Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen. Voorlopige vaststelling. Goedkeuring.

Bevoegdheid Art. 43 § 2, 10° van het provinciedecreet bepaalt de bevoegdheid van de provincieraad: beslissingen die de wet, het decreet of het uitvoeringsbesluit uitdrukkelijk aan de provincieraad voorbehoudt. Meer specifiek bepaalt de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO): Artikel 2.1.1, § 2 VCRO: Er worden ruimtelijke beleidsplannen opgemaakt op de volgende niveaus:[…] 2° door een provincie voor het grondgebied van de provincie: het provinciaal beleidsplan ruimte; En artikel 2.1.8.§2 VCRO: De opmaak van een provinciaal beleidsplan ruimte omvat minstens volgende stappen: […] 4° een voorlopige vaststelling en een definitieve vaststelling door de provincieraad. Juridische context Het decreet van 8 december 2017 houdende wijziging van diverse bepalingen inzake ruimtelijke ordening, milieu en omgeving, zoals gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 20 december 2017, inzonderheid artikelen 23 en 237. De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, zoals gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 20 augustus 2009, meer bepaald de artikelen 2.1.1 tot 2.1.4 betreffende de algemene bepalingen voor ruimtelijke beleidsplannen en artikelen 2.1.8 tot 2.1.10 betreffende het provinciaal beleidsplan ruimte. Het decreet houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid van 5 april 1995 (met wijzigingen), kortweg MER-decreet genoemd. Het besluit van de Vlaamse regering van 30 maart 2018 tot bepaling van nadere regels voor de opmaak, de vaststelling en de herziening van ruimtelijke beleidsplannen en tot wijziging van diverse besluiten van de Vlaamse regering in het kader van de regeling van de ruimtelijke beleidsplanning, zoals gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 25 april 2018, inzonderheid artikelen 19 tot 30. Het besluit van de Vlaamse regering van 12 oktober 2007 betreffende de milieueffectrapportage over plannen en programma’s. Feitelijke context en verantwoording Procesverloop De juridische bepalingen m.b.t. de ruimtelijke beleidsplanning zijn sinds 5 mei 2018 in werking getreden. Met de modernisering van de ruimtelijke beleidsplanning werd het ruimtelijk beleidsplan als planfiguur ingevoerd als opvolger van het ruimtelijk structuurplan. Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen zal, eens het definitief is vastgesteld, het Ruimtelijk Structuurplan Provincie Antwerpen vervangen. In latere fasen kan het Beleidsplan Ruimte worden aangevuld door de vaststelling van aanvullende beleidskaders die vervolgens integraal deel uitmaken van het ruimtelijk beleidsplan. De strategische visie kan geheel of gedeeltelijk herzien worden. Beleidskaders kunnen opgeheven of herzien worden. Op 24 januari 2019 nam de provincieraad de startbeslissing voor de opmaak van het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen. Op 23 mei 2019 keurde de provincieraad de conceptnota goed die bestaat uit de strategische visie en 3 beleidskaders. Van 20 augustus 2019 tot en met 18 oktober 2019 liep de publieke raadpleging over de conceptnota en kon iedereen er zijn mening over geven. In dezelfde periode vroegen we ook het advies van elk gemeentebestuur in onze provincie, het Vlaamse departement Omgeving en de Procoro (de Provinciale Commissie voor Ruimtelijke Ordening). Tijdens de publieke raadpleging en adviesronde ontvingen we 113 reacties. Voor het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen worden ook de mogelijke milieueffecten onderzocht. Op 9 januari 2020 verklaarde het team MER de kennisgevingsnota volledig. De kennisgevingsnota werd ter inzage gelegd van 3 februari 2020 tot en met 1 mei 2020 [1] . Het team MER maakte op 31 augustus 2020 de richtlijnen voor het plan-MER op. Op 10 juni 2021 nam de deputatie kennis van de inhoud van het voorontwerp Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen en gaf ze goedkeuring om de adviesronde over het voorontwerp op te starten en in overleg te gaan met de gemeentebesturen, het departement Omgeving en de Procoro. Deze adviesronde vond plaats van 22 september 2021 tot en met 30 november 2021. Tijdens deze adviesronde ontving de deputatie 54 adviezen. De volgende stap in de procedure vormt de voorlopige vaststelling van het ontwerp Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen en de organisatie van een openbaar onderzoek over het ontwerp Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen en het ontwerp plan-MER. Inhoud van het plan Ontwerp Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen In het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen (PBRA) wil de provincie Antwerpen een antwoord geven op de vraag: ‘Hoe gaan we om met evoluties als klimaatwijziging of technologische ontwikkelingen zodat we ook in 2050 nog voldoende ruimte hebben om te wonen, te werken en te leven, maar ook voor wateropvang, bossen en voedselproductie?’ Het ontwerp van Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen bevat de visie op de ruimtelijke ontwikkeling in de provincie Antwerpen voor de lange en middellange termijn. Conform art. 2.1.1, §1 van de VCRO bestaat een ruimtelijk beleidsplan uit een strategische visie (lange termijnvisie) en een set van beleidskaders (middellange termijnvisie, operationeel van aard) die samen het kader aangeven voor de gewenste ruimtelijke ontwikkeling. Het ontwerp van Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen bevat een strategische visie en drie beleidskaders: - De strategische visie is de lange termijn visie (stabiel robuust onderdeel) en bestaat uit 4 principes en 7 strategieën voor het provinciaal ruimtelijk beleid. Ze beschrijft de algemene ambitie, het huidig gebruik van de ruimte en de manier waarop we de visie als provincie willen aanpakken. - In het beleidskader ‘Sterke netwerken: ruimte en mobiliteit’ maakt de provincie Antwerpen de koppeling tussen ruimte en mobiliteit. Op bovenlokale schaal wordt gekeken naar waar (hoog)dynamische functies zoals wonen, economische activiteiten en voorzieningen zich kunnen ontwikkelen. Hierbij zijn zowel de samenhang tussen plekken, alsook de positie van een plek in zijn netwerk van belang. Een belangrijke factor daarbij is mobiliteit: een goede ontsluiting bepaalt mee de draagkracht van een plek. Om het beleidskader te ondersteunen en een meer praktische toepassing te geven, werkt de provincie onderstaande beleidskeuzes verder uit in instrumenten en acties, onder meer: - Gebruik van het ruimtemodel en de ruimtekompassen als objectieve weergave van tal van data in de provinciale projecten en processen en om afwegingen en keuzes in het ruimtelijk beleid te maken. - Bepaling van criteria voor potentiële locaties voor hoogdynamische functies, zowel voor goederen als voor personenvervoer. We maken hierbij onderscheid naar schaal. Als provincie leggen we ons toe op regionale en interregionale ruimtelijke multimodale knopen voor personenvervoer en goederenvervoer. - Het beleidskader ‘Levendige kernen’ gaat over kwalitatieve, multifunctionele dorps- en stadskernen. We kiezen ervoor om alle kernen levendig te houden en in te zetten op kernversterking. In het beleidskader zetten we in op een aantal aspecten voor kernversterking: klimaatbestendigheid, kwaliteit en verweving van functies in kernen. We willen geen kernen afbouwen en kiezen voor een beleid op maat van elke kern. Daarnaast zijn ook diverse bovenlokale uitdagingen uitgewerkt in het beleidskader: detailhandel, bedrijvigheid, huishoudenstransitie, groenblauwe dooradering en energie. Zij hebben elk, naast een provinciale uitvoering, ook uitvoering op gemeentelijk niveau nodig. Daarnaast is vooral de combinatie van deze uitdagingen belangrijk, ze mogen niet als losstaande elementen beschouwd worden. Om het beleidskader te ondersteunen en een meer praktische toepassing te geven, werkt de provincie onderstaande beleidskeuzes verder uit in instrumenten en acties, onder meer: - Inzetten op verweving in de kernen. Alles wat verweven kan worden, wordt prioritair in de kern voorzien. Dit moet wel steeds in relatie met de omgeving en op maat van de kern. - Om het gedifferentieerd beleid voor de kernen vorm te geven, is in het beleidskader een kernentypering uitgewerkt met daaraan gekoppelde ontwikkelingsperspectieven. De differentiatie in perspectief hangt van diverse factoren af (bv. schaal, bereikbaarheid, voorzieningen, samenhang tov andere kernen, …). - In het beleidskader ‘Verdichten en ontdichten van de ruimte’ bekijkt de provincie Antwerpen hoe ze verdichting en ontdichting (de zogenaamde bouwshift op Vlaams niveau) kan realiseren of ondersteunen. Ze reikt een aantal instrumenten en methodieken aan om te komen tot zuinig ruimtegebruik in de bebouwde en in de open ruimte. Een belangrijk aspect daarbij is het bijkomend ruimtebeslag beperken en het stimuleren van de juiste functie op de juiste plaats. Om het beleidskader te ondersteunen en een meer praktische toepassing te geven, werkt de provincie onderstaande beleidskeuzes verder uit in instrumenten en acties, onder meer: - Opmaak van een klimaatreflex: ook ruimtelijke projecten dragen waar ze kunnen bij tot verbetering van het klimaat. - Zonevreemd hergebruik in agrarisch gebied kan enkel wanneer een agrarische herontwikkeling niet haalbaar is. Sloop van agrarische infrastructuren is een optie. - Actief inzetten op clustering en winkelarme zones voor detailhandel via PRUP’s en concrete projecten. - Het gebruik van energielandschappen als tool om het provinciale energiebeleid uit te werken en gemeenten te begeleiden bij de energietransitie. Ontwerp plan-MER Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen voldoet aan de voorwaarden van een plan of programma, volgens de Vlaamse regelgeving (DABM) en wordt onderworpen aan een milieueffectenbeoordeling. De procedure voor de opmaak van het plan-MER liep en loopt in de tijd parallel met de opmaak van het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen. De opmaak van het ontwerp plan-MER gebeurde tijdens de opmaak van het voorontwerp en ontwerp Beleidsplan Ruimte op basis van een iteratief proces, waarbij een constante wisselwerking was tussen beiden. Hierbij werden reeds zoveel mogelijk de aanbevelingen van de ontwerp plan-MER verwerkt in het ontwerp Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen. In het kader van een plan-MER voor een programma is het niet nodig om alle denkbare effecten te onderzoeken. Het conceptuele en abstracte niveau waarop de strategische visie en de beleidskaders zijn beschreven, de (grote) schaal van het studiegebied, de ruimtelijke spreiding van acties, … zorgen ervoor dat de omvang van de effecten niet in kwantitatieve eenheden en met een groot ruimtelijk detailniveau kan uitgedrukt worden. Daarom worden de milieueffecten op een eerder strategisch niveau beschreven en aan de hand van een specifiek uitgewerkte methodiek (onder meer aan de hand van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen) met 6 milieuthema’s: - Mobiliteit - Water - Biodiversiteit - Ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving en erfgoedwaarden - Klimaat - Gezonde en veilige leefomgeving Deze thema’s laten een geïntegreerde benadering toe en omvatten impliciet de disciplines en effectengroepen die relevant zijn. Per thema werd een beoordeling gemaakt per beleidskader en, indien nodig, een aantal aanbevelingen geformuleerd. De methodiek, evenals het voorliggende ontwerp plan-MER, werd meermaals besproken en afgestemd met het team MER van de Vlaamse overheid. De synthese van het ontwerp plan-MER is: “Uit de effectbeoordeling kan afgeleid worden dat het provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen bijdraagt aan het bereiken van de Vlaamse en provinciale milieubeleidsdoelstellingen op het vlak van onder meer klimaat, biodiversiteit, water, ruimtelijke kwaliteit, mobiliteit, luchtkwaliteit en geluid (gezondheid). […] Belangrijk tenslotte is nog te benadrukken dat het inzetten van de beleidskaders geen negatieve neveneffecten zullen veroorzaken.” Er worden tot slot wel aanbevelingen geformuleerd die het positief effect nog verder kunnen versterken. Onderdelen van gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen (GRS’en) aanduiden als ‘niet meer geldig’ De opmaak van een Provinciaal Beleidsplan Ruimte volgt een aantal wettelijk vastgelegde stappen (een procedure). In die procedure wordt de mogelijkheid voorzien om ‘onderdelen van gemeentelijke beleidskaders of gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen te omschrijven of aan te duiden die niet langer geldig zijn’ (art. 2.1.8, §2, tweede lid VCRO, art. 215, §2, eerste lid decreet van 8 december 2017 houdende wijziging van diverse bepalingen inzake ruimtelijke ordening, milieu en omgeving en art. 30 uitvoeringsbesluit). Als de provincieraad onderdelen van gemeentelijke beleidskaders en/of gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen omschrijft of aanduidt die niet meer geldig zijn, moet ze de intentie daarvoor aan de betrokken gemeenten individueel kenbaar hebben gemaakt vóór de aanvang van het openbaar onderzoek, of de betrokken gemeenteraden daarover om advies gevraagd hebben voorafgaand aan de definitieve vaststelling, met inachtname van een adviestermijn van 60 dagen. Alle 70 gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen werden gescreend. Op deze manier is het voor gemeenten en burgers duidelijk wat er onverenigbaar is met de provinciale beleidskaders. Gemeenten kunnen voor deze bepalingen geen gemeentelijke RUP’s meer opmaken en anderzijds kunnen gemeenten RUP’s in uitvoering van het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen opmaken (dat zou niet mogelijk zijn indien het RUP strijdig zou zijn met de geschrapte bepaling uit het GRS). Vier thema’s werden geselecteerd omdat deze mogelijks aanleiding geven tot strijdigheid tussen het GRS en het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen, aangezien zij sterk verschillen van het beleid dat werd neergeschreven in het RSPA: - Verweving - Detailhandel - Bedrijvigheid - Huishoudenstransitie Het resultaat na de screening is dat in 62 gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen één of meerdere onderdelen kunnen aangeduid worden die niet langer geldig zijn (tezamen 427 passages). Omwille van herhalingen in de GRS’en komen vergelijkbare passages op verschillende plaatsen voor. De meeste aangeduide onderdelen gaan over: - Beperkingen aan bedrijvigheid op bedrijventerreinen (bv. beperken van de grootte van de percelen); - Omvormen van bedrijfszones (gewestplanbestemming) in de dorps- en stadskernen naar een gemengd gebruik of monofunctioneel woongebruik; - Vermijden dat verweefbare functies zich in de dorps- en stadskernen kunnen vestigen; - Bijkomende rechten toekennen aan zonevreemde woningen of bijkomende planologische mogelijkheden voorzien voor wonen buiten de kern. Het advies van de betrokken gemeenteraden zal hierover ingewonnen worden. Procedurele vormvereisten De deputatie keurde dit verslag goed in zitting van 6 oktober 2022.

Artikel 1 : Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen, bestaande uit een strategische visie en drie beleidskaders ‘Sterke netwerken: ruimte en mobiliteit’, ‘Levendige kernen’ en ‘Verdichten en ontdichten van de ruimte’, wordt voorlopig vastgesteld.
Artikel 2 : De provincieraad duidt de voorgestelde onderdelen van gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen aan als ‘niet meer geldig’ en zal het advies hierover inwinnen bij de betrokken gemeenteraden.
Artikel 3 : De provincieraad neemt kennis van het ontwerp plan-MER over het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen. Bijlagen : - Ontwerp Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen, bestaande uit: Strategische visie; Beleidskader ‘Sterke netwerken: ruimte en mobiliteit’; Beleidskader ‘Levendige kernen’; Beleidskader ‘Verdichten en ontdichten van de ruimte’; - Ontwerp plan-MER; - De individuele bijlage voor elke gemeenteraad met de specifieke onderdelen uit de GRS’en die niet langer geldig meer zijn en de verantwoording hiervoor.

Duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG's):
. Duurzame steden en gemeenschappen
. Betaalbare en duurzame energie
. Industrie, innovatie en infrastructuur
. Klimaatactie
. Leven op het land

Subdoelen: