्मा न आदृतः स्वयम्

प्राञ्जलिः प्रणतश् च इदम् वेद गर्भम् अभाषत
पुरस्तात् प्रस्तोता प्रत्यक् मुखः

दिशः प्रदिश आदिशो विदिश उद्दिशो दिशि इति

उत्थाय उत्तरे वेदि अन्ते यजमानं विक्रमयति मा स्वर्गाल् लोकाद् अवच्छैत्सीर् इति

प्रत्येति वाग् भूर् भुवः स्वर् ॐ इत्य् आवर्तिषु
जगाम हिमवत् पृष्ठम् कदाचित् सिद्ध सेवितम्

अधीतवन्तः स्वं वेदं नारायण परायणाः

ददौ तदा ऐश्वरम् ज्ञानं स्व शाखा विहितम् व्रतम्

स तु वैन्यः पृथुर् धीमान् सत्य संधः जित इन्द्रियः

अन्त्याश्रमम् इति ख्यातं ब्रह्म आदिभिः अनुष्ठितम्

इह एव देवम् ईशानम् देवानाम् अपि दैवतम्

इति श्री कूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्व विभागे त्रयोदशो ऽध्यायः
यस्मिन् बलेन प्रमथ्य हरेत् स क्षात्रः

प्रमथ्य कन्या सम्बन्धिनम्
निहितं पूर्ववत् पक्षं पिबेन् मासं सुयन्त्रितः

भवन्त्य् अमृत कल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि

सत्य वादिनम् अक्रोधम् अध्यात्म प्रवण इन्द्रियम्

बुद्धिर् अस्खलिता अर्थेषु परिपूर्णं रसायनम्

लाङ्गली त्रिफला लोह पल पञ्चाशता कृतम्

प्रभा वर्ण स्वर औदार्यम् देह इन्द्रिय बल उदयम्

लाभ उपायः हि शस्तानां रस आदीनाम् रसायनम्

छेदनं च विशेषेण लौहं तत्र प्रशस्यते

घृष्ट्वा इष्टिका चूर्ण कणैः जलेन प्रक्षाल्य संशोष्य च मारुतेन

मत्स्यण्डिका तुला अर्धेन युक्तं तल् लेह वत् पचेत्

भवेत् चिर स्थायि बलं शरीरे सकृत् कृतं साधु यथा कृतज्ञे

उपचित पृथु गात्र श्रोत्र नेत्र आदि युक्तः तरुण इव समानां पञ्च जीवेत् शतानि

शीत अम्बु सेकः सहसा वमि मूर्छाययोः मुखे

कफ जः न स रोगो ऽस्ति न विबन्धो ऽस्ति कश्चन

बिल्व अर्ध मात्रेण च पिप्पलीनां पात्रं प्रलिम्पेद् अयसो निशायाम्

क्षीरेण आलोडितम् कुर्यात् शीघ्रम् रासायनं फलम्

पिप्पल्यः किंशुक क्षार भाविताः घृत भर्जिताः

जर्जराणि विपचेज् जल कुम्भे पाद शेष घृत गालित शीतम्

दीर्घम् आयुः स्मृतिं मेधाम् आरोग्यं तरुणं वयः

विशुद्ध कोष्ठः तद् कृत भोजन अर्थः

कालानुसार्या अगुरु चन्दनानाम् वदन्ति पौनर्नवम् एव कल्पम्

दश मूल बला मुस्तैः जीवक ऋषभक उत्पलम्

आदीप्य गोमयैर् वन्यैर् निर्वाते स्वेदयेत् ततः

स्नेह अर्धम् मधु सिद्धे तु तवक्षीर्याश् चतुर् पलम्

मेध्यानि च एतानि रसायनानि मेध्या विशेषेण तु शङ्खपुष्पी

अ तितिक्षोः अजीर्णं च लशुनो व्यापदे ध्रुवम्

वर्धयेत् पयसा सार्धं तथा एव अपनयेत् पुनः

कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः

तत्र संशोधनैः शुद्धः सुखी जात बलः पुनः

ततः शुद्ध शरीराय कृत संसर्जनाय च

शरदम् अवलिहानः पारिणामान् विकारांस् त्यजति मित हित आशी तद्वद् आहार जातान्

पाद शेषम् रसं तस्माद् व्यस्थीन्य् आमलकानि च

वर्ज्यानि वर्ज्यानि च तत्र यत्नात् स्पृश्यं च शीत अम्बु न पाणिना अपि

गो मूत्र गन्धि कृष्णं गुग्गुलु आभम् विशर्करं मृत्स्नम्
जिह्मैः च लोचनैः शूराः गज लोचनाः

अ रोमशाः भुग्न पृष्ठम् शुभं च अशुभम् अन्यथा

नीलोत्पल अक्षाः विद्वांसः सौभाग्यं श्याम _

पृष्ठं चत्वारि रक्तानि कर तालु अधराः नखाः

समुन्नत उत्तर ओष्ठी या कलहे रूक्ष भाषिणी

स्याद् विनिष्पिण्डितं ह्रादि स अनुनादम् च जीव कृत्

चक्र असि तोमर धनुस् कुन्त आभाः नृपतेः करे

नृपाणाम् अधमानाम् च खर रोम शिरालकम्

नृपाश् च उन्नत कक्षाः स्युर् विषम कक्षकाः

कम्बु ग्रीवः च नृपतिः लम्ब कण्ठः अति भक्षकः

ग्रीवया ह्रस्वया निःस्वा दीर्घया च कुल क्षयः

छत्त्र आकारैः शिरोभिः तु नृपा निम्न शिराः धनी

भोगी वै निम्न गण्डः स्यात् मन्त्री सम्पूर्ण गण्डकः

क्रूराः केकर नेत्राः च हरित अक्षाः स कल्मषाः

शङ्कु कर्णाः च राजानो रोम कर्णाः गत आयुषः

मार्गाय उत्कण्टकौ पादौ कषाय सदृशौ तथा

एक द्वि त्रि चतुर् पञ्च षड्भिः धाराभिः एव च

हस्त अङ्गुलयः एव स्युर् वायु द्वार युताः शुभाः

शत आयुषम् च कुरुते छिन्नया तरुतो भयम्

मृदु रोमा समा जङ्घा तथा करि कर प्रभा

कर्णैः स्निग्ध अवनद्धैः च व्यालम्बैर् मांसलैर् नृपाः

कराला विषमा दन्ताः क्लेशाय च भवन्ति ते

निःस्वाश् घनैः असित मूर्धजैः

वाम आवर्तम् निम्नम् अल्पम् दुःखितानां च गुह्यकम्

धनिनो विपुलैः पार्श्वैः निःस्वाः रक्तैः च निम्न गैः

युग मीन अङ्कित नरः भवेत् सत्त्र प्रदः नरः

असकृत् हसितम् दुष्टं स उन्मादस्य हि अनेकधा

भूपानाम् अमलम् श्लक्ष्णं विपरीतं च दुःखिनाम्
प्रजापति आयतनाभिः एव आभिः राध्नोति यः एवम् वेद

अष्टाकपालः आग्नेयः

घृते चरुम् निर्वपेत यः अ प्रतिष्ठितः मन्येत

सर्वाभ्यः एव एनम् तत् देवताभ्यः अनन्तरायम् निर्वपन्ति

गायत्रम् अग्नेः छन्दः
तथा त्वम् अग्ने कृणु जातवेदो विश्वेभिर् देवैः सह संविदानः

पिशाचो अस्य यतमो जघास अग्ने यविष्ठ प्रति तं शृणीहि

युक्तो वह जातवेदः पुरस्ताद् अग्ने विद्धि क्रियमाणं यथा इदम्

आमे सु पक्वे शबले विपक्वे य इमं पिशाचो अशने ददम्भ
काषाय वासाः सततं ध्यान योग परायणः

एक वासाः द्वि वासाः वा शिखी यज्ञोपवीतवान्

तदा संन्यासम् इच्छेत् च पतितः स्याद् विपर्यये

ज्ञेयः स कर्म संन्यासी महायज्ञ परायणः

ब्रह्मचारी मित आहारः ग्रामात् अन्नम् समाहरेत्

कर्म संन्यासिनः तु अन्ये त्रिविधाः परिकीर्तिताः

मौनी स्यात् सर्व निस्पृहः

यः सर्व सङ्ग निर्मुक्तः निर्द्वंद्वः च एव निर्भयः

कुर्यात् अहरहर् स्नात्वा भिक्षा अन्नेन एव तेन हि
विवत्सायाः च गोः क्षीरम् औष्ट्रम् वा अनिर्दशम् तथा

यावन्ति पशु रोमाणि तावतो नरकान् व्रजेत्

अप्रजानां तु नारीणां भृतकस्य तथा एव च
अग्निं वायुं रविं सोमं यम आदीन् च सुर ईश्वरान्

पूर्व सेवा भवेद् एषां मन्त्राणां कर्म साधने
पशून् एव वामं भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते

अथ त्रिष्टुब्भिर् अथ जगतीभिर् अथ अनुष्टुब्भिः अथ पङ्क्तिभिर् अथ यत् किञ्च आग्नेयम् छन्दः

पितृ लोके एव ऋध्नोति

श्मशान चितम् चिन्वीत यः कामयेत पितृ लोके ऋध्नुयाम् इति

रथ चक्र चितम् ह स्म वै देवा असुरेभ्यो वज्रम् इयद्भ्यस् त्वा इति अभ्यवसृजन्ति

समूह्यं चिन्वीत पशु कामः

द्रोण चितम् चिन्वीत अन्न कामः

प्र श्रेयांसं भ्रातृव्यं नुदते

आहवनीय उपदधाति

सा एषा उत्तरवेदिः नाम चितिः
तत्र श्लोकौ

कर्म वाच् मनस् शरीर प्रवृत्तिः

युक्ति युक्ता चतुष्पाद संपद् व्याधि निबर्हणा

शीत उष्ण वर्ष लक्षणाः पुनर् हेमन्त ग्रीष्म वर्षाः संवत्सरः स कालः

वैद्य शब्दम् लभन्ते ये ज्ञेयाः ते सिद्धसाधिताः

स जात मूलः मुष्णाति बलम् आयुः च दुर्मतेः

तिस्रैषणीये मार्गाः च भिषजो भेषजानि च

धर्म द्वार अवहितैः च व्यपगत भय राग द्वेष लोभ मोह मानैः ब्रह्म अग्रैः आप्तैः कर्म विद्भिः अन् उपहत सत्त्व बुद्धि प्रचारैः पूर्वैः पूर्वतरैर् महा ऋषिभिः दिव्य _ दृष्ट उपदिष्टः पुनर्भव इति व्यवस्येत् एवम्

श्री यशस् ज्ञान सिद्धानाम् व्यपदेशाद् अ तद्विधाः

पीडितः तु मतिं पश्चात् कुरुते व्याधि निग्रहे
जातां तदानीं सुर सिद्ध संघाः दृष्ट्वा भयाद् दुद्रुवुर् अग्नि कल्पाम्

भवतीं प्रार्थयामि अद्य हिताय जगतां शुभे

पीत्वा नृत्य अमृतम् शंभोर् आकण्ठं परमेश्वरी

तां च ज्ञात्वा तथा भूताम् तृतीयेन ईक्षणेन वै

तं दृष्ट्वा बालम् ईशानम् मायया तस्य मोहिता

अथ सा तस्य वचनं निशम्य जगन्तः अरणिः

दानवं सूदयामास सूदयन्तं सुर अधिपान्

उत्थाप्य आघ्राय वक्षोजं स्तनं सा प्रददौ द्विजाः

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं ताण्डवं शूलिनः प्रभोः

निहत्य दारुकं दैत्यं स्त्री वध्यम् त्रातुम् अर्हसि

कण्ठे करालं निशितं त्रिशूलं करे करालं च विभूषणानि
उपर्य् उपर्य् अक्षं पवित्रम् अत्यस्यति

तद् एव हिंकृतं भवति

आ मा अस्कान् सह प्रजया रायस्पोषेण इन्द्रियम् मे वीर्यं मा निर्वधीर् इत्य् आत्मानं प्रत्यभिमृशति

तं प्रोहति वसवस् त्वा प्रोहन्तु गायत्रेण छन्दसा रुद्रास् त्वा प्रोहन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसा आदित्याः त्वा प्रोहन्तु जागतेन छन्दसा इति
तस्य अनु द्वि पलम् क्षीरं पिबेत्
तत्र गाथा महा राज शृणु गीता ययातिना

परवान् अभवद् राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु

अ निर्दिष्टा मया भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता

ययातिर् युधि दुर्धर्षस् तथा देवान् स वासवान्

प्रतीच्याम् उत्तरस्यां तु द्रुह्युं च अनुम् च नाहुषः

भृगुतुङ्गे तपश् चीर्त्वा तपसो ऽन्ते महा यशाः
न च तत् दाडिम आद्येषु षष् एव अतस् रसाः स्मृताः
उत्तरस्मात् वेदि अंसात् उदञ्चम् प्रक्रमम् प्रक्रम्य तथा एव शम्यया तूष्णीम् चात्वालम् परिमिमीते

ध्रुवा असि इति संहत्य अद्भिः अवोक्षति देवेभ्यः शुन्धस्व इति

उत्तरवेद्याम् निवपति सिंहीः असि महिषीः असि इति

एवम् एव द्वितीयम् हरति एवम् तृतीयम्
यो ऽयं मणिः प्रसेनं तु हत्वा प्राप्तो मया प्रभो

अनमित्रस्य संजज्ञे पृथ्व्यां वीरो युधाजितः

वृषभः काशि राजस्य सुतां भार्याम् अविन्दत

यथा शब्दम् स शुश्राव बिले सत्त्वेन पूरिते

तासु उत्पन्नाः सुताः तस्य शतम् एकम् तु विश्रुताः

इच्छे चक्र प्रहारेण त्वत्तः अहम् मरणं प्रभो

प्रसेनः तु गतः अरण्यम् मणि रत्नेन भूषितः

सर्वे च प्रतिहोतारो रत्नायां जज्ञिरे च ते

प्रसेनं तु हतं ज्ञात्वा गोविन्दः परिशङ्कितः
आदिर् वा अस्य स इति

अथ ह ब्रह्मदत्तश् चैकितानेयः कुरुं जगाम अभिप्रतारिणम् काक्षसेनिम्

स ह अस्मै मधुपर्कं ययाच

स ह उवाच नमस् ते ऽस्तु भगवो विद्वान् अपा मधुपर्कम् इति

तं ह उवाच किं विद्वान् नो दाल्भ्य अन् आमन्त्र्य मधुपर्कम् पिबसि इति
गुरु उपदिष्ट मार्गेण सिक्तं वस्त्रं शनैर् ग्रसेत्

यथा उदरम् भवेत् पूर्णम् अनिलेन तथा लघु

तथा एव स्व शरीर स्थम् चालयेत् पवनं धिया

विधिवत् प्राणसंयामैर् नाडी चक्रे विशोधिते

वेगेन पूरयेच् च अपि हृद् पद्म अवधि मारुतम्

कथं स्याद् उन्मनीभावः कार्य सिद्धिः कथं भवेत्

जत्रु ऊर्ध्व जात रोग ओघम् नेतिर् आशु निहन्ति च

यथेष्टं धारणं वायोर् अनलस्य प्रदीपनम्

कपाल शोधिनी च एव दिव्य दृष्टि प्रदायिनी

ततो ऽभ्यासे दृढीभूते न तादृश् नियम ग्रहः

अभ्यास काले प्रथमे शस्तं क्षीर आज्य भोजनम्

विचित्र गुण संधायि पूज्यते योगि पुंगवैः

पयस्य् अगाधे अपि सुखात् प्लवते पद्म पत्त्र वत्

यदा श्रमो भवेद् देहे तदा सूर्येण पूरयेत्

षट्कर्म निर्गत स्थौल्य कफ दोष मल आदिकः

मध्ये पश्चिमतानेन स्यात् प्राणो ब्रह्मनाडी गः

भवन्ति विविधाः रोगाः पवनस्य प्रकोपतः

अधस्तात् कुञ्चनेन आशु कण्ठ संकोचने कृते

गुल्म प्लीहोदरम् च अपि वात पित्त कफ उद्भवाः
गाढं क्रियताम् इति

तत्र राज्ञा शुद्धोदनेन पञ्च मात्रैः च शाक्य शतैः पञ्च मात्राणि आभरण शतानि कारितानि अभूवन्

तत्र रात्रौ विनिर्गतायाम् आदित्ये उदिते विमलव्यूह नाम उद्यानम् तत्र बोधिसत्त्वो निर्गतो ऽभूत्
ततस् त्रिंशत्तमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः

परं ध्यानं समाश्रित्य बुबुधे देवम् ईश्वरम्

गृणन्तश् च महात्मानो ब्रह्म तत् वामदैविकम्

धर्म उपदेशम् अखिलम् कृत्वा ते ब्रह्मणः प्रियाः
लिङ् सिचौ आत्मनेपदेषु

सरूपाणाम् एक शेषः एक विभक्तौ

न उपधात् थ फ अन्तात् वा

इ कः झ ल्

त्यद् आदीनि सर्वैर् नित्यम्

रुद विद मुष ग्रहि स्वपि प्रच्छः संश् च
ॐ नमः सूर्याय खखोल्काय नमः

दश एव आहुतयः देया बाष्कलेन महा मुने

एतैः शृङ्ग आदिभिः पात्रैः स्व आत्मानम् अभिषेचयेत्

अंभसा शोधिते पात्रे स्थापयेत् पूर्ववत् पृथक्

नव अक्षर मयम् देहं कृत्वा अङ्गैः अपि पावितम्

आवाहने च पूजा अन्ते तेषाम् उद्वासने तथा

प्रभूतं विमलं सारम् आराध्यं परमं सुखम्

षष्ठेन सप्त वाराणि वामं मूलेन च आलभेत्

शिव स्नानम् ततः कुर्यात् भस्म स्नानम् शिव अर्चनम्

ॐ भूर् भुवः सुवः तत् सवितुः वरेण्यम् भर्गो देवस्य धीमहि

रक्त पुष्पैः तिलैः च एव कुश अक्षत समन्वितैः

दश वारम् च षष्ठेन दिशां बन्धः प्रकीर्तितः

द्वितीयेन तथा अभ्युक्ष्य तृतीयेन च शोधयेत्

आत्मनो दक्षिणे स्थाप्य जल भाण्डम् च वामतः

सौराणि च प्रवक्ष्यामि बाष्कल आद्यानि सुव्रत

अर्घ्यम् आदाय देह स्थम् सव्य नासा पुटेन च

अर्घ्य अम्बुना समभ्युक्ष्य द्रव्याणि च विशेषतः
तेषाम् आविरभूद् ब्रह्मा परिम्लान मुख _

सर्वाभिः सर्वदा चन्द्रस् तं कलाभिर् निषेवते

युगपद् युग बाहुभ्यः प्राप्तेभ्यः प्राज्य विक्रमाः

स द्वि नेत्रः हरेश् चक्षुः सहस्र नयन अधिकम्

संयुगे सांयुगीनं तम् उद्यतं प्रसहेत कः

गुरुं नेत्र सहस्रेण चोदयामास वासवः

वचस्य् अवसिते तस्मिन् ससर्ज गिरम् आत्मभूः

स्व काल परिमाणेन व्यस्त रात्रिंदिवस्य ते

यज्वभिः संभृतं हव्यं विततेष्व् अध्वरेषु सः

उमा रूपेण ते यूयं संयम स्तिमितम् मनः

रुद्राणाम् अपि मूर्धानः क्षत हुंकार शंसिनः

आक्रीड पर्वताः तेन कल्पिताः स्वेषु वेश्मसु

गर्जित अनन्तराम् वृष्टिं सौभाग्येन जिगाय या

उत्पाट्य मेरु शृङ्गाणि क्षुण्णानि हरितां खुरैः

परिच्छिन्न प्रभाव ऋद्धिः न मया न च विष्णुना