Autor: Adelson Sobrinho | Publicado: 2014-03-06T10:10:00-08:00


<!--[if gte mso 9]>
 
  Normal
  0
  
  
  21
  
  
  false
  false
  false
  
  PT-BR
  X-NONE
  X-NONE
  
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
  
  
  
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
  
<![endif]-->
<!--[if gte mso 9]>
 <w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="true"
  DefSemiHidden="true" DefQFormat="false" DefPriority="99"
  LatentStyleCount="267">
  <w:LsdException Locked="false" Priority="0" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Normal"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="heading 1"/>
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  <w:LsdException Locked="false" Priority="10" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Title"/>
  
  <w:LsdException Locked="false" Priority="11" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtitle"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="22" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Strong"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="20" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Emphasis"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="59" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Table Grid"/>
  
  <w:LsdException Locked="false" Priority="1" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="No Spacing"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 1"/>
  
  <w:LsdException Locked="false" Priority="34" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="List Paragraph"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="29" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Quote"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="30" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Quote"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 1"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 2"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 3"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 4"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 5"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 6"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="19" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtle Emphasis"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="21" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Emphasis"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="31" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtle Reference"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="32" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Reference"/>
  <w:LsdException Locked="false" Priority="33" SemiHidden="false"
   UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Book Title"/>
  
  
 
<![endif]--><!--[if gte mso 10]>

 /* Style Definitions */
 table.MsoNormalTable
 {mso-style-name:"Tabela normal";
 mso-tstyle-rowband-size:0;
 mso-tstyle-colband-size:0;
 mso-style-noshow:yes;
 mso-style-priority:99;
 mso-style-parent:"";
 mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;
 mso-para-margin-top:0cm;
 mso-para-margin-right:0cm;
 mso-para-margin-bottom:10.0pt;
 mso-para-margin-left:0cm;
 line-height:115%;
 mso-pagination:widow-orphan;
 font-size:11.0pt;
 font-family:"Calibri","sans-serif";
 mso-ascii-font-family:Calibri;
 mso-ascii-theme-font:minor-latin;
 mso-hansi-font-family:Calibri;
 mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

<![endif]-->





UFC - ESPERANTO-KURSO



http://www.esperanto.ufc.br– esperanto@ufc.br 



Instruisto:
Adelson Sobrinho







Lernant (in) o:
..............................................................................................



La evoluo de Esperanto.



(El La tuta Esperanto, de Henrik Seppik)



Ĉio, kio vivas, kreskas kaj evoluas. Ankaŭ ĉiu
vivanta lingvo, inter ili Esperanto, subiĝas
al tiu ĉi naturleĝo: seninterrompe ili evoluas kaj ŝanĝiĝas, de jaro al jaro kaj de
generacio al generacio, same kiel la tuta vivo ŝanĝiĝas kaj aliiĝas. Ni, modernaj homoj, vivas en
tute alia mondo kaj aliaj cirkonstancoj ol niaj avoj, kaj sekve ni bezonas
ankaŭ aliajn esprimilojn ol ili
havis – multajn novajn vortojn por nomi la aĵojn kaj ideojn, kiujn ili ne
konis, kaj eĉ novajn formojn, kiuj pli respondas al la ritmo de la moderna
vivo. Samtempe ni ne bezonas multajn vortojn kaj formojn, kiujn uzis niaj avoj,
ĉar ankaŭ la koncernaj aĵoj kaj ideoj apartenas jam al historio. Tiaj ne plu
uzataj vortoj kaj formoj nomiĝas&nbsp;arkaismoj.



Dum la lastaj mil jaroj niaj nunaj kulturlingvoj evoluis kaj ŝanĝiĝis ofte
ĝis nerekonebleco – ni malfacile aŭ
preskaŭ ne komprenas tekstojn, kiuj en nia gepatra lingvo estis skribitaj antaŭ
mil aŭ eĉ kelkaj centoj da jaroj. Sed en nia moderna tempo la evoluo de la
lingvoj estas tre malrapida, preskaŭ
nerimarkebla. Sole la lingvoj de la
malgrandaj popoloj, kiuj memstariĝis dum
la mondmilito, evoluas tre rapide
ankaŭ sub niaj okuloj, ĉar pli frue, pro la malfeliĉaj historiaj cirkonstancoj,
ilia evoluo je kulturlingvo estis
malhelpita. Ekz. estas granda diferenco inter tiu estona lingvo, kiu estis
uzata dum la mondmilito, kaj la hodiaŭa estona lingvo, tiel granda, ke
la maljunaj homoj plendas, ke ili ne komprenas la modernajn librojn kaj
kelkfoje eĉ la parolon de siaj gefiloj kaj genepoj.



Kvankam la aĝo de Esperanto estas nur 50 jaroj¹, tamen ankaŭ ĝi kiel ĉiu viva estaĵo
multe evoluis kaj kreskis dum tiu relative mallonga tempo, tiom, ke tiu, kiu
lernus ĝin laŭ la unua lernolibro de 1887 kaj parkerigus la tutan tiaman vortprovizon,
malfacile povus legi kaj kompreni la nunajn librojn kaj gazetojn. Ĉar tiam la
tuta vortaro konsistis ja el malpli ol 1000 radikoj, kaj eĉ tiaj vortoj kiel
ekzemple&nbsp;ebria, aspekti, aboni,
distanco, diskuti, svarmi, stulta, kanono, kadavro&nbsp;k.t.p. estis tiam
nekonataj; anstataŭ&nbsp;aspekti&nbsp;oni
diris&nbsp;«elrigardi»,&nbsp;kanono&nbsp;estis
nomata&nbsp;«pafilego», gazeton oni ne&nbsp;abonis, sed«subskribis», k.t.p. Eĉ la
sufikso&nbsp;-aĉ-&nbsp;tiam ne
ekzistis. Ankoraŭ pli granda diferenco estas inter la «lingwe uniwersala» de
1878 kaj la posta Esperanto.



D-ro Zamenhof estus ja povinta eldoni ne
maldikan kajereton kun malpli ol
1000 radikoj, sed tuj en la komenco ellabori
vastan vortaron kun ĉiuj necesaj vortoj, kiuj nuntempe estas uzataj. Tio ja ne estus al li malfacila! Sed intence
li tion ne faris, ĉar li bone konsciis, ke estas granda diferenco inter la
teorio kaj praktiko; ke tio, kio ŝajnas esti bona teorie, montriĝas kelkfoje tute sentaŭga en la praktiko.



&nbsp;Tial li
preferis ellabori kaj publikigi nur
fundamenton de la nova lingvo, kie troviĝas nur la plej necesaj elementoj, dum
la finan ellaboron de la lingvo, la konstruadon
de la domo sur la fundamento, li lasis al la praktika lingvouzado, al la esperantista popolo en la tuta mondo.



&nbsp;Per tio
Esperanto ĉesis esti artefarita lingvo, sed komencis sian naturan evoluadon
simile al ĉiuj aliaj lingvoj, evoluadon, kie partoprenas ĉiuj lingvouzantoj,
unuavice kompreneble la plej bonaj verkistoj. Sekve la nuna Esperanto estas ne
teoria verko de unu sola persono, sed kolektiva ellaboraĵo de la tuta esperantista popolo, farita ne «en retorto»
laŭ certaj teoriaj dogmoj, kiel Ido, Occidental, Novial k.a. projektoj, sed iom
post iom ellaborita de la vivo mem.



Ke la evoluado de Esperanto ne estu arbitra kaj
ne okazu en revolucia maniero, kiel en Ido, kie ĉiujare oni ŝanĝadis la bazojn de la lingvo, tion garantias la
verketo «Fundamento de Esperanto», kiu konsistas el&nbsp;Antaŭparolo&nbsp;de D-ro Zamenhof,&nbsp;Fundamenta Gramatiko&nbsp;kvinlingva (franca, angla, germana, rusa,
pola),&nbsp;Ekzercaro&nbsp;kaj&nbsp;Universala Vortaro&nbsp;kun tradukoj en
la kvin nomitaj lingvoj.



&nbsp;En la
Fundamento neniu persono kaj neniu societo
rajtas fari iun eĉ plej malgrandan ŝanĝon, ĉar ĝi devas gardi la unuecon kaj kontinuecon de nia lingvo.
Zamenhof mem havis tiel grandan respekton al la Fundamento, ke li ne korektis
en ĝi eĉ la erarojn, ĉar, kiel li skribas en la Antaŭparolo, «la fundamento
devas resti severe netuŝebla eĉ kune
kun siaj eraroj».



La netuŝebleco
de la Fundamento signifas kompreneble tion, ke neniu rajtas&nbsp;en ĝi mem&nbsp;fari ian korekton aŭ plibonigon, sed ĝi devas por ĉiam resti
senŝanĝa kiel aŭtentika dokumento. Sed tiu netuŝebleco tute ne signifas, ke ĉiu
esperantisto devas laŭlitere imiti
eĉ la erarojn de la Fundamento kaj ke oni ne rajtas uzi vorton aŭ formon, kiu
ne troviĝas en ĝi. Bedaŭrinde ekzistas personoj, kiuj miskomprenas tion, kaj
estante «pli papaj ol la papo mem», evitas kaj malpermesas la uzadon de ĉiu
vorto kaj formo, kiu ne troviĝas en la Fundamento. La obeo de tiu postulo
signifus, ke ĉia evoluo de la lingvo ĉesus kaj ĝi ŝtoniĝus simile al la mortinta latina lingvo.



Sed per la Fundamento D-ro Zamenhof tute ne volis
kateni kaj haltigi la evoluon de
Esperanto, rigidigi kaj ŝtonigi ĝin
en tiu formo, kiun ĝi havis antaŭ jardekoj. En la Antaŭparolo li mem diras: «Mi
diris, ke la fundamento de nia lingvo devas esti absolute netuŝebla, se eĉ
ŝajnus al ni, ke tiu aŭ alia punkto estas sendube erara. Tio ĉi povus naski la
penson, ke nia lingvo restos ĉiam rigida kaj neniam disvolviĝos... Ho, ne!
Malgraŭ la severa netuŝebleco de la fundamento, nia lingvo havos la plenan
eblon ne sole konstante riĉiĝadi, sed eĉ konstante&nbsp;pliboniĝadi&nbsp;kaj&nbsp;perfektiĝadi;
la netuŝebleco de la fundamento nur garantios al ni konstante, ke tiu
perfektiĝado fariĝados ne per arbitra, interbatala kaj ruiniga&nbsp;rompado&nbsp;kaj&nbsp;ŝanĝado, ne per nuligado aŭ
sentaŭgigado de nia ĝisnuna literaturo, sed per vojo&nbsp;natura, senkonfuza kaj sendanĝera».



&nbsp;Kaj plue:
«Se ia aŭtoritata centra institucio trovos, ke tiu aŭ alia vorto aŭ regulo en
nia lingvo estas&nbsp;tro neoportuna,
ĝi ne devos forigi aŭ ŝanĝi la diritan formon, sed ĝi povos proponi formon
novan, kiun ĝi rekomendos uzadi&nbsp;paralele&nbsp;kun
la formo malnova. Kun la tempo la formo nova iom post iom elpuŝos la formon
malnovan, kiu fariĝos&nbsp;arĥaismo,
kiel ni tion ĉi vidas en ĉiu natura lingvo.



&nbsp;Sed,
prezentante parton de la&nbsp;fundamento,
tiuj ĉi arĥaismoj neniam estos elĵetitaj,
sed ĉiam estos presataj en ĉiuj lernolibroj
kaj vortaroj samtempe kun la formoj novaj, kaj tiamaniere ni havos la certecon,
ke eĉ ĉe la plej granda perfektiĝado
la unueco de Esperanto neniam estos rompata kaj neniu verko Esperanta eĉ el la
plej frua tempo iam perdos sian valoron kaj kompreneblecon por la estontaj generacioj.»



Tian «aŭtoritatan centran institucion», pri kiu
parolas Zamenhof, ni havas en la Lingva Komitato kaj Akademio, la superaj
lingvaj institucioj, kiuj gardas kaj gvidas la unuecan evoluon de Esperanto.
Aldone al la Fundamento ili oficiale enkondukis jam grandan nombron da novaj
vortoj, inter ili la jam menciitaj&nbsp;ebria,
aspekti, distanco, diskuti, svarmi, stulta, kanono&nbsp;kaj&nbsp;kadavro, kaj eĉ du novajn
afiksojn:&nbsp;-aĉ-&nbsp;kajmis-. La Akademio oficialigis eĉ la
literon&nbsp;k&nbsp;anstataŭ&nbsp;ĥ&nbsp;en la vortoj&nbsp;arkaismo, arkitekturo, tekniko&nbsp;k.t.p.
Sed tio tute ne signifas, ke per tio la malnovaj kaj Fundamentaj&nbsp;arĥaismo, arĥitekturo, malkompreniĝo,
pafilego&nbsp;k.t.p. estas elĵetitaj el la lingvo. Ne, ili nur fariĝis
arkaismoj, ĉiam estos presataj en la Fundamento, diversaj vortaroj kaj
lernolibroj, kaj ĉiu, kiu deziras, povas ilin uzi ankaŭ en la praktika vivo,
kvankam ili donas specialan arkaikan nuancon al la stilo.



La tasko de niaj lingvaj institucioj ne estas de
tempo al tempo elpensi novajn vortojn kaj formojn kaj oficialigi ilin nur pro tio, ke tiu aŭ alia vorto kaj formo plaĉas
al ili. Tia kompreno estas tute malĝusta kaj danĝera, ĉar, kiel Zamenhof mem
diris, tio, kio ŝajnas al ni bona en la teorio, povas montriĝi tute sentaŭga en
la praktiko. Tial, antaŭ ol iu vorto aŭ formo povas trovi oficialigon kaj
sankcion de la Akademio, ĝi devas esti ĉiurilate elprovita en la praktika
lingvouzo. Sekve la tasko de la lingvaj institucioj estas ne proponi, sed
konstati, studi la vivantan lingvon kaj doni sian oficialigan sankcion nur al
tio, kio jam estas ĝenerale uzata, jam enradikiĝis
en la lingvo kaj per tio pruvis sian taŭgecon kaj vivkapablon. Bedaŭrinde oni ne ĉiam atentas tiun ĉi regulon, ĉar en
la oficialaj listoj troviĝas vortoj, kiuj preskaŭ neniam estas uzataj en la
ĉiutaga vivo (ekz.&nbsp;daturo, kurtaĝo,
arpeĝo, sinedrio); dum aliaj, kiuj ĉiutage estas uzataj en la tuta mondo
(ekz.&nbsp;gramofono, filmo, kino),
vane atendas oficialigon kaj ne estas troveblaj eĉ en multaj vortaroj.



Ekzistas personoj, kiuj postulas, ke oni uzu nur
oficialajn vortojn kaj jam apriore kondamnas ĉiujn neologismojn, deklarante
ilin kontraŭfundamentaj. Sed, se ni malpermesus la uzadon de la neologismoj, ni
haltigus la evoluadon de nia lingvo, kiu rigidiĝus kaj ŝtoniĝus, male al ĉiuj
aliaj vivantaj lingvoj. 



Tiam ankaŭ la nombro de la oficialaj vortoj ne
plu povus kreski, ĉar, kiel ni vidis, la tasko de niaj lingvaj institucioj ne
estas mem elpensi kaj enkonduki novajn vortojn, sed nur konstati kaj aprobi
tion, kio jam enradikiĝis en la lingvo.



Kompreneble la konstanta alfluo de novaj vortoj
kaj formoj malfaciligos la lingvon kaj prave plendas tiuj, kiuj antaŭ 20 aŭ 30
jaroj ellernis Esperanton, ke ili multajn vortojn ne komprenas en la modernaj
libroj kaj gazetoj. Sed ofte oni plendas ankaŭ tute senkaŭze. Ekzemple antaŭ
kelkaj jaroj malnova s-anino prezentis liston de neologismoj el traduko de
Stellan Engholm, plendante, ke ŝi ne trovis ilin eĉ en sia vortaro. Sed – ŝia
listo konsistis el multaj oficialaj vortoj kaj tiaj «neologismoj», kiuj estis
ĉerpitaj el verkoj de Zamenhof mem! Ke ŝi ilin ne komprenis, en tio estis do
kulpa ne Engholm, sed ŝi mem, ĉar ŝi ne legis la verkaron de nia Majstro, ne
tenis sin en kontakto kun la evoluado de nia lingvo kaj ne aĉetis al si pli
bonan vortaron.



En la ĉiutaga vivo oni povas esprimi sin per
malgranda nombro da vortoj. Sed en la sciencoj, en la tekniko kaj literaturo
oni ofte bezonas nomi nuancojn, aĵojn kaj ideojn, kiuj ĝis nun ne estas tuŝitaj
en Esperanto. Kion do fari, se en la ĝisnuna Esperanto mankas la necesa vorto,
derivebla ĝi ne estas kaj ankaŭ neologismon oni ne rajtas uzi? Ĉu do oni
opinias, ke tute ne estas necese nomi tiun nuancon? Sed tio estus ja atesto de
malriĉeco al Esperanto, se en ĝi ne estus esprimeblaj ĉiuj homaj pensoj! La
sola ebleco estas en tia okazo per kelkaj vortoj priskribi la ideon, kio estas
ja tre primitiva rimedo kaj ne faras honoron al kulturlingvo (por esti
konsekvencaj, ni devus tiaokaze forigi el Esperanto almenaŭ duonon de la
vortoj:&nbsp;trovi&nbsp;[=
malperdi],&nbsp;lasta&nbsp;[=
malunua],&nbsp;fino&nbsp;[=malkomenco],&nbsp;seĝo&nbsp;[=sidmebloj],&nbsp;lito&nbsp;[=dormmeblo],&nbsp;okulo



[= vidilo],&nbsp;orelo&nbsp;[=
aŭdilo], k.t.p.) aŭ ni devas uzi neologismon. Ne ĉagreniĝu do, se de tempo al
tempo vi trovas en iu libro aŭ gazeto neologismon!



La naciaj lingvoj ĉerpas novajn vortojn el siaj
dialektoj kaj ankaŭ el aliaj lingvoj. Esperanto dialektojn ne havas kaj ĉerpas
ĉion el la ĉefaj kulturlingvoj. Sed ne ĉiu komencanto rajtas enkonduki
neologismojn! Tiun rajton havas nur personoj, kiuj fundamente konas Esperanton
kaj ĝian spiriton kaj krome scipovas ankaŭ plurajn aliajn lingvojn. Kaj antaŭ
ol krei kaj uzi iun novan vorton, oni devas zorge esplori, ĉu samsenca vorto jam ne ekzistas en la
lingvo kaj ĉu la ideo ne estas alimaniere
esprimebla. Neologismon oni rajtas do uzi nur tiam, kiam tio estas absolute
necesa kaj kiam la ideo ne estas alimaniere esprimebla!



Bedaŭrinde multaj prenas la aferon tro facile,
kaj senpripense enkondukas neologismojn, kiajn Esperanto tute ne bezonas kaj
kiuj eĉ malutilas ĝian internaciecon. Kutime oni faras tion pro influo de sia
gepatra lingvo, volante en Esperanto esprimi iun ĝian nuancon. Sed memoru, ke
en la mondo estas centoj da lingvoj, kaj ĉiu el ili havas siajn nuancojn kaj esprimmanierojn, kiuj mankas en la
aliaj lingvoj. Same kiel ne estas eble esprimi ĉiun nuancon de germana lingvo
per la franca kaj male, ĉiun nuancon de la itala lingvo per la angla kaj male,
same estas sensence postuli, ke Esperanto esprimu ĉiujn nuancojn de ĉiuj
lingvoj de la tuta mondo! 



Al tiaj nuancoj apartenas ekzemple la
germana&nbsp;«darfi»&nbsp;(= rajti,
povi), kiu povas esti necesa al la germanoj, sed ne al la multaj aliaj popoloj,
kiuj tian nuancon en sia lingvo ne havas kaj al kiuj ĝia uzado pro tio estus
tre malfacila.



Ĉu vi aŭdis, ke iu, lernante ekzemple la anglan
lingvon kaj trovante tie vortojn kaj formojn, kiuj al li ne plaĉas, sen longa
pripensado «reformas» ilin kaj fiere ekuzas sian propran anglaĵon? Ne, tion vi
certe ne aŭdis, ĉar tia ideo al neniu enkapiĝis kaj eĉ ne povas enkapiĝi – la homoj havas grandan
respekton al la «naturaj» lingvoj kaj ne volas reformi ilin. Sed kiam la sama
persono eklernas Esperanton, li ofte jam post la unua leciono volas «reformi»
kaj «plibonigi»! Ĉar li scias, ke Esperanto estas onidire artefarita lingvo, kaj havante grandan memfidon kaj kredante sin malgranda Zamenhofo aŭ eĉ pli saĝa ol
Zamenhof, ankaŭ li volas partopreni en la «farado de la lingvo». 



Tion faras ne nur instruitaj homoj, sed kelkfoje
eĉ ŝuistoj kaj aliaj metiistoj, kiuj
kutime ne okupas sin pri lingvoj kaj ofte ne scipovas perfekte eĉ sian gepatran
lingvon. Al tiaj «reformemuloj»
apartenis dum la tempo de sia lernado ankaŭ la aŭtoro de tiu ĉi libro, kaj tre
verŝajne ankaŭ la kreintoj de la diversaj mondlingvaj projektoj.



Anstataŭ «reformi» kaj «plibonigi», lernu Esperanton tian, kia ĝi estas, perfektigu vin en ĝi, enpenetru en ĝian
subtilan kaj delikatan spiriton, kaj komprenu, ke ĝi ne estas plu artefarita lingvo, sed natura kaj
vivanta lingvo de vivanta popolo, same kiel ĉiuj aliaj lingvoj, hardita kaj
elprovita dum la 50-jara vasta uzado. Esperanto viajn «reformojn» ne bezonas!
Kaj se en tiu aŭ alia punkto ĝi povus esti plibonigata, tiam tio estas la tasko
de lingvistoj kaj ĝenerale rekonitaj verkistoj, sed ne de komencantoj kaj
ŝuistaj submajstroj. Tio ĉi estas dirita ankaŭ al la verkantoj de artikoloj kaj
libroj, kiuj, anstataŭ skribi bonstilan
kaj internacie uzatan Esperanton, volas «brili» per diversaj plibonigoj kaj strangaĵoj.



_______________



¹ Hodiaŭe Esperanto
estas 127 jara



EKZERCO



1. Analizu la vortojn:



•&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Lingvo netuŝebla =
__________________________________.



•&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Bonstila teksto = Teksto______________________________.



•&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Artefarita lingvo = Lingvo____________________________.



•&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Hodiaŭa penso = Penso _____________.



•&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Enkapigi ideon = ________________________________.



•&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Oficialigi Esperanton = __________________________.







2.
Sintezu la esprimojn:



*
Fari
ke io estu pli bona = ____________ion.



* Uloj kiuj emas reformi
=_________________________.



* Granda ilo por pafi = ______________________.



* Vortoj de samaj sencoj = ______________vortoj.







3.
Dispartigu la morfemojn de la vortoj:



·&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Seninterrompe____________________________________



·&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Ŝanĝiĝas _______________________________________



·&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Kulturlingvoj___________________________________



·&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Vortprovizon____________________________________



·&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Ekuzas_____________________________________



·&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Submajstroj.____________________________________