Amor humano, amor divino e virgindade em Tomás de Aquino
Autor: Ingrid Mariana | Publicado: 2013-05-01T19:07:00-07:00


Prima secundae pars

Quaestio XXVII


Articulus 4

 Utrum aliqua alia animae passionum 

Iª-IIae q. 27 a. 4 arg. 1 Ad quartum sic proceditur. Videtur quod 
aliqua alia passio possit esse causa amoris. Dicit enim philosophus, in 
VIII Ethic., quod aliqui amantur propter delectationem. Sed delectatio 
est passio quaedam. Ergo aliqua alia passio est causa amoris.



Iª-IIae q. 27 a. 4 arg. 2 Praeterea, desiderium quaedam passio est. 
Sed aliquos amamus propter desiderium alicuius quod ab eis expectamus, 
sicut apparet in omni amicitia quae est propter utilitatem. Ergo aliqua 
alia passio est causa amoris.



Iª-IIae q. 27 a. 4 arg. 3 Praeterea, Augustinus dicit, in X de Trin.,
 cuius rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut 
omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Ergo spes etiam est 
causa amoris.



Iª-IIae q. 27 a. 4 s. c. Sed contra est quod omnes aliae affectiones 
animi ex amore causantur, ut Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei.



Iª-IIae q. 27 a. 4 co. Respondeo dicendum quod nulla alia passio 
animae est quae non praesupponat aliquem amorem. Cuius ratio est quia 
omnis alia passio animae vel importat motum ad aliquid, vel quietem in 
aliquo. Omnis autem motus in aliquid, vel quies in aliquo, ex aliqua 
connaturalitate vel coaptatione procedit, quae pertinet ad rationem 
amoris. Unde impossibile est quod aliqua alia passio animae sit causa 
universaliter omnis amoris. Contingit tamen aliquam aliam passionem esse
 causam amoris alicuius, sicut etiam unum bonum est causa alterius.



Iª-IIae q. 27 a. 4 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, cum aliquis 
amat aliquid propter delectationem, amor quidem ille causatur ex 
delectatione, sed delectatio illa iterum causatur ex alio amore 
praecedente; nullus enim delectatur nisi in re aliquo modo amata.



Iª-IIae q. 27 a. 4 ad 2 Ad secundum dicendum quod desiderium rei 
alicuius semper praesupponit amorem illius rei. Sed desiderium alicuius 
rei potest esse causa ut res alia ametur, sicut qui desiderat pecuniam, 
amat propter hoc eum a quo pecuniam recipit.



Iª-IIae q. 27 a. 4 ad 3 Ad tertium dicendum quod spes causat vel 
auget amorem, et ratione delectationis, quia delectationem causat, et 
etiam ratione desiderii, quia spes desiderium fortificat, non enim ita 
intense desideramus quae non speramus. Sed tamen et ipsa spes est 
alicuius boni amati.



Prima secundae pars

Quaestio XXVIII 

Articulus 6

Utrum amor sit causa omnium quae amans agit 

Iª-IIae q. 28 a. 6 arg. 1 Ad sextum sic proceditur. Videtur quod 
amans non agat omnia ex amore. Amor enim quaedam passio est, ut supra 
dictum est. Sed non omnia quae agit homo, agit ex passione, sed quaedam 
agit ex electione, et quaedam ex ignorantia, ut dicitur in V Ethic. Ergo
 non omnia quae homo agit, agit ex amore.



Iª-IIae q. 28 a. 6 arg. 2 Praeterea, appetitus est principium motus 
et actionis in omnibus animalibus, ut patet in III de anima. Si igitur 
omnia quae quis agit, agit ex amore, aliae passiones appetitivae partis 
erunt superfluae.



Iª-IIae q. 28 a. 6 arg. 3 Praeterea, nihil causatur simul a 
contrariis causis. Sed quaedam fiunt ex odio. Non ergo omnia sunt ex 
amore.



Iª-IIae q. 28 a. 6 s. c. Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap.
 de Div. Nom., quod propter amorem boni omnia agunt quaecumque agunt.



Iª-IIae q. 28 a. 6 co. Respondeo dicendum quod omne agens agit 
propter finem aliquem, ut supra dictum est. Finis autem est bonum 
desideratum et amatum unicuique. Unde manifestum est quod omne agens, 
quodcumque sit, agit quamcumque actionem ex aliquo amore.



Iª-IIae q. 28 a. 6 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa 
procedit de amore qui est passio in appetitu sensitivo existens. Nos 
autem loquimur nunc de amore communiter accepto, prout comprehendit sub 
se amorem intellectualem, rationalem, animalem, naturalem, sic enim 
Dionysius loquitur de amore in IV cap. de Div. Nom.



Iª-IIae q. 28 a. 6 ad 2 Ad secundum dicendum quod ex amore, sicut iam
 dictum est, causantur et desiderium et tristitia et delectatio, et per 
consequens omnes aliae passiones. Unde omnis actio quae procedit ex 
quacumque passione, procedit etiam ex amore, sicut ex prima causa. Unde 
non superfluunt aliae passiones, quae sunt causae proximae.



Iª-IIae q. 28 a. 6 ad 3 Ad tertium dicendum quod odium etiam ex amore causatur, sicut infra dicetur.



Secunda secundae pars 



Quaestio LXIV


Articulus 5

Utrum convenienter praecipiatur ut Deus ex toto corde diligatur, addatur ex tota mente et cetera 


&nbsp;

IIª-IIae q. 44 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter, Deut. VI, super hoc quod dicitur, diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo, addatur, et ex tota anima tua et ex tota fortitudine tua.
 Non enim accipitur hic cor pro membro corporali, quia diligere Deum non
 est corporis actus. Oportet igitur quod cor accipiatur spiritualiter. 
Cor autem spiritualiter acceptum vel est ipsa anima vel aliquid animae. 
Superfluum igitur fuit utrumque ponere.



IIª-IIae q. 44 a. 5 arg. 2 Praeterea,
 fortitudo hominis praecipue dependet ex corde, sive spiritualiter hoc 
accipiatur, sive corporaliter. Ergo postquam dixerat, diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo, superfluum fuit addere, ex tota fortitudine tua.



&nbsp;IIª-IIae q. 44 a. 5 arg. 3 Praeterea, Matth. XXII dicitur, in tota mente tua, quod hic non ponitur. Ergo videtur quod inconvenienter hoc praeceptum detur Deut. VI.



IIª-IIae q. 44 a. 5 s. c. Sed contra est auctoritas Scripturae.



IIª-IIae q. 44 a. 5 co. Respondeo
 dicendum quod hoc praeceptum diversimode invenitur traditum in diversis
 locis. Nam sicut dictum est, Deut. VI ponuntur tria, scilicet ex toto 
corde, et ex tota anima, et ex tota fortitudine. Matth. XXII ponuntur 
duo horum, scilicet ex toto corde et in tota anima, et omittitur ex tota
 fortitudine, sed additur in tota mente. Sed Marc. XII ponuntur quatuor,
 scilicet ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, et ex tota 
virtute, quae est idem fortitudini. Et haec etiam quatuor tanguntur Luc.
 X, nam loco fortitudinis seu virtutis ponitur ex omnibus viribus tuis. 
Et ideo horum quatuor est ratio assignanda, nam quod alicubi unum horum 
omittitur, hoc est quia unum intelligitur ex aliis. Est igitur 
considerandum quod dilectio est actus voluntatis, quae hic significatur 
per cor, nam sicut cor corporale est principium omnium corporalium 
motuum, ita etiam voluntas, et maxime quantum ad intentionem finis 
ultimi, quod est obiectum caritatis, est principium omnium spiritualium 
motuum. Tria autem sunt principia factuum quae moventur a voluntate, 
scilicet intellectus, qui significatur per mentem; vis appetitiva 
inferior, quae significatur per animam; et vis executiva exterior, quae 
significatur per fortitudinem seu virtutem sive vires. Praecipitur ergo 
nobis ut tota nostra intentio feratur in Deum, quod est ex toto corde; 
et quod intellectus noster subdatur Deo, quod est ex tota mente; et quod
 appetitus noster reguletur secundum Deum, quod est ex tota anima; et 
quod exterior actus noster obediat Deo, quod est ex tota fortitudine vel
 virtute vel viribus Deum diligere. Chrysostomus tamen, super Matth., 
accipit e contrario cor et animam quam dictum sit. Augustinus vero, in I
 de Doct. Christ., refert cor ad cogitationes, et animam ad vitam, 
mentem ad intellectum. Quidam autem dicunt, ex toto corde, idest 
intellectu; anima, idest voluntate; mente, idest memoria. Vel, secundum 
Gregorium Nyssenum, per cor significat animam vegetabilem, per animam 
sensitivam, per mentem intellectivam, quia hoc quod nutrimur, sentimus 
et intelligimus, debemus ad Deum referre.



IIª-IIae q. 44 a. 5 ad arg. Et per hoc patet responsio ad obiecta.






Secunda secundae pars 



Quaestio CLII


Articulus 5

De virginitate excellentia eius respectu aliarum virtutum 



IIª-IIae, q. 152 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod virginitas sit maxima virtutum. Dicit enim Cyprianus, in libro de Virginit., nunc
 nobis ad virgines sermo est. Quarum quo sublimior gloria est, maior et 
cura. Flos est ille ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum 
gratiae spiritualis, illustrior portio gregis Christi.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 arg. 2 Praeterea,
 maius praemium debetur maiori virtuti. Sed virginitati debetur maximum 
praemium, scilicet fructus centesimus, ut patet Matth. XIII, in Glossa. 
Ergo virginitas est maxima virtutum.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 arg. 3 Praeterea,
 tanto aliqua virtus est maior, quanto per eam magis aliquis Christo 
conformatur. Sed maxime aliquis conformatur Christo per virginitatem, 
dicitur enim Apoc. XIV de virginibus, quod sequuntur agnum quocumque 
ierit, et quod cantant canticum novum, quod nemo alius poterat dicere. Ergo virginitas est maxima virtutum.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 s. c. Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Virginit., nemo, quantum puto, ausus fuit virginitatem praeferre monasterio. Et in eodem libro dicit, praeclarissimum
 testimonium perhibet ecclesiastica auctoritas, in qua fidelibus notum 
est quo loco martyres, et quo defunctae sanctimoniales ad altaris 
sacramenta recitentur. Per quod datur intelligi quod martyrium virginitati praefertur, et similiter monasterii status.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 co. Respondeo
 dicendum quod aliquid potest dici excellentissimum dupliciter. Uno 
modo, in aliquo genere. Et sic virginitas est excellentissima, scilicet 
in genere castitatis, transcendit enim et castitatem vidualem et 
coniugalem. Et quia castitati antonomastice attribuitur decor, ideo 
virginitati per consequens attribuitur excellentissima pulchritudo. Unde
 et Ambrosius dicit, in libro de Virginit., pulchritudinem quis 
potest maiorem aestimare decore virginis, quae amatur a rege, probatur a
 iudice, dedicatur domino, consecratur Deo? Alio modo potest dici 
aliquid excellentissimum simpliciter. Et sic virginitas non est 
excellentissima virtutum. Semper enim finis excellit id quod est ad 
finem, et quanto aliquid efficacius ordinatur ad finem, tanto melius 
est. Finis autem ex quo virginitas laudabilis redditur, est vacare rebus
 divinis, ut dictum est. Unde ipsae virtutes theologicae, et etiam 
virtus religionis, quarum actus est ipsa occupatio circa res divinas, 
praeferuntur virginitati. Similiter etiam vehementius operantur ad hoc 
quod inhaereant Deo martyres, qui ad hoc postponunt propriam vitam; et 
viventes in monasteriis, qui ad hoc postponunt propriam voluntatem et 
omnia quae possunt habere; quam virgines, quae ad hoc postponunt 
venereas voluptates. Et ideo virginitas non simpliciter est maxima 
virtutum.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 ad 1 Ad
 primum ergo dicendum quod virgines sunt illustrior portio gregis 
Christi, et est earum sublimior gloria, per comparationem ad viduas et 
coniugatas.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 ad 2 Ad
 secundum dicendum quod centesimus fructus attribuitur virginitati, 
secundum Hieronymum, propter excellentiam quam habet ad viduitatem, cui 
attribuitur sexagesimus, et ad matrimonium, cui attribuitur tricesimus. 
Sed sicut Augustinus dicit, in libro de quaest. Evang., centesimus fructus est martyrum, sexagesimus virginum, et tricesimus coniugatorum. Unde ex hoc non sequitur quod virginitas sit simpliciter maxima omnium virtutum, sed solum aliis gradibus castitatis.



IIª-IIae, q. 152 a. 5 ad 3 Ad
 tertium dicendum quod virgines sequuntur agnum quocumque ierit quia 
imitantur Christum non solum in integritate mentis, sed etiam in 
integritate carnis, ut Augustinus dicit, in libro de Virginit. Et ideo 
in pluribus sequuntur agnum. Non tamen oportet quod magis de propinquo, 
quia aliae virtutes faciunt propinquius inhaerere Deo per imitationem 
mentis. Canticum autem novum quod solae virgines cantant, est gaudium 
quod habent de integritate carnis servata.