text string | id string | filename string | language string | language_script string | source string | file_path string | dump string | language_score float64 | pii_count int64 | url string | idiom string |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Theodor Huser (20.7.1950*) ei in sculptur da crap svizzer. El ei staus actur e musicant e ha creau biaras atgnas producziuns, decoraziuns scenicas, exposiziuns, exposiziuns en gruppas sco era ovras el spazi public. Theodor Huser ei naschius a Wettingen sco il pli giuven da quater fegls. Siu aug, Walter Huser, era medem... | roh_wiki_03098 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Theodor_Huser | Rumantsch Grischun | |||||
Theodore Roosevelt (* 27-10-1858 a New York City; † 6-1-1919 ad Oyster Bay, New York) è stà president dals Stadis Unids da l'America durant ils onns 1901 fin 1909. El era republican.
Roosevelt era l'emprim secretari assistent per la marina sut McKinley ed ha cumbattì pli tard sco uffizier cun success en la guerra spa... | roh_wiki_03099 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Theodore_Roosevelt | Rumantsch Grischun | |||||
Thierachern è ina vischnanca politica svizra en il chantun Berna en il district Thun.
Colliaziuns | roh_wiki_03100 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Thierachern | Rumantsch Grischun | |||||
Thierrens è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Gros-de-Vaud. | roh_wiki_03101 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Thierrens | Rumantsch Grischun | |||||
Thun è ina citad svizra en il center da la part sura bernaisa. | roh_wiki_03102 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Thun | Rumantsch Grischun | |||||
Thônex è ina citad svizra en il chantun Genevra. | roh_wiki_03103 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4nex | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tibet (tibetan བོད་ Bod, ‹Pö›; chin. 西藏, Xīzàng) è ina vasta regiun alpina en l’Asia Centrala che furma la patria dal pievel tibetan. Cun in’autezza media da 4500 meters è il Tibet la regiun la pli auta dal mund, la quala vegn savens er numnada il ‹tetg dal mund›.
La denominaziun ‹Tibet› vegn oz duvrada per l’entir... | roh_wiki_03104 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tibet | Rumantsch Grischun | |||||
Il circul dal Ticino (talian circolo del Ticino) è in circul dal district da Bellinzona en il chantun Tessin en Svizra. L'uffizi cirquital sa chatta a Sementina.
Geografia
Il circul dal Ticino s'extenda en il sid da la Leventina fin si la part settentriunala da la Planira da Magadino (Piano di Magadino), en il vest r... | roh_wiki_03105 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Ticino_%28circul%29 | Rumantsch Grischun | |||||
Il tieu da guaud (Pinus sylvestris) è ina spezia da planta or dal gener dals tieus (Pinus) entaifer la famiglia Pinaceae. La planta è da gronda muntada forestala e vegn perquai emplantada vastamain; guauds da tieus natirals èn però bundant pli stgars.
Descripziun
Habitus
Il tieu da guaud è ina planta da guglias (c... | roh_wiki_03106 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tieu_da_guaud | Rumantsch Grischun | |||||
Il tieu da muntogna (Pinus mugo), per part er tieu alpin u tieu grisch, è ina spezia da planta dal gener dals tieus (Pinus) or da la famiglia dals Pinaceae. Il tieu da muntogna cumpiglia pliras sutspezias che sa differenzieschan ina da l’autra areguard lur furma.
Sutspezias
Il tieu da muntogna cumpara en almain trai... | roh_wiki_03107 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tieu_da_muntogna | Rumantsch Grischun | |||||
Il tigl d’enviern u tigl cun feglia pitschna (Tilia cordata, probablamain en il senn da ‹tigl cun feglia en furma da cor›) è ina spezia da planta or dal gener dals tigls (Tilia). Sper il tigl d’enviern exista er, sco atgna spezia, il tigl da stad; ils cunfins tranter questas duas spezias èn però fluctuants, damai ch’el... | roh_wiki_03108 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tigl_d%27enviern | Rumantsch Grischun | |||||
Il tigl da stad (Tilia platyphyllos), er numnà tigl cun feglia gronda (Tilia grandifolia), è ina spezia da planta da feglia or dal gener dals tigls (Tilia) en la famiglia da las Malvaceae.
Derasaziun
Il tigl da stad è derasà en l’Europa Centrala ed Europa dal Sid, cumpara però be darar a moda selvadia. Sin spundas ri... | roh_wiki_03109 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tigl_da_stad | Rumantsch Grischun | |||||
Tinizong-Rona è ina vischnanca politica en il chantun Grischun en Svizra. Ella fa part dal circul Surses en el district Alvra/Albula.
Geografia
Fracziuns da la vischnanca
Populaziun
Lingua
La lingua uffiziala da la vischnanca Tinizong-Rona è il rumantsch.
Colliaziuns
La pagina da la vischnanca
L'anteriura vis... | roh_wiki_03110 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tinizong-Rona | Rumantsch Grischun | |||||
Tirana è la chapitala da l'Albania. Cun bundant 560 000 abitants (situaziun dal 2011) è Tirana la pli gronda citad da l'Albania.
Referenzas
Colliaziuns
Pagina uffiziala da la citad | roh_wiki_03111 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tirana | Rumantsch Grischun | |||||
Tiraun (Tirano in talian, Tiràn in idiom da la Vuclina) es üna vschinauncha taliauna da var 9.000 abitants in Lombardia, Provinza da Sunder. Ella es la prüma vschinauncha taliauna zieva'l cunfin traunter Svizra e Italia illa Val Puschlev, i'l Chantun Grischun.
Ella es renumneda pella presenzcha d'ün sanctuari dedicho a... | roh_wiki_03112 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tiraun | Rumantsch Grischun | |||||
La Tirchia (tirc Türkiye, uffizialmain Republica da la Tirchia, tirc Türkiye Cumhuriyeti, curt T.C.) è in stadi unitar en l’Anatolia (Asia Anteriura) e Trachia da l’Ost (Europa dal Sidost). Sco stadi successur da l’Imperi osmanic è il pajais segnà dapi sia fundaziun l’onn 1923 d’in’orientaziun laicistica e kemalistica.... | roh_wiki_03113 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tirchia | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tirol (talian Tirolo) è ina regiun en las Alps Orientalas situada en il vest da l’Austria ed en il Nord da l’Italia. Dapi il 2011 dispona il territori istoric sco Euregio Tirol–Tirol dal Sid–Trentino d’ina atgna persunalitad giuridica en furma d’ina cuminanza da cooperaziun territoriala.
Sco contadi è il Tirol stà ... | roh_wiki_03114 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tirol | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tirol è in pajais federativ situà en il vest da la Republica da l’Austria. El sa cumpona da dus territoris ch’èn geograficamain separads in da l’auter e che furmavan entaifer la regiun istorica dal Tirol la part settentriunala e la part occidentala: Il Tirol dal Nord, che furma la pli gronda part e nua che sa chatta... | roh_wiki_03115 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tirol_%28pajais_federativ%29 | Rumantsch Grischun | |||||
Il Togo è un pajais da l'Africa. Sia chapitala è Lomé.
La lingua uffiziala è il franzos. | roh_wiki_03116 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Togo | Rumantsch Grischun | |||||
Tokio (東京, Tōkyō?, rum. chapitala orientala) è la chapitala dal Giapun ed è cun 34'471'652 abitants (2005) la pli gronda citad (inclus l'aglomeraziun) dal mund. | roh_wiki_03117 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tokio | Rumantsch Grischun | |||||
Tolochenaz è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Morges. | roh_wiki_03118 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tolochenaz | Rumantsch Grischun | |||||
La Tonga è in stadi insular da l'Oceania. Sia chapitala dal pajais è Nuku'alofa. Las linguas uffizialas èn il tongais e l'englais. Ella consista da trais gruppas d'inslas: Vava'u, Ha'apai e Tongatapu, e dad ina massa pitschnas inslinas. Ils stadis il pli manaivel èn Fidschi en il vest, Samoa en il nord, Nova Zelanda en... | roh_wiki_03119 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tonga | Rumantsch Grischun | |||||
Toni Berther (*4 d'avust 1927 a Camischolas, Tujetsch) è in scriptur sursilvan.
Biografia
burgais da Tujetsch
studi da giurisprudenza a Friburg
dapi il 1956 emploià chantunal tar il Departament da giustia e polizia
domicilià a Cuira
scriva novellas, raquints, skizzas e poesias
Bibliografia
Fanny e ses vischins (19... | roh_wiki_03120 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Toni_Berther | Rumantsch Grischun | |||||
Toni Halter (* 20 da november 1914 a Valata; † 26 da december 1986 a Vella) ei stau in scribent romontsch.
Veta
Sia giuventetgna ha Toni Halter passentau a Surcuolm. Suenter la scola primara ha el frequentau la scola claustrala a Mustér e lura il seminari scolastic a Cuira. Lura eis el staus scolast primar a Vella. ... | roh_wiki_03121 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Toni_Halter | Rumantsch Grischun | |||||
Anthony Charles Lynton Blair, u pli soent Tony Blair, è stà il primminister dal Reginavel Unì tranter 1997 e 2007. | roh_wiki_03122 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tony_Blair | Rumantsch Grischun | |||||
Topeka è la chapitala dal Stadi da Kansas, in dals stadis federativs dals Stadis Unids da l'America. Sia populazuin munta a 127.473 abitants (2010).
Geografia
Tallahassee ha ina surfatscha da 147,6 km².
Colliaziuns
Pagina uffiziala | roh_wiki_03123 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Topeka | Rumantsch Grischun | |||||
La Tora (ebraic תּוֹרָה, per rumauntsch „tschegn“ u „cumand“, „uorden“) es la prüma part da la Bibgia dals Güdevs respectivmaing dal Vegl Testamaint dals cristiauns. La noziun greca, chi vain eir druveda illa Septuaginta, es Pentateuch.
La Tora cumpiglia ils tschinch cudeschs da Moses.
Spartiziun
Il prüm cudesch da M... | roh_wiki_03124 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tora | Rumantsch Grischun | |||||
Torny è ina vischnanca svizra en il chantun Friburg en il district Glâne. | roh_wiki_03125 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Torny | Rumantsch Grischun | |||||
Torre è in lieu ed in'ex-vischnanca politica en il district Blenio dal chantun Tessin en Svizra.
Istorgia
Ils 22 d'october 2006 ha la vischnanca fusiunada cun Aquila, Campo (Blenio), Ghirone ed Olivone en la nova vischnanca Blenio. | roh_wiki_03126 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Torre | Rumantsch Grischun | |||||
Torricella-Taverne è ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin che appartegna al circul Taverne dal district Lugano.
Colliaziuns | roh_wiki_03127 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Torricella-Taverne | Rumantsch Grischun | |||||
La Toscana è ina regiun italiana. | roh_wiki_03128 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Toscana | Rumantsch Grischun | |||||
La Tour d'Aï è ina montagna svizra da las alps bernaisas da 2332 m sin la Plaine du Rhone ed la citad da Aigle en il chantun Vad. | roh_wiki_03129 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tour_d%27A%C3%AF | Rumantsch Grischun | |||||
Il Touring Club da la Svizra (TCS) (tudestg: Touring Club Schweiz, franzos: Touring Club Suisse, talian: Touring Club Svizzera) è l'organizasiun per assister als automobilistas.
Colliaziuns
Website dal TCS | roh_wiki_03130 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Touring_Club_da_la_Svizra | Rumantsch Grischun | |||||
Toyota è in producent d’autos giapunais ch’è vegnì fundà l’onn 1937 da Kiichiro Toyoda.
Kiichiro Toyoda, ün industrial giapunais, ha viagià üna jada l’Europa ed ils Stadis units cu el ha fat alch sur da l’industria da maschinas. Fingià bainbod ha’l cumanzà cun la producziun da l’emprim model da Toyota, il Toyota AA.
L’... | roh_wiki_03131 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Toyota | Rumantsch Grischun | |||||
Tradiziun orala u oralitad designescha il dar vinavant u stgaffir a moda narrativa (a bucca) infurmaziuns istoricas, socialas u religiusas – surtut en furma d’istorgias, ditgas, mitus e tradiziuns. Quella gioga en tut ils circuls culturals ina gronda rolla, en spezial en quels che n’enconuschan nagina u be ina modesta ... | roh_wiki_03132 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tradiziun_orala | Rumantsch Grischun | |||||
Ina prosa da Margarita Gangale-Uffer
Resumaziun
Taratatata, tararara - adina medem fa ei el chau. Il cor fa adina medem.
Jau sun la suletta el vagun. Jau vegn da lunsch, lunscha naven. Na, jau na sun betg la suletta. Sper mai, dador la fanestra è anc zatgi che vegn adina suenter e guarda sin mai. Jau damond danunder ... | roh_wiki_03133 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Train_da_notg | Rumantsch Grischun | |||||
Ils Transports publics de la région lausannoise (TL) è la cumpagnia da transport public da 20 vischnancas da l'Aglomeraziun da Losanna.
Sez
Il sez da la cumpagnia sa chatta en Renens.
Rait actual
Trolleybus :
1 Maladière - Blécherette
2 Bourdonnette - Désert
3 Lausanne CFF - Bellevaux
4 Maladière - Pully CFF
5 Lau... | roh_wiki_03134 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Transports_publics_de_la_r%C3%A9gion_lausannoise | Rumantsch Grischun | |||||
Il trembel (Populus tremula) è ina spezia da plantas or dal gener da las paplas (Populus).
Descripziun
Tut tenor il lieu da derasaziun cuntanscha il trembel in’autezza da 20, darar da fin 35 meters. En l’Europa Centrala na crescha nagina planta pli spert che las paplas. Questa spezia cuntanscha ina vegliadetgna med... | roh_wiki_03135 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trembel | Rumantsch Grischun | |||||
Il trembel nair (Populus nigra) è ina spezia da plantas or dal gener da las paplas (Populus) entaifer la famiglia Salicaceae. El è derasà vastamain en l’Eurasia e l’Africa dal Nord.
Descripziun
Caracteristicas vegetativas
Il trembel nair crescha sco planta che perda la feglia d’atun e po, sut bunas cundiziuns dal ... | roh_wiki_03136 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trembel_nair | Rumantsch Grischun | |||||
Tremona è ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin che appartegna al circul Riva San Vitale dal district Mendrisio. | roh_wiki_03137 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tremona | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tresa è in flum che percurra il chantun Tessin e la Lumbardia en l'Italia. El curra sper Ponte Tresa sin in'autezza da 271 m.s.m. ord il Lai da Lugano e furma per la mesadad da ses curs il cunfin tranter il Tessin e l'Italia. Suenter var 50 km sbucca el sin in'autezza da 193 m.s.m. en il Lago Maggiore. | roh_wiki_03138 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tresa | Rumantsch Grischun | |||||
Trey è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Broye-Vully. | roh_wiki_03139 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trey | Rumantsch Grischun | |||||
Treycovagnes è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Jura-Nord vaudois. | roh_wiki_03140 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Treycovagnes | Rumantsch Grischun | |||||
Treytorrens è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Broye-Vully. | roh_wiki_03141 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Treytorrens | Rumantsch Grischun | |||||
Treyvaux è ina vischnanca svizra en il chantun Friburg en il district Sarina.
Colliaziuns
Annotaziuns | roh_wiki_03142 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Treyvaux | Rumantsch Grischun | |||||
Tribune de Genève (rumantsch: "tribuna da Genevra") è il num d'ina gasetta regiunala dal chantun Genvra da la Svizra franzosa che cumpara mintga di. L'editur è Edipresse da Losanna. Tribune de Genève ha ina edicziun da 67'151 exemplars.
Colliaziuns
La pagina d'internet da "Tribune de Genève"
Versiun digitalisada da ... | roh_wiki_03143 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tribune_de_Gen%C3%A8ve | Rumantsch Grischun | |||||
Il num Trient u Trent po sa referir a:
ina citad en Italia, vesair Trent
la provinza autonoma a da Trent u Trient, il Trentino
l'archuvestgieu da Trent
in concil ecumenic, il concil da Trent
Trient è plinavant:
ina vischnanca svizra en il chantun Vallais, vesair Trient (VS)
in flum en il chantun Vallais, vesair Trie... | roh_wiki_03144 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trient | Rumantsch Grischun | |||||
Trient è ina vischnanca politica svizra en la part francofona dal chantun Vallais che appartegna al district Martigny. Il lieu è situà al pe dal massiv dal Mont Blanc datiers dal cunfin cun la Frantscha. | roh_wiki_03145 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trient_%28VS%29 | Rumantsch Grischun | |||||
Triesen è ina vischnanca dal Liechtenstein. | roh_wiki_03146 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Triesen | Rumantsch Grischun | |||||
Triesenberg è ina vischnanca dal Liechtenstein. | roh_wiki_03147 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Triesenberg | Rumantsch Grischun | |||||
Trimmis (rumantsch Termin) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella appartegna al circul dals Tschintg Vitgs en il district da la Landquart.
Colliaziuns | roh_wiki_03148 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trimmis | Rumantsch Grischun | |||||
Trin è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun che fa part dal district dal Plaun. La vischnanca sa cumpona quatter fracziuns: Trin (vitg), Digg, Mulin e Pintrun. Els sa mussan er en la bandiera dal cumin (las quatter stailas cotschnas). Dentant na viva nagin pli l'entir onn a Pintrun e bunamain tut ils a... | roh_wiki_03149 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trin | Rumantsch Grischun | |||||
La trinited (rumauntsch grischun trinitad) es üna particularited dal cristianissem e significha cha Dieu schabain ch'el es unic exista in trais uschedittas persunas, que sun il bap (celestiel), il figl (Gesu Crist) e'l Spiert Sench.
Citats biblics cun puncts da partenza pel impissamaint da trinited
"La grazcha da nos... | roh_wiki_03150 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trinitad | Rumantsch Grischun | |||||
Trogen è ina vischnanca politica en il district anteriur Mittelland dal chantun Appenzell Dadora en Svizra. Ella è la sedia da las autoritads giudizialas e dals organs da polizia dad Appenzell Dadora. | roh_wiki_03151 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trogen | Rumantsch Grischun | |||||
Troinex è ina vischnanca politica svizra en il chantun Genevra.
Geografia
La vischnanca sa chatta al flum Drize. Las vischnancas e citads cunfinantas èn Veyrier, Bossey (Frantscha), Bardonnex e Plan-les-Ouates.
Colliaziuns
Pagina uffiziala da la vischnanca (franzos) | roh_wiki_03152 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Troinex | Rumantsch Grischun | |||||
Troistorrents è ina vischnanca politica svizra en la part franzosa dal chantun Vallais che appartegna al district Monthey. | roh_wiki_03153 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Troistorrents | Rumantsch Grischun | |||||
La Trommeta spirituala è in'ovra da l'onn 1709 da Conradin Riola (1670-1743): Fitg interessanta descripziun socioculturala da la vita en ils vitgs da l'Engiadina da quel temp. Descritta e sentenziada vegn surtut la disa dals umans da sa durmentar durant la pregia en baselgia (lezzas cuzzavan da quel temp passa duas ura... | roh_wiki_03154 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trommeta_spirituala | Rumantsch Grischun | |||||
Trun (tudestg e fin 1943 offizialmain Truns) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Cadi dal district Surselva.
La ligia grischa ei vegnius fundau sut il ischi da Trun ils 16avel da mars 1424. Pervida quella historia vegn Truns e numnaus "il cor dal cantun Grischun".
Il ... | roh_wiki_03155 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trun | Rumantsch Grischun | |||||

Trzeszczyna (lingua tudestga: Heinrichsfelde, pronunzia: [tʂɛʂˈt͡ʂɨna]) è in lieu da la Pologna nord-occidentala. El appartegna a la vischnanca da Łobez ch'è situada en il circul da Łobez dal voivodat da Pomarania dal Vest. Il vitg sa chatta var 5 kilometers al nord da la citad da Łobez e 73 kilometers al nord-... | roh_wiki_03156 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Trzeszczyna | Rumantsch Grischun | |||||
Tràn (sutsilvan Traun, tudestg Trans) è fin ils 31. da december 2008 stada ina vischnanca politica en il circul Tumleastga dal district dal Rain Posteriur en il chantun Grischun en Svizra.
Dapi ils 1. da schaner 2009 tutga Tràn ensemen cun Feldis/Veulden, Sched e Tumegl/Tomils tar la nova vischnanca da Tumegl. | roh_wiki_03157 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A0n | Rumantsch Grischun | |||||
Trélex è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Nyon. | roh_wiki_03158 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A9lex | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tschad è in pajais da l'Africa centrala. Sia chapitala è N'Djamena.
Las linguas uffizialas èn il franzos e l'arab.
Geografia
Istorgia
Politica | roh_wiki_03159 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschad | Rumantsch Grischun | |||||
Tschappina (rumantsch, istoric Tschupegna) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Tusaun dal district dal Rain Posteriur.
Colliaziuns | roh_wiki_03160 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschappina | Rumantsch Grischun | |||||
La Tschechia (tschec Česko), uffizialmain Republica Tscheca (tschec Česká republika), è in stadi da l’Europa Centrala cun radund 10,6 milliuns abitants (2016). Il pajais sa cumpona da las regiuns istoricas Boemia e Moravia sco er da parts da la Silesia. En il vest cunfinescha la Tschechia cun la Germania, en il nord cu... | roh_wiki_03161 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschechia | Rumantsch Grischun | |||||
Tschertezza da salvamaint significha üna noziun centrela da la teologia dal protestantissem. Ella managia cha'l pcheder güstificho da Dieu po esser sgür ch'el hegia la cumünaunza cul Segner uossa ed eir in l'ultim güdizi.
La tschertezza da salvamaint as basa be sülla cretta chi clappa las impromischiuns divinas e surva... | roh_wiki_03162 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschertezza_da_salvamaint | Rumantsch Grischun | |||||
Tschiertschen-Parden è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun che appartegna al circul Churwalden dal district Plessur.
Colliaziuns | roh_wiki_03163 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschiertschen-Praden | Rumantsch Grischun | |||||
Tschiertschen è ina fracziun da la vischnanca Tschiertschen-Praden en il chantun Grischun che appartegna al circul Churwalden dal district Plessur. | roh_wiki_03164 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschiertschen | Rumantsch Grischun | |||||
Tschierv (tudestg ed enfin l'onn 1943 uffizialmain Cierfs) era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Tschierv sa chatta en il circul Val Müstair dal district En.
Il 1. da schaner 2009 ha Tschierv fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val (Fuldera, Lü, Müstair, San... | roh_wiki_03165 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschierv | Rumantsch Grischun | |||||
La tschilendra (Tussilago farfara) è la suletta spezia dal gener Tussilago or da la famiglia da las cumpositas (Asteraceae). Ella tutga tar las emprimas plantas primavaunas e la flur cumpara anc avant che sa sviluppan ils fegls verds.
Descripziun
La tschilendra crescha sco planta perenna, ervusa e cuntanscha autezz... | roh_wiki_03166 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschilendra | Rumantsch Grischun | |||||
Il tschinchevel (Rumauntsch Grischun: tschintgavel) cudesch da Moses (eir numno Deuteronomium in lingua greca latiniseda = seguonda ledscha, manageda es la seguonda vouta dal artschaiver ils desch cumandamaints zieva il raquint dal seguond cudesch da Moses aint ils chapitels 19 e 20) es ün cudesch biblic e la tschinche... | roh_wiki_03167 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschintgavel_cudesch_da_Moses | Rumantsch Grischun | |||||
Tschlin (tudestg ed enfin l'onn 1943 uffizialmain Schleins) è ina fracziun da la vischnanca da Valsot en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Ramosch dal district da l'En.
Il 1. da schaner 2013 è ella vegnida fusiunada cun l'anteriura vischnanca da Ramosch a la nova vischnanca da Valsot.
Num dal lieu
Il n... | roh_wiki_03168 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschlin | Rumantsch Grischun | |||||
Tschinquaisma (per rumauntsch grischun Tschuncaisma, noziun oriunda in lingua greca pentekostē hēmera = il tschinquauntevel di) es üna festa cristiauna chi vain celebreda 50 dis zieva Pasqua. La Bibgia raquinta i'l seguond chapitel dal cudesch dals fats dals apostels dal origen da Tschinquaisma.
Il prüm documaint chi m... | roh_wiki_03169 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tschuncaisma | Rumantsch Grischun | |||||
Gypaetus barbatus
Il tschéss-barbet ei in utschi da rapina dalla familia dils sprers (Accipitridae). Cun ina larghezia da 2,8 m vala el sco in dils pli gronds utschels che san sgular. Il tschéss-barbet ei il pli grond utschi da rapina dall'Europa. Ell'Europa dat ei ca. 500 tocs, cun quei ei vala el sco fetg pereclitau... | roh_wiki_03170 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tsch%C3%A9ss-barbet | Rumantsch Grischun | |||||
Il tuatschin è in dialect rumantsch che vegn discurrì en la part superiura da la Surselva, numnadamain en las vischnancas da Tujetsch e Val Medel (medelin).
Tratgs caracteristics
Il dialect tuatschin furma – ensemen cun il dialect da la Val Medel, il medelin – ina varianta dal sursilvan vegl. El mussa caracteristica... | roh_wiki_03171 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tuatschin | Rumantsch Grischun | |||||
Il tudestg bernais (Bärndütsch) tutga tar ils dialects dal tudestg svizzer che vegnan discurrids en la Planira Bernaisa. Plinavant tutga il tudestg bernais tar l’aut aleman.
Derasaziun
I n’exista betg in cler cunfin dal territori linguistic. Normalmain vegnan simplamain tut ils dialects dal tudestg svizzer che vegnan... | roh_wiki_03172 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tudestg_bernais | Rumantsch Grischun | |||||
Il term tudestg dal Grischun (Bündnerdeutsch, en il dialect local Bündnertütsch) designescha ils dialects aut alemans che vegnan discurrids en il chantun Grischun.
Noziun e caracterisaziun
En il Grischun da lingua tudestga existan trais gruppas da dialects:
Ils dialects da la Val dal Rain da Cuira
Ils dialects gu... | roh_wiki_03173 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tudestg_dal_Grischun | Rumantsch Grischun | |||||
Tujetsch (tudestg Tavetsch) ei ina vischnaunca politica svizra el cantun Grischun. Ella schai el circul dalla Cadi el district Surselva.
Historia
Tujetsch consista d'uclauns che sederesan naven dil Pass Alpsu fin Bugnei. In vitg Tujetsch ha ei mai dau. La colonisaziun ha giu liug suenter la fundaziun dalla claustra d... | roh_wiki_03174 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tujetsch | Rumantsch Grischun | |||||
Tumas numan ins las collinas marcantas ch'èn caracteristicas per la cuntrada enturn Domat en la Val da Rein en il chantun Grischun.
Las dudesch tumas èn cun gronda probabladad in resultat da las bovas da crappa da Flem e Tumein. Che las tumas n'èn betg ina furma d'erosiun dal Rain, è vesaivel al fatg ch'ils cugns n'èn ... | roh_wiki_03175 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tuma_%28Geografia%29 | Rumantsch Grischun | |||||
Tumasch d'Aquino (* intuorn dal 1225 sül chastè Roccasecca sper Aquino illa provinza taliauna Latinum, † dals 7 da marz 1274 a Fossanova; per taliaun Tommaso d'Aquino) d'eira ün muong dals dominicauns ed ün dals teologs e filosofs cristiauns cun l'influenza la pü granda i'l temp d'immez. Sieus effets tendschan fin al p... | roh_wiki_03176 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumasch_d%27Aquino | Rumantsch Grischun | |||||
Tumegl (uffizialmain tudestg Tomils) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Tumleastga dal district Rain Posteriur.
La vischnanca è sortida il 1. da schaner 2009 ord la fusiun da Veulden, Sched, Tràn e l'anteriura vischnanca da Tumegl, che fin alura eran vischnancas autonom... | roh_wiki_03177 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumegl | Rumantsch Grischun | |||||
Tumegl (tudestg Tomils, num uffizial Tumegl/Tomils) era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Tumegl è situà en il circul Tumleastga dal district Rain Posteriur.
Il 1. da schaner 2009 ha Tumegl fusiunà cun Veulden, Tràn e Sched e furma ina nova vischnanca cun il medem num. | roh_wiki_03178 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumegl_%28anteriura_vischnanca%29 | Rumantsch Grischun | |||||
Tumein (uffizialmain tudestg Tamins) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Trins dal district Imboden, a var 10 km en il nord da Cuira.
Sut il Schlossfelsen da la fracziun Reichenau s'uneschan il Rain Posteriur ed il Rain Anteriur tar il Rain. Sin la staziun da Reichenau-T... | roh_wiki_03179 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumein | Rumantsch Grischun | |||||
Tumleastga (tudestg Domleschg) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun, en la Regiun Viamala. | roh_wiki_03180 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumleastga_%28vischnanca%29 | Rumantsch Grischun | |||||
Ils tumults da giuvenils en Svizra dals onns 1980 fin 1982 èn stads in moviment da protesta cun la finamira da cuntanscher dapli autonomia culturala. Tut en tut ha il conflict chaschunà plirs tschient blessads dad omaduas varts e donns da material da milliuns francs.
Cronologia
Il moviment ha cumenzà ils 30/31 d... | roh_wiki_03181 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumults_da_giuvenils_en_Svizra | Rumantsch Grischun | |||||
Ils tumults en Tibet han cumenzà ils 10 da mars 2008 cun demonstraziuns paschaivlas dals muntgs budistics a Lhasa, la chapitala da la regiun autonoma dal Tibet. Quellas han gì lieu a chaschun dal 49avel di commemorativ da la revolta tibetana dal 1959 encunter il reschim da Peking. Ils muntgs han pretendì il return dal ... | roh_wiki_03182 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tumults_dal_2008_en_Tibet | Rumantsch Grischun | |||||
La Tunesia è in pajais da l'Africa dal nord. Sia chapitala è Tunis.
Las linguas uffizialas èn il franzos e l'arab l'berber. | roh_wiki_03183 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tunesia | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tunnel dal Seelisberg è in tunnel stradal svizzer che traversa la muntogna dal Seelisberg. Il tunnel è il segund pli lung tunnel stradal da la svizra suenter il Tunnel stradal dal Son Gottard ed il pli lung tunnel stradal cun duas foras. Il tunnel è 9,280 kilometers lungs. Il portal dal nord è ad Beckenried en il Ch... | roh_wiki_03184 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tunnel_dal_Seelisberg | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tunnel dal Simplon è in tunnel da viafier italo-svizzer che traversa la muntogna dal Simplon. Il tunnel è 20 kilometers lungs. Il portal dal nord è a Brig en la Svizra (Chantun Vallais) ed il portal dal sid ad Iselle en l'Italia. Tranter l'inauguraziun en l'onn 1906 e 1982 era el il pli lung tunnel viafier dal mund.... | roh_wiki_03185 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tunnel_dal_Simplon | Rumantsch Grischun | |||||
Il pled Tunnel dal Son Gottard ha differentas muntadas:
Il Tunnel viafier dal Son Gottard
Il Tunnel stradal dal Son Gottard
Il Tunnel da basa dal Son Gottard | roh_wiki_03186 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tunnel_dal_Son_Gottard | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tunnel stradal dal Son Gottard è in tunnel stradal svizzer che traversa la muntogna dal Gottard. Il tunnel è il segund lung tunnel stradal dal mund suenter il Lærdalstunnelen en Norvegia ed è 17 kilometers lungs. Il portal dal nord è ad Caschanutta (tud. Göschenen) en il Chantun Uri ed il portal dal sid Airolo en il... | roh_wiki_03187 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tunnel_stradal_dal_Son_Gottard | Rumantsch Grischun | |||||
Il tunnel viafier dal Son Gottard è in tunnel da viafier svizzer che traversa la muntogna dal Gottard. Il tunnel è 15 kilometers lungs. Il portal dal nord è a Caschanutta (tud. Göschenen) en il Chantun Uri ed il portal dal sid ad Airolo en il Chantun Tessin. Tar l'inauguraziun l'onn 1881 era el il pli lung tunnel viafi... | roh_wiki_03188 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tunnel_viafier_dal_Son_Gottard | Rumantsch Grischun | |||||
La Tur d’Eiffel (franzos La Tour Eiffel, [la tuʀ ɛˈfɛl]) è ina tur da fier d’in’autezza da 324 meters situada en la citad da Paris. La construcziun cun armadira da travs sa chatta en il 7avel arrondissement en il nordvest dal Champ de Mars en vischinanza da la riva da la Seine. L’edifizi è vegnì construì tranter il 188... | roh_wiki_03189 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tur_d%27Eiffel | Rumantsch Grischun | |||||
Turgi è ina vischnanca politica cun 2.760 abitants en il chantun Argovia en Svizra. | roh_wiki_03190 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Turgi | Rumantsch Grischun | |||||
Il Stadi liber da la Turinga (tudestg Freistaat Thüringen) è in pajais federativ (Land) da la Germania. Sia chapitala è Erfurt.
Geografia
La Turinga ha ina surfatscha da 16.172,10 km². | roh_wiki_03191 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Turinga | Rumantsch Grischun | |||||
Turitg (tudestg: Zürich, franzos/englais: Zurich, talian: Zurigo, tudestg svizzer: Züri, latin: Turicum) è ina citad da la Svizra, cun 400.000 abitants (cun aglomaraziun 1,1 milliuns) la pli gronda da la Svizra e ses center economic e cultural. La citad schai al flum Limmat ed a la sortida da lez or dal Lai da Turitg e... | roh_wiki_03192 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Turitg | Rumantsch Grischun | |||||
Turtmann è ina vischnanca svizra en il chantun Vallais en il district Leuk. | roh_wiki_03193 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Turtmann | Rumantsch Grischun | |||||
Tusaun (tudestg Thusis, talian, istoric Tosana) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è la chapitala dal circul omonim e dal district dal Rain Posteriur.
La muntogna da chasa è il Piz Beverin cun ses 2'998 m.s.m. Ils 24. dad october 1996 è il Crapteigtunnel tranter Tusaun e Runtgaglia vegnì ave... | roh_wiki_03194 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tusaun | Rumantsch Grischun | |||||
Il Tuvalu è in stadi insular da l'Oceania. Sia chapitala dal pajais è Funafuti. Ils stadis il pli manaivel èn las Inslas da Salomon en il vest, Kiribati en il nord e Fidschi en il sid. Las linguas uffizialas èn il tuvaluais e l'englais. Tuvalu è il quart pitschen stadi reconoschì universalmain dal mund e ha ina surfats... | roh_wiki_03195 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/Tuvalu | Rumantsch Grischun | |||||
Täsch è ina citad svizra en il chantun Vallais è ina district Visp. | roh_wiki_03196 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/T%C3%A4sch | Rumantsch Grischun | |||||
Tévenon è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Jura-Nord vaudois. | roh_wiki_03197 | roh | 0 | 0 | https://rm.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9venon | Rumantsch Grischun |
Subsets and Splits
Sursilvan Romandsh Pretraining Data
Filters for Sursilvan language data while excluding certain filenames, providing basic dataset subset analysis but offering limited insight into broader patterns or relationships.
Romansh Sursilvan Monolingual
Retrieves all records containing the Sursilvan idiom, which is basic filtering that provides limited analytical value beyond simple data retrieval.
Romansh Sursilvan Pretraining Data
Retrieves all records from the monolingual dataset where the idiom is Sursilvan, providing basic filtered data but offering limited analytical insight beyond simple selection.